ความสัมพันธ์ไทย–ฝรั่งเศส

ความสัมพันธ์ไทย–ฝรั่งเศส มีระยะเวลาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 16 จนถึงยุคปัจจุบัน โดยความสัมพันธ์เริ่มต้นอย่างจริงจังในรัชสมัยของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส กับสถานทูตซึ่งกันและกันหลายแห่ง และเป็นความพยายามครั้งสำคัญของฝรั่งเศสในการทำให้เป็นคริสเตียนในราชอาณาจักรไทย (หรือที่รู้จักในฐานะสยาม) ตลอดจนจัดตั้งรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส ซึ่งล้มเหลวเมื่อประเทศได้ลุกฮือต่อต้านการบุกรุกจากต่างชาติใน ค.ศ. 1688 ครั้นเพียงหนึ่งศตวรรษครึ่งต่อมา ฝรั่งเศสได้กลับมาอีกในฐานะมหาอำนาจอาณานิคมที่ทันสมัย โดยมีส่วนร่วมในการแย่งชิงดินแดนและมีอิทธิพลในการปะทะกับไทยในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ ซึ่งจะคงอยู่จนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 20 ด้านการเดินทางในปี พ.ศ. 2568 มีเที่ยวบินจาก ท่าอากาศยานปารีส ออร์ลี่bangkok -paris orlyparis orly-bangkok เรอูว์นียง นิวแคลิโดเนีย และท่าอากาศยานนานาชาติปารีส-ชาร์ล เดอ โกล เดินทางมายังท่าอากาศยานสุวรรณภูมิและมีเที่ยวบินระหว่าง ท่าอากาศยานนานาชาติปารีส-ชาร์ล เดอ โกลกับท่าอากาศยานภูเก็ต

 ศตวรรษที่ 16-17 

 ภารกิจคาทอลิกฝรั่งเศสครั้งแรก 


ด้วยคณะบาทหลวงคริสเตียนฝรั่งเศสได้เดินทางเข้ามาเห็นว่าอย่างนั้นกรุงศรีอยุธยาเป็นเมืองท่าคึกคักแห่งหนึ่งในภูมิภาคตะวันออกเฉียงใต้ มีเรือมากมายที่บรรทุกสินค้าเข้ามาค้าขายแลกเปลี่ยน ผู้คนจึงเดินทางเข้ามายังกรุงศรีอยุธยาทั้งพ่อค้าภาคเอเชียด้วยกันและกลุ่มนักเดินเรือชาวตะวันตกซึ่งบางส่วนได้ปักหลักพักอาศัยในเมืองต่างๆ บ้างก็เข้ารับราชการในราชสำนัก

ตัวอย่างแรกของการติดต่อระหว่างฝรั่งเศส–ไทย ยังเป็นบันทึกประวัติศาสตร์ครั้งแรก ของความพยายามที่จะแนะนำศาสนาคริสต์สู่สยาม อ้างอิงจากโจวันนี ปีเอโตร มาเฟอี ระบุว่าประมาณ ค.ศ. 1550 คณะฟรันซิสกันฝรั่งเศสที่ชื่อบงแฟร์ ได้ยินถึงอาณาจักรที่ยิ่งใหญ่ของชาวพุกามและไทยในโลกตะวันออก จึงได้ขึ้นเรือโปรตุเกสจากรัฐกัวไปคอสเม (พะโค) ซึ่งเขาได้ประกาศพระกิตติคุณเป็นเวลาสามปีโดยที่ไม่มีผลใด ๆ The Catholic encyclopedia, p. 766

การติดต่อครั้งสำคัญระหว่างทั้งสองประเทศเกิดขึ้นหลังจากที่ประเทศไทยได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเขตผู้แทนพระสันตะปาปาโดยสมเด็จพระสันตะปาปาอเล็กซานเดอร์ที่ 7 เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม ค.ศ. 1662 ซึ่งภารกิจนี้ได้มอบหมายให้คณะมิสซังต่างประเทศแห่งกรุงปารีสที่ก่อตั้งขึ้นใหม่เพื่อเผยแพร่ศาสนาในเอเชีย และสยามกลายเป็นประเทศแรกที่ได้รับรู้ความพยายามเหล่านี้ ตามด้วยภารกิจใหม่ในอีก 40 ปีต่อมาในโคชินไชนา, ตังเกี๋ย และบางส่วนของประเทศจีนMissions, p. 4 เนื่องจากสยามมีความใจกว้างต่อศาสนาอื่น ๆ อย่างมาก และเป็นประเทศเดียวในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่คุณพ่อคาทอลิกสามารถสถาปนาได้อย่างปลอดภัยLes Missions Etrangeres, pp. 45, 122

พระคุณเจ้า ปีแยร์ ล็องแบร์ เดอ ลา ม็อต มุขนายกแห่งเบรุต เขตผู้แทนพระสันตะปาปาโคชินไชนา และสมาชิกคณะมิสซังต่างประเทศแห่งกรุงปารีส พร้อมด้วยบาทหลวง เดอ บูร์ฌ และเดดิเยร์ Catholic Encyclopedia ได้ออกจากมาร์แซย์ในวันที่ 26 พฤศจิกายน ค.ศ. 1660 และถึงเมอร์กวีใน 18 เดือนต่อมา ซึ่งท่านได้เดินทางมาถึงอาณาจักรอยุธยาใน ค.ศ. 1662 Thai Ministry of Foreign Affairs


ใน ค.ศ. 1664 มิชชันนารีกลุ่มหนึ่งนำโดยฟร็องซัว ปาลูว์ มุขนายกแห่งเฮลิโอโปลิส รวมถึงคณะมิสซังต่างประเทศแห่งกรุงปารีสได้เข้าร่วมกับล็องแบร์ ในเมืองหลวงอยุธยาหลังจากเดินทางบนบก 24 เดือน และเริ่มงานเผยแผ่ศาสนา กระทั่งใน ค.ศ. 1665–1666 พวกเขาได้สถาปนาสามเณราลัยในอยุธยาโดยได้รับพระบรมราชานุญาตจากสมเด็จพระนารายณ์มหาราชThe Cambridge History of Christianity by Stewart J. Brown, Timothy Tackett, p. 464  ซึ่งคือสามเณราลัยนักบุญยอแซฟ (ต่อมาคือสามเณราลัยแห่งเทวาศักดิ์สิทธิ์ ที่กำเนิดของวิทยาลัยทั่วไป ปัจจุบันอยู่ที่รัฐปีนัง ประเทศมาเลเซีย)

 เริ่มการค้าขาย 
ในช่วงเวลานี้มีชาวต่างชาติเดินทางเข้ามาค้าขายกับสยาม ทั้งโปรตุเกส เนเธอร์แลนด์ และอังกฤษ เมื่อครั้งสมเด็จพระนารายณ์มหาราชเสด็จขึ้นครองราชย์นั้นบ้านเมืองต้องผ่านสงครามแย่งชิงบัลลังก์มาหลายครั้ง สูญเสียไพร่พลขุนนางข้าราชการไปมากมาย จึงขาดแคลนบุคลากรในราชสำนัก และต้องว่าจ้างชาวต่างชาติเข้ามาแทน

การค้าขายกับชาวต่างชาติเมื่อแรกๆ ก็ดำเนินไปได้ด้วยดีภายหลังมีการทำสนธิสัญญาการค้าขายขึ้น บางประเทศจึงเสียผลประโยชน์ก็เกิดไม่พอใจ ขึ้นเรือมาปิดปากอ่าว ปล้นชิงทำลายเรือสินค้าคู่แข่ง ภายหลังสมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงมีพระราชดำริว่ากรุงศรีอยุธยานั้นเป็นเมืองท่าและมีผู้คนต่างชาติต่างภาษาเดินทางเข้ามาอยู่อาศัยทำการค้าก็มาก ชาวต่างชาติก็สามารถเดินทางผ่านมาได้สะดวกหากมีเรื่องที่ไม่ดีเกิดขึ้นข้าศึกอาจจะเข้าถึงตัวได้ง่าย

พระองค์จึงทรงมีพระราชประสงค์ที่จะสร้างพระราชวังและเมืองใหม่ขึ้นที่ลพบุรีซึ่งห่างจากอยุธยาไปชั่วระยะทางหนึ่ง โดยในครั้งนั้นราชสำนักสยามได้รับความช่วยเหลือจากคณะบาทหลวงฝรั่งเศสที่มีความเชี่ยวชาญในการออกแบบป้อมปราการเข้ามาดูแลในการก่อสร้างทั้งพระยาวิชาเยนทร์เสนาบดีว่าการต่างประเทศซึ่งเป็นชาวกรีกมีความสามารถในการก่อสร้างตึกอาคารเป็นอย่างดีจึงช่วยดำเนินการก่อสร้างพระราชวังป้อมปราการกำแพงเมืองที่ลพบุรีจนแล้วเสร็จ

 การเจริญความสัมพันธ์ 
ในช่วงนี้พระนารายณ์มหาราชทรงแต่งคณะทูตไปเจริญพระราชไมตรีกับฝรั่งเศส ทางฝรั่งเศสก็แต่งทูลเชิญพระราชสาส์นพร้อมส่งวิศวกร นักวิชาการแขนงต่างๆเข้ามาช่วยเหลือฝั่งสยาม

ภายหลังขุนนางข้าราชการสยามเกิดความน้อยใจที่สมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงโปรดปรานพระยาวิชาเยนทร์ และให้ความสำคัญแก่ชาวต่างชาติมากโดยเฉพาะในช่วงที่มีปัญหาการค้ากับอังกฤษทางอังกฤษส่งเรือรบมาที่เมืองมะริดและปิดประกาศให้คนอังกฤษที่เข้ามารับราชการในราชสำนักสยามทุกคนลาออก เจ้าเมืองตะนาวศรีเห็นว่าชาวอังกฤษข่มเหงไทยมากเกินไปจึงเกณฑ์กำลังไพร่พลเข้าต่อสู้และค่าทหารอังกฤษที่กำลังพักผ่อนอยู่ที่เมืองมะริดจนหมดสิ้น ครั้งนั้นสมเด็จพระนารายณ์มหาราชจึงได้ทรงประกาศสงครามกับอังกฤษแม้ในตอนนั้นสยามจะไม่มีอาวุธยุทโธปกรณ์ที่ทันสมัยแต่ความสัมพันธ์ทางพระราชไมตรีที่ดีระหว่างประเทศสยามกับฝรั่งเศสก็ทำให้ฝรั่งเศสจัดทหารมาช่วยเหลือ

ครั้งนั้นข้าราชการในราชสำนัก ไม่พอใจที่เห็นทหารฝรั่งเศสเข้ามาประจำการอยู่ในประเทศมากมาย ด้วยเกรงว่าไทยจะตกเป็นอาณานิคมของฝรั่งเศสจึงรวมกลุ่มต่อต้าน ครั้นนั้นเมื่อสมเด็จพระนารายณ์ทรงพระชวรและมอบให้พระเพทราชาจางบางมะหาดเล็กเป็นผู้สหายสนิทดูแลและบอกว่าราชการแทนพระเพทราชาจึงได้คิดกับหลวงสรศักดิ์พระราชบุตรเลี้ยงวางแผนยึดพระราชอำนาจ

 ศตวรรษที่ 18 
หลังทหนังสือสัญญาสงบศึกชาวฝรั่งเศสที่อยู่ในสยามถูกทำร้าย ทารุณอย่างแสนสาหัสบ้างก็ถูกโจงจำบ้างก็ถูกฆ่า ที่หลงเหลืออยู่ก็ถูกบังคับให้เดินทางออกนอกราชอาณาจักรสยาม หลังจากที่สมเด็จพระนารายณ์มหาราชสวรรคตความสัมพันธ์ระหว่างไทยฝรั่งเศสจึงได้สิ้นสุดลง

ครั้งนั้นจึงเกิดสงครามกลางเมืองในประเทศอีกครั้งระหว่างกองทัพพระเพชรธราชา ที่ว่าจ้างแขกมาลายูและโปรตุเกสมาร่วมรบกับทหารฝรั่งเศสที่เข้ามารักษาการด้วยกำลังพลที่น้อยและการเตรียมการไม่ทัน แม้ทหารฝรั่งเศสได้ป้อมปราการที่สร้างไว้เป็นที่มั่นแต่ก็ไม่สามารถต่อต้านกองทัพเข้าไปตราชาที่จับเอาพระสังฆราชและข้าราชการชาวฝรั่งเศสที่ถูกกักขังไว้เป็นตัวประกัน

เมื่อสมเด็จพระเพทราชาขึ้นครองราชย์บ้านเมืองที่เคยคึกคักไปด้วยการค้าขายก็หยุดชะงักลง นานๆทีจะมีเรือบรรทุกสินค้าผ่านมาลำสองลำ หลายประเทศที่เคยเป็นเมืองขึ้นกับไทยต่างไม่ยอมรับในสถานภาพแห่งความเป็นกษัตริย์ของพระเพทราชาและหาเหตุที่ทำให้เกิดสงครามอยู่เนืองๆ

หลังจากนั้นไม่นานเมื่อพม่าเห็นว่าไทยนั้นอ่อนแอลงก็ยกทัพใหญ่เข้ามารุกราน และแม้ว่าฝ่ายไทยจะมีการเตรียมพร้อมสู้รบอย่างเข้มแข็ง แต่ความแตกแยกปรองดองภายในประเทศก็ทำให้ไทยไม่เป็นอันที่จะสู้รบจึงเสียเมืองให้แก่พม่าไปชั่วระยะหนึ่ง ก่อนที่สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีจะรวบรวมไพร่พลกอบกู้เอกราชคืนมาได้

ในระหว่างการรบปี พ.ศ. 2303 ถึง พ.ศ. 2308 กองพลปืนชาวฝรั่งเศสซึ่งนำโดยเชอวาลีเยร์ มิลาร์ ได้เข้าร่วมในการรุกรานสยามของพม่า โดยเป็นกองกำลังพิเศษของกองทัพพม่า.Findlay, Ronald and O'Rourke, Kevin H. (2007) Power and Plenty: Trade, War, and the World Economy in the Second Millennium p. 277  History of Burma, Harvey G. E., p. 231]

 ความสัมพันธ์ไทยฝรั่งเศษในรัชกาลที่ 4 
ในสมัยพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวประเทศทางตะวันตกเดินทางเข้ามาค้าขายยังตะวันออกมากขึ้น ทำให้การค้าขายทางทะเลได้รับความนิยมมากอังกฤษได้ส่งทูตเข้ามาทำสัญญาไมตรีและการค้า ความสัมพันธ์ไทยฝรั่งเศสจึงได้เริ่มต้นอีกครั้งหลังจากที่ไทยได้ทำสัญญาการค้ากับอังกฤษและอเมริกาแล้วฝรั่งเศสได้ส่ง มงซิเออร์ เดอะ มองติคนี เป็นราชทูตเข้ามาจราจรทำสัญญาทางพระราชไมตรีการค้ากับไทยเมื่อปี พ.ศ 2399 โดยยึดถือแนวข้อตกลงการค้าและธรรมเนียมต่างๆในการทำสัญญาเช่นเดียวกันกับอังกฤษที่เคยทำไว้กับไทย หลังจากคณะทูตถวายสิ่งบรรณาการแล้วโปรดเกล้าต้องผู้รัประชุมทำหนังสือสัญญาพระราชวังเดิมเป็นสัญญา 32 ข้อ

ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อปี พ.ศ 2401 ได้เริ่มมีกงสุลฝรั่งเศสประจำกรุงเทพฯ กงสุลฝรั่งเศสคนแรกคือ คองต์ เธอ คาสเตลโน

 อ้างอิง 

 อ่านเพิ่ม 
 Aldrich, Robert. "France and the King of Siam: An Asian King’s Visits to the Republican Capital’." French History and Civilization 6 (2015): 225–239. online
 Briggs, Lawrence Palmer. "Aubaret and the Treaty of July 15, 1867 between France and Siam." Journal of Asian Studies 6.2 (1947): 122–138. Online
 Colvin, Ian D. (2005) The Cape of Adventure: Strange and Notable Discoveries, Perils, Shipwrecks, Kessinger Publishing 
 Du Corail, Amable Sablon, and Michael Smithies. "The French Army and Siam, 1893–1914." The Journal of the Siam Society 99 (2011): 243–268. online
 Gunn, Geoffrey C. (2003) First Globalization: The Eurasian Exchange, 1500–1800 Rowman & Littlefield 
 Hall, Daniel George Edward (1964) A History of South-east Asia St. Martin's Press
 Landon, Kenneth Perry. "Thailand's quarrel with France in perspective." Journal of Asian Studies 1.1 (1941): 25–42. Online
 Missions étrangères de Paris. 350 ans au service du Christ (2008) Editeurs Malesherbes Publications, Paris 
 Murrell, Peter. "Louis XIV and the King of Siam" History Today (May 2014) 64#5, pp 31–38.
 Reid, Anthony (Editor), Southeast Asia in the Early Modern Era (1993) Cornell University Press, 
 Smithies, Michael (1999), A Siamese embassy lost in Africa 1686, Silkworm Books, Bangkok, 
 Smithies, Michael (2002), Three Military Accounts of the 1688 "Revolution" in Siam, Itineria Asiatica, Orchid Press, Bangkok, 
 Lach, Donald F. Asia in the Making of Europe
 Tucker, Spencer C. (1999) Vietnam University Press of Kentucky 


ฝรั่งเศส
ไทย