พระธรรมไตรโลกาจารย์

{{กล่องข้อมูล ตำแหน่งทางการเมือง
| post = พระธรรมไตรโลกาจารย์
| insignia = 
| insigniasize = 
| insigniacaption =
| flag = 
| image = 
| imagesize = 150px
| incumbent = ตำแหน่งว่าง
| incumbentsince = พ.ศ. 2564
| imagecaption    = | style = ท่านเจ้าคุณ
| residence = พระอารามหลวง หรือวัดราษฎร์
| appointer = พระมหากษัตริย์ไทย
| termlength = ตลอดชีพ หรือ ได้รับสถาปนาเป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรอง
| formation = พ.ศ. 2330
| succession = 
| salary =
| inaugural = พระธรรมไตรโลก (ชื่น)​
| website = 
}}พระธรรมไตรโลกาจารย์ เป็นสมณศักดิ์พระราชาคณะชั้นธรรม ปัจจุบันพระราชทานเฉพาะแก่พระเถระฝ่ายธรรมยุติกนิกาย มีพัดยศประจำตำแหน่งเป็นพัดแฉกทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ มี 5 แฉก พื้นแพรต่วนสีแดง

 ฐานานุกรม 
พระธรรมไตรโลกาจารย์ มีฐานานุศักดิ์ตั้งฐานานุกรมได้ 6 รูป ดังนี้
 พระครูปลัดสุตวัฒน์
 พระครูวินัยธร
 พระครูธรรมธร
 พระครูสังฆรักษ์
 พระครูสมุห์
 พระครูใบฎีกา

 ประวัติ 
ในทำเนียบสมณศักดิ์และคณะสงฆ์ครั้งกรุงเก่า ฉบับหลวง ปรากฏสมณศักดิ์ พระธรรมไตรโลก เป็นพระราชาคณะในคณะคามวาสีฝ่ายขวา อยู่วัดสุธาสวรรค์ ในสมัยรัตนโกสินทร์ถือเป็นพระราชาคณะผู้ใหญ่ตำแหน่งหนึ่ง 

 ผู้ได้รับสมณศักดิ์ 
ผู้ดำรงสมณศักดิ์พระราชาคณะชั้นธรรมที่พระธรรมไตรโลกาจารย์''' มีรายนามดังต่อไปนี้
 ลำดับที่  รายนาม  วัด  ดำรงสมณศักดิ์  หมายเหตุ 1  พระธรรมไตรโลก (ชื่น)  วัดหงส์รัตนารามราชวรวิหาร  พ.ศ. 2330   2  พระธรรมไตรโลก  วัดหงส์รัตนารามราชวรวิหาร  พ.ศ.   อาจเป็นรูปเดียวกับพระธรรมไตรโลก (ชื่น) 3  พระธรรมไตรโลก  วัดหงส์รัตนารามราชวรวิหาร  พ.ศ.   สุดท้ายเลื่อนเป็นพระธรรมอุดม 4  พระธรรมไตรโลก  วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร  พ.ศ.    5  พระธรรมไตรโลก (ทองดี)  วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร  พ.ศ.   สุดท้ายเลื่อนเป็นสมเด็จพระพนรัตน 6  พระธรรมไตรโลก (จันทร์)  วัดเครือวัลย์วรวิหาร  พ.ศ.    7  พระธรรมติโลกาจารย์ (อู่)  วัดสัมพันธวงศาราม วรวิหาร  พ.ศ.   สุดท้ายเลื่อนเป็นสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ 8  พระธรรมติโลกาจารย์ (จี่)  วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร  พ.ศ.   สุดท้ายเลื่อนเป็นสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ 9  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (รอด)  วัดโมลีโลกยารามราชวรวิหาร  พ.ศ.    10  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (จีน)  วัดราชโอรสารามราชวรวิหาร  พ.ศ.   สุดท้ายเป็นพระธรรมเจดีย์ 11  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (อ้น)  วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2415 - 2422  สุดท้ายเลื่อนเป็นพระพิมลธรรม 12  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (ทอง)  วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2422 - 2428   13  พระธรรมไตรยโลกาจาริย (แสง ปญฺญาทีโป)  วัดราชบุรณราชวรวิหาร  พ.ศ. 2428 - 2434  สุดท้ายเลื่อนเป็นสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ 14  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (ฤทธิ์ ธมฺมสิริ)  วัดบพิตรพิมุขวรวิหาร  พ.ศ. 2453 - 2437  สุดท้ายเลื่อนเป็นสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ 15  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (เดช ฐานจาโร)  วัดเทพศิรินทราวาส ราชวรวิหาร  พ.ศ. 2437 - 2438   16  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (อ่อน อหึสโก)  วัดพิชยญาติการามวรวิหาร  พ.ศ. 2438 - 2443  สุดท้ายเลื่อนเป็นพระสาสนโสภณ 17  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (จ่าย ปุณฺณทตฺโต)  วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร  พ.ศ. 2443 - 2445  สุดท้ายเลื่อนเป็นสมเด็จพระวันรัต 18  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (ม.ร.ว. เจริญ ญาณฉนฺโท)  วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร พ.ศ. 2445 - 2453  สุดท้ายเลื่อนเป็นสมเด็จพระพุทธโฆษจารย์ 19  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (เจริญ ญาณวโร)  วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร  พ.ศ. 2453 - 2464  สุดท้ายเลื่อนเป็นสมเด็จพระพุทธโฆษจารย์ 20  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (เฮง เขมจารี)  วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2464 - 2471  สุดท้ายเลื่อนเป็นสมเด็จพระวันรัต 21  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (อยู่ อุตฺตรภทฺโท)  วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร  พ.ศ. 2471 - 2476  22  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (ช้อย ฐานทตฺโต)  วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2478 - 2488  23 พระธรรมไตรโลกาจารย์ (ยอด อกฺกวํโส)  วัดเขาแก้ว  พ.ศ. 2488 - 2489   24  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (อาจ อาสโภ)  วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2490 - 2492  สุดท้ายเลื่อนเป็นสมเด็จพระพุฒาจารย์ 25  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (วน ฐิติญาโณ)  วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2492 - 2504  สุดท้ายเลื่อนเป็นสมเด็จพระพุฒาจารย์ 26  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (นิรันตร์ นิรนฺตโร)  วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร  พ.ศ. 2504 - 2521  สุดท้ายเลื่อนเป็นสมเด็จพระวันรัต 27  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (รักษ์ เรวโต)  วัดศรีเมือง  พ.ศ. 2521 - 2547  28  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (พูนศักดิ์ วรภทฺทโก)  วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร  พ.ศ. 2547 - 2564 ปัจจุบันเป็นพระพรหมวัชราจารย์

 อ้างอิง