หน่วยอนุกรมวิธาน

ช้างแอฟริกาอยู่ในสกุล Loxodonta ซึ่งเป็นแท็กซอนที่ยอมรับกันอย่างกว้างขวาง
ในชีววิทยา หน่วยอนุกรมวิธาน 
หรือ แท็กซอน หรือ แท็กซา (เอกพจน์: taxon พหูพจน์: taxa จากคำว่า taxonomy)
เป็นกลุ่มประชากรของสิ่งมีชีวิตหนึ่งกลุ่มหรือยิ่งกว่าที่นักอนุกรมวิธานพิจารณาว่าเป็นหน่วยเดียวกัน
แท็กซอนมักจะมีชื่อเฉพาะและได้รับการจัดลำดับ (rank) โดยเฉพาะเมื่อได้การยอมรับ แต่ก็ไม่จำเป็นต้องได้ทั้งสองอย่าง
อย่างไรก็ตาม นักอนุกรมวิธานมักจะเห็นไม่ตรงกันในเรื่องว่าอะไรควรจะอยู่ในแท็กซอนหนึ่งๆ และเรื่องเกณฑ์ที่ใช้รวมสิ่งมีชีวิตเข้าแท็กซอน 
โดยเฉพาะในบริบทของการตั้งชื่อที่อิงลำดับ เช่น อนุกรมวิธานแบบลิเนียน แม้จะไม่มีปัญหาเท่ากันเมื่อตั้งชื่อที่จำแนกตามวิวัฒนาการชาติพันธุ์
หากแท็กซอนหนึ่งๆ ได้รับชื่อวิทยาศาสตร์อย่างเป็นทางการ ก็จะเป็นไปตามรหัสการตั้งชื่อ (nomenclature codes) ว่าชื่อวิทยาศาสตร์ใดถูกต้องสำหรับกลุ่มนั้นๆ

คนเก็บของป่าล่าสัตว์ในยุคก่อนประวัติศาสตร์น่าจะเป็นผู้เริ่มจำแนกประเภทและจัดลำดับสิ่งมีชีวิตของทั้งพืชและสัตว์ 
ดังที่เห็นในระบบอนุกรมวิธานพื้นบ้านที่ค่อนข้างซับซ้อน
หลังจากนั้นอีกนาน อริสโตเติลและต่อจากนั้น นักวิทยาศาสตร์ชาวยุโรปหลายคน
รวมทั้งนักพฤกษศาสตร์ชาวสวีเดน คอล ฟ็อน ลินเนีย (ในผลงาน Systema Naturae ซึ่งระบุอนุกรมวิธานแบบลิเนียน)
ก็ได้ช่วยเพิ่มพูนความรู้ในสาขานี้
แนวคิดเรื่องอนุกรมวิธานแบบเป็นหน่วยได้เผยแพร่อย่างแพร่แหลายในผลงาน Flore françoise (1805) ของฌอง-บาปติสต์ ลามาร์ก และ Principes élémentaires de botanique ของ Augustin Pyramus de Candolle
ลามาร์กได้วางระบบสำหรับ "การจำแนกประเภทตามธรรมชาติ" ของพืช
ตั้งแต่นั้นมา นักจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ก็ยังคงดำรงจำแนกสิ่งมีชีวิตที่หลายหลาก
ในปัจจุบัน แท็กซอน "ที่ดี" หรือ "มีประโยชน์" ทั่วไปถือว่าเป็นแท็กซอนที่สะท้อนความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการ

นักจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่หลายคน เช่น ผู้สนับสนุนการตั้งชื่อตามสายวิวัฒนาการ (phylogenetic nomenclature) ใช้วิธีการทางแคลดิสติกส์ที่กำหนดให้แท็กซอนต้องเป็น monophyletic (คือเป็นลูกหลานทั้งหมดของบรรพบุรุษบางชนิด)
"หน่วย" พื้นฐานของพวกเขาคือ เคลด จึงเทียบเท่ากับแท็กซอน โดยสมมุติว่าแท็กซอนควรสะท้อนความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการ
ในทำนองเดียวกัน ในบรรดานักอนุกรมวิธานร่วมสมัยที่ตั้งชื่อแบบลินเนียน (คือ การตั้งชื่อทวินาม) มีเพียงไม่กี่คนที่เสนอแท็กซอนที่รู้ว่าเป็นแบบ paraphyletic (คือมาจากบรรพบุรุษเดียวกันแต่ก็ไม่รวมลูกหลานทั้งหมด)
ตัวอย่างของแท็กซอนที่มีมานานแต่ไม่ใช่เคลดก็คือชั้น "สัตว์เลื้อยคลาน" (Reptilia)
เพราะนกและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจริงๆ เป็นลูกหลานของสัตว์ที่ปกติจัดอยู่ในกลุ่มสัตว์เลื้อยคลาน แต่ทั้งสองก็ไม่ได้รวมอยู่ใน Reptilia (นกปกติจัดอยู่ในชั้น Ave และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในชั้น Mammalia)

 ประวัติ 
คำว่า taxon ได้ใช้ครั้งแรกในปี1926 (โดย Adolf Meyer-Abich) สำหรับกลุ่มสัตว์ โดยมาจากคำว่า taxonomy
ส่วนคำว่า taxonomy ได้บัญญัติขึ้นหนึ่งศตวรรษก่อนหน้านั้นจากคำกรีกโบราณคือ τάξις (táxis) ซึ่งหมายถึง "การจัดเรียง" 
และ νόμος (nómos) ซึ่งหมายถึง "วิธีการ"
สำหรับพืช นักพฤษศาสตร์ชาวดัตช์ Herman Johannes Lam ได้เสนอใช้คำนี้ในปี1948
แล้วได้การยอมรับในงานประชุมพฤกษศาสตร์นานาชาติครั้งที่7 ซึ่งจัดในปี1950

 นิยาม 
อภิธานศัพท์ของรหัสสากล International Code of Zoological Nomenclature (1999) นิยาม (แปลในที่นี้) ไว้ว่าICZN (1999) International Code of Zoological Nomenclature. Glossary  . International Commission on Zoological Nomenclature.
"taxon, (pl. taxa), n.
หน่วยอนุกรมวิธาน (taxonomic unit) ไม่ว่าจะตั้งชื่อหรือไม่ก็ตาม กล่าวคือ กลุ่มประชากรหนึ่งหรือกลุ่มประชากรหลายกลุ่มของสิ่งมีชีวิต ซึ่งมักอนุมานว่ามีความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการชาติพันธุ์ และมีลักษณะร่วมกันซึ่งแยกหน่วยนี้ (เช่น กลุ่มประชากรในภูมิภาค สกุล วงศ์ อันดับ) ออกจากหน่วยอื่นๆ แท็กซอนจะครอบคลุมแท็กซาที่อยู่ในลำดับต่ำกว่าและสิ่งมีชีวิตแต่ละตัวที่รวมอยู่ด้วยกันทั้งหมด[...]"

 ลำดับ 

 ดูเพิ่ม 
 อนุกรมวิธาน
 แคลดิสติกส์

 เชิงอรรถ 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

หมวดหมู่:สิ่งมีชีวิต
หมวดหมู่:ชีววิทยา
หมวดหมู่:อนุกรมวิธาน (ชีววิทยา)
หมวดหมู่:การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์