ตะโดธรรมราชาที่ 2

พระเจ้าตะโดธรรมราชาที่ 2 แห่งแปร (, ; , ราว พ.ศ. 2033 – พ.ศ. 2131) มีพระนามเดิมว่า นันทยอทา เริ่มรับราชการทหารในรัชสมัยพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้แห่งราชวงศ์ตองอู เมื่อพระเจ้าบุเรงนองสำเร็จโทษพระเจ้าตะโดธรรมราชาที่ 1 พระเจ้าแปรพระองค์ก่อนเรียบร้อยแล้ว จึงสถาปนาเขาเป็นพระเจ้าแปรแทน ในฐานะประเทศราชของหงสาวดีในรัชสมัยพระเจ้าบุเรงนองผู้เป็นพระเชษฐาพระราชพงศาวดารพม่า, หน้า 140 และพระเจ้านันทบุเรงผู้เป็นพระภาติยะระหว่าง พ.ศ. 2091 ถึง 2131

 ต้นพระชนม์ 
พระเจ้าตะโดธรรมราชาที่ 2 มีพระนามเดิมว่า นันทยอทา (နန္ဒယော်ဓာ) เป็นพระโอรสองค์ที่ 4 ของเมงเยสีหตู กับพระนางชีน–มโย่เมียะSein Lwin Lay 2006: 247–248 มีพระเชษฐาและพระเชษฐภคินี ร่วมพระมารดา 3 พระองค์ คือ พระนางขิ่นโปนโซ พระเจ้าบุเรงนอง และเมงเยสีตู และยังมีพระอนุชาต่างพระมารดา อีก 2 พระองค์ คือ พระเจ้ามังฆ้องและพระเจ้าตะโดเมงสอ พระองค์เจริญพระชันษาอยู่ในบริเวณพระราชวังตองอูและได้รับการศึกษาการทหารที่นั่นSein Lwin Lay 2006: 109

 เข้ารับราชการทหาร 
 รัชสมัยพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ (พ.ศ. 2077–2093) 
เมื่อพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ เสด็จขึ้นครองราชย์ในวันที่ 24 พฤศจิกายน พ.ศ. 2073 พระองค์ต้องการแผ่ขยายพระราชอำนาจแห่งอาณาจักรตองอู ให้แผ่ไพศาลไปทั่วสารทิศ นันทยอทา ได้เข้าร่วมในสงครามตองอู–หงสาวดี (พ.ศ. 2077–2084) ปี พ.ศ. 2083 นันทยอทา ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองธัมยินดง (သမြင်းတုံ)Maha Yazawin Vol. 2 2006: 149 เป็นเมืองที่อยู่บริเวณพื้นที่สามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดี ปี พ.ศ. 2084Maha Yazawin Vol. 2 2006: 154 พระองค์เข้าร่วมนำทัพในสงครามตองอู–แปร (พ.ศ. 2084–2085) ทรงเป็นผู้นำกองทัพเรือในสงครามตองอู–ยะไข่ (พ.ศ. 2089–2090)Maha Yazawin Vol. 2 2006: 174 และนำทัพช้างในสงครามอยุธยา (พ.ศ. 2091–2092)Maha Yazawin Vol. 2 2006: 183พงศาวดาร (Maha Yazawin Vol. 2 2006: 167) ไม่ได้พูดถึงการมีส่วนร่วมในสงครามกับสมาพันธรัฐแห่งกลุ่มรัฐฉานใน ค.ศ. 1543–1544 และในเดือนมกราคม พ.ศ. 2093 เขาได้ร่วมกับพระเชษฐาบุเรงนองและสิริชัยกะยอดิน ปราบกบฏสมิงทอMaha Yazawin Vol. 2 2006: 194

 รัชสมัยพระเจ้าบุเรงนอง (พ.ศ. 2093–2124) 
หลังจากที่พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ถูกลอบปลงพระชนม์ เมื่อวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2093 พระเจ้าบุเรงนองก็สถาปนาตนเป็นกษัตริย์พระองค์ต่อไป พระองค์ร่วมกับพระเชษฐา กอบกู้อาณาจักรที่แตกออกเป็นก๊กเป็นเหล่า พ.ศ. 2093–2094 ขณะนั้นพระเจ้ามังฆ้อง เจ้าเมืองตองอู พระอนุชาต่างพระมารดาของพระเจ้าบุเรงนองMaha Yazawin Vol. 2 2006: 198–199 แข็งเมืองไม่ยอมรับพระราชอำนาจของพระเชษฐา พระองค์จึงต้องยกทัพไปปราบ วันที่ 11 มกราคม พ.ศ. 2094 พระเจ้ามังฆ้องทรงยอมแพ้ พระเจ้าบุเรงนองพระราชทานอภัยโทษให้ นันทยอทา ที่มีความดีความชอบในศึกครั้งนี้Maha Yazawin Vol. 2 2006: 201 พระเจ้าบุเรงนองจึงทรงพระราชทานบรรดาศักดิ์ ตะโดธรรมราชา ให้แก่นันทยอทา และจึงยกทัพไปปราบพระเจ้าตะโดตู เจ้าเมืองแปร พระสัสสุระของพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ ที่คิดแข็งเมืองอีกพระองค์ เมื่อสำเร็จโทษพระเจ้าตะโดตูแล้ว พระเจ้าบุเรงนองจึงสถาปนา นันทยอทา เป็นพระเจ้าตะโดธรรมราชาที่ 2Maha Yazawin Vol. 2 2006: 204

พระเจ้าตะโดธรรมราชาที่ 2 เป็น 1 ใน 4 ยอดขุนพลคู่พระทัยของพระเจ้าบุเรงนอง ซึ่งได้แก่ พระเจ้าเมงเยสีตู พระเจ้าตะโดธรรมราชา พระเจ้ามังฆ้อง พระเจ้าตะโดเมงสอ ทรงร่วมสมรภูมิตลอดการรณรงค์สงครามตั้งแต่ พ.ศ. 2095–2108 เพื่อรวบรวมอาณาจักร ในปี พ.ศ. 2099 เมงเยสีตู สิ้นพระชนม์ลง ตำแหน่งขุนพลคู่พระทัยก็ตกไปเป็นของพระมหาอุปราชมังชัยสิงห์ (นันทบุเรง) พระองค์ทรงนำทัพไปร่วมในทุกสมรภูมิ ยกเว้นสงครามเมืองมณีปุระ พ.ศ. 2103 และสงครามล้านช้าง พ.ศ. 2108ดูการทัพระหว่าง ค.ศ. 1554 ถึง 1565 ในพงศาวดาร (Maha Yazawin Vol. 2 2006: 215–285). พระเจ้าบุเรงนองได้สร้างอาณาจักรที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หลังจากพักราชการงานศึก ในปีพ.ศ. 2111 ล้านช้างและอยุธยาก็กระด้างกระเดื่อง พระองค์จึงต้องยกทัพไปปราบ และในปีพ.ศ. 2113 พระเจ้าตะโดธรรมราชา กับขุนพลคู่พระทัยอีก 3 พระองค์ ก็ยกขึ้นไปปราบรัฐฉานMaha Yazawin Vol. 2 2006: 267–271Maha Yazawin Vol. 3 2006: 39–46

 สถานที่ เวลา ไพร่พล หมายเหตุ ตองอู พ.ศ. 2093-2094 1,000 ทรงบัญชาการทหารในกองทัพพระเจ้าบุเรงนอง ปราบปรามพระเจ้ามังฆ้อง แปร พ.ศ. 2094 - นำทัพไปทางแม่น้ำอิรวดี เพื่อปราบปรามพระเจ้าตะโดตู หงสาวดี พ.ศ. 2095 - เสด็จนำทัพลงไปยึดพื้นที่สามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดี และนำทัพเรือลงไป โดยมีพระเจ้ามังฆ้องเป็นผู้บัญชาการทัพ ลงไปช่วยหงสาวดีMaha Yazawin Vol. 2 2006: 208–210 อังวะ พ.ศ. 2097-2098 11,000 (ทัพเรือ) นำทัพเรือไปตามแม่น้ำอิรวดี สมทบกับพระเจ้าบุเรงนอง ยกไปปราบพระเจ้าสิทธูกยอดิน ทรงตีได้เมืองสะกายMaha Yazawin Vol. 2 2006: 218–220 แต่เมื่อยกต่อไปตามแม่น้ำอิรวดี ก็ถูกสะกัดโดยทัพอังวะที่เมืองสิงกู ทัพของพระองค์แตกพ่ายและพักทัพอยู่ ณ ที่นั่นMaha Yazawin Vol. 2 2006: 222–223 รัฐฉาน พ.ศ. 2100 18,000 (ทัพเรือ)(Maha Yazawin Vol. 2 2006: 231, footnote by editors): มหาราชวงศ์ระบุว่า 12,000 แต่พงศาวดารในยุคหลังอย่างมหาราชวงศ์ ฉบับใหม่และมหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้วระบุเป็น 18,000 8,000 (ทัพบก)Maha Yazawin Vol. 2 2006: 233–234 ยกทัพไปสมทบกับพระเจ้าบุเรงนอง ไปจนถึงอังวะ ทรงพักทัพ ณ ที่นั่น และยกตามไปโดยทรงบัญชาการทัพที่ยกไปตีรัฐฉานMaha Yazawin Vol. 2 2006: 231–234 โมเน พ.ศ. 2100 8,000 ทรงเป็นทัพหน้า ยกไปตีเมืองโมบเย (รัฐกะยาตอนเหนือ) และเมืองอื่นๆ จนกระทั่งถึงเมืองโมเน ทัพของพระองค์ยึดเมืองโมเนได้โดยปราศจากการสู้รบMaha Yazawin Vol. 2 2006: 241–242 ล้านนา พ.ศ. 2101 10 กองพล (12,000) 2 กองพลม้า (6,000)Maha Yazawin Vol. 2 2006: 245 ทรงนำทัพไปสมทบกับพระเจ้าบเรงนอง ไปรบกับพระเมกุฏิสุทธิวงศ์ เจ้าเมืองเชียงใหม่ พระองค์ทรงเป็นทัพหน้า พระเจ้าตะโดเมงสอเป็นปีกซ้าย พระมหาอุปราชนันทบุเรงเป็นปีกขวา ตามด้วยทัพหลวงและกองพลรักษาพระองค์ของพระเจ้าบุเรงนอง และทัพเกียกกายของพระเจ้ามังฆ้อง พระเมกุฏิสุทธิวงศ์ เกรงกลัวต่อแสนยานุภาพของพระเจ้าบุเรงนอง จึงได้ส่งช้าง 4 เชือก ผ้าแพรจีนอย่างดี และเครื่องราชบรรณาการเป็นอันมาก มาขอสวามิภักดิ์ รัฐจีนไทใหญ่ พ.ศ. 2106 12,000 เป็น 1 ใน 4 กองทัพขุนพลคู่พระทัย ยกไปตีรัฐจีนไทใหญ่ กองทัพของพระองค์ยกมาทางเมืองธีบอMaha Yazawin Vol. 2 2006: 261–262 อยุธยา พ.ศ. 2106-2107 14,000 สงครามช้างเผือก พระเจ้าบุเรงนองทรงกรีฑาทัพยกมาทางด่านแม่ละเมา แขวงเมืองตาก ทรงบัญชาให้พระองค์กับพระเจ้าตะโดเมงสอ ยกเข้าตีเมืองพิษณุโลก หลังจากนั้นก็ทรงนำทัพเรือ ยกลงมาตามแม่น้ำเจ้าพระยา แต่ถูกสกัดโดยกองทัพเรืออยุธยา และเรือกำปั่นโปรตุเกส 3 ลำ ล้านนา พ.ศ. 2107 12,000 เป็น 1 ใน 4 กองทัพขุนพลคู่พระทัย ยกทัพจากอยุธยาขึ้นไปเชียงใหม่ หลังจากยึดเชียงใหม่ได้แล้ว ได้ตั้งพระยาเสนนี เป็นเจ้าเมืองเชียงราย พระยาเกงตุง เป็นเจ้าเมืองเชียงแสน เพื่อให้คอยดูแลรักษาความจงรักภักดีของล้านนาMaha Yazawin Vol. 2 2006: 277–280 อยุธยา พ.ศ. 2111-2112 11,000 เป็น 1 ใน 7 กองทัพที่ยกมาตีกรุงศรีอยุธยาMaha Yazawin Vol. 2 2006: 309 ได้แก่ พระเจ้าบุเรงนอง พระมหาอุปราชนันทบุเรง พระเจ้าแปรตะโดธรรมราชา พระเจ้าตองอูมังฆ้อง พระเจ้าอังวะตะโดเมงสอ พระมหาธรรมราชา เจ้าเมืองพิษณุโลก พระแสนหลวงพิงชัย แม่ทัพเชียงใหม่ พญาแก้วรัตนภูมินทร์ เจ้าเมืองเชียงตุง  ล้านช้าง พ.ศ. 2112-2113 11,000 เป็น 1 ใน 3 ทัพที่ยกไปตีล้านช้าง มีแม่ทัพ 11 นาย ทรงยกทัพมาทางเหนือ จากเมืองลำปาง แต่ทัพพระองค์เดินทัพล่าช้าไปถึง 3 เดือน เพราะขัดสนเสบียงและต้องเจอกับความทุรกันดารของป่าล้านช้างMaha Yazawin Vol. 2 2006: 327–329 โมเยง และ โมกอง พ.ศ. 2114 12,000 ทรงนำทัพเรือยกขึ้นไปตีโมเยงและโมกอง พระองค์ทรงตามไล่ล่าเจ้าเสือฟ้าในป่า แต่ไม่สามารถกุมตัวมาได้Maha Yazawin Vol. 2 2006: 336–338 ล้านช้าง พ.ศ. 2117 11,000 เป็น 1 ใน 4 กองทัพขุนพลคู่พระทัย ยกไปตีล้านช้าง แต่ไม่มีการสู้รบMaha Yazawin Vol. 3 2006: 39–40 โมเยง และ โมกอง พ.ศ. 2118-2119 7,000 ทรงนำทัพไปสมทบ แต่ไม่มีการสู้รบMaha Yazawin Vol. 3 2006: 46

นอกจากนี้ พระเจ้าตะโดธรรมราชาที่ 2 ทรงเป็นผู้ที่จงรักภักดีต่อพระเจ้าแผ่นดินและพระราชวงศ์เป็นอย่างยิ่ง ทรงแสดงความจงรักภักดีต่อพระเจ้าบุเรงนอง ผู้เป็นพระเชษฐา โดยทรงก่อสร้างประตูแปร ประจำเมืองหงสาวดี (ประตูเมืองหงสาวดี มีทั้งหมด 20 ประตู แต่ละประตู ตั้งตามชื่อเมืองประเทศราชของหงสาวดี) พระองค์ได้รับพระเกียติยศจากพระเชษฐาในฐานะที่ทรงจงรักภักดี พร้อมด้วยพระเจ้ามังฆ้องและพรเจ้าตะโดเมงสอ ในวันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2123(Maha Yazawin Vol. 3 2006: 69): วันพฤหัสบดี แรม 4 ค่ำ เดือนดะบ้อง 941 ME = 3 มีนาคม ค.ศ. 1580

 รัชสมัยพระเจ้านันทบุเรง (พ.ศ. 2124–2131) 
วันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2124 พระเจ้าบุเรงนอง สวรรคต พระเจ้านันทบุเรง เสด็จขึ้นครองราชย์ เป็นพระเจ้าหงสาวดี แต่ถึงกระนั้น เมืองประเทศราชที่เคยขึ้นต่อพระเจ้าบุเรงนอง ต่างคิดกระด้างกระด่าง ในเดือนสิงหาคม/กันยายน พ.ศ. 2125(Maha Yazawin Vol. 2 2006: 78): เดือนตะดี้นจุ 944 ME = 21 สิงหาคม ถึง 19 กันยายน ค.ศ. 1582 ขณะนั้นเมืองจัณฑาและเมืองธองทุต ที่อยู่ในรัฐจีนไทใหญ่ แข็งเมืองไม่ยอมส่งเครื่องราชบรรณาการมาถวาย พระเจ้านันทบุเรง โปรดให้พระเจ้าตะโดธรรมราชา กับพระเจ้าเชียงใหม่นรธาเมงสอ นำทัพ 8,000 ไปปราบกบฏ (พระเจ้านันทบุเรงไม่ได้ขอความช่วยเหลือจากพระเจ้าตะโดเมงสอ เพราะทรงไม่ไว้วางพระทัย เพราะเมืองอังวะแอบสนับสนุนให้พวกไทใหญ่ก่อกบฏ) ทัพทั้งสองต้องล้อมเมืองจัณฑาอยู่นานเกือบ 5 เดือน เพราะพวกไทใหญ่ได้รับการสนับสนุนจากจีนต้าหมิงและอังวะ แต่เมื่อพวกไทใหญ่ขาดเสบียง จึงต้องยอมแพ้ กองทัพทั้งหมดยกกลับมาถึงหงสาวดีในเดือนเมษายน พ.ศ. 2126(Maha Yazawin Vol. 2 2006: 78): เสด็จกลับประมาณวันขึ้นปีใกม่ ซึ่งตรงกับวันที่ 8 เมษายน ค.ศ. 1583

ในต้นปี พ.ศ. 2126 พระนางนะชีนแมดอ ได้ส่งผอบใส่ผ้าคลุมไหล่เปื้อนพระโลหิตพร้อมด้วยสาส์น มาแจ้งพระเจ้าตะโดเมงสอ ผู้เป็นพระราชบิดา ในสาส์นมีใจความว่า พระนางถูกพระมหาอุปราชามังกะยอชวา ผู้เป็นพระราชสวามี ตบตีทำร้ายพระนาง เมื่อพระนางทรงแสดงอาการหึงหวงที่พระมหาอุปราชา ไปหลงใหลในพระนางราชธาตุกัลยา พระชายาใหม่ และทรงผลักพระนางชนกับเสา พระเจ้าตะโดเมงสอ ทรงพิโรธเป็นอย่างมาก และนี่ก็ยิ่งทำให้ความสัมพันธ์ของพระเจ้าตะโดเมงสอ กับพระเจ้านันทบุเรงเสื่อมถอยลง และนี่ก็เป็นหนึ่งในสาเหตุที่พระเจ้าตะโดเมงสอจะหาความชอบธรรมในการกบฏ 
ในเดือนมิถุนายน/กรกฎาคม พ.ศ. 2126(Maha Yazawin Vol. 2 2006: 79): เดือนวาโซ 945 ME = 19 มิถุนายน ถึง 17 กรกฎาคม ค.ศ. 1583 พระเจ้าตะโดเมงสอ ลักลอบส่งทูตไปยังเมืองแปร เมืองตองอู และเมืองเชียงใหม่ Maha Yazawin Vol. 3 2006: 80เกลี้ยกล่อมให้พระเจ้าตะโดธรรมราชา พระเจ้ามังฆ้อง และพระเจ้านรธาเมงสอ ให้ร่วมกับพระองค์ แข็งเมืองต่อพระเจ้านันทบุเรง แต่เจ้าผู้ครองนครทั้ง 3 พากันเข้าข้างพระเจ้านันทบุเรง พระเจ้านันทบุเรงทรงทราบความทั้งสิ้นทั้งปวง จึงแต่งทัพยกไปตีเมืองอังวะ ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2127 พร้อมด้วยเจ้าผู้ครองนครทั้ง 3 ศึกอังวะ เป็นศึกสุดท้ายของพระเจ้าตะโดธรรมราชาที่ 2 หลังจากนั้นพระองค์ ก็ไม่ได้มีส่วนร่วมในการนำทัพออกศึกสงครามรบกับอยุธยาในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2127

พระเจ้าตะโดธรรมราชาที่ 2 สวรรคตในเดือนพฤศจิกายน/ธันวาคม พ.ศ. 2131(Maha Yazawin Vol. 3 2006: 89): เดือนนะดอ 950 ME = 19 พฤศจิกายน ถึง 17 ธันวาคม ค.ศ. 1588 พระเจ้านันทบุเรง ทรงแต่งตั้งเมงจีหน่อง เป็นพระเจ้าแปร คือ พระเจ้าตะโดธรรมราชาที่ 3Maha Yazawin Vol. 3 2006: 89

 พระบรมวงศานุวงศ์ 
พระเจ้าตะโดธรรมราชาที่ 2 มีพระอัครมเหสี คือ พระนางสาลินมิบะยา พระธิดาของพระเจ้าบาเยงทเว เจ้าเมืองแปร ทรงอภิเษกสมรสในปี พ.ศ. 2088 ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ มีพระธิดาด้วยกัน 2 พระองค์ คือ พระนางซินพยูชินเมดอ พระมเหสีของพระเจ้าเชียงใหม่นรธาเมงสอ และพระนางมินตะยาเมดอ พระมเหสีของพระเจ้านันทบุเรงMaha Yazawin Vol. 3 2006: 37, 103

นอกจากนี้ยังมีพระโอรสและพระธิดาที่เกิดแต่นางสนมอีก 7 พระองค์ ได้แก่Maha Yazawin Vol. 3 2006: 89–90
 นันทยอทา (เชงเศง) ทรงอภิเษกกับพระนางเมี๊ยตเมียวโปนไว พระธิดาของพระเจ้าบุเรงนอง หลังจากนั้น พระองค์ ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองซะไกง์ พระนามว่า เมงเยเสงฆตู และถูกพระเจ้ามี่นยาซาจี้ เจ้าเมืองยะไข่ จับไปเป็นเชลยที่ยะไข่ ในปี พ.ศ. 2143Maha Yazawin Vol. 3 2006: 38
 เมงชเวเมี๊ยต เจ้าเมืองแตงดา
 เมงเยอุศนะ เจ้าเมืองซะลี่น
 เจ้าหญิงแห่งเมืองสากู
 เจ้าเมืองมล่วน ผู้เป็นควาญช้างให้พระมหาอุปราชามังกะยอชวา ในสงครามยุทธหัตถี และเคยนำทัพไปรบกันเมืองทวายและตะนาวศรี แต่ก็พ่ายศึกกลับมา หลังจากนั้น พระองค์ถูกพระเจ้ามี่นยาซาจี้ เจ้าเมืองยะไข่ จับไปเป็นเชลยที่ยะไข่ ในปี พ.ศ. 2143
 ชินเนเมียว เสนาบดีของพระเจ้าตะโดธรรมราชาที่ 3 ถูกสังหารโดยยานไนง์ ในปี พ.ศ. 2140
 ชินเนตุน เสนาบดีของพระเจ้าตะโดธรรมราชาที่ 3 ถูกสังหารโดยยานไนง์ ในปี พ.ศ. 2140
 ปเยงสาสีหะ เจ้าเมืองเมาะลำเลิง

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
มีนักแสดงผู้รับบท ตะโดธรรมราชาที่ 2 ได้แก่

 เจริญ เวชเกษม จากละครเรื่อง สมเด็จพระนเรศวรมหาราช (2530)
 ศิกษก บรรลือฤทธิ์ จากภาพยนตร์เรื่อง สุพรรณกัลยา (2547)
 จิรศักดิ์ ธนวรพงศ์ จากละครเรื่อง ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เดอะซีรีส์ ภาคองค์ประกันหงสา (2560)

หมายเหตุ

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

บรรณานุกรม







หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในคริสต์ทศวรรษ 1520

หมวดหมู่:พระเจ้าแปร
หมวดหมู่:ราชวงศ์ตองอู
หมวดหมู่:จักรวรรดิตองอูที่หนึ่ง