กรมพระเทพามาตย์ (กัน)

กรมพระเทพามาตย์ หรือ สมเด็จพระอัยกีเจ้า กรมพระเทพามาศประชุมคำให้การกรุงศรีอยุธยา รวม 3 เรื่อง, หน้า 453 พระนามเดิม กัน เป็นพระอัครมเหสีในสมเด็จพระเพทราชา

 พระราชประวัติ 
กรมพระเทพามาตย์ มีพระนามเดิมว่ากัน เป็นบาทบริจาริกาข้าหลวงเดิมในสมเด็จพระเพทราชาตั้งแต่ก่อนครองราชย์ มีพระธิดาคนหนึ่งชื่อนิ่ม เมื่อพระเพทราชารับนางกุสาวดีมาเป็นภรรยาและให้กำเนิดบุตรชาย นางกันได้เลี้ยงดูพระราชกุมารนั้น (ภายหลังพระกุมารได้ครองราชย์เป็นสมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี) เมื่อพระเพทราชาครองราชย์ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2231 จึงทรงตั้งเป็นพระอัครมเหสีฝ่ายขวา

หลังสมเด็จพระเพทราชาเสด็จสวรรคต พระองค์ออกไปตั้งตำหนักใกล้พระอารามวัดดุสิต ซึ่งเดิมเป็นของเจ้าแม่วัดดุสิตมาก่อนพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน, หน้า 419-420 หลังจากนั้นพระเจ้าสุริเยนทราธิบดีทรงตั้งพระวิมาดาขึ้นเป็นกรมพระเทพามาตย์นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย, หน้า 162 ต่อมาในปี พ.ศ. 2245 เจ้าฟ้าเพชรและเจ้าฟ้าพรริษยาตรัสน้อย จึงร่วมกันลวงตรัสน้อยมาเข้าเฝ้าแล้วจับไปสำเร็จโทษด้วยท่อนจันทน์ แล้วรีบไปเข้าเฝ้ากรมพระเทพามาตย์ ณ วัดดุสิต เพื่อขอพึ่งพระบารมีพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม), หน้า 344

ในรัชสมัยสมเด็จพระที่นั่งท้ายสระ กรมพระเทพามาตย์มีพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระอัยกีเจ้า และสวรรคตในปีเถาะ (ราว พ.ศ. 2251)พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม), หน้า 347 จึงมีพระราชโองการให้สร้างพระเมรุมาศ พระสงฆ์สดับปกรณ์ 10,000 รูป ตามราชประเพณีพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม), หน้า 348

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
มีนักแสดงผู้รับบท กรมพระเทพามาตย์ (กัน) ได้แก่
 ขวัญฤดี กลมกล่อม จากละครเรื่อง พรหมลิขิต (2566)

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม






หมวดหมู่:พระอัครมเหสีกรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:กรมพระเทพามาตย์
หมวดหมู่:ราชวงศ์บ้านพลูหลวง
หมวดหมู่:สมเด็จพระอัยยิกาเจ้า