กฎของกริมม์

กฎของกริมม์ (), กฎของรัสก์ () หรือ การเคลื่อนเสียงเจอร์แมนิกครั้งแรก () เป็นชุดของคำกล่าวซึ่งตั้งชื่อตามยาค็อพ กริมม์ และรัสมุส รัสก์ และอธิบายเสียงพยัญชนะกักในภาษาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิมขณะมีวิวัฒนาการในภาษาเจอร์แมนิกดั้งเดิม (บรรพบุรุษร่วมกันของภาษากลุ่มเจอร์แมนิกของตระกูลอินโด-ยูโรเปียน) ในสหัสวรรษที่ 1 ก่อนคริสต์ศักราช กฎของกริมม์เป็นชุดของปฏิภาค (ลักษณะความสัมพันธ์ที่เทียบเท่ากัน) ระหว่างเสียงกักในภาษาเจอร์แมนิกเริ่มแรก เสียงเสียดแทรกในภาษาเจอร์แมนิกเริ่มแรก และเสียงกักในภาษาอินโด-ยูโรเปียนเคนตัมอื่น ๆ บางภาษา (กริมม์ใช้ภาษาละตินและกรีกในการยกตัวอย่างประกอบเป็นส่วนใหญ่)

 ภาพรวม 
กฎของกริมม์ประกอบด้วยสามส่วนซึ่งเป็นส่งผลต่อเนื่องกันเป็นลูกโซ่ ขั้นตอนมักจะมีโครงสร้างดังนี้

 เสียงกัก ไม่ก้อง ในภาษาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม กลายเป็นเสียงเสียดแทรก ไม่ก้อง
 เสียงกัก ก้อง ในภาษาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม กลายเป็นเสียงกัก ไม่ก้อง
 เสียงกัก ก้อง พ่นลม ในภาษาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม กลายเป็นเสียงกัก ก้อง หรือเสียงเสียดแทรก (ในฐานะหน่วยเสียงย่อย)

การเคลื่อนเสียงเป็นลูกโซ่เช่นนี้ (ตามลำดับ 3, 2, 1) สามารถแสดงโดยสังเขปได้ดังนี้

 bʰ > b > p > ɸ
 dʰ > d > t > θ
 gʰ > g > k > x
 gʷʰ > gʷ > kʷ > xʷ

เสียงแต่ละเสียงจะย้ายตำแหน่งไปทางขวาเพื่อรับค่าเสียงใหม่ ภายในภาษาเจอร์แมนิกดั้งเดิม เสียงที่แทนด้วยรูปเขียน ⟨b⟩, ⟨d⟩, ⟨g⟩ และ ⟨gw⟩ นั้นเป็นเสียงกักในสภาพแวดล้อมหนึ่ง และเป็นเสียงเสียดแทรกในสภาพแวดล้อมอื่น ดังนั้น  bʰ > b คือ bʰ > b/β และเสียงอื่น ๆ ก็เป็นไปในทำนองเดียวกัน ส่วนเสียงเสียดแทรก ไม่ก้อง ตามธรรมเนียมมักจะแทนด้วยรูปเขียน ⟨f⟩, ⟨þ⟩, ⟨h⟩ และ ⟨hw⟩ ในบริบทของภาษาเจอร์แมนิก

 ตัวอย่าง 
 ภาษาอินโดยูโรเปียนดั้งเดิม ความหมาย คำร่วมเชื้อสายนอกกลุ่มภาษาเจอร์แมนิก (ไม่เคลื่อนเสียง) การเปลี่ยนแปลง ภาษาเจอร์แมนิกดั้งเดิม ตัวอย่างในภาษาเจอร์แมนิกดั้งเดิม (เคลื่อนเสียง)   "เท้า" กรีกโบราณ: πούς, ποδός (poús, podós), ละติน: pēs, pedis, สันสกฤต: pāda, รัสเซีย: под (pod) "ข้างใต้, พื้น", ลิทัวเนีย: pėda, ลัตเวีย: pēda, เปอร์เซีย: پا (pa) *p > f  *fōt- อังกฤษ: foot, ฟรีเชียตะวันตก: foet,  เยอรมัน: Fuß, กอทิก: fōtus, ไอซ์แลนด์, แฟโร: fótur, เดนมาร์ก: fod,  นอร์เวย์, สวีเดน: fot  "ที่สาม" กรีกโบราณ: τρίτος (tritos), ละติน: tertius, เวลส์: trydydd, สันสกฤต: treta, รัสเซีย: третий (tretij), เซิร์บ-โครแอต: трећи (tretji), ลิทัวเนีย: trečias, แอลเบเนีย: tretë *t > þ  *þridjô อังกฤษ: third, ฟรีเชียเก่า: thredda, แซกซันเก่า: thriddio, กอทิก: þridja,  ไอซ์แลนด์: þriðji, เดนมาร์ก, สวีเดน: tredje  "สุนัข" กรีกโบราณ: κύων (kýōn), ละติน: canis, เวลส์: ci (pl. cwn), เปอร์เซีย: سگ (sag) *k > h  *hundaz อังกฤษ: hound, ดัตช์: hond, เยอรมัน: Hund, กอทิก: hunds, ไอซ์แลนด์, แฟโร: hundur, เดนมาร์ก, นอร์เวย์, สวีเดน: hund  "อะไร" ละติน: quod, ไอริช: cad, สันสกฤต: kád, รัสเซีย: ко- (ko-), ลิทัวเนีย: kas, เซิร์บ-โครแอต (สำเนียงไคคาเวียน): кај (kaj) * > hw  *hwat อังกฤษ: what,  กอทิก: ƕa ("hwa"), ไอซ์แลนด์: hvað, แฟโร: hvat, เดนมาร์ก: hvad,  นอร์เวย์:  hva  "ลึก" ลิทัวเนีย: dubùs, เซิร์บ-โครแอต: дубок (dubok) *b > p  *deupaz อังกฤษ: deep, ฟรีเชียตะวันตก: djip, ดัตช์: diep, ไอซ์แลนด์: djúpur, สวีเดน: djup, กอทิก: diups  "สิบ" ละติน: decem, กรีก: δέκα (déka), ไอริช: deich, สันสกฤต: daśan, รัสเซีย: десять (desyat), ลิทัวเนีย: dešimt
! *d > t 
| *tehun
| อังกฤษ: ten, ดัตช์: tien, กอทิก: taíhun, ไอซ์แลนด์: tíu, แฟโร: tíggju, เดนมาร์ก, นอร์เวย์: ti, สวีเดน: tio
|-
| 
| "เย็น"
| ละติน: gelū, กรีก: γελανδρός (gelandrós), ลิทัวเนีย: gelmenis, gelumà 
! *g > k 
| *kaldaz
| อังกฤษ: cold, ฟรีเชียตะวันตก: kâld, ดัตช์: koud, เยอรมัน: kalt, ไอซ์แลนด์, แฟโร: kaldur, เดนมาร์ก: kold, นอร์เวย์: kald, สวีเดน: kall
|-
| 
| "มีชีวิต"
|  ลิทัวเนีย: gyvas,  รัสเซีย: живой (živoj), สันสกฤต: jīvá-, เซิร์บ-โครแอต: жив (živ)
! * > kw 
| *kwi(k)waz
| อังกฤษ: quick, ฟรีเชียตะวันตก: kwik, kwyk, ดัตช์: kwiek, เยอรมัน: keck, กอทิก: qius, ไอซ์แลนด์, แฟโร: kvikur, เดนมาร์ก: kvik, สวีเดน: kvick, นอร์เวย์ kvikk
|-
| 
| "พี่น้องชาย"
| สันสกฤต: bhrātṛ, กรีกโบราณ: φρατήρ (phrātēr) ("member of a brotherhood"), ละติน: frāter, รัสเซีย, เซิร์บ-โครแอต: брат (brat), ลิทัวเนีย: brolis, สลาวอนิกคริสตจักรเก่า: братръ (bratr'''), ลัตเวีย: brālis, เปอร์เซีย: برادر (barádar)
! * > b 
| *brōþēr
| อังกฤษ: brother, ฟรีเชียตะวันตก, ดัตช์: broeder, เยอรมัน: Bruder, กอทิก: broþar, ไอซ์แลนด์, แฟโร: bróðir, เดนมาร์ก, นอร์เวย์, สวีเดน: broder|-
| 
| "น้ำผึ้ง"
| สันสกฤต: mádhu, กรีกโฮเมอร์: μέθυ (methu), ลิทัวเนีย: midus, รัสเซีย: мёд (mjod), เซิร์บ-โครแอต: мед (med)
! * > d 
| *meduz
| อังกฤษ: mead, East Frisian: meede, ดัตช์: mede, เดนมาร์ก, นอร์เวย์: mjød, ไอซ์แลนด์: mjöður , สวีเดน: mjöd|-
| 
| "เดิน, ก้าว"
| สันสกฤต: stighnoti, กรีกโบราณ: στείχειν (steíkhein)
! * > g 
| *stīganą
| Old อังกฤษ: stīgan, ดัตช์: stijgen, เยอรมัน: steigen, ไอซ์แลนด์, แฟโร: stíga, เดนมาร์ก, นอร์เวย์: stige, กอทิก steigan (all meaning "ascend, climb")
|-
| 
| "ห่าน"
| ละติน: anser < *hanser, กรีกโบราณ: χήν (khēn), สันสกฤต: hamsa ("swan"), ลิทัวเนีย: žąsis (older žansis), รัสเซีย: гусь (gus), เปอร์เซีย: غاز (ğaz), เซิร์บ-โครแอต: гуска (guska)
! * > g 
| *gans-
| อังกฤษ: goose, ฟรีเชียตะวันตก: goes, guos, ดัตช์: gans, เยอรมัน: Gans, ไอซ์แลนด์: gæs, แฟโร: gás, เดนมาร์ก, นอร์เวย์, สวีเดน: gås|-
| 
| "ร้องเพลง"
| กรีกโฮเมอร์:  (omphē) "voice"
! * > gw (ตามหลัง n)
| *singwaną
| อังกฤษ: sing, ฟรีเชียตะวันตก: sjonge, ดัตช์: zingen, เยอรมัน: singen, กอทิก: siggwan, ไอซ์แลนด์เก่า: syngva, syngja, ไอซ์แลนด์, แฟโร: syngja, สวีเดน: sjunga, เดนมาร์ก: synge, sjunge''

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:กฎเสียง
หมวดหมู่:ภาษาดัตช์
หมวดหมู่:ภาษาเยอรมัน