ชีจิ๋ว

ชีจิ๋ว("ครั้นหัวเมืองทั้งห้าสิบเมืองใหญ่นั้น คืออ้วนสุดเจ้าเมืองลำหยงหนึ่ง ฮันฮกเจ้าเมืองกิจิ๋วหนึ่ง ขงมอเจ้าเมืองเซียงจิ๋วหนึ่ง เล่าต้ายเจ้าเมืองอิวจิ๋วหนึ่ง อองของเจ้าเมืองโห้ลายหนึ่ง เตียวเมาเจ้าเมืองตันลิวหนึ่ง เตียวโป้เจ้าเมืองตองกุ๋นหนึ่ง อ้วนอุ๋ยเจ้าเมืองซุนหยงหนึ่ง เปาสิ้นเจ้าเมืองเจปักหนึ่ง ขงเล่งเจ้าเมืองปักไฮหนึ่ง เตียวเถียวเจ้าเมืองก่องเล่งหนึ่ง โตเกี๋ยมเจ้าเมืองชีจิ๋วหนึ่ง มาเท้งเจ้าเมืองเสเหลียงหนึ่ง เตียนเอี๋ยงเจ้าเมืองเสียงต๋งหนึ่ง ซุนเกี๋ยนเจ้าเมืองเตียงสาหนึ่ง รู้ในหนังสือรับสั่งก็มีความยินดี จึงคุมทหารเมืองละหมื่นหนึ่งบ้างสองหมื่นบ้างสามหมื่นบ้างยกไปเข้าด้วยโจโฉ เปนสิบหกหัวเมืองทั้งอ้วนเสี้ยว โจโฉจึงยกกองทัพทั้งปวงไปณแดนเมืองลกเอี๋ยง")  เทียบกับ (操發檄文去後，各鎮諸侯，皆起兵相應：第一鎮，後將軍南陽太守袁術。第二鎮，冀州刺史韓馥。第三鎮，豫州刺史孔伷。第四鎮，兗州刺史劉岱。第五鎮，河內太守王匡。第六鎮，陳留太守張邈。第七鎮，東郡太守喬瑁。第八鎮，山陽太守袁遺。第九鎮，濟北相鮑信。第十鎮，北海太守孔融。第十一鎮，廣陵太守張超。第十二鎮，徐州刺史陶謙。第十三鎮，西涼太守馬騰。第十四鎮，北平太守公孫瓚。第十五鎮，上黨太守張楊。第十六鎮，烏程侯長沙太守孫堅。第十七鎮，祁鄉侯渤海太守袁紹。諸路軍馬，多少不等，有三萬者，有一二萬者，各領文官武將，投洛陽來。) สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ตอนที่ 5. ในภาษาจีนกลางเรียกว่า สฺวีโจว () ในฐานะภูมินามทางประวัติศาสตร์ใช้หมายถึงพื้นที่ที่แตกต่างกันไปในแต่ละยุคสมัย โดยทั่วไปแล้วหมายถึงหนึ่งในเก้ามณฑล ซึ่งนครสฺวีโจวในมณฑลเจียงซู (江蘇) ในปัจจุบันได้รับชื่อมาใช้

 ประวัติศาสตร์ 

 ยุคก่อนราชวงศ์ฉิน 
ชีจิ๋วเป็นหนึ่งในเก้ามณฑลของจีนโบราณที่ถูกระบุถึงในตำราประวัติศาสตร์จีน เข่น ยฺหวี่ก้ง (禹貢), เอ๋อร์หย่า (爾雅) และ โจวหลี่ (周禮)

ยฺหวี่ก้ง บันทึกว่า "ทะเล เขาไต้ (岱) และแม่น้ำห้วย (淮河 หฺวายเหอ) ทำหน้าที่เป็นเขตแดนของชีจิ๋ว"English translation of the quoted Chinese text from the Yu Gong. ในขณะที่การนิยามของชีจิ๋วใน เอ๋อร์หย่า นั้นย่อมากกว่าโดยมีความว่า "ที่ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันออกของแม่น้ำเจ (濟河 จี่เหอ)" ตามคำนิยามเหล่านี้ มณฑลชีจิ๋วโบราณจึงครอบคลุมพื้นที่ซึ่งเทียบได้คร่าว ๆ กับภูมิภาคต่าง ๆ ทางตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลชานตง (山東) (ทางใต้ของเขาไทสัน) และทางเหนือของมณฑลเจียงซู (江蘇) (ทางเหนือของแม่น้ำห้วย) ในปัจจุบัน

 ราชวงศ์ฮั่น 
เมื่อ 106 ปีก่อนคริสตกาล ในรัชสมัยพระเจ้าฮั่นบู๊เต้ (漢武帝 ฮั่นอู่ตี้; ครองราชย์ 141–87 ปีก่อนคริสตกาล) ในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันตก (西漢 ซีฮั่น) แผ่นดินจีนถูกแบ่งออกเป็น 13 เขตการปกครองหรือมณฑล [ไม่รวมนครหลวงเตียงอั๋น (長安 ฉางอาน) และ 7 เมืองหรือกุ๋น (郡 จฺวิ้น) ในบริเวณใกล้เคียง] แต่ละมณฑลปกครองโดยข้าหลวงมณฑลหรือชื่อฉื่อ (刺史) ในมณฑลเหล่านี้มี 11 มณฑลที่ตั้งชื่อตามเก้ามณฑลที่ถูกกล่าวถึงในตำราประวัติศาสตร์ ชูจิง (書經) และ โจวหลี่ ชีจิ๋วเป็นหนึ่งใน 11 มณฑลเหล่านี้ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของมณฑลเจียงซู (ทางเหนือของแม่น้ำแยงซี) และทางตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลชานตงในปัจจุบัน ในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก (東漢 ตงฮั่น; ค.ศ. 25–220 ) อำเภอเอกของชีจิ๋วคืออำเภอถาน (郯; ปัจจุบันคืออำเภอถานเฉิง นครหลินอี๋ มณฑลชานตง)

 ยุคสามก๊กและราชวงศ์จิ้น 
ในยุคสามก๊ก (三國 ซานกั๋ว; ค.ศ. 220-280) มณฑลชีจิ๋วอยู่ในอาณาเขตของรัฐวุยก๊ก (魏國 เว่ย์กั๋ว; ค.ศ. 220-265) อำเภอเอกของมณฑลย้ายไปยังอำเภอเพ้งเสีย/แพเสีย (彭城 เผิงเฉิง; ปัจจุบันคือนครสฺวีโจว มณฑลเจียงซู) พื้นที่ของมณฑลชีจิ๋วลดลงเล็กน้อยเนื่องจากชายแดนด้านใต้ติดกับรัฐง่อก๊ก (吳國 อู๋กั๋ว)

หลังการล่มสลายของราชวงศ์จิ้นตะวันตก (西晉 ซีจิ้น; ค.ศ. 265–316) เนื่องจากการก่อการกำเริบโดยห้าชนเผ่า บรรดาคนของราชวงศ์จิ้นที่เหลืออยู่หนีจากภาคเหนือไปยังภาคใต้ของจีนและก่อตั้งราชวงศ์จิ้นตะวันออก (東晉 ตงจิ้น; ค.ศ. 317–420) เพื่อปกครองราษฎรที่อพยพมาตั้งถิ่นฐานทางใต้ของแม่น้ำห้วย ในขณะที่พื้นที่ภายใต้การปกครองของราชวงศ์จิ้นก็ลดลงอีกครั้ง อำเภอเอกของมณฑลชีจิ๋วมีการเปลี่ยนแปลงอยู่บ่อยครั้งโดยย้ายไปแห้ฝือ (下邳 เซี่ยพี; ปัจจุบันคืออำเภอซุยหนิง มณฑลเจียงซู), ซันหยง (山陽 ซานหยาง; ปัจจุบันคือเขตหฺวานอาน มณฑลเจียงซู), กองเหลง (廣陵 กว่างหลิง; ปัจจุบันคือนครหยางโจว มณฑลเจียงซู) และจิงโข่ว (京口; ปัจจุบันคือนครเจิ้นเจียง มณฑลเจียงซู) ในช่วงเวลาต่าง ๆ กัน เนื่องจากอำเภอเอกได้ย้ายลงไปทางใต้ของแม่น้ำแยงซีที่ไม่เคยอยู่ในอาณาเขตของมณฑชีจิ๋วเดิมมาก่อน มณฑลชีจิ๋วจึงกลายเป็นมณฑลอพยพ

 ยุคสิบหกรัฐและยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้ 
ในยุคสิบหกรัฐ ชีจิ๋วถูกแบ่งแยกหรือมาอยู่ภายใต้การปกครองของรัฐต่าง ๆ ดังนี้:
 รัฐเยียนหลัง (後燕 โฮ่วเยียน; ค.ศ. 384–409) ตั้งให้อำเภอเอกของชีจิ๋วคือหฺวางจินกู้ (黃巾固; ปัจจุบันคือเขตจางชิว มณฑลชานตง) และย้ายไปลิหยง (黎陽 หลีหยาง; ทางตะวันออกของอำเภอซฺวิ่น มณฑเหอหนานในปัจจุบัน) ภายหลังย้ายไปเอียนเสีย (鄄城 เจฺวี้ยนเฉิง; ทางเหนือของอำเภอเจฺวี้ยนเฉิง มณฑลชานตงในปัจจุบัน)
 รัฐเยียนใต้ (南燕 หนานเยียน; ค.ศ. 398–410) ตั้งให้อำเภอเอกของชีจิ๋วคือจฺวี่เฉิง (莒城; ปัจจุบันคืออำเภอจฺวี่ มณฑลชานตง) ปกครองบางส่วนของทางตะวันออกเฉียงใต้ของชานตง
 รัฐฉินหลัง (後秦 โฮ่วฉิน; ค.ศ. 384–417) ตั้งให้อำเภอเอกของชีจิ๋วคือฮางเสีย (項 เซี่ยง; ทางเหนือของอำเภอเฉิ่นชิว มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน) ปกครองภูมิภาคทางตะวันออกของบริเวณที่เป็นนครชางชิว (商丘), อำเภอไท่คาง (太康) และอำเภอชางฉุ่ย (商水) ในมณฑลเหอหนานในปัจจุบัน รวมถึงนครปั๋วโจว (亳州), อำเภอกัวหยาง (渦陽) และอำเภอเหมิงเฉิง (蒙城) ในมณฑลอานฮุย (安徽) ในปัจจุบัน

เมื่อ ค.ศ. 405 ในรัชสมัยจักรพรรดิจิ้นอานตี้ (晉安帝; ครองราชย์ ค.ศ. 397-419) แห่งราชวงศ์จิ้นตะวันออก หลิว ยฺวี่ (劉裕) ยึดดินแดนเดิมทางเหนือของแม่น้ำห้วยคืนมาได้ ชีจิ๋วได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็นชีจิ๋วเหนือ (北徐州 เป่ย์สฺวีโจว) ซึ่งมีชายแดนทางใต้ติดกับแม่น้ำห้วยและมีอำเภอเอกคือเพ้งเสียเมื่อ ค.ศ. 411 ขณะเดียวกัน ชีจิ๋วที่เป็นมณฑลอพยพก็ยังคงอยู่

เมื่อ ค.ศ. 421 ในรัชสมัยจักรพรรดิซ่งอู่ตี้ (宋武帝; ครองราชย์ ค.ศ. 420–422) แห่งราชวงศ์หลิวซ่ง (劉宋) มณฑลชีจิ๋วเหนือได้รับการเปลี่ยนชื่อกลับเป็นชีจิ๋ว ส่วนชีจิ๋วที่เป็นมณฑลอพยพได้รับชื่อว่าชีจิ๋วใต้ (南徐州 หนานสฺวีโจว)

เมื่อ ค.ศ. 433 ในรัชสมัยจักรพรรดิเว่ย์ไท่อู่ตี้ (魏太武帝; ครองราชย์ ค.ศ. 424–452) แห่งราชวงศ์เว่ย์เหนือ (北魏 เป่ย์เว่ย์; ค.ศ. 386–535) อำเภอเอกของมณฑลชีจิ๋วถูกก่อตั้งที่อำเภอจี้หยาง (濟陽縣 จี้หยางเซี่ยน; ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอำเภอหลานเข่า มณฑลเหอหนาน) แต่ถูกยกเลิกเมื่อ ค.ศ. 467 ในรัชสมัยจักรพรรดิเว่ย์เซี่ยนเหวินตี้ (魏獻文帝; ครองราชย์ ค.ศ. 465–471)

เมื่อ ค.ศ. 473 เนื่องจากพื้นที่ดั้งเดิมของมณฑลชีจิ๋วถูกราชวงศ์เว่ย์เหนือยึดไป ราชวงศ์หลิวซ่งจึงก่อตั้งมณฑลชีจิ๋วแห่งใหม่ โดยมีอำเภอเอกคืออำเภอเยียน (燕縣 เยียนเซี่ยน; ปัจจุบันคืออำเภอเฟิ่งหยาง มณฑลอานฮุย)

 ราชวงศ์ยฺเหวียน, หมิง และชิง 
ในรัชสมัยจักรพรรดิยฺเหวียนฮุ่ยจง (元惠宗; ครองราชย์ ค.ศ. 1333–1370) แห่งราชวงศ์ยฺเหวียน (元; ค.ศ. 1279–1368) ชีจิ๋วกลายเป็นเขตการปกครองในชื่อ "สฺวีโจวลู่" (徐州路) หรือ "เขตชีจิ๋ว" หลัง ค.ศ. 1348 โดยมีอำเภอเอกคือเพ้งเสีย (เผิงเฉิง)

ในรัชสมัยจักรพรรดิหงอู่ (洪武帝 หงอู่ตี้; ครองราชย์ ค.ศ. 1368–1398) แห่งราชวงศ์หมิง (明; ค.ศ. 1368–1644) กลับไปใช้ชื่อ "ชีจิ๋ว" และมีอำนาจปกครองอำเภอเพ่ย์ (沛縣 เพ่ย์เซี่ยน) และอำเภอเฟิง (豐縣 เฟิงเซี่ยน) ในมณฑลเจียงซู กับอำเภอต้างซาน (碭山縣 ต้างชานเซี่ยน) และอำเภอเซียว (蕭縣 เซียวเซี่ยน) ในมณฑลอานฮุย

ชีจิ๋วกลายเป็น "จังหวัดชีจิ๋ว" (徐州府 สฺวีโจวฝู่) ในรัชสมัยจักรพรรดิยงเจิ้ง (雍正帝 ยงเจิ้งตี้; ครองราชย์ ค.ศ. 1722–1735) แห่งราชวงศ์ชิง (清; ค.ศ. 1644–1912) และมีอำนาจปกครองบริเวณที่เป็นนครสฺวีโจว (徐州) และซู่เชียน (宿遷) ในมณฑลเจียงซูปัจจุบัน กับนครซู่โจว (宿州), อำเภอเซียว และอำเถอต้างชานในมณฑลอานฮุย

 ในฐานะภูมินามรูปแบบอื่น ๆ  
 ยุคก่อนราชวงศ์ฉิน 
 พื้นที่ทางตะวันออกของรัฐหลู่ (魯): จู (邾; ทางตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลชานตงในปัจจุบัน) "สฺวี" (徐) คือ "จู" ซึ่งเป็นอีกรูปแบบตัวอักษรในจีนโบราณที่ปรากฏเป็นบางครั้ง
 พื้นที่ของรัฐเจ๋ (齊 ฉี): เซฺว (薛; ทางใต้ของนครเถิงโจว มณฑลชานตงในปัจจุบัน) เมื่อ ค.ศ. 340 แห้ฝือ (下邳 เซี่ยพี) ถูกย้ายไปเซฺว จากนั้นเซฺวจึงเปลี่ยนชื่อเป็นชีจิ๋ว (สฺวีโจว)
 พื้นที่ที่เดิมเป็นของรัฐเจ๋ ภายหลังถูกยุดโดยรัฐเอี๋ยน (燕 เยียน) และรัฐเตียว (趙 เจ้า): ชูโจว (舒州; ปัจจุบันคืออำเภอต้าเฉิง มณฑลเหอเป่ย์)

 ราชวงศ์จิน 
ในรัชสมัยจักรพรรดิจินไท่จง (金太宗; ครองราชย์ ค.ศ. 1123–1135) แห่งราชวงศ์จิน (金) ของชาวนฺหวี่เจิน (女真) "เขตทหารอานซู่" (安肅軍置 อานซู่จฺวินจื้อ) ซึ่งมีอำเภอเอกที่อำเภออานซู่ (安肅縣 อานซู่เซี่ยน; ปัจจุบันคือเขตสฺวีฉุ่ย มณฑลเหอเป่ย์) ถูกเปลี่ยนชื่อเป็นชีจิ๋ว (สฺวีโจว) ปกครองพื้นที่ซึ่งอยู่ทางตะวันออกของเขตสฺวีฉุ่ย (徐水區 สฺวีฉุ่ยชฺวี) ในปัจจุบัน ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น "จังหวัดอานซู่" (安肅州 อานซู่โจว) เมื่อ ค.ศ. 1151 ในรัชสมัยหวานเหยียน เลี่ยง (完顔亮; ครองราชย์ ค.ศ. 1150–1161)

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:มณฑลของจีนโบราณ
หมวดหมู่:มณฑลของราชวงศ์ฮั่น