พระพุทธบาท

พระพุทธบาท คือรอยประทับพระบาทของพระโคตมพุทธเจ้า อาจเป็นรอยหนึ่งข้างหรือทั้งสองข้าง พระพุทธบาทมีสองรูปแบบ คือ เป็นรอยประทับตามธรรมชาติ เช่น พบในหิน และอีกประเภทคือ พระพุทธบาทที่สร้างขึ้นมา พระพุทธบาทตามธรรมชาตินั้นจริง ๆ แล้วไม่ใช่รอยประทับพระบาทที่แท้จริงของพระโคตมพุทธเจ้า แต่เป็นการจำลองหรือเป็นรูปแทน อาจถือได้ว่าเป็นเจดีย์ (พระธาตุเจดีย์) และเป็นรูปเคารพยุคแรกและเป็นสัญลักษณ์แทนพระองค์

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงอธิบายเกี่ยวกับรอยพระพุทธบาท ว่าเกิดจากการประทับของพระพุทธองค์โดยตรงตามคติความเชื่อของศรีลังกา ว่า ชาวลังกามีความเชื่อว่าพระพุทธองค์ทรงประทับรอยพระพุทธบาทไว้ให้ประชาชนสักการบูชา 5 แห่ง ได้แก่ รอยพระพุทธบาทบนเขาสุมนกูฏ รอยพระพุทธบาทบนเขาสุวรรณมาลิก รอยพระพุทธบาทบนเขาสุวรรณบรรพต รอยพระพุทธบาทที่เมืองโยนก และรอยพระพุทธบาทบนหาดริมแม่น้ำนรรมทา

คติการบูชารอยพระพุทธบาทในประเทศไทยมีหลักฐานย้อนไปถึงสมัยทวารวดี ต่อมาในสมัยสุโขทัยมีการสร้างรอยพระพุทธบาทที่จำลองมาจากยอดเขาสุมนกูฏในลังกาทวีป ส่วนในสมัยอยุธยามิใช่การบูชารอยพระพุทธบาทจำลองดังในยุคก่อน แต่มีการค้นพบและบูชารอยพระพุทธบาทที่เชื่อว่าเป็นของจริง คือ การค้นพบพระพุทธบาทสระบุรี ส่วนความเชื่อเรื่องรอยพระพุทธบาทบริเวณลุ่มแม่น้ำโขง พบในตำนานอุรังคธาตุนิทาน โดยสัมพันธ์กับเรื่องพญานาค เชื่อว่า รอยพระพุทธบาทเกิดจากการทูลขอของพญานาคต่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อเป็นที่เคารพสักการบูชาแทนพระองค์ ซึ่งพระพุทธองค์ก็ทรงประทานตามคำขอ รอยพระพุทธบาทที่เกิดขึ้นมักมีรูหรือถ้ำพญานาค

รอยพระพุทธบาทที่เชื่อว่าเก่าแก่ที่สุดในดินแดนไทย พบที่แหล่งโบราณคดีเมืองศรีมโหสถ วัดสระมรกต อำเภอศรีมโหสถ จังหวัดปราจีนบุรี กําหนดอายุอยู่ในราวพุทธศตวรรษที่ 11–13พิริยะ ไกรฤกษ์, ประวัติศาสตร์ศิลปะ และโบราณคดีในประเทศไทย (กรุงเทพฯ:อมรินทร์พริ้นติ้งกรุ้พ, 2533), 180.

อ้างอิง

หมวดหมู่:พระธาตุเจดีย์
หมวดหมู่:พระโคตมพุทธเจ้า