ความเอนเอียงทางคตินิยมในวิกิพีเดีย

งานวิเคราะห์ทางวิชาการและข้อวิจารณ์วิกิพีเดียมักยกปัญหาเกี่ยวกับ ความเอนเอียงทางคตินิยมในวิกิพีเดีย โดยเฉพาะของวิกิพีเดียภาษาอังกฤษ ว่าเนื้อหามีความเอนเอียงเนื่องกับคตินิยมทางการเมือง ทางศาสนา หรือในเรื่องอื่น ๆ ของผู้แก้ไขวิกิพีเดียผู้เป็นอาสาสมัครหรือไม่ และว่ามันมีผลต่อความเชื่อถือได้ของวิกิพีเดียหรือไม่
วิกิพีเดียมีนโยบายสำหรับผู้แก้ไขซึ่งระบุว่า บทความต้องเขียนด้วยมุมมองที่เป็นกลาง ซึ่งหมายถึงการเสนอมุมมองสำคัญทั้งหมดที่มีในแหล่งที่มาซึ่งน่าเชื่อถือเกี่ยวกับหัวข้อหนึ่งอย่างยุติธรรม เป็นสัดส่วน และปราศจากความลำเอียงให้มากเท่าที่มากได้

งานศึกษารวม ๆ กันพบว่า บทความวิกิพีเดียที่แก้ไขโดยผู้ใช้จำนวนมากผู้มีมุมมองทางคตินิยมตรงข้ามกัน ๆ ก็จะเป็นกลางโดยไม่ต่างกับแหล่งข้อมูลอื่น ๆ แต่บทความที่ได้แก้ไขน้อยกว่าโดยผู้ร่วมงานที่มีคตินิยมคล้ายกันมากกว่า ก็จะมีโอกาสสะท้อนให้เห็นความเอนเอียงของผู้แก้ไขได้ยิ่งกว่า

 การวิเคราะห์ 
 ความเอนเอียงในวิกิพีเดียภาษาอังกฤษเกี่ยวกับการเมืองสหรัฐ 
ศาสตราจารย์และรองศาสตราจารย์คณะธุรกิจคู่หนึ่งของมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดได้เขียนงานศึกษาหลายงานที่ตรวจสอบบทความวิกิพีเดียเกี่ยวกับการเมืองสหรัฐและเกี่ยวกับผู้แก้ไขเพื่อระบุลักษณะความเอนเอียงทางคตินิยมของผู้แก้ไขโดยรวม ๆ 
ในงานปี 2012 พวกเขาตรวจสอบบทความตัวอย่าง 28,382บทความเกี่ยวกับการเมืองสหรัฐที่มีในเดือนมกราคม2011 โดยวัดระดับความเอนเอียงอาศัยดัชนี "slant index" ที่พัฒนาขึ้นโดยนักเศรษฐศาสตร์อีกคู่หนึ่งในปี 2010 เพื่อใช้วัดความเอนเอียงของสื่อในสหรัฐ
ดัชนีนี้มุ่งวัดความเอนเอียงทางคตินิยมไปทางพรรคเดโมแครต (เสรีนิยม) หรือทางพรรคริพับลิกัน (อนุรักษนิยม) โดยตรวจดูวลีสำคัญ ๆ ในเนื้อความเช่น "สงครามอิรัก" "สิทธิพลเมือง" "การขาดดุลการค้า" "ความเติบโตทางเศรษฐกิจ" "การเข้าเมืองอย่างผิดกฎหมาย" และ "ความมั่นคงที่ชายแดน"
วลีแต่ละบทจะได้ค่าดัชนีขึ้นอยู่กับว่าสมาชิกรัฐสภาฝ่ายเดโมแครตหรือฝ่ายรีพลับลิกันได้ใช้มันบ่อยแค่ไหน แล้วระบุค่าความเอนเอียงเช่นนี้แก่บทความวิกิพีเดียที่ใช้คำเดียวกัน
ผู้เขียนสรุปว่า บทความเก่าจากปีแรก ๆ ของวิกิพีเดียเอนเอียงไปทางพรรคเดโมแคต เทียบกับที่เขียนเร็ว ๆ นี้ซึ่งสมดุลยิ่งกว่า
พวกเขาเสนอว่า บทความแต่ละบทความไม่ได้เปลี่ยนความเอนเอียงเพราะการแก้ไขรุ่นต่าง ๆ ในระยะยาว แต่บทความใหม่ ๆ ที่มีมุมมองตรงกันข้ามเป็นเหตุผลให้ค่าเฉลี่ยของบทความทั้งหมดกลายเป็นค่ากลาง ๆ

ในงานศึกษาต่อมาที่ใหญ่กว่า ศาสตราจารย์คู่นี้เปรียบเทียบบทความเกี่ยวกับการเมืองสหรัฐ ระหว่างวิกิพีเดีย (เขียนโดยชุมชนออนไลน์) กับบทความที่คู่กันจากสารานุกรมบริแทนนิกา (เขียนโดยผู้เชี่ยวชาญ) โดยวัดความเอนเอียงด้วยวิธีเดียวกัน
แล้วพบว่า "บทความวิกิพีเดียเอียงไปทางมุมมองของเดโมแครตยิ่งกว่าบทความบริแทนนิกา" โดยเฉพาะเรื่องเกี่ยวกับสิทธิพลเมือง บริษัท และรัฐบาล
ส่วนบทความเกี่ยวกับการเข้าเมืองเอียงไปทางริพับลิกัน
พวกเขายังพบด้วยว่า "ความแตกต่างของความเอนเอียงระหว่างคู่บทความจะลดลงเมื่อแก้ไขเพิ่มขึ้น" และดังนั้น เมื่อบทความได้แก้ไขมาก ความแตกต่างของความเอนเอียงเทียบกับบริแทนนิกาก็จะไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ
ตามผู้เขียน ผลก็คือ ต้องมีผู้ร่วมงานเป็นจำนวนมากเพื่อลดความเอนเอียงที่มีอย่างพอสมควรให้กลายเป็นใกล้ ๆ กลาง

 การร่วมมือในบทความที่เอนเอียงหรือมีการโต้แย้ง 
งานศึกษาของนักวิชาการทีมเดียวกันปี2016 ตรวจพฤติกรรมของผู้แก้ไขเอง,
ใช้บทความเกี่ยวกับการเมืองสหรัฐ และใช้ศัพท์ที่ได้วิเคราะห์ในงานปี 2012 ผู้เขียนได้พบอะไรสำคัญหลายอย่าง
คือพวกเขาพบว่า 
 ผู้แก้ไขมีโอกาสร่วมเขียนบทความที่มีความเอนเอียงตรงข้ามกับของตนเองยิ่งกว่า เป็นความโน้มเอียงที่ผู้เขียนเรียกว่า "ขั้วตรงข้ามกันดึงดูดกัน"
 การอภิปรายในวิกิพีเดียมักจะปรากฏเป็น "ไม่รวมพวกกัน" คือเป็นการอภิปรายระหว่างผู้แก้ไขที่มีความเห็นต่าง ๆ กัน เทียบกับแบบที่ผู้เขียนกล่าวว่า "รวมพวก" คือระหว่างผู้แก้ไขที่มีความเห็นคล้าย ๆ กัน การอภิปรายที่ไม่รวมพวกสมมุติว่า ทำให้บทความลู่เข้าไปสู่มุมมองที่เป็นกลาง
 ระดับความเอนเอียงของผู้แก้ไขหนึ่ง ๆ จะลดลงตามเวลาและประสบการณ์ และลดเร็วกว่าสำหรับผู้ที่แก้ไขบทความที่เอียงมาก คือ การลดมากที่สุดพบในผู้ร่วมงานที่เขียนหรือเติมเนื้อความแก่บทความที่เอนเอียงมากกว่า
 โดยเฉลี่ยแล้วบทความเกี่ยวกับพรรคริพับลิกัน จะใช้เวลาก่อนจะถึงมุมมองที่เป็นกลางปีหนึ่งนานกว่าบทความเกี่ยวกับพรรคเดโมแครต
แต่ผลเหล่านี้ต้องพิจารณาอย่างระมัดระวังเพราะเป็นงานที่ไม่ได้ทบทวนโดยผู้รู้เสมอกัน

งานศึกษาที่ทบทวนโดยผู้รู้เสมอกันต่อมาพบว่า ความขัดแย้งแบบได้ผลเช่นนี้ ซึ่งนิยามเป็นการแก้ความขัดแย้งทางสังคม-ประชานร่วมกัน สามารถอธิบายและพยากรณ์ลักษณะทางพลวัตของการสร้างความรู้ในวิกิพีเดีย ซึ่งยิ่งสนับสนุนสมมติฐานว่า การร่วมมือกันระหว่างคนแก้ไขหลายคนที่มีมุมมองตรงข้ามกันช่วยให้ถึงมุมมองที่เป็นกลาง
อนึ่ง งานศึกษาอีกงานหนึ่งพบว่า ในวิกิพีเดียภาษาฝรั่งเศส คนแก้ไขโดยมากมักจะแบ่งทรัพย์ให้อีกคนเท่า ๆ กันในเกมจอมเผด็จการ (dictator game) และความโน้มเอียงเช่นนี้ก็มีสหสัมพันธ์กับการมีส่วนร่วมของคนนั้นในวิกิพีเดีย (วัดโดยเวลาที่ให้และความผูกพันที่มี)
เกมจอมเผด็จการเป็นการทดลองที่นิยมในสาขาจิตวิทยาสังคมและเศรษฐศาสตร์
ที่คนเล่นคนแรก คือ "จอมเผด็จการ" เป็นผู้แบ่งทรัพย์สมบัติที่ได้รับ (เช่นเงินสด) ระหว่างตนเองกับผู้เล่นคนที่สอง
จอมเผด็จการมีอิสระเต็มที่ ดังนั้น จึงสามารถกำหนดทรัพย์ที่จะได้ตามความประสงค์ของตน คือผู้รับไม่มีอิทธิพลต่อผลลัพธ์

 การกล่าวหาว่ามีความเอนเอียง 
 Conservapedia 
นักปฏิบัติการอนุรักษนิยมชาวอเมริกันคนหนึ่งได้ก่อตั้งสารานุกรมออนไลน์ Conservapedia (คอนเซอร์วะพีเดีย) ในปี2006 เพราะเขามองว่า วิกิพีเดียเอนเอียงไปทางเสรีนิยมซึ่งเขากล่าวว่า "ยิ่งต่อต้าน(ค่านิยม)ชาวคริสต์และชาวอเมริกันมากขึ้น ๆ"
เขาพบว่า "ผู้แก้ไขที่เอนเอียงและเจ้าปกครองวิกิพีเดียเซ็นเซ่อร์และเปลี่ยนแปลงความจริงเพื่อให้เข้ากับมุมมองของตน" ว่า "ความจริงที่ต่อต้านทฤษฎีวิวัฒนาการมักจะถูกเซ็นเซอร์ทันที" ว่าบทความบางบทความใช้ภาษาอังกฤษแบบคนอังกฤษ และว่าศาสนาคริสต์ไม่ได้รับเครดิตสำหรับการเกิด/ความเจริญในสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา
แต่คอนเซอร์วะพีเดียเองก็ได้ปฏิกิริยาเชิงลบจากคนดัง นักข่าว และนักวิทยาศาสตร์เพราะมีความเอนเอียงและเนื้อความไม่ตรงกับความจริง

 วิกิพีเดียภาษาโครเอเชีย 
ในปี 2013 วิกิพีเดียภาษาโครเอเชียได้รับความสนใจจากสื่อหลังจากที่หนังสือพิมพ์ประจำวันของประเทศโครเอเชียคือ Jutarnji list รายงานคำวิจารณ์ว่า ผู้ดูแลระบบและคนแก้ไขกำลังสร้างความเอนเอียงแบบขวาจัดสำหรับบทความต่าง ๆ เช่น ระบอบชาตินิยมจัด (Ustashe regime) ลัทธิต่อต้านฟาสซิสต์ ชาวเซิร์บ กลุ่มบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ และการสมรสของคนเพศเดียวกัน
ผู้วิจารณ์หลายคนเป็นอดีตผู้แก้ไขวิกิพีเดียผู้กล่าวว่าถูกขับไล่เพราะแสดงความเป็นห่วง
ชุมชุนที่เล็กของวิกิพีเดียภาษาโครเอเชีย (จนถึงเดือนกันยายน 2013 มีคนแก้ไขอย่างแอ๊กถีฟ 466คน และมีผู้ดูแลระบบ 27คน) อ้างว่าเป็นเหตุสำคัญ
สองวันหลังจากนั้น รัฐมนตรีกระทรวงวิทยาศาสตร์และการศึกษาประเทศโครเอเชียก็แนะนำไม่ให้นักเรียนนักศึกษาใช้วิกิพีเดียภาษาโครเอเชีย
ในปี2018 นักประวัติศาสตร์ที่คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ของมหาวิทยาลัยซาเกร็บ (ที่เมืองหลวงคือซาเกร็บ) ได้ให้สัมภาษณ์ว่า วิกิพีเดียภาษาโครเอเชียมีข้อบกพร่องมาก คลาดเคลื่อนจากความจริง ใช้ภาษาที่แสดงความเอนเอียงทางคตินิยม และนักเรียนนักศึกษามักดูบทความวิกิพีเดียภาษาอังกฤษแทนภาษาของตน โดยเฉพาะในเรื่องประวัติศาสตร์ของประเทศ

 ผู้ร่วมก่อตั้งวิกิพีเดีย 
ผู้ร่วมก่อตั้งวิกิพีเดีย คือ แลร์รี แซงเจอร์ได้วิจารณ์ความแม่นยำและมุมมองที่เป็นกลางของวิกิพีเดียตั้งแต่ต้นทศวรรษ2000
ในเดือนพฤษภาคม2020 เขาตีพิมพ์บทความในบล็อกส่วนตัวของตน เรียกวิกิพีเดียว่า "เอนเอียงจนแย่" และกล่าวว่า เขาเชื่อว่า วิกิพีเดียปัจจุบันไร้นโยบายมุมมองเป็นกลางที่มีประสิทธิผล อ้างว่าส่วนต่าง ๆ ของบทความเกี่ยวกับประธานาธิบดีดอนัลด์ ทรัมป์เป็นไปในทางลบอย่างไม่หยุดหย่อน เทียบกับของอดีตประธานาธิบดีบารัก โอบามาที่ไม่กล่าวถึงแม้เรื่องอื้อฉาวที่รู้กันดีเลย แล้วยกบทความอื่น ๆ อีกที่เขาอ้างว่าเอนเอียงไปทางเสรีนิยม

 ดูเพิ่ม 
 ความลำเอียงทางเพศบนวิกิพีเดีย

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 


หมวดหมู่:ข้อวิจารณ์วิกิพีเดีย
หมวดหมู่:ความเอนเอียง