ปฏิทินพม่า

ปฏิทินพม่า (,  "มรันมาศักราช"; หรือ ,  "โกชาศักราช"), ศักราชพม่า หรือ ศักราชเมียนมา เป็นปฏิทินจันทรคติที่นับเดือนตามวิถีการโคจรของดวงจันทร์ ส่วนปีนับตามปีดาราคติ ปฏิทินพม่าส่วนใหญ่อิงกับปฏิทินฮินดูแบบเก่าซึ่งไม่เหมือนกับระบบของอินเดีย ปฏิทินพม่ามีการนำเอาวัฏจักรเมตอนมาร่วมใช้ในการคำนวณปฏิทิน และมีการทดปฏิทินเพื่อชดเชยความคลาดเคลื่อนของวันและเดือน

ปฏิทินพม่าถูกนำมาใช้อย่างต่อเนื่องในอาณาจักรต่าง ๆ ของพม่านับตั้งแต่ถูกประดิษฐ์ขึ้น โดยสันนิษฐานว่ามีการประดิษฐ์ขึ้นในคริสต์ศักราชที่ 640 ในอาณาจักรศรีเกษตร ช่วงยุคปยูHmannan Vol. 1 2003: 216 ปฏิทินพม่าได้แพร่หลายและถูกใช้เป็นทางการในอาณาจักรอื่น ๆ ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในชื่อปฏิทินจุลศักราช เช่น ยะไข่ ล้านนา สิบสองปันนา ล้านช้าง สยาม  กัมพูชา จนถึงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19Htin Aung 1959: 38–39Oriental 1900: 375–376

ปัจจุบันในพม่ามีการใช้เป็นปฏิทินพลเรือนแบบดั้งเดิมควบคู่ไปกับการใช้พุทธศักราช ยังมีการใช้เพื่อแสดงวันหยุดตามประเพณี เช่น ปีใหม่พม่า เทศกาลประเพณีอื่น ๆ ซึ่งส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับศาสนาพุทธในประเทศพม่า

วัน
มีเจ็ดวันในหนึ่งสัปดาห์ นอกจากนี้ตามธรรมเนียมมักแสดงวันของสัปดาห์ด้วยค่าตัวเลขที่กำหนดไว้ล่วงหน้าคือเลขศูนย์ถึงหก ชื่อ ตะนีนกะนเว (วันอาทิตย์) และ ตะนีนลา (วันจันทร์) มาจากภาษาพม่าโบราณ ส่วนที่เหลือมาจากภาษาสันสกฤตLuce Vol. 2 1970: 327

ลำดับชื่อสัทอักษรสากลคำอธิบาย 0 ซะเน    วันเสาร์ 1 ตะนีนกะนเว    วันอาทิตย์ 2 ตะนีนลา    วันจันทร์ 3 อีนกา    วันอังคาร 4 โบะดะฮู่    วันพุธ 5 จาตะบะเด้    วันพฤหัสบดี 6 เตาะจา    วันศุกร์

เดือน
ในปีอธิกสุรทิน เดือน นะโยน จะมีวันอธิกวารเพิ่มที่เรียกว่า แยะลูน () หรือ แยะงีน () รวมมี 30 วันClancy 1906: 56–57 ในปฏิทินยะไข่ เดือน ดะกู้ จะเพิ่มวันอธิกวารขึ้นในปีอธิกสุรทินIrwin 1909: 2–3

ตามข้อมูลที่ปรากฏในตารางนี้ จะเห็นได้ว่า ชื่อเดือนในภาษามอญนั้นมีเค้าว่ายืมคำมาจากภาษาบาลีอยู่ไม่น้อย ส่วนชื่อเดือนในภาษาพม่านั้นเป็นชื่อภาษาพม่าแท้

พม่ามอญเทียบชื่อเดือนภาษาบาลีจำนวนวัน (ไม่ใช่ปีอธิกสุรทิน) ดะกู้   Ce  , /coa/ จิตฺต29 กะโซน   Pas  , /pəsaik/ วิสาข30 นะโยน   Hje  , /cèh/ เชฏฺฐ29 วาโซ   Daguin  , /həkɜ̀n/ อาสาฬฺห30 วากอง   Sresi  , /hədoa sɔe/ สาวน29 ตอตะลี่น   Bhat  , /phòt/ ภทฺทปท, โปฏฺฐป30 ตะดี้นจุ   Hva  , /wòh/ อสฺสยุช29 ดะซองโม่น   Gahtuin  , /kəthɒn/ กตฺติก30 นะดอ   Mreggatui  , /pəròikkəsɒ/ มิคสิร29 ปยาโต   Puh  , /paoh/ ปุสฺส30 ดะโบ่-ดแว   Ma  , /màik/ มาฆ29 ดะบ้อง   Phawraguin  , /phɔrəkɜ̀n/ ผคฺคุณ30

อ้างอิง

บรรณานุกรม




















หมวดหมู่:ปฏิทิน
หมวดหมู่:วิทยาการลำดับเวลา
หมวดหมู่:ศักราช