พระเจ้านรปติที่ 1 แห่งอังวะ

พระเจ้านรปติที่ 1 แห่งอังวะ (, ; 7 มิถุนายน 1413 – 24 กรกฎาคม 1468) เป็นกษัตริย์ลำดับที่ 10 แห่งอาณาจักรอังวะใน ค.ศ. 1442 ถึง ค.ศ. 1468 พระองค์ขึ้นสืบราชบัลลังก์ภายหลังจากการสวรรคตแบบกะทันหันโดยไร้รัชทายาทของ มังรายกะยอชวาที่ 1 แห่งอังวะ กษัตริย์ลำดับที่ 9 ผู้เป็นพระเชษฐาเมื่อ ค.ศ. 1442 

 พระชนม์ชีพช่วงต้น 
พระเจ้านรปติเป็นพระราชโอรสในพระเจ้าโมญีนตะโด ผู้ว่าราชการโม่ญี่นในขณะนั้น กับพระมเหสี (ภายหลัง อัครมเหสี) Shin Myat Hla ในวันที่ 7 มิถุนายน ค.ศ. 1413Zatadawbon Yazawin (Zata 1960: 46, 76) ระบุว่าพระองค์เสด็จพระราชสมภพในวันพุธ nekkhat ที่ 9 (วันที่ 10) เดือน 4 (วาโซที่ 1) ปี 765 ME ซึ่งแปลงได้เป็น วันพุธที่ 13 มิถุนายน ค.ศ. 1403 แต่เลข 1403 เป็นข้อผิดพลาดทางการเขียน เนื่องจากพระราชบิดามารดายังไม่ได้สมรสจนกระทั่งปลาย ค.ศ. 1409/ต้น ค.ศ. 1410 ตามมหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้ว (Hmannan Vol. 2 2003: 81). (Hmannan Vol. 2 2003: 99) เสนอแนะแทนว่าพระองค์เสด็จพระราชสมภพในปี 775 ME หรือขึ้น 10 ค่ำ เดือนวาโซ 775 ME (วันพุธที่ 7 มิถุนายน ค.ศ. 1413). เป็นพระราชบุตรองค์ที่ 2 จากทั้งหมด 4 พระองค์ โดยพระเจ้านรปติมีพระเชษฐา 1 พระองค์คือ พระเจ้ามังรายกะยอชวาที่ 1 แห่งอังวะ และพระขนิษฐาอีก 2 พระองค์ พระองค์ได้รับที่ดินศักดินา WunthoHmannan Vol. 2 2003: 61–62

 อุปราชแห่งเมืองแปร 
ใน ค.ศ. 1429 พระองค์ได้รับการสถาปนาจากพระราชบิดาให้เป็นอุปราชแห่งเมืองแปรซึ่งเป็นเมืองสำคัญทางใต้ของอังวะพร้อมกับได้รับพระอิสริยยศเป็น สีหตู ขณะมีพระชนมายุเพียง 16 พรรษาซึ่งพระเจ้านรปติปกครองเมืองแปรต่อมาจนกระทั่งพระราชบิดาเสด็จสวรรคตเมื่อ ค.ศ. 1439 โดยมีพระเชษฐาของพระองค์ซึ่งเป็นรัชทายาทคือ มังรายกะยอชวา ขึ้นสืบราชบัลลังก์ต่อมา

 ขึ้นสืบราชบัลลังก์ 
ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1442 มังรายกะยอฉะวาสด็จสวรรคตอย่างกะทันหันHmannan Vol. 2 2003: 80 ในเวลานั้นกองทัพอังวะกำลังเดินทางไปล้อมเมืองโม่ก้อง เมืองหลวงของรัฐฉานแห่งโม่ก้อง เมื่อกษัตริย์สวรรคต บรรดาเสนาบดีแห่งอังวะจึงเสนอพระนามของพระเทวัน (น้องเขย) ของพระเจ้ามังรายกะยอชวาคือ เจ้าชายสีหบดี ซึ่งขณะนั้นกำลังรบติดพันอยู่ที่โมกอง สีหบดีถูกเรียกตัวกลับมายังอังวะเพื่อขึ้นสืบราชบัลลังก์ แต่เจ้าชายสีหบดีได้ปฏิเสธโดยให้เหตุผลว่าพระองค์ไม่ได้เป็นพระโอรสหรือพระอนุชาของกษัตริย์ผู้ล่วงลับ และเสนอให้เหล่าเสนาบดีไปทูลเชิญพระอนุชาของพระเจ้ามังรายกะยอชวาคือ สีหตู ที่ครองเมืองแปรอยู่แทน เหล่าเสนาบดีจึงไปทูลเชิญสีหตูผ้เสด็จเยือนอังวะในวันที่ 11 มีนาคม ค.ศ. 1442(Yazawin Thit Vol. 2 2012: 284): จุดเริ่มต้นเดือนกะโซน, 804 ME = วันอาทิตย์ที่ 11 มีนาคม ค.ศ. 1442 เพื่อขึ้นสืบราชบัลลังก์โดยได้มีการเถลิงพระนามใหม่ว่า พระเจ้านรปติ ในวันที่ 6 เมษายน ค.ศ. 1442(Yazawin Thit Vol. 1 2012: 285, and footnote 2): วันราชาภิเษก (วันศุกร์, แรม 12 ค่ำ เดือนกะโซน 804 ME) ตามจารึกร่วมสมัยในเจดีย์ Htupayon ที่พระองค์ก่อตั้งเอง บรรณาธิการในพงศาวดารมหาราชวงศ์ ฉบับใหม่ใน ค.ศ. 1798 (Yazawin Thit Vol. 1 2012: 285, footnote 1) แปลงวันที่เป็นวันที่ 6 พฤษภาคม ค.ศ. 1442 ซึ่งตรงกับวันอาทิตย์ ไม่ใช่วันศุกร์ตามจารึก สาเหตุของข้อผิดพลาดนี้ดูเหมือนจะเป็นเพราะบรรณาธิการถือว่าปี 803 ME ก่อนหน้าเป็นปีอธิกสุรทินใหญ่ ซึ่งได้เพิ่มวันอธิกสุรทินและเดือนอธิกสุรทินเข้าไปด้วย หากปี 803 ME เป็นปีปกติ วันที่จารึก (วันศุกร์ แรม 12 ค่ำ เดือนกะโซน 804 ME) จะแปลงเป็นวันศุกร์ที่ 6 เมษายน ค.ศ. 1442 อย่างถูกต้อง  พงศาวดารมหาราชวงศ์ ค.ศ. 1724 (Maha Yazawin Vol. 2 2006: 75) ระบุว่าวันราชาธิเษกของพระเจ้านรปติอยู่ในวันศุกร์, แรม 1 ค่ำ เดือนกะโซน 804 ME [ตามต้นฉบับ] ซึ่งเป็นข้อผิดพลาดทางการทำสำเนาด้วยเหตุผลดังนี้: (1) 804 ME ยังไม่เริ่มต้นจนกระทั่งแรม 5 ค่ำ ปลายเดือนกะโซน; และ (2) แรม 1 ค่ำ เดือนกะโซน 803 ME ไม่ตรงกับวันศุกร์ แต่ตรงกับวันจันทร์ที่ 26 มีนาคม ค.ศ. 1442 (เหล่าบรรณาธิการของพงศาวดาร (Maha Yazawin Vol. 2 2006: 75, footnote 1) แปลงอย่างผิดพลาดว่า "แรม 1 ค่ำ เดือนกะโซน 804 ME" เป็นวันที่ 25 เมษายน ค.ศ. 1442 ซึ่งตรงกับวันพุธ) พงศาวดารมหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้วใน ค.ศ. 1832 (Hmannan Vol. 2 2003: 82) ตามวันที่ของมหาราชวงศ์ที่แรม 1 ค่ำ เดือนกะโซน 804 ME แทนที่จะเป็นวันที่ที่ได้รับการสนับสนุนจากจารึกของมหาราชวงศ์ ฉบับใหม่ สีหบดีผู้ปฏิเสธบัลลังก์ เสด็จกลับไปแนวหน้า และเข้ายึดโม่ก้องในวันเดียวกันกับที่พระเทวันขึ้นครองราชย์ Thonganbwa ผู้นำของพวกเขา ถูกจับกุมและส่งตัวกลับอังวะFernquest 2006: 62–66

รัชสมัย
ตามธรรมเนียมของกษัตริย์อังวะทุกพระองค์ พระนรปตีหลังขึ้นครองราชย์แล้ว จะต้องประกาศใช้อำนาจปกครองอาณาจักรก่อน เมื่อโม่ก้องพ่ายแพ้ นรปตีจึงได้รับความจงรักภักดีจากเจ้าฟ้าแห่ง Onpaung สี่ป้อ (ธีบอ) ทางตะวันออกเฉียงเหนือ พระองค์สถาปนาสีหบดีเป็นเจ้าฟ้าองค์ใหม่แห่งโม่ญี่น และสถาปนาบุตรเขยเป็นเจ้าฟ้าแห่งกะเล่ แม้พระองค์จะทรงประสบความสำเร็จในพื้นที่รอบนอก แต่พระเจ้านรปติยังคงมีปัญหากับพื้นที่ที่ใกล้กับอังวะมาก เมื่อปลาย ค.ศ. 1443 พระองค์ได้ส่งกองทัพไปยังยะแม่ที่นและปีนแล ซึ่งทั้งสองเมืองได้ก่อกบฏมาตั้งแต่เริ่มต้นรัชสมัใน ค.ศ. 1441 ขณะที่กองทัพของพระองค์กำลังปิดล้อมปีนแล กษัตริย์องค์ใหม่ถูกบังคับให้รับมือกับภัยคุกคามที่ใหญ่กว่ามากจากทางเหนือ นั่นคือ จีน

การรุกรานของหมิง

 สวรรคต 
เมื่อวันที่ 12 มิถุนายน ค.ศ. 1467 (ขึ้น 12 ค่ำ เดือนวาโซ 829 ME) พระเจ้านรปติถูกแทงโดยพระนัดดา ซึ่งเกิดจากที่พระองค์เคยตำหนิเรื่องการแอบรักกันกับลูกพี่ลูกน้อง หลังถูกทำร้าย พระเจ้านรปติหลบหนีไปยังเมืองแปร ซึ่งมังกะยอชวา พระโอรสพระองค์หนึ่งปกครองอยู่ พระองค์เสด็จสวรรคตที่นั่นในอีกหนึ่งปีต่อมาเมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม ค.ศ. 1468Hmannan Vol. 2 2003: 97–99Harvey 1925: 99–100

หมายเหตุ

อ้างอิง

บรรณานุกรม







หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์พม่า
หมวดหมู่:ราชวงศ์อังวะ