การปฏิรูปและเปิดประเทศ

การปฏิรูปและเปิดประเทศ () หรือที่รู้จักในชื่อ การปฏิรูปเศรษฐกิจจีน หรือ ปาฏิหาริย์ทางเศรษฐกิจของจีน หมายถึงการปฏิรูปเศรษฐกิจหลายประการที่เรียกว่าสังคมนิยมอัตลักษณ์จีนและเศรษฐกิจตลาดแบบสังคมนิยมในสาธารณรัฐประชาชนจีนที่เริ่มต้นขึ้นในช่วงปลายศตวรรษที่ 20 หลังอสัญกรรมของเหมา เจ๋อตงใน ค.ศ. 1976 โดยมีเติ้ง เสี่ยวผิง ผู้ซึ่งมักได้รับยกย่องในฐานะ "สถาปนิกผู้ยิ่งใหญ่" เป็นผู้นำ การปฏิรูปนี้ถูกริเริ่มโดยกลุ่มนักปฏิรูปภายในพรรคคอมมิวนิสต์จีนซึ่งเป็นพรรครัฐบาลเมื่อวันที่ 18 ธันวาคม ค.ศ. 1978 ในช่วง ปัวล่วนฝ่านเจิ้งEzra F. Vogel, Deng Xiaoping and the Transformation of China (2011).

ชุดของการปฏิรูปการเมืองคู่ขนานถูกริเริ่มโดยเติ้งและพันธมิตรของเขาในทศวรรษ 1980 แต่ในที่สุดก็สิ้นสุดลงใน ค.ศ. 1989 ด้วยการปราบปรามการประท้วงที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน ทำให้การเปิดเสรีทางการเมืองต้องหยุดชะงักลง การปฏิรูปเศรษฐกิจกลับมาดำเนินอีกครั้งหลังการเดินทางลงใต้ของเติ้ง เสี่ยวผิงใน ค.ศ. 1992 การปฏิรูปดังกล่าวส่งผลให้เกิดการเติบโตทางเศรษฐกิจที่สำคัญของจีนในช่วงหลายทศวรรษต่อมา ปรากฏการณ์นี้จึงถูกมองว่าเป็น "ปาฏิหาริย์ทางเศรษฐกิจ" ใน ค.ศ. 2010 จีนแซงหน้าญี่ปุ่นขึ้นเป็นประเทศที่มีเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับสองของโลกตามผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศตามราคาตลาด ก่อนที่จะแซงหน้าสหรัฐใน ค.ศ. 2016 ขึ้นเป็นประเทศที่มีเศรษฐกิจใหญ่ที่สุดในโลกตามผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศตามอำนาจซื้อ

 ประวัติศาสตร์ 
พรรคคอมมิวนิสต์จีน (CCP) ดำเนินนโยบายปฏิรูปเศรษฐกิจแบบตลาดออกเป็นสองช่วง ช่วงแรกอยู่ในช่วงปลายทศวรรษ 1970 ถึงต้นทศวรรษ 1980 โดยเป็นการยกเลิกระบบนารวมในภาคเกษตรกรรม, การเปิดประเทศเพื่อรับการลงทุนจากต่างชาติ และการอนุญาตให้นักธุรกิจสามารถเริ่มต้นกิจการของตนเองได้ อย่างไรก็ตาม อุตสาหกรรมส่วนใหญ่ยังคงเป็นของรัฐ ส่วนการปฏิรูปช่วงที่สองซึ่งเกิดขึ้นในช่วงปลายทศวรรษ 1980 ถึงทศวรรษ 1990 นั้นเกี่ยวข้องกับการแปรรูปรัฐวิสาหกิจและการให้สัมปทานอุตสาหกรรมของรัฐเป็นจำนวนมาก การยกเลิกการควบคุมราคาใน ค.ศ. 1985 ถือเป็นการปฏิรูปครั้งสำคัญ และหลังจากนั้นไม่นานก็มีการยกเลิกนโยบายและกฎระเบียบที่คุ้มครองอุตสาหกรรมในประเทศ แม้ว่ารัฐจะยังคงผูกขาดอุตสาหกรรมสำคัญทางเศรษฐกิจ เช่น ธนาคารและน้ำมันต่อไป

ใน ค.ศ. 2001 จีนเข้าร่วมองค์การการค้าโลก (WTO) หลังจากนั้นไม่นาน ภาคเอกชนก็เติบโตอย่างโดดเด่น คิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 70% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ของจีนภายใน ค.ศ. 2005 ตั้งแต่ ค.ศ. 1978 จนถึง 2013 เกิดการเติบโตอย่างมีนัยสำคัญ โดยเศรษฐกิจเติบโตขึ้นปีละ 9.5% รัฐบาลของหู จิ่นเทาและเวิน เจียเป่าใช้วิธีการระมัดระวังมากขึ้นในการปฏิรูป โดยควบคุมและกำกับดูแลเศรษฐกิจอย่างเข้มงวดขึ้นหลัง ค.ศ. 2005 ซึ่งเป็นการย้อนกลับการปฏิรูปบางส่วน

 ต้นกำเนิด 
ก่อนการปฏิรูปของเติ้ง เสี่ยวผิง เศรษฐกิจของจีนประสบปัญหาเนื่องจากนโยบายวางแผนจากส่วนกลาง เช่น การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าและการปฏิวัติวัฒนธรรม ส่งผลให้เศรษฐกิจหยุดนิ่ง ไร้ประสิทธิภาพ และเกิดความยากจน ก่อนการปฏิรูป เศรษฐกิจจีนถูกครอบงำโดยการเป็นเจ้าของโดยรัฐและระบบการวางแผนจากส่วนกลาง ตั้งแต่ ค.ส. 1950 ถึง 1973 GDP แท้จริงต่อหัวของประชากรจีนเติบโตโดยเฉลี่ย 2.9% ต่อปี แม้จะมีความผันผวนอย่างมากก็ตาม อัตราการเติบโตนี้อยู่ในระดับกลางเมื่อเทียบกับประเทศอื่น ๆ ในเอเชียในช่วงเวลาเดียวกัน โดยประเทศเพื่อนบ้านอย่างญี่ปุ่น เกาหลีใต้ สิงคโปร์ และสาธารณรัฐจีน (ROC) ของเจียง ไคเชก ซึ่งเป็นคู่แข่งในขณะนั้น มีอัตราการเติบโตแซงหน้าจีนแผ่นดินใหญ่ เมื่อเข้าสู่ ค.ศ. 1970 เศรษฐกิจเริ่มเข้าสู่ช่วงชะงักงัน และหลังอสัญกรรมของเหมา เจ๋อตง ผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์จีนจึงตัดสินใจละทิ้งลัทธิเหมาและหันมาใช้นโยบายปฏิรูปที่เน้นตลาดเพื่อกู้เศรษฐกิจที่ซบเซา ในเดือนกันยายน ค.ศ. 1976 ฮฺว่า กั๋วเฟิงพร้อมด้วยเย่ เจี้ยนอิงและวาง ตงซิ่งเข้าจับกุมแก๊งสี่คน เป็นการสิ้นสุดการปฏิวัติวัฒนธรรม การที่ฮฺว่าเลิกใช้นโยบายเศรษฐกิจในยุคการปฏิวัติวัฒนธรรมนั้นสอดคล้องกับวาระการปฏิรูป ค.ศ. 1975 ของเติ้ง เสี่ยวผิง  ฮฺว่าให้ความสำคัญกับการพัฒนาเศรษฐกิจของชาติเป็นอันดับสูงสุดและเน้นย้ำถึงความจำเป็นในการบรรลุ "การปลดปล่อยพลังการผลิต" เขารวม "การผลักดันอุตสาหกรรมขนาดใหญ่แบบโซเวียตเข้ากับการเปิดประเทศสู่โลกทุนนิยม" และภายใต้การนำของเขา จีนได้เปิดเขตเศรษฐกิจพิเศษแห่งแรกและเริ่มความพยายามครั้งใหญ่เพื่อดึงดูดการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ

การปฏิรูปเศรษฐกิจเริ่มต้นอย่างจริงจังในช่วง "ปัวล่วนฝ่านเจิ้ง" โดยเฉพาะหลังจากที่เติ้งและพันธมิตรนักปฏิรูปของเขาขึ้นสู่อำนาจ และเติ้งได้เข้ามาแทนฮฺว่า กั๋วเฟิงในฐานะผู้นำสูงสุดในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1978 ในช่วงเวลาที่เติ้งขึ้นสู่อำนาจ มีการสนับสนุนอย่างกว้างขวางในหมู่ชนชั้นนำสำหรับการปฏิรูปเศรษฐกิจ ตั้งแต่ ค.ศ. 1978 ถึง 1992 เติ้งอธิบายการปฏิรูปและเปิดประเทศว่าเป็น "การทดลองขนานใหญ่" ที่ต้องอาศัย "การทดลองในทางปฏิบัติ" อย่างถี่ถ้วนแทนที่จะใช้ความรู้ตามตำรา ฐานะผู้นำโดยพฤตินัย นโยบายของเติ้งต้องเผชิญกับการต่อต้านจากอนุรักษนิยมในพรรคแต่ประสบความสำเร็จอย่างมากในการเพิ่มความมั่งคั่งของประเทศ

การปฏิรูปสำคัญ (รวมถึงการเลิกระบบนารวมในชนบท การปฏิรูปรัฐวิสาหกิจ และการปฏิรูปบริการสุขภาพในชนบท) เกือบทั้งหมดเริ่มต้นจากการทดลองในระดับท้องถิ่นแบบกระจายอำนาจซึ่งอยู่ภายใต้การกำกับดูแลจากเจ้าหน้าที่ระดับสูงของพรรคคอมมิวนิสต์ก่อนจะถูกนำไปใช้อย่างกว้างขวางมากขึ้น

ค.ศ. 1979–1984

ใน ค.ศ. 1979 เติ้ง เสี่ยวผิงเน้นย้ำเป้าหมายของ "สี่ทันสมัย" และเสนอแนวคิดเรื่องการสร้างสังคมรุ่งเรืองปานกลางเพิ่มเติม ความสำเร็จของลี กวนยูในการความสำเร็จทางเศรษฐกิจในสิงคโปร์ส่งผลกระทบอย่างลึกซึ้งต่อคณะผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์จีน ผู้นำในจีน โดยเฉพาะภายใต้เติ้ง เสี่ยวผิง พยายามอย่างยิ่งที่จะเลียนแบบนโยบายการเติบโตทางเศรษฐกิจ การส่งเสริมผู้ประกอบการ และการปราบปรามผู้เห็นต่างอย่างแยบยลของเขา ตลอดช่วงหลายปีที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่จีนกว่า 22,000 คนถูกส่งไปสิงคโปร์เพื่อศึกษาแนวทางดังกล่าว

โดยทั่วไปแล้ว การปฏิรูปในช่วงเวลานี้เริ่มต้นด้วยการทดลองในระดับท้องถิ่นที่ถูกนำไปใช้และขยายผลในพื้นที่อื่นเมื่อแสดงถึงความสำเร็จแล้ว เจ้าหน้าที่มักได้รับโทษน้อยสำหรับการทดลองที่ล้มเหลว และผู้ที่พัฒนาโครงการที่ประสบความสำเร็จจะได้รับการยกย่องและยอมรับในระดับประเทศ แนวทางการปฏิรูปจากล่างสู่บนที่ส่งเสริมโดยเติ้งนั้นต่างจากแนวทางจากบนสู่ล่าของเปเรสตรอยคาในสหภาพโซเวียต ซึ่งถือเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อความสำเร็จของการเปลี่ยนผ่านทางเศรษฐกิจของจีนCited by Susan L. Shirk in The Political Logic of Economic Reform in China, University of California, Berkeley and Los Angeles, 1993. 

การปฏิรูปครั้งแรกเริ่มขึ้นในภาคเกษตรกรรม ในช่วงปลายทศวรรษ 1970 เสบียงอาหารและการผลิตขาดแคลนอย่างมากจนเจ้าหน้าที่รัฐบาลออกมาเตือนว่า จีนกำลังจะเกิด "หายนะซ้ำรอยปี 1959" ซึ่งเป็นปีที่เกิดทุพภิกขภัยที่คร่าชีวิตผู้คนไปหลายสิบล้านคนในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า เติ้งตอบสนองด้วยการยกเลิกระบบนารวมและเน้นระบบความรับผิดชอบครัวเรือน ซึ่งแบ่งที่ดินของคอมมูนประชาชนออกเป็นแปลงส่วนตัว ภายใต้นโยบายใหม่นี้ ชาวนาสามารถใช้สิทธิควบคุมที่ดินของตนอย่างเป็นทางการ ตราบใดที่พวกเขายังขายผลผลิตส่วนหนึ่งตามสัญญาให้กับรัฐบาล การดำเนินการนี้ช่วยเพิ่มผลผลิตทางการเกษตรถึง 25% ระหว่าง ค.ศ. 1975 ถึง 1985 และสร้างแบบอย่างสำหรับการแปรรูปส่วนอื่น ๆ ของเศรษฐกิจ

การปฏิรูปยังถูกนำมาใช้ในอุตสาหกรรมเมืองเพื่อเพิ่มผลผลิต มีการนำระบบราคาแบบสองทางมาใช้ (การปฏิรูปรัฐวิสาหกิจ ค.ศ. 1979) โดยที่อุตสาหกรรมของรัฐได้รับอนุญาตให้ขายผลผลิตที่เกินโควตาตามแผนได้ และสินค้าโภคภัณฑ์ถูกขายทั้งในราคาตามแผนและราคาตลาด ทำให้ประชาชนเลี่ยงภาวะขาดแคลนในสมัยเหมาได้ นอกจากนี้ การนำระบบความรับผิดชอบทางอุตสาหกรรมมาใช้ในทศวรรษ 1980 ยังช่วยส่งเสริมการพัฒนารัฐวิสาหกิจ โดยอนุญาตให้บุคคลหรือกลุ่มบริหารกิจการด้วยสัญญา ธุรกิจเอกชนได้รับอนุญาตให้ดำเนินการได้เป็นครั้งแรกนับตั้งแต่พรรคคอมมิวนิสต์จีนเข้ายึดอำนาจ และค่อย ๆ เริ่มมีสัดส่วนในการผลิตภาคอุตสาหกรรมมากขึ้น ความยืดหยุ่นด้านราคายังเพิ่มขึ้น ซึ่งช่วยขยายภาคบริการอีกด้วย

ขณะเดียวกัน ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1978 เติ้งประกาศนโยบายใหม่ นโยบายเปิดประตู เพื่อเปิดประตูรับธุรกิจต่างชาติที่ต้องการเข้ามาตั้งถิ่นฐานในประเทศจีน เป็นครั้งแรกนับตั้งแต่สมัยก๊กมินตั๋งที่ประเทศจีนเปิดรับการลงทุนจากต่างชาติ เติ้งตั้งเขตเศรษฐกิจพิเศษขึ้นหลายแห่ง เช่น เชินเจิ้น จูไห่และเซี่ยเหมิน สำหรับการลงทุนจากต่างประเทศที่ค่อนข้างปลอดจากกฎระเบียบและการแทรกแซงจากรัฐการที่เป็นอุปสรรคต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจ พื้นที่เหล่านี้กลายเป็นกลไกขับเคลื่อนการเติบโตของเศรษฐกิจของชาติ และในวันที่ 31 มกราคม ค.ศ. 1979 เขตอุตสาหกรรมเฉอโข่วของเซินเจิ้นได้ถูกก่อตั้งขึ้น กลายเป็นพื้นที่ทดลองแห่งแรกในประเทศจีนที่ "เปิดประเทศ"

ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1979 จีนประกาศใช้กฎหมายว่าด้วยการร่วมทุนโดยใช้ทุนจีนและทุนต่างชาติฉบับแรก กฎหมายนี้มีประสิทธิภาพในการช่วยดึงดูดและดูดซับเทคโนโลยีและเงินทุนจากต่างชาติจากประเทศที่ก้าวหน้า เช่น สหรัฐ อำนวยความสะดวกในการส่งออกสินค้าของจีนไปยังประเทศดังกล่าว และด้วยเหตุนี้จึงมีส่วนช่วยให้เศรษฐกิจของจีนเติบโตอย่างรวดเร็วในเวลาต่อมา

ภายใต้การนำของยฺเหวียน เกิง "เฉอโข่วโมเดล" ได้ก่อตัวขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป สะท้อนให้เห็นในคำขวัญอันโด่งดังที่ว่า เวลาคือเงิน ประสิทธิภาพคือชีวิต คำขวัญนี้แพร่หลายไปยังส่วนอื่น ๆ ของจีนในเวลาต่อมา ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1984 เติ้ง เสี่ยวผิงเดินทางมาตรวจเยี่ยมเชินเจิ้นและจูไห่เป็นครั้งแรก และได้กล่าวชื่นชม "ความเร็วแบบเชินเจิ้น" ในการพัฒนารวมถึงความสำเร็จของเขตเศรษฐกิจพิเศษ
นอกจากเติ้ง เสี่ยวผิงเองแล้ว นักปฏิรูปชั้นสูงคนสำคัญที่ช่วยดำเนินการปฏิรูป ได้แก่ หู เย่าปัง เลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีนในขณะนั้น และจ้าว จื่อหยาง นายกรัฐมนตรีสาธารณรัฐประชาชนจีนในขณะนั้น ผู้นำคนอื่น ๆ ที่สนับสนุนการปฏิรูปของเติ้ง ได้แก่ สี จ้งซฺวิน (บิดาของสี จิ้นผิง), ว่าน หลี่, หู ฉี่ลี่และคนอื่น ๆ ผู้นำคนสำคัญอีกคนหนึ่งคือเฉิน ยฺหวิน ซึ่งบางคนมองว่าเป็นบุคคลที่ทรงอิทธิพลที่สุดเป็นอันดับสองในจีนรองจากเติ้ง ด้วยอุดมการณ์ที่อนุรักษนิยมมากกว่าเกี่ยวกับการปฏิรูป แม้เติ้ง เสี่ยวผิงจะได้รับยกย่องว่าเป็นสถาปนิกของการปฏิรูปเศรษฐกิจจีนสมัยใหม่ แต่เฉินมีส่วนร่วมโดยตรงมากกว่าในรายละเอียดของการวางแผนและการก่อสร้าง และเป็นผู้นำกลุ่มที่ต่อต้านการปฏิรูปหลายอย่างจากฝ่ายของเติ้ง ทั้งสองฝ่ายต่อสู้กันเรื่องทิศทางโดยรวมของการปฏิรูปกระทั่งเฉินเสียชีวิตใน ค.ศ. 1995 ลักษณะสำคัญของแนวคิดของเฉินคือการใช้ตลาดเพื่อจัดสรรทรัพยากร ภายในขอบเขตของแผนโดยรวม การปฏิรูปบางอย่างในช่วงต้นทศวรรษ 1980 เป็นการนำเอาโครงการที่เฉินได้วางแผนไว้ตั้งแต่ช่วงกลางทศวรรษ 1950 มาปฏิบัติ เฉินเรียกสิ่งนี้ว่า "เศรษฐกิจกรงนก (鸟笼经济/鳥籠經濟)"Exupoli. "Bird Cage Economics" . Exupoli.net. ตามความเห็นของเฉิน "กรงคือกฎ กฎอาจใหญ่หรือเล็กก็ได้ แต่ภายในกรง นก [เศรษฐกิจ] มีอิสระที่จะบินไปได้ตามที่มันต้องการ" เฉินและผู้นำอนุรักษนิยมคนอื่น ๆ รวมถึงหลี่ เซียนเนี่ยนไม่เคยไปเยือนเชินเจิ้น เขตเศรษฐกิจพิเศษชั้นนำที่เติ้งเป็นผู้สนับสนุน

ค.ศ. 1984–1993

alt=|thumb|250x250px|เชินเจิ้น หนึ่งในเขตเศรษฐกิจพิเศษแรกของจีน และ "ซิลิคอนแวลลีย์ของจีน" บริษัทเทคโนโลยีชั้นสูงที่มีชื่อเสียง เช่น หัวเว่ย, แซดทีอีและคอนก้าล้วนก่อตั้งขึ้นในเชินเจิ้นในทศวรรษ 1980
ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1984 พรรคมี มติว่าด้วยการปฏิรูประบบเศรษฐกิจ ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในแนวคิดของคณะผู้กำหนดนโยบายของจีนเกี่ยวกับการใช้กลไกตลาด มติดังกล่าวรับทราบว่าระบบเศรษฐกิจแบบวางแผนไม่ใช่หนทางเดียวที่จะพัฒนาสังคมนิยมและนโยบายก่อนหน้านี้ที่จำกัดระบบเศรษฐกิจสินค้าเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาสังคมนิยม หลังมีมติดังกล่าว การปฏิรูปจึงมุ่งเน้นไปที่การสร้างระบบเศรษฐกิจโภคภัณฑ์แบบวางแผนสังคมนิยมอัตลัษณ์จีน

การควบคุมธุรกิจเอกชนและการแทรกแซงของรัฐบาลลดลงอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในภาคเกษตรและอาหารซึ่งมีการผ่อนคลายการควบคุมราคาใน ค.ศ. 1985 และมีการจัดตั้งระบบความรับผิดชอบครัวเรือน และมีการแปรรูปรัฐวิสาหกิจขนาดเล็กที่ไม่สามารถดำเนินกิจการต่อไปได้อีกต่อไป การพัฒนาที่โดดเด่นคือการกระจายอำนาจการควบคุมของรัฐ ทำให้ผู้นำระดับมณฑลมีอำนาจทดลองหาวิธีเพิ่มการเติบโตทางเศรษฐกิจและแปรรูปภาคส่วนรัฐ วิสาหกิจระดับตำบลและหมู่บ้าน กิจการที่ในทางนิตินัยแล้วเป็นของรัฐบาลท้องถิ่นแต่ในทางพฤตินัยแล้วเป็นของเอกชน เริ่มเข้ามามีส่วนแบ่งในตลาดและแย่งส่วนแบ่งมาจากภาคส่วนรัฐ ด้วยความช่วยเหลือของยฺเหวียน เกิง ทำให้ธนาคารพาณิชย์ในรูปแบบบริษัทร่วมหุ้นแห่งแรกของจีนคือธนาคารพ่อค้าจีน (China Merchants Bank) และบริษัทประกันภัยในรูปแบบบริษัทรุ่วมหุ้นแห่งแรกของจีนคือผิงอันอินชัวรันส์ (Ping An Insurance) ถูกก่อตั้งขึ้นในเฉอโข่ว ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1984 เมืองชายฝั่งทะเล 14 แห่งในจีนรวมถึงเซี่ยงไฮ้ กว่างโจวและเทียนจินได้รับการขนานนามว่าเป็น "เมืองชายฝั่งเปิด (沿海开放城市)"

การถกเถียงทางเศรษฐกิจที่สำคัญในช่วงเวลานี้เกี่ยวข้องกับแนวทางในการเปิดเสรีด้านราคาและว่าจีนควรใช้วิธีการแบบช็อกเทอราพี –การเปิดเสรีด้านราคาอย่างฉับพลัน – หรือแนวทางที่ค่อยเป็นค่อยไปมากกว่า แต่ใน ค.ศ. 1986 แนวทางหลังได้รับชัยชนะ "เมื่อเผชิญหน้ากับคำเตือนที่น่าเชื่อถือและหลากหลายเกี่ยวกับความเสี่ยงที่ไม่อาจคาดเดาได้ของการบังคับใช้การปฏิรูปราคาแบบ 'ช็อก' และความไม่แน่นอนเกี่ยวกับประโยชน์ของมัน" ในที่สุด นายกรัฐมนตรีจ้าว จื่อหยางและผู้นำระดับสูงก็ปฏิเสธการปฏิรูปราคาแบบ "ช็อก" จ้าวได้ยอมรับข้อโต้แย้งที่ว่าความกังวลพื้นฐานในการปฏิรูปเศรษฐกิจคือการกระตุ้นวิสาหกิจ เมื่อถึงปลายฤดูร้อน สิ่งที่เริ่มต้นภายใต้หัวข้อ "การปฏิรูปแพ็คเกจอย่างครอบคลุมและประสานกัน" ได้ถูกลดทอนลงเป็นการปรับราคาเหล็ก (แม้ราคาเหล็กจะมีความสำคัญและมีน้ำหนักเชิงสัญลักษณ์) รวมถึงการปฏิรูปภาษีและการเงินบางส่วน การปฏิรูปราคาแบบสุดโต่งกลับมาเป็นประเด็นสำคัญอีกครั้งใน ค.ศ. 1988 และในครั้งนี้นำไปสู่อัตราเงินเฟ้อที่พุ่งสูงขึ้น (เป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ทศวรรษ 1940) รวมถึงปฏิกิริยาต่อต้านที่รวมถึงการประท้วงในท้องถิ่น การแห่ถอนเงิน และการแห่ซื้อของ ผู้นำจีนจึงระงับแผนการเปิดเสรีด้านราคาเหล่านี้ในฤดูใบไม้ร่วง ค.ศ. 1988 และหันไปมุ่งเน้นมาตรการรัดเข็มขัด การปฏิรูปราคา และการลดขนาดเศรษฐกิจแทนleft|thumb|200x200px|คำขวัญ "เวลาคือเงิน ประสิทธิภาพคือชีวิต" จากเฉอโข่ว เชินเจิ้น เป็นตัวแทนของ "ความเร็วแบบเชินเจิ้น"

การทุจริตและการเพิ่มขึ้นของอัตราเงินเฟ้อได้เพิ่มความไม่พอใจขึ้น มีส่วนทำให้เกิดการประท้วงและการสังหารหมู่ที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน ค.ศ. 1989 และเกิดกระแสต่อต้านแบบอนุรักษนิยมหลังเหตุการณ์นั้นซึ่งขับไล่นักปฏิรูปคนสำคัญหลายคนและเป็นภัยคุกคามที่จะย้อนกลับการปฏิรูปหลายอย่างของเติ้ง เหตุการณ์ใน ค.ศ. 1988 และ 1989 นำไปสู่การจำคุกหรือเนรเทศเจ้าหน้าที่สายปฏิรูปจำนวนมาก อย่างไรก็ตาม เติ้งยังคงยืนหยัดในการปฏิรูปของเขา และใน ค.ศ. 1992 เขายืนยันถึงความจำเป็นที่จะต้องสานต่อการปฏิรูปในการเดินทางลงใต้ของเขา ด้วยการสนับสนุนของเขา ในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1990 ตลาดหลักทรัพย์เซี่ยงไฮ้เปิดทำการอีกครั้งหลังเหมาปิดไป 40 ปี ขณะที่ตลาดหลักทรัพย์เชินเจิ้นก็ถูกก่อตั้งขึ้นในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1990 เช่นกัน

ในทางตรงกันข้ามกับแนวทางของเติ้ง ผู้อาวุโสหัวอนุรักษนิยมนำโดยเฉิน ยฺหวินเรียกร้องให้สร้างสมดุลระหว่างการปล่อยให้เศรษฐกิจตลาดเสรีเกินไปกับการคงไว้ซึ่งการควบคุมโดยรัฐในส่วนสำคัญของเศรษฐกิจ เฉินช่วยรักษาระบบเศรษฐกิจโดยการป้องกันนโยบายที่จะสร้างความเสียหายต่อผลประโยชน์ของกลุ่มผลประโยชน์พิเศษในระบบรัฐการ

แม้เศรษฐกิจจะเติบโตอย่างรวดเร็วในช่วงเวลานี้ แต่ปัญหาทางเศรษฐกิจในภาคส่วนรัฐที่ไม่มีประสิทธิภาพก็เพิ่มขึ้น การขาดทุนอย่างหนักต้องได้รับการชดเชยจากรายได้ของรัฐและกลายเป็นภาระทางเศรษฐกิจ ภาวะเงินเฟ้อกลายเป็นปัญหาใน ค.ศ. 1985, 1988 และ 1992 การแปรรูปรัฐวิสาหกิจเริ่มเร่งตัวขึ้นหลัง ค.ศ. 1992 และภาคเอกชนก็เติบโตขึ้นในสัดส่วนของ GDP รัฐบาลจีนค่อย ๆ ขยายการยอมรับเศรษฐกิจภาคเอกชน โดยเริ่มจากการเป็น "ส่วนเสริม" ให้กับภาครัฐ (1988) และต่อมาเป็น "องค์ประกอบสำคัญ" (1999) ของเศรษฐกิจตลาดแบบสังคมนิยม

 ค.ศ. 1993–2005 

ในตอนแรกเฉินสนับสนุนเติ้ง ดำเนินการและนำการปฏิรูปที่มีอิทธิพลหลายอย่างไปใช้ ซึ่งทำให้คนจีนรุ่นหนึ่งร่ำรวยขึ้น แต่ต่อมาเฉินตระหนักว่ารัฐยังคงต้องมีส่วนร่วมอย่างแข็งขันในตลาดเพื่อป้องกันไม่ให้ภาคเอกชนกลายเป็นสิ่งควบคุมไม่ได้ คำวิจารณ์ของเฉินต่อการปฏิรูปเศรษฐกิจในยุคหลังของเติ้งมีอิทธิพลอย่างกว้างขวางในพรรคคอมมิวนิสต์จีนและสะท้อนในนโยบายของผู้นำจีนหลังเติ้ง ทฤษฎีของเฉินสนับสนุนความพยายามของเจียง เจ๋อหมินและหู จิ่นเทาในการใช้อำนาจรัฐเพื่อกำหนดขอบเขตสำหรับการดำเนินงานของตลาด และเพื่อไกล่เกลี่ยความเสียหายที่ทุนนิยมสามารถทำกับผู้ที่พบว่ามันยากที่จะได้รับประโยชน์จากตลาดเสรี แนวคิดของเฉินที่ว่าพรรคคอมมิวนิสต์จีนเป็น "พรรครัฐบาล" เป็นหัวใจสำคัญของการนิยามบทบาทของพรรคในสามตัวแทนของเจียง เจ๋อหมิน ใน ค.ศ. 2005 ในโอกาสครบรอบร้อยปีวันเกิดของเฉิน สื่อของพรรคตีพิมพ์รายงานการประชุมสัมมนาที่อภิปรายเกี่ยวกับคุณูปการของเฉินที่มีต่อประวัติศาสตร์ ทฤษฎี และแนวปฏิบัติของพรรคคอมมิวนิสต์จีนเป็นเวลาหลายสัปดาห์

แม้เติ้งจะเสียชีวิตใน ค.ศ. 1997 แต่การปฏิรูปยังคงดำเนินต่อไปภายใต้ผู้สืบทอดที่เขาเลือกไว้ เจียง เจ๋อหมินและจู หรงจี ซึ่งเป็นนักปฏิรูปตัวยงที่ยังคงทำตามคำแนะนำของเฉิน ยฺหวินในการรักษาการปฏิรูปให้คงที่และให้รัฐยังคงเป็นผู้รับผิดชอบในส่วนสำคัญ ในป ค.ศ. 1997 และ 1998 มีการแปรรูปรัฐวิสาหกิจครั้งใหญ่ โดยรัฐวิสาหกิจทั้งหมด ยกเว้นบริษัทผูกขาดขนาดใหญ่บางส่วน ถูกชำระบัญชีและขายสินทรัพย์ให้กับนักลงทุนเอกชน ระหว่าง ค.ศ. 2001 ถึง 2004 จำนวนรัฐวิสาหกิจลดลงถึง 48% ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น เจียงและจูยังลดภาษีศุลกากร อุปสรรคทางการค้า และกฎระเบียบต่าง ๆ ปฏิรูประบบธนาคาร รื้อระบบสวัสดิการสังคมส่วนใหญ่ในสมัยเหมา บังคับให้กองทัพจีนต้องขายธุรกิจที่กองทัพบริหารออกไป ลดภาวะเงินเฟ้อ และเข้าร่วมองค์การการค้าโลก การดำเนินการเหล่านี้ทำให้เกิดความไม่พอใจในหมู่บางกลุ่ม โดยเฉพาะในหมู่คนงานที่ถูกเลิกจ้างจากรัฐวิสาหกิจที่ถูกแปรรูป

ภาคเอกชนภายในประเทศเติบโตจนมีสัดส่วนเกิน 50% ของ GDP เป็นครั้งแรกใน ค.ศ. 2005 และขยายตัวเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องตั้งแต่นั้นมา นอกจากนี้ ใน ค.ศ. 1999 จีนสามารถแซงหน้าญี่ปุ่นขึ้นเป็นประเทศที่มีเศรษฐกิจใหญ่ที่สุดในเอเชียตามค่าภาวะเสมอภาคของอำนาจซื้อ (PPP) แต่ถึงอย่างนั้น รัฐวิสาหกิจผูกขาดบางส่วนก็ยังคงอยู่ เช่นในอุตสาหกรรมปิโตรเลียมและการธนาคาร

ค.ศ. 2005–2012
เลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีน หู จิ่นเทาและนายกรัฐมนตรีเวิน เจียเป่าใช้นโยบายการปฏิรูปที่อนุรักษนิยมมากขึ้น และเริ่มกลับทิศทางนโยบายบางอย่างของเติ้ง เสี่ยวผิงใน ค.ศ. 2005 ผู้สังเกตการณ์ระบุว่ารัฐบาลใช้นโยบายเท่าเทียมและประชานิยมมากขึ้น โดยเพิ่มเงินอุดหนุนและควบคุมภาคส่วนบริการสุขภาพ"China's New Healthcare could cover millions more" , Time magazine. เพิ่มงบประมาณด้านการศึกษา ยุติการแปรรูปรัฐวิสาหกิจ และใช้นโยบายการเงินแบบผ่อนคลาย ซึ่งนำไปสู่การเกิดฟองสบู่ในภาคอสังหาริมทรัพย์แบบเดียวกับสหรัฐ ที่ราคาอสังหาริมทรัพย์เพิ่มขึ้นถึงสามเท่าChovanec, Patrick (2009-06-08). "China's Real Estate Riddle" . Far East Economic Review. Retrieved 13 March 2010. ภาครัฐวิสาหกิจที่ได้รับอภิสิทธิ์เป็นผู้ได้รับเงินลงทุนจากรัฐบาลเป็นหลัก ซึ่งภายใต้การบริหารใหม่นี้ส่งเสริมให้เกิด "แชมป์ระดับชาติ" ขนาดใหญ่ที่สามารถแข่งขันกับบริษัทต่างชาติขนาดใหญ่ได้ อย่างไรก็ตาม สัดส่วนของรัฐวิสาหกิจต่อจำนวนบริษัททั้งหมดลดลงอย่างต่อเนื่อง เหลือเพียง 5% แม้สัดส่วนผลผลิตทั้งหมดของพวกเขายังคงอยู่ที่ 26% อัตราแลกเปลี่ยนเงินหยวนก็ถูกเปิดเสรีมากขึ้นและยกเลิกการตรึงกับดอลลาร์สหรัฐ ทำให้ค่าเงินหยวนแข็งขึ้น 31% เมื่อเทียบกับดอลลาร์ตั้งแต่ ค.ศ. 2005 ถึง 2012 การเติบโตทางเศรษฐกิจของจีนเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 10% ภายใต้หู ขณะที่เศรษฐกิจแซงหน้าสหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส เยอรมนีและญี่ปุ่น

ค.ศ. 2012–2020
ภายใต้เลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีน สี จิ้นผิงและรัฐบาลของเขา พรรคคอมมิวนิสต์จีนได้พยายามปฏิรูปหลายครั้ง โดยในการประชุมเต็มคณะครั้งที่สามของคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนชุดที่ 18 ได้ประกาศว่า "กลไกตลาด" จะเริ่มมีบทบาท "ชี้ขาด" ในการจัดสรรทรัพยากร สีเปิดตัวเขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2013 ซึ่งถูกมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของการปฏิรูป นอกจากนี้เขายังได้แสดงการสนับสนุนต่อรัฐวิสาหกิจ และภายเขา ภายใน ค.ศ. 2017 มีบริษัทอย่างน้อย 288 แห่งที่แก้ไขข้อบังคับบริษัทเพื่อให้พรรคคอมมิวนิสต์จีนมีอิทธิพลมากขึ้นในการบริหารจัดการองค์กร และเพื่อให้สะท้อนแนวทางของพรรค แนวโน้มนี้ยังรวมถึงบริษัทจดทะเบียนในฮ่องกง ซึ่งตามธรรมเนียมแล้วมักลดความสำคัญของการเชื่อมโยงกับพรรค แต่ตอนนี้กำลัง "ร่างข้อบังคับฉบับใหม่เพื่อตั้งคณะกรรมการพรรคอย่างเป็นทางการ ซึ่งก่อนหน้านี้มีอยู่แค่ในระดับกลุ่มเท่านั้น" ในมิติอื่น ๆ ตามความเห็นของเรย์ ดาลิโอ สมัยสียังถูกระบุด้วยการเปิดกว้างทางเศรษฐกิจ การตัดสินใจที่มุ่งเน้นตลาดมากขึ้น และการยุติการสนับสนุนรัฐวิสาหกิจที่บริหารจัดการไม่ดี

สีได้เพิ่มอำนาจขององค์กรพรรคคอมมิวนิสต์จีนในการตัดสินใจทางเศรษฐกิจ ลดอิทธิพลของคณะรัฐมนตรีและนายกรัฐมนตรี รัฐบาลของเขาสร้างความสะดวกให้ธนาคารในการออกสินเชื่อจำนอง เพิ่มการมีส่วนร่วมของต่างชาติในตลาดพันธบัตร และเพิ่มบทบาทของสกุลเงินเหรินหมินปี้ในเวทีโลก ซึ่งช่วยให้สกุลเงินดังกล่าวเข้าร่วมในตะกร้าสิทธิพิเศษถอนเงินของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) นอกจากนี้ รัฐบาลของเขายังได้ดำเนินนโยบายลดหนี้ โดยมุ่งชะลอและตัดลดจำนวนหนี้ที่ไม่ยั่งยืนที่จีนสะสมมาในระหว่างการเติบโตทางเศรษฐกิจ

รัฐบาลของสียังปรับทิศทางเศรษฐกิจเพื่อเพิ่มการพึ่งพาตนเอง และเปิดตัวสองแคมเปญ ได้แก่ เมดอินไชนา 2025 และไชนาสแตนดาร์ด 2035 ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อยกระดับและเข้ามาแทนที่อำนาจนำของสหรัฐในภาคเทคโนโลยีขั้นสูงต่าง ๆ แม้จีนจะลดความสำคัญของแผนเหล่านี้ลงในที่สาธารณะด้วยการอุบัติของสงครามการค้ากับสหรัฐใน ค.ศ. 2018 นอกเหนือจากนี้จีนยังดำเนินนโยบายการค้าเชิงรุกมากขึ้นที่สอดคล้องกับแนวคิดที่ต้องการให้จีนมีบทบาทเชิงรุกมากขึ้นในการกำหนดกฎระเบียบทางการค้า

นักวิเคราะห์บางคนยังกล่าวเสริมว่าสมัยปฏิรูปได้ลดระดับลงอย่างมากในช่วงที่สีเป็นผู้นำเมื่อนักปฏิรูปหมดอำนาจ โดยอ้างว่าสีกลับมาใช้อำนาจควบคุมโดยรัฐในด้านต่าง ๆ ของสังคมจีนอีกครั้ง รวมถึงด้านเศรษฐกิจ

ค.ศ. 2020–ปัจจุบัน

สีได้เผยแพร่นโยบายที่เรียกว่าวงจรคู่ขนาน หมายถึงการปรับทิศทางเศรษฐกิจให้มุ่งเน้นการบริโภคภายในประเทศเป็นหลักขณะที่ก็ยังคงเปิดรับการค้าและการลงทุนจากต่างชาติ ตั้งแต่ ค.ศ. 2021 รัฐบาลของเขาได้กำหนดนโยบายสามเส้นแดงที่มีเป้าหมายเพื่อลดหนี้ในภาคอสังหาริมทรัพย์ที่มีหนี้สินจำนวนมาก

ในเดือนกันยายน ค.ศ. 2020 พรรคคอมมิวนิสต์จีนประกาศว่าจะเสริมสร้างความเข้มแข็งของแนวร่วมในภาคเอกชนโดยการตั้งคณะกรรมการพรรคในสหพันธ์อุตสาหกรรมและพาณิชยกรรมภูมิภาค (FIC) ให้มากขึ้น และจัดให้มีผู้ประสานงานพิเศษระหว่างสหพันธ์ฯ กับพรรคคอมมิวนิสต์จีน

ตั้งแต่ ค.ศ. 2021 สีได้ส่งเสริมคำว่าความรุ่งเรืองร่วมกัน ศัพท์ที่เขาให้นิยามว่าเป็น "ข้อกำหนดสำคัญของสังคมนิยม" โดยอธิบายว่าเป็นความมั่งคั่งสำหรับทุกคนและกล่าวว่าจะต้องมีการปรับเปลี่ยนรายได้ส่วนเกินอย่างสมเหตุสมผล ความรุ่งเรืองร่วมกันถูกนำมาใช้เป็นเหตุผลในการปราบปรามและออกกฎระเบียบครั้งใหญ่ต่อสิ่งที่ถูกมองว่าเป็น "ความฟุ่มเฟือย" ของหลายภาคส่วน โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีและสถาบันกวดวิชา

 อุดมการณ์ 
ในช่วง ปัวล่วนฝ่านเจิ้ง เติ้ง เสี่ยวผิงและหู เย่าปังริเริ่มการอภิปรายเรื่องเกณฑ์ความจริงครั้งใหญ่ ค.ศ. 1978 และสนับสนุนอุดมการณ์ที่ว่า "การปฏิบัติคือเกณฑ์เดียวในการทดสอบความจริง" การอภิปรายเรื่องเกณฑ์ความจริงช่วยให้อุดมการณ์ปฏิรูปของเติ้งได้รับชัยชนะเหนือนโยบาย "สองอะไรก็ตาม" ของฮฺว่า กั๋วเฟิง ("ไม่ว่าประธานเหมาจะพูดอะไร เราก็จะพูดอย่างนั้น และไม่ว่าประธานเหมาจะทำอะไร เราก็จะทำอย่างนั้น") และผลที่ตามมาคือเติ้งได้เข้ามาแทนที่ฮฺว่าในฐานะผู้นำสูงสุดคนใหม่ของจีนในการประชุมเต็มคณะครั้งที่ 3 ของคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนชุดที่ 11 ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1978 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ "การปฏิรูปและเปิดประเทศ" ของจีนเริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นทางการ ในเวลาเดียวกัน การอภิปรายเรื่องเกณฑ์ความจริงยังจุดประกายให้เกิดขบวนการเรืองปัญญาใหม่ในจีนแผ่นดินใหญ่ซึ่งดำเนินมานานกว่าทศวรรษ โดยส่งเสริมประชาธิปไตย มนุษยนิยมและคุณค่าสากล เช่น สิทธิมนุษยชนและเสรีภาพ "การปลดปล่อยทางความคิด" ที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลจีน แม้จะถูกจำกัดด้วยสี่หลักการพื้นฐานที่เติ้งเสนอใน ค.ศ. 1979 แต่ต่อมาได้กลายเป็นรากฐานของการปฏิรูป เศรษฐกิจแบบวางแผนและนโยบายของเหมาในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรมถูกยกเลิกไปทีละน้อย และทฤษฎีขั้นต้นของสังคมนิยมถูกเสนอขึ้นเป็นพื้นฐานทางทฤษฎีของรายงานทางการเมืองต่อที่ประชุมสภาแห่งชาติพรรคคอมมิวนิสต์จีน ครั้งที่ 13 ซึ่งจัดขึ้นใน ค.ศ. 1987 thumb|ตลาดแห่งหนึ่งในคัชการ์ ซินเจียงใน ค.ศ. 1992 โดยมีคำขวัญทางซ้ายเขียนว่า "ยึดมั่นในการปฏิรูปและเปิดประเทศ" และคำขวัญทางขวาเขียนว่า "ยึดมั่นในสี่หลักการพื้นฐาน"อย่างไรก็ตาม การประท้วงและสังหารหมู่ที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน ค.ศ. 1989 ยุติทั้งการปฏิรูปการเมืองและขบวนการเรืองปัญญาใหม่ในจีน ทำให้โครงการ "ปฏิรูปและเปิดประเทศ" โดยรวมเข้าสู่ภาวะชะงักงัน ในช่วง ค.ศ. 1989 ถึง 1991 เกิดความกลัวและความกังวลภายในพรรคคอมมิวนิสต์จีนว่าการปฏิรูปเพิ่มเติมอาจเปลี่ยนจีนให้กลายเป็นประเทศทุนนิยม และผู้นำคนใหม่ของพรรคภายใต้เลขาธิการใหญ่เจียง เจ๋อหมินได้เปลี่ยนเป้าหมายไปที่การป้องกันวิวัฒนาการอย่างสันติจากชาติตะวันตก สิ่งนี้ยิ่งชัดเจนขึ้นหลังการปฏิวัติ ค.ศ. 1989 ในยุโรปและในช่วงเวลาที่สหภาพโซเวียตล่มสลายใน ค.ศ. 1991 ในช่วงต้น ค.ศ. 1992 เติ้ง เสี่ยวผิง ผู้นำสูงสุดที่เกษียณอายุแล้ว ได้ออกเดินทางลงใต้ที่มีชื่อเสียง ซึ่งในระหว่างนั้นเขาได้รับแรงสนับสนุนอย่างมากจากกองทัพจีน โดยสั่งว่า "ผู้ที่ไม่ส่งเสริมการปฏิรูปควรถูกปลดจากตำแหน่งผู้นำ" เติ้งห้ามผู้คนไม่ให้ถกเถียงกันว่าจีนกำลังเดินบนเส้นทางทุนนิยมหรือสังคมนิยม โดยกล่าวว่า "การพัฒนาเป็นสิ่งสำคัญสูงสุด" คำพูดที่ใช้ได้จริงของเขาจุดประกายความกระตือรือร้นของผู้คนในการปฏิรูปเศรษฐกิจในจีนแผ่นดินใหญ่อีกครั้ง จึงทำให้โครงการ "ปฏิรูปและเปิดประเทศ" กลับมาเดินหน้าต่อ หลังจากนั้น ทฤษฎีแมวของเติ้ง ("ฉันไม่สนว่าแมวจะเป็นสีดำหรือสีขาว ตราบใดที่มันจับหนูได้") กลายเป็นอุดมการณ์พื้นฐานที่นำทางการปฏิรูปเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นรากฐานของสังคมนิยมอัตลักษณ์จีนและทฤษฎีเติ้ง เสี่ยวผิง ในระดับโลก การปฏิรูปของจีนส่งผลโดยตรงต่อนโยบายการปฏิรูปในเวียดนาม (โด๋ยเม้ย) และลาว ขณะที่เกาหลีเหนือมองว่าการปฏิรูปของจีนเป็นที่มาของความไร้เสถียรภาพทางการเมืองและความไม่สงบทางสังคม โดยกล่าวหาว่าจีนกำลังเดินตามเส้นทางแก้

ขณะเดียวกัน เรืองปัญญาใหม่ในทศวรรษ 1980 ก็ไม่ได้ดำเนินต่อไป เนื่องจากแวดวงวิชาการและปัญญาชนในจีนแผ่นดินใหญ่แตกแยกออกเป็นสองสำนักคิดหลักในทศวรรษ 1990 ได้แก่ เสรีนิยม และ ฝ่ายซ้ายใหม่ เสรีนิยม ให้เหตุผลว่าจีนควรสานต่อการปฏิรูปและเปิดประเทศ พัฒนาเศรษฐกิจตลาดให้ก้าวหน้ายิ่งขึ้น พร้อมกับผลักดันการปฏิรูปการเมืองเพื่อสิทธิมนุษยชน เสรีภาพ ประชาธิปไตย นิติธรรมและรัฐธรรมนูญนิยม เจ้าหน้าที่ระดับสูงของจีน รวมถึงนายกรัฐมนตรีจู หรงจีและนายกรัฐมนตรีเวิน เจียเป่าได้เคยแสดงการสนับสนุนแนวคิดนี้ในระดับต่าง ๆ กัน ในทางกลับกัน ฝ่ายซ้ายใหม่ ให้เหตุผลว่าทุนนิยมได้แพร่หลายในจีนแผ่นดินใหญ่พร้อมกับปัญหาการทุจริตที่เลวร้ายลงและความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจที่กว้างขึ้น ซึ่งเป็นปัญหาที่พบได้ทั่วไปในการพัฒนาทุนนิยมแบบตะวันตก ด้วยเหตุนี้ ฝ่ายซ้ายใหม่ จึงวิพากษ์วิจารณ์กลไกตลาดและเรียกร้องความยุติธรรมทางสังคมรวมถึงความเสมอภาค พร้อมทั้งปกป้องนโยบายบางอย่างของเหมา เจ๋อตงในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม นอกจากนี้ยังมีสำนักคิดอื่น ๆ เช่น อำนาจนิยมใหม่ และนักวิชาการบางส่วนยังได้เสนอรูปแบบการพัฒนา "โมเดลจีน" ขึ้นมาด้วย

 ผลกระทบ 
สมรรถนะทางเศรษฐกิจ

ความสำเร็จของนโยบายเศรษฐกิจของจีนและวิธีการนำไปใช้ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในสังคมจีนในช่วง 40 ปีที่ผ่านมา รวมถึงความยากจนที่ลดลงอย่างมากขณะที่ทั้งรายได้เฉลี่ยและความเหลื่อมล้ำทางรายได้เพิ่มขึ้น นำไปสู่ปฏิกิริยาต่อต้านนำโดยฝ่ายซ้ายใหม่ที่ยึดมั่นในอุดมการณ์มากกว่า นักวิชาการได้ถกเถียงกันถึงเหตุผลของความสำเร็จของเศรษฐกิจ "สองทาง" ของจีน และได้เปรียบเทียบกับการพยายามปฏิรูปสังคมนิยมในกลุ่มตะวันออกและสหภาพโซเวียต รวมถึงการเติบโตของประเทศกำลังพัฒนาอื่น ๆ นอกจากนี้ การปฏิรูปเหล่านี้ยังนำไปสู่สถานะของจีนในฐานะมหาอำนาจและทำให้ผลประโยชน์ทางภูมิรัฐศาสตร์ระหว่างประเทศเปลี่ยนไปสู่จีน โดยเฉพาะในเรื่องเกี่ยวข้องกับสถานะทางการเมืองที่คลุมเครือของไต้หวัน นักวิเคราะห์บางคนยังกล่าวเสริมว่าสมัยปฏิรูปได้ลดขนาดลงอย่างมีนัยสำคัญในช่วงที่ผู้นำคนปัจจุบันอย่างสี จิ้นผิงดำรงตำแหน่งเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีนเมื่อกลุ่มนักปฏิรูปสูญเสียอำนาจ โดยอ้างว่าสีได้ยืนยันการควบคุมโดนรัฐเหนือแง่มุมต่าง ๆ ของสังคมจีนอีกครั้ง รวมถึงในด้านเศรษฐกิจ

หลังสามทศวรรษแห่งการปฏิรูป เศรษฐกิจของจีนประสบกับความรุ่งเรืองครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งของโลก ภาคเกษตรกรรมและอุตสาหกรรมเบาได้ถูกแปรรูปไปเป็นส่วนใหญ่แล้ว ขณะที่รัฐยังคงควบคุมอุตสาหกรรมหนักบางอย่างอยู่ แม้การเป็นเจ้าของโดยรัฐจะยังคงมีอิทธิพลในด้านการเงิน โทรคมนาคม ปิโตรเลียม และภาคส่วนสำคัญอื่น ๆ ของเศรษฐกิจ แต่ผู้ประกอบการเอกชนก็ยังคงขยายตัวเข้าสู่ภาคส่วนที่เคยสงวนไว้สำหรับรัฐวิสาหกิจ นอกจากนี้ ราคาต่าง ๆ ก็ได้รับการเปิดเสรีแล้วเช่นกัน

การเติบโตทางเศรษฐกิจของจีนนับตั้งแต่มีการปฏิรูปนั้นรวดเร็วมาก จนแซงหน้า "เสือแห่งเอเชียตะวันออก" นับตั้งแต่การปฏิรูปของเติ้ง เสี่ยวผิงเป็นต้นมา ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศของจีนเพิ่มขึ้นถึงสิบเท่าChina has socialist market economy in place (People's Daily Online, 2005). การเพิ่มขึ้นของผลิตภาพการผลิตรวม (TFP) เป็นปัจจัยสำคัญที่สุด โดยผลิตภาพมีสัดส่วน 40.1% ของการเพิ่มขึ้นของ GDP ต่างจากช่วง ค.ศ. 1957 ถึง 1978 ซึ่งเป็นยุคสูงสุดของนโยบายเหมาอิสต์ที่ผลิตภาพลดลง 13.2% สำหรับช่วง ค.ศ. 1978–2005 GDP ต่อหัวของชาวจีนเพิ่มขึ้นจาก 2.7% เป็น 15.7% เมื่อเทียบกับ GDP ต่อหัวของสหรัฐ และเพิ่มจาก 53.7% เป็น 188.5% เมื่อเทียบกับ GDP ต่อหัวของอินเดีย รายได้ต่อหัวเติบโตขึ้นปีละ 6.6% ค่าจ้างเฉลี่ยเพิ่มขึ้นหกเท่าระหว่าง ค.ศ. 1978 ถึง 2005 ขณะที่ความยากจนสัมบูรณ์ลดลงจาก 41% ของประชากรเหลือ 5% จาก ค.ศ. 1978 ถึง 2001 นักวิชาการบางคนเชื่อว่าการเติบโตทางเศรษฐกิจของจีนนั้นต่ำกว่าความเป็นจริง ด้วยมีภาคส่วนใหญ่ของเศรษฐกิจที่ไม่ได้ถูกนับรวม

ผลกระทบต่อการเติบโตของโลก
จีนถูกมองอย่างกว้างขวางว่าเป็นกลไกขับเคลื่อนการเติบโตของโลกและภูมิภาค การเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของอุปสงค์จากจีนคิดเป็น 50, 44 และ 66 % ของการเติบโตของการส่งออกของเขตบริหารพิเศษฮ่องกง ญี่ปุ่นและไต้หวันตามลำดับ และการที่จีนขาดดุลการค้ากับประเทศอื่น ๆ ในเอเชียตะวันออกยังช่วยฟื้นฟูเศรษฐกิจของญี่ปุ่นและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ด้วย ผู้นำในเอเชียต่างมองว่าการเติบโตทางเศรษฐกิจของจีนเป็น "กลไกขับเคลื่อนการเติบโตสำหรับทั้งเอเชีย"

ผลกระทบต่อความเหลื่อมล้ำ

ค่าสัมประสิทธิ์จินีของการกระจายรายได้ประชาชาติทั่วโลก (สีเขียวเข้ม: <0.25, สีแดง: >0.60)|alt=

แม้การปฏิรูปเศรษฐกิจได้ก่อให้เกิดการเติบโตทางเศรษฐกิจที่สำคัญในจีน แต่ก็ทำให้ความเหลื่อมล้ำเพิ่มขึ้นด้วยเช่นกัน นำไปสู่ปฏิกิริยาต่อต้านและความพยายามผลักดันให้มีการยกเลิกการปฏิรูปโดยฝ่ายซ้ายใหม่จีน แม้จะมีการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างรวดเร็วซึ่งแทบจะขจัดความยากจนในเขตเมืองของจีนได้และลดความยากจนลงอย่างมากในพื้นที่ชนบท และข้อเท็จจริงที่ว่ามาตรฐานการครองชีพของทุกคนในจีนเพิ่มขึ้นอย่างมากเมื่อเทียบกับสมัยก่อนปฏิรูป แต่สัมประสิทธิ์จีนีของจีนก็ยังคงอยู่ที่กว่า 0.45 เทียบเท่ากับบางประเทศในลาตินอเมริกา เช่น อาร์เจนตินาและเม็กซิโก รวมถึงสหรัฐ

ความเหลื่อมล้ำที่เพิ่มขึ้นมีสาเหตุมาจากการถอนตัวของระบบรัฐสวัสดิการในจีนอย่างค่อยเป็นค่อยไปและความแตกต่างระหว่างมณฑลชายฝั่งทะเลกับมณฑลตอนใน โดยมณฑลตอนในต้องแบกรับภาระจากภาคส่วนของรัฐที่ใหญ่กว่า นักวิชาการตะวันตกบางคนเสนอว่าการฟื้นฟูรัฐสวัสดิการและการตั้งระบบภาษีเงินได้แบบกระจายใหม่มีความจำเป็นเพื่อบรรเทาความไม่เท่าเทียม ขณะที่นักเศรษฐศาสตร์จีนบางคนเสนอว่าการแปรรูปการผูกขาดโดยรัฐและแจกจ่ายรายได้ให้กับประชาชนสามารถลดความไม่เท่าเทียมได้Weiyin, Zhang, "Completely bury Keynesianism" , (February 17, 2009)

 การปฏิรูปในภาคส่วนเฉพาะ 
เกษตรกรรม
ในช่วงก่อนการปฏิรูป สมรรถภาพทางการเกษตรของจีนอยู่ในระดับปานกลางและมักเกิดปัญหาขาดแคลนอาหาร หลังเติ้ง เสี่ยวผิงนำระบบความรับผิดชอบครัวเรือนมาใช้ ผลผลิตทางการเกษตรเพิ่มขึ้น 8.2% ต่อปี เทียบกับ 2.7% ในช่วงก่อนปฏิรูป แม้พื้นที่ที่ใช้ในการเพาะปลูกจะลดลงก็ตาม ราคาอาหารลดลงเกือบ 50% ขณะที่รายได้ภาคเกษตรกรรมเพิ่มสูงขึ้น

จ้าว จื่อหยางเขียนในบันทึกความทรงจำของเขาว่า "ในช่วงหลายปีหลังจากระบบการทำสัญญาครัวเรือน พลังที่ถูกปลดปล่อยออกมา...นั้นมหัศจรรย์ เกินกว่าที่ใครจะจินตนาการได้ ปัญหาที่เคยคิดว่าแก้ไขไม่ได้กลับคลี่คลายลงได้เองในเวลาเพียงไม่กี่ปี... [ภาย]ในปี 1984 เกษตรกรมีธัญพืชมากเกินกว่าจะขายได้จริง ๆ คลังเก็บธัญพืชของรัฐเต็มไปด้วยผลผลิตจากโครงการจัดซื้อประจำปี"

การเปลี่ยนแปลงขั้นพื้นฐานคือการที่เศรษฐกิจนำพืชเศรษฐกิจมาใช้มากขึ้นแทนการปลูกแค่ข้าวและธัญพืชเพียงอย่างเดียว การผลิตผักและเนื้อสัตว์เพิ่มขึ้นถึงขั้นที่การผลิตทางการเกษตรของจีนมีการเติบโตเทียบเท่าอุตสาหกรรมผักของแคลิฟอร์เนียทุก ๆ สองปี การเติบโตในภาคส่วนนี้ชะลอตัวลงหลัง ค.ศ. 1984 โดยภาคเกษตรกรรมลดลงจาก 40% ของ GDP เหลือ 16% อย่างไรก็ตาม การเพิ่มขึ้นของผลิตภาพทางการเกษตรทำให้แรงงานสามารถย้ายไปทำงานในภาคอุตสาหกรรมและบริการได้ ขณะเดียวกันก็ยังคงเพิ่มผลผลิตทางการเกษตรไปด้วย การค้าสินค้าเกษตรก็ได้รับการเปิดเสรีและจีนได้กลายเป็นผู้ส่งออกอาหาร ต่างอย่างมากจากในอดีตที่เคยประสบภาวะอดอยากและขาดแคลน

อุตสาหกรรม
ในช่วงก่อนการปฏิรูป อุตสาหกรรมส่วนใหญ่ซบเซา และระบบสังคมนิยมก็มีแรงจูงใจเพียงเล็กน้อยในการปรับปรุงคุณภาพและผลิตภาพ แต่เมื่อมีการนำระบบราคาคู่และการให้อำนาจบริหารจัดการแก่ผู้บริหารวิสาหกิจมากขึ้น ผลิตภาพก็เพิ่มขึ้นอย่างมากในช่วงต้นทศวรรษ 1980 วิสาหกิจต่างชาติและวิสาหกิจตำบลและหมู่บ้านที่ตั้งขึ้นใหม่ ซึ่งเป็นของรัฐบาลท้องถิ่นและมักเป็นบริษัทเอกชนโดยพฤตินัย สามารถแข่งขันกับรัฐวิสาหกิจได้สำเร็จ พอถึงทศวรรษ 1990 การแปรรูปรัฐวิสาหกิจในวงกว้างทำให้ส่วนแบ่งทางการตลาดของทั้งวิสาหกิจตำบลและหมู่บ้านและรัฐวิสาหกิจลดลงและเพิ่มส่วนแบ่งทางการตลาดของภาคเอกชนแทน ส่วนแบ่งของภาครัฐในผลผลิตภาคอุตสาหกรรมลดลงจาก 81% ใน ค.ศ. 1980 เหลือเพียง 15% ใน ค.ศ. 2005 ขณะที่ทุนต่างชาติเข้าควบคุมอุตสาหกรรมจีนเป็นจำนวนมากและมีบทบาทสำคัญ

จากที่เป็นประเทศอุตสาหกรรมที่ล้าหลังอย่างแท้จริงใน ค.ศ. 1978 จีนในตอนนี้กลายเป็นผู้ผลิตคอนกรีต เหล็กกล้า เรือและสิ่งทอรายใหญ่ที่สุดในโลก และมีตลาดรถยนต์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ผลผลิตเหล็กกล้าของจีนเพิ่มขึ้นถึงสี่เท่าตัวระหว่าง ค.ศ. 1980 ถึง 2000 และจาก ค.ศ. 2000 ถึง 2006 ก็เพิ่มขึ้นจาก 128.5 ล้านตันเป็น 418.8 ล้านตัน เป็นหนึ่งในสามของผลผลิตทั่วโลก ผลิตภาพแรงงานของบริษัทเหล็กกล้าบางแห่งในจีนนั้นสูงกว่าของชาติตะวันตก จาก ค.ศ. 1975 ถึง 1992 การผลิตรถยนต์ของจีนเพิ่มขึ้นจาก 139,800 คันเป็น 1.1 ล้านคัน และเพิ่มขึ้นเป็น 9.35 ล้านคันใน ค.ศ.  2008"China poised to be world’s largest auto market" . NBC News. 2009-02-04. อุตสาหกรรมเบา เช่น สิ่งทอมีการเติบโตที่สูงยิ่งกว่านั้น เนื่องจากรัฐบาลเข้ามาแทรกแซงน้อยลง การส่งออกสิ่งทอของจีนเพิ่มขึ้นจาก 4.6% ของการส่งออกทั่วโลกใน ค.ศ. 1980 เป็น 24.1% ใน ค.ศ. 2005 ผลผลิตสิ่งทอเพิ่มขึ้นถึง 18 เท่าในช่วงเวลาเดียวกัน

การเพิ่มขึ้นของการผลิตนี้ส่วนใหญ่เป็นผลมาจากการยกเลิกอุปสรรคในการเข้าสู่ตลาดและการแข่งขันที่เพิ่มขึ้น จำนวนบริษัทอุตสาหกรรมเพิ่มขึ้นจาก 377,300 แห่งใน ค.ศ. 1980 เป็นเกือบ 8 ล้านแห่งใน ค.ศ. 1990 และ 1996 สำมะโนเศรษฐกิจ ค.ศ. 2004 ซึ่งไม่รวมกิจการที่มียอดขายต่อปีต่ำกว่า 5 ล้านหยวน นับจำนวนบริษัทผลิตสินค้าได้ 1.33 ล้านแห่ง โดยมณฑลเจียงซูและเจ้อเจียงมีจำนวนบริษัทมากกว่ายอดรวมทั่วประเทศใน ค.ศ. 1980 เทียบกับการเติบโตทางอุตสาหกรรมของประเทศอื่น ๆ ในเอเชียตะวันออก สมรรถภาพทางอุตสาหกรรมของจีนสูงกว่าญี่ปุ่น แต่ยังคงตามหลังเศรษฐกิจของเกาหลีใต้และไต้หวันอยู่

การค้าและการลงทุนจากต่างประเทศ

นักวิชาการบางคนยืนยันว่าจีนรักษาการเปิดกว้างในระดับสูงซึ่งไม่ปกติสำหรับประเทศขนาดใหญ่และมีประชากรมากอื่น ๆ โดยมีการแข่งขันจากสินค้าต่างประเทศในเกือบทุกภาคส่วนของเศรษฐกิจ การลงทุนจากต่างประเทศช่วยเพิ่มคุณภาพ ความรู้และมาตรฐานอย่างมาก โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมหนัก ประสบการณ์ของจีนสนับสนุนข้ออ้างที่ว่าโลกาภิวัตน์ช่วยเพิ่มความมั่งคั่งให้กับประเทศยากจนได้อย่างมาก ในช่วงการปฏิรูป รัฐบาลลดภาษีศุลกากรและอุปสรรคทางการค้าอื่น ๆ โดยอัตราภาษีศุลกากรโดยรวมลดลงจาก 56% เหลือ 15% ภายใน ค.ศ. 2001 สินค้านำเข้าไม่ถึง 40% อยู่ภายใต้ภาษีศุลกากรและมีเพียง 9% ของสินค้านำเข้าเท่านั้นที่อยู่ภายใต้การอนุญาตและโควตานำเข้า แม้ในช่วงต้นของการปฏิรูป นโยบายกีดกันทางการค้าก็มักถูกหลีกเลี่ยงโดยการลักลอบนำเข้า เมื่อจีนเข้าร่วมองค์การการค้าโลกก็ยอมรับเงื่อนไขที่รุนแรงกว่าประเทศกำลังพัฒนาอื่น ๆ การค้าเพิ่มขึ้นจากไม่ถึง 10% ของ GDP เป็น 64% ของ GDP ในช่วงเวลาเดียวกัน จีนถูกพิจารณาว่าเป็นประเทศขนาดใหญ่ที่เปิดกว้างที่สุด โดยใน ค.ศ. 2005 อัตราภาษีศุลกากรตามกฎหมายเฉลี่ยของจีนสำหรับผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมอยู่ที่ 8.9% ขณะที่ค่าเฉลี่ยของอาร์เจนตินาอยู่ที่ 30.9% บราซิลอยู่ที่ 27.0% อินเดียอยู่ที่ 32.4% และอินโดนีเซียอยู่ที่ 36.9%

ดุลการค้าเกินดุลของจีนถูกมองจากคนบางกลุ่มในสหรัฐว่าเป็นการคุกคามตำแหน่งงานของชาวอเมริกัน ในทศวรรษ 2000 รัฐบาลบุชดำเนินนโยบายกีดกันทางการค้า เช่น การเก็บภาษีนำเข้าและโควตา เพื่อจำกัดการนำเข้าสินค้าจีน นักวิชาการบางส่วนโต้แย้งว่าการที่จีนมีดุลการค้าเกินดุลเพิ่มขึ้นนั้นเป็นผลมาจากการย้ายฐานอุตสาหกรรมจากประเทศพัฒนาแล้วในเอเชียมายังประเทศจีน และไม่ใช่ปรากฏการณ์ใหม่ นโยบายการค้าของจีนซึ่งเปิดให้ผู้ผลิตไม่ต้องจ่ายภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) สำหรับสินค้าส่งออกและการที่ค่าเงินถูกประเมินค่าต่ำเกินไปตั้งแต่ ค.ศ. 2002 เป็นต้นมา ได้ส่งผลให้เกิดการพัฒนาภาคการส่งออกที่มากเกินไปและบิดเบือนเศรษฐกิจโดยรวม ผลลัพธ์ดังกล่าวอาจเป็นอุปสรรคต่อการเติบโตในอนาคต

การลงทุนจากต่างประเทศก็ถูกเปิดเสรีขึ้นเช่นกันเมื่อเติ้งขึ้นสู่อำนาจ เขตเศรษฐกิจพิเศษ (SEZ) ถูกสร้างขึ้นในช่วงต้นทศวรรษ 1980 เพื่อดึงดูดเงินทุนจากต่างประเทศโดยได้รับการยกเว้นภาษีและกฎระเบียบ การทดลองนี้ประสบความสำเร็จและเขตเศรษฐกิจพิเศษได้ขยายไปทั่วชายฝั่งของจีน แม้ว่าการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศจะลดลงช่วงสั้น ๆ หลังจากการประท้วงของนักศึกษา ค.ศ. 1989 แต่ก็เพิ่มขึ้นอีกครั้งเป็น 1.6 แสนล้านดอลลาร์ภายใน ค.ศ. 2004

บริการ
ในทศวรรษ 1990 ภาคการเงินถูกเปิดเสรีHaggard, Stevens et al (2008), 339 หลังจีนเข้าร่วมองค์การการค้าโลก (WTO) ภาคบริการก็ถูกเปิดเสรีอย่างมากและอนุญาตให้มีการลงทุนจากต่างประเทศได้ ส่วนข้อจำกัดในการค้าปลีก ค้าส่งและการจัดจำหน่ายก็สิ้นสุดลง ภาคธนาคาร บริการทางการเงิน ธุรกิจประกันภัยและโทรคมนาคมก็เปิดรับการลงทุนจากต่างประเทศเช่นกัน

ภาคธนาคารของจีนถูกครอบงำโดยธนาคารของรัฐขนาดใหญ่ 4 แห่ง ซึ่งส่วนใหญ่ไม่มีประสิทธิภาพและผูกขาด ธนาคารที่ใหญ่ที่สุดของจีน ไอซีบีซี เป็นธนาคารที่ใหญ่ที่สุดในโลก ภาคการเงินถูกมองว่าเป็นตัวถ่วงเศรษฐกิจอย่างกว้างขวางเนื่องจากการจัดการของรัฐที่ไม่มีประสิทธิภาพ หนี้เสีย ส่วนใหญ่เกิดจากการปล่อยกู้ให้รัฐบาลท้องถิ่นและรัฐวิสาหกิจที่ขาดทุนเพื่อวัตถุประสงค์ทางการเมือง โดยเฉพาะเป้าหมายทางการเมืองในการรักษาอัตราการว่างงานให้ต่ำ เป็นภาระอันใหญ่หลวงต่อระบบการเงินและเศรษฐกิจ โดยมีสัดส่วนสูงถึงกว่า 22% ของ GDP ภายใน ค.ศ. 2000 และลดลงเหลือ 6.3% ภายใน ค.ศ. 2006 ด้วยการเพิ่มทุนให้กับธนาคารเหล่านี้โดยรัฐบาล ใน ค.ศ. 2006 มีประมาณการว่ายอดรวมของหนี้เสียอยู่ที่ 1.6 แสนล้านดอลลาร์ ผู้สังเกตการณ์แนะนำให้มีการแปรรูประบบธนาคารเพื่อแก้ไขปัญหานี้ ซึ่งเป็นความเคลื่อนไหวที่ดำเนินการไปบางส่วนแล้วเมื่อธนาคารทั้งสี่แห่งเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ ตลาดการเงินของจีน ตลาดหลักทรัพย์เซี่ยงไฮ้และตลาดหลักทรัพย์เชินเจิ้น ค่อนข้างไม่มีประสิทธิภาพในการระดมทุน เนื่องจากมีสัดส่วนเพียง 11% ของ GDP

ด้วยธนาคารมีความอ่อนแอ บริษัทต่าง ๆ จึงระดมทุนส่วนใหญ่ผ่านภาคการเงินนอกระบบที่ไม่เป็นทางการซึ่งพัฒนาขึ้นในช่วงทศวรรษ 1980 และ 1990 ส่วนใหญ่ประกอบด้วยธุรกิจใต้ดินและธนาคารเอกชน การเงินภายในเป็นวิธีการที่สำคัญที่สุดที่บริษัทที่ประสบความสำเร็จใช้เพื่อจัดหาเงินทุนสำหรับกิจกรรมของตน

ถึงทศวรรษ 1980 มีการให้ความสำคัญอย่างมากกับบทบาทของการโฆษณาในการบรรลุเป้าหมายสี่ทันสมัยซึ่งเติ้งกำลังส่งเสริมอยู่ แม้จะยังคงมีการพูดถึงอุดมการณ์เก่าของเหมาในเรื่องสมภาคนิยมเพียงในนาม แต่สิ่งนี้ก็ไม่ได้เป็นอุปสรรคต่อการเติบโตของบริโภคนิยมXin Zhao and Russell W. Belk, "Politicizing Consumer Culture: Advertising's Appropriation of Political Ideology in China's Social Transition," Journal of Consumer Research (2008) 35#2 pp 231–244

การเงินของรัฐบาล
ในสมัยก่อนการปฏิรูป รัฐบาลได้รับเงินทุนจากผลกำไรของรัฐวิสาหกิจ คล้ายกับสหภาพโซเวียต เมื่อภาครัฐมีความสำคัญและผลกำไรลดลง รายได้ของรัฐบาล โดยเฉพาะของรัฐบาลกลางในปักกิ่ง ก็ลดลงอย่างมาก และรัฐบาลต้องพึ่งพาระบบภาษีสินค้าคงคลังที่ซับซ้อน รายได้ของรัฐบาลลดลงจาก 35% ของ GDP เหลือเพียง 11% ของ GDP ในช่วงกลางทศวรรษ 1990 โดยไม่รวมรายได้จากรัฐวิสาหกิจ ทำให้งบประมาณของรัฐบาลกลางเหลือเพียง 3% ของ GDP เท่านั้น ระบบภาษีได้รับการปฏิรูปใน ค.ศ. 1994 โดยมีการรวมภาษีสินค้าคงคลังให้เป็นภาษีมูลค่าเพิ่มเดียวที่ 17% สำหรับกิจกรรมการผลิต ซ่อมแซม และประกอบทั้งหมด และภาษีสรรพสามิตสำหรับสินค้า 11 รายการ โดยภาษีมูลค่าเพิ่มกลายเป็นแหล่งรายได้หลัก คิดเป็นครึ่งหนึ่งของรายได้รัฐบาล การปฏิรูปใน ค.ศ. 1994 ยังเพิ่มส่วนแบ่งรายได้ของรัฐบาลกลาง ทำให้เพิ่มขึ้นเป็น 9% ของ GDP

 การศึกษาวิชาการ 
เหตุผลแห่งความสำเร็จ


นักวิชาการได้เสนอทฤษฎีหลายประการเพื่ออธิบายการเปลี่ยนผ่านที่ประสบความสำเร็จของจีนจากระบบเศรษฐกิจแบบวางแผนไปสู่เศรษฐกิจแบบตลาดสังคมนิยม ทั้งที่ต้องเผชิญกับปัจจัยไม่เอื้ออำนวย เช่น มรดกอันยุ่งยากของสังคมนิยม การกัดกร่อนอย่างมากของจริยธรรมในการทำงาน การโฆษณาชวนเชื่อที่ต่อต้านกลไกตลาดมานานหลายทศวรรษ และ "คนรุ่นสูญหาย" ซึ่งการศึกษาได้พังทลายลงท่ามกลางความวุ่นวายของการปฏิวัติวัฒนธรรม

หนึ่งในทฤษฎีที่น่าสนใจคือการกระจายอำนาจของรัฐเปิดโอกาสให้ผู้นำท้องถิ่นทดลองหาวิธีการที่หลากหลายเพื่อแปรรูปภาครัฐและกระตุ้นเศรษฐกิจ แม้ว่าเติ้งจะไม่ใช่ผู้ริเริ่มการปฏิรูปหลายอย่าง แต่เขาก็เป็นผู้อนุมัติ ทฤษฎีอีกอย่างหนึ่งมุ่งเน้นไปที่สิ่งจูงใจภายในรัฐบาลจีน โดยเจ้าหน้าที่ที่ดูแลพื้นที่ซึ่งมีการเติบโตทางเศรษฐกิจสูงมีแนวโน้มจะได้รับการเลื่อนตำแหน่ง สิ่งนี้ทำให้รัฐบาลท้องถิ่นและรัฐบาลมณฑล "กระหายการลงทุน" โดยพวกเขาแข่งขันกันเพื่อลดกฎระเบียบและอุปสรรคในการลงทุนเพื่อส่งเสริมทั้งการเติบโตทางเศรษฐกิจและเส้นทางอาชีพของตน การปฏิรูปดังกล่าวเป็นไปได้ก็เพราะว่าเติ้งสร้างกลุ่มผู้ติดตามที่สนับสนุนกลไกตลาดในรัฐบาล เฮอร์แมน คาห์นให้เหตุผลว่าจริยธรรมแบบขงจื๊อมีบทบาท "ที่คล้ายคลึงกันแต่โดดเด่นยิ่งกว่าในการพัฒนาเอเชียตะวันออกให้ทันสมัยมากกว่าที่จริยธรรมแบบโปรเตสแตนต์มีบทบาทในยุโรป"

ในบทความที่เขียนลงใน Foreign Affairs หยวน หยวน อังโต้แย้งว่าการปฏิรูปการเมืองเกิดขึ้นควบคู่กับการปฏิรูปเศรษฐกิจภายใต้เติ้ง เพียงแต่ว่าการปฏิรูปการเมืองนั้นไม่ได้มีรูปแบบเหมือนกับทางตะวันตก เธอเขียนว่า "แน่นอนว่า การปฏิรูปของเติ้งเน้นการสะสมทุนอย่างมหาศาลมากกว่าการพัฒนาอย่างครอบคลุมทุกด้าน ซึ่งนำไปสู่ความเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อม ความเหลื่อมล้ำ และปัญหาสังคมอื่น ๆ อย่างไรก็ตาม การปฏิรูปเหล่านั้นได้ขับเคลื่อนเครื่องจักรทางเศรษฐกิจของจีนอย่างไม่ต้องสงสัย โดยทำให้ระบบรัฐการมุ่งเน้นผลลัพธ์ มีการแข่งขันอย่างดุเดือด และตอบสนองความต้องการทางธุรกิจ ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่โดยปกติแล้วจะเชื่อมโยงกับประชาธิปไตย" แต่สิ่งนี้ใช้ได้กับเพียงแค่สมัยเติ้งเท่านั้น อังตั้งข้อสังเกตว่าตั้งแต่ ค.ศ. 2012 ที่สี จิ้นผิงขึ้นเป็นผู้นำคนใหม่ เขายกเลิกการปฏิรูปการเมืองและข้อจำกัดด้านอำนาจของเติ้ง "ในขณะที่เสรีภาพทางการเมืองได้กลายเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่อง"


ความสำเร็จของจีนส่วนหนึ่งมาจากการใช้กลยุทธ์การเติบโตนำโดยการส่งออกซึ่งประสบความสำเร็จในกลุ่มสี่เสือแห่งเอเชียโดยเริ่มจากญี่ปุ่นในช่วงทศวรรษ 1960–1970 และประเทศอุตสาหกรรมใหม่อื่น ๆ ใน ค.ศ.  2001 จีนได้เข้าร่วมองค์การการค้าโลก (WTO) ณ ค.ศ. 2006 บริษัทกว่า 400 แห่งในทำเนียบฟอร์จูน 500 ได้เข้ามาทำตลาดในจีน ขณะเดียวกันก็มีบริษัทจีนจำนวนมากที่เปิดตลาดของตนเองในต่างประเทศ ความช่วยเหลือจากต่างประเทศแก่จีน รวมถึงจากฮ่องกง มาเก๊าและไต้หวัน ก็มีบทบาทสำคัญเช่นกัน นับตั้งแต่เริ่มเปิดประเทศ จีนได้รับความช่วยเหลือจำนวนมากจากประเทศพัฒนาแล้วหลัก ๆ เช่น สหรัฐ ญี่ปุ่น เยอรมนี ฝรั่งเศสและสหราชอาณาจักร ตัวอย่างเช่น ญี่ปุ่นได้ให้ความช่วยเหลือในรูปแบบต่าง  ๆ แก่จีนผ่านความช่วยเหลือเพื่อการพัฒนาอย่างเป็นทางการ (ODA) ซึ่งมีมูลค่ารวม 3.65 ล้านล้านเยน ณ ค.ศ. 2018 ในทางกลับกัน ความช่วยเหลือจากสหรัฐมีมูลค่ารวม 556 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ณ ค.ศ. 2012 และได้ "ช่วยชุมชนชาวทิเบตปรับปรุงความเป็นอยู่ ส่งเสริมการพัฒนาอย่างยั่งยืนและการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และรักษามรดกทางวัฒนธรรม... รวมถึงสนับสนุนโครงการที่มุ่งเน้นการเสริมสร้างความร่วมมือในการต่อสู้กับการแพร่ระบาดของเอชไอวี/เอดส์และโรคระบาดอื่น ๆ ที่กำลังเกิดขึ้น รวมถึงโครงการที่เกี่ยวข้องกับนิติธรรม"

ต่างจากมุมมองเสรีนิยมใหม่ที่เน้นผลประโยชน์จากการกระจายอำนาจ การเพิ่มการแปรรูปรัฐวิสาหกิจ และโลกาภิวัตน์ ศาสตราจารย์หลิน ชุนสรุปว่าผลการศึกษาได้แสดงให้เห็นปัจจัยในช่วงก่อนการปฏิรูปซึ่งเป็นปัจจัยที่มีผลอย่างน้อยก็ทัดเทียมกันในการสร้างความสำเร็จของจีน ปัจจัยเหล่านั้นรวมถึง "ทุนมนุษย์" ที่แข็งแกร่งซึ่งสะสมมาจากการลงทุนของรัฐในเรื่องปัจจัยพื้นฐานเป็นเวลาหลายทศวรรษ เช่น บริการสุขภาพและการศึกษาของประชาชน การที่รัฐและกลุ่มชนบทถือครองกรรมสิทธิ์ในที่ดิน ภาครัฐยังคงรักษาอุตสาหกรรมเชิงยุทธศาสตร์ไว้ การที่รัฐบาลให้การสนับสนุนด้านการค้าและการถ่ายโอนเทคโนโลยี และการใช้จ่ายของภาครัฐ

การล่มสลายของกลุ่มโซเวียตและระบบเศรษฐกิจแบบวางแผนจากส่วนกลางใน ค.ศ. 1989 เป็นแรงผลักดันครั้งใหม่ให้จีนเร่งปฏิรูปเศรษฐกิจของตนให้ก้าวหน้าไปอีกขั้นผ่านนโยบายที่หลากหลายเพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้มีชะตากรรมแบบเดียวกัน จีนยังต้องการหลีกเลี่ยงการทดลองใช้ทุนนิยมแบบฉับพลันของรัสเซียภายใต้การนำของบอริส เยลต์ซิน ซึ่งส่งผลให้เกิดการผงาดขึ้นของอภิสิทธิ์ชนที่มีอำนาจ การทุจริต และการสูญเสียรายได้ของรัฐซึ่งทำให้ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจรุนแรงขึ้น

การปฏิวัติวัฒนธรรมมีส่วนช่วยในการเติบโตทางเศรษฐกิจของจีนในระยะยาว ตามคำกล่าวของแมนเซอร์ โอลสัน การปฏิวัติวัฒนธรรมโจมตีกลุ่มผู้บริหารและผู้จัดการที่เศรษฐกิจจีนต้องพึ่งพาโดยตรงและผลที่ตามมาในทันทีคือความไร้เสถียรภาพและความวุ่นวายทางการปกครองในระยะสั้น ผลในระยะยาวคือการที่ไม่มีกลุ่มผลประโยชน์ที่ฝังรากลึกอยู่มากเท่ากับในสหภาพโซเวียตและกลุ่มตะวันออก เมื่อเติ้ง เสี่ยวผิงและนักปฏิบัตินิยมก้าวขึ้นสู่อำนาจ กลุ่มผลประโยชน์ที่เหลืออยู่น้อยมากจึงไม่สามารถล็อบบีเพื่อบ่อนทำลายการปฏิรูปเศรษฐกิจตามกลไกตลาดของเติ้งได้ เพราะการปฏิวัติวัฒนธรรมได้ทำลายกลุ่มผลประโยชน์ที่มีส่วนได้ส่วนเสียกับสภาพที่เป็นอยู่ซึ่งเคยฝังรากลึกมาแล้วนั่นเอง

การเปรียบเทียบกับเศรษฐกิจกำลังพัฒนาอื่น ๆ

การเปลี่ยนผ่านของจีนจากระบบเศรษฐกิจแบบวางแผนไปสู่เศรษฐกิจตลาดแบบสังคมนิยมมักถูกนำไปเปรียบเทียบกับกลุ่มประเทศยุโรปตะวันออกที่มีการเปลี่ยนผ่านในลักษณะคล้ายกัน ผลงานของจีนได้รับการชื่นชมว่าสามารถเลี่ยงภาวะช็อกและภาวะเงินเฟ้อรุนแรงที่เกิดขึ้นกับกลุ่มตะวันออกได้ ในช่วงเริ่มต้นของการปฏิรูป เศรษฐกิจของกลุ่มตะวันออกมีการเติบโตของ GDP ลดลงตั้งแต่ 13% ถึง 65% ขณะที่การเติบโตของจีนแข็งแกร่งอย่างมากมาตั้งแต่เริ่มต้นการปฏิรูป จีนยังสามารถเลี่ยงภาวะเงินเฟ้อรุนแรงระดับ 200% ถึง 1,000% ที่ยุโรปตะวันออกประสบมา ความสำเร็จนี้มีสาเหตุมาจากแนวทางแบบค่อยเป็นค่อยไปและกระจายอำนาจของรัฐบาลจีน ซึ่งเปิดโอกาสให้สถาบันตลาดสามารถพัฒนาขึ้นมาจนสามารถเข้ามาแทนที่การวางแผนของรัฐได้ แนวทางนี้แตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับแนวทาง "บิกแบง" ของยุโรปตะวันออก ที่ซึ่งมีการแปรรูปรัฐวิสาหกิจอย่างรวดเร็วด้วยการให้พนักงานเข้าซื้อกิจการ แต่ก็ยังคงการจัดการแบบที่ไม่มีประสิทธิภาพเหมือนเดิมไว้เป็นจำนวนมาก ปัจจัยอื่น ๆ ที่เชื่อว่าเป็นสาเหตุของความแตกต่างนี้คือการทำให้เป็นเมืองในเครือรัฐเอกราชที่มากกว่าและความแตกต่างในด้านสวัสดิการสังคมรวมถึงสถาบันอื่น ๆ อีกเหตุผลหนึ่งคือ เศรษฐกิจยุโรปตะวันออก การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในบางครั้งทำให้การปฏิรูปแบบค่อยเป็นค่อยไปเป็นไปไม่ได้ ดังนั้นภาวะช็อกและเงินเฟ้อจึงเป็นสิ่งที่เลี่ยงไม่ได้

การเติบโตทางเศรษฐกิจของจีนได้ถูกนำไปเปรียบเทียบกับประเทศกำลังพัฒนาอื่น ๆ เช่น บราซิล เม็กซิโก และอินเดีย อัตราการเติบโตของ GDP ในจีนนั้นแซงหน้าประเทศกำลังพัฒนาอื่น ๆ ทั้งหมด โดยมีเพียงอินเดียหลัง ค.ศ. 1990 เท่านั้นที่เข้าใกล้ประสบการณ์ของจีนได้ นักวิชาการเชื่อว่าอัตราการลงทุนที่สูง โดยเฉพาะการเพิ่มขึ้นของเงินลงทุนต่อคนงาน เป็นปัจจัยที่ทำให้ผลการดำเนินงานทางเศรษฐกิจของจีนเหนือกว่า เศรษฐกิจที่ค่อนข้างเสรีของจีน ซึ่งมีการแทรกแซงและกฎระเบียบของรัฐบาลน้อยกว่า ถูกนักวิชาการอ้างถึงว่าเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้สมรรถภาพของจีนเหนือกว่าเมื่อเทียบกับประเทศกำลังพัฒนาอื่น ๆ

ข้อวิจารณ์และประเด็นปัญหาการพัฒนา

รัฐบาลยังคงผูกขาดในหลายภาคส่วน เช่น ปิโตรเลียมและธนาคาร การปฏิรูปบางอย่างที่ถูกยกเลิกไปเมื่อไม่นานมานี้ ทำให้ผู้สังเกตการณ์บางคนขนานนาม ค.ศ. 2008 ว่าเป็น "วันครบรอบสามปีแห่งการสิ้นสุดการปฏิรูป" แต่ถึงอย่างไร ผู้สังเกตการณ์ ว่าเศรษฐกิจของจีนสามารถเติบโตต่อไปได้ในอัตรา 6–8 % จนถึง ค.ศ. 2025 แม้บางคนจะมองว่าการลดการแทรกแซงของรัฐเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการเติบโตอย่างยั่งยืน

ตามที่มีรายงาน รวมถึงจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ตัวเลข GDP และข้อมูลทางเศรษฐกิจอื่น ๆ จากรัฐบาลท้องถิ่นของจีนอาจสูงเกินจริงหรือมีการบิดเบือนมาเป็นเวลาหลายปี เจ้าหน้าที่จากรัฐบาลกลางกล่าวว่าเจ้าหน้าที่รัฐบาลท้องถิ่นบางครั้งปลอมแปลงข้อมูลเศรษฐกิจเพื่อให้บรรลุเป้าหมายการเติบโตทางเศรษฐกิจหรือเพื่อเลื่อนตำแหน่งส่วนตัว

แม้จะช่วยลดความยากจนและเพิ่มความมั่งคั่งให้กับจีน แต่การปฏิรูปของเติ้งก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์จากฝ่ายซ้ายใหม่ของจีนว่าเป็นการเพิ่มความเหลื่อมล้ำและปล่อยให้ผู้ประกอบการเอกชนเข้าซื้อสินทรัพย์ของรัฐในราคาที่ลดลง ข้อกล่าวหาเหล่านี้รุนแรงเป็นพิเศษในช่วงข้อพิพาทหลาง–กู้ ซึ่งนักวิชาการฝ่ายซ้ายใหม่ที่ชื่อแลร์รี เสียน ผิง หลาง กล่าวหาผู้ประกอบการที่ชื่อกู้ ซูจุงว่ายึดครองสินทรัพย์ของรัฐ ซึ่งหลังจากนั้นกู้ก็ถูกจำคุก รัฐบาลหู–เวินนำนโยบายบางอย่างของฝ่ายซ้ายใหม่มาใช้ เช่น การหยุดการแปรรูปรัฐวิสาหกิจและเพิ่มความสำคัญของภาครัฐในระบบเศรษฐกิจ รวมถึงการใช้นโยบายสำนักเคนส์ที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์จากนักเศรษฐศาสตร์ชาวจีนบางคน เช่น จาง เหวย์อิ๋ง ผู้ซึ่งสนับสนุนนโยบายการลดกฎระเบียบ การลดภาษีและการแปรรูปรัฐวิสาหกิจ

ข้อวิจารณ์อื่น ๆ มุ่งเน้นไปที่ผลกระทบของการพัฒนาอุตสาหกรรมอย่างรวดเร็วต่อสุขภาพของประชาชนและสิ่งแวดล้อม ตัวอย่างเช่น จีนเป็นประเทศที่ปล่อย CO2 มากที่สุดในโลก อย่างไรก็ตาม นักวิชาการเชื่อว่าปัญหาสุขภาพของประชาชนไม่น่าจะกลายเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการเติบโตของเศรษฐกิจจีนในทศวรรษหน้า และการศึกษาได้แสดงให้เห็นว่าคุณภาพอากาศและมาตรการด้านสิ่งแวดล้อมอื่น ๆ ในจีนดีกว่าประเทศพัฒนาแล้ว เช่น สหรัฐและญี่ปุ่น ในระดับการพัฒนาที่เท่าเทียมกัน มลพิษทางอากาศขึ้นถึงจุดสูงสุดในช่วงต้นทศวรรษ 2010 และลดลงอย่างมีนัยสำคัญตั้งแต่นั้นมา

นักวิชาการบางส่วนยังได้โต้แย้งข้อกล่าวอ้างที่ว่าการปฏิรูปนำไปสู่การลดลงของความยากจนอย่างน่าทึ่งตามที่มีการรายงาน การลดลงอย่างมากที่รายงานนั้นอาศัยการใช้เส้นความยากจนของธนาคารโลกที่ 1.90 ดอลลาร์ต่อวัน ซึ่งบางคนโต้แย้งว่าเป็นวิธีการวัดความยากจนที่ไม่ถูกต้องในจีนช่วงก่อนปฏิรูป เนื่องจากในสมัยเหมาและทศวรรษหลังสิ้นสุด มีระบบการจัดหาสาธารณะที่มีประสิทธิภาพและครอบคลุมอย่างกว้างขวางในจีนที่ช่วยให้ราคาสินค้าต่ำ และมีระบบปันส่วนอาหารซึ่ง (ยกเว้นช่วงปีที่เกิดทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ในจีน) ได้รับประกันว่าประชากรส่วนใหญ่ของจีนสามารถเข้าถึงอาหารได้อย่างมีประสิทธิภาพDrèze, J., and Sen, A., 1989. Hunger and Public Action, p. 209. Oxford: Clarendon Press. เมื่อใช้ "เส้นความยากจนตามความจำเป็นขั้นพื้นฐาน" ของจีน ซึ่งคำนวณจากชุดข้อมูลของ OECD สัดส่วนของชาวจีนที่ไม่สามารถซื้อ "ตะกร้าดำรงชีพ" (ความจำเป็นขั้นพื้นฐาน) ได้เพิ่มขึ้นตั้งแต่การปฏิรูปที่มีความรวดเร็วขึ้นในช่วงปลายทศวรรษ 1980 และทศวรรษ 1990Moatsos, M., 2021. Global extreme poverty: present and past since 1820. In: OECD, ed. How was life? Vol. II: new perspectives on well-being and global inequality since 1820. Paris: OECD Publishing, 186–212.

การปฏิรูปเศรษฐกิจในตอนแรกนั้นมาพร้อมกับการปฏิรูปการเมืองหลายชุดในช่วงทศวรรษ 1980 ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากเติ้ง เสี่ยวผิง อย่างไรก็ตาม การปฏิรูปการเมืองตามแผนหลายอย่างได้สิ้นสุดลงหลังการประท้วงและสังหารหมู่ที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน ค.ศ. 1989 การขาดการปฏิรูปการเมืองมีส่วนทำให้เกิดปัญหาการทุจริตอย่างร้ายแรงในจีน นอกจากนี้ การเติบโตทางเศรษฐกิจของจีนยังนำไปสู่การเกิดฟองสบู่อสังหาริมทรัพย์ตั้งแต่ ค.ศ. 2005 ถึง 2011 และวิกฤตภาคอสังหาริมทรัพย์ตั้งแต่ ค.ศ. 2020

ตั้งแต่ช่วงปลายทศวรรษ 1970 เติ้ง เสี่ยวผิงและผู้นำระดับสูงคนอื่น ๆ รวมถึงเฉิน ยฺหวินและหลี่ เซียนเนี่ยนสนับสนุน "นโยบายลูกคนเดียว" เพื่อรับมือกับวิกฤตประชากรล้นเกิน อย่างไรก็ตาม ข้อมูลจากสำมะโน ค.ศ. 2010 แสดงให้เห็นว่าอัตราการเติบโตของประชากรลดลงสู่ระดับต่ำ ด้วยแรงกดดันทางการเงินและปัจจัยอื่น ๆ คู่รักหนุ่มสาวจำนวนมากจึงเลือกจะเลื่อนหรือแม้กระทั่งละทิ้งแผนการมีลูกคนที่สองมากขึ้นเรื่อย ๆ แม้รัฐบาลจีนจะผ่อนคลายนโยบายลูกคนเดียวไปอย่างมากในช่วงปลาย ค.ศ. 2015 ก็ตาม ส่งผลให้เกิดภาวะประชากรสูงวัยในจีน ซึ่งนักเศรษฐศาสตร์กล่าวว่าอาจส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจในอนาคต

 ดูเพิ่ม 
 ฉันทามติปักกิ่ง (แบบจำลองจีน)
 ทฤษฎีของเติ้ง เสี่ยวผิง
 นโยบายออกนอก
 การปฏิรูปการเมืองของจีนในทศวรรษ 1980
 ปาฏิหาริย์เศรษฐกิจญี่ปุ่น
 ครุสชอฟ ทอว์
 อำนาจนิยมใหม่
 เศรษฐกิจเสือ

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:เศรษฐกิจจีน
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์เศรษฐกิจในคริสต์ศตวรรษที่ 21