วัดบ้านแพน

วัดบ้านแพน เป็นวัดราษฏร์ ตั้งอยู่บนริมฝั่งแม่น้ำน้อย เลขที่ 125 หมู่ที่ 1 ตำบลสามกอ อำเภอเสนา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย
 อาณาเขต 
บริเวณพื้นที่ตั้งวัดบ้านแพนแต่เดิมนั้นเป็นที่ราบลุ่ม อยู่ริมแม่น้ำน้อย มีเนื้อที่ 34 ไร่ 1 งาน 67 ตารางวา โฉนดที่ดินเลขที่ 15300 มีมีที่ธรณีสงฆ์ จำนวน 14 แปลง เนื้อที่ 151 ไร่ 2 งาน 21 ตารางวา มีอาณาเขต ดังนี้

 ทิศเหนือ ติดต่อกับทางสาธารณะ
 ทิศใต้ ติดต่อกับคลองสามกอ
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับแม่น้ำน้อย
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับแม่น้ำปลายนาเก่า
 ประวัติ 
เดิมชื่อวัดจันทรคูหาวาส สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในรัชสมัยของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ แห่งกรุงศรีอยุธยา ราวปีพ.ศ. 2280 ภายหลังจากการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ในปีพ.ศ. 2310 แล้ว วัดบ้านแพนคงได้รับความเสียหายเป็นอย่างมาก เนื่องจากพื้นที่บริเวณนี้อยู่บนเส้นทางเดินทัพของกองทัพพม่า เวลาต่อมาเมื่อพระยาตาก ได้กอบกู้เอกราช และปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ แห่งกรุงธนบุรี ก็ทรงเร่งฟื้นฟูทำนุบำรุงบ้านเมืองเป็นการใหญ่ ทั้งในส่วนของกรุงธนบุรี ที่ทรงใช้เป็นพระนครหลวงราชธานีแห่งใหม่ และในส่วนของกรุงศรีอยุธยาเดิม วัดบ้านแพนก็เช่นเดียวกัน ได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์ใหม่ เมื่อพ.ศ. 2320 ในสมัยกรุงธนบุรี แต่มิได้ระบุไว้ว่าใครเป็นผู้ดำเนินการ ภายหลังเมื่อย้ายพระนครมายังกรุงรัตนโกสินทร์จึงได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อปีพ.ศ. 2325 ปัจจุบันสิ่งที่ยังหลงเหลือมาจากอดีต คือ พระประธานในอุโบสถ ที่ชาวบ้านเรียกว่า หลวงพ่อเพชร เป็นพระพุทธรูปศิลาแลง ศิลปะอู่ทอง

พื้นที่ตั้งวัด  บริเวณที่ตั้งวัดแต่เริ่มสร้างเป็นที่ราบลุ่ม  อยู่ริมแม่น้ำแควน้อย  แขวงขุนเสนา  ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 3  แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ได้มีการแบ่งขอบเขตพื้นที่การปกครองแขวงเสนา  ออกเป็น แขวงเสนาใหญ่  และแขวงเสนาน้อย  โดยพื้นที่อำเภอเสนาเป็นส่วนหนึ่งของแขวงเสนาใหญ่   ครั้นเมื่อ พ.ศ. 2438  ในสมัยรัชกาลที่  5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์  สมัยเริ่มระยะแบ่งการปกครองเป็นแบบมณฑลเทศาภิบาล  สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ  กรมพระยาดำรงราชานุภาพ  เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย  ทรงดำริเห็นว่าแขวงเสนา  มณฑลกรุงเก่า  ถึงแม้จะแบ่งขอบเขตแล้วก็ตาม  แต่ก็ยังปรากฏว่ามีพลเมืองมาก  ท้องที่กว้าง จึงให้ผู้รักษากรุงในขณะนั้น จัดแบ่งเขตพื้นที่เสียใหม่ให้เหมาะสมยิ่งขึ้น  จึงแบ่งพื้นที่แขวงเสนาใหญ่  ออกเป็น 2  ตอน  คือ ตอนเหนือ  เรียกว่า  อำเภอเสนาใหญ่ ต่อมาเป็นอำเภอผักไห่ และตอนใต้  เรียกว่าอำเภอเสนากลาง  ต่อมาเปลี่ยนเป็นอำเภอเสนา   ปัจจุบันวัดบ้านแพน  ตั้งอยู่เลขที่  125  หมู่ที่  1  ตำบลสามกอ อำเภอเสนา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

 ชื่อบ้านนามเมือง 
มูลเหตุของการตั้งชื่อวัดนั้น ตำนานเก่าแก่ของท้องถิ่นบอกเล่าไว้ว่า แต่เดิมมีสำเภาใหญ่ล่องมาทางคลองรางจระเข้โดยหารู้ไม่ว่า บริเวณปากคลองนี้มีกระแสน้ำวนเชี่ยวกราก เรือสำเภาจึงเสียการทรงตัว กระแทกเข้าริมตลิ่ง แล้วบ่ายหัวไปอีกทาง สำเภากระแทกเข้ากับทุกอย่างที่ขวางหน้าอย่างไร้ทิศทาง จนเรือล่วงเข้าสู่ท้ายคลองจึงจมลงอย่างสงบนิ่ง มีเพียงเสากระโดงโผล่ขึ้นเหนือน้ำ ส่วนข้าวของและสัมภาระที่ติดมากับเรือต่างลอยกระจายอยู่ทั่วไป ชาวบ้านที่เห็นเหตุการณ์ ต่างเข้าช่วยเหลือตามกำลัง ส่วนหนึ่งลากเอาเสื่อลำแพนที่ลอยไปติดเนินดินขึ้นตากแดดจนแห้ง ภายหลังจึงเรียกชื่อแห่งนั้นว่า “บ้านแพน”ส่วนกกที่ลอยไปติดใกล้โคกใหญ่ชาวบ้านได้ช่วยกันนำตากบนโคก จึงเรียกบริเวณนั้นว่า “โคกเสื่อ” ส่วนพ่อค้าสำเภา หลังจากเรืออับปาง ก็ตัดสินใจสร้างวัดขึ้นเพื่อเป็นจุดเตือนใจในสัจธรรมของชีวิต และนำเสากระโดงเรือตั้งไว้เป็นสัญลักษณ์ แล้วขนานนามวัดว่า “วัดเสากระโดงทอง” บริเวณที่นำเสื่อลำแพนไปตากนั้น เป็นพื้นที่ในการครอบครองของวัดจันทรคูหาวาส ซึ่งเป็นวัดเก่าแก่สร้างมาแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา ต่อมาชาวบ้านจึงเปลี่ยนชื่อวัดเป็น “วัดบ้านแพน” ส่วนเนินดินนั้นเมื่อสายน้ำเปลี่ยนทิศทางผ่านมายังจุดนั้น จึงกลายเป็นชุมทางเรือและการค้าขาย ปัจจุบันเป็นที่ตั้งของที่ว่าการอำเภอเสนา

 เสนาสนะ 
 อุโบสถ
 หอไตร
 ศาลาการเปรียญ
หอสวดมนต์
 หมู่กุฏิสงฆ์
มณฑปบุรพาจารย์
โรงเรียนพระปริยัติธรรม
ศาลารับรองสงฆ์

 ลำดับเจ้าอาวาส 
 <center>ลำดับเจ้าอาวาสวัดบ้านแพน ตำบลสามกอ อำเภอเสนา จ.พระนครศรีอยุธยา </center>1หลวงพ่อแช่ม พ.ศ. 2320  - 2หลวงพ่อนิล -  -  3พระอุปัชฌาย์สี -  - 4พระอุปัชฌาย์จ้อย  จนฺทโชโต -  พ.ศ. 2457  5พระครูรัตนาภิรมย์  (อยู่  ติสฺส) พ.ศ. 2457  พ.ศ. 2488 6 พระครูปริยัติคุณูปการ (วาสน์  ธมฺมโชโต) พ.ศ. 2488  พ.ศ. 2527 พ้นจากตำแหน่งเจ้าอาวาสยกขึ้นเป็นกิตติมศักดิ์ด้วยเหตุชราภาพ7พระมงคลวุฒาจารย์ (ทองพูน  ฐิตสีโล)พ.ศ. 2527พ.ศ. 2562มรณภาพ เมื่อวันที่  17  มกราคม  พ.ศ. 25628พระครูเสนาคุณวัฒน์ (สมพิษ  ปมุตฺโต)พ.ศ. 2562 ปัจจุบันได้รับการแต่งตั้งเมื่อวันที่  19  มีนาคม  พ.ศ. 2562

 อ้างอิง 
1.http://www.thailandtemples.org/watbanpan/index.html

บ้านแพน