เอกนคร

เอกนคร หรือ เมืองโตเดี่ยว เป็นคำสร้างใหม่ที่ใช้เรียกเมืองที่ใหญ่ที่สุดในประเทศ รัฐ  หรือภูมิภาค โดยมักเป็นเมืองที่มีขนาดใหญ่กว่าเมืองอันดับสองหรือเมืองที่เล็กรองลงมาอย่างไม่สมส่วนGoodall, B. (1987) The Penguin Dictionary of Human Geography. London: Penguin. กฎเอกนคร ได้รับการเสนอเป็นครั้งแรกโดยนักภูมิศาสตร์ชาวอเมริกันนาม มาร์ก เจฟเฟอร์สัน ใน ค.ศ. 1939The Law of the Primate City and the Rank-Size Rule, by Matt Rosenberg เขาให้คำจำกัดความของเอกนครว่าเป็น "เมืองที่มีขนาดใหญ่กว่าเมืองอันดับสองอย่างน้อยสองเท่า และมีความสำคัญมากกว่าสองเท่า"Jefferson. "The Law of the Primate City", in Geographical Review 29 (April 1939) นอกจากขนาดและอิทธิพลทางเศรษฐกิจแล้ว เอกนครยังมักมีลำดับความสำคัญมากกว่าในด้านอื่น ๆ ในสังคมของประเทศ ไม่ว่าจะเป็นด้านการเป็นศูนย์กลางทางการเมือง สื่อ วัฒนธรรม และการศึกษา รวมถึงการย้ายถิ่นเข้ามาจากเมืองอื่น ๆ ภายในประเทศ

ไม่ใช่ทุกประเทศที่มีเอกนคร มีการถกเถียงกันว่าส่วนใหญ่แล้วเอกนครทำหน้าที่อย่างปรสิต (นำทรัพยากรมาจากที่อื่น ๆ) หรืออย่างเมืองก่อกำเนิด (ผลิตทรัพยากร) การมีอยู่ของเอกนครแสดงให้เห็นถึงความไม่สมดุลในการพัฒนาซึ่งโดยทั่วไปประกอบด้วยแกนกลางที่เจริญก้าวหน้ากับพื้นที่รอบหน้าที่ล้าหลังซึ่งแกนกลางนั้นพึ่งพิงด้านแรงงานและทรัพยากรอื่น ๆBrunn, Stanley, et al. Cities of the World. Boulder: Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2003

 ตัวอย่าง 
เมืองระดับโลกส่วนมากแล้วจะเป็นเอกนครของประเทศและภูมิภาคนั้น เมืองระดับโลกเหล่านั้นรวมถึงลอนดอนของสหราชอาณาจักร โทรอนโตของแคนาดา และนครนิวยอร์กในภาคตะวันออกของสหรัฐ (สหรัฐไม่มีเอกนครในระดับประเทศ) บูดาเปสต์ จาการ์ตา ลิมา เม็กซิโกซิตี และโซลถือเป็นเอกนครในประเทศของตน

กรุงเทพมหานคร เมืองหลวงของประเทศไทย ถูกกล่าวว่าเคยเป็น "เมืองที่มีความเป็นเอกนครที่สุดในโลก" เพราะในปี พ.ศ. 2543 (ค.ศ.2000) กรุงเทพมหานครมีประชากรมากกว่านครราชสีมา ที่มีประชากรมากเป็นอันดับ 2 ของประเทศไทย ถึง 40 เท่า ปัจจุบันนี้ กรุงเทพมหานคร ใหญ่กว่าเมืองอันดับสองในตอนนี้อย่าง เมืองเชียงใหม่ถึงเก้าเท่า (ตารางด้านล่างระบุว่าเชียงใหม่เป็นเมืองอันดับสอง) เมื่อดึงแนวคิดจากงานตรวจสอบค้นคว้าของตนระหว่างการชุมนุมของแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ พ.ศ. 2553 และนำไปใช้กับบทบาทที่เอกนครมีหากเป็นเมืองหลวงแห่งชาติแล้ว แจ็ก ฟง นักวิจัยสังคมวิทยาเมืองในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งข้อสังเกตว่า เมื่อบรรดาเอกนครอย่างกรุงเทพมหานครทำหน้าที่เป็นเมืองหลวงแห่งชาติด้วย เอกนครเหล่านั้นมักตกเป็นพื้นที่ก่อจลาจลจากทั้งทหารและผู้ประท้วง เขาอ้างถึงข้อเท็จจริงที่ว่าเอกนครที่เป็นเมืองหลวงส่วนใหญ่เป็นที่ตั้งสำนักงานใหญ่ต่าง ๆ ของประเทศ ดังนั้น ในด้านการจัดระบบการดำเนินการจึงถือว่าค่อนข้าง "มีประสิทธิภาพ" สำหรับการงัดข้อกับเป้าหมายระดับชาติ เนื่องจากเป้าหมายเหล่านั้นตั้งอยู่ในบริเวณแวดล้อมที่เป็นเมืองหลักเพียงแห่งเดียว

รายชื่อ

แอฟริกา
 ประเทศ  เมืองและเขตเมือง  ประชากร (เขตมหานคร)  เมืองใหญ่อันดับสอง  ประชากร ลีเบรอวีล703,904ปอร์-ฌ็องตี136,462 โคนาครี1,660,973อึนเซเรกอเร195,027 บิสเซา492,004กาบู48,670 พื้นที่บันจูล-เซเรกุนดา 519,835บริกามา101,119   ไนโรบี 9,354,580โมมบาซา3,528,940เมืองจิบูตี475,322อาลีซาบีห์37,939   อึนจาเมนา 1,605,696มูนดู137,929 ฮาราเร1,619,000บูลาวาโย653,337   พื้นที่ออมเดอร์มาน-คาร์ทูม 5,490,000พอร์ตซูดาน489,725   วิกตอเรีย 26,450อ็องส์บัวโล4,093 ดาการ์2,646,503ตูบา753,315   เซาตูเม 71,868ซังตูอามารู8,239ฟรีทาวน์1,500,234โบ233,684 ลูซากา2,238,569กีตเว522,092  ตูนิส 2,643,695สฟักซ์330,440 โลเม1,477,660ซอกอเด118,000   วินด์ฮุก 325,858วอลวิสเบย์62,096   นีอาเม 1,243,500ซินเดอร์235,605 กาโบโรเน421,907ฟรานซิสทาวน์150,800   วากาดูกู 2,500,000บอโบ-ดียูลาโซ537,728   พอร์ตลูอิส 149,194โบบาแซ็ง-โรซีล104,610   นูอากชอต 958,399นาอาดีบู118,167 อันตานานารีโว1,275,207โตมาซีเนอ300,813 บามาโก1,810,366ซีกาโซ226,618 มาปูโต1,766,823นัมปูลา743,125 กัมปาลา1,507,080นันซานา365,124 คิกาลี1,132,686บูตาเร89,600 มาเซรู330,760เตยาเตยาเนง75,115   มอนโรเวีย 1,101,970แกนตา41,106 กินชาซา11,855,000ลูบูมบาชี1,630,186 บังกี622,771บีมโบ124,176 ไคโร20,439,541อะเล็กซานเดรีย5,200,000 อาดดิสอาบาบา3,352,000อาดามา342,940 แอสมารา650,000เกอเริน82,198 ลูอันดา8,069,612ลูบังโก903,564 แอลเจียร์7,896,923ออราน1,560,329

บุรุนดี ไนจีเรีย และแทนซาเนียไม่มีเอกนครเนื่องจากเมืองหลวงไม่ใช่เมืองที่ใหญ่ที่สุด แต่เมืองที่ใหญ่ที่สุดมีประชากรมากกว่าเมืองที่ใหญ่เป็นอันดับสองเป็นสองเท่า และเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรมของประเทศ

เอเชีย 
 ประเทศ  เมืองและเขตเมือง  ประชากร (เขตมหานคร)  เมืองใหญ่อันดับสอง  ประชากร   พนมเปญ  2,177,000  เสียมราฐ  140,000   โดฮา  1,850,000  อัรร็อยยาน  960,000    โซล  21,794,000  ปูซาน  3,286,000   เปียงยาง  2,228,000   ฮัมฮึง  535,000   บิชเคก  1,297,000   ออช  282,000   คูเวตซิตี  4,022,000  อัลญะฮ์รออ์  400,000   ทบิลีซี  1,207,000  บาทูมี  200,000   อัมมาน  4,425,000  อิรบิด  750,000  โตเกียว  38,140,000  โอซากะ  2,668,586   ดิลี  235,000  เบาเกา  15,000   อาชกาบัต  1,168,000  ตืร์กเมนาบัต  253,000   ดูชานเบ  1,390,000  ฆูจันด์  182,000   กรุงเทพมหานคร  10,820,921  เชียงใหม่  1,197,931   กาฐมาณฑุ  3,941,000  โปขรา  403,000   บันดาร์เซอรีเบอกาวัน  280,000  กัวลาเบอไลต์  70,000   ธากา  15,443,000  จิตตะกอง  3,913,000   มะนิลา  23,088,000  นครเซบู  2,275,000   ทิมพู  115,000  พุนโซลิง  28,000   อูลานบาตาร์  1,508,000  เอร์เตเนท  100,000   มาเล  135,000  อัดดู  34,000   กัวลาลัมเปอร์  7,564,000  จอร์จทาวน์  2,412,000   เวียงจันทน์  1,058,000  ไกสอน พมวิหาน 120,000   เบรุต  2,781,000  ตริโปลี  365,000   คาบูล  4,834,000  กันดะฮาร์  570,000   บากู  2,934,000  แกนแจ  335,000    เยเรวาน  1,403,000  กียุมรี  130,000|-   จาการ์ตา  34,540,000  ซูราบายา  6,499,000   เตหะราน  13,633,000  แมชแฮด  3,167,000   ทาชเคนต์  3,492,000  ซามาร์กันต์  1,201,000   มัสกัต  1,205,000  เศาะลาละฮ์  340,000
พม่า ศรีลังกา ตุรกี และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ไม่มีเอกนครเนื่องจากเมืองหลวงไม่ใช่เมืองที่ใหญ่ที่สุด แต่เมืองที่ใหญ่ที่สุดมีประชากรมากกว่าสองเท่าของเมืองที่ใหญ่เป็นอันดับสอง และเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรมของประเทศของพวกเขา

ยุโรป
 ประเทศ  เมืองและเขตเมือง  ประชากร (เขตมหานคร)  เมืองใหญ่อันดับสอง  ประชากร   เอเธนส์  3,753,783  เทสซาโลนีกี  1,084,001   ซาเกร็บ  1,113,111  สปลิต  349,314   ปราก  2,156,097  เบอร์โน  810,000   เบลเกรด  1,659,440  นอวีซาด  341,625    โคเปนเฮเกน  2,016,285  ออร์ฮูส  330,639   สโกเปีย  506,926อิงจากประเทศนอร์ทมาซิโดเนีย#เมืองในประเทศ  บิตอลา  105,644   ออสโล  1,036,059  บาร์เกิน  259,958    ซาราเยโว  463,992  บาญาลูกา  185,042   โซเฟีย  1,681,666  ปลอฟดิฟ  544,628   มินสค์  2,101,018  โฆเมียล  526,872   วอร์ซอ  3,100,844  กรากุฟ  1,725,894   ปารีส  12,405,426 ลียง 2,237,676   เฮลซิงกิ  1,441,601  ตัมเปเร  363,546   พอดกอรีตซา  187,085  นิกชิช  72,443   คีชีเนา  736,100  ตีรัสปอล  135,700   มอสโก  12,506,468  เซนต์ปีเตอส์เบิร์ก  5,351,935   บูคาเรสต์  2,272,163  กลุฌ-นาปอกา  411,379   นครลักเซมเบิร์ก  107,247  แอฌวลต์เซิชท์  32,600   รีกา  1,018,295  เดาเกาปิลส์  96,818  สต็อกโฮล์ม  1,584,196  กอเทนเบิร์ก  592,042   เวียนนา  2,600,000  กราซ  269,997   อันดอร์ราลาเวยา  36,000รวมอัสกัลดัส-อังกูร์ดัญ  อังกัม  13,521   ทาลลินน์  542,983  ตาร์ตู  93,687   ติรานา  800,986  ดูร์เริส  201,110|-   เรคยาวิก  209,680รวมถึงภูมิภาคเมืองหลวง  อาคือเรย์รี  18,191   ดับลิน  1,904,806  คอร์ก  399,216   บูดาเปสต์  3,303,786  แดแบร็ตแซ็น  237,888   ลอนดอน  13,879,757  เบอร์มิงแฮม  1,137,100

อเมริกาเหนือ
 ประเทศ  เมืองและเขตเมือง  ประชากร (เขตมหานคร)  เมืองใหญ่อันดับสอง  ประชากร   กัวเตมาลาซิตี  2,749,161  เกตซัลเตนังโก  792,530   เซนต์จอร์เจส  	33,734  เกร็นวิลล์  2,400   ซานโฮเซ  2,158,898  ปูเอร์โตลิมอน  58,522   ฮาวานา  2,106,146  ซานเตียโกเดกูบา  433,099   คิงส์ตัน  584,627  พอร์ตมอร์  182,153   บาสแตร์  13,000  แซนดีพ็อยนต์ทาวน์  3,140   แคสตรีส์  70,000  โกรไอลิต  22,647   คิงส์ทาวน์  16,500  จอร์จทาวน์  1,700   โรโซ  16,582  พอร์ตสมัท  2,977   มานากัว  2,560,789  เลออน  206,264   บริดจ์ทาวน์  110,000  ออยส์ทินส์  3,000   แนสซอ  274,400  ฟรีพอร์ต  26,914   ปานามาซิตี  880,691  ลาชอร์เรรา  118,521   เม็กซิโกซิตี  20,400,000  กวาดาลาฮารา  5,002,466   ซานโตโดมิงโก  2,908,607  ซานเตียโกเดโลสกาบาเยโรส  553,091   ซานซัลวาดอร์  1,767,102  ซานตาอานา  176,661   เซนต์จอนส์  81,799  ลิเบอร์ตา  3,301|-   ปอร์โตแปรงซ์  2,618,894  กาปาอีเซียง  274,404 
แม้ว่าเบลีซจะไม่มีเอกนคร แต่เบลีซซิตีก็มีขนาดใหญ่กว่าเมืองแซนอิกนาซีโอซึ่งเป็นเมืองใหญ่อันดับสองถึงสองเท่า นอกจากนี้ยังเป็นศูนย์กลางทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจของเบลีซ

โอเชียเนีย
 ประเทศ  เมืองและเขตเมือง  ประชากร (เขตมหานคร)  เมืองใหญ่อันดับสอง  ประชากร   เซาท์ตาราวา  50,182  อะไบอัง  5,502   อาปีอา  36,735  อาเฟงา  1,781   นูกูอาโลฟา  24,571  เนอิอาฟู  6,000   ฟูนะฟูตี  6,025  อาเซา  650   พอร์ตมอร์สบี  410,954  ลาเอ  76,255   ซูวา  175,399  เลาโตกา  52,220   พอร์ตวิลา  44,040  ลูแกนวิลล์  16,312   มาจูโร  27,797  เกาะเอเบเย  15,000   โฮนีอารา  64,609  เอากี  7,785

นิวซีแลนด์ไม่มีเอกนคร แม้ว่าออกแลนด์จะมีขนาดใหญ่กว่าเมืองที่ใหญ่เป็นอันดับสองของประเทศถึงสองเท่า และเป็นศูนย์กลางทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจของนิวซีแลนด์

อเมริกาใต้
 ประเทศ  เมืองและเขตเมือง  ประชากร (เขตมหานคร)  เมืองใหญ่อันดับสอง  ประชากร   จอร์จทาวน์  118,363  ลินเดน  29,298   โบโกตา  10,700,000  เมเดยิน  3,591,963   ซานเตียโก  6,685,685  บัลปาราอิโซ  1,036,127   ปารามารีโบ  240,924  เลลีดอร์ป  19,910    อาซุนซีออน  2,698,401  ซิวดัดเดลเอสเต  293,817   ลิมา  9,752,000  อาเรกิปา  1,034,736    บัวโนสไอเรส  12,741,364  กอร์โดบา  1,528,000   มอนเตวิเดโอ  1,947,604  ซัลโต  104,028

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ชนิดของเมือง
หมวดหมู่:ภูมิศาสตร์เมือง
หมวดหมู่:คำศัพท์ภูมิศาสตร์