สิ่งหลุดอุดหลอดเลือด

สิ่งหลุดอุดหลอดเลือด (embolus, ; พหูพจน์ emboli; จากภาษากรีก: ἔμβολος "ลิ่ม", "ปลั๊ก")  เป็นมวลที่เดินทางผ่านกระแสเลือดและสามารถอุดตันกลุ่มเส้นเลือดฝอย (สร้างให้เกิดเส้นเลือดใหญ่อุดตัน) ในตำแหน่งที่ไกลจากจุดกำเนิดได้ สิ่งนี้มีหลายชนิด เช่น ลิ่มเลือด คราบคอเลสเตอรอล ก้อนไขมัน ฟองอากาศ หรือสิ่งแปลกปลอมอื่น ๆ

ในทางตรงกันข้าม การอุดกั้นที่พัฒนาขึ้นเฉพาะที่ไม่ได้เกิดจากการไหลเวียน แต่เกิดจากการบาดเจ็บของหลอดเลือด หรือพยาธิสภาพของเนื้อเยื่อบุผิวและการอักเสบของหลอดเลือด เช่น ท่อเลือดแดง (atheromata) และลิ่มเลือดในหลอดเลือด (thrombi) อย่างไรก็ตาม หากลิ่มเลือดแตกตัวจากแหล่งกำเนิดก็จะกลายเป็นสิ่งอุดหลอดเลือด และหากไม่สลายตัวในระหว่างการขนส่งอาจทำให้เกิดภาวะสิ่งหลุดอุดหลอดเลือด (embolism)

คำว่า embolus ถูกใช้ขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2391 (ค.ศ. 1848) โดยรูดอล์ฟ เฟียร์ชอว์ (Rudolf Virchow)

 การแบ่งประเภทตามสารที่เป็นสาเหตุ 
 ภาวะลิ่มเลือดหลุดอุดหลอดเลือด (Thromboembolism) - เส้นเลือดอุดตันจากลิ่มเลือด
 ภาวะคอเลสเตอรอลหลุดอุดหลอดเลือด (Cholesterol embolism) - เส้นเลือดอุดตันจากคอเลสเตอรอล มักจะมาจากคราบไขมันภายในเส้นเลือดทำให้เกิดโรคท่อเลือดแดงและหลอดเลือดแดงแข็ง
 ภาวะไขมันหลุดอุดหลอดเลือด (Fat embolism) - เส้นเลือดอุดตันจากอาการกระดูกหักหรือหยดไขมันในหลอดเลือด
 ภาวะฟองอากาศหลุดอุดหลอดเลือด (Air embolism หรือ Gas embolism) - เส้นเลือดอุดตันจากฟองอากาศ
 ภาวะสิ่งติดเชื้อหลุดอุดหลอดเลือด (Septic embolism) - เส้นเลือดอุดตันจากหนองที่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย
 ภาวะเนื้อเยื่อหลุดอุดหลอดเลือด (Tissue embolism) - เส้นเลือดอุดตันจากชิ้นส่วนเนื้อเยื่อชิ้นเล็ก ๆ
 ภาวะสิ่งแปลกปลอมหลุดอุดหลอดเลือด (Foreign body embolism) - เส้นเลือดอุดตันของวัสดุแปลกปลอมเช่น แป้ง และวัตถุขนาดเล็กอื่น ๆ
 ภาวะสิ่งจากน้ำคร่ำหลุดอุดหลอดเลือด (Amniotic fluid embolism) - เส้นเลือดอุดตันจากน้ำคร่ำ, เซลล์ของทารกในครรภ์, ผม หรือเศษเล็กเศษน้อยอื่น ๆ ที่เข้าสู่กระแสเลือดของแม่ผ่านฐานรองรกของมดลูก และก่อให้เกิดอาการแพ้

ภาวะลิ่มเลือดหลุดอุดหลอดเลือด นั้นลิ่มเลือด (ก้อนเลือด) จากหลอดเลือดจะหลุดออกอย่างสมบูรณ์ หรือบางส่วนจากบริเวณของการเกิดลิ่ม (ก้อน)  การไหลเวียนของเลือดจะนำพาลิ่มที่เคลื่อนไหวอย่างอิสระ (embolus) (ผ่านหลอดเลือด) ไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกายที่สามารถปิดกั้นลูเมน (โพรงของหลอดเลือด) และทำให้เกิดการกีดขวางในหลอดเลือดหรือเกิดการอุดตัน ก้อนเลือด (thrombus) จะติดอยู่เสมอกับผนังหลอดเลือดและไม่เคยเคลื่อนไหวอย่างอิสระในระบบไหลเวียนโลหิต นี่คือความแตกต่างที่สำคัญสำหรับนักพยาธิวิทยาเพื่อหาสาเหตุของการเกิดลิ่มเลือด ไม่ว่าจะเป็นภาวะลิ่มเลือดอุดตันหรือเกิดลิ่มเลือดหลังการเสียชีวิต การกีดขวางหลอดเลือดจะนำไปสู่ปัญหาทางพยาธิสภาพต่าง ๆ เช่น ภาวะเลือดไหลช้าและการขาดเลือดเฉพาะที่ (ischemia) อย่างไรก็ตามไม่เพียงแต่ภาวะลิ่มเลือดหลุดอุดหลอดเลือด จะทำให้เกิดการอุดตันของการไหลเวียนของเลือดในเส้นเลือด แต่เส้นเลือดอุดตันชนิดอื่น ๆ ก็สามารถทำให้เกิดปัญหาแบบเดียวกัน

ภาวะไขมันหลุดอุดหลอดเลือด มักเกิดขึ้นเมื่อเนื้อเยื่อไขมันภายนอก (จากแหล่งที่อยู่ภายในสิ่งมีชีวิต) หลุดเข้าไปในการไหลเวียนของเลือด สาเหตุที่พบได้บ่อยของภาวะไขมันหลุดอุดหลอดเลือดเกิดเนื่องจากการแตกหักของกระดูกท่อนยาว (เช่น กระดูกต้นขา) ซึ่งจะนำไปสู่การรั่วไหลของเนื้อเยื่อไขมันภายในไขกระดูกเข้าสู่เส้นเลือดที่ฉีกขาด นอกจากนี้ยังมีสาเหตุจากภายนอก (จากแหล่งกำเนิดภายนอก) เช่น การฉีดอิมัลชันเข้าทางหลอดเลือดดำ

ในทางกลับกันภาวะฟองอากาศหลุดอุดหลอดเลือด มักเกิดจากปัจจัยภายนอกเสมอ อาจเกิดจากการแตกของถุงลมในปอดและอากาศที่หายใจเข้าสามารถรั่วเข้าไปในหลอดเลือดได้ สาเหตุที่พบบ่อยอื่น ๆ เพิ่มเติมได้แก่ การรั่วของหลอดเลือดดำใต้กระดูกไหปลาร้า (subclavian vein) โดยอุบัติเหตุหรือระหว่างการผ่าตัดที่มีแรงดันลบ ซึ่งอากาศจะถูกดูดเข้าไปในหลอดเลือดดำโดยความดันเชิงลบที่เกิดจากการขยายตัวของทรวงอกในช่วงการหายใจเข้า เส้นเลือดอุดตันจากฟองอากาศสามารถเกิดขึ้นได้ในระหว่างการรักษาทางหลอดเลือดดำ เมื่อมีอากาศรั่วเข้าไปในระบบ (อย่างไรก็ตามข้อผิดพลาดจากโรคหมอทำ (iatrogenic) นี้ในปัจจุบันพบได้ยากมาก)

ภาวะฟองแก๊สหลุดอุดหลอดเลือด เป็นข้อกังวลหลักของนักดำน้ำทะเลลึกเนื่องจากแก๊สในเลือดมนุษย์ (โดยปกติคือ ไนโตรเจน และฮีเลียม) สามารถละลายได้ง่ายและในปริมาณที่สูงขึ้นในระหว่างการดำลงสู่ทะเลลึก อย่างไรก็ตามเมื่อนักดำน้ำขึ้นสู่ความดันบรรยากาศปกติ แก๊สจะไม่ละลายทำให้เกิดฟองอากาศเล็ก ๆ ในเลือด สิ่งนี้เรียกอีกอย่างว่าโรคจากการลดความกดอากาศ หรือ โรคน้ำหนีบ (decompression sickness) ปรากฏการณ์นี้อธิบายได้โดยกฎของเฮนรีในวิชาเคมีกายภาพ

ภาวะสิ่งหลุดอุดหลอดเลือดจากวัสดุอื่นนั้นหายาก ภาวะสิ่งติดเชื้อหลุดอุดหลอดเลือด เกิดขึ้นเมื่อเนื้อเยื่อที่เป็นหนองฝี (เนื้อเยื่อที่มีหนอง) หลุดออกจากจุดรวมเดิม ภาวะเนื้อเยื่อหลุดอุดหลอดเลือด มีความใกล้เคียงกับการแพร่กระจายของมะเร็ง ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อเนื้อเยื่อมะเร็งแทรกซึมเข้าไปในเส้นเลือดและชิ้นส่วนเล็ก ๆ จะถูกปล่อยเข้าสู่กระแสเลือด ภาวะสิ่งแปลกปลอมหลุดอุดหลอดเลือด เกิดขึ้นเมื่อวัสดุภายนอกเช่น แป้งโรยตัว เข้าสู่กระแสเลือดและทำให้เกิดการกีดขวางหรืออุดตันการไหลเวียนโลหิต ภาวะสิ่งหลุดอุดหลอดเลือดจากกระสุนปืน เกิดขึ้นประมาณ 0.3% ของบาดแผลจากกระสุนปืน ภาวะสิ่งหลุดอุดหลอดเลือดจากน้ำคร่ำ เป็นภาวะแทรกซ้อนที่หาได้ยากในระหว่างการคลอดบุตร

 ดูเพิ่ม 

 สิ่งหลุดอุดหลอดเลือดของปอด

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:โลหิตวิทยา