สอพินยา

สอพินยา (, ; สิ้นพระชนม์ 1541) เป็นอุปราชเจ้าเมืองเมาะตะมะระหว่างประมาณคริสต์ทศวรรษ 1510 ถึง 1541 และตั้งตนเป็นกษัตริย์แห่งอาณาจักรหงสาวดีระหว่าง ค.ศ. 1539 ถึง 1541 เดิมพระองค์ได้รับการแต่งตั้งครั้งแรกให้เป็นอุปราชแห่งเมืองเมาะตะมะ หนึ่งในสามเมืองสำคัญของอาณาจักรหงสาวดี โดย พญารามที่ 2 ซึ่งเมืองเมาะตะมะในสมัยการปกครองของพระองค์กลายเป็นเมืองท่าที่สำคัญและร่ำรวยจากการค้าขาย นอกจากนี้พระองค์ยังสร้างกองกำลังส่วนพระองค์ที่เข้มแข็งผสมกับกองทหารรับจ้างชาวโปรตุเกส ภายหลังพระองค์จึงปฏิเสธที่จะร่วมรบกับ พระเจ้าสการะวุตพี กษัตริย์องค์สุดท้ายแห่งอาณาจักรหงสาวดีซึ่งมีศักดิ์เป็นพระเชษฐาพระมเหสีของพระองค์ ระหว่างการพิชิตอาณาจักรหงสาวดีของอาณาจักรตองอูช่วง ค.ศ. 1534 – 1541 หลังอาณาจักรตองอูยึดหงสาวดีได้และไม่ไว้พระทัยพระองค์ อาณาจักรตองอูจึงยกทัพมารบกับพระองค์จนถูกจับสำเร็จโทษเมื่อเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1541

เจ้าเมืองเมาะตะมะ
สอพินยาได้รับการแต่งตั้งเป็นอุปราชเมาะตะมะ หนึ่งในสามเมืองสำคัญของอาณาจักรหงสาวดี โดยพญารามที่ 2 เมื่อประมาณคริสต์ทศวรรษ 1510 (พระองค์เป็นอุปราชอยู่แล้วใน ค.ศ. 1519 เมื่อพระองค์ลงนามสนธิสัญญาทางการค้ากับโปรตุเกสPhayre 1967: 96 ที่สะกดพระนามพระองค์เป็น "Chau Bainha"Harvey 1925: 155 พระองค์อาจเป็นเชื้อพระวงศ์หงศาวดีชั้นสูง เนื่องจากมีเพียงเจ้าชายที่มีอาวุโสสูงสุดเท่านั้นที่ได้รับแต่งตั้งเป็นอุปราช) เมื่อพระเจ้าสการะวุตพีขึ้นครองราชย์ใน ค.ศ. 1526 สอพินยาจึงนำเจ้าหญิง Tala Kamu พระขนิษฐาของพระเจ้าสการะวุตพี เป็นอัครมเหสี ตามธรรมเนียมเชื่อมสายพระโลหิตเข้ากับพระประมุขHmannan Vol. 2 2003: 196 แม้จะมีท่าทีในตอนแรก แต่พระองค์ก็ไม่เคารพกษัตริย์วัย 15 พรรษาผู้นี้ที่แสดงให้เห็นว่าไม่สนใจการปกครองเลย และใช้เวลาไปกับ "ความบันเทิงไร้สาระกับพระสหายที่ไม่ดี"Phayre 1967: 94

ในปีถัด ๆ มา สอพินยาแทบไม่ยอมรับเจ้าเหนือหัวของตนที่พะโค และปกครอง "32 เขตของเมาะตะมะ" (บริเวณรัฐมอญในปัจจุบัน และรัฐกะเหรี่ยงทางใต้) ดั่งกษัตริย์ พระยาอู่ รองผู้ว่าราชการของพระองค์ ซึ่งเป็นผู้ว่าราชการเมืองมะละแหม่ง สมรสกับพระเชษฐภคินี/ขนิษฐาของพระเจ้าสการะวุตพีเช่นกัน แต่ถึงกระนั้นก็ยังภักดีต่อสอพินยามากกว่ากษัตริย์องค์สูงสุดSein Lwin Lay 2006: 179 สอพินยาทำการค้าและสร้างความสัมพันธ์ระหว่างประเทศด้วยตนเอง เมาะตะมะภายใต้การนำของพระองค์กลายเป็นเมืองแห่งการค้าขาย และตามคำบอกเล่าของนักสำรวจชาวโปรตุเกส เมาะตะมะมีรายได้จนร่ำรวยมหาศาล พระองค์ใช้ความมั่งคั่งจากการค้าขายเพื่อรวบรวมกองทหารที่แข็งแกร่ง ซึ่งใน ค.ศ. 1540 พระองค์ได้จ้างทหารรับจ้างชาวโปรตุเกสที่มีราคาแพง อาวุธปืน และเรือรบของพวกเขาPhayre 1967: 96–97

พระองค์ประกาศอิสรภาพจากพะโคใน ค.ศ. 1534 โดยปฏิเสธที่จะให้การสนับสนุนความพยายามทำสงครามของพระเจ้าสการะวุตพีต่อราชวงศ์ตองอูตามที่ข้าราชบริพารต้องทำ พระเจ้าสการะวุตพีผู้ไม่ใช่กษัตริย์ที่มีความสามารถ จึงไม่สามารถจัดการตอบโต้ต่อตองอูหรือเมาะตะมะได้ ในปีต่อ ๆ มา สอพินยาพอใจที่จะมองดูกองทัพตองอูโจมตีพม่าตอนล่างลึกขึ้นเรื่อย ๆ พระองค์ไม่คาดว่าจะมีอันตรายใด ๆ เกิดขึ้นกับอาณาจักรของพระองค์เอง เนื่องจากตองอูที่ไม่มีอาวุธจากต่างประเทศไม่สามารถยึดพะโค เมืองหลวงหงสาวดีที่ได้รับการปกป้องโดยทหารรับจ้างจากต่างประเทศได้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า เมื่อตองอูยึดพะโคได้ในที่สุดเมื่อช่วงปลาย ค.ศ. 1538 พระเจ้าสการะวุตพีไม่ไว้วางพระทัยสออพินยาอย่างมาก จึงเลือกที่จะล่าถอยไปยังอาณาจักรแปร ซึ่งเป็นอีกรัฐหนึ่ง แทนที่จะไปเมาะตะมะHtin Aung 1967: 109–110

สงครามกับตองอู

สิ้นพระชนม์

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
สอพินยา เป็นที่รู้จักในประเทศไทยจากนวนิยายเรื่อง ผู้ชนะสิบทิศ แต่งโดย โชติ แพร่พันธุ์ หรือ ยาขอบ ต่อมาได้มีการนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์และละครมากมาย โดยมีนักแสดงผู้รับบท สอพินยา ได้แก่

 แมน ธีระพล จากภาพยนตร์เรื่อง ผู้ชนะสิบทิศ ตอน ยอดขุนพล (2509), ผู้ชนะสิบทิศ ตอน บุเรงนองลั่นกลองรบ และ ผู้ชนะสิบทิศ ตอน บุเรงนองถล่มหงสาวดี (2510)
 สุประวัติ ปัทมสูต จากละครเรื่อง ผู้ชนะสิบทิศ (2523) ทางช่อง 9
 ศานติ สันติเวชกุล จากละครเรื่อง ผู้ชนะสิบทิศ (2532-33) ทางช่อง 3
 ปรมะ อิ่มอโนทัย จากละครเรื่อง ผู้ชนะสิบทิศ (2556) ทางช่อง 8

อ้างอิง

บรรณานุกรม






หมวดหมู่:ราชวงศ์หงสาวดี