ซอบั้ง

ซอบั้ง หรือ ซอผู้ไทTK Park. ซอบั้ง สืบค้นเมื่อ 21 มกราคม 2564. หรือ ซอไม้ไผ่เครื่องดนตรีของภาคอีสานตอนเหนือ สืบค้นเมื่อ 21 มกราคม 2564. เป็นเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสี ที่ทำจากปล้องไม่ไผ่ ทำหน้าที่เป็นทั้งกะโหลกซอและคันซอ ซึ่งแตกต่างจากซอในภูมิภาคอื่นของประเทศไทย ไม้ไผ่ที่ใช้ขึ้นอยู่บนเขา โดยตัดในช่วงที่กำลังผลิแขนงแตกใบอ่อน เรียกว่า “ไม้กุ” แล้วนำไปตากแดดจนแห้งอยู่ตัว ก่อนจะนำไปขูดเปลือก เจาะรู ร้อยสาย เข้ากับลูกบิด บั้งหรือกระบอกไม่ไผ่นั้นทำหน้าที่เป็นกล่องเสียงเช่นเดียวกับกะโหลกซอ ด้านหนึ่งของกระบอกวางชิ้นไม้เล็ก ๆ เรียกว่า หย่อง ทำหน้าที่ยกสายซอทั้งสองสาย ซึ่งทำจากสายห้ามล้อจักรยาน สายหนึ่งเรียกว่า “สายไล่เสียง” ทำหน้าที่ดำเนินทำนอง สายที่สองเรียกว่า “สายกล่อมเสียง”พิทยวัฒน์ พันธะศรี. แนวทางการส่งเสริม อนุรักษ์และพัฒนาซอบั้งชาวภูไท จังหวัดกาฬสินธุ์.  คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม. สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) สืบค้นเมื่อ 21 มกราคม 2564. ทำหน้าที่เป็นเสียงประสาน ให้สูงขึ้น วางพาดขึงไปยังลูกบิดที่ทำจากลิ่มไม่สองชิ้นบริเวณปลายด้านตรงข้ามของกระบอก ถัดมาเล็กน้อยมีรัดอกที่ทำจากหวายรัดสายซอทั้งสองให้สัมผัสเข้ากับตัวกระบอก เครื่องดนตรีนี้ยังใช้โดย ไททัญ จังหวัดเหงะอาน จังหวัด เวียดนาม เรียกว่า "สีสาลอ (xi xa lo)"

ซอบั้งนิยมบรรเลงร่วมกับเครื่องดนตรีอื่น เช่น พิณ และแคน โดยใช้คันชักสีให้เกิดเสียง ร่วมกับแคน และปี่ผู้ไท มีเสียงที่อ่อนหวานเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว  

 การบรรเลง 
ซอบั้งนิยมบรรเลงร่วมกับเครื่องดนตรีพื้นบ้านอื่น เช่น พิณ แคน และปี่ผู้ไท ใช้คันชักสีสายให้เกิดเสียง มีลักษณะเสียงอ่อนหวาน นุ่มลึก และเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของดนตรีผู้ไท

ในด้านระบบเสียง ซอบั้งที่ใช้ในชุมชนบ้านบ่อแก้วพบว่ามีเสียงหลักในการบรรเลงจำนวน 6 เสียง ได้แก่ F♯ A♯ B C♯ E และ F♯ ซึ่งอยู่ในโครงสร้างของบันไดเสียงแบบ เพนทาโทนิก (Pentatonic scale) ในรูปแบบ F♯ minor pentatonic การบรรเลงจะสีทั้งสองสายพร้อมกัน โดยใช้ลวดลายทำนองพื้นบ้าน เช่น ลายล่องขวง ลายลำภูไท ลายลำให้พร ลายเดินดง และลายสุดสะแนน

ซอบั้งมักใช้บรรเลงในบริบทของชุมชนผู้ไททั้งในงานประเพณี พิธีกรรม และกิจกรรมทางวัฒนธรรม โดยผู้บรรเลงมักเป็นบุคคลที่มีบทบาทเฉพาะในชุมชน

 วิธีการทำซอบั้ง 
วัสดุและอุปกรณ์การประดิษฐ์ซอบั้งของชาวบ้านบ่อแก้วประกอบด้วยไม้ไผ่ มีดโต้ มีดไส มีดเจาะ เหล็กซี สายเบรกรถจักรยาน สายเอ็นไนลอน สายพลาสติก และยางไม้ต้นซาดพิทยวัฒน์ พันธะศรี. ซอบั้ง : การสืบทอดวัฒนธรรมการประดิษฐ์และการบรรเลงของชาวบ้านบ่อแก้ว ตำบลบ่อแก้ว อำเภอนาคู จังหวัดกาฬสินธุ์ Saw-Bang : Cultural Transmission Created and Played by Bokaew Villagers at Tambon Bokaew, Amphoe Nakhhu Kalasin Province. วารสารวิชาการแพรวากาฬสินธุ์ มหาวิทยาลัยราชภัฏกาฬสินธุ์ ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 กันยายน-ธันวาคม 2557. โดยมีขั้นตอนและวิธีการประดิษฐ์ซอบั้งที่สำคัญ คือ 

 การเลือกไม้ไผ่ มีอายุประมาณ 2 ปี ขึ้นไป อายุของไผ่ส่งผลต่อเสียงและลักษณะของซอบั้ง
 การวัดระยะความยาวของซอบั้งไม้ไผ่ สัดส่วนความกว้างต่อความยาวของปล้องไม้ไผ่ในอัตรา 1 : 6
 การขึ้นรูปซอบั้งไม้ไผ่ จะใช้มีดโต้ และการไสเปลือกไม้ไผ่ให้มีความบางตามต้องการ
 การเจาะรูลูกบิดสายและรูร้อยสายใช้เหล็กซีที่เผาไฟ 
 การขึ้นสายซอบั้งไม้ไผ่ การเจาะช่องขยายเสียงและการประดิษฐ์คันชัก จากไม้ไผ่ยาวประมาณ 50 เซนติเมตร

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:เครื่องดนตรีไทยภาคอีสาน