กรมขุนยี่สารเสนีย์

กรมขุนยี่สารเสนีย์ หรือ พิศาลเสนีประชุมคำให้การกรุงศรีอยุธยา รวม 3 เรื่อง, หน้า 490จดหมายเหตุเรื่องทรงตั้งพระบรมวงศานุวงศ์กรุงรัตนโกสินทร์ เล่ม 1, หน้า 9 มีพระนามเดิมว่า เจ้าฟ้านวนพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น, หน้า 624 หรือ นุ่ม เป็นพระราชธิดาในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ กับกรมหลวงพิพิธมนตรี และเป็นพระเชษฐภคินีในสมเด็จพระเจ้าอุทุมพร และสมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อมรินทร์

ใน คำให้การชาวกรุงเก่า, คำให้การขุนหลวงวัดประดู่ทรงธรรม และ คำให้การขุนหลวงหาวัด ระบุว่าพระองค์เป็นพระมเหสีในเจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น, หน้า 626พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น, หน้า 747ประชุมคำให้การกรุงศรีอยุธยา รวม 3 เรื่อง, หน้า 176

 พระประวัติ 
กรมขุนยี่สารเสนีย์ มีพระนามเดิมว่า เจ้าฟ้านุ่ม แต่ใน คำให้การชาวกรุงเก่า ระบุพระนามว่า เจ้าฟ้านวน เป็นพระราชธิดาในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ประสูติแต่กรมหลวงพิพิธมนตรี  คำให้การขุนหลวงหาวัด ระบุว่าพระชนนีสืบเชื้อสายพราหมณ์จากเมืองเพชรบุรีประชุมคำให้การกรุงศรีอยุธยา รวม 3 เรื่อง, หน้า 478 พระองค์มีพระพี่น้องร่วมพระชนกชนนีแปดพระองค์ ได้แก่ เจ้าฟ้าสิริประชา (หรือประชาวดี), เจ้าฟ้าสิริประภา (หรือประภาวดี), เจ้าฟ้าอินทวดี (หรือพินทวดี), เจ้าฟ้ากษัตรีย์, สมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อมรินทร์, เจ้าฟ้าบัวจัน (หรือจันทรวดี), และสมเด็จพระเจ้าอุทุมพร

เมื่อสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศทรงตั้งเจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์เป็นพระมหาอุปราช จึงพระราชทานเจ้าฟ้านุ่มเป็นพระมเหสีพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น, หน้า 551 และโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระนามกรมว่า กรมขุนยิสารเสนีย์ประชุมคำให้การกรุงศรีอยุธยา รวม 3 เรื่อง, หน้า 285 หรือ ยี่สารเสนีย์ประชุมคำให้การกรุงศรีอยุธยา รวม 3 เรื่อง, หน้า 286 เข้าใจว่า "ยี่สาร" เป็นคำยืมจากภาษาเปอร์เซีย แปลว่า "ตลาดขายของแห้ง" ปรากฏในเอกสารเก่าต่าง ๆ แต่ในกฎหมายตราสามดวงพบว่าเป็นชื่อตำแหน่งข้าราชการต่าง ๆ และไม่เกี่ยวข้องกับตลาด กรมขุนยี่สารเสนีย์มิได้ประสูติการพระโอรสธิดาแม้แต่พระองค์เดียว ถึงกระนั้นกรมขุนยี่สารเสนีย์น่าจะเป็นพระภรรยาที่สนิทเสน่หาของพระภัสดาอยู่ไม่น้อย เพราะปรากฏบุคคลที่เจ้าฟ้าธรรมาธิเบศกล่าวถึงในกาพย์ห่อโคลง นิราศธารโศก ออกพระนาม "อรรคชายา" หรือ "อัคชายา" ไว้ ความว่า

หลังพระสวามีถูกสำเร็จโทษไปแล้ว กรมขุนยี่สารเสนีย์ปรากฏในเอกสารไทยอีกครั้งในปลายรัชกาล เมื่อวันแรม 5 ค่ำ เดือน 6 พ.ศ. 2301 สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ พระบิดา ประชวรหนักจวนสวรรคต กรมพระราชวังบวรสถานมงคล (เจ้าฟ้าอุทุมพร) โปรดให้ทูลเชิญกรมหลวงพิพิธมนตรี เจ้าฟ้าจันทวดี และกรมขุนยี่สารเสนี ไปประทับ ณ พระตำหนักสวนกระต่ายพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น, หน้า 368

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
กรมขุนยี่สารเสนีย์ เป็นตัวละครในละครโทรทัศน์เรื่อง ศรีอโยธยา (2562) รับบทโดยจันทรจิรา เทวกุล ณ อยุธยา

 พงศาวลี 

</center>

 เชิงอรรถ 
 หมายเหตุ 

 บางแห่งสะกดว่า ยิสารเสนีย์

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม





หมวดหมู่:เจ้าฟ้าหญิง
หมวดหมู่:กรมขุน
หมวดหมู่:เจ้านายทรงกรมสมัยกรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:ราชวงศ์บ้านพลูหลวง
หมวดหมู่:พระราชบุตรในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ
หมวดหมู่:เจ้าหญิงกรุงศรีอยุธยา