ชาวซัมซัม

ซัมซัม หรือ สามสาม () เป็นคำที่ใช้สำหรับเรียกกลุ่มชนลูกผสมระหว่างชาวไทยสยามกับชาวมลายู หรือชาวจีนกับสยาม หรือกับชาวสยามกับชนเผ่าพื้นเมืองอื่น ๆ ในคาบสมุทรมลายู พบมากในรัฐเกอดะฮ์และปะลิส ประเทศมาเลเซีย และตามจังหวัดภาคใต้ของประเทศไทย เช่น จังหวัดตรัง, พังงา, สงขลา และสตูลกอบเกื้อ สุวรรณทัต-เพียร. "อัตลักษณ์แห่งชาติ ซัม-ซัมในจังหวัดสตูลและชาวไทยมลายูมุสลิม". ไทยใต้ มลายูเหนือ : ปฏิสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์บนคาบสมุทรแห่งความหลากหลาย, หน้า 182 โดยเป็นประชากรส่วนใหญ่ของชาวมุสลิมจังหวัดสตูลและสงขลาตำนานมะโรงมหาวงศ์ พงศาวดารเมืองไทรบุรี, หน้า 4–5. พวกเขามีอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่ผสมผสานระหว่างไทยและมลายู ที่โดดเด่นที่สุดคือการใช้ภาษาไทยและนับถือศาสนาอิสลามกอบเกื้อ สุวรรณทัต-เพียร. "อัตลักษณ์แห่งชาติ ซัม-ซัมในจังหวัดสตูลและชาวไทยมลายูมุสลิม". ไทยใต้ มลายูเหนือ : ปฏิสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์บนคาบสมุทรแห่งความหลากหลาย, หน้า 183 แต่ก็มีบางส่วนที่ยังนับถือหรือเปลี่ยนไปนับถือศาสนาพุทธด้วยเช่นกัน

 ศัพทมูลวิทยา 
Achaimbault สันนิษฐานว่า "ซัมซัม" () มาจากคำฮกเกี้ยนว่า "tcham tcham" แปลว่า "ผสม" หรือ "รวม"

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงเข้าพระทัยว่า "ซัมซัม" เพี้ยนจากคำว่า "อิสลามสยาม"

โดยชื่อซัมซัมเป็นชื่อที่ชาวไทยพุทธและชาวมลายูมุสลิมใช้เรียกเพื่อให้เกิดความแตกต่าง ประชากรในจังหวัดสตูลถูกเรียกว่า ซัมซัม เมื่อช่วงต้นคริสต์ทศวรรษที่ 18 เป็นต้นมา แต่คนท้องถิ่นบางส่วนไม่ยอมรับเพราะมองว่าเป็นคำเหยียดหยัน ในประเทศมาเลเซียแบ่งซัมซัมออกเป็นสองกลุ่มคือ เซียมซัมซัม () คือกลุ่มชาวไทยที่นับถือศาสนาพุทธ และ มาเลย์ซัมซัม () คือกลุ่มชาวไทยที่นับถือศาสนาอิสลาม 

ทั้งนี้หากถามว่าพวกเขาเป็นคนเชื้อสายอะไร พวกเขาจะตอบว่า "ไทย" หรือ "มลายู" อย่างใดอย่างหนึ่ง

โดยทั่วไปแล้ว ชาวซัมซัม คือกลุ่มชนที่เป็นลูกผสมระหว่างชาวไทยสยามกับชาวมลายู หรือชาวจีนกับสยาม หรือกับชาวสยามกับชนเผ่าพื้นเมืองอื่น ๆ ในคาบสมุทรมลายู โดยมากซัมซัมจะอาศัยบริเวณภาคใต้ฝั่งตะวันตก

จอห์น ครอว์เฟิร์ด หรือยอน การะฝัด เคยเขียนถึงชาวซัมซัมเมื่อปี พ.ศ. 2369 ไว้ว่า "ซัมซัมคือคนเชื้อชาติสยามที่หันมารับศาสนาพระโมฮะหมัดและพูดภาษาซึ่งผสมจากภาษาของคนสองเชื้อชาติ" พวกเขาเติบโตมากับความคุ้นเคยหรือความเกี่ยวพันกับวัฒนธรรมอย่างไทยพุทธ เช่น ภาษา นิสัยทางวัฒนธรรม สังคม โดยเฉพาะการเต้นรำหรือการแสดงหนังตะลุง และถูกเชื่อมด้วยศาสนาอิสลามจากการแต่งงาน และดับเบิลยู. สกิต ให้ความเห็นว่า ชาวซัมซัมคือชาวสยามที่เข้ารีตมลายูมุสลิม (หรือเรียกว่า เข้าแขก) ผ่านการสมรสกับภรรยามลายูมุสลิม บุตรที่เกิดมาก็นับถือศาสนาตามธรรมเนียมของมารดา แต่หย่อนความเคร่งครัดในพระศาสนา ขณะที่ ที. จี. นิวโบลด์ ให้ความเห็นแย้งว่า ซัมซัมคือชาวมลายูมุสลิมที่รับเอาขนบธรรมเนียมและวัฒนธรรมจากชาวสยามมาใช้

 ประวัติ 
ชาวไทยสยามได้อพยพลงสู่คาบสมุทรมลายูและตั้งถิ่นฐานอยู่มาช้านาน ใน ตำนานมะโรงมหาวงศ์ อธิบายไว้ว่าชาวสยามเป็นชนพื้นเมืองที่อาศัยอยู่มานาน และในตำนานยังกล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างไทรบุรีกับสยามอย่างแน่นแฟ้นว่า พระยามะโรงมหาโพธิสัตว์ กษัตริย์แห่งไทรบุรี ส่งพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ชื่อพระชีสาม () และนางสุตตมาน () พระชายา ไปปกครองประเทศสยามล้านช้าง ()ตำนานมะโรงมหาวงศ์ พงศาวดารเมืองไทรบุรี, หน้า 93–97. ซึ่งในรัฐเกอดะฮ์หรือไทรบุรีก็มีหลักฐานการตั้งชุมชนของชาวสยามดำรงอยู่มานานไม่ต่ำกว่า 500 ปีบุญยงค์ เกศเทศ และนิพนธ์ ทิพย์ศรีนิมิต (มกราคม 2547). "กินเมืองคอน นอนเมืองไทร สำนึกไทยแผ่นดินเกิด". สารคดี. 19 (227): 70. . นอกจากนี้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงตั้งข้อสังเกตว่าใน ตำนานมะโรงมหาวงศ์ ได้ระบุชื่อบุคคลและภูมินามเป็นภาษาไทยให้เห็นอยู่หลายคำ เช่น "พระองค์ศรีมหาวงษ์" "พระองค์ศรีโพธิสัตว" และ "คลองแก้ว" ซึ่งชาวมลายูในท้องถิ่นแปลความหมายมิได้ ส่วนหนังสือ ประวัติศาสตร์ราชอาณาจักรมลายูปะตานี ของอิบรอฮิม ชุกรี ระบุว่า ชาวสยามดั้งเดิมตั้งถิ่นฐานอยู่ในดินแดนมลายูก่อนการมาถึงของชาวมลายูเสียอีกประวัติศาสตร์ราชอาณาจักรมลายูปะตานี, หน้า 2 Achaimbault สันนิษฐานว่าชาวซัมซัมมีบรรพบุรุษเป็นชาวสยามซึ่งเป็นชนพื้นเมืองที่ตั้งถิ่นฐานในลังกาสุกะ () และลิกอร์ () มาแต่ดั้งเดิม ส่วนอัซมัน วัน จิก () และซาฮาระฮ์ มะฮ์มุด () สันนิษฐานบรรพบุรุษของชาวซัมซัมคือชาวมลายูปัตตานีจากเมืองจือเนาะ () รามัน () ตีบอ () ปาตานี () และเซอตุล ()

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐานว่าชาวไทยสยามน่าจะเป็นกลุ่มชนที่เข้ามาตั้งเมืองไทรบุรี เพราะยังมีคนสยามเดิมอาศัยอยู่ในแขวงเมืองไทรบุรีอยู่จำนวนมากมาตั้งแต่ยุคอาณาจักรสุโขทัยมาแล้ว ครั้นเมื่อถึงยุคอาณาจักรอยุธยา ได้มีการส่งชาวสยามลงไปตั้งถิ่นฐานอีกระลอกเพื่อกระทำสงครามขยายอิทธิพล ซึ่งทรงอธิบายไว้ ความว่า "...พวกสามสามนี้เชื่อได้ว่าเปนเชื้อสายสืบมาแต่พวกไทยที่ลงไปตั้งเมืองไทรบุรี อนึ่งหลักฐานที่ปรากฎในพงษาวดารของไทย อันยุติต้องกับจดหมายเหตุของโปตุเกต ว่าเมื่อครั้งแผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนารถ ไทยได้ยกกองทัพลงไปตีเมืองมละกา ๆ อยู่ใต้เมืองไทยบุรีแลเมืองแประ ไทยคงตั้งกองทัพที่เมืองไทรบุรีในครั้งนั้น อนึ่ง เนื้อความที่ยุติต้องกันทุกฝ่าย ว่าถึงเมื่อพวกเมืองไทรบุรีเมืองแประเปนมลายูโดยมาก แลถือสาสนาอิศลามแล้ว ก็ยังเปนเมืองขึ้นกรุงศรีอยุทธยาตลอดมา..." ภายหลังเมื่อศาสนาอิสลามเข้ามาประดิษฐานอยู่ในภูมิภาค ชาวไทยและมลายูจึงเข้ารีต ทำให้มีอัตลักษณ์ต่างออกไปจากชาวสยามดั้งเดิมคือการนับถือศาสนา แต่ยังคงใช้ภาษาไทยในชีวิตประจำวัน ทรงกล่าวสรุปถึงลักษณะของชาวซัมซัมไว้ด้วยว่า "...ทุกวันนี้ก็ยังมีชนเชื้อไทยเดิมอยู่ในแขวงเมืองไทรเปนอันมาก ราษฎรชาวเมืองสตูลเปนพวกเชื้อไทยเดิมแทบทั้งนั้น คนพวกนี้มลายูเรียกว่า สามสาม ผิดกับมลายูที่พูดได้แต่ภาษาไทย แต่ถือสาสนาอิศลามเหมือนกับแขก..."

ช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ตั้งแต่รัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช จนถึงพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มีการกวาดต้อนเชลยจากหัวเมืองมลายูมาตั้งบ้านเรือนรอบพระนคร ก็พบว่าเชลยที่มาจากไทรบุรีและสตูลบางส่วนใช้ภาษาไทยถิ่นใต้ ไม่ใช้ภาษามลายูในการสื่อสาร นอกจากนี้ยังมีการอพยพชาวสยามเข้าไปยังหัวเมืองแขกเรื่อยมา อย่างคราวปราบปรามดาโต๊ะปังกาลันที่เมืองปัตตานี สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท โปรดเกล้าฯ ให้ปลัดจะนะ (ขวัญซ้าย) เป็นผู้ว่าราชการเมืองปัตตานี ยกคนไทยเลขส่วยดีบุกจากเมืองสงขลา พัทลุง และจะนะ ซึ่งเป็นเครือญาติของปลัดจะนะลงไปรักษาการประจำที่เมืองปัตตานี 500 ครัวเศษ และพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราโชบายอพยพชาวไทยจากภูมิภาคต่าง ๆ ลงไปตั้งถิ่นฐานในหัวเมืองแขกเช่นกัน ด้วยมุ่งหวังให้เกิดการความผสมกลมกลืนขึ้นในสังคม แต่ก็เป็นเรื่องยากและได้ผลน้อยสำหรับการกลืนชาวมุสลิมให้เป็นไทย

จากการสำรวจสำมะโนครัวประชากรในรัฐเกอดะฮ์เมื่อ พ.ศ. 2454 พบว่ามีประชากรมากกว่า 14,000 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 7.5 ของประชากรทั้งรัฐ ถูกจัดเป็นชาวซัมซัม ชาวซัมซัมอาศัยอยู่มากทางตอนเหนือของรัฐปะลิสและรัฐเกอดะฮ์ เฉพาะบริเวณที่ติดกับอำเภอสะเดา อำเภอนาทวี และอำเภอสะบ้าย้อย ในจังหวัดสงขลา มีอัตราการเกิดคดีลักขโมยและปล้นจี้ในอัตราที่สูง โดยมีชาวซัมซัมตั้งตัวเป็นขุนโจรออกอาละวาดในพื้นที่ ในช่วงที่รัฐเกอดะฮ์ รัฐปะลิส รัฐกลันตัน และรัฐตรังกานู เป็นส่วนหนึ่งของสี่รัฐมาลัย ซึ่งเป็นเขตการปกครองของไทยในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ชาวเกอดะฮ์มีปฏิสัมพันธ์กับชาวภูเก็ตและนครศรีธรรมราช จนทำให้เกิดการสมรสข้ามชาติพันธุ์เป็นจำนวนมากGavin W. Jones, Chee Heng Leng, Maznah Mohamad eds. Muslim-Non-Muslim Marriage: Political and Cultural Contestations in Southeast Asia. Institute of Southeast Asian Studies, 2009. p. 197

 นโยบายของรัฐต่อชาวซัมซัม 
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์มีพระราโชบายสำหรับการรวมชาติให้สยามเป็นปึกแผ่นและทันสมัยพอที่จะต่อต้านการคุกคามจากชาติมหาอำนาจ และมีพระราชประสงค์ให้ชาวมลายูในปัตตานีรู้สึกถึงอัตลักษณ์ของความเป็นชาติ ทรงกล่าวว่า "แม้ว่าเป็นชาวมลายูและมีความเชื่อทางศาสนาที่ต่างกัน แต่ก็เป็นชาวไทยในจิตสำนึกและทัศนคติเช่นเดียวกับพลเมืองอื่น ๆ ได้..."กอบเกื้อ สุวรรณทัต-เพียร. "อัตลักษณ์แห่งชาติ ซัม-ซัมในจังหวัดสตูลและชาวไทยมลายูมุสลิม". ไทยใต้ มลายูเหนือ : ปฏิสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์บนคาบสมุทรแห่งความหลากหลาย, หน้า 181. การนี้พระองค์ทรงตั้งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพเป็นรัฐมนตรีกระทรวงมหาดไทย ซึ่งสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงตระหนักว่าสยามมิได้ประกอบขึ้นจากชาติเดี่ยว หากแต่ประกอบด้วยประชากรหลายชาติพันธุ์และวัฒนธรรม ด้วยเหตุนี้พระองค์จึงปลูกฝังอัตลักษณ์พลเมืองไทยในพระนิพนธ์เรื่อง "ลักษณะการปกครองประเทศสยามแต่โบราณ" ระบุลักษณะสามประการของ "คนไทย" คือ ความรักในอธิปไตยแห่งชาติ ความยุติธรรม และความสามารถในการประสานผลประโยชน์ที่ต่างกันเพื่อความเจริญของชาติกอบเกื้อ สุวรรณทัต-เพียร. "อัตลักษณ์แห่งชาติ ซัม-ซัมในจังหวัดสตูลและชาวไทยมลายูมุสลิม". ไทยใต้ มลายูเหนือ : ปฏิสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์บนคาบสมุทรแห่งความหลากหลาย, หน้า 185–186.

ครั้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงนำลัทธิชาตินิยมมาใช้ โดยทรงใช้คำขวัญว่า "ชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์" เป็นอัตลักษณ์ใหม่ของคนไทย โดยชาติหมายถึงสยามที่มีคนชาติไทยเป็นส่วนใหญ่ ศาสนาหมายถึงศาสนาพุทธ และพระมหากษัตริย์หมายถึงผู้สืบราชบัลลังก์และตัวแทนแห่งราชวงศ์จักรี ซึ่งอัตลักษณ์ดังกล่าวทำให้ชาวมลายูมุสลิมแถบสามจังหวัดชายแดนรู้สึกถูกคุกคามจากรัฐบาลไทยกอบเกื้อ สุวรรณทัต-เพียร. "อัตลักษณ์แห่งชาติ ซัม-ซัมในจังหวัดสตูลและชาวไทยมลายูมุสลิม". ไทยใต้ มลายูเหนือ : ปฏิสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์บนคาบสมุทรแห่งความหลากหลาย, หน้า 187. จึงพยายามแยกตัว เรียกร้องเอกราชกอบเกื้อ สุวรรณทัต-เพียร. "อัตลักษณ์แห่งชาติ ซัม-ซัมในจังหวัดสตูลและชาวไทยมลายูมุสลิม". ไทยใต้ มลายูเหนือ : ปฏิสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์บนคาบสมุทรแห่งความหลากหลาย, หน้า 188. และต่อต้านอำนาจรัฐไทย

ขณะที่ชาวซัมซัมในจังหวัดสตูลและสงขลาต่างไปจากสามจังหวัด เพราะพวกเขามีบรรพบุรุษเลือดผสมจากไทยและมลายู แม้จะนับถือศาสนาอิสลามแต่ยังรักษาวัฒนธรรมไทยได้ในหลายมิติกอบเกื้อ สุวรรณทัต-เพียร. "อัตลักษณ์แห่งชาติ ซัม-ซัมในจังหวัดสตูลและชาวไทยมลายูมุสลิม". ไทยใต้ มลายูเหนือ : ปฏิสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์บนคาบสมุทรแห่งความหลากหลาย, หน้า 192–193. โดยเฉพาะภาษาที่ใช้ภาษาไทยเป็นพื้น และหลายคนพูดภาษามลายูไทรบุรีไม่ได้เลย ซึ่งชาวซัมซัมในจังหวัดสตูลจะระบุตัวตนว่าตนเป็น "คนไทย" หรือ "คนไทยมุสลิม" โดยให้เหตุผลว่า "สตูลเป็นส่วนหนึ่งของประเทศไทย พวกเขาอาศัยอยู่ที่นี่ก็ต้องเป็นคนไทย" และพวกเขาไม่สนใจเรื่องที่สตูลเคยเป็นส่วนหนึ่งของรัฐเกอดะฮ์มากนัก เพราะมองว่าเป็นอดีตที่ผ่านพ้นไปนานแล้ว ความอดทนอดกลั้นต่อนโยบายที่ไม่เหมาะสมของรัฐบาลไทยของชาวซัมซัมในสตูลและสงขลา ทำให้พวกเขาได้รับความไว้วางใจจากส่วนกลาง และกลายเป็นบทเรียนแก่รัฐบาลไทยในการทำเพื่อส่วนรวมกอบเกื้อ สุวรรณทัต-เพียร. "อัตลักษณ์แห่งชาติ ซัม-ซัมในจังหวัดสตูลและชาวไทยมลายูมุสลิม". ไทยใต้ มลายูเหนือ : ปฏิสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์บนคาบสมุทรแห่งความหลากหลาย, หน้า 195. และเมื่อเกิดเหตุก่อความไม่สงบในจังหวัดชายแดนใต้ปะทุขึ้นในแถบสี่จังหวัดคือ ปัตตานี ยะลา นราธิวาส และบางส่วนของสงขลา เพื่อต่อต้านอำนาจรัฐบาลไทย ซึ่งได้มีความพยายามให้สตูลซึ่งมีประชากรส่วนใหญ่เป็นมุสลิมเข้าร่วมปฏิบัติการดังกล่าวแต่ไม่ประสบความสำเร็จ พลเรือนสตูลได้รายงานกิจกรรมดังกล่าวและผลักดันกลุ่มผู้ก่อความไม่สงบออกจากพื้นที่อย่างทันท่วงที

ในประเทศมาเลเซีย ชาวมาเลเซียเชื้อสายสยาม หรือกลุ่มที่นับถือศาสนาพุทธ กับชาวซัมซัม หรือกลุ่มที่นับถือศาสนาอิสลาม ถูกจัดว่าเป็นภูมิบุตร () มีสิทธิเช่นเดียวกับชาวมลายูมุสลิม แต่ชาวซัมซัมกลับถูกกลืนเป็นชาวมลายูมุสลิมโดยสมบูรณ์ และไม่ระบุตัวตนว่าเป็นคนสยามอีกต่อไป

 วัฒนธรรม 
 ภาษา 
ชาวซัมซัมในจังหวัดสตูลและสงขลาส่วนใหญ่ใช้ภาษาไทยถิ่นใต้ และมีจำนวนน้อยมากที่ใช้ภาษามลายูไทรบุรี แต่จะพบคำมลายูหลงเหลือตามชื่อสถานที่ต่าง ๆประพนธ์ เรืองณรงค์. "บทผนวกเกียรติยศ". รัฐปัตตานีใน "ศรีวิชัย" เก่าแก่กว่ารัฐสุโขทัยในประวัติศาสตร์, หน้า 356–357. อย่างไรก็ตาม ภาษาไทยถิ่นใต้ของชาวซัมซัมส่วนใหญ่จะมีการยืมคำแบบทับศัพท์มลายูมาใช้ค่อนข้างมาก ซึ่งเป็นผลจากปูมหลังทางประวัติศาสตร์ โดยเฉพาะคำเรียกเครือญาติหรือภูมินาม การสื่อสารด้วยภาษาไทยในกลุ่มชาวไทยมุสลิมปรากฏหลักฐานตั้งแต่ช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เพราะในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มีการเทครัวหัวเมืองแขกเข้ามาในราชธานี ก็พบว่าเชลยที่มาจากไทรบุรีและสตูลบางส่วนใช้ภาษาไทยถิ่นใต้ ไม่ได้สื่อสารกันด้วยภาษามลายู มีปัจจัยหลายประการที่ทำให้ชาวซัมซัมส่วนใหญ่ในไทยนิยมใช้ภาษาไทยเป็นหลัก ส่วนหนึ่งเพราะเป็นหนทางเดียวที่จะนำพวกเขาเข้าสู่การศึกษาแบบไทย โดยได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลและผู้นำท้องถิ่น ซึ่งรัฐบาลมุ่งหมายให้ประชาชนมุสลิมสัญชาติไทยใช้ภาษาไทยในการสื่อสาร และใช้ภาษาอาหรับสำหรับกิจกรรมหรือการเรียนการสอนทางศาสนา

โดยชาวมุสลิมในจังหวัดสตูลและสงขลากลุ่มใหญ่กว่าร้อยละ 90 ใช้ภาษาไทยถิ่นใต้เป็นภาษาแม่กอบเกื้อ สุวรรณทัต-เพียร. "อัตลักษณ์แห่งชาติ ซัม-ซัมในจังหวัดสตูลและชาวไทยมลายูมุสลิม". ไทยใต้ มลายูเหนือ : ปฏิสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์บนคาบสมุทรแห่งความหลากหลาย, หน้า 179. และยังพบชุมชนมลายูมุสลิมในตำบลทรายขาว อำเภอโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี นิยามตนเองว่าเป็น "คนไทยอิสลาม" หรือ "คนทรายขาว" ใช้ภาษาไทยถิ่นใต้เป็นหลัก ต่างจากบริเวณโดยรอบที่ใช้ภาษามลายูปัตตานี ถือเป็นอัตลักษณ์พิเศษของชุมชน นอกจากนี้ยังมีภาษาท้องถิ่นของชาวไทยมุสลิมที่เป็นลูกผสมกับชาวมลายู คือภาษาสะกอมในอำเภอจะนะและเทพา จังหวัดสงขลา และภาษาพิเทนในอำเภอทุ่งยางแดง จังหวัดปัตตานี ส่วนชาวมลายูมุสลิมที่บ้านตะโหนด ตำบลสุวารี อำเภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส มีกลุ่มชนที่เรียกว่า โต๊ะกูแช (มาจากคำสันสกฤต "กุญชร" แปลว่า ช้าง) เป็นหมอช้างและควาญช้างในท้องถิ่น พวกเขาเคยสื่อสารกันด้วยภาษาไทยปนมลายู และใช้คาถากำราบช้างเป็นภาษาไทย แต่ปัจจุบันองค์ความรู้ด้านภาษาดังกล่าวสูญหายไปแล้วเล่าขานตำนานใต้, หน้า 115 แล้วถูกแทนที่ด้วยภาษามลายูปัตตานี

ขณะที่ชาวซัมซัมบนเกาะลังกาวีรุ่นใหม่เลิกพูดภาษาไทยแล้ว แต่ก็พอมีความรู้เกี่ยวกับคำไทยบ้าง

 ศาสนา 
ชาวซัมซัมส่วนหนึ่งที่มีบรรพบุรุษเป็นชาวสยามแต่งงานกับชาวมลายูมุสลิมก็จะเปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลาม แต่ก็มีชาวมลายูมุสลิมบางส่วนแต่งงานกับชาวไทยพุทธและเปลี่ยนไปนับถือศาสนาพุทธ ชาวซัมซัมส่วนใหญ่อาศัยอยู่ร่วมกับคนต่างศาสนาอย่างสมานฉันท์มายาวนาน ดังจะพบว่าในสตูลและสงขลามีบ้านเรือนของชาวพุทธและมุสลิมอาศัยอยู่ปะปนกัน และค่อนข้างจะภูมิใจในศาสนสัมพันธ์ว่าจะมั่นคงยืนยาวตลอดไป ส่วนใหญ่ชาวซัมซัมนับถือศาสนาอิสลาม แต่พวกเขาไม่นิยมเข้ามัสยิดเพื่อปฏิบัติศาสนกิจ และรับประทานอาหารฮะรอม โดยเฉพาะเต่า ซึ่งถือว่าผิดหลักศาสนา หรือชุมชนมุสลิมบางท้องถิ่นเชื่อว่าน้ำมนต์ของพระในศาสนาพุทธมีความศักดิ์สิทธิ์ ใช้ประพรมบริเวณที่เกิดฟ้าผ่าหรือภัยพิบัติ แล้วจะเกิดความสงบสุข แต่ปัจจุบันได้มีการปลุกเสกน้ำมนต์ด้วยบทสวดในศาสนาอิสลามแทน ในชุมชนชาวไทยพิเทนในอำเภอกะพ้อ จังหวัดปัตตานี เคยมีธรรมเนียมให้เยาวชนชายบรรพชาสามเณรตามความเชื่อของศาสนาพุทธ ก่อนเข้าพิธีสุหนัตตามธรรมเนียมของศาสนาอิสลาม เพื่อแสดงความเคารพแก่บรรพบุรุษของตน แต่ปัจจุบันได้ยกเลิกธรรมเนียมนี้ไปแล้ว เพราะขัดกับหลักศาสนาอิสลาม ส่วนในตำบลทรายขาว อำเภอโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี ยังมีบางครอบครัวกระทำตามธรรมเนียมนี้อยู่ เพื่อเป็นการขอขมาบรรพบุรุษไทยพุทธ

ส่วนซัมซัมกลุ่มที่นับถือศาสนาพุทธมักจะผสมกลมกลืนไปกับคนไทยพุทธในท้องถิ่น ในบางชุมชน เช่น บ้านเชิงเขา ตำบลปะลุกาสาเมาะ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส ซึ่งประชากรมีเชื้อสายมลายูและเป็นพุทธศาสนิกชน มีประเพณีบุญข้าวใหม่ โดยจะนำข้าวที่เพิ่งเก็บเกี่ยวไปให้ผู้อาวุโสชาวมลายูมุสลิมในหมู่บ้านดุอาอุทิศส่วนกุศลแก่บรรพชนมลายูผู้ล่วงลับของตัวเอง หรือไทยพุทธบางครอบครัวที่มีบรรพบุรุษเป็นชาวมลายูมุสลิม จะมีการตั้งชื่อภาษาอาหรับเป็นมงคลนามแก่ทารกที่เกิดใหม่

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม
  .
  .
  .
  .
 .

หมวดหมู่:ชาวไทยพลัดถิ่น
ซัมซัม
หมวดหมู่:กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศมาเลเซีย
หมวดหมู่:กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย
หมวดหมู่:ความสัมพันธ์ไทย–มาเลเซีย