โรคจิตชักนำโดยสาร

โรคจิตชักนำโดยสาร substance = สาร
 induced = -ชักนำ, -ทำให้เกิด
 psychosis = โรคจิต
( หรือที่รู้จักอย่างสามัญในภาษาอังกฤษว่า toxic psychosis โดยอาจแปลว่า โรคจิตเหตุพิษ) เป็นโรคใช้สารเสพติด (substance use disorder) รูปแบบหนึ่ง ที่การใช้สารทำให้เกิดอาการโรคจิต
เป็นอาการที่เป็นผลของสารเคมีหรือยา รวมทั้งที่ร่างกายผลิตเอง
สารออกฤทธิ์ต่อจิตหลายอย่างปรากฏกว่าเป็นเหตุหรือทำอาการโรคจิตของผู้ใช้ให้แย่ลง

 อาการ 

โรคจิตมีอาการเป็นความสับสน ประสาทหลอนทางตา และ/หรือประสาทหลอนทางสัมผัส
เป็นภาวะที่สมรรถภาพการรับรู้ความเป็นจริง ในการสื่อสาร และในความสัมพันธ์กับผู้อื่นเกิดพิการแล้วรบกวนการดำเนินชีวิต
แม้โรคจิตจะมีหลายแบบ แต่แบบที่สารชักนำก็สามารถชี้ไปที่สารใดสารหนึ่งโดยเฉพาะ ๆ

 สาร --
อาการโรคจิตสามารถเกิดหลังจากใช้สารต่าง ๆ ทั้งที่ถูกและผิดกฎหมาย
ปกติแล้ว ภาวะเช่นนี้จะชั่วคราวและกลับคืนเป็นปกติได้ ยกเว้นที่เกิดจากยาปฏิชีวนะฟลัวโรควิโนโลน (fluoroquinolone มักใช้รักษาการติดเชื้อที่ทางเดินปัสสาวะ)
ยาที่ใช้รักษาโรค ที่ใช้อย่างผิด ๆ หรือที่หยุดแล้วมีอาการขาดอันก่ออาการโรคจิตรวมถึงยาดังที่จะกล่าวต่อไป

 บัญชีจำแนกทางสถิติระหว่างประเทศของโรคและปัญหาสุขภาพที่เกี่ยวข้อง () 
โรคจิตชักนำโดยสาร (substance-induced psychotic disorder) มีรหัสกำหนดโดย ICD-10 ระหว่าง F10.5—F19.5 รวมทั้ง
 F10.5 แอลกอฮอล์ - แอลกอฮอล์เป็นเหตุสามัญของโรคจิตหรือคราวเกิดอาการโรคจิต (episode) ซึ่งอาจเกิดเพราะเป็นพิษอย่างฉับพลัน ติดแอลกอฮอล์เรื้อรัง ขาดแอลกอฮอล์ ทำโรคอื่นที่มีให้แย่ลง หรือมีปฏิกิริยาไวผิดเพี้ยนที่เกิดโดยฉับพลัน (acute idiosyncratic reaction) งานศึกษาแสดงว่า การติดแอลกอฮอล์เพิ่มความเสี่ยงโรคจิตเป็น ในชายและเป็น ในหญิง แม้กรณีโดยมากจะเกิดแบบฉับพลันแล้วหายไปค่อนข้างเร็วเมื่อรักษาหรืองดแอลกอฮอล์ แต่บางครั้งก็กลายเป็นอาการเรื้อรังและคงยืน โรคจิตเหตุแอลกอฮอล์บางครั้งก็วินิจฉัยผิดเป็นความผิดปกติทางจิตอย่างอื่นเช่น โรคจิตเภท
 F12.5 แคนนาบินอยด์ (cannabinoid) - งานศึกษาบางงานแสดงว่า กัญชาอาจก่ออาการโรคจิตอย่างเต็มตัวได้ งานศึกษาบางส่วนก็พบความเสี่ยงโรคจิตที่สูงขึ้นในผู้เสพกัญชา
 F13.5 ยาระงับประสาท/ยานอนหลับ (บาร์บิเชอเรต เบ็นโซไดอาเซพีน) ในประเด็นนี้ ต้องเข้าใจผลปฏิทรรศน์ (paradoxical effect) ของยาระงับประสาทบางอย่าง คือยาระงับประสาทอาจกลายมีผลตรงกันข้ามกับตามที่ต้องการโดยเป็นภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง สถาบันจิตเวช () แห่ง () ประเมินความชุกของปฏิกิริยาที่ไม่เป็นประโยชน์เช่นนี้ที่ แม้เมื่อใช้ยาในระยะสั้น ผลปฏิทรรศน์อาจรวมความซึมเศร้าโดยอาจมีหรือไม่มีความโน้มเอียงในเรื่องการฆ่าตัวตาย โรคกลัว ความดุร้าย พฤติกรรมรุนแรง และอาการต่าง ๆ ที่บางครั้งวินิจฉัยผิดว่าเป็นอาการโรคจิต และจริง ๆ อาการโรคจิตสัมพันธ์กับอาการขาดยาเบ็นโซไดอาเซพีน (benzodiazepine withdrawal syndrome) มากกว่ากับยาระงับประสาท
 F14.5 โคเคน
 F15.5 สารกระตุ้นอื่น ๆ รวมทั้งแอมเฟตามีนDiaz, Jaime. How Drugs Influence Behavior. Englewood Cliffs: Prentice Hall, 1996. เมแทมเฟตามีน methylphenidate รหัส F15.5 ยังรวมโรคจิตที่กาเฟอีนชักนำด้วย แม้จะไม่ได้ระบุตรง ๆ ใน DSM-IV แต่ก็มีหลักฐานว่าเมื่อได้เป็นจำนวนมากหรือว่าใช้ผิด ๆ อย่างหนักเป็นเวลานาน อาจก่ออาการโรคจิต
 F16.5 สารก่อประสาทหลอน (แอลเอสดีและอื่น ๆ)
 F18.5 ตัวทำละลายระเหยง่าย (ที่สูดเข้าทางจมูก)
โทลูอีน ที่พบในกาว สี ทินเนอร์ เป็นต้น
บิวเทน
แก๊สโซลีน
ส่วนรหัส F11.5 สำรองไว้สำหรับโรคจิตที่โอปิออยด์ชักนำ และ F17.5 สำหรับยาสูบ แต่ทั้งสองอย่างก็ไม่สัมพันธ์กับการก่อโรคจิตโดยดั้งเดิม

 ยารักษา 
ยาปฏิชีวนะฟลัวโรควิโนโลน (มักใช้รักษาการติดเชื้อที่ทางเดินปัสสาวะ) ได้เชื่อมกับกรณีอาการโรคจิตเหตุยาเป็นพิษที่รุนแรง อาการที่เกิดจะไม่กลับคืนดีและจะคงอยู่อย่างถาวร ส่วนยาป้องกันและรักษาโรคมาลาเรียคือ mefloquine (ชื่อการค้า Lariam) ที่สัมพันธ์กันโดยเป็นยาอนุพันธ์ของ quinoline ก็สัมพันธ์กับอาการโรคจิตด้วย
 ยาที่ซื้อได้เองบางอย่างรวมทั้ง
dextromethorphan (DXM ปกติใช้เป็นยาแก้ไอหรือยาแก้ปวด) ในขนาดมาก ๆ
สารต้านฮิสตามีนบางอย่างในขนาดมาก ๆ
ยาแก้หวัด (เช่นที่มี Phenylpropanolamine ตัวย่อ PPA )
 ยาที่ต้องใช้ใบสั่งแพทย์ รวมทั้ง
prednisone (ใช้กดภูมิคุ้มกันเพื่อลดการอักเสบ) และ corticosteroid ประเภทอื่น ๆ
isotretinoin (ปกติใช้รักษาสิวที่รุนแรง)
ยา anticholinergic ที่ใช้บล็อกสารสื่อประสาท acetylcholine รวมทั้ง
อะโทรพีน
scopolamine
ยาแก้ซึมเศร้า
L-dopa
ยากันชัก
ยารักษาโรคจิต (antipsychotics) โดยเป็นปฏิกิริยาไวผิดเพี้ยน (idiosyncratic reaction)
 ยาต้านมาลาเรียรวมทั้ง 
 mepacrine

 ยาผิดกฎหมายอื่น ๆ 
ยาที่ผิดกฎหมายอื่น ๆ ที่ยังไม่ได้กล่าวมาก่อนรวมทั้ง
methylenedioxymethamphetamine (MDMA) หรือที่เรียกกันว่า ecstasy
เฟนไซคลิดีน ()
ketamine วิสัญญีแพทย์โดยหลักใช้เพื่อเริ่มวางยานอนหลับและดำรงสภาพการนอนหลับ
 สารเคมีสังเคราะห์ที่ใช้ในงานวิจัยแต่กลับไปใช้เป็นยาเสพติดรวมทั้ง
 JWH-018 และแคนนาบินอยด์สังเคราะห์อื่น ๆ หรือสารที่มีมันผสม เช่น "Spice", "Kronic", "MNG" หรือ "Mr. Nice Guy", "Relaxinol" สารประกอบ "JWH-..." ต่าง ๆ ที่พบใน "Spice" หรือ "Incense" ยังพบด้วยว่า ก่ออาการโรคจิตในบุคคลบางพวก 
 mephedrone และยาคล้ายแอมเฟตามีนซึ่งสัมพันธ์กันโดยอำพรางขายเป็น "เกลือผสมน้ำอาบในอ่างอาบน้ำ" หรือ "เป็นอาหารพืช"

 พืช 
พืชเหล่านี้มีสารออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทที่อาจก่ออาการโรคจิต
 ใบระบาด (Argyreia nervosa, Hawaiian baby woodrose) เป็นพืชพื้นเมืองของอินเดียแต่ปัจจุบันได้กระจายไปยังบริเวณต่าง ๆ ทั่วโลก มีสาร ergine หรือเรียกอีกอย่างว่า d-lysergic acid amide (LSA) ซึ่งเชื่อว่า ก่ออาการโรคจิต (แต่ก็ยังไม่ชัดเจน) 
 เมล็ดของพืชประเภท morning glory (เป็นไม้ดอกมีพันธุ์เป็น ในวงศ์ Convolvulaceae) มีสาร ergine (ดูใบระบาดที่รายการบน)
 ลำโพงม่วง (Datura stramonium, jimsonweed, Datura, angel's trumpet, thorn apple) เชื่อว่ามาจากเม็กซิโกแต่ปัจจุบันพบอยู่ในที่หลายที่ในโลก มีสาร atropine, hyoscyamine (เป็นสาร anticholinergic ประเภทหนึ่ง) และ scopolamine
 Atropa belladonna (belladonna, deadly nightshade) พบในยุโรป แอฟริกาเหนือ และเอเชียตะวันตก มีสาร atropine, hyoscine/scopolamine และ hyoscyamine
 Salvia divinorum พบในเขตห่างไกลของรัฐวาฮากา เม็กซิโก มี Salvinorin A อันเป็นสารก่อประสาทหลอนและเป็นสารปฏิปักษ์ต่อหน่วยรับ κ-opioid และ D

 สารที่ไม่ใช่ยา 
สารที่ปกติไม่ใช่ยาอาจก่ออาการโรคจิตรวมทั้ง 
 คาร์บอนมอนอกไซด์ (), คาร์บอนไดออกไซด์, คาร์บอนไดซัลไฟด์ ()
 โลหะหนัก
 สารฆ่าแมลงประเภท organophosphate ()
 ซารินและแก๊สพิษอื่น ๆ (nerve gases)
 tetraethyllead () ใช้สำหรับผสมกับน้ำมันเบนซิน 
 aniline () ใช้ผลิตสารตั้งต้นของโพลียูรีเทนและสารเคมีอุตสาหกรรมอื่น ๆ
 แอซีโทนและคีโทนอื่น ๆ ()
 สารกันเยือกแข็ง คือสารที่ผสมเอทิลีนไกลคอลและไกลคอลชนิดอื่น ๆ ()
 สารหนูและสารประกอบของมัน ()

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

*
หมวดหมู่:การวินิจฉัยจิตเวช