พระเจ้าแสนเมือง

พระเจ้าแสนเมืองประชุมพงศาวดารเล่ม 2, หน้า 24 (, ; 1284 – 1323) เป็นพระมหากษัตริย์มอญรัชกาลที่ 3 แห่งเมืองเมาะตะมะ ครองราชสมบัติระหว่าง ค.ศ. 1311 ถึง 1323 โดยพระองค์ได้ประกาศเอกราชอย่างเป็นทางการจากอาณาจักรสุโขทัย

หลังจากที่พระบิดาคือสมิงมังละและพระมารดาคือนางอุ่นเรือน พระขนิษฐาในพระเจ้าฟ้ารั่ว ได้ก่อกบฏยึดราชบัลลังก์จากพระเจ้ารามประเดิด ก็ได้เชิญพระองค์ซึ่งขณะนั้นมีพระชนมายุได้ 27 พรรษาขึ้นสืบราชบัลลังก์ต่อมา

ตลอด 12 ปีในรัชสมัยของพระองค์ อาณาจักรหงสาวดีมีแต่ความสงบสุขและพระองค์ยังได้ตัดความสัมพันธ์และประกาศเอกราชอย่างเป็นทางการจากสุโขทัยในราว ค.ศ. 1317/1318 กระทั่งสามารถบุกเข้ายึดลำพูนและตะนาวศรี ซึ่งเป็นเมืองขึ้นของสุโขทัยเมื่อ ค.ศ. 1321 

พระเจ้าแสนเมืองเสด็จสวรรคตอย่างกะทันหันเมื่อในกันยายน ค.ศ. 1323 ขณะพระชนมายุได้เพียง 39 พรรษา เจ้าชีพระราชอนุชาของพระเจ้าแสนเมืองได้ขึ้นสืบราชบัลลังก์ต่อมาเป็นพระเจ้ารามมะไตย เนื่องจากพระราชโอรสของพระเจ้าแสนเมืองยังเยาว์อยู่

พระชนม์ชีพช่วงต้น
พระเจ้าแสนเมืองเสด็จพระราชสมภพใน ค.ศ. 1284พระองค์เสด็จพระราชสมภพในช่วงระหว่างแรม 6 ค่ำ เดือนดะกู้ 646 ME (7 เมษายน ค.ศ. 1284) ถึงสิ้นเดือนตะดี้นจุ 646 ME (9 ตุลาคม ค.ศ. 1284) พงศาวดารราชาธิราช (Pan Hla 2005: 39) ระบุว่าพระองค์ขึ้นครองราชย์ในวันเสาร์ แรม 6 ค่ำ เดือนดะกู้ 673 ME (10 เมษายน ค.ศ. 1311) ในปีที่ 27 (ตอนพระชนมายุ 26 พรรษา) หมายความว่าพระองค์เสด็จพระราชสมภพ หลัง แรม 6 ค่ำ เดือนดะกู้ 646 ME (7 เมษายน ค.ศ. 1284) แต่พงศาวดารยังระบุอีกว่าพระองค์สวรรคตในเดือนตะดี้นจุ 685 ME (31 สิงหาคม ค.ศ. 1323 ถึง 28 กันยายน ค.ศ. 1323) ในปีที่ 41 (ตอนพระชนมายุ 40 พรรษา) หมายความว่าพระองค์เสด็จพระราชสมภพใน ค.ศ. 1283/84 แต่ปีที่ 41 เป็นข้อผิดพลาดทางการเขียน พระองค์ไม่น่าจะอยู่ในปีที่ 41 เดือนตะดี้นจุ 685 ME ตัวเลขพม่า ၀ (0) และ ၁ (1) มีรูปร่างคล้ายกัน และสามารถคัดลอกผิดได้ พระองค์น่าจะสวรรคตในปีที่ 40 ตอนพระชนมายุ 39 พรรษา นี่หมายความว่าพระองค์เสด็จพระราชสมภพในปลายเดือนตะดี้นจุ 646 ME (9 ตุลาคม ค.ศ. 1284) โดยเป็นพระราชโอรสองค์โตในนางอุ่นเรือนกับสมิงมังละ พระราชมารดาเป็นน้องสาวของมะกะโทสามัญชนที่เข้ายึดเป็นเจ้าเมืองเมาะตะมะใน ค.ศ. 1285 แสนเมืองขึ้นเป็นเชื้อพระวงศ์ใน ค.ศ. 1287 เมื่อพระปิตุลาขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าฟ้ารั่วและประกาศเอกราชจากอาณาจักรพุกาม พระองค์ได้รับฐานันดรศักดิ์เป็น "ซอ" ซึ่งมีรายพระนามเป็น ซอโอ่ (စောအို) หรือ ซออาว (စောအော)Saw O ตามพงศาวดารมอญ (1922: 44) และ Saw Aw ตามราชาธิราช (Pan Hla 2005: 37).

เจ้าชายเมื่อทรงพระเยาว์พร้อมกับพระราชวงศ์คาดว่าย้ายไปยังมย่องเมียะ เมืองท่าหลักในเขตสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดีซึ่งพระราชบิดาขึ้นเป็นเจ้าเมืองในช่วงกลางคริสต์ทศวรรษ 1290Per (Pan Hla 2005: 37), พระราชบิดาของพระเจ้าแสนเมืองเป็นที่รู้จักกันในนาม สมิงมย่องเมียะ, "เจ้าแห่งมย่องเมียะ" ข้อมูลแรกที่พูดถึงมังละในฐานะเจ้าเมืองมย่องเมียะอาจเป็นช่วงกลางคริสต์ทศวรรษ 1290 จาก (Harvey 1925: 110) พระเจ้าฟ้ารั่วทรงทำการรวมภูมิภาคที่พูดภาษามอญทั้งหมดสามแห่งในพม่าตอนล่างเมื่อ ค.ศ. 1296 จากนั้นใน ค.ศ. 1311 เมื่อเจ้าชายพระชนมายุ 26 พรรษา พระราชบิดามารดาแต่งตั้งให้เป็นกษัตริย์เมาะตะมะPan Hla 2005: 37

รัชสมัย
ราชาภิเษก
พระราชบิดามารดาของพระเจ้าแสนเมืองวางแผนโค่นล้มพระเจ้ารามประเดิดผู้ครองราชย์ต่อจากพระเจ้าฟ้ารั่วใน ค.ศ. 1307Pan Hla 2005: 36–37 ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1311 สมิงมังละกับนางอุ่นเรือนทำการก่อรัฐประหารในพระราชวังขณะที่พระเจ้ารามประเดิดเสด็จออกไปล่าช้าง กองทัพของสมิงมังละเข้าสังหารพระเจ้ารามประเดิดตอนเสด็จกลับ เดิมทีสมิงมังละต้องการสถาปนาตนเองเป็นกษัตริย์ แต่นางอุ่นเรือนคัดค้านโดยกล่าวว่าสมิงมังละแก่เกินไปแล้ว และพระราชโอรสองค์โตของทั้งสองที่เป็นพระราชนัดดาในพระเจ้าฟ้ารั่ว มีโอกาสได้รับการสนับสนุนจากข้าราชบริพารมากกว่าPan Hla 2005: 37–38 (พระเจ้าแสนเมืองมีพระอนุชาสองพระองค์Pan Hla 2005: 38) ระหว่างการปรึกษา บัลลังก์ว่างลงอย่างน้อยสองสัปดาห์หรืออาจจะนานกว่านั้นเนื่องจากพระเจ้ารามประเดิดมีพระชนมายุ 56 พรรษา (ในปีที่ 57) ตอนสวรรคต พระองค์ต้องสวรรคตในขึ้น 6 ค่ำ ปลายเดือนดะกู้ 672 ME (26 มีนาคม ค.ศ. 1311) ตาม (Pan Hla 2005: 39) พระเจ้าแสนเมืองขึ้นครองราชย์ในวันเสาร์ ขึ้น 6 ค่ำ เดือนดะกู้ 673 ME (10 เมษายน ค.ศ. 1311) ในที่สุดสมิงมังละยอมทำตามความต้องการของพระมเหสี และแสนเมืองขึ้นครองบัลลังก์ในวันที่ 10 เมษายน ค.ศ. 1311Pan Hla 2005: 39

รัชสมัยช่วงต้น
พระราชกรณียกิจประการแรกในรัชสมัยของพระองค์คือการแสวงหาการยอมรับจากอาณาจักรสุโขทัย เจ้าอยู่หัวของเมาะตะมะ กษัตริย์สุโขทัยให้การรับรองด้วยฐานันดรศักดิ์ Saw Thin Maung และส่งแม่นางตะปี พระราชธิดา ไปสมรสทางการเมือง (กษัตริย์สุโขทัยในเวลานั้นอาจเป็นพระยาเลอไทยหรือพ่อขุนรามคำแหง พระราชบิดา)

กระนั้น แสนเมืองยังคงเป็นกษัตริย์ในนามเท่านั้น พระราชบิดายังคงมีอำนาจแท้จริงเบื้องหลังราชบัลลังก์ พงศาวดารราชาธิราชรายงานว่า เจ้ามย่องเมียะทรงจัดการกิจการทั้งปวงที่เกี่ยวกับราชอาณาจักรจาก "พระราชวัง" ของพระองค์เองบนเนินเขาใกล้เคียงที่นอกเมืองเมาะตะมะ สมิงมังละและนางอุ่นเรือนสวรรคตจากวัยชราในช่วงกลางถึงปลายคริสต์ทศวรรษ 1310สมิงมังละและนางอุ่นเรือนน่าจะสวรรคตในช่วงระหว่าง ค.ศ. 1314 ถึง 1319 (Pan Hla 2005: 38): สมิงมังละและนางอุ่นเรือนสวรรคตหลังพระราชนัดดาสองพระองค์ คือ พระยาอายกำกองและ May Hnin Aw-Kanya เสด็จพระราชสมภพ และก่อนปี 682 ME (ค.ศ. 1320/21) เนื่องจากพระยาอายกำกองเสด็จพระราชสมภพใน ค.ศ. 1313 Aw-Kanya น่าจะเสด็จพระราชสมภพใน ค.ศ. 1314 หรือหลังจากนั้น

แตกหักกับสุโขทัย
เมื่อ ค.ศ. 1317/18 พระเจ้าแสนเมืองปรากฏตัวออกมาจากเงาของพระราชบิดา เมื่อแนวด้านเหนือกับปี้นยะเงียบสงบ พระองค์จึงท้าทายกับสุโขทัย พระองค์ทรงแตกหักกับเจ้าอยู่หัวหลังครองราชย์ได้หกปีMon Yazawin 1922: 44 (พงศาวดารไม่ได้อธิบายว่าทำไมพระเจ้าแสนเมืองผู้สมรสกับเจ้าหญิงสยาม จู่ ๆ ก็ตัดสินพระทัยท้าทายเจ้าอยู่หัว ยอร์ช เซเดส์รายงานว่าพ่อขุนรามคำแหงสวรรคต "ไม่นานก่อน ค.ศ. 1318" ไม่ใช่ ค.ศ. 1299 ตามที่รายงานในบันทึกจีนCœdès 1968: 218–219 หากข้อสันนิษฐานของยอร์ช เซเดส์ถูกต้อง พระเจ้าแสนเมืองอาจตัดสินพระทัยไม่สาบานตนต่อพระยาเลอไทย ผู้สืบทอดตำแหน่งของพ่อขุนรามคำแหง)

อย่างไรก็ตาม พระองค์ทรงโจมตีรัฐบริวารทางตะวันตกของสุโขทัย และทรงยึดแคว้นลำพูนทางตอนใต้ของเชียงใหม่ใน ค.ศ. 1320/21จาก (Pan Hla 2005: 38) พระองค์เข้ายึด Labon ใน ค.ศ. 1320/21 (682 ME) (Harvey 1925: 111) แปล Labon เป็นลำพูนทางตอนใต้ของเชียงใหม่ ด้วยความกล้าหาญจากความสำเร็จ พระองค์ทรงมุ่งเป้าไปที่ดินแดนทางใต้ของสุโขทัยที่ชายฝั่งตะนาวศรี เข้ายึดทวายและตะนาวศรีในฤดูแล้งถัดไปPhayre 1967: 66 พระองค์ทรงพอพระทัยในชัยชนะนั้นมาก จึงทรงสร้างพระราชวังขึ้นในเมืองตะนาวศรี และประทับอยู่ในแคว้นที่เพิ่งได้มา

อาณาจักรเมาะตะมะเป็นเอกราชโดยสมบูรณ์ รัชสมัยที่เหลือสงบสุข โดยไม่มีภัยทั้งจากภายในและภายนอก พระองค์สวรรคตไม่นานในช่วงหลังเดือนกันยายน ค.ศ. 1323 ตอนพระชนมายุ 39 พรรษาพงศาวดารราชาธิราช (Pan Hla 2005: 39, 41) ระบุว่าพระองค์ขึ้นครองราชย์ในวันเสาร์ แรม 6 ค่ำ เดือนดะกู้ 673 ME (10 เมษายน ค.ศ. 1311) ในปีที่ 27 และสวรรคตในเดือนตะดี้นจุ 685 ME (31 สิงหาคม ค.ศ. 1323 ถึง 28 กันยายน ค.ศ. 1323) ในปีที่ 41 (พระชนมายุ 40 พรรษา) แต่ปีที่ 41 เป็นข้อผิดพลาดทางการเขียน ตัวเลขพม่า ၀ (0) และ ၁ (1) มีรูปร่างคล้ายกัน และสามารถคัดลอกผิดได้ พระองค์สวรรคตในปีที่ 40 (ตอนพระชนมายุ 39 พรรษา) พระเจ้ารามมะไตย พระอนุชา ขึ้นครองราชย์ต่อPan Hla 2005: 41

พระราชวงศ์
พระเจ้าแสนเมืองทรงมีพระราชโอรสและพระราชธิดากับแม่นางตะปี คือ พระยาอายกำกองและ May Hnin Aw-Kanya

หมายเหตุ

อ้างอิง
 เชิงอรรถ

บรรณานุกรม









หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ราชวงศ์หงสาวดี