พระเจ้าสตาญิสวัฟที่ 2 เอากุสตุส

พระเจ้าสตาญิสวัฟที่ 2 เอากุสตุส (พระนามเดิม: สตาญิสวัฟ อันตอญี ปอญาตอฟสกี 17 มกราคม ค.ศ. 1732–12 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1798) หรือทรงเป็นที่รู้จักในพระปรมาภิไธยภาษาละตินที่ทรงได้รับหลังเสด็จขึ้นครองราชย์ว่า พระเจ้าสตานีสลุสที่ 2 เอากุสตุส และยังมีการออกพระบรมนามาภิไธยอีกว่าสตาญิสวัฟ เอากุสต์ ปอญาตอฟสกี ( ) ทรงครองราชบัลลังก์โปแลนด์และลิทัวเนีย ตั้งแต่ ค.ศ. 1764 จนกระทั่งทรงถูกบังคับให้สละราชสมบัติใน ค.ศ. 1795 พระองค์ทรงเป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลสุดท้ายของเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย

พระเจ้าสตาญิสวัฟที่ 2 ทรงมีพื้นเพมาจากตระกูลขุนนางผู้มีฐานะ ใน ค.ศ. 1755 ขณะมีพระชนม์มายุ 22 พรรษา พระองค์ทรงได้ดำรงตำแหน่งนักการทูตประจำราชสำนักรัสเซีย และทรงมีความสัมพันธ์ชู้สาวกับแกรนด์ดัชเชสเยกาเจรีนา (ต่อมาคือจักรพรรดินีเยกาเจรีนาที่ 2 แห่งรัสเซีย) ด้วยการสนับสนุนอย่างลับ ๆ จากพระนาง พระองค์จึงได้รับเลือก ให้เป็นพระมหากษัตริย์โปแลนด์ ภายหลังจากการเสด็จสวรรคตของพระเจ้าเอากุสท์ที่ 3 โดยรัฐสภาในเดือนกันยายน ค.ศ. 1764Eversley, 1915, p.39.The Partitions of Poland by Lord Eversley, London, 1915, pps:35–39. พระองค์ทรงกระทำสิ่งที่เหนือความคาดหมาย กล่าวคือคือทรงพยายามปฏิรูปและเสริมสร้างความมั่นคงให้กับเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนียที่มีดินแดนกว้างใหญ่แต่อ่อนแอ ความพยายามของพระองค์ก่อให้เกิดการต่อต้านจากประเทศเพื่อนบ้านอย่างปรัสเซีย รัสเซีย และออสเตรีย ซึ่งพยายามคงความอ่อนแอของเครือจักรภพเอาไว้ พระองค์ยังต้องเผชิญการต่อต้านภายในประเทศจากพวกอนุรักษนิยม ซึ่งเห็นว่าการปฏิรูปของพระองค์เป็นภัยคุกคามต่อสิทธิเสรีภาพที่มีมาแต่ครั้งโบราณและเอกสิทธิ์ของพวกเขาที่ได้มาตั้งแต่หลายศตวรรษก่อน

ช่วงต้นรัชกาลของพระองค์เป็นที่จดจำจากวิกฤตการณ์สงครามสมาพันธ์บาร์ (ค.ศ. 1768–1772) ซึ่งนำไปสู่การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่หนึ่ง (ค.ศ. 1772) ในช่วงหลังของการครองราชย์สภาเซยม์ใหญ่ (ค.ศ. 1788–1792) ได้กระทำการปฏิรูปหลายประการ รวมไปถึงรัฐธรรมนูญ 3 พฤษภาคม ค.ศ. 1791 การปฏิรูปเหล่านี้ถูกยกเลิกโดยสมาพันธ์ทาร์กอวิตสกาและสงครามกับรัสเซียใน ค.ศ. 1792 อันนำไปสู่การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สอง (ค.ศ. 1793) การลุกฮือกอชชุชกอ (ค.ศ. 1794) และการแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สาม (ค.ศ. 1795) ถือเป็นจุดจบของเครือจักรภพ พระองค์จึงตัดสินพระทัยสละราชสมบัติในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1795 และใช้เวลาบั่นปลายพระชนม์ชีพในฐานะผู้ถูกจองจำที่พระราชวังหินอ่อนในกรุงเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก

พระองค์ทรงเป็นผู้มีภาพลักษณ์เป็นที่ถกเถียงกันในประวัติศาสตร์โปแลนด์ นัยหนึ่งก็ทรงถูกวิจารณ์จากการที่พระองค์ล้มเหลวในการต่อต้านและหยุดยั้งการแบ่งโปแลนด์ ซึ่งทำให้รัฐโปแลนด์ล่มสลายลง ในอีกด้านหนึ่ง พระองค์ก็ทรงเป็นที่จดจำในฐานะผู้อุปถัมภ์ศิลปะและวิทยาศาสตร์ อีกทั้งยังทรงเป็นผู้วางรากฐานคณะกรรมาธิการการศึกษาแห่งชาติ ซึ่งถือเป็นกระทรวงศึกษาธิการแห่งแรกของโลก ทั้งยังเป็นผู้เรียกประชุมสภาเซยม์ใหญ่อันนำไปสู่การตรารัฐธรรมนูญ 3 พฤษภาคม และทรงสนับสนุนการสร้างสถาปัตยกรรมที่สำคัญหลายแห่ง นักประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่ลงความเห็นว่า หากพิจารณาสถานการณ์ในรัชกาลของพระองค์แล้ว ก็นับได้ว่าพระองค์ทรงเป็นรัฐบรุษที่ทรงมีพระปรีชาสามารถพระองค์หนึ่ง โดยมีการตั้งข้อสังเกตว่าการที่พระองค์ทรงร่างและประกาศใช้รัฐธรรมนูญนั้นถือเป็นพระราชกรณียกิจที่กล้าหาญมาก แต่การที่พระองค์ไม่ทรงเต็มพระทัยที่จะจัดตั้งกองกำลังเพื่อต่อต้านต่างชาติผู้รุกรานเป็นการแสดงความอ่อนแอ ถือเป็นปัจจัยหลักที่นำไปสู่การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สอง และหายนะอื่น ๆ ที่เกิดขึ้นหลังจากนั้น

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์โปแลนด์