CYP2A6

ไซโทโครม P450 2A6 (; ชื่อย่อ: CYP2A6; ) เป็นโปรตีนในมหาสกุลไซโทโครม P450 ซึ่งเป็นระบบเอนไซม์ออกซิเดซอเนกประสงค์ของร่างกายมนุษย์ โดยการแสดงออกของ CYP2A6 นั้นจะถูกควบคุมโดยยีน CYP2A6 บน โครโมโซมคู่ที่ 19 โลคัส 19q13.2 และถือเป็นยีนอีกชนิดหนึ่งในกลุ่มยีน cytochrome P450 โดย CYP2A6 ของมนุษย์จะมีหน้าที่ในกระตุ้นการเกิดเมแทบอลิซึมของสารซีโนไบโอติคในร่างกาย นอกจากนี้ CYP2A6 ยังถือเป็นเอนไซม์หลักที่จะมีการแสดงออกเพื่อให้เกิดปฏิกิริยาออกซิเดชันของนิโคตินและโคตินีน เมื่อมีสารทั้งสองเข้ามาในระบบ นอกเหนือจากนั้นจะเป็นการเมแทบอไลซ์ยาชนิดต่าง ๆ สารก่อมะเร็ง อัลคาลอยด์จำพวกคูมารีน โดย CYP2A6 เป็นเอนไซม์เพียงชนิดเดียวในร่างกายมนุษย์ที่มีความสามารถในการกระตุ้นการเกิดปฏิกิริยา 7-hydroxylation เพื่อเมแทบอไลซ์คูมาริน โดยสารที่เกิดจากปฏิกิริยาการเมแทบอไลซ์นี้คือ 7-hydroxycoumarin ซึ่งใช้เป็นตัวชี้วัดการทำงานของ CYP2A6

ทั้งนี้ CYP2A6 เดิมชื่อ CYP2A3 ถือเป็นสมาชิกของกลุ่มเอนไซม์ขนาดใหญ่ของไซโทโครม P450 ที่มียีนควบคุมอยู่บนโครโมโซม 19q เช่นเดียวกันเอนไซม์อื่นในสกุลย่อย CYP2A,  CYP2B และ CYP2F แต่ในภายหลังมีการพิจารณาเปลี่ยนชื่อเอนไซม์นี้จาก CYP2A3 เป็น CYP2A6 เนื่องจากชื่อเดิมซ้ำซ้อนกับ CYP2A3 ที่พบในหนู แต่มีโครงสร้างและหน้าที่แตกต่างกัน

 การกระจายและความผันแปร 
การกระจายของ CYP2A6 ในเนื้อเยื่อของร่างกายนั้นจะพบอยู่ในร่างแหเอนโดพลาซึมเป็นหลัก และมีปริมาณมากที่สุดในเซลล์เนื้อเยื่อตับ ส่วนการแสดงออกของ CYP2A6 นั้นจะพบได้มากในเซลล์ตับ ถุงน้ำดี และเซลล์เยื่อบุโพรงจมูก (Nasal Respiratory Epithellium) ส่วนความผันแปรระดับยีนของ CYP2A6 นั้นว่ามีความผันแปรระหว่างบุคคลของ CYP2A6 อะโพโปรตีน และระดับเอ็มอาร์เอ็นเอของยีนนี้อย่างมีนัยสำคัญ

 ตัวอย่างผังปฏิสัมพันธ์ 
CYP2A6 เป็นเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับกระบวนต่าง ๆ ของร่างกายมากมาย โดยเฉพาะด้านการแพทย์ ตัวอย่างเช่น ทีกาเฟอร์ ซึ่งเป็นยาในรูปโปรดรัก ที่ใช้ในการรักษามะเร็งหลายชนิด จำเป็นต้องถูกเปลี่ยนให้เป็น ฟลูออโรยูราซิล ซึ่งรูปที่ออกฤทธิ์ (active form) ด้วย CYP2A6 ในเซลล์ตับ ดังผังปฏิสัมพันธ์ด้านล่าง

 ลิแกนด์ของ CYP2A6 
ลิแกนด์ของ CYP2A6 นั้นมีหลายชนิด โดยแบ่งออกได้เป็น 3 กลุ่ม คือ ลิแกนด์ที่เป็นสารซับสเตรต สารเหนี่ยวนำ (Inducer) และสารยับยั้ง ( inhibitor) ดังแสดงในตารางด้านล่าง โดยลิแกนด์หลักที่สามารถเหนี่ยวนำเพื่อเพิ่มการทำงานของ CYP2A6 ที่พบได้บ่อยมากที่สุด คือ ฟีโนบาร์บิทอล ไรแฟมพิซิน และยากันชักบางชนิด

สารซับสเตรตสารยับยั้งสารเหนี่ยวนำ 
 สารก่อมะเร็ง
 MNAN 
 NNK 
 NDEA 
 MTBE 
 ทอกซินอื่น ๆ
 อะฟลาทอกซิน บี1 (ไมโคทอกซิน)
 1,3-butadiene (ในยางสังเคราะห์)
 คูมาริน (ต้านการแข็งตัวของเลือด, พบในอบเชย)
 DCBN (สารกำจัดวัชพืช)
 7-ethoxycoumarin (ซับสเตรตทดสอบเอนไซม์)
 สกาโตล
 ควิโนลีน
 MOCA (ในการผลิตโพลียูรีเทน)
 ฮาโลเทน (ยาชา)
 โลซิกาโมน (ยากันชัก)
 เมทอกซีฟลูแรน (ยาชา)
 โคตินีน (เมแทบอไลต์ของนิโคติน)
 นิโคติน (สารกระตุ้น)
 SM-12502 (ต้าน PAF)
 กรดวาโพรอิก (ยากันชัก, ยาควบคุมอารมณ์)
 เด็กซ์เมเดโทมิดีน (ยาระงับประสาท) อะมิโอดาโรน (ยาต้านภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ)
 แอมโลดิปีน (แคลเซียมแชนแนลบล็อกเกอร์)
 บิวพรีนอร์ฟีน (โอปิออยด์กึ่งสังเคราะห์)
 คลอไฟเบรต (ไฟเบรต)
 คลอไตรมาโซล (ยาต้านเชื้อรา)
 เดซิพรามีน (ยาแก้ซึมเศร้ากลุ่มไตรไซคลิก)
 ไดซัลฟิแรม (ยับยั้งอัลดีไฮด์ ดีไฮโดรจีเนส)
 เอนตาคาโปน (ยับยั้ง COMT, ใช้ในโรคพาร์คินสัน)
 ฟีโนไฟเบรต (ไฟเบรต)
 กาบาเพนติน (ยากันชัก)
 ฟลาโวนอยด์ในน้ำเกรปฟรูต
 ไอโซไนอะซิด (ยาปฏิชีวนะ)
 คีโตโคนาโซล (ยาต้านเชื้อรา)
 เลโทรโซล (ยับยั้งอะโรมาเทส, ใช้ในมะเร็งเต้านม)
 เมธิมาโซล (รักษาโรคไทรอยด์)
 เมทอกซาเลน (ฟูราโนคูมาริน, ใช้ในโรคสะเก็ดเงิน)
 เมไทราโพน (ใช้ในการวินิจฉัยภาวะต่อมหมวกไตทำงานไม่เพียงพอ)
 ไมโคนาโซล (ยาต้านเชื้อรา)
 โมดาฟินิล (ทำให้ตื่นตัว)
 นิโคติน (สารกระตุ้น)
 ออเฟเนดรีน (สารต้านฮิสตามีน)
 ไพโลคาร์พีน (กระตุ้นตัวรับมัสคารินิก)
 พรีกาบาลิน (ยากันชัก)
 เซเลกิลีน (ยับยั้งมอนอเอมีนออกซิเดส)
 ซัลโคนาโซล (ยาต้านเชื้อรา)
 ไทโอโคนาโซล (ยาต้านเชื้อรา)
 ทรานิลซัยโปรมีน (ยับยั้งมอนอเอมีนออกซิเดส) 
 บาร์บิเชอริต
 อโมบาร์บิทอลl
 เพนโทบาร์บิทอล
 ฟีโนบาร์บิทอล
 เซโคบาร์บิทอล
 ไรแฟมพิซิน (ยาปฏิชีวนะ)

 ดูเพิ่ม 

 ไซโตโครม P450
 เมแทบอลิซึมของยา
 รายชื่อสารกล้ำสัญญาณของไซโทโครม P450

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 





หมวดหมู่:ยีนบนโครโมโซมคู่ที่ 19
หมวดหมู่:เอนไซม์ในไซโทโครม P450