ความสมมูลเท็จ

ความสมมูลเท็จ () เป็นเหตุผลวิบัติอรูปนัยที่สิ่งสองสิ่งจัดว่าสมมูลกันหรือเท่าเทียมกัน โดยใช้เหตุผลที่บกพร่องหรือเป็นเท็จ
ในสำนวนภาษาอังกฤษ การเปรียบเทียบเป็นความเท่าเทียมกันผิดๆ เช่นนี้มักจะเรียกว่า "การเปรียบเทียบแอปเปิลกับส้ม" (comparing apples and oranges)

 ลักษณะ 
การจัดสิ่งสองสิ่งที่มีลักษณะอย่างหนึ่งซึ่งเหมือนกันว่าเท่าเทียมกันหรือสมมูลกัน เมื่อความสมมูลกันไม่ใช่ผลหรือข้อสรุปทางตรรกะ โดยเฉพาะในเรื่องอันดับของขนาด นี่จัดเป็นความสมมูลเท็จ
เหตุผลวิบัตินี้มักเกิดเมื่อระบุเกร็ดเรื่องราวที่คล้ายๆ กันว่าเท่าเทียมกัน แต่ข้อสรุปคือความเท่าเทียมกันไม่สมเหตุผล เพราะคิดง่ายๆ เกินไปหรือว่าไม่ได้พิจารณาปัจจัยอื่นๆ 
โดยมักจะมีรูปแบบดังต่อไปนี้

รูปแบบที่วิบัติยิ่งกว่านั้นก็คือ 
ไม่มีสิ่งที่เหมือนกันคือ  ในเซตทั้งสอง มีเพียงแต่สิ่งที่คล้ายกัน คือ  ในเซต  และ  ในเซต  
แต่กลับใช้สิ่งที่คล้ายกันเป็นเหตุผลเพื่อสรุปว่าเซตทั้งสองเท่ากัน ตัวอย่างก็คือ 

 ตัวอย่าง 

นี้เป็นตัวอย่างต่างๆ ของความสมมูลเท็จ

การรั่วไหลของน้ำมันดิบจากแท่นขุดเจาะดีพวอเทอร์ฮอไรซัน ไม่ได้เป็นอันตรายยิ่งกว่าเมื่อเพื่อนบ้านทำน้ำมันรั่วลงบนพื้นเมื่อเปลี่ยนน้ำมันเครื่องรถ
 ความสมมูลเป็นเท็จเพราะเปรียบเทียบสิ่งสองสิ่งที่ต่างกันเป็นหลายๆ อันดับขนาด เพราะได้ทำน้ำมันให้รั่วไหลถึง 790 ล้านลิตร เทียบกับเมื่อเพื่อนบ้านทำน้ำมันรั่วเพียงแค่ 0.47 ลิตร

(เพราะ)สัตว์ทั้งสองต่างก็อยู่ในวงศ์เสือและแมว ซึ่งเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับสัตว์กินเนื้อ ดังนั้น การเลี้ยงแมวจึงไม่ต่างกับการเลี้ยงเสือจากัวร์
ความสมมูลเป็นเท็จเพราะเปรียบเทียบปัจจัยต่างๆ ที่ทำให้สัตว์เหมาะสมเป็นสัตว์เลี้ยงง่ายเกินไป 

การใช้กัญชาจะทำให้ใช้และติดเฮโรอีนต่อมาในชีวิต เพราะเป็นยาเปิดประตู ดังนั้น การใช้กัญชาจึงเหมือนกับการใช้เฮโรอีน
ความสมมูลเป็นเท็จเพราะไม่พิจารณาความน่าจะเป็นที่ต่างๆ กัน เพราะการใช้เฮโรอีนมีโอกาสทำให้ติดเฮโรอีนในอนาคตมากกว่าการใช้กัญชา นี้แม้เมื่อพิจารณาสมมติฐานแล้วว่า คนที่ใช้กัญชามีโอกาสทดลองใช้เฮโรอีนในอนาคตมากกว่าคนที่ไม่เคยใช้

 ผลลบ 
นักข่าวบางครั้งจะให้เหตุผลโดยอาศัยความสมมูลเท็จ
ในการเมือง ข้อบกพร่องของนักการเมืองคนหนึ่ง อาจจะเอาไปเทียบกับข้อบกพร่องแบบคนละเรื่องกันของอีกคนหนึ่ง

ศาสตราจารย์ทางด้านรัฐบาลและสื่อที่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ได้เขียนเรื่องความสมมูลเท็จที่สื่อใช้ในช่วงการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐ พ.ศ. 2559 

 ดูเพิ่ม 
 แนวเทียบเท็จ

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 




หมวดหมู่:เหตุผลวิบัติอรูปนัย
หมวดหมู่:เหตุผลวิบัติโดยตรรกะ