ชุดตัวอักษรฮังการี

ชุดตัวอักษรฮังการี () เป็นส่วนขยายของชุดอักษรละตินที่ใช้ในการเขียนภาษาฮังการี ตัวอักษรฮังการีมีพื้นฐานมาจากอักษรละตินโดยมีตัวอักษรที่หลากหลายเพิ่มเข้ามา เพื่อแทนเสียงพยัญชนะและสระที่ไม่มีในภาษาละติน

ชุดตัวอักษรภาษาฮังการีโดยพื้นฐานมีตัวอักษรทั้งหมด 40 ตัว แต่แบบขยาย มีอยู่ 44 ตัว โดยเพิ่มตัวอักษร Q, W, X และ Y ซึ่งพบได้เฉพาะในคำยืมจากภาษาอื่นและในตัวสะกดวิสามานยนามแบบดั้งเดิม

ตัวอักษร 44 ตัว ในชุดตัวอักษรฮังการีแบบขยายมีดังนี้
ตัวพิมพ์ใหญ่AÁBCCsDDzDzsEÉFGGyHIÍJKLLyMNNyOÓÖŐPQRSSzTTyUÚÜŰVWXYZZsตัวพิมพ์เล็กaábccsddzdzseéfggyhiíjkllymnnyoóöőpqrsszttyuúüűvwxyzzs

 คำอธิบาย 
สัญลักษณ์อักษรแต่ละตัวในกล่องด้านบนนับเป็นตัวอักษรเฉพาะในภาษาฮังการี โดยแยกสระเสียงสั้นและเสียงยาว (คล้ายภาษาไทย) เช่น ตัวอักษร o และ ó หรือ ö และ ő นับเป็นคนละตัวอักษร มีตำแหน่งของตัวเองในการเรียงลำดับ ไม่นับว่าเป็นสระเดียวกัน

แม้ว่าสระเสียงสั้นและสระเสียงยาวจะนับเป็นอักษรคนละตัวในในอักษรฮังการี แต่สำหรับพยัญชนะ แม้ว่าจะมีเสียงยาว (หรือมีการซ้ำเสียงต่อเนื่อง) ก็ยังนับเป็นอักษรตัวเดียวกัน

ในภาษาฮังการี การแสดงว่าพยัญชนะนั้นมีเสียงยาว จะทำได้โดยการเขียนอักษรเดียวกันซ้ำสองตัวแทนการใส่เครื่องหมายไว้ด้านบน เช่น tt, gg, zz (  'เขากิน';   'มันห้อยอยู่';   'กับอันนั้น') อย่างไรก็ดี ในภาษาฮังการี จะมีการใช้อักษรพยัญชนะละติน 2 หรือ 3 ตัวมาผสมกันเพื่อแสดงเสียงเสียงเดียว สำหรับเสียงที่ไม่มีในภาษาละติน (คล้ายกับภาษาโปแลนด์) ภาษาฮังการีมีอักษรประสม 9 ตัว คือ cs, dz, dzs, gy, ly, ny, sz, ty, zs

ในการเขียนอักษรพยัญชนะประสม (ประกอบด้วย cs, dz, dzs, gy, ly, ny, sz, ty, zs) ให้แสดงเสียงยาวนั้น ตามหลักการเขียนของภาษาฮังการี จะตัดอักษรด้านหลังตัวพยัญชนะประสมตัวแรกให้เหลือแต่เพียงอักษรละตินตัวแรก แล้วเอามาเขียนติดกับตัวมันเอง เช่น sz + sz → ssz (  'ผู้หญิง'); ty + ty → tty (  'หงส์'); dzs + dzs → ddzs (   'ด้วยไพ่โปกเกอร์') ยกเว้นเฉพาะคำยาวที่เกิดจากคำสั้น ๆ ประสมกัน เช่น   'แหวนหมั้น' (  +  ) ไม่มีการตัดอักษรออกให้กลายเป็น 

 การออกเสียง 
ตารางต่อไปนี้คือการออกเสียงอักษรฮังการีตามหลักภาษาฮังการีมาตรฐาน
อักษรชื่อเรียกหน่วยเสียงเสียงที่ใกล้เคียงในภาษาไทยตัวอย่างเสียงที่ใกล้เคียงในภาษาอื่นหมายเหตุAaเอาะ (แบบไม่มีเสียงกัก)ภาษาไทย: ก๊อก, ล็อก
ภาษาอังกฤษ (แบบบริติช): cotÁáอาภาษาไทย: ฟาง, ข้าว
ภาษาอังกฤษ: fatherBbéบภาษาไทย: บ้าน, บิน, บ่อน
ภาษาอังกฤษ:  by, abCcéตซภาษาอังกฤษ: pots
ภาษาญี่ปุ่น: 津波（つなみ、Tsunami）คล้าย ต กับ ซ รวมกันเป็นเสียงเดียวCscséชภาษาไทย: ช้าง, เชียงใหม่
ภาษาอังกฤษ: check, cheek, etching Ddéดภาษาไทย: เด็ก, ดิน, ดารา
ภาษาอังกฤษ: deck, wideDzdzéดซ (เสียงก้อง)ภาษาอังกฤษ: kidsเป็นคำที่พบได้น้อยมากในภาษาฮังการีDzsdzséจ (เสียงก้อง)ภาษาอังกฤษ: jam, George, bridge, edge, fridgeเป็นคำที่มักพบในคำทับศัพท์จากภาษาต่างประเทศEeแอะ (แบบไม่มีเสียงกัก)ภาษาอังกฤษ: less, cheque, edge, bedÉéเอภาษาอังกฤษ: caféFefฟภาษาอังกฤษ: find, euphoriaGgéก (เสียงก้อง)ภาษาอังกฤษ: get, leg, goGygyéดยคล้ายกับคำภาษาอังกฤษ ที่ใช้เสียง  แบบอ่อน คำว่า duke duringออกเสียงคล้าย ด กับ ย มารวมกัน เป็นเสียงเดียวHhá 1. 
2. 

3. 

4. ฮ 1. ฮ
2. ไม่ออกเสียง
3. ค, ฮ
4. ช, ฮภาษาอังกฤษ: hi 
1. behind
2. honest

3. Loch, Chanukah 
4. humanออกเสียงได้ 4 แบบ ตามแต่ละคำ แต่ส่วนใหญ่ ออกเสียงเหมือน ฮ ในภาษาไทยIiอิ (แบบไม่มีเสียงกัก)ภาษาอังกฤษ: sea, key, treeÍíอีภาษาอังกฤษ: leek, leave, seed, seaJjéยภาษาไทย: ยักษ์, ยี่หร่า, ยาย
ภาษาอังกฤษ: you, yes, faithKkáกภาษาไทย: กอง, ไก่
ภาษาอังกฤษ: ski, scar, maskLelลภาษาอังกฤษ: leave, listLyelly, el-ipszilon/ ย / ลยภาษาอังกฤษ: play, prayในปัจจุบัน ly ออกเสียงเหมือน j หรือ ย ตามภาษาฮังการีมาตรฐานเนื่องจากการเปลี่ยนไปของสำเนียงการพูดภาษาฮังการีMemมภาษาอังกฤษ: mind, assume, mightNen: ง (เมื่อนำหน้า k, g)
นภาษาอังกฤษ: thing, lying (ก่อนตัว k, g),need, bone (ที่อื่น ๆ)ออกเสียงเหมือน ง เมื่อนำหน้า k, g แต่ออกเสียงเหมือน น เมื่อนำหน้าเสียงพยัญชนะอื่นทั้งหมดNyenyญ, นยภาษาอังกฤษ: canyon
ภาษาสเปน: niñoออกเสียงเหมือน ญ ในภาษาไทยโบราณ ภาษาไทยถิ่นเหนือ และภาษาไทยถิ่นอีสานOoโอะ (แบบไม่มีเสียงกัก)ภาษาอังกฤษ: force, sorcererÓóโอÖöเออะ (แบบไม่มีเสียงกัก)ตัว ö ในภาษาเยอรมันŐőเออคล้ายตัว ö ในภาษาเยอรมัน แต่เสียงยาวPpéปภาษาไทย: ปา, ประเทศ(Q)kúกออกเสียงเหมือน k พบในคำทับศัพท์เท่านั้นRerรภาษาไทย: เรียน, รู้ร เรือ แบบรัวลิ้น ในภาษาไทยมาตรฐาน และเหมือนกับเสียงของ rr ในภาษาสเปนSesช (เสียงภาษาอังกฤษ: share, wish, shoutการเขียนโดยใช้ s เป็นเสียง  และ sz เป็นเสียง  เป็นสิ่งที่พบได้น้อยมาก ในระบบการเขียนของยุโรป มีเพียงภาษาฮังการีที่เขียนแบบนี้Szeszภาษาอังกฤษ: say, estimateTtéภาษาอังกฤษ: star, least, feastTytyéภาษาอังกฤษ: tubeคล้าย ต กับ ย รวมกันเป็นเสียงเดียวUuภาษาอังกฤษ: rudeÚúอูภาษาอังกฤษ: do, foolÜüอึ (แบบไม่มีเสียงกัก)ตัว ü ในภาษาเยอรมันŰűอือตัว ü ในภาษาเยอรมัน แต่เสียงยาวVvéฟ, วภาษาอังกฤษ: very, every(W)dupla véฟ, วภาษาอังกฤษ: view, evolve, vacuumออกเสียงเหมือน v พบในคำทับศัพท์เท่านั้น(X)ikszกซออกเสียงเหมือน k + sz พบในคำทับศัพท์เท่านั้น(Y)ipszilonอิ (แบบไม่มีเสียงกัก)ภาษาอังกฤษ: happyออกเสียงเหมือน i พบในคำทับศัพท์เท่านั้นZzéซ (เสียงก้อง)ภาษาอังกฤษ: desert, rosesZszséช (เสียงก้อง)ภาษาอังกฤษ: pleasure, leisure
ตัวอักษร ë ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของชุดตัวอักษรฮังการี อย่างไรก็ตาม นักภาษาศาสตร์ใช้ตัวอักษรนี้เพื่อจำแนกความต่างระหว่างเสียง e สั้น สองชนิด (แอะ และ เอะ) ในบางภาษาถิ่นของภาษาฮังการี มีการใช้อักษรนี้ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1770 โดยเยิดย์ ก็อลมาร์ (György Kalmár) แต่อักษรนี้ไม่เคยเป็นส่วนหนึ่งของชุดตัวอักษรฮังการีมาตรฐาน เนื่องจากในภาษาฮังการีมาตรฐานไม่ได้จำแนกความต่างระหว่างเสียงทั้งสองนี้ (อย่างที่ในภาษาไทยแยกเสียง แอะ และ เอะ ออกจากกัน) อย่างไรก็ตาม เสียง ë (เอะ) ออกเสียงต่างจากเสียง e (แอะ) ในภาษาถิ่นของภาษาฮังการี 6 ภาษาจาก 10 ภาษา และออกเสียงอย่าง ö (เออะ) ในภาษาถิ่นของภาษาฮังการี 1 ภาษา (ภาษาถิ่นทรานซิลเวเนีย)

ทวิอักษร ch ยังปรากฏอยู่ในบางคำ (เช่น , ) และออกเสียงเหมือนกับ h ส่วนในวิสามานยนาม ch จะออกเสียงเหมือน cs หรือบางครั้งออกเสียงเป็น h หรือ k (แบบภาษาเยอรมัน)

 การเขียนแบบเดิม ที่ยังใช้ในชื่อเฉพาะและเอกสารทางประวัติศาสตร์ 
การเขียนแบบดั้งเดิม (บางส่วนมีความใกล้เคียงกับการเขียนแบบเยอรมัน) มีการใช้ในชื่อเฉพาะที่เป็นภาษาฮังการี โดยตารางด้านล่างจะเปรียบเทียบการเขียนแบบดั้งเดิม กับการอ่านออกเสียงแบบปัจจุบัน ตามการสะกดของภาษาฮังการีมาตรฐาน ดังนี้:
การเขียนแบบดั้งเดิมการอ่านออกเสียงตามหลักสมัยใหม่+พยัญชนะbbbczctzczcchcsczcsčcsćcstscscshcstschcstzschcschscscycsʟcsddddszdzdsdzsfffphfghgdgyggydygyggygigygjgygʹ~g′gyǵgyġgyjgyjjjljyjckkkhkxksxykszxzkszqukvllllllwlvjlyllylilyrylyllyly′l(ʹl)~l′(lʹ)~ŀlynnyninynʹ~n′nyńnyṅnymynyphpppprhrrrrꝛrschsssssssszsszscszsyszzszthtttttitytʹ~t′tyṫtykytyuvwvszszssszszyzs['s]zs
Benkő Loránd et al.: Etymologisches Wörterbuch des Ungarischen; Band I; PP. XVII–XVIII. Budapest: Akadémiai Kiadó, 1993.
การเขียนแบบดั้งเดิมการอ่านตามหลักสมัยใหม่+สระaáaaáaáááháäeaeeaieayeáeéáiéáyéeéeeéeéééhéiíiéííhíiiíiííåooóóhóooóoóóuaóâöåeöåiöåyöeööewöoeöoiöoyöeöőeőőewőiaőöőőhőööőöőőóeőóiőóyőüaőuúúhúuóúuuúuúúueüuiüuyüüűűhűüőűüüűüűűúeűúiűúyűaëajaïajaÿajeiajáëájáïájáÿájåëojåïojåÿojeuojoëojoïojoÿojóëójóïójóÿójauujuëujuïujuÿujúëújúïújúÿúj(g)y ~ gÿgiyjiýjí(l)y ~ lÿ(l)i(n)y ~ nÿ(ny)i or (n)i(t)y ~ tÿti
โดยทั่วไปแล้ว ตัว y ในการเขียนแบบดั้งเดิมนั้น มักจะอ่านเป็น i ในการอ่านแบบปัจจุบัน (ตย..: Teleky, Rákóczy, Dézsy). ด้านล่างนี้คือตัวอย่างการอ่านด้วยหลักปัจจุบัน ที่มักจะมีการอ่านผิด เนื่องจากการสะกดที่ใช้หลักต่างจากปัจจุบัน มักพบในชื่อนามสกุล

ตัวอย่าง:
ชื่อการอ่านตามหลักสมัยใหม่MadáchMadácsSzéchenyiSzécsényi หรือSzécsenyiBatthyányBattyányiGajdátsyGajdácsiThökölyTököliWeöresVörösEötvösÖtvösKassayKassaiDebrődyDebrődiKarczagyKarcagiVörösmartyVörösmartiCházárCsászárCzukorCukorBaloghBalogVarghaVargaPaalPálGaálGálVeérVérRédeyRédeiSoósSósThewrewkTörökDessewffyDezsőfi

 ตัวนำหน้านาม และ คำเชื่อม แบบดั้งเดิม 
ในอดีต การเรียนคำนำหน้านาม a/az มีหลักการเขียนดังนี้:

 คำว่า az ก่อนสระและ h เช่น az ember (คน), az híd (สะพาน) ปัจจุบันจะเขียนแบบนี้หน้าสระเท่านั้น
 ก่อนสระ — a': a' csillag (ดวงดาว) ปัจจุบันเขียนโดยไม่ใช้ดัวอาฟอสโตรฟี

มีการย่อคำว่า és (และ) ปัจจุบันจะย่อว่า s จะเขียนโดยใช้ตัวอาฟอสโตรฟีไว้ด้านหน้า เช่น ’s (เช่น föld  ’s nép แผ่นดินและผู้คน)

 การเรียงคำในพจนานุกรม 
ถึงแม้ัว่าอักษรฮังการีจะแยกอักษรเสียงสั้น และ เสียงยาม ให้เป็นอักษรคนละตัว แต่ในเวลาที่มีการเรียงคำในพจนานุกรม หรือ อรรถาภิธาน จะนับให้อยู่ในหมวดเดียวกัน อาทิเช่น O/Ó และ Ö/Ő จะไม่มีการแยกกันเป็นคนละหมวด แต่ระหว่าง Ö และ O จะแยกหมวดกัน โดย O มาก่อน Ö

การเรียงคำคำเดียวกัน จะมีการเรียงอักษรที่ข้างหน้าเป็นพิมพ์เล็ก มาก่อนพิมพ์ใหญ่ ซึ่งเป็นชื่อเฉพาะ อาทิ varga ตามมาด้วยคำว่า Varga.)

The polygraphic consonant signs are treated as single letters.
combcukorcsak<cs> มาหลัง <c>...folyikfolyó<ó> นับเป็นหมวดเดียวกับ <o>folyosó...fő<ő> นับเป็นหมวดเดียวกับ <ö>,födémแต่ <ö> ตามหลัง <o>...
สระเสียงยาวบางคำเป็นการรวมกันของสระประสมสองตัวขึ้นไป เช่น <nny>, <ssz> จะนับการเรียงเป็น <ny>+<ny>, <sz>+<sz> เป็นต้น

 könnyű จะมีการเรียงคำเป็น <k><ö><ny><ny><ű>. tizennyolc จะมีการเรียงคำเป็น <t><i><z><e><n><ny><o><l><c>
 คำว่า házszám 'บ้านเลขที่' = ház (บ้าน) + szám (เลขที่) ไม่ได้มาจากคำว่า *házs + *zám จึงต้องเรียงคำเป็น  <h><á><z><sz><á><m>

การเรียงแบบนี้ ทำให้การเรียงภาษาฮังการีตามหลักอัลกอริทึมโดยคอมพิวเตอร์นั้นทำได้ค่อนข้างยาก เป็นปัญหาใหญ่ในการพัฒนาซอฟต์แวร์คอมพิวเตอร์

 แป้นพิมพ์ภาษาฮังการี 
แป้นพิมพ์ภาษาฮังการีมาตรฐานจะใช้ระบบแบบเยอรมัน (QWERTZ). ซึ่งทำให้มีพื้นที่พอที่รองรับอักษรภาษาฮังการีได้ทุกตัว
อักษร "Í" มักจะอยู่ด้านซ้ายของ spacebar และกินพื้นที่ของ shift อักษร "Ű" มักอยู่ด้านซ้ายของ backspace ทำให้เสียพื้นที่บางส่วนของ backspace ไป  Ű มักถูกกดแทนที่ Enter บนแป้งภาษาฮังการีมีอักษรเยอรมัน "ß" และอักษร "Ł" ของภาษาโปแลนด์ แป้นฮังการีมาตรฐานสามารถเปลี่ยนเป็นสัญลักษณ์พิเศษได้ด้วยการกดปุ่ม Alt Gr (ต่างจากของภาษาไทยที่กดปุ่ม Shift)

 อัตราการใช้ตัวอักษรแต่ละตัว 
อักษรที่พบมากที่สุดในภาษาฮังการี คือ e และ a

ตารางด้านล่างแสดงอัตราการใช้อักษรฮังการีแต่ละตัว ตั้งแต่มากที่สุดไปหาน้อยที่สุด
ตัวอักษรความถี่ที่พบe12.256%a9.428%t7.380%n6.445%l6.383%s5.322%k4.522%é4.511%i4.200%m4.054%o3.867%á3.649%g2.838%r2.807%z2.734%v2.453%b2.058%d2.037%sz1.809%j1.570%h1.341%gy1.185%ő0.884%ö0.821%ny0.790%ly0.738%ü0.655%ó0.634%f0.582%p0.509%í0.499%u0.416%cs0.260%ű0.125%c0.114%ú0.104%zs0.021%dz<0.010%dzs<0.010%ty<0.010%

 อ้างอิง 
ฮังการี
หมวดหมู่:ภาษาฮังการี