สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม

สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (: ALRO) หรือย่อว่า ส.ป.ก. เป็นส่วนราชการระดับกรม สังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ มีหน้าที่จัดการจัดการที่ดินทำกินให้แก่เกษตรกรและเพิ่มศักยภาพให้แก่พื้นที่เกษตรกรรมให้เกษตรกรสามารถทำกินบนพื้นที่นั้นได้ ก่อตั้งเมื่อปี พ.ศ. 2518

 ประวัติ 
ในอดีตเกิดปัญหาเกี่ยวกับที่ดินทำกินและการถูกเอารัดเอาเปรียบจากนายทุน ภายหลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 จึงมีกลุ่มเกษตรกร นักศึกษา นักการเมือง เดินขบวนเรียกร้องหลายครั้ง รัฐบาลในสมัย นายสัญญา ธรรมศักดิ์ จึงได้แก้ไขปัญหาดังกล่าว โดยประกาศใช้พระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 6 มีนาคม พ.ศ. 2518พระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. ๒๕๑๘

 ความหมายของสัญลักษณ์ 
เครื่องหมายเป็นรูปกลม ลายกลางเป็นภาพพระวรุณถือพระขรรค์ หมายถึง อำนาจบริหารอันทรงไว้ซึ่งความสุจริตยุติธรรม และการตัดสินแก้ไขปัญหาอุปสรรคต่างๆ เสด็จลีลามาบนหลังพญานาค หมายถึง สังกัดกับกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ด้านขวาเป็นภาพเกษตรกรชายกำลังขุดดินเพื่อปรับปรุงพื้นที่ให้เหมาะสม ด้านซ้ายเป็นภาพเกษตรกรหญิงถือรวงข้าวอันเป็นผลิตผลทางเกษตรกรรม และมีลายเมฆกับระลอกน้ำ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของความชุ่มชื้นอุดมสมบูรณ์ประกอบอยู่ด้วย เบื้องล่างนอกขอบเครื่องหมายมีอักษรข้อความชื่อสำนักงานเป็นวงโค้งรองรับราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดภาพเครื่องหมายราชการตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายราชการ พุทธศักราช ๒๔๘๒ (ฉบับที่ ๗๘) เล่ม 98 ตอนที่ 31 วันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2524 หน้า 8 - 9

ตราสัญลักษณ์วันคล้ายวันสถาปนา ในทุก ๆ ปีจะมีการประกวดการออกแบบตราสัญลักษณ์ประจำในแต่ละปีเพื่อใช้ในงานวันสถาปนา ส.ป.ก. และใช้ประกอบสื่อประชาสัมพันธ์ต่าง ๆ ในปีนั้น โดยจะต้องมีความทันสมัย สร้างสรรค์ และสวยงามประกาศสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม เรื่อง ผลการตัดสินการประกวดออกแบบตราสัญลักษณ์ครบรอบวันคล้ายวันสถาปนา ส.ป.ก. ครบรอบ 47 ปี ประกาศ ณ วันที่ 21 มกราคม พ.ศ. 2565

 ภารกิจ 
ส.ป.ก.กำหนดภารกิจการดำเนินงานปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมไว้ 3 ประการ ประกอบไปด้วย 

 งานจัดที่ดิน 
ที่ดินของรัฐ เจ้าหน้าที่จะสำรวจและสอบสวนสิทธิในที่ดิน กระจายสิทธิและแบ่งแยกที่ดินเพื่อนำมาจัดสรรให้เกษตรกรได้เข้าประโยชน์ตามที่ได้ยืนคำรองไว้ที่ ส.ป.ก. จังหวัด จากนั้นจะได้รับหนังสือรับมอบที่ดิน (ส.ป.ก. 4-28) และหนังสืออนุญาตเข้าทำประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดิน (ส.ป.ก. 4-01) และมีโอกาสเป็นเจ้าของที่ดินต่อไป ซึ่งที่ดินของรัฐประกอบด้วย ป่าสงวนแห่งชาติที่เสื่อมสภาพ ที่จำแนกเป็นที่จัดสรรตามมติคณะรัฐมนตรี ที่สาธารณประโยชน์ที่ราษฎรเลิกใช้ร่วมกัน ที่สาธารณสมบัติแผ่นดิน และที่รกร้างว่างเปล่าที่อยู่นอกเขตป่าไม้ถาวร
ที่ดินเอกชน ได้จากการเวนคืนหรือซื้อมาจัดสรรให้แก่เกษตรกรผู้ไร้ที่ทำกิน ผู้เช่า หรือผู้มีที่ดินไม่เพียงพอแก่การครองชีพตามที่ได้ขึ้นทะเบียนไว้ที่ ส.ป.ก. จังหวัดที่อาศัยอยู่
 งานพัฒนา เข้าไปดำเนินการในส่วนที่ไม่ทับซ้อนกับหน่วยงานอื่น ๆ ในกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ทั้งด้านสาธารณูปโภค เส้นทางคมนาคม เพื่อยกระดับความเป็นอยู่และอำนวยความสะดวกในการประกอบการเกษตร
 งานเพิ่มรายได้ ดำเนินการส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตของเกษตรกรให้ดีขึ้น ตามสภาพพื้นที่ของท้องถิ่นนั้น ๆ ช่วยเหลือในการจัดตั้งสหกรณ์ในเขตปฏิรูปที่ดิน จัดหาสินเชื่อและปัจจัยการผลิตต่าง ๆ ให้เป็นไปตามระเบียบและมติของ คปก. ด้วยการดำเนินการเองและประสานงานกับหน่วยราชการที่เกี่ยวข้องให้เข้ามาช่วยพัฒนาในพื้นที่

 อำนาจและหน้าที่ 
อำนาจและหน้าที่ของ ส.ป.ก. ตามพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 มาจาก 2 คณะกรรมการด้วยกันคือ

 คณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม 
คณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (คปก.) มีอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบในการกำหนดนโยบาย มาตรการ ข้อบังคับหรือระเบียบเกี่ยวกับการปฏิบัติงานการปฏิรูปที่ดินของ ส.ป.ก. ตลอดจนการควบคุมการบริหารงานของ ส.ป.ก. รวมทั้งอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบดังต่อไปนี้ราชกิจจานุเบกษา, พระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 เล่ม 92 ตอนที่ 54 วันที่ 5 มีนาคม 2518 หน้า 20 - 22left|thumb|การประชุมคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (คปก.)
 จัดหาที่ดินของรัฐเพื่อนำมาใช้ในการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม
 พิจารณากำหนดเขตปฏิรูปที่ดินตามมาตรา 25 การจัดซื้อหรือเวนคืนที่ดินตามมาตรา 29 และการกำหนดเนื้อที่ที่ดินที่จะให้เกษตรกรหรือสถาบันเกษตรกรเช่าระยะยาว หรือเช่าซื้อตามมาตรา 30
 พิจารณาการกำหนดแผนผังและการจัดแบ่งแปลงที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดิน
 พิจารณาอนุมัติแผนงานและโครงการการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ตลอดจนงบค่าใช้จ่ายของ ส.ป.ก. เสนอรัฐมนตรี
 พิจารณากำหนดแผนการผลิตและการจำหน่ายผลิตผลเกษตรกรรมในเขตปฏิรูปที่ดิน เพื่อยกระดับรายได้ และคุ้มครองผลประโยชน์ของเกษตรกร หรือสถาบันเกษตรกร
 พิจารณากำหนดแผนการส่งเสริม และบำรุงเกษตรกรรมในเขตปฏิรูปที่ดิน รวมถึงการจัดรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ปรับปรุงประสิทธิภาพในการผลิตและคุณภาพผลิตผลเกษตรกรรม ตลอดจนสวัสดิการ การสาธารณูปโภค การศึกษาและการสาธารณสุขของเกษตรกร
 กำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขในการคัดเลือกเกษตรกรและสถาบันเกษตรกร ซึ่งจะมีสิทธิได้รับที่ดินจากการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ตลอดจนแบบสัญญาเช่าและเช่าซื้อที่จะทำกับเกษตรกร หรือสถาบันเกษตรกรผู้ได้รับที่ดิน
 กำหนดระเบียบการให้เกษตรกรและสถาบันเกษตรกร ผู้ได้รับที่ดินจากการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมปฏิบัติเกี่ยวกับการเข้าทำประโยชน์ในที่ดินและปฏิบัติตามแผนการผลิต และการจำหน่ายผลิตผลเกษตรกรรม
 กำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการว่าด้วยการให้เกษตรกรและสถาบันเกษตรกรในเขตปฏิรูปที่ดินกู้ยืมจาก ส.ป.ก. ตลอดจนเงื่อนไขของการกู้ยืมโดยอนุมัติรัฐมนตรี
 กำหนดระเบียบเกี่ยวกับการจัดการทรัพย์สินและหนี้สินของเกษตรกรและสถาบันเกษตรกรผู้ได้รับที่ดินจากการ ปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมตลอดจนการควบคุมดูแลกิจการอื่น ๆ ภายในเขตปฏิรูปที่ดิน
 ติดตามการปฏิบัติงานของ ส.ป.ก. ให้เป็นไปตามแผนงานและโครงการที่ได้รับอนุมัติ ตลอดจนกำหนดมาตรการแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติงาน
 กำหนดกิจการและระเบียบการอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงานของ ส.ป.ก. หรือสนับสนุนหรือเกี่ยวเนื่องกับวัตถุประสงค์ของการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม

 คณะกรรมการปฏิรูปที่ดินจังหวัด 
มีอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบในการกำหนดมาตรการและวิธีปฏิบัติงานของสำนักงาน การปฏิรูปที่ดินจังหวัด และให้มีอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบดังต่อไปนี้ราชกิจจานุเบกษา, พระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 เล่ม 92 ตอนที่ 54 วันที่ 5 มีนาคม 2518 หน้า 22 - 23
 พิจารณาให้ความเห็นชอบแผนงาน โครงการและค่าใช้จ่ายของสำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัด เพื่อเสนอคณะกรรมการ
 ติดตามการปฏิบัติงานของสำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัด ให้เป็นไปตามแผนงานและโครงการที่ได้รับอนุมัติ ตลอดจนดำเนินการแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติงาน
 พิจารณาผลการปฏิบัติงาน เพื่อปรับปรุงแผนงาน โครงการ งบค่าใช้จ่ายและวิธีปฏิบัติงานของสำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัด
 จัดทำงบประมาณค่าใช้จ่ายตามโครงการการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมแต่ละโครงการเพื่อเสนอต่อคณะกรรมการ
 ดำเนินการเกี่ยวกับเงินและกิจการอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมตามระเบียบหรือข้อบังคับหรือมติของคณะกรรมการหรือตามที่คณะกรรมการมอบหมาย
 วางระเบียบหรือข้อบังคับเกี่ยวกับการปฏิบัติงานของสำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัดเท่าที่ไม่ขัดหรือแย้งกับระเบียบ หรือข้อบังคับหรือมติของคณะกรรมการ

 หน่วยงานในสังกัด 

กรุงเทพมหานครและปริมณฑลสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมดำเนินงานปฏิรูปที่ดินภายใต้การกำกับดูแลของคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (คปก.) ในส่วนราชการบริหารส่วนกลาง และในส่วนราชการบริหารส่วนภูมิภาค บริหารจัดการในรูปแบบคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินจังหวัด (คปจ.) กำกับดูแลการปฏิบัติงานของสำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัด (ส.ป.ก.จังหวัด) แต่ละจังหวัด ประกอบไปด้วยโครงสร้างองค์กร - สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม  (alro.go.th)

 ส่วนกลาง  
ในส่วนราชการบริหารส่วนกลาง ส.ป.ก. แบ่งที่ตั้งของสำนักงานออกเป็นสองส่วน คือ

 ส.ป.ก. ถนนราชดำเนินนอก 
มีที่ตั้งอยู่ที่เลขที่ 1 ถนนราชดำเนินนอก แขวงบ้านพานถม เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร เป็นสำนักงานหลักของ ส.ป.ก. ในการบริหารราชการส่วนกลาง
 สำนักบริหารกลาง
สำนักบริหารกลาง (สบก.) มีหน้าที่หลักเกี่ยวกับการปฏิบัติงานด้านสารบรรณของสำนักงาน งานอำนวยการและงานเลขานุการ การดำเนินงานเกี่ยวกับการประชาสัมพันธ์ การประสานราชการและตรวจราชการ ดูแลยานพาหนะ อาคารสถานที่ ระบบการสื่อสารของสำนักงาน งานด้านการพัฒนาระบบงานคลัง การเงิน การบัญชี งบประมาณ การพัสดุ และตรวจสอบใบสำคัญ พร้อมทั้งรับผิดชอบงานที่มิได้กำหนดให้เป็นอำนาจของหน่วยงานอื่น ๆ ของสำนักงาน
 กองการเจ้าหน้าที่ 
กองการเจ้าหน้าที่ (กกจ.) มีหน้าที่ในการจัดทำแผนและดำเนินงานเกี่ยวกับการบริหารทรัพยากรบุคคลของสำนักงาน ยกเว้นด้านการฝึกอบรม ดำเนินงานด้านเสริมสร้างระเบียบวินัยและระบบคุณธรรมของสำนักงาน 
 ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร
ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (ศทส.) มีหน้าที่จัดทำแผนแม่บทรวมถึงแผนในการปฏิบัติการด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร จัดระบบในการสำรวจ จัดเก็บ และใช้ประโยชน์ข้อมูลภายในหน่วยงาน เป็นศูนย์กลางในการจัดการข้อมูลในการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมของประเทศไทย บริหารและพัฒนาในส่วนของระบบสารสนเทศ ดำเนินการเกี่ยวกับระบบข้อมูลที่ดินและแผนที่ รวมถึงระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ด้านการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมราชกิจจานุเบกษา. กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2557 (soc.go.th) เล่ม 131 ตอนที่ 88 ก, วันที่ 30 ธันวาคม 2557, หน้า 17-19
 สำนักกฎหมาย 
สำนักกฎหมาย (สกม.) มีหน้าที่ดำเนินงานเกี่ยวกับงานด้านกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้อง งานเกี่ยวกับการเจรจา ระงับข้อพิพาท แก้ไขปัญหาที่ดินของกลุ่มองค์กรต่าง ๆ ตามอำนาจหน้าที่ที่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์มอบหมาย รวมไปถึงการดำเนินการอนุญาตให้ใช้ประโยชน์ที่ดินและการคุ้มครองที่ดิน ด้านสาธารณูปโภค ด้านทรัพยากรธรรมชาติ ด้านสนับสนุนเกี่ยวเนื่อง และการใช้ประโยชน์ที่ดินของเกษตรกรรายบุคคล
 สำนักจัดการปฏิรูปที่ดิน 
สำนักจัดการปฏิรูปที่ดิน (สจก.) มีหน้าที่ในการจัดหาที่ดินเพื่อนำมาปฏิรูปที่ดิน และศึกษา วิเคราะห์ ติดตามงานจัดที่ดินทั้งในส่วนของที่ดินของรัฐ และที่ดินเอกชน การสอบสวนสิทธิ เจรจากระจายสิทธิ การปรับปรุงสิทธิการถือครองที่ดิน กาติดตามการจัดซื้อที่ดิน การเช่า การซ์อ และการโอนกรรมสิทธิให้เกษตรกร รวมไปถึงงานประกาศเขตปฏิรูปที่ดินและกำหนดเขตที่ดินชุมชนในเขตปฏิรูปที่ดิน ศึกษาวิเคราะห์และกำหนดแนวทางในการพัฒนาในที่ดินพระราชทาน
 สำนักบริหารกองทุน 
สำนักบริหารกองทุน (สบท.) มีหน้าที่ในการศึกษาวิเคราะห์ในการกำหนดนโยบายและแผนของกองทุน ให้บริการสินเชื้อเกษตรกรและสถาบันเกษตรกรในเขตปฏิรูปที่ดิน เพื่อพัฒนารายได้และติดตามประเมินผล บริหารเงินกองทุน สินทรัพย์ ระบบบัญชี ตรวจสอบติดตามเงินกองทุนเพื่อสนับสนุนให้แก่เกษตรกรอย่างมีประสิทธิภาพ
 สำนักวิชาการและแผนงาน 
สำนักวิชาการและแผนงาน (สวผ.) มีหน้าที่ในการศึกษาวิเคราะห์ จัดทำนโยบาย ยุทธศาสตร์ แผนปฏิบัติราชการและงบประมาณของสำนักงานให้เป็นไปตามนโยบายของรัฐบาล สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แผนการบริหารราชการแผ่นดินและกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ติดตามประเมินผลความสำเร็จของหน่วยงานในสังกัด รวมถึงการติดต่อประสานงานกับองค์กรหรือหน่วยงานต่างประเทศด้านความร่วมมือทางวิชาการ และความช่วยเหลือเกี่ยวกับการปฏิรูปที่ดิน ศึกษาวิเคราะห์ ตรวจสอบติดตาม และประเมินผลโครงการพิเศษต่าง ๆ ที่ได้รับมอบหมายจากกระทรวง วิจัยและพัฒนาระบบงานวิจัยรวมทั้งการบริหารโครงการวิจัยและส่งเสริมงานวิจัยของสำนักงาน และดำเนินการเกี่ยวกับงานของคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (คปก.)
 กองประสานงานโครงการพระราชดำริและโครงการพิเศษ
กองประสานงานโครงการพระราชดำริและโครงการพิเศษ (กปร.) มีหน้าที่ในการดำเนินงานโครงการพระราชดำริที่เกี่ยวข้องกับ ส.ป.ก. จำนวน 16 โครงการ และโครงการส่งเสริมและพัฒนาเกษตรทฤษฎีใหม่ในเขตปฏิรูปที่ดินทั้ง 72 จังหวัด โดยอาศัยการพัฒนาอาชีพและส่งเสริมตามแนวทางพระราชดำริ บูรณาการร่วมกับหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกองประสานงานโครงการพระราชดำริและโครงการพิเศษ  (alro.go.th)
 กลุ่มตรวจสอบภายใน
กลุ่มตรวจสอบภายใน มีหน้าที่ในการให้คำปรึกษาแก่เลขาธิการเกี่ยวกับยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบราชการภายในหน่วยงาน โดยติดตาม ประเมินผล และจัดทำรายงานในการพัฒนา พร้อมทั้งประสานและดำเนินการเกี่ยวกับการพัฒนาระบบราชการร่วมกับหน่วยงานกลางต่าง ๆ และหน่วยงานภายในราชกิจจานุเบกษา, กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ , เล่มที่ 126 ตอนที่ 6 ก วันที่ 27 มกราคม 2552, หน้า 9 - 16

 กลุ่มพัฒนาระบบบริหาร
มีหน้าที่ในการดำเนินงานทางยุทธศาสตร์ในการพัฒนาระบบบริหารราชการให้เกิดผลสัมฤทธิ์ มีประสิทธิภาพและคุ้มค่า ประสานงานและดำเนินการเกี่ยวกับการพัฒนาระบบราชการร่วมกับหน่วยงานกลางต่าง ๆ สร้างความเชื่อมั่นและภาพลักษณ์ที่ดีต่อหน่วยงาน

 ส.ป.ก. ถนนประดิพัทธ์ 
มีที่ตั้งอยู่ที่เลขที่ เลขที่ 166 ถนนประดิพัทธ์ แขวงพญาไท เขตพญาไท กรุงเทพมหานคร เป็นสำนักงานอีกแห่งของ ส.ป.ก. ในการบริหารราชการส่วนกลาง มีอาณาเขตบางส่วนของสำนักงานเป็นที่ตั้งของบ้านจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์
สำนักจัดการแผนที่และสารบบที่ดิน 
สำนักจัดการแผนที่และสารบบที่ดิน (สผส.) มีหน้าที่ในการดำเนินการด้านวิชาการและกำหนดมาตรฐานในการทำแผนที่และภาพถ่ายทางอากาศ การสำรวจรังวัด การควบคุมและการตรวจสอบการจัดทำแผนที่ในเขตปฏิรูปที่ดิน รวมไปถึงงานสารบบและทะเบียนที่ดิน
 สำนักพัฒนาพื้นที่ปฏิรูปที่ดิน 
สำนักพัฒนาพื้นที่ปฏิรูปที่ดิน (สพป.) มีหน้าที่ในการให้บริการในด้านของวิชาการ วิชาชีพ หรือทฤษฎีทางสถาปัตยกรรม วิศวกรรมโยธา วิศวกรรมเครื่องกล และวิศวกรรมเกษตร และการนำผลการศึกษาวิเคราะห์งานทางด้านวิชาการมาพัฒนาในแต่ละพื้นที่เพื่อนำไปปฏิบัติจริง โดยร่วมมือกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
 สำนักพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยี
สำนักพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยี (สพท.) มีหน้าที่ในการส่งเสริมและพัฒนาทรัพยากรบุคคลของสำนักงาน รวมทั้งเกษตรกรและสถาบันเกษตรกรในเขตปฏิรูปที่ดิน ทั้งด้านวิชาการและแผนในการถ่ายทอดเทคโนโลยี การพัฒนาบุคลากรและเกษตรกร พัฒนาองค์ความรู้ด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูสภาพแวดล้อมในเขตปฏิรูปที่ดิน รวมถึงดำเนินงานในส่วนของ ศูนย์การเรียนรู้เพื่อการปฏิรูปที่ดิน (ศกร.) และศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร (ศพส.)

 ส่วนภูมิภาค 

นอกจากนี้สำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัดนั้นยังมีภารกิจในการดำเนินงานในพื้นที่ ทั้งด้านการรังวัด สอบสวนสิทธิ งานข้อมูลสารบบที่ดินและแผ่นที่ งานกองทุน คุ้มครองที่ดินเพื่อเกษตรกรรม การเจรจาไกล่เกลี่ยและระงับข้อพิพาท งานคดี งานความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ งานออกเอกสารสิทธิตามประมวลกฎหมายที่ดิน และการพัฒนาพื้นที่ การส่งเสริมพัฒนาเกษตรกร กลุ่มเกษตรกร และสถาบันเกษตรกรในพื้นที่จังหวัดของตน และปฏิบัติงานร่วมกับหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้องในพื้นที่

โครงสร้างภายในของสำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัดแต่ละจังหวัดประกอบไปด้วย

 ฝ่ายบริหารทัวไป
 กลุ่มยุทธศาสตร์และการปฏิรูปที่ดิน
 กลุ่มการเงินบัญชีและจัดเก็บผลประโยชน์
 กลุ่มกฎหมาย
 กลุ่มงานช่างและแผนที่

 เขตปฏิรูปที่ดิน 
เขตปฏิรูปที่ดิน คือพื้นที่ที่มีการประกาศพระราชกฤษฎีกากำหนดเป็นเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม โดยเขตปฏิรูปที่ดินสามารถแบ่งได้ 3 ประเภท ได้แก่

 ที่ดินชุมชนเดิมที่ถูกประกาศเป็นเขตปฏิรูปที่ดินครอบคลุมทั้งตำบลหรืออำเภอ
 ที่ดินที่เป็นพื้นที่เกษตรกรรมเดิมซึ่งราษฎรครอบครองทำกินมาตั้งแต่บรรพบุรุษ แต่ต่อมาถูกประกาศเป็นเขตปฏิรูปที่ดินครอบคลุมทั้งตำบลหรืออำเภอ
 ที่ดินป่าเสื่อมโทรมที่ไม่สามารถฟื้นคืนสภาพได้อีก ตามที่คณะรัฐมนตรีมีมติให้โอนพื้นที่ดังกล่าวไปให้ ส.ป.ก. จัดเกษตรกรเข้าทำประโยชน์

พื้นที่เขตดำเนินการ คือพื้นที่ในเขตปฏิรูปที่ดินที่ ส.ป.ก. ได้นำมาดำเนินการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม จัดเกษตรกรเข้าทำประโยชน์หรือ ส.ป.ก. ได้เข้าดำเนินการในพื้นที่บันทึกข้อตกลง ระหว่าง กรมที่ดินกับสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม เรื่อง วิธีปฏิบัติเกี่ยวกับการออกหนังสือแสดงสิทธิในที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดิน พ.ศ. 2558  มีผลวันที่ 24 กันยายน 2558

 หนังสือแสดงสิทธิในเขตปฏิรูปที่ดิน 

 ส.ป.ก. 4-01 
หนังสืออนุญาตให้เข้าทำประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดิน (ส.ป.ก. 4-01)คู่มือปฏิบัติงานสำหรับเจ้าหน้าที่เกี่ยวกับการออกหนังสือแสดงสิทธิในที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดิน   หน้า 7 เป็นหนังสือแสดงสิทธิให้ประชาชนเข้าทำประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดิน เริ่มขึ้นเมื่อมีพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 มีหลักการสำคัญว่า ที่ดินในเขตปฏิรูปนั้นใช้ทำเกษตรกรรมได้อย่างเดียวเท่านั้น ทำประโยชน์อย่างอื่นไม่ได้ และผู้ครอบครองทำประโยชน์ในที่ดิน ส.ป.ก. 4-01 จะต้องมีฐานะยากจนส.ป.ก.4-01 ผิดที่คนหรือกฎหมาย ? , ผู้จัดการออนไลน์. เขตปฏิรูปที่ดินหมายถึง ที่ดินที่เป็นชุมชนเต็มรูปแบบมาก่อน ที่ดินที่เป็นไร่สวนทำกินของราษฎรตั้งแต่บรรพบุรุษ และที่ดินป่าเสื่อมโทรม หมดสภาพป่าและไม่สามารถฟื้นสภาพป่าได้อีก ไม่รวมถึงป่าในเขตอนุรักษ์เช่นอุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ หรือเขตต้นน้ำลำธาร 

เอกสารสิทธิ ส.ป.ก. 4-01 ไม่อนุญาตให้ทำการซื้อขายที่ดิน หากมีการซื้อขายในขณะที่เอกสารสิทธินี้ยังมีผลอยู่จะเป็นโมฆะอ้างตัวกฎหมายใน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2419/2552. แต่สามารถโอน แบ่งแยก และตกทอดทางมรดกให้แก่บุคคลในครอบครัวได้แก่ สามีภรรยา บุตร บิดามารดา พี่น้องร่วมบิดามารดา พี่น้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดา และหลาน สามารถเช่าหรือเช่าซื้อเพื่อเกษตรกรรม (ไม่อนุญาตให้เช่าเพื่อจุดประสงค์อื่น) ไม่สามารถจดทะเบียนจำนองได้ เว้นแต่เป็นโครงการของรัฐบาลที่อนุญาตให้ใช้เอกสารสิทธิเป็นประกัน สิทธิในที่ดินยังคงเป็นของรัฐ ประชาชนสามารถคืนที่ดินให้รัฐหากไม่ต้องการ และรัฐสามารถเรียกคืนที่ดินได้หากตรวจสอบพบว่าประชาชนมิได้ใช้ทำการเกษตร

สำหรับ ส.ป.ก. 4-01 นั้นมีการจำแนกได้อีก โดยใช้ตัวอักษรภาษาไทยกำกับด้านหลัง เช่น

 ส.ป.ก. 4-01 คือ หนังสืออนุญาตให้เข้าทำประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดินหนังสือสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ที่ กษ ๑๒๐๖/ว ๗๒ ลงวันที่ ๑๖ มกราคม ๒๕๔๙เรื่อง กำหนดแบบและขั้นตอนการออก แก้ไขเพิ่มเติม ยกเลิก เพิกถอน และออกใบแทนหนังสืออนุญาตให้เข้าทำประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดิน (ส.ป.ก. ๔-๐๑ ค)  (alro.go.th) แบ่งเป็น
 ส.ป.ก. 4-01, ส.ป.ก. 4-01 ก คือหนังสือที่ผู้ว่าราชการจังหวัดลงนามร่วมกับปฏิรูปที่ดินจังหวัดในเอกสาร ปัจจุบันไม่มีการออกเพิ่มเติมแล้วการจัดที่ดินเพื่อเกษตรกรรม  สำนักกฎหมาย (alro.go.th)
 ส.ป.ก. 4-01 ข คือหนังสือที่ปฏิรูปที่ดินจังหวัดเป็นผู้ลงนามในเอกสารราชกิจจานุเบกษา. ระเบียบคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ว่าด้วยการออก แก้ไขเพิ่มเติม เพิกถอนและออกใบแทน หนังสืออนุญาตให้เข้าทำประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดิน พ.ศ. 2540  เล่ม 114 ตอนพิเศษ 49 ง, วันที่ 24 มิถุนายน 2540. หน้า 28-30 ปัจจุบันใช้หนังสือนี้ในการจัดที่ดินทำกินให้กับเกษตรกร
 ส.ป.ก. 4-01 ค คือหนังสือที่ปฏิรูปที่ดินจังหวัดเป็นผู้ลงนามในเอกสาร และนำภาพถ่ายดาวเทียมของรูปแปลง มาตราส่วน 1:4,000 มาประกอบในเอกสารคำสั่งสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ที่ 29/2549 เรื่อง กำหนดแบบและขั้นตอนการออก แก้ไขเพิ่มเติม ยกเลิก เพิกถอน และออกใบแทน หนังสืออนุญาตให้เข้าทำประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดิน (ส.ป.ก. 4-01 ค)   (alro.go.th) ปัจจุบันไม่มีการออกเพิ่มเติมแล้ว
 ส.ป.ก. 4-01 ช คือ หนังสืออนุญาตให้เข้าทำประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดินที่อยู่อาศัยสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ. คู่มือการพิจาณาเอกสารเกี่ยวกับที่ดิน เพื่อขอรับรองมาตรฐานระบบการผลิต GAP Organic ฉบับทบทวน ปี 2563 (acfs.go.th)
 ส.ป.ก. 4-01 ส คือ หนังสืออนุญาตให้เข้าทำประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดิน (สำหรับสถาบันเกษตรกร)รองนายกฯ ประวิตร มอบ ส.ป.ก. ๔-๐๑ ส สองสหกรณ์เกษตรเขตปฏิรูป คทช.กระบี่ alro.go.th

 ส.ป.ก. 4-31 ก 
หนังสืออนุญาตให้ใช้ที่ดินเพื่อกิจการสาธารณูปโภคและกิจการอื่น ๆ ในเขตปฏิรูปที่ดิน (ส.ป.ก. 4-31 ก) เป็นการอนุญาตให้มีการใช้ประโยชน์อื่นนอกจากเกษตรกรรม โดยเป็นไปเพื่อส่งเสริม พัฒนาคุณภาพชีวิต และเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตของเกษตรกรในเขตปฏิรูปที่ดิน อาทิ การสร้างวัด

 โฉนดเพื่อการเกษตร 
โฉนดเพื่อการเกษตร คือหนังสืออนุญาตให้เข้าทำประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดิน หรือ ส.ป.ก. 4-01 ที่ปรับปรุงตามมติคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (คปก.) เป็นชื่อแรกว่า "โฉนดเพื่อเกษตรกรรม" และต่อมาได้แก้ไขชื่อเป็น "โฉนดเพื่อการเกษตร" ซึ่งใช้สัญลักษณ์ของโฉนดเป็นตราครุฑสีเขียว ตามระเบียบ คปก. 2 ฉบับคือ

 ระเบียบคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการคัดเลือกและจัดที่ดินให้แก่เกษตรกร การโอนหรือตกทอดทางมรดกสิทธิการเช่าหรือเช่าซื้อ และการจัดการทรัพย์สินและหนี้สินของเกษตรกรผู้ได้รับที่ดิน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2566
 ระเบียบคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ว่าด้วยการให้เกษตรกรและสถาบันเกษตรกรผู้ได้รับที่ดินจากการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ปฏิบัติเกี่ยวกับการเข้าทำประโยชน์ในที่ดิน (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2566

สิ่งที่เปลี่ยนแปลงเพิ่มเติมจาก ส.ป.ก. 4-01 คือการโอนสิทธิที่กว้างขึ้นมากกว่าเดิม และสามารถใช้เป็นหลักทรัพย์ในการค้ำประกันกับสถาบันการเงินได้มากยิ่งขึ้นกว่า ส.ป.ก. 4-01 เดิม ซึ่งเกษตรกรที่จะขอออกโฉนดเพื่อการเกษตรจะต้องมีคุณสมบัติคือต้องได้รับอนุญาตให้เข้าทำกินในที่ดินตามหนังสือ ส.ป.ก. 4-01 ไม่น้อยไปกว่า 5 ปี เริ่มต้นนับจากผู้ที่ได้รับการอนุญาตให้เข้าทำประโยชน์เป็นคนแรกใน ส.ป.ก. 4-01

 โครงการในพระราชดำริ 

 ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร

ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร แต่เดิมคือศูนย์ศิลปาชีพบางไทร ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ซึ่งร่วมดำเนินงานโดย ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร (ศพส.) สังกัด สำนักพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยี ต่อมาได้มีการโปรดเกล้าฯ โอนพื้นที่ ทรัพย์สิน และภารกิจของศูนย์ศิลปาชีพบางไทร ให้กับสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมตามหนังสือสำนักพระราชวังที่ พว 0202.2/2154 ลงวันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2566 มีผลเมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม พ.ศ. 2566 ให้ ส.ป.ก. ดำเนินการขับเคลื่อนงานต่อตามพระราชดำริของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถในงานด้านการส่งเสริมศิลปาชีพหนังสือสำนักพระราชวังที่ พว. 0202.2/2154 ลงวันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2566 
 ธนาคารอาหารชุมชน ในโครงการเกษตรวิชญา
ธนาคารอาหารชุมชน ในโครงการเกษตรวิชญา ดำเนินงานโดย กองประสานงานโครงการพระราชดำริและโครงการพิเศษ (กปร.) 

 ที่ดินพระราชทาน

สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม รับพระราชทานที่ดินทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์จากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 เพื่อจัดสรรให้เกษตรกรภายหลังจากการประกาศใช้พระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตกรรมในปี พ.ศ. 2518 เป็นพื้นที่จำนวน 8 จังหวัด ต่อมาได้กันพื้นที่ที่มีผลพูกพันกับหน่วยงานอื่นและไม่มีศักยภาพในการทำเกษตรกรรมออก คงเหลือเพียงพื้นที่ 5 จังหวัด เนื้อที่ 44,321 ไร่ 39.46 ตารางวา ประกอบไปด้วย จังหวัดฉะเชิงเทรา จังหวัดนครปฐม จังหวัดนครนายก จังหวัดปทุมธานี และจังหวัดพระนครศรีอยุธยา และพื้นที่อีกส่วนกันไว้สำหรับพัฒนาโครงสร้างและสาธารณูปโภค

 ดูเพิ่ม 

 การปฏิรูปที่ดิน
 สถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน)
 สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม  เว็บไซต์
 สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม เฟซบุ๊ก
 สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) ทวิตเตอร์
 PR ALRO ยูทูบ

สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม
หมวดหมู่:เกษตรกรรมในประเทศไทย
หมวดหมู่:องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2518
หมวดหมู่:การปฏิรูปที่ดิน
หมวดหมู่:หน่วยงานของรัฐบาลไทยในเขตพญาไท
หมวดหมู่:หน่วยงานของรัฐบาลไทยในเขตพระนคร
การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม
หมวดหมู่:หน่วยงานภาครัฐที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2518