นกกวัก

นกกวัก () เป็นนกน้ำในวงศ์นกอัญชัน (Rallidae) ที่พบได้ทั่วไปในเอเชียใต้และเอเชียอาคเนย์ มีลำตัวสั้น สีเทาเข้มคล้ายกระดานชนวน  มีใบหน้า อก และท้องขาว ขาและนิ้วยาว อาศัยอยู่ตามหนองน้ำ เนื่องจากระวังตัวน้อยกว่านกอัญชันชนิดอื่น ๆ จึงมักเห็นก้าวเท้าอย่างช้า ๆ ยกหางตรง ไปในหนองน้ำโล่งหรือแม้แต่ที่ระบายน้ำใกล้ ๆ ถนนที่มีรถสัญจร มักออกหากินในช่วงฟ้าสางหรือพลบค่ำ เดินหากินบนใบพืชน้ำ เช่น บัว จอก แหน ในฤดูผสมพันธ์คือฤดูฝนหลังเริ่มฝนตก ก็จะร้องเสียงดัง "กวัก ๆ" เป็นเสียงต่ำซ้ำ ๆ
ในประเทศไทย เป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าพุทธศักราช 2535 จึงห้ามล่า พยายามล่า ห้ามค้า ห้ามนำเข้าหรือส่งออก ห้ามครอบครอง ห้ามเพาะพันธุ์ ห้ามเก็บหรือทำอันตรายรัง การห้ามการครอบครองและการค้ามีผลไปถึงไข่และซาก

 รายละเอียด 
นกกวักที่โตแล้วโดยมากมีสีเทาเข้มด้านบนและข้าง ๆ มีหน้า คอ อก และท้องขาว
ท้องด้านล่าง ๆ และใต้หางมีสีน้ำตาลเหลือง
ข้าง ๆ ตัวจะเรียบเพื่อให้เดินผ่านต้นอ้อ ต้นกก หญ้า และพุ่มไม้ไปง่าย ๆ 
มีขาและนิ้วยาว หางสั้น ปากและขาเหลือง
ตัวผู้ตัวเมียคล้าย ๆ กัน ตัวเมียเล็กกว่าเล็กน้อย
ลูกนกมีสีจางกว่า
ลูกนกที่ขนยังปุยมีสีดำเหมือนกับนกอัญชันทั้งหมด

นกชนิดนี้มีหลายสปีชีส์ย่อย ซึ่งจำแนกตามถิ่นที่อยู่อาศัยซึ่งกระจายไปอย่างกว้างขวาง
สปีชีส์ย่อยต้นแบบ (nominate) มาจากประเทศศรีลังกาแต่มักใช้ครอบคลุมสปีชีส์ย่อย chinensis ในอินเดียแผ่นดินใหญ่และเขตรอบ ๆ โดยทางทิศตะวันตกไปจนถึงคาบสมุทรอาหรับ และทางทิศตะวันออกจนเกือบถึงญี่ปุ่น
สปีชีส์ย่อยที่เหลือมาจากเกาะต่าง ๆ รวมทั้งสปีชีส์ย่อย insularis ในหมู่เกาะอันดามันและหมู่เกาะนิโคบาร์, สปีชีส์ย่อย midnicobaricus ในหมู่เกาะนิโคบาร์ส่วนกลาง, leucocephala ในเกาะคาร์นิโคบาร์ (ในหมู่เกาะนิโคบาร์), maldivus ในหมู่เกาะมัลดีฟส์, javanicus ในเกาะชวา และ leucomelanus ในเกาะซูลาเวซีและหมู่เกาะซุนดาน้อย

 ที่อยู่และการกระจายตัว 
ที่อยู่ของนกก็คือหนองน้ำทั่วเอเชียเขตร้อนตั้งแต่ปากีสถานไปจนถึงอินโดนีเซีย
มักจะอยู่ในที่ราบแต่ก็พบในเขตภูเขา เช่น ในเมืองพักร้อนไนนีตาล (नैनीताल)  รัฐอุตตราขัณฑ์ และในเทือกเขา High Range (ഹൈറേഞ്ച്)  รัฐเกรละ ประเทศอินเดีย
นกอัญชันขนาดใหญ่ยาว  นี้เป็นนกอยู่ประจำในเขตที่อยู่ของมันทั้งหมด
มันอาจจะอพยพไปตั้งรกรากใหม่ในที่ใกล้ ๆ 
เช่น ดังที่พบในเกาะภูเขาไฟรากาตา (Rakata) ในประเทศอินโดนีเซีย
แม้โดยมากจะพบใกล้น้ำจืด แต่ก็พบใกล้น้ำกร่อยหรือแม้แต่ที่ฝั่งทะเลเมื่อไม่มีน้ำจืด เช่น ใน (Barren Island) ของหมู่เกาะอันดามัน

 พฤติกรรมและนิเวศวิทยา 
นกมักจะเห็นเดี่ยว ๆ หรือเป็นคู่เมื่อค่อย ๆ หากินบนพื้นตามริมหนองน้ำแต่ก็อาจปีนป่ายขึ้นไปบนไม้เตี้ย ๆ เหมือนกัน
หางมักจะยกกระตุกไปมาเมื่อเดิน
ใช้ปากไซ้ตามโคลนหรือน้ำตื้น ๆ และใช้ตาเพื่องับเอาอาหาร
โดยหลักกินแมลง (มีรายงานว่ากินด้วงเป็นจำนวนมาก)
ปลาเล็ก (ซึ่งมักล้างอย่างระมัดระวังในน้ำ) สัตว์น้ำที่ไม่มีกระดูกสันหลัง เมล็ดพืช เช่น Pithecolobium dulce ในสกุลมะขามเทศ
บางครั้งก็หากินในน้ำที่ลึกกว่าด้วย

ฤดูผสมพันธุ์และการทำรังมักอยู่ระหว่างเดือนมิถุนายนถึงตุลาคม แต่อาจแตกต่างกันไปตามพื้นที่
นกทำรังในที่แห้งบนพื้นระหว่างไม้ของหนองน้ำแล้ววางไข่ 
นกจีบกันด้วยการโค้งตัว ถูปาก และงับเบา ๆ 
ไข่ฟักภายในประมาณ 
ทั้งตัวผู้ตัวเมียฟักไข่และดูแลลูกนก
ลูกนกมักดำลงใต้น้ำเพื่อหนีสัตว์ล่า
มีรายงานว่า นกที่โตแล้วจะสร้างรังเพื่อพักอยู่หรือเพื่อฟักไข่ เป็นที่ ๆ ทั้งลูกนกและพ่อแม่จะมาพัก
นกอัญชันมักจะซ่อนตัว แต่นกกวักกลับมักเห็นในที่โล่ง
อาจส่งเสียงดังโดยเฉพาะช่วงฟ้าสางหรือพลบค่ำโดยร้องเสียงต่ำ ๆ 
มีรายงานว่า สปีชีส์ย่อย insularis ในหมู่เกาะอันดามันร้องเหมือนเป็ด

 วัฒนธรรม 
ชื่อพื้นเมืองของนกนี้มักจะตั้งตามเสียงร้อง เช่น  ในภาษามลายู และ korawakka () ในภาษาสิงหล
แม้ชื่อที่ตั้งโดยวิธีอื่นก็สามัญเช่นกัน เช่น Dahuk () ในภาษาเบงกอล (ใช้ในบังกลาเทศและอินเดียในเขตที่พูดเบงกอล) และ Dauk () ในภาษาอัสสัม
ส่วนในรัฐโอฑิศา ถูกเรียกว่า Daahuka () ในภาษาโอเดีย

นักเขียนแนวธรรมชาตินิยมชาวสกอตแลนด์ เอ็ดวาร์ด แฮมิลตัน เอตเก็น พรรณนาเสียงนกอย่างขำ ๆ ว่า 

 คัมภีร์ศาสนาพุทธ 
คัมภีร์พุทธศาสนากล่าวถึงนกกวักไว้หลายที่รวมทั้ง
 เมื่อสนทนากับชูชก อัจจุตฤๅษีได้พรรณนาถึงป่าที่พระเวสสันดรทรงอาศัยอยู่ในเวสสันดรชาดก มหาวนวัณณนา ไว้ว่า

 พระสารีบุตรได้พรรณนาอาศรมที่ตนสร้างไว้ในชาติที่เป็นฤๅษี ได้รับพยากรณ์จากพระอโนมทัสสีพุทธเจ้าว่าอีกหนึ่งอสงไขยยิ่งด้วยแสนมหากัป จะแทงตลอดอัครสาวกบารมีญาณเป็นอัครสาวกเบื้องขวาของพระโคตมพุทธเจ้า


 เชิงอรรถและอ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 




นกกวัก
กวัก
กวัก
กวัก
กวัก
กวัก
กวัก
กวัก
หมวดหมู่:สัตว์ในคัมภีร์ศาสนาพุทธ