ฟาโรห์คาโมส

{{Infobox pharaoh
| Name=คาโมส 
| Image=Coffin of King Kamose 2017.jpg150px 
| Caption= โลงพระบรมศพแบบริชิของฟาโรห์คาโมส จัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์อียิปต์ ไคโร ประเทศอียิปต์
| NomenHiero= D28:D52-F31-s-A24
| Nomen=คาโมส Kȝ ms(=w)  ผู้ทรงประสูติแต่โคศักดิ์สิทธิ์ 
| PrenomenHiero= N5-M13-M40-L1
| Prenomen=วัดจ์เคเปอร์เร W3ḏ-ḫpr-Rˁ  ความรุ่งเรืองคือการปรากฏแห่งสุริยเทพราPeter Clayton: Chronicle of the Pharaohs, Thames and Hudson Ltd, paperback 2006. p.94
| GoldenHiero= S29-O4:D21-Y1-N17:N17:N23*N23
| Golden = บิก เนบู เซเฮอร์อู-ทาวิ  bjk nbw shrw-t3wj  เหยี่ยวทองผู้ทรงทำให้แผ่นดินทั้งสองพอพระทัย
| NebtyHiero= F25-Y5:N35-W24:W24*W24
| Nebty = เวเฮม-เมนู Wḥm-mnw  'ผู้ทรงฟื้นฟูป้อมปราการ| HorusHiero =
| Horus= คาเฮอร์เนเซตเอฟ  Ḫˁj-ḥr-nst=f ผู้เสด็จประทับเหนือพระราชบัลลังก์เซดเจฟาทาวี  Sḏf3-t3wj  ผู้ทรงอภิบาลแผ่นดินทั้งสองFriedrich Wilhelm von Bissing: Ein thebanischer Grabfund aus dem Anfang des Neuen Reiches. Tafel 4 (8)เนเฟอร์คาบทาวี Nfr-ẖ3b-t3wj  ฮอรัสผู้ทรงสมบูรณ์ ผู้ทรงปราบปรามแผ่นดินทั้งสองClaude Vandersleyen: L'Egypte et la vallée du Nil. Tome 2: De la fin de l'Ancien Empire à la fin du Nouvel Empire.Paris 1995, S. 195
| Reign=ราวประมาณ 1555–1550 ปีก่อนคริสตกาล
| Predecessor= เซเคนเอนเร ทาโอ
| Successor= อาโมสที่ 1
| Spouse=อาโฮเทปที่ 2 (?)
| Children=อาโมส-ซิทคามอส (?)
| Dynasty=ราชวงศ์ที่สิบเจ็ด 
| Father= เซเคนเอนเร ทาโอ
| Mother= อาโฮเทปที่ 1 ?
| Died= 1550 ปีก่อนคริสตกาล
| Burial= ดะรอ อะบู อันนะญา
}}

คาโมส เป็นฟาโรห์แห่งอียิปต์โบราณจากราชวงศ์ที่สิบเจ็ดที่มีศูนย์กลางการปกครองที่ทีบส์พระองค์สุดท้ายในช่วงปลายสมัยระหว่างกลางที่สอง นักวิชาการส่วนใหญ่มักเห็นว่าพระองค์ทรงครองราชย์เป็นเวลาสามปี ซึ่งเป็นระยะสูงสุดที่มีหลักฐานยืนยัน อย่างไรก็ตาม นักวิชาการบางส่วนในปัจจุบันเสนอว่าพระองค์อาจทรงครองราชย์ยาวนานกว่านั้น คือราวห้าปีKim SB Ryholt, The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period, Carsten Niebuhr Institute Publications, Museum Tusculanum Press, 1997, p. 273. 

พระองค์เป็นพระราชโอรสของฟาโรห์เซเคนเอนเร ทาโอ และเป็นพระเชษฐาของฟาโรห์อาห์โมสที่ 1 ผู้ทรงสถาปนาราชวงศ์ที่สิบแปด ยังไม่ทราบแน่ชัดว่าผู้ใดเป็นพระราชมารดาของพระองค์ แต่เชื่อกันว่าน่าจะเป็นพระนางอาห์โฮเทปที่ 1 รัชสมัยของพระองค์มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะทรงริเริ่มการดำเนินการทางทหารอย่างเด็ดขาดต่อชาวฮิกซอส ซึ่งเข้าปกครองพื้นที่ส่วนใหญ่ของอียิปต์โบราณ พระราชบิดาของพระองค์ได้เริ่มการต่อต้านดังกล่าวมาก่อนแล้วและสวรรคตในการรบกับชาวฮิกซอส เชื่อกันว่าพระราชมารดาทรงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์และทรงสานต่อสงครามหลังการสวรรคตของฟาโรห์คาโมส และในที่สุดพระอนุชาร่วมสายพระโลหิตของพระองค์ก็ทรงทำลายอำนาจของชาวฮิกซอสและรวบรวมอียิปต์ให้เป็นปึกแผ่นอีกครั้ง

 การสงคราม 

 เหตุแห่งสงคราม 
ฟาโรห์คาโมสเป็นฟาโรห์พระองค์สุดท้ายในสายราชวงศ์ที่เป็นชาวอียิปต์พื้นเมืองซึ่งปกครองจากธีบส์ เดิมทีผู้ปกครองราชวงศ์ที่สิบเจ็ดมีความสัมพันธ์อย่างสันติกับราชอาณาจักรฮิกซอสทางตอนเหนือ โดยก่อนหน้ารัชสมัยของฟาโรห์เซเคนเอนเร ทาโอGrimal, Nicolas. A History of Ancient Egypt. p. 189. Librairie Arthéme Fayard, 1988. ชาวฮิกซอสควบคุมอียิปต์บนไปจนถึงเอลลิแฟนไทน์ และปกครองอียิปต์กลางลงมาถึงคิวเซJames, T.G.H. Egypt: From the Expulsion of the Hyksos to Amenophis I. in The Cambridge Ancient History, vol. 2, part 1, ed. Edwards, I.E.S, et al. p. 290. Cambridge University Press, 1965. ฟาโรห์คาโมสทรงมุ่งขยายอำนาจขึ้นไปทางเหนือให้ครอบคลุมอียิปต์ล่างทั้งหมด ซึ่งดูเหมือนว่าจะถูกคัดค้านอย่างมากจากขุนนางและราชสำนักของพระองค์ และมีหลักฐานว่าช่วงหนึ่งผู้ปกครองจากธีบส์ได้บรรลุข้อตกลงกับชาวฮิกซอสในระยะหลัง ซึ่งรวมถึงสิทธิในการเดินทางผ่านอียิปต์กลางและอียิปต์ล่างที่อยู่ภายใต้การควบคุมของฮิกซอส และสิทธิในการใช้ทุ่งหญ้าในดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์อันอุดมสมบูรณ์"Cambridge 2:1 290" บันทึกของฟาโรห์คาโมสบนแผ่นคาร์นาร์วอน (ซึ่งมีข้อความสอดคล้องกับจารึกหินของพระองค์ที่ธีบส์) กล่าวถึงความกังวลของสภาที่ปรึกษาของพระองค์ต่อแนวโน้มของการทำสงครามกับชาวฮิกซอส ดังนี้
ดูเถิด ทุกคนล้วนจงรักภักดีไปจนถึงคิวเซ เราดำรงอยู่อย่างสงบในส่วนหนึ่งของอียิปต์ที่เป็นของเรา เกาะเอลเลแฟนไทน์[ที่แก่งน้ำตกแรก]นั้นมั่นคงแข็งแรง และ(ดินแดน)ตอนกลางก็อยู่ในอำนาจของเราจนถึงคิวเซ พสกนิกรไถหว่านผืนดินอันอุดมสมบูรณ์ที่สุดเพื่อเรา ฝูงโคของเราเล็มหญ้าในบึงกกและปาปิรุส ข้าวสารถูกส่งมาเลี้ยงสุกรของเรา โคของเรามิได้ถูกริบไป… เขาครอบครองแผ่นดินของชนเอเชีย ส่วนเราครอบครองอียิปต์…"

อย่างไรก็ตาม บันทึกในส่วนนี้อาจเป็นเพียงการโฆษณาชวนเชื่อที่ออกแบบมาเพื่อเสริมสร้างชื่อเสียงของพระองค์เอง เนื่องจากฟาโรห์ก่อนหน้าพระองค์ คือฟาโรห์เซเคนเอนเร ทาโอ ได้ทรงเข้าสู่ความขัดแย้งกับชาวฮิกซอสแล้ว (ด้วยเหตุผลที่ไม่ทราบแน่ชัด) และสวรรคตในสนามรบ ฟาโรห์คาโมสจึงทรงพยายามทวงคืนด้วยกำลังสิ่งที่พระองค์เห็นว่าเป็นสิทธิ์โดยชอบธรรม นั่นคือพระราชบัลลังก์แห่งอียิปต์ทั้งล่างและบน พระองค์จึงตรัสตอบแก่สภาที่ปรึกษาของพระองค์ว่า
ข้าปรารถนาจะรู้ว่าพละกำลังของข้านี้จะมีประโยชน์อันใด ในเมื่อหัวหน้าเผ่าคนหนึ่งอยู่ที่อวาริส อีกคนหนึ่งอยู่ที่คูช และข้าต้องอยู่ร่วมกับชาวเอเชียและชาวนิวเบีย ซึ่งแต่ละฝ่ายต่างครอบครองส่วนหนึ่งของอียิปต์ และข้าไม่อาจผ่านพวกมันไปได้แม้จนถึงเมมฟิส… ไม่มีผู้ใดจะตั้งหลักแหล่งได้ เมื่อถูกรีดภาษีโดยชาวเอเชีย ข้าจะเข้าต่อสู้กับพวกมัน เพื่อผ่าเปิดท้องพวกมัน! ความปรารถนาของเราคือการกอบกู้อียิปต์และพิฆาตชาวเอเชีย!"Gardiner, Sir Alan. Egypt of the Pharaohs, 1961, reprint Oxford University Press, 1979, p. 166

ไม่ปรากฏหลักฐานใดสนับสนุนข้อกล่าวอ้างของปิแอร์ มงเตต์ ที่ว่าการเคลื่อนไหวของฟาโรห์คาโมสต่อชาวฮิกซอสได้รับการสนับสนุนจากคณะนักบวชของเทพอามุน เพื่อโจมตีผู้บูชาเทพเซธทางตอนเหนือ (กล่าวคือ มีแรงจูงใจทางศาสนาในสงครามกู้ชาติ) แม้แผ่นคาร์นาร์วอนจะระบุว่าฟาโรห์คาโมสทรงยกทัพขึ้นเหนือเพื่อโจมตีชาวฮิกซอสตามพระบัญชาของเทพอามุน แต่ถ้อยคำลักษณะนี้พบได้ทั่วไปในจารึกหลวงแทบทุกยุคตลอดประวัติศาสตร์อียิปต์โบราณ และไม่ควรตีความว่าเป็นพระบัญชาเฉพาะจากเทพองค์นี้ โดยฟาโรห์คาโมสทรงระบุว่าการโจมตีชาวฮิกซอสของพระองค์มีเหตุผลจากความภาคภูมิใจในชาติ

 การสงครามทางเหนือ 
ในปีที่สามแห่งการครองราชย์ ฟาโรห์คาโมสทรงเริ่มดำเนินการทางทหารต่อต้านชาวฮิกซอส โดยทรงล่องเรือขึ้นเหนือจากธีบส์ตามแม่น้ำไนล์ และจุดหมายแรกก็คือเนฟรูซี ซึ่งอยู่ทางเหนือของคิวเซเล็กน้อย และมีทหารรักษาการณ์ชาวอียิปต์ที่ภักดีต่อชาวฮิกซอสประจำอยู่James, T.G.H. Egypt: From the Expulsion of the Hyksos to Amenophis I. in The Cambridge Ancient History, vol. 2, part 1, ed. Edwards, I.E.S, et al. p.291. Cambridge University Press, 1965. กองกำลังเมดจายได้เข้าโจมตีค่ายนั้นและยึดครองได้ แผ่นคาร์นาร์วอนได้บันทึกเหตุการณ์ช่วงเวลาดังกล่าว แต่เนื้อหาขาดหายไปหลังจากนั้น อย่างไรก็ตาม กลยุทธ์ทางทหารของฟาโรห์คาโมสน่าจะสามารถอนุมานได้ว่า ขณะเคลื่อนทัพขึ้นเหนือ ฟาโรห์คาโมสสามารถยึดหมู่บ้านเล็ก ๆ และกำจัดกองกำลังฮิกซอสขนาดย่อมได้โดยง่าย แต่หากเมืองใดต่อต้าน เขาก็สามารถตัดเมืองนั้นออกจากราชอาณาจักรฮิกซอสส่วนอื่น ๆ ได้ เพียงยึดเมืองที่อยู่ถัดขึ้นไปทางเหนือ กลยุทธ์ลักษณะนี้น่าจะทำให้เขาเดินทัพขึ้นตามลำน้ำไนล์ได้อย่างรวดเร็วSpalinger, Anthony J. War in Ancient Egypt., Blackwell Publishing, 2005, p. 3. จารึกหินแผ่นที่สองของฟาโรห์คาโมส (พบที่ธีบส์) ได้บันทึกเรื่องต่อด้วยการโจมตีอวาริส อย่างไรก็ตาม เนื่องจากไม่มีการกล่าวถึงเมมฟิสหรือเมืองสำคัญอื่น ๆ ทางเหนือ จึงมีข้อสงสัยมาอย่างยาวนานว่าฟาโรห์คาโมสทรงอาจไม่เคยโจมตีอวาริสจริง ๆ แต่เพียงบันทึกสิ่งที่พระองค์ทรงตั้งใจจะทำ เมื่อไม่นานมานี้ คิม ไรโฮลท์เสนอความเห็นว่าฟาโรห์คาโมสน่าจะไม่รุกไปไกลเกินแคว้นอันพูหรือไซโนโปลิสในอียิปต์กลาง (บริเวณฟัยยูมและเมืองซากา) และไม่ได้เข้าไปยังดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์หรืออียิปต์ตอนล่างเลยRyholt, pp.172–175

ตามที่จารึกหินแผ่นที่สองบันทึกไว้ หลังจากเคลื่อนทัพขึ้นเหนือจากเนฟรูซี ทหารของฟาโรห์คาโมสได้จับกุมผู้ส่งสารซึ่งถือจดหมายจากฟาโรห์ฮิกซอส อาโวเซอร์เร อาโปปิ ที่อวาริส ถึงพันธมิตรของเขา คือ ผู้ปกครองแห่งคูช เพื่อขอความช่วยเหลืออย่างเร่งด่วนเพื่อต่อต้านฟาโรห์คาโมส ฟาโรห์คาโมสจึงทรงสั่งการทันทีให้กองกำลังส่วนหนึ่งเข้ายึดและทำลายโอเอซิสอัล-บะห์รียะฮ์ในทะเลทรายตะวันตก ซึ่งควบคุมเส้นทางทะเลทรายเหนือใต้ ฟาโรห์คาโมส ซึ่งในข้อความส่วนนี้เรียกพระองค์ว่า "ผู้แข็งแกร่ง" ทรงได้สั่งการดังกล่าวเพื่อปกป้องแนวหลังของพระองค์ จากนั้นฟาโรห์คาโมสทรงได้ล่องเรือกลับลงใต้ตามแม่น้ำไนล์สู่ธีบส์ เพื่อเฉลิมฉลองชัยชนะอย่างยินดี หลังจากประสบความสำเร็จทางทหารต่อชาวฮิกซอสในการขยายเขตแดนราชอาณาจักรของพระองค์ขึ้นไปทางเหนือจากคิวเซ ผ่านเฮอร์โมโปลิส จนถึงซาโก ซึ่งกลายเป็นพรมแดนใหม่ระหว่างราชวงศ์ที่สิบเจ็ดแห่งธีบส์กับราชวงศ์ที่สิบห้าของชาวฮิกซอสRyholt, pp.173–175

ไรโฮลท์ชี้ให้เห็นว่า ในจารึกหินแผ่นที่สอง ฟาโรห์คาโมสทรงไม่เคยอ้างว่าทรงได้โจมตีสิ่งใดในอวาริสโดยตรง แต่กล่าวถึงเพียง "สิ่งใดก็ตามที่เป็นของอวาริส (nkt hwt-wʿrt, รูปกรรมตรง)" กล่าวคือ ทรัพย์สินหรือของปล้น[จากสงคราม]ที่กองทัพของพระองค์นำมาเท่านั้น" ดังที่ปรากฏในบรรทัดที่ 7–8 และ 15 ของจารึกหินของฟาโรห์คาโมส ซึ่งเป็นการกล่าวถึงอวาริสเพียงแห่งเดียวในข้อความนี้

บรรทัด 7–8: ข้าได้จัดกองเรือพิทักษ์ผู้กล้าให้ออกลาดตระเวนไปจนถึงชายขอบทะเลทราย โดยมีกองเรือที่เหลือตามอยู่เบื้องหลัง ราวกับเหยี่ยวที่กำลังโฉบโจมตีดินแดนอวาริสบรรทัด 15: ข้าไม่ได้ละเลยสิ่งใดที่เป็นของอวาริสเลย เพราะบริเวณนั้น (พื้นที่ที่ฟาโรห์คาโมสทรงกำลังปล้นสะดม) ว่างเปล่าเสียแล้วRyholt, pp.173–174

เป็นที่ทราบกันดีว่าจารึกหินแผ่นที่สองของฟาโรห์คาโมสได้บันทึกเหตุการณ์การจับกุมผู้ส่งสารของชาวฮิกซอส ซึ่งถือจดหมายจากฟาโรห์อาโปฟิสเพื่อขอความช่วยเหลือจากกษัตริย์แห่งคูชในการต่อต้านฟาโรห์คาโมส ขณะเดินทางผ่านเส้นทางทะเลทรายตะวันตกไปยังนิวเบีย หลักฐานสำคัญที่ยืนยันว่าการดำเนินการทางทหารของฟาโรห์พระองค์นี้ส่งผลเพียงถึงแคว้นไซโนโปลิสเท่านั้น และมิได้ถึงตัวเมืองอวาริสเอง คือข้อเท็จจริงที่ว่าเมื่อฟาโรห์คาโมสทรงส่งจดหมายคืนให้ฟาโรห์อาโปฟิส พระองค์ได้ส่งไปที่อัตฟิห์ ซึ่งอยู่ห่างจากอวาริสไปทางใต้ราวหนึ่งร้อยไมล์ ดังนั้น อัตฟิห์จึงอาจเป็นทั้งพรมแดนใหม่หรือดินแดนไร้เจ้าของระหว่างดินแดนของชาวฮิกซอสที่หดแคบลงกับดินแดนของราชวงศ์ที่สิบเจ็ดแห่งธีบส์ซึ่งกำลังขยายตัว นอกจากนี้ ฟาโรห์คาโมสยังทรงระบุในจารึกหินแผ่นที่สองว่าจุดประสงค์ของการส่งจดหมายกลับไปคือเพื่อให้ผู้ถือสารของชาวฮิกซอสแจ้งแก่ฟาโรห์อาโปฟิสถึงชัยชนะของฟาโรห์แห่งธีบส์ "ในแคว้นไซโนโปลิส ซึ่งเคยอยู่ในการครอบครองของพระองค์"Ryholt, p. 172  ข้อมูลเหล่านี้ยืนยันว่าฟาโรห์คาโมสทรงจำกัดปฏิบัติการไว้เพียงแคว้นอียิปต์โบราณแคว้นนี้ และมิได้เข้าใกล้เมืองอวาริสเลยในปีที่สามแห่งการครองราชย์ของพระองค์

 การสงครามกับชาวนิวเบียครั้งแรก 
เป็นที่ทราบกันว่าฟาโรห์คาโมสทรงทำศึกกับชาวคูชมาก่อนปีที่สามแห่งการครองราชย์ของพระองค์ เนื่องจากฟาโรห์ชาวฮิกซอสได้ร้องขอต่อกษัตริย์แห่งคูชโดยตรงให้โจมตีศัตรูของตนและแก้แค้นความเสียหายที่ฟาโรห์คาโมสทรงก่อไว้ต่อราชอาณาจักรของทั้งสองฝ่าย อย่างไรก็ตาม เป็นไปได้น้อยมากที่ฟาโรห์คาโมสจะทรงมีทรัพยากรเพียงพอที่จะเอาชนะชาวคูชทางตอนใต้ และในเวลาเดียวกันก็สร้างความเสียหายอย่างรุนแรงต่อชาวฮิกซอสทางตอนเหนือ ภายในระยะเวลาเพียงหนึ่งปี บนแนวหน้าการรบที่ทอดยาวหลายร้อยกิโลเมตรRyholt, pp.182–83

 รัชสมัย 
ปีที่สามแห่งการครองราชย์ของพระองค์เป็นช่วงเวลาที่มีหลักฐานยืนยันเพียงครั้งเดียวของฟาโรห์คาโมส และเคยถูกเข้าใจว่าเป็นจุดสิ้นสุดแห่งรัชสมัยของพระองค์ อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันเห็นได้ชัดว่าฟาโรห์คาโมสน่าจะทรงครองราชย์ต่อไปอีกหนึ่งหรือสองปีหลังจากนั้น เนื่องจากพระองค์ได้เริ่มทำสงครามครั้งที่สองกับชาวนิวเบีย อีกทั้งยังมีหลักฐานยืนยันว่าฟาโรห์คาโมสทรงทำศึกกับชาวคูชมาก่อนหน้านั้น จากข้อความในจดหมายที่ถูกยึดของฟาโรห์อาโปฟิส ซึ่งทรงขอความช่วยเหลือจากกษัตริย์แห่งคูช โดยข้อความดังกล่าวถูกบันทึกไว้ในจารึกหินแผ่นที่สอง ซึ่งลงช่วงเวลาไว้ที่ปีที่สามแห่งการครองราชย์ของฟาโรห์คาโมส

จารึกบนหินสองแห่งที่พบที่อาร์มินนาและทอชกา ซึ่งตั้งอยู่ลึกเข้าไปในนิวเบีย ปรากฏพระนามครองราชย์และพระนามส่วนพระองค์ของฟาโรห์คาโมสและฟาโรห์อาห์โมสอยู่ใกล้กัน และจากหลักฐานทางจารึกวิทยาระบุว่าจารึกทั้งสองถูกสลักขึ้นในช่วงเวลาเดียวกัน และน่าจะเป็นผลงานของช่างสลักคนเดียวกัน ในจารึกทั้งสองแห่ง พระนามของฟาโรห์อาห์โมสปรากฏอยู่ถัดลงมาใต้พระนามของฟาโรห์คาโมส และฟาโรห์ทั้งสองพระองค์ได้รับสร้อยพระนามว่า di-ˁnḫ "ผู้ทรงได้รับชีวิต" ซึ่งโดยปกติใช้เฉพาะกับฟาโรห์ผู้ทรงครองราชย์เท่านั้น สิ่งนี้ชี้ว่าฟาโรห์คาโมสและฟาโรห์อาห์โมสทรงครองราชย์อยู่ในขณะที่จารึกถูกแกะสลักขึ้น และจึงทรงเป็นผู้ปกครองร่วมกันRyholt, p. 273 เนื่องจากพระนามของฟาโรห์คาโมสถูกบันทึกไว้ก่อน พระองค์จึงน่าจะเป็นฟาโรห์ร่วมครองราชย์ที่อาวุโสกว่า อย่างไรก็ตาม ในจารึกหินปีที่สามแห่งการครองราชย์ของฟาโรห์คาโมส ซึ่งกล่าวถึงการทำศึกครั้งแรกกับชาวนูเบียโดยอ้อม ไม่ปรากฏการกล่าวถึงหรืออ้างถึงฟาโรห์อาห์โมสในฐานะฟาโรห์เลย สิ่งนี้บ่งชี้ว่าฟาโรห์คาโมสทรงแต่งตั้งเจ้าชายอาห์โมส ผู้ยังทรงพระเยาว์ ให้เป็นฟาโรห์ร่วมครองราชย์ในช่วงหลังปีที่สามแห่งการครองราชย์ และก่อนจะเริ่มทำสงครามครั้งที่สองกับนิวเบียRyholt, p. 274 ด้วยเหตุนี้ สงครามกับนิวเบียครั้งที่สองของฟาโรห์คาโมสน่าจะเกิดขึ้นในปีที่สี่หรือห้าแห่งการครองราชย์ของพระองค์ เป้าหมายของสงครามครั้งที่สองนี้อาจเป็นป้อมบูเฮน ซึ่งชาวนิวเบียได้ยึดคืนจากกองกำลังของฟาโรห์คาโมส เนื่องจากจารึกหินที่มีพระนามในกรอบคาร์ทูชของพระองค์ถูกลบออกโดยเจตนา และมีร่องรอยความเสียหายจากไฟภายในป้อมRyholt, pp.181–182

ไรโฮลต์ประเมินว่าฟาโรห์คาโมสน่าจะทรงครองราชย์เป็นเวลาประมาณห้าปี และกำหนดช่วงรัชสมัยของพระองค์ไว้ระหว่าง 1554–1549 ปีก่อนคริสตกาล โดยคำนึงถึงช่วงเวลาการครองราชย์ร่วมกับฟาโรห์อาห์โมสราวหนึ่งปีRyholt, p. 204 ขณะที่โดนัลด์ เรดฟอร์ดตั้งข้อสังเกตว่าฟาโรห์คาโมสได้รับการบรรจุพระบรมศพในโลงไม้ธรรมดาที่ไม่ปิดทอง และไม่มีสัญลักษณ์อูเรอุสประดับบนโลงพระบรมศพRedford, Donald B. History and Chronology of the Eighteenth Dynasty of Egypt: Seven Studies. Toronto, 1967 ลักษณะดังกล่าวอาจบ่งชี้ว่าฟาโรห์คาโมสสวรรคตก่อนจะมีเวลาจัดเตรียมเครื่องประกอบพระบรมศพให้เสร็จสมบูรณ์ อันเนื่องมาจากการที่พระองค์ทรงอยู่ระหว่างการทำสงครามกับทั้งชาวคูชและชาวฮิกซอส

 พระบรมศพ 
สุสานของฟาโรห์คาโมสถูกกล่าวถึงในบันทึกปาปิรุสแอบบอตต์ ซึ่งบันทึกการสอบสวนคดีปล้นสุสานในรัชสมัยของฟาโรห์รามเสสที่ 9 ราว 400 ปีหลังจากการฝังพระบรมศพของฟาโรห์อาห์โมส แม้ว่าสุสานของฟาโรห์คาโมสจะถูกระบุว่า "อยู่ในสภาพดี" แต่เป็นที่ชัดเจนว่ามัมมี่ของพระองค์ถูกย้ายออกไปในภายหลัง เนื่องจากถูกค้นพบในปี ค.ศ. 1857 ที่ดะรอ อะบู อันนะญา และดูเหมือนว่าพระบรมศพของพระองค์จะถูกซ่อนไว้โดยเจตนาในกองเศษซาก โลงพระบรมศพแบบริชิที่ทาสีและฉาบปูนถูกค้นพบโดยนักไอยคุปต์วิทยายุคแรก ออกุสต์ มาริเอตต์ และไฮน์ริช บรุกช์ ซึ่งบันทึกว่ามัมมี่อยู่ในสภาพทรุดโทรมอย่างมาก สิ่งของที่ฝังร่วมกับมัมมี่ ได้แก่ มีดสั้นทองและเงิน เครื่องราง สคารับ คันฉ่องสำริด และเครื่องประดับอกรูปคาร์ทูชที่สลักพระนามของผู้สืบราชบัลลังก์และพระอนุชา คือ ฟาโรห์อาห์โมสBrier, Bob. Egyptian Mummies. p.259–260. William Morrow and Company, Inc. 1994. 

ปัจจุบันโลงพระบรมศพยังคงอยู่ในอียิปต์ ขณะที่มีดสั้นอยู่ที่บรัสเซลส์ และเครื่องประดับอกกับคันฉ่องอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ลูฟวร์ กรุงปารีส พระนามของฟาโรห์ที่สลักไว้บนโลงพระบรมศพเพิ่งได้รับการยืนยันอย่างแน่ชัดราว 50 ปีหลังจากการค้นพบครั้งแรก ซึ่งเมื่อถึงเวลานั้น ร่างมัมมี่ที่ถูกทิ้งไว้ท่ามกลางเศษซากในบริเวณดะรอ อะบู อันนะญาได้สูญหายไปแล้ว และมีความเป็นไปได้สูงว่าพระบรมศพของพระองค์สูญหายไปอย่างถาวร

 จารึกหิน 
ฟาโรห์คาโมสทรงตั้งจารึกหินสองแผ่นที่ธีบส์ ซึ่งดูเหมือนจะบอกเล่าเหตุการณ์อย่างต่อเนื่องเกี่ยวกับชัยชนะของพระองค์เหนือชาวฮิกซอส โดยส่วนท้ายของจารึกหินแผ่นแรกได้สูญหายไปแล้ว

นอกจากนี้ แผ่นคาร์นาร์วอนยังคงรักษาข้อความบางส่วนของจารึกหินเหล่านี้ไว้ด้วยJames B. Pritchard (ed.), Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament. Third Edition (Princeton: Princeton University Press, 1969), p. 232.

 การระบุเอกสาร 
ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1916 เซอร์ อลัน การ์ดิเนอร์ได้เสนอสมมติฐานว่าแผ่นคาร์นาร์วอนฉบับแรกน่าจะเป็นสำเนาของจารึกหินเชิดชูพระเกียรติบางแผ่นของฟาโรห์คาโมส ต่อมาสมมติฐานนี้ได้รับการยืนยันเมื่อ ลาคา และเชฟริเยร์ นักไอยคุปต์วิทยาชาวฝรั่งเศสซึ่งทำงานอยู่ที่คาร์นัก ได้ค้นพบชิ้นส่วนจารึกหินสองชิ้น โดยชิ้นที่เล็กที่สุดถูกพบในปี ค.ศ. 1932 และในปี ค.ศ. 1935 ก็พบชิ้นส่วนที่มีขนาดใหญ่กว่า ทำให้ทราบแน่ชัดว่าข้อความในแผ่นคาร์นาร์วอนถูกคัดลอกมาจากจารึกหินของฟาโรห์คาโมส<ref name="Pritchard">James B. Pritchard, Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament. Third Edition (Princeton: Princeton University Press, 1969), p. 232.</ref ข้อความดังกล่าวได้รับการตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 1939P. Lacau, ASAE, xxxix (1939)

 การค้นพบอื่น ๆ 
ในระยะหลังยังมีการค้นพบจารึกของฟาโรห์คาโมสเพิ่มเติม 
"จนกระทั่งเมื่อไม่นานมานี้ (ราว ค.ศ. 2016) เป็นที่ทราบกันว่าจารึกหินของพระองค์มีเพียงสองแผ่น โดยหนึ่งในนั้นถูกคัดลอกลงบนแผ่นเขียนสมัยราชวงศ์ที่สิบแปด คือแผ่นคาร์นาร์วอน (Redford 1997: หมายเลข 68–69) อย่างไรก็ตาม ในปี ค.ศ. 2004 ได้มีการค้นพบชิ้นส่วนจารึกที่ปรากฏพระนามสองสตรีของฟาโรห์คาโมสที่คาร์นัก และถูกจัดให้เป็นจารึกหินแผ่นที่สามของพระองค์ (Van Siclen 2010) ต่อมาในปี ค.ศ. 2008 ยังพบจารึกของฟาโรห์คาโมสเพิ่มเติมที่อัรมันต์ (Thiers 2009)"Ilin-Tomich, Alexander, 2016, Second Intermediate Period. In Wolfram Grajetzki and Willeke Wendrich (eds.), UCLA Encyclopedia of Egyptology, Los Angeles

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 

 Gardiner, Sir Alan. Egypt of the Pharaohs. Oxford: University Press, 1964, 1961.
 Montet, Pierre. Eternal Egypt, translated from the French by Doreen Weightman. London, 1964
 Pritchard, James B. (Editor). Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament (3rd edition). Princeton, 1969.
 Redford, Donald B. History and Chronology of the Eighteenth Dynasty of Egypt: Seven Studies. Toronto, 1967.
 Ryholt, Kim SB, The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period (Carsten Niebuhr Institute Publications, Copenhagen, (Museum Tusculanum Press:1997) 
 Simpson, William Kelly (Editor). The Literature of Ancient Egypt: An Anthology of Stories, Instructions, Stelae, Autobiographies, and Poetry'' (3rd edition). New Haven, 2003, pp. 345–50 (translation of the Kamose texts).

หมวดหมู่:ฟาโรห์ยุคราชวงศ์ที่สิบหก