พระยาพลเทพฦๅไชย

เจ้าพระยาพลเทพฦๅไชยราชวงศปกรณ์ พงศาวดารเมืองน่าน (ฉบับพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช), หน้า 132 ทรงเป็น เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 38 (และองค์สุดท้ายที่อยู่ภายใต้การปกครองของอาณาจักรล้านนา) ปกครองเมืองน่าน ระหว่างปี พ.ศ. 2070 - พ.ศ. 2101 รวมระยะเวลา 31 ปี ต่อมาในปี พ.ศ. 2101 พระมหากษัตริย์พม่า ได้นำกองทัพมาตีเมืองน่าน พระยาพลเทพฦๅไชย ผู้ทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครน่านในขณะนั้นได้นำกำลังพลเมืองน่าน ออกต่อสู้กับกองทัพพม่าเป็นสามารถแล้วก็หาต้านทานกองทัพพม่าได้ไม่ พระองค์จึงนำครอบครัวและชาวเมืองน่านบางส่วนหนีไปพึ่งเจ้าเมืองล้านช้าง จึงถือเป็นการสิ้นสุดอำนาจการปกครองของอาณาจักรล้านนา ในแผ่นดินเมืองน่าน

พระประวัติ

พระยาพลเทพฦๅไชย หรือ พระญาพลเทพลือชัย มีพระนามเดิมว่า "ยี่มงคล" พระเมืองเกษเกล้า พระมหากษัตริย์ รัชกาลที่ 12 แห่งอาณาจักรล้านนา ทรงโปรดให้ไปครองเมืองน่าน เมื่อปีกุน ขึ้น 11 ค่ำ เดือน 6 (เหนือ) พ.ศ. 2070 ต่อมาในรัชสมัยพระไชยเชษฐาธิราช พระมหากษัตริย์ รัชกาลที่ 15 แห่งอาณาจักรล้านนา พระยาน่านยี่มงคล ได้เสด็จขึ้นไปกราบพระไชยเชษฐาธิราช ณ เมืองเชียงแสน ในครั้นนั้นพระไชยเชษฐาธิราชจึงทรงยกพระเกียรติยศ พระยาน่านยี่มงคล ขึ้นเป็น "พระญาพลเทพลือชัยสงคราม เจ้าเมืองน่าน" เมื่อปี พ.ศ. 2089 รวมระยะเวลาครองเมืองน่าน 15 ปี ถึงแก่กรรมโดยถูกหอกแทง

เจ้าฟ้าหงสาชื่อมังทราตุ ได้เมืองเชียงใหม่ พระยาพลเทพลือชัย หนีเสียเมืองน่านไปเมืองล้านช้าง เมื่อเดือน 6 ขึ้น 15 ค่ำ วัน 7 ไทรวงเร้า ไปทางเมืองดัง ละเมืองน่านเสียได้ 5 วัน พรับพรังกับหมื่นจังกอรเข้ามาเมืองน่าน วัน 4 ไทรวงเป้า รักษาเมืองได้ เดือนผลคุณ ขึ้น 5 ค่ำ วันอาทิตย์ ไทเต่าสะง้า แสนหลวงพิงค์ไชยมากินเมืองน่าน เถิงเดือนจิตระ ฟ้าหงสาหื้อหมื่นพี่น้ำขึ้นกิน เมื่อลูนมักเมียแสนชาย แสนชายฆ่าเสียตาย

กรณียกิจ
 ศิลาจารึกหลักที่ 74 ซึ่งค้นพบภายในวัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร กล่าวว่า พระยาพลเทพฤๅชัย เจ้าเมืองน่าน ได้ปฏิสังขรณ์บูรณะวิหารหลวงเมื่อปี พ.ศ. 2091 ลักษณะสถาปัตยกรรมของวัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร นี้สะท้อนให้เห็นอิทธิพลของศิลปะสุโขทัย เช่น เจดีย์ทรงลังกา (ทรงระฆัง) รอบฐานองค์พระเจดีย์ก่ออิฐถือปูนและปั้นเป็นรูปช้างครึ่งตัว ด้านละ 5 เชือก และที่มุมทั้งสี่อีก 4 เชือก ดูคล้ายจะเอาหลังหนุน หรือ "ค้ำ" องค์เจดีย์ไว้ ลักษณะคล้ายวัดช้างล้อม จังหวัดสุโขทัย และภายในวิหารประดิษฐาน พระพุทธนันทบุรีศรีศากยมุนี พระพุทธรูปสำริดปางประทานอภัย สูง 145 เซนติเมตร อายุราวครึ่งหลังพุทธศตวรรษที่ 19 ตรงกับสมัยสุโขทัยตอนปลาย ส่วนผสมของทองคำ 65 % พระประธานเป็นปูนปั้นขนาดใหญ่ศิลปะเชียงแสน ฝีมือสกุลช่างน่านที่มีพุทธลักษณะงดงามยิ่ง

ตามจารึกวัดช้างค้ำว่า …

อ้างอิง

หมวดหมู่:เจ้าผู้ครองนครน่าน