วิวัฒนาการเบนออก

นกจาบปีกอ่อนของดาร์วินเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนและมีชื่อเสียงในกระบวนการวิวัฒนาการเบนออก ที่สปีชีส์บรรพบุรุษแผ่ปรับตัวกลายเป็นสปีชีส์ลูกหลานต่าง ๆ ซึ่งมีลักษณะสืบสายพันธุ์ที่ทั้งเหมือนกันและไม่เหมือนกัน

วิวัฒนาการเบนออก
()
เป็นการสะสมความแตกต่างระหว่างกลุ่มสิ่งมีชีวิต ซึ่งนำไปสู่การเกิดสปีชีส์ใหม่ ๆ
แต่ก็สามารถใช้กับรูปแบบทางชีววิทยาระดับโมเลกุล เช่น หมายถึงโปรตีนอนุพันธ์ต่าง ๆ ของยีนที่มีกำเนิดเดียวกัน (homologous genes) สองยีนหรือมากกว่านั้น
ดังนั้น ทั้งยีนแบบ orthologous (คือยีนกำเนิดเดียวกันที่สืบมาจากการเกิดสปีชีส์) และแบบ paralogous (คือยีนกำเนิดเดียวกันที่มาจากการเพิ่มขึ้นของยีน ) สามารถมีความต่างที่จัดว่ามาจากวิวัฒนาการเบนออก
เพราะเหตุหลังนี่ วิวัฒนาการเบนออกจึงสามารถเกิดระหว่างสองยีนในสปีชีส์เดียวกัน

ความคล้ายคลึงกันระหว่างสปีชีส์ที่วิวัฒนาการเบนออกจากกันมาจากการมีกำเนิดเดียวกัน ดังนั้น จึงจัดว่ามีต้นกำเนิดเดียวกัน (homologous)
เปรียบเทียบกับ วิวัฒนาการเบนเข้าที่เกิดเมื่อสิ่งมีชีวิตปรับตัวอย่างเป็นอิสระจากกันและกันแล้วเกิดโครงสร้างคล้ายกันแต่มีกำเนิดต่างกัน (analogous) เช่น ปีกของนกและของแมลง

 การใช้คำ 
นักธรรมชาตินิยมชาวอเมริกัน (J. T. Gulick 1832-1923) เป็นบุคคลแรกที่ใช้คำว่า "divergent evolution" 

วิวัฒนาการเบนออกเกิดเมื่อโครงสร้างที่มีกำเนิดเดียวกัน ได้ปรับตัวต่าง ๆ กันในสายพันธุ์ต่าง ๆ เช่น แขน/ขาหน้าซึ่งปัจจุบันเป็นอวัยวะสำหรับพายในวาฬ เป็นปีกในค้างคาว เป็นมือในไพรเมต และเป็นขาในม้า
เช่นกัน วิวัฒนาการเบนออกได้แยกสายพันธุ์มนุษย์จากชิมแปนซี

นกจาบปีกอ่อนของดาร์วิน เป็นตัวอย่างที่ดีสำหรับวิวัฒนาการเบนออก ที่นก 15 สปีชีส์วิวัฒนาการเบนออกจากนกจาบปีกอ่อนสปีชีส์เดียวที่บินมาถึงหมู่เกาะกาลาปาโกสLack, David. 1947. Darwin's Finches. Cambridge University Press (reissued in 1961 by Harper, New York, with a new preface by Lack; reissued in 1983 by Cambridge University Press with an introduction and notes by Laurene M. Ratcliffe and Peter T. Boag).

อนึ่ง วิวัฒนาการเบนออกของหมาบ้านและหมาป่าจากบรรพบุรุษเดียวกัน ก็เป็นอีกตัวอย่างหนึ่ง
งานศึกษาดีเอ็นเอของไมโทคอนเดรียในหมาบ้านและหมาป่าพบว่า มีการเบนออกจากกันอย่างมาก แต่งานก็ยังสนับสนุนสมมติฐานว่า หมาบ้านเป็นลูกหลานของหมาป่า

การเกิดสปีชีส์ คือการเบนออกของสปีชีส์หนึ่งกลายเป็นสปีชีส์ลูกหลานสองสปีชีส์หรือเกินกว่านั้น เกิดเมื่อประชากรส่วนหนึ่งของสปีชีส์แยกออกจากกลุ่มหลักแล้วทำให้ผสมพันธุ์กันไม่ได้
ในการเกิดสปีชีส์ต่างบริเวณและรอบบริเวณ เครื่องกีดขวางการผสมพันธุ์เป็นอุปสรรคทางกายภาพ (เช่น น้ำท่วม เทือกเขา ทะเลทรายเป็นต้น)
เมื่อแยกกันแล้ว กลุ่มที่แยกจากกันก็จะเริ่มปรับตัวเข้ากับสิ่งแวดล้อมของตนเอง ๆ ผ่านกระบวนการเปลี่ยนความถี่ยีนอย่างไม่เจาะจงและการคัดเลือกโดยธรรมชาติ
หลังจากผ่านไปหลายชั่วยุคโดยวิวัฒนาการอย่างต่อเนื่อง กลุ่มทั้งสองก็จะไม่สามารถผสมพันธุ์กันได้แม้มาอยู่รวมกันอีก

 ดูเพิ่ม 
 การแผ่ขยายของการปรับตัว
 แคลดิสติกส์

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

หมวดหมู่:ชีววิทยาวิวัฒนาการ