ตีรถังกร

ในแนวคิดของศาสนาเชน ตีรถังกร (; แปลว่า ผู้ทำท่าสำหรับลุยข้ามน้ำ) คือพระผู้ช่วยให้รอด (saviour) และศาสดาผู้สั่งสอนธรรมะในศาสนาเชน คือ ทางที่ถูกที่ควร คำว่า ตีรถังกร หลัก ๆ แล้วหมายถึงผู้สร้างตีรถะ คือสะพานที่จะพาข้ามทะเลแห่งการเวียนว่ายตายเกิด (สังสารวัฏ) ผู้ที่นับถือศาสนาเชนถือว่าองค์ตีรถังกรนั้นเป็นบุคคลที่หายากยิ่ง ผู้สามารถก้าวข้ามสงสารคือการเวียนว่ายตายเกิดไปได้ด้วยตนเอง และยังนำพาผู้อื่นให้เชื่อและปฏิบัติตามหนทางนั้น เมื่อตีรถังกรองค์หนึ่งสามารถเข้าถึงแก่นแท้ของธรรมชาติของจิตและวิญญาณแล้ว จะเข้าถึง เกวลญาณ (ภาวะสัพพัญญู) และตีรถังกรองค์แรกคือผู้ที่รื้อฟื้นศาสนาเชนขึ้นมาอีกครั้ง การหลุดพ้นจากสัมสาระในเชน เรียกว่า โมกษะ

ตีรถังกรพระนามว่าพระมาลลีนาถ (Māllīnātha) เชื่อกันว่าเป็นเป็นสตรี พระนามเดิมว่า "พระนางมัลลิ" (Malli bai) ในเศวตัมพร (Svetambara) ในขณะที่ทิคัมพร (Digambara) เชื่อว่าตีรถังกรทั้ง 24 พระองค์เป็นบุรุษทั้งสิ้น รวมถึงพระมัลลินาถด้วย ลัทธิทิฆัมพรเชื่อว่าสตรีสามารถเข้าถึงสวรรค์ได้สูงสุดที่ชั้น 16 และถ้าจะหลุดพ้น (โมกฆษะ) ต้องกลับชาติมาเกิดใหม่เป็นบุรุษเท่านั้น

จักรวาลวิทยาเชนเชื่อว่า กงล้อแห่งเวลานั้นแบ่งเป็นสองส่วน คือ อุตสรรปิณี  (Utsarpiṇī) คือวัฏจักรเวลาที่กำลังเพิ่มขึ้น และ อวสรรปิณี คือวัฏจักรเวลาที่กำลังลดลง กล่าวคือเวลาในปัจจุบัน ในแต่ละจักรวาลของวัฏจักรเวลาปัจจุบัน (อวสรรปิณี) จะแบ่งเป็น 24 ตีรถังกร ส่วนในอุตสรรปิณี มีตีรถังกรมากมายหาสิ้นสุดมิได้ ตีรถังกรองค์แรกในอวสรรปิณีคือพระฤษภเทพ ผู้สร้างและจัดการให้มนุษย์อยู่กันอย่างสันติกลมเกลียวในสังคม และมีตีรถังกรองค์สุดท้ายคือองค์ปัจจุบันคือพระมหาวีระ (599–527 ก่อน ค.ศ.) ประวัติศาสตร์มีการบันทึกการดำรงอยู่ของพระมหาวีระและตีรถังกรองค์ที่ 23 คือ พระปารศวนาถ

ถึงแม้ตีรถังกรจะเป็นที่เคารพบูชาในศาสนาเชน แต่ความยิ่งใหญ่เดียวกันนี้เชื่อกันว่ามีอยู่ได้ในสิ่งมีชีวิตทุกชนิด รวมถึงมนุษย์ที่นับถือศาสนาอื่นนอกเหนือจากศาสนาเชนFlügel, P. (2010). The Jaina Cult of Relic Stūpas. Numen: International Review For The History Of Religions, 57(3/4), 389–504. doi:10.1163/156852710X501351

 รายพระนาม 
รายพระนามตีรถังกรทั้ง 24 องค์ในจักรวาลปัจจุบันTirthankara (EMBLEMS OR SYMBOLS) pdf  หน่วยที่ปรากฏในตารางเป็นหน่วยที่ปรากฏในบันทึกของเชน ได้แก่ Dhanuṣa คือ ศอก, hatha คือ หัตถ์ หรือ มือ และช่วงเวลา หนึ่ง ปูรวะ'' คือ 8,400,000 x 8,400,000 = 70,560,000,000,000 ปีStructural View of the Universe – Time (Kal or Samaya)

 ลำดับ  พระนาม  สัญลักษณ์  สีกาย  ความสูงอายุ 1  พระฤษภเทพ (อาทินาถ)  กระทิง  ทอง  500 dhanuṣa84,000,000 ปูรวะ 2  พระอชิตนาถ  ช้าง  ทอง  450 dhanuṣa72,000,000 ปูรวะ 3  พระสัมภวนาถ  ม้า  ทอง  400 dhanuṣa60,000,000 ปูรวะ 4  พระอภินันทนนาถ  ลิง  ทอง  350 dhanuṣa50,000,000 ปูรวะ 5  พระสุมตินาถ  เป็ดพม่า  ทอง  300 dhanuṣa40,000,000 ปูรวะ 6  พระปัทมประภะ  บัวหลวง  แดง  250 dhanuṣa30,000,000 ปูรวะ 7  พระสุปารศวนาถ  สวัสดิกะ  ทอง  200 dhanuṣa20,000,000 ปูรวะ 8  พระจันทรประภะ  ดวงจันทร์  ขาว  150 dhanuṣa10,000,000 ปูรวะ 9  พระปุษปทันตะ (สุวิธินาถ)  จระเข้ (มกร)  ขาว  100 dhanuṣa2,000,000 ปูรวะ 10  พระศีตลนาถ  ศรีวัตสะ  ทอง  90 dhanuṣa1,000,000 ปูรวะ 11  พระเศรยางสนาถ  แรด  ทอง  80 dhanuṣa84,000,000 ปี 12  พระวาสุปูชยะ  ควาย  แดง  70 dhanusa72,000,000 ปี 13  พระวิมลนาถ  หมูป่า  ทอง  60 dhanusa60,000,000 ปี 14  พรอนันตนาถ  เม่น (ทิคัมพร)เหยี่ยว (เศวตัมพร)  ทอง  50 dhanuṣa30,000,000 ปี 15  พระธรรมนาถ  วัชระ  ทอง  45 dhanuṣa10,000,000 ปี 16  พระศานตินาถ  กวาง  ทอง  40 dhanuṣa1,00,000 ปี 17  พระกุนถุนาถ  แพะ  ทอง  35 dhanuṣa95,000 ปี 18  พระอรนาถ  ปลา  ทอง  30 dhanuṣa84,000 ปี 19  พระมาลลีนาถ  กลัศ  น้ำเงิน  25 dhanuṣa55,000 ปี 20  พระมุนิสุวรตะ  เต่า  ดำ  20 dhanuṣa30,000 ปี 21  พระนมินาถ  บัวเผื่อน  ทอง  15 dhanuṣa10,000 ปี 22  พระเนมินาถ  สังข์  ดำ  10 dhanuṣa1,000 ปี 23  พระปารศวนาถ  งู  น้ำเงิน  9 hath100 ปี 24  พระมหาวีระ  สิงโต  ทอง  7 hath72 ปี

 ประติมาณวิทยา 
รูปเคารพขององค์ตีรถังกรมักสร้างในกริยานั่งขัดสมาธิ (ปัทมาสนะ) หรือ ยืนสมาธิ (Khadgasana หรือ Kayotsarga) ในทิคัมพรและเศวตัมพร ต่างมีการสร้างองค์ตีรถังกรต่างกัน โดยทิคัมพรนิยมสร้างให้ตีรถังกรอยู่ในลักษณะเปลือยกาย ไม่มีแม้แต่เครื่องตกแต่งใด ๆ ส่วนเศวตัมพรมีการสวมเสื้อผ้าและมีเครื่องตกแต่งกาย การเปลือยกายนั้นหมายถึงการที่ตีรถังกรสามารถละทิ้งทุกสิ่งในโลกได้ ไม่หลือแม้นแต่ความต้องการในทรัพย์สมบัติหรือความอับอาย บนพระกายมักพบศรีวัตสะบนพระอุระ (อก)  และดิลกระหว่างคิ้วRed sandstone figure of a tirthankara

 อ้างอิง