แบคทีเรียก่อโรค

แบคทีเรียก่อโรค () คือแบคทีเรียที่สามารถทำให้เกิดโรคได้ บทความนี้เน้นที่แบคทีเรียที่ก่อโรคในมนุษย์ โดยทั่วไปสปีชีส์ของแบคทีเรียส่วนใหญ่ไม่เป็นอันตราย และหลายชนิดยังมีประโยชน์ต่อร่างกาย แต่บางชนิดสามารถก่อให้เกิดโรคติดเชื้อได้ มีการประมาณการว่าแบคทีเรียที่สามารถก่อโรคในมนุษย์มีน้อยกว่าร้อยชนิด ตรงกันข้ามกับแบคทีเรียในลำไส้ซึ่งมีอยู่หลายพันชนิด โดยในแต่ละบุคคลจะมีอยู่ไม่กี่ร้อยชนิดภายในทางเดินอาหาร

ร่างกายมนุษย์สัมผัสกับแบคทีเรียหลากหลายชนิดอยู่ตลอดเวลา ทั้งชนิดที่มีความสัมพันธ์แบบภาวะอิงอาศัย ซึ่งเจริญเติบโตบนผิวหนังและเยื่อเมือก และแบคทีเรียกินซาก ซึ่งมักพบในดินและสิ่งเน่าเปื่อย ร่างกายของมนุษย์มีเลือดและสารน้ำต่าง ๆ ที่มีสารอาหารเพียงพอสำหรับการเจริญเติบโตของแบคทีเรียหลายชนิด อย่างไรก็ตาม ร่างกายก็มีระบบป้องกันตนเองที่ช่วยต่อต้านการรุกรานของจุลชีพและก่อให้เกิดภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติหรือภูมิคุ้มกันโดยกำเนิดต่อจุลชีพจำนวนมาก

แบคทีเรียก่อโรคมีการปรับตัวเฉพาะและมีกลไกที่ช่วยให้สามารถเอาชนะระบบป้องกันตามธรรมชาติของร่างกาย และสามารถรุกรานอวัยวะภายใน เช่น เลือด ซึ่งโดยปกติไม่ควรมีแบคทีเรียปรากฏอยู่ บางชนิดก่อโรคเพียงที่เยื่อบุผิว ผิวหนัง หรือเยื่อเมือก แต่บางชนิดสามารถแทรกซึมลึกเข้าไปในเนื้อเยื่อ และแพร่กระจายผ่านทางระบบน้ำเหลืองและกระแสเลือด ในบางกรณีที่พบไม่บ่อย แบคทีเรียก่อโรคอาจทำให้คนที่มีสุขภาพดีติดเชื้อได้ อย่างไรก็ตาม การติดเชื้อโดยทั่วไปมักเกิดเมื่อระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายอ่อนแอ เช่น มีบาดแผล ภาวะเป็นพิษ มีไข้ อ่อนเพลีย หรือขาดสารอาหาร ในหลายกรณี ควรแยกความแตกต่างระหว่างการติดเชื้อ (infection) และการเพิ่มจำนวน (colonization) ซึ่งหมายถึงการมีแบคทีเรียอยู่โดยไม่ก่ออันตรายหรือก่ออันตรายน้อยมาก


วัณโรค ซึ่งเกิดจากแบคทีเรีย Mycobacterium tuberculosis เป็นหนึ่งในโรคที่มีภาระโรคสูงที่สุดในโลก โดยคร่าชีวิตผู้คนไปถึง 1.4 ล้านคนใน ค.ศ. 2019 โดยส่วนใหญ่เกิดในภูมิภาคแอฟริกาใต้สะฮารา แบคทีเรียก่อโรคยังเป็นสาเหตุของโรคสำคัญระดับโลกอื่น ๆ เช่น ปอดบวม ซึ่งอาจเกิดจากเชื้อ Staphylococcus, Streptococcus และ Pseudomonas รวมทั้งภาวะอาหารเป็นพิษ ซึ่งเกิดจากแบคทีเรีย เช่น Shigella, Campylobacter และ Salmonella แบคทีเรียเหล่านี้ยังเป็นสาเหตุของการติดเชื้ออื่น ๆ เช่น บาดทะยัก ไข้ไทฟอยด์ คอตีบ ซิฟิลิส และโรคเรื้อน

แบคทีเรียก่อโรคยังเป็นสาเหตุของอัตราการเสียชีวิตของทารกที่สูงในประเทศกำลังพัฒนา งานวิจัยจากโครงการการศึกษาภาระโรคทั่วโลก (Global Burden of Disease Study, GBD) ประเมินว่าอัตราการเสียชีวิตทั่วโลกจากการติดเชื้อจากแบคทีเรีย (33 ชนิด) ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตถึงหนึ่งในแปดของจำนวนผู้เสียชีวิตทั้งหมด (หรือประมาณ 7.7 ล้านคน) ซึ่งอาจทำให้การติดเชื้อแบคทีเรียเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับสองของโลกใน ค.ศ. 2019 เมื่อเปรียบเทียบกับสาเหตุแท้จริงของการตายของ GBD ระดับ 3

แบคทีเรียก่อโรคส่วนใหญ่สามารถเพาะเลี้ยงในห้องปฏิบัติการได้ และสามารถระบุชนิดได้ด้วยวิธีการย้อมแกรมและวิธีอื่น ๆ แบคทีเรียที่เพาะเลี้ยงได้เหล่านี้มักถูกนำไปทดสอบความไวต่อยาปฏิชีวนะ เพื่อเลือกใช้ยาที่เหมาะสมในการรักษาการติดเชื้อ สำหรับเชื้อโรคที่ยังไม่เคยรู้จักมาก่อน สมมติฐานของค็อค (Koch's postulates) ยังเป็นมาตรฐานในการพิสูจน์ความสัมพันธ์แบบเหตุและผลระหว่างจุลชีพกับโรคที่เกิดขึ้น

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Bacterial Pathogen Pronunciation (การออกเสียงของเชื้อแบคทีเรียก่อโรค) โดย Neal R. Chamberlain, Ph.D. ที่ A.T. Still University
 จีโนมของแบคทีเรียก่อโรคและข้อมูลที่เกี่ยวข้อง ที่ PATRIC - ศูนย์ข้อมูลชีวสารสนเทศที่ได้รับทุนจาก NIAID


หมวดหมู่:โรคติดเชื้อแบคทีเรีย