อุบัติการณ์เทียนอันเหมิน ค.ศ. 1976

อุบัติการณ์เทียนอันเหมิน ค.ศ. 1976  หรือ อุบัติการณ์เทียนอันเหมิน 5 เมษายน () เป็นการรวมตัวและการประท้วงครั้งใหญ่ที่เกิดขึ้นเมื่อ 4–5 เมษายน ค.ศ. 1976 ณ จัตุรัสเทียนอันเหมิน กรุงปักกิ่ง ประเทศจีน อุบัติการณ์นี้เกิดขึ้นในวันไว้ทุกข์ตามประเพณี คือ เทศกาลเช็งเม้ง หลังอุบัติการณ์หนานจิง และถูกจุดชนวนโดยการอสัญกรรมของนายกรัฐมนตรีโจว เอินไหลในช่วงต้นปีนั้น บางคนไม่เห็นด้วยอย่างยิ่งกับการนำสิ่งของที่แสดงการไว้ทุกข์ออกไป และเริ่มรวมตัวกันที่จัตุรัสเพื่อประท้วงต่อต้านทางการส่วนกลาง ขณะนั้นอยู่ภายใต้อำนาจของแก๊งสี่คนเป็นส่วนใหญ่ ผู้ซึ่งสั่งให้เคลียร์พื้นที่จัตุรัส

เหตุการณ์ดังกล่าวถูกตราหน้าว่าเป็น "การต่อต้านการปฏิวัติ" ทันทีหลังเกิดขึ้นโดยคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์และทำหน้าที่เป็นประตูสู่การปลดและกักบริเวณในบ้านของเติ้ง เสี่ยวผิง รองนายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ผู้ซึ่งถูกกล่าวหาว่าบงการเหตุการณ์ ขณะที่เขายืนกรานว่าเขาอยู่ใกล้ ๆ แค่ไปตัดผมเท่านั้น การตัดสินใจของคณะกรรมการกลางว่าด้วยเหตุการณ์นี้ถูกกลับคำหลังสิ้นสุดการปฏิวัติวัฒนธรรม เนื่องจากในเวลาต่อมาจะได้รับการยกย่องอย่างเป็นทางการว่าเป็นการแสดงออกถึงความรักชาติ

จุดกำเนิด
อสัญกรรมของโจว เอินไหล นายกรัฐมนตรีจีน ผู้นำอาวุโสที่ได้รับการเคารพอย่างกว้างขวาง ในวันที่ 8 มกราคม ค.ศ. 1976 กระตุ้นให้เกิดอุบัติการณ์นี้ขึ้น หลายปีก่อนเขาจะถึงแก่อสัญกรรม โจวมีส่วนร่วมในการต่อสู้แย่งชิงอำนาจทางการเมืองกับผู้นำอาวุโสคนอื่น ๆ ในกรมการเมืองพรรคคอมมิวนิสต์จีน โดยมีคู่ปรับที่เห็นได้ชัดเจนและทรงอำนาจที่สุดของโจวคือสมาชิกอาวุโสสี่คนซึ่งต่อมาถูกเรียกว่าแก๊งสี่คนBonavia, David. China's Warlords. New York: Oxford University Press. 1995. p. 24.  ผู้นำของกลุ่มนี้คือเจียง ชิง ภริยาของเหมา เจ๋อตง ประธานพรรคคอมมิวนิสต์ เพื่อจะสลายการแสดงออกทางความรู้สึกของประชาชนที่คาดว่าจะหลั่งไหลออกมาหลังอสัญกรรมของโจว พรรคคอมมิวนิสต์จีนได้จำกัดระยะเวลาการไว้ทุกข์สาธารณะ

วันที่ 4 เมษายน ค.ศ. 1976 ช่วงก่อนวันเทศกาลเช็งเม้งประจำปีของจีน ที่ชาวจีนจะทำพิธีรำลึกถึงบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว ผู้คนหลายพันคนมารวมตัวกันรอบอนุสาวรีย์วีรชน ณ จัตุรัสเทียนอันเหมินเพื่อรำลึกถึงชีวิตและการจากไปของโจว เอินไหลโดยการวางพวงหรีด ป้ายผ้า บทกวี ป้ายประกาศ และดอกไม้ที่เชิงอนุสาวรีย์ จุดประสงค์ที่ชัดเจนที่สุดของการรำลึกนี้คือการกล่าวสรรเสริญโจว แต่เจียงชิง, จาง ชุนเฉียว และเหยา เหวินยฺเหวียนก็ถูกโจมตีจากการกระทำที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นอันตรายต่อนายกรัฐมนตรีWong, J. (1995). Red China Blues. New York. Doubleday/Anchor Books. 406 pages. pp. 165–171.  คำขวัญจำนวนเล็กน้อยที่ถูกทิ้งไว้ที่เทียนอันเหมินยังโจมตีแม้กระทั่งเหมาเอง และการปฏิวัติวัฒนธรรมของเขาด้วยSpence, Jonathan D. The Search for Modern China, New York: W.W. Norton and Company, 1999. . 

ประชาชนกว่าสองล้านคนอาจเดินทางมายังจัตุรัสเทียนอันเหมินในวันที่ 4 เมษายน การสังเกตการณ์เหตุการณ์ที่จัตุรัสเทียนอันเหมินในวันที่ 4 เมษายน โดยตรงระบุว่าทุกชนชั้นในสังคม ตั้งแต่ชาวนาที่ยากจนที่สุดไปจนถึงเจ้าหน้าที่กองทัพปลดปล่อยประชาชนระดับสูงและบุตรหลานของเจ้าหน้าที่พรรคระดับสูง ล้วนมีส่วนร่วมในกิจกรรมนี้ ผู้เข้าร่วมมีแรงจูงใจจากความรู้สึกหลากหลายทั้งความโกรธแค้นต่อการปฏิบัติอย่างไม่เป็นธรรมต่อโจว การปฏิวัติล้มล้างเหมาและนโยบายของเขา ความกังวลต่ออนาคตของจีน และการท้าทายผู้ต้องการลงโทษประชาชนที่รำลึกถึงโจว ไม่มีสิ่งใดบ่งชี้ว่าเหตุการณ์ได้รับการประสานงานจากตำแหน่งผู้นำใด ๆ เป็นการเดินขบวนที่เกิดขึ้นเองโดยธรรมชาติซึ่งสะท้อนถึงความรู้สึกสาธารณะที่แพร่หลาย เติ้ง เสี่ยวผิงไม่ได้ปรากฏตัว และเขาสั่งให้ลูก ๆ เขาเลี่ยงการไปปรากฏตัวที่จัตุรัส

อุบัติการณ์
คืนวันที่ 4 เมษายน คณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนจัดการประชุมเพื่อหารือสถานการณ์ในจัตุรัสเทียนอันเหมิน ผู้อาวุโสพรรคเช่นฮฺว่า กั๋วเฟิงและอู๋ เต๋อ ซึ่งไม่ใช่พันธมิตรใกล้ชิดของแก๊งสี่คน แสดงความวิพากษ์วิจารณ์ผู้ประท้วงและคำขวัญบางอย่างที่วิพากษ์วิจารณ์แก๊งสี่คนและผู้นำพรรค ขณะที่แก๊งสี่คนดูเหมือนจะตื่นตระหนกกับการโจมตีส่วนตัวในเหตุการณ์นี้ และเริ่มใช้หนังสือพิมพ์ที่อยู่ภายใต้การควบคุมของพวกเขาเพื่อกล่าวหาเติ้ง เสี่ยวผิงว่าสนับสนุนและควบคุมผู้ประท้วงCheng, Nien, (1996). Life and Death in Shanghai. New York. Penguin Books. 543 pages. pp. 470–471.  พวกเขาปรึกษาหารือกับเหมา เจ๋อตงซึ่งกำลังป่วย โดยอ้างว่าคนเหล่านี้เป็น "พวกนายทุนที่เดินบนเส้นทางทุนนิยม" ซึ่งกำลังตอบโต้การปฏิวัติชนกรรมาชีพ

การดำเนินการของรัฐบาลเริ่มต้นขึ้นในเช้าวันที่ 5 เมษายน เมื่อกองทัพปลดปล่อยประชาชนเริ่มเคลื่อนย้ายสิ่งของไว้ทกข์ออกจากเทียนอันเหมิน ในเช้าวันเดียวกันนั้น ฝูงชนที่รวมตัวกันรอบอนุสรณ์สถานพบว่ามันถูกตำรวจรื้อถอนออกไปจนหมดสิ้นในระหว่างคืน ทำให้พวกเขาโกรธเคืองอย่างมาก ความพยายามปราบปรามผู้ไว้ทุกข์นำไปสู่การจลาจลรุนแรง ซึ่งรถตำรวจถูกจุดไฟเผาและฝูงชนกว่า 100,000 คนบุกเข้าไปในอาคารรัฐบาลหลายแห่งที่อยู่รายรอบจัตุรัส

เพื่อตอบโต้ คณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนตัดสินใจใช้กำลังสลายฝูงชนที่มาร่วมไว้ทุกข์ที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน กองกำลังรักษาความมั่นคงภายใต้หน่วยแยกปักกิ่งของกองทัพปลดปล่อยประชาชน ร่วมกับกองกำลังอาสาสมัครในเมืองที่อยู่ภายใต้การควบคุมของแก๊งสี่คน เข้าสู่จัตุรัสเพื่อเข้าเคลียร์พื้นที่ด้วยกำลัง มีรายงานว่ากองกำลังอาสาสมัครพกพาไม้กระบองและเข็มขัดหนังTeiwes, Frederick C. and Warren Sun, "The First Tiananmen Incident Revisited: Elite Politics and Crisis Management at the End of the Maoist Era," Pacific Affairs Vol: 77 Issue: 2 (2004) pp. 211–235. มีการจับกุมผู้คนประมาณ 40 รายโดยไม่มีผู้บาดเจ็บล้มตาย และภายในเช้าวันที่ 6 เมษายน สิ่งของที่ใช้ไว้ทุกข์ทั้งหมดก็ถูกนำออกไป

ภายในเวลา 18:00 น. ฝูงชนส่วนใหญ่ได้สลายตัวไปแล้ว แต่มีกลุ่มคนเล็ก ๆ ยังคงอยู่จนถึงเวลา 22:00 น. เมื่อกองกำลังรักษาความมั่นคงเข้าสู่จัตุรัสเทียนอันเหมินและจับกุมพวกเขา หลายคนที่ถูกจับกุมในภายหลังถูกตัดสินโทษใน "การพิจารณาคดีของประชาชน" ที่มหาวิทยาลัยปักกิ่ง หรือถูกตัดสินจำคุกในค่ายแรงงาน อุบัติการณ์ที่คล้ายคลึงกับที่เกิดขึ้นในปักกิ่งในวันที่ 4-5 เมษายน เกิดขึ้นในเจิ้งโจว, คุนหมิง, ไท่หยวน, ฉางชุน, เซี่ยงไฮ้, อู่ฮั่น และกว่างโจว อาจด้วยความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับโจว เติ้ง เสี่ยวผิงจึงถูกปลดจากตำแหน่งทั้งหมด "ทั้งภายในและนอกพรรค" อย่างเป็นทางการในวันที่ 7 เมษายน

มรดก
หลังอสัญกรรมของเหมา ฮฺว่าและวาง ตงซิ่งมีบทบาทสำคัญในการจับกุมออฟโฟร์ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1976 หลังจากนั้น พวกเขาแสดงความเห็นว่า อุบัติการณ์เทียนอันเหมินไม่ใช่กิจกรรมต่อต้านการปฏิวัติ และพร้อมด้วยผู้อาวุโสพรรคคนอื่น ๆ พวกเขาได้กู้ฐานะของเติ้งและนำเขากลับมาปักกิ่ง กระนั้น เติ้งและพันธมิตรสายปฏิรูปของเขาได้เข้าไปพัวพันกับการต่อสู้แย่งชิงอำนาจกับฮฺว่าและวาง ซึ่งเป็นกลุ่มเหมาอิสต์ที่ยึดถือแนวทางดั้งเดิมมากกว่า ท้ายที่สุดเติ้งก็ขึ้นเป็นผู้นำสูงสุดของจีนใน ค.ศ. 1978

ผู้ประท้วงใน ค.ศ. 1976 จำนวนมากได้เขียนบทกวีเพื่อรำลึกถึงโจว เอินไหลและเพื่อแสดงการต่อต้านทางการเมืองต่อสถานการณ์การเมืองในจีน บทกวีที่แต่งขึ้นระหว่างอุบัติการณ์ถูกตีพิมพ์ในภายหลังเป็นสี่ฉบับที่ไม่เป็นทางการโดยนักศึกษาจากสถาบันภาษาต่างประเทศปักกิ่งที่สอง โรงเรียนที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับเติ้ง เสี่ยวผิง

ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1978 ที่การประชุมเต็มคณะครั้งที่สามของคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนชุดที่ 11 พรรคคอมมิวนิสต์จีนทบทวนจุดยืนของตนว่าด้วยอุบัติการณ์เทียนอันเหมิน ค.ศ. 1976 และประกาศให้เป็น "เหตุการณ์ปฏิวัติ" ถือเป็นการปฏิเสธโดยสิ้นเชิงต่อจุดยืนเดิมที่พรรคเคยเสนอไว้

 ดูเพิ่ม 

 ปักกิ่งสปริง
 วันแห่งความเศร้าโศก
 ขบวนการ 4 พฤษภาคม
 การประท้วงที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน ค.ศ. 1989
 วิกฤติอู้ตั่น, ประเทศพม่า (เมียนมาร์)

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:การประท้วงในปี พ.ศ 2519
หมวดหมู่:จัตุรัสเทียนอันเหมิน
หมวดหมู่:พ.ศ. 2519 ในปักกิ่ง
หมวดหมู่:การปฏิวัติทางวัฒนธรรม
หมวดหมู่:การโต้เถียงทางการเมืองในประเทศจีน
หมวดหมู่:การปราบปรามทางการเมืองในประเทศจีน
หมวดหมู่:การประท้วงในประเทศจีน
หมวดหมู่:เมษายน พ.ศ. 2519 ในเอเชีย
หมวดหมู่:โจว เอินไหล
หมวดหมู่:การจลาจลและความไม่สงบทางสังคมในประเทศจีน