ทันตกรรมจัดฟัน

ทันตกรรมจัดฟัน (Orthodontics) 

ทันตกรรมจัดฟัน (Orthodontics) เป็นสาขาหนึ่งของทันตแพทยศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับการวินิจฉัย ป้องกัน และแก้ไขความผิดปกติของการเรียงตัวของฟัน ขากรรไกร และใบหน้า จุดประสงค์หลักของการจัดฟัน คือ เพื่อเสริมสร้างการทำงานที่เหมาะสมของระบบบดเคี้ยว เพิ่มความสวยงามของใบหน้า และส่งเสริมสุขภาพช่องปากโดยรวมProffit WR, Fields HW, Larson B, Sarver DM. Contemporary Orthodontics. 6th ed. St. Louis: Elsevier; 2019..

 ประวัติของทันตกรรมจัดฟัน 

แนวคิดเกี่ยวกับการจัดเรียงฟันมีมาตั้งแต่สมัยโบราณ มีการค้นพบมัมมี่อียิปต์ที่ใช้โลหะพันรอบฟัน ต่อมาในสมัยกรีกและโรมัน ฮิปโปเครติสและซีลซัสได้บันทึกปัญหาฟันเกในเอกสารทางการแพทย์ ในศตวรรษที่ 18 Pierre Fauchard ได้คิดค้นอุปกรณ์จัดฟันชนิดแรกที่เรียกว่า "Bandeau" ส่วน Edward H. Angle ในศตวรรษที่ 19 ได้ก่อตั้ง American Association of Orthodontists (AAO) และพัฒนาหลักการจำแนกการสบฟันผิดปกติGraber TM. Orthodontics: Principles and Practice. 3rd ed. Philadelphia: Saunders; 1972..

 หลักการทางชีวกลศาสตร์ในการจัดฟัน 

การเคลื่อนฟันเกิดจากแรงที่กระทำต่อฟันและกระดูกเบ้าฟัน ซึ่งกระตุ้นให้เกิดการสลายกระดูกในทิศทางที่ฟันเคลื่อน และการสร้างกระดูกใหม่ในด้านตรงข้าม แนวทางการวางแผนแรงจึงเป็นหัวใจสำคัญของการจัดฟันKrishnan V, Davidovitch Z. Cellular, molecular, and tissue-level reactions to orthodontic force. Am J Orthod Dentofacial Orthop. 2006;129(4):469.e1-32..

 ผู้ที่ควรได้รับการจัดฟัน 

กลุ่มผู้ที่เหมาะสมในการจัดฟัน ได้แก่:
 เด็กและวัยรุ่นที่มีการเจริญเติบโตของกระดูกขากรรไกร
 ผู้ใหญ่ที่มีความผิดปกติของการสบฟันหรือความสวยงามของฟัน
 ผู้ที่มีฟันซ้อนเก ฟันห่าง สบฟันผิดปกติ เช่น สบลึก สบเปิด สบคร่อม

 วิธีการจัดฟัน 

 การจัดฟันแบบเครื่องมือคงที่ (Fixed appliances) 
 โลหะ (Metal braces): เครื่องมือโลหะแบบดั้งเดิมที่มีความแข็งแรงสูง
 เซรามิก (Ceramic braces): สีเหมือนฟันเพื่อความสวยงาม แต่เปราะบางกว่าชนิดโลหะ
 ด้านใน (Lingual braces): ติดที่ด้านในของฟัน ไม่เห็นจากภายนอก แต่ทำความสะอาดยาก

 การจัดฟันแบบเครื่องมือถอดได้ (Removable appliances) 
 ใส (Clear aligners): เช่น Invisalign เป็นชุดอุปกรณ์ใสที่ถอดได้ เหมาะสำหรับเคสที่ไม่ซับซ้อนBoyd RL. Esthetic orthodontic treatment using the Invisalign appliance for moderate to severe crowding. J Dent Educ. 2008;72(8):948–967..

 การผ่าตัดขากรรไกรร่วมกับการจัดฟัน 

ในกรณีที่มีความผิดปกติของโครงสร้างขากรรไกร เช่น ขากรรไกรล่างยื่น หรือขากรรไกรบนสั้น การผ่าตัดขากรรไกร (Orthognathic surgery) ร่วมกับการจัดฟันเป็นวิธีการรักษาที่เหมาะสมPosnick JC. Principles and Practice of Orthognathic Surgery. St. Louis: Elsevier; 2014..

 ระยะเวลาในการจัดฟัน 

ระยะเวลาเฉลี่ยในการจัดฟันขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของปัญหา:
 เคสปกติ: 18–24 เดือน
 เคสร่วมกับผ่าตัด: 24–36 เดือน
 การใช้เครื่องมือใสในเคสอย่างง่าย: 6–18 เดือน

 ค่าใช้จ่ายในการจัดฟัน 

- โลหะ: 40,000–70,000 บาท
- เซรามิก: 60,000–100,000 บาท
- ใส: 80,000–180,000 บาท

ในต่างประเทศเช่นสหรัฐอเมริกา ค่าใช้จ่ายอาจสูงกว่าประมาณ 2–3 เท่า

 สมาคมที่เกี่ยวข้องกับทันตกรรมจัดฟัน 

 สมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทย (ThaAO)
 สมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งอเมริกา (American Association of Orthodontists; AAO)

 ข้อดีและข้อเสียของการจัดฟันแต่ละรูปแบบ 

โลหะ
ข้อดี: แข็งแรง ทนทาน ราคาย่อมเยา
ข้อเสีย: มองเห็นได้ชัดเจน

เซรามิก
ข้อดี: สีใกล้เคียงฟัน
ข้อเสีย: เปราะบาง ราคาสูงกว่า

ใส
ข้อดี: มองไม่เห็นเครื่องมือ ถอดออกได้
ข้อเสีย: ต้องมีวินัย และราคาแพง

ด้านใน
ข้อดี: ซ่อนเครื่องมือ
ข้อเสีย: ค่าใช้จ่ายสูง อาจรบกวนการพูด

 ผลข้างเคียงและภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น 

 การละลายของรากฟัน (Root resorption)
 เหงือกร่น
 ฟันกลับสู่ตำแหน่งเดิมหากไม่ใส่เครื่องมือคงสภาพ (Retainer)

 ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีในทันตกรรมจัดฟัน 

 การจัดฟันแบบดิจิทัล (Digital orthodontics)
 การใช้เครื่องพิมพ์สามมิติ (3D printing)
 การใช้ AI ในการวางแผนการรักษา

 ดูเพิ่ม 

 ทันตแพทยศาสตร์
 ศัลยกรรมช่องปากและแม็กซิลโลเฟเชียล

 รายการอ้างอิง