พระยามหาอำมาตยาธิบดี (เส็ง วิรยศิริ)

มหาอำมาตย์โท พระยามหาอำมาตยาธิบดี (เส็ง วิรยศิริ) (30 พฤษภาคม พ.ศ. 2408 - 14 มกราคม พ.ศ. 2499) ขุนนางชาวไทยเป็นอดีตรองเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย อดีตราชปลัดทูลฉลองกระทรวงมหาดไทย อดีตปลัดบัญชีกระทรวงมหาดไทย อดีตองคมนตรี ต้นตระกูลวิรยศิริ และเป็นบิดาของนายทวีศักดิ์ วิรยศิริ, สรรพสิริ วิรยศิริ

 รับราชการ 
พระมหาอำมาตยาธิบดีเริ่มต้นรับราชการใน กรมแผนที่ ในสมัยที่ พระวิภาคภูวดล (เจมส์ แมคคาร์ที) ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้ากรม กระทั่งได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น หลวงเทศาจิตรพิจารณ์

ต่อมาในปี พ.ศ. 2435 หลวงเทศาจิตรพิจารณ์ก็ได้ถูกโอนย้ายมารับราชการที่ กระทรวงมหาดไทย ในตำแหน่งพนักงานวิเศษ จากนั้นในวันที่ 4 ตุลาคม ปีเดียวกันท่านก็ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระสฤษดิพจนกร ถือศักดินา 800

ในวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2439 ระหว่างงานพระราชพิธีฉัตรมงคลท่านได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระยาสฤษดิพจนกร ถือศักดินา 1000 โดยในวันรุ่งขึ้นท่านยังได้รับพระราชทาน โต๊ะกาทองคำ ด้วยต่อมาในวันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2441 ระหว่างงานเฉลิมพระชนมพรรษา ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ท่านได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระยาศรีสหเทพ คงถือศักดินา 1000

จากนั้นในวันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2442 เมื่อ พระยาราชวรานุกูล (อ่วม) ซึ่งดำรงตำแหน่งราชปลัดทูลฉลองกระทรวงมหาดไทยได้ถวายบังคมลาออกจากตำแหน่งหน้าที่ราชการ ท่านจึงได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งราชปลัดทูลฉลองกระทรวงมหาดไทยสืบต่อมา ต่อมาในวันที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2450 พระยาศรีสหเทพได้รับโปรดเกล้าฯ ให้รักษาราชการแทนในตำแหน่งเจ้ากรมราชโลหกิจ กระทั่งวันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 จึงได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระยามหาอำมาตยาธิบดี จุลราชสีห์มุรธาธร สถาพรพิริยพาห ถือศักดินา 3000

ในวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2456 ท่านได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งรองเสนาบดีกระทรวงมหาดไทยโดยมี พระยากำแหงสงคราม ข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลนครราชสีมาซึ่งในเวลาต่อมาคือ เจ้าพระยามุขมนตรี (อวบ เปาโรหิตย์) มาดำรงตำแหน่งปลัดกระทรวงมหาดไทยแทนสืบต่อมา

 ตำแหน่งราชการและบรรดาศักดิ์ 
 หลวงเทศาจิตรพิจารณ์
 พ.ศ. 2435 พนักงานวิเศษ ตำแหน่งข้าราชการกระทรวงมหาดไทย (หน้า 141) 
 4 ตุลาคม พ.ศ. 2435 พระสฤษดิพจนกร
 21 ตุลาคม พ.ศ. 2439 เลขาธิการ หอพระสมุดวชิรญาณ พระราชทานตราตั้งกรรมสัมปาทิกหอสมุดวชิรญาณ 
 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2439 พระยาสฤษดิพจนกร พระราชทานสัญญาบัตร 
 20 กันยายน พ.ศ. 2441 พระยาศรีสหเทพ
 17 เมษายน พ.ศ. 2442 ราชปลัดทูลฉลองกระทรวงมหาดไทย แจ้งความกระทรวงมหาดไทย (หน้า 59) 
 19 ตุลาคม พ.ศ. 2442 บรรณารักษ์หอพระสมุดวชิรญาณ พระราชทานตราตั้งกรรมสัมปาทิกหอสมุดวชิรญาณ 
 11 กันยายน พ.ศ. 2443 รัฐมนตรี พระราชทานสัญญาบัตรองคมนตรีและรัฐมนตรี 
 29 กันยายน พ.ศ. 2447 ผู้บัญชาการ กรมไปรษณีย์โทรเลข แจ้งความกระทรวงมหาดไทย 
 14 ธันวาคม พ.ศ. 2447 พ้นจากตำแหน่งผู้บัญชาการกรมไปรษณีย์โทรเลข แจ้งความกระทรวงมหาดไทย 
 19 เมษายน พ.ศ. 2450 รักษาราชการแทนเจ้ากรมราชโลหกิจ แจ้งความกระทรวงมหาดไทย 
 24 ตุลาคม พ.ศ. 2453 องคมนตรี บัญชีพระนามและนามองคมนตรีที่พระราชทานสัญญาบัตรแล้ว (หน้า 2275) 
 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 พระยามหาอำมาตยาธิบดี จุลราชสีห์มุรธาธร สถาพรพิริยพาห ถือศักดินา 3000 พระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์ (หน้า 1895) 
 12 เมษายน พ.ศ. 2456 รองเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งรองเสนาบดีและปลัดทูลฉลองกระทรวงมหาดไทย 
 3 ธันวาคม พ.ศ. 2457 - ผู้บังคับการกรมราบที่ 3ทำเนียบกรมบัญชาการเสือป่า (หน้า ๑๙๙๑)
 9 มิถุนายน พ.ศ. 2458 – ราชองครักษ์เวรเสือป่าแจ้งความตั้งราชองครักษ์เวรเสือป่า
 8 สิงหาคม พ.ศ. 2458 - ผู้รั้งตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย
 1 มกราคม พ.ศ. 2458 อุปราชมณฑลภาคตะวันตกและสมุหเทศาภิบาลมณฑลนครชัยศรี พระราชทานตราสำหรับตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย 
 9 มกราคม พ.ศ. 2458 ผู้บัญชาการกองเสนาตะวันตกพระบรมราชโองการ ตั้งผู้บัญชาการกองเสนาและย้ายนายเสือป่าเข้าประจำการ

 ยศ 
 20 สิงหาคม พ.ศ. 2454 - มหาอำมาตย์โท ประกาศพระบรมราชโองการ ประกาศพระราชทานยศ แก่ข้าราชการกระทรวงมหาดไทย 
 15 ธันวาคม พ.ศ. 2454 - นายหมู่ตรี พระราชทานสัญญาบัตรเสือป่า 
 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2454 - นายหมู่โท พระราชทานสัญญาบัตรเสือป่า (หน้า 2596) 
 11 มกราคม พ.ศ. 2455 - นายหมู่เอก พระราชทานสัญญาบัตรเสือป่า 
 31 ธันวาคม พ.ศ. 2457 - นายกองตรีประกาศเลื่อนยศเสือป่า
 1 มกราคม พ.ศ. 2458 - มหาเสวกโท ประกาศกระทรวงวัง 
 6 มกราคม พ.ศ. 2459 - นายกองโทพระราชทานยศเสือป่า
 27 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2459 - นายกองเอกพระราชทานยศเสือป่า (หน้า 3641)

 เครื่องหมายยศ 
 1 มกราคม พ.ศ. 2459 – กุญแจทอง ชั้นที่ 2ประกาศกระทรวงวัง

 งานเขียน 

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
พระยามหาอำมาตยาธิบดี (เส็ง วิรยสิริ) ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งไทยและต่างประเทศ ดังนี้
 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย 
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จุลจอมเกล้า ฝ่ายหน้า และ ฝ่ายใน, เล่ม ๑๗ ตอนที่ ๓๕ หน้า ๕๐๐, ๒๕ พฤศจิกายน ๑๑๙

ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๗๘๓, ๑๒ พฤศจิกายน ๑๓๐
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๒๑ ตอนที่ ๒๗ หน้า ๔๗๓, ๒ ตุลาคม ๑๒๓
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลปัจจุบันฝ่ายหน้า, เล่ม ๒๕ ตอนที่ ๓๕ หน้า ๑๐๑๓, ๒๙ พฤศจิกายน ๑๒๕
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์รัชกาลปัจจุบัน, เล่ม ๓๒ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๙๖๗, ๘ สิงหาคม ๒๔๕๘
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญปราบฮ่อ, เล่ม ๑๕ ตอนที่ ๒๖ หน้า ๒๘๒, ๒๕ กันยายน ๑๑๗
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๓ ตอนที่ ๒๖ หน้า ๒๘๕, ๒๗ กันยายน ๑๑๕
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม ๓๑ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๓๙, ๒๖ เมษายน ๒๔๕๗

 ต่างประเทศ 
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญมอริซและลาซารัส ชั้นที่ 2ราชกิจจานุเบกษา,  พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๑๔ ตอนที่ ๒๕ หน้า ๓๓๒, ๑๙ กันยายน ๑๑๖
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์ปิอุสที่ 9 ชั้นที่ 3
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ฟรันทซ์ โยเซ็ฟ ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญอันนา ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ดาวขั้วโลก ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์แดนเนอโบร ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์อัลเบร็ชท์ ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎปรัสเซีย ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ออเรนจ์-นัสเซา ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์เลออปอล ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์สิงโตแซริงเงอร์ ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์การ์โลสที่ 3 ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ปฏิสนธินิรมลแห่งวีลาวีซอซา ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ออสมาเนห์ ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2450 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์เลฌียงดอเนอร์ ชั้นที่ 2ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระราชานุญาตให้ประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๒๔ ตอนที่ ๓๓ หน้า ๘๑๖, ๑๗ พฤศจิกายน ๑๒๖

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ขุนนางไทย
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:สนธิสัญญาสยาม–ฝรั่งเศส ร.ศ. 125
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
หมวดหมู่:ปลัดกระทรวงมหาดไทยไทย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ศ)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ป.ฮ.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ว.
หมวดหมู่:ขุนนางในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ จ.ป.ร.3