หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน

หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน (นรด.) หรือเดิมใช้ชื่อว่า หน่วยบัญชาการกำลังสำรอง และ กรมการรักษาดินแดน (ร.ด.) ตามลำดับ เป็นหน่วยงานขึ้นในสังกัดกองทัพบก ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 4 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2491 มีภารกิจหลัก คือ เตรียมกำลังสำรองให้แก่กองทัพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการฝึกอบรมเยาวชนของชาติ อันได้แก่ นักศึกษาวิชาทหาร (นศท.)

ปัจจุบัน มีที่ทำการตั้งอยู่ ณ เลขที่ 2 ถนนเจริญกรุง แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ตัวอาคารสร้างขึ้นด้วยสถาปัตยกรรมแบบปัลลาดีโอ มีความสวยงาม ตั้งแต่ พ.ศ. 2466 โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ในที่ที่เคยเป็นสวนเจ้าเชตุ และวังท้ายหับเผย ถือเป็นอาคารอนุรักษ์แห่งหนึ่ง  โดยเมื่อแรกสร้างนั้นใช้เป็นที่ตั้งของ กรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ (ปัจจุบันหน่วยทหารดังกล่าวคือกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์)

ในวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2568 พลโท วัชรินทร์ มุทะสินธุ์ ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องให้นายทหารรับราชการ​ดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการ​หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน รองผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการรักษาดินแดนได้แก่ พลตรี นฤดล สุขมาประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องให้นายทหารรับราชการ เล่มที่ 142 ตอนพิเศษ 292 ง​ ราชกิจจานุเบกษา​ 5 กันยายน 2568 หน้าที่ 32 รายชื่อ ที่ 430  และ พลตรี สมพล ปะละไทยประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องให้นายทหารรับราชการ เล่มที่ 142 ตอนพิเศษ 292 ง​ ราชกิจจานุเบกษา​ 5 กันยายน 2568 หน้าที่ 33 รายชื่อ ที่ 448

 ประวัติ 
กิจการรักษาดินแดนมีที่มาจากพระราชบัญญัติจัดระเบียบป้องกันราชอาณาจักร พ.ศ. 2491 และพระราชบัญญัติว่าด้วยการจัดระเบียบการป้องกันราชอาณาจักร พ.ศ. 2490 โดยให้เหตุผลว่าเพื่อให้พลเมืองมีส่วนร่วมในการปกป้องท้องที่ของตนเองโดยที่กองทัพเสียงบประมาณน้อยลง และพลเมืองไม่เสียเวลาประกอบอาชีพ ทั้งนี้เกิดขึ้นหลังรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2490 ต่อมามีการแก้ไขสิทธิประโยชน์ตอบแทนของนักศึกษาวิชาทหารให้ได้รับการยกเว้นตามกฎหมายว่าด้วยการรับราชการทหารตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการฝึกวิชาทหาร
พ.ศ. 2494

 สัญลักษณ์ 

</center>

 หน่วยงานในสังกัด 
 โรงเรียนการกำลังสำรอง ศูนย์การกำลังสำรอง 
 โรงเรียนรักษาดินแดน ศูนย์การนักศึกษาวิชาทหาร
 กองพันทหารราบ หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน
 ค่ายฝึกนักศึกษาวิชาทหารเขาชนไก่
 ศูนย์การนักศึกษาวิชาทหาร
 ศูนย์การกำลังสำรอง

 รายนามผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน 

 เจ้ากรมการรักษาดินแดน 
 พลเอก สุทธิ สุทธิสารณกร (พ.ศ. 2491 - 2491)
 พลโท ขุนศิลป์ศรชัย (พ.ศ. 2491 - 2492), (พ.ศ. 2494 - 2495)
 พลตรี จำรัส จำรัสโรมรัน (พ.ศ. 2492 - 2494)
 พลโท สุรใจ พูลทรัพย์ (พ.ศ. 2495 - 2506)
 พลโท พิศิษฐ์ ฉายเหมือนวงศ์ (พ.ศ. 2506 - 2507)
 พลโท บุญชัย บำรุงพงศ์ (พ.ศ. 2507 - 2508)
 พลโท ยุทธ สมบูรณ์ (พ.ศ. 2508 - 2513)
 พลโท อุทัย ฉายแสงจันทร์ (พ.ศ. 2513 - 2515)
 พลโท พนม โชติพิมาย (พ.ศ. 2515 - 2517)
 พลโท แสวง ขมะสุนทร (พ.ศ. 2517 - 2519)
 พลโท เอื้อม จิระพงศ์ (พ.ศ. 2519 - 2522)
 พลโท ณรงค์ฤทธิ์ มหารักขกะ (พ.ศ. 2522 - 2523)
 พลโท เทียนชัย สิริสัมพันธ์ (พ.ศ. 2523 - 2525)
 พลโท จารุ จาติกานนท์ (พ.ศ. 2525 - 2528)
 พลโท วิจิตร สุขมาก (พ.ศ. 2528 - 2530)
 พลโท วิโรจน์ แสงสนิท (พ.ศ. 2530 - 2531)
 พลโท วชิรพล พลเวียง (พ.ศ. 2531 - 2533)
 พลโท อารียะ อุโฆษกิจ (พ.ศ. 2533 - 2534)
 พลโท อานุภาพ ทรงสุนทร (พ.ศ. 2534 - 2535)
 พลโท ยุทธพันธุ์ มกรมณี (พ.ศ. 2535 - 2536)
 พลโท ประยูร มีเดช (พ.ศ. 2536 - 2538)
 พลโท การุญ ฉายเหมือนวงศ์ (พ.ศ. 2538 - 2540)
 พลโท พนม จีนะวิจารณะ (พ.ศ. 2540 - 2542)
 พลโท หาญ เพไทย (พ.ศ. 2542 - 2543)
 พลโท เกรียงไกร เจริญศิริ (พ.ศ. 2543 - 2544)
 พลโท จำลอง บุญกระพือ (พ.ศ. 2544)

 เจ้ากรมการกำลังสำรองทหารบก 
 พลตรี เหรียญ ดิษฐบรรจง (พ.ศ. 2513 - 2519)
 พลตรี จิตต์กวี เกษะโกมล (พ.ศ. 2519 - 2521)
 พลตรี มานะ รัตนโกเศศ (พ.ศ. 2521 - 2524)
 พลตรี ศิริชัย ลักษณียนาวิน (พ.ศ. 2524 - 2526)
 พลตรี ปัญญา ขวัญอยู่ (พ.ศ. 2526 - 2528)
 พลตรี ปราโมทย์ ระงับภัย (พ.ศ. 2528 - 2531)
 พลตรี อุทัย ชุณหเพสย์ (พ.ศ. 2531 - 2534)
 พลตรี สุพจน์ เกิดชูชื่น (พ.ศ. 2534 - 2537)
 พลตรี บรรจบ จูภาวิง (พ.ศ. 2537 - 2541)
 พลตรี ศักดิ์สิน ทิพย์เกษร (พ.ศ. 2541 - 2544)

 ผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการกำลังสำรอง 
 พลโท จำลอง บุญกระพือ (พ.ศ. 2544 - 2545)
 พลโท ชาญวิช ศรีธรรมวุฒิ (พ.ศ. 2545 - 2546)
 พลโท ศักดิ์สิน ทิพย์เกษร (พ.ศ. 2546 - 2547)
 พลโท วิชญ ไขรัศมี (พ.ศ. 2547 - 2548)
 พลโท อาทร โลหิตกุล (พ.ศ. 2548 - 2549)
 พลโท มนตรี สังขทรัพย์ (พ.ศ. 2549 - 2549)
 พลโท สมเกียรติ สุทธิไวยกิจ (พ.ศ. 2549 - 2551)
 พลโท สิงห์ศึก สิงห์ไพร (พ.ศ. 2551 - 2552)

 ผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน 
 พลโท สิงห์ศึก สิงห์ไพร (พ.ศ. 2552)
 พลโท ธนดล เผ่าจินดา (พ.ศ. 2552 - 2554)
 พลโท ชูเกียรติ เธียรสุนทร (พ.ศ. 2554 - 2555)
 พลโท วิชิต ศรีประเสริฐ (พ.ศ. 2555 - 2556)
 พลโท ยศนันท์ หร่ายเจริญ (พ.ศ. 2556 - 2557)
 พลโท ทลวงรณ วรชาติ (พ.ศ. 2557 - 2558)
 พลโท วีรชัย อินทุโศภณ (พ.ศ. 2558 - 2560)
 พลโท วิโรจน์ วิจิตรโท (พ.ศ. 2560 - 2561)
 พลโท ปราการ ปทะวานิช (พ.ศ. 2561 - 2564)
 พลโท วสุ เจียมสุข (พ.ศ. 2564 - 2566)
 พลโท ทวีพูล ริมสาคร (พ.ศ. 2566 - 2568)
 พลโท วัชรินทร์ มุทะสินธุ์  (พ.ศ. 2568 - ปัจจุบัน)
ยศทหารเป็นยศขณะดำรงตำแหน่งและในวงเล็บเป็นระยะเวลาที่ดำรงตำแหน่ง

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

หมวดหมู่:กองทัพบกไทย
หมวดหมู่:สถาปัตยกรรมแบบปัลลาดีโอ
หมวดหมู่:อาคารอนุรักษ์
หมวดหมู่:โบราณสถานในเขตพระนคร