สุลต่านมะฮ์มุด มูซัฟฟาร์ ชะฮ์

สุลต่านมะฮ์มุดที่ 4 มูซัฟฟาร์ ชะฮ์ (; พ.ศ. 2366 – 7 สิงหาคม พ.ศ. 2407) เอกสารไทยเรียก มะหะหมุด หรือ มะหมุด เป็นสุลต่านแห่งรีเยา-ลิงกา (หรือ สิงคา) แต่ภายหลังสุลต่านมะฮ์มุดถูกดัตช์ปลดออกจากตำแหน่ง พระองค์พยายามที่จะกลับคืนสู่บัลลังก์ด้วยการยึดครองอาณาจักรปะหังแต่ไม่ประสบความสำเร็จ

 พระประวัติ 
 พระชนม์ชีพช่วงต้น 
สุลต่านมะฮ์มุดที่ 4 มูซัฟฟาร์ ชะฮ์ เป็นพระราชโอรสในสุลต่านมูฮัมมัดที่ 2 มูอัซซัม ชะฮ์ ประสูติแต่เติงกูเกิลซุม เลอบาร์ ปูติฮ์ (หรือ ตนกูลีปอ) พระชายาพระองค์แรก และเป็นพระธิดาในสุลต่านอะฮ์มัด ชะฮ์แห่งตรังกานู (หรือ พระยาตรังกานูอามัด) สุลต่านมะฮ์มุดมีพระขนิษฐาพระองค์หนึ่งที่มีชื่อเสียงคือ เติงกูซาฟียะฮ์ (หรือ ตนกูสุเบีย) เป็นบาทบริจาริกาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระอัครมเหสี พระบรมราชินี พระชายานารี เจ้าจอมมารดา และเจ้าจอม ในรัชกาลที่ ๑-๗, หน้า 138อ่านสยามตามแอนนา, หน้า 303 และพระองค์ทรงสมมุติพระองค์เป็น "รัชทายาทที่ถูกต้องของรัฐทั้งหลายที่ประกอบกันเป็นรัฐยะโฮร์"เกอราจาอัน : วัฒนธรรมการเมืองมลายูในยุคก่อนอรุณรุ่งของระบอบอาณานิคม, หน้า 203 และทรงอ้างว่าพระองค์เป็น "จักรพรรดิพระองค์สุดท้ายของยะโฮร์ ปะหัง หมู่เกาะรีเยา หมู่เกาะการีมน และสิงคโปร์"เกอราจาอัน : วัฒนธรรมการเมืองมลายูในยุคก่อนอรุณรุ่งของระบอบอาณานิคม, หน้า 202

สุลต่านมะฮ์มุดไม่ค่อยได้รับการชื่นชมนัก แม้พระองค์จะดูเฉลียวฉลาดแต่ดำรงพระองค์สนุกสนาน แต่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเห็นว่าสุลต่านพระองค์นี้เป็น "คนที่ไร้ความคิด" และ "ชอบความสำราญ"เกอราจาอัน : วัฒนธรรมการเมืองมลายูในยุคก่อนอรุณรุ่งของระบอบอาณานิคม, หน้า 204

 เสวยราชสมบัติ 
สุลต่านมะฮ์มุดขึ้นเป็นผู้สำเร็จการใน พ.ศ. 2377 และฝ่ายดัตช์ตั้งมะฮ์มุดขึ้นเสวยราชสมบัติสืบพระบิดาใน พ.ศ. 2485 โดยได้รับการสนับสนุนจากสุลต่านโอมาร์ เรียยัต ชะฮ์แห่งตรังกานู (หรือ พระยาตรังกานูอุมา) ซึ่งเป็นเครือญาติพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4, หน้า 237 พระองค์หมกมุ่นกับพระราชพิธีที่แสดงถึงความยิ่งใหญ่ กลับเชิดชูกันว่าคือพระราชกรณียกิจ และไม่ใส่พระทัยใน "สิ่งที่เป็นความจริงที่เกิดขึ้น" ในอาณาจักรของพระองค์เกอราจาอัน : วัฒนธรรมการเมืองมลายูในยุคก่อนอรุณรุ่งของระบอบอาณานิคม, หน้า 177 พระองค์รังสรรค์ความเจริญแก่หมู่เกาะรีเยาและลิงกา ด้วยทรงก่อตั้งกองทหารขนาดเล็ก ติดอาวุธ และแต่งกายอย่างตะวันตก อีกทั้งยังได้สร้างพระราชวังแห่งใหม่ กำแพงป้อมหินขนาดใหญ่ รวมไปถึงถนนในราชธานีที่มีคุณภาพสูง และมีพระราโชบายต่อต้านกลุ่มคนเชื้อสายบูกิซ ที่เข้ามามีบทบาทในกิจการภายในเหนือดินแดนของพระองค์มากว่าศตวรรษ

สุลต่านมะฮ์มุดพยายามขยายพระราชอำนาจไปยังคาบสมุทรมลายู ใน พ.ศ. 2395 พระองค์เริ่มผูกมิตรกับสุลต่านตรังกานู ด้วยการอภิเษกสมรสกับพระขนิษฐาของสุลต่านตรังกานู นอกจากนี้ยังทรงผูกมิตรกับเจ้านายยะโฮร์ ซึ่งเป็นสายตระกูลที่ได้รับการสนับสนุนจากสหราชอาณาจักร ซึ่งสุลต่านมะฮ์มุดได้ชักจูงให้เติงกูอาลี ยอมยกดินแดนที่ชายแดนติดกับเกาะสิงคโปร์แก่พระองค์ แต่ข้อเสนอนี้ถูกคัดค้านจากเจ้าหน้าที่ชาวยุโรป นอกจากนี้พระองค์ยังวางแผนให้เติลกูอาลีร่วมกดดันให้เบินดาฮาราแห่งปะหังอยู่ในการควบคุมของพระองค์

การกระทำของสุลต่านมะฮ์มุดสร้างความไม่พอใจแก่สหราชอาณาจักร ซึ่งมีอิทธิพลเหนือคาบสมุทรมลายูตอนล่าง รัฐบาลอาณานิคมช่องแคบประท้วงพฤติกรรมแทรกแซงของพระองค์ และรัฐบาลเนเธอร์แลนด์เองไม่สามารถควบคุมพฤติกรรมใด ๆ ของพระองค์ได้เลยเกอราจาอัน : วัฒนธรรมการเมืองมลายูในยุคก่อนอรุณรุ่งของระบอบอาณานิคม, หน้า 205

 ถูกถอดจากราชสมบัติ 
ต่อมาสุลต่านมะฮ์มุดพยายามอ้างสิทธิ์เหนือดินแดนรัฐปะหังและคุกคามชาวดัตช์ ด้วยเหตุนี้เขาถึงถูกปลดออกจากบัลลังก์ โดยทางดัตช์ให้เหตุผลว่าสุลต่านมะฮ์มุดไม่เอาใจใส่ในราชการ มีแต่เล่นและเที่ยวไกล ๆ อยู่บ่อย ๆ หลังถูกปลดออกจากตำแหน่ง ครอบครัวของสุลต่านมะฮ์มุดกลับหมู่เกาะลิงกาไม่ได้ จึงย้ายครอบครัวไปที่สิงคโปร์ โดยประทับอยู่ร่วมกับเตอเมิงกง ซึ่งเตอเมิงกงเองก็ต้องการราชสมบัติยะโฮร์เช่นเดียวกับพระองค์ และพระองค์คือหนึ่งในเสี้ยนหนาม พระองค์จึงย้ายไปที่เมืองราเตะฮ์ ใกล้เมืองอินเดอรากีรี ชายฝั่งตะวันออกของเกาะสุมาตรา แต่รัฐบาลเนเธอร์แลนด์สังหารข้าราชบริพารที่ทรงอำนาจที่สุดในราเตะฮ์ ทำให้สุลต่านมะฮ์มุดขาดผู้สนับสนุน จึงโยกย้ายเข้าไปคาบสมุทรมลายูอีกคำรบหนึ่ง แล้วจึงย้ายไปอยู่รัฐปะหัง และตรังกานูพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4, หน้า 236 รัฐสุลต่านรีเยา-ลิงกาจึงค่อย ๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของอาณานิคมดัตช์โดยสมบูรณ์ในเวลาต่อมาMahmud Muzaffar Shah หลังถูกปลดจากอำนาจ พระองค์ทรงระทมฤทัยจากการเป็นหน่อเนื้อสุลต่านที่ไร้อำนาจราชศักดิ์

ในช่วงเวลานั้นอาณาจักรปะหัง เกิดการวิวาทกันระหว่างตุนมูตาฮีร์แห่งปะหัง (หรือ โต๊ะบันดาหรา) กับสุลต่านอะฮ์มัด มูอัซซัม (หรือ ชีหวันมะหมัด) สุลต่านมะฮ์มุดที่พยายามอ้างสิทธิ์เหนือดินแดนปะหังอยู่แล้วจึงไปเข้าฝ่ายอะฮ์มัด มูอัซซัม แล้วทูลขอพระกรุณาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวให้สนับสนุนตนขึ้นเป็นเจ้าเมืองปะหัง และจะเอาเมืองปะหังมาขึ้นกับกรุงเทพมหานครแทน แต่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงปฏิเสธ เพราะทรงมองว่าปะหังอยู่ในอารักขาของสหราชอาณาจักร และสยามกับสหราชอาณาจักรมีไมตรีสนิทสนมกันมานาน สุลต่านมะฮ์มุดเข้ามาพำนักในกรุงเทพมหานครกับครอบครัว และเดินทางกลับไปตรังกานูเพื่อหวังจะไปยึดเมืองปะหัง ตุนมูตาฮีร์จึงส่งหนังสือฟ้องผู้ว่าการเมืองสิงคโปร์ว่าสุลต่านมะฮ์มุดและอะฮ์มัด มูอัซซัมจะยึดเมืองปะหัง ผู้ว่าการเมืองสิงคโปร์จึงส่งหนังสือไปสถานกงสุลอังกฤษที่กรุงเทพมหานคร เพราะเข้าใจว่าสยามส่งเรือรบไปช่วยสุลต่านมะฮ์มุด ทำให้เมืองปะหังรบพุ่งกัน แต่ทางการสยามปฏิเสธ สหราชอาณาจักรจึงส่งเรือรบไปยิงปืนใหญ่ใส่เมืองตรังกานูในวันที่ 11–17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2405 รวมกว่า 40 นัด เพื่อกดดันให้ฝ่ายตรังกานูส่งตัวสุลต่านมะฮ์มุดแก่สหราชอาณาจักร จนมีหญิงถูกลูกปืนตายหนึ่งคนพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4, หน้า 280-282 หลังจากนั้นวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2406 สุลต่านมะฮ์มุดพร้อมไพร่พล 78 คน ถูกนำตัวไปกรุงเทพมหานครพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4, หน้า 289 แต่ก็ทรงปลอมตัวเป็นกะลาสีหนีไปเมืองสิงคโปร์เพื่อลอบเข้าเมืองปะหังเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2406พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4, หน้า 300

 ถึงแก่กรรม 
สุลต่านมะฮ์มุดถึงแก่กรรมเมื่อวันอาทิตย์ เดือน 8 ขึ้น 5 ค่ำ ตรงกับวันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2407 มีพิธีฝังตามธรรมเนียมอิสลามที่ปากน้ำปะหัง เอกสารไทยระบุว่าตายเพราะตรอมใจที่ไม่ได้เป็นเจ้าเมืองปะหังพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4, หน้า 313 ภายหลังพระยาตรังกานูซึ่งเป็นญาติส่งหนังสือเข้าไปยังกรุงเทพมหานคร ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาต นำครอบครัวของสุลต่านมะฮ์มุดที่ยังหลงเหลืออยู่ในกรุงเทพมหานครกลับคืน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวก็โปรดเกล้าพระราชทานให้ไปพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4, หน้า 314

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม





หมวดหมู่:สุลต่านรัฐยะโฮร์
หมวดหมู่:ราชวงศ์เบินดาฮาราแห่งยะโฮร์
หมวดหมู่:ชาวอินโดนีเซียในประเทศไทย