ระบบเอ็กซ์ตราพีรามิดอล

ในสาขากายวิภาคศาสตร์ ระบบเอ็กซ์ตราพีรามิดอล () เป็นส่วนของเครือข่ายระบบประสาทสั่งการซึ่งก่อการเคลื่อนไหวนอกอำนาจจิตใจ
ระบบเรียกว่า นอกพีระมิด (extrapyramidal) เพื่อให้ต่างกับลำเส้นใยประสาทจากเปลือกสมองส่วนสั่งการ (motor cortex) ที่ส่งแอกซอนผ่านส่วน พีระมิด ของก้านสมองส่วนท้าย (pyramid of medulla oblongata)
วิถีประสาทประสาทพีระมิด (คือ corticospinal tract และ corticobulbar tract บางส่วน) อาจส่งเส้นประสาทไปยังเซลล์ประสาทสั่งการล่างในไขสันหลัง (ที่ปีกหน้า คือ anterior horn) หรือก้านสมอง (ที่นิวเคลียสประสาทสมอง) โดยตรงเทียบกับลำเส้นใยประสาทนอกพีระมิดที่มีบทบาทปรับและควบคุมเซลล์เหล่านั้นโดยอ้อม

ลำเส้นใยประสาทนอกพีระมิดโดยหลักพบที่ reticular formation ในระดับพอนส์และก้านสมองส่วนท้าย (เมดัลลา) และปรับการทำงานของเซลล์ประสาทสั่งการล่างในไขสันหลังที่มีบทบาทเกี่ยวกับรีเฟล็กซ์ การเคลื่อนที่ (locomotion) การเคลื่อนไหวที่ซับซ้อน และการควบคุมท่าทาง (postural control)
ลำเส้นใยประสาทเหล่านี้เองก็ควบคุมโดยส่วนต่าง ๆ ของระบบประสาทกลางรวมทั้ง nigrostriatal pathway, basal ganglia, สมองน้อย, นิวเคลียส vestibular nuclei ของประสาทหู และเปลือกสมองที่รับความรู้สึกส่วนต่าง ๆ 
ระบบการควบคุมเหล่านั้นจึงอาจจัดเป็นส่วนของระบบประสาทนี้ เพราะปรับควบคุมการเคลื่อนไหว (motor activity) โดยไม่ได้ส่งเส้นประสาทไปยังเซลล์ประสาทสั่งการโดยตรง

ลำเส้นใยประสาทนอกพีระมิดรวมส่วนของลำเส้นใยประสาทดังต่อไปนี้คือ
rubrospinal tract
pontine reticulospinal tract
medullary reticulospinal tract
lateral vestibulospinal tract
tectospinal tract

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

หมวดหมู่:ระบบประสาทกลาง
หมวดหมู่:ระบบประสาทสั่งการ