พระเจ้าตะโดเมงสอแห่งแปร

พระเจ้าตะโดเมงสอแห่งแปร (, ;  คริสต์ทศวรรษ 1440–1526) กษัตริย์ผู้ก่อตั้งอาณาจักรแปรครองสิริราชสมบัติระหว่าง ค.ศ. 1482 ถึง 1526 ภายหลังจากที่เกิดความขัดแย้งในเรื่องการสืบราชบัลลังก์ของอาณาจักรอังวะพระองค์จึงฉวยโอกาสประกาศเอกราชแปรจากอาณาจักรอังวะ

พระองค์ต้านทานอาณาจักรอังวะโดยเป็นพันธมิตรกับอาณาจักรหงสาวดี อาณาจักรที่มีอำนาจมากที่สุดในพม่าขณะนั้น และ ค.ศ. 1524 ได้ทำสัญญาเป็นพันธมิตรกับ รัฐฉาน พระองค์พร้อมพันธมิตรทำสงครามกับอาณาอังวะได้สำเร็จ พระเจ้าตะโดเมงสอสวรรคตเมื่อ ค.ศ. 1526 หลังจากครองสิริราชสมบัติได้ 44 ปี

พระชนมชีพช่วงต้น
พระองค์มีพระนามตอนพระราชสมภพว่า Min Ba Saw (မင်းဘစော) โดยเป็นพระราชโอรสในพระเจ้านรปติที่ 1 แห่งอังวะกับอัครมเหสีพระนางอตุลสิริมหาราชเทวีแห่งอังวะ พระองค์เป็นพระบุตรองค์ที่ 7 จากพระราชโอรสธิดาทั้งหมด 8 พระองค์Maha Yazawin Vol. 2 2006: 84 พระองค์มีพระเชษฐาสองพระองค์ พระเชษฐภคินี 4 พระองค์ และพระขนิษฐาองค์เดียว พระองค์สมรสกับ Myat Hpone Pyo ผู้เป็นพระธิดาองค์เล็กของซอ-ชเวแคะ พระปิตุลาฝั่งพระราชมารดาผู้เป็นข้าหลวงแห่งแปรและภายหลังสารวดีHmannan Vol. 2 2003: 84 Ba Saw เติบโตขึ้นที่อังวะจนกระทั่ง ค.ศ. 1460 เมื่อพระราชบิดาได้รับการแต่งตั้งเป็นข้าหลวงแห่งสารวดี เมืองทางใต้สุดที่ติดกับชายแดนอาณาจักรหงสาวดี(Maha Yazawin Vol. 2 2006: 84) ระบุว่า Ba Saw ได้รับการแต่งตั้งเป็นข้าหลวงในปี 821 ME (ค.ศ. 1459/60) แต่พงศาวดารยุคหลัง (Yazawin Thit Vol. 1 2012: 293) และ (Hmannan Vol. 2 2003: 95) ระบุเป็นปี 822 ME (ค.ศ. 1460/61)

ข้าหลวงแห่งสารวดี
ช่วงเวลา 12 ปีแรกของพระองค์ที่สารวดีนั้นราบรื่น พระองค์ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งอีกครั้งเมื่อเมงเยสีหตูที่ 1 พระเชษฐา ขึ้นครองราชบัลลังก์อังวะใน ค.ศ. 1468 เมื่อปลาย ค.ศ. 1472/ต้น ค.ศ. 1473 ตะโดเมงสอได้ร่วมมือกับมังศรีชวา พระเชษฐาผู้เป็นอุปราชแห่งแปร เพื่อก่อกบฏต่อต้านพระเชษฐาของทั้งสอง ทั้งคู่คาดหวังว่าจะได้รับความช่วยเหลือทางทหารจากพระเจ้าธรรมเจดีย์แห่งหงสาวดี แต่แผนการดังกล่าวไม่เป็นผล ทั้งสองจึงยอมจำนนต่อเมงเยสีหตูในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1473(Hmannan Vol. 2 2003: 102): เดือนดะบ้อง 834 ME = 28 มกราคม ถึง 26 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1473 เมงเยสีหตูทรงยกโทษให้พระอนุชาทั้งสอง และแต่งตั้งให้กลับเข้ารับตำแหน่งเดิมHmannan Vol. 2 2003: 101–102

กษัตริย์แห่งแปร
หลังจากเมงเยสีหตูสวรรคตใน ค.ศ. 1480 พระเจ้ามังฆ้องที่ 2 กษัตริย์องค์ใหม่ เผชิญกับกบฏครั้งใหญ่ที่นำโดยมังรายกะยอฉะวา ข้าหลวงแห่งยะแม่ที่น ใน ค.ศ. 1482 อุปราชมังศรีชวาแห่งแปร พระเชษฐาอีกพระองค์ของตะโดเมงสอ ก็สวรรคตHmannan Vol. 2 2003: 113–114 ตะโดเมงสอใช้ประโยชน์จากสงครามระหว่างมังฆ้องที่ 2 กับมังรายกะยอฉะวา พระราชนัดดา ในพม่าตอนบน ด้วยการยึดครองเมืองแปร และประกาศเอกราชด้วยตัวพระองค์เอง พระองค์ทรงเลื่อนบรรดาศักดิ์ Saw Myat Lay อัครมเหสีของมังศรีชวาพระเชษฐา ขึ้นเป็นอัครมเหสีของตนเอง พระเจ้ามังฆ้องที่ 2 สามารถส่งกองทัพเข้ายึดเมืองแปรได้สำเร็จ แต่กองทัพอังวะไม่สามารถครอบครองเมืองแปรได้ และต้องล่าถอยหลังผ่านไปหนึ่งเดือนเนื่องจากการโจมตีอย่างหนักหน่วงจากธนูเพลิง ปืนใหญ่ และปืนคาบศิลาที่เพิ่งได้รับมา ทางอังวะไม่สามารถส่งกำลังทหารมาอีกได้ เนื่องจากกบฏยะแม่ที่นที่รุนแรงกว่ามาก (และการกบฏโดยรัฐฉานโม่ญี่นและกะเล่) ได้ใช้ทรัพยากรไปอย่างสิ้นเปลืองตลอดสองทศวรรษต่อมา แปรกลายเป็นอาณาจักรอิสระมีดินแดนรวมสารวดีทางตอนใต้และ Myede ทางตอนเหนือMaha Yazawin Vol. 2 2006: 93–97

พระเจ้าตะโดเมงสออยู่ห่างจากการสู้รบในพม่าตอนบนเป็นส่วนใหญ่ พระองค์สร้างความสัมพันธ์อันสงบสุขกับอาณาจักรหงสาวดี ซึ่งเป็นอาณาจักรที่ทรงอำนาจที่สุดในภูมิภาค พระองค์เปลี่ยนนโยบายในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1520 เมื่ออาณาจักรอังวะใกล้จะล่มสลายจากการโจมตีของสมาพันธรัฐฉานอย่างต่อเนื่อง โดยเข้าร่วมสันนิบาตกับซะโลน ผู้นำสมาพันธรัฐ จากนั้นในวันที่ 22 มีนาคม ค.ศ. 1525 (แรม 14 ค่ำ เดือนดะบ้อง 886 ME) กองทัพผสมของสมาพันธรัฐและแปรได้ปล้นสะดมเมืองอังวะSein Lwin Lay 2006: 105–106 พระเจ้าชเวน่านจ่อชีน กษัตริย์แห่งอังวะผู้เป็นพระปนัดดาในพระเจ้าตะโดเมงสอ ได้หลบหนีไป กองกำลังแปรและสมาพันธรัฐได้ปล้นสะดมเมือง โดยกองทัพแปรได้นำ Shin Maha Rattathara พระสงฆ์ผู้มีชื่อเสียงกลับมาHarvey 1925: 106–107 แปรยังคงอยู่ในสันนิบาตกับสมาพันธรัฐ ซึ่งยังคงโจมตีอังวะต่อไป

พระเจ้าตะโดเมงสอสวรรคตในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1527(Hmannan Vol. 2 2003: 215) ระบุเพียงพระองค์สวรรคตในปี 888 ME (30 มีนาคม ค.ศ. 1526 ถึง 29 มีนาคม ค.ศ. 1527) ส่วน (Yazawin Thit Vol. 1 2012: 321) ระบุวันที่ลึกกว่า: พระองค์สวรรคตในเดือนดะบ้อง 888 ME (31 มกราคม ถึง 1 มีนาคม ค.ศ. 1527) และพระเจ้าบาเยงทเว พระราชโอรส ขึ้นครองราชย์ต่อ

พระราชวงศ์
พระเจ้าตะโดเมงสอมีพระราชโอรสสามพระองค์และพระราชธิดาสามพระองค์จาก Myat Hpone Pyo พระมเหสีองค์แรกที่สิ้นพระชนม์ในสารวดีก่อนที่พระองค์ขึ้นครองราชย์เป็นกษัตริย์แห่งแปร ใน ค.ศ. 1482 พระองค์สมรสกับ Saw Myat Lay พระเทวัน (พี่เขย) แต่ไม่มีพระราชโอรสธิดา

 พระมเหสี บรรดาศักดิ์ พระราชโอรสธิดา อ้างอิง Myat Hpone Pyo พระมเหสีองค์แรก Mi Hpone-Gyi พระมเหสีของ Minye Theingathu แห่ง Kandwin  เมงเยนรธา ข้าหลวงแห่งสารวดี (ครอง ค.ศ. 1525–1531), กบฏ (ค.ศ. 1531 เป็นต้นมา)  Mibaya Khaung Medaw พระมเหสีของ Minye Theingathu แห่ง Kandwin  Bodaw Hnamadaw พระมเหสีของ Mingyi Khame  พระเจ้าบาเยงทเว กษัตริย์แห่งแปร (ครองราชย์ ค.ศ. 1527–1532) พระราชโอรสไม่ทราบพระนาม Yazawin Thit Vol. 1 2012: 327–328 Saw Myat Lay อัครมเหสีแห่งแปร ไม่มี Yazawin Thit Vol. 1 2012: 328

หมายเหตุ

อ้างอิง

บรรณานุกรม






หมวดหมู่:ราชวงศ์อังวะ
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์พม่า
หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในคริสต์ทศวรรษ 1440