สมเด็จพระธีรญาณมุนี (ธีร์ ปุณฺณโก)

สมเด็จพระธีรญาณมุนี นามเดิม ธีร์ จันทวีระ ฉายา ปุณฺณโก เป็นสมเด็จพระราชาคณะฝ่ายมหานิกาย ได้ตำแหน่งสำคัญในคณะสงฆ์ไทย เช่น เจ้าอาวาสวัดจักรวรรดิราชาวาสวรมหาวิหาร เจ้าคณะใหญ่หนเหนือ เจ้าคณะใหญ่หนตะวันออก แม่กองงานพระธรรมทูต กรรมการมหาเถรสมาคม และอธิการบดีมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ และเป็นผู้ถวายอนุสาสน์ในพระราชพิธีทรงผนวช พันตรี สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม พระบรมมหาราชวังหมายกำหนดการ พระราชพิธีทรงผนวช พันตรี สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฏราชกุมาร ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๒๑

 ประวัติ 
 วัยเยาว์ 
สมเด็จพระธีรญาณมุนี มีนามเดิมว่า ธีร์ จันทวีระ เกิดเมื่อวันจันทร์ที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2440 ตรงกับวันขึ้น 4 ค่ำ เดือน 5 ปีระกา ภูมิลำเนาอยู่บ้านแดง หมู่ 3 ตำบลตะคุ อำเภอปักธงชัย จังหวัดนครราชสีมา เป็นบุตรนายอ่ำ-นางอ่อน จันทวีระ ซึ่งมีอาชีพเกษตรกร

 อุปสมบท 
สมเด็จพระธีรญาณมุนี บรรพชาเป็นสามเณร เมื่อวันจันทร์ที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2453 ณ วัดหน้าพระธาตุ จังหวัดนครราชสีมา โดยมีพระอธิการบุญเป็นพระอุปัชฌาย์ จากนั้นย้ายมาศึกษาพระปริยัติธรรมที่วัดจักรวรรดิราชาวาส กรุงเทพมหานคร แล้วอุปสมบทเป็นพระภิกษุในวันพุธที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2461 โดยมีพระมงคลทิพยมุนี (มุ้ย ปณฺฑิโต) เป็นพระอุปัชฌาย์ พระครูประสิทธิสมณการ (ต้าน) ขณะเป็นพระครูปลัด เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระคุณาจารวัตร (ใช้ สุวณฺโณ) ขณะเป็นพระครูมงคลวิจิตร เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้ฉายาว่า ปุณฺณโก

 การศึกษา 
 พ.ศ. 2457 สอบได้นักธรรมชั้นตรี
 พ.ศ. 2460 สอบได้นักธรรมชั้นโท
 พ.ศ. 2461 สอบได้เปรียญธรรม 3 ประโยค (เข้ารับพระราชทานพัดหน้านางพื้นแพรแดงประดับเลื่อม วันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2463)ราชกิจจานุเบกษา, การตั้งเปรียญ, เล่ม 37, 14 พฤศจิกายน 2463, หน้า 2623
 พ.ศ. 2465 สอบได้เปรียญธรรม 4 ประโยค
 พ.ศ. 2466 สอบได้เปรียญธรรม 5 ประโยค
 พ.ศ. 2467 สอบได้เปรียญธรรม 6 ประโยค (ได้รับพระราชทานพัดหน้านางพื้นแพรเหลืองปักดิ้นเลื่อม)ราชกิจจานุเบกษา, รายนามพระสงฆ์สามเณรที่สอบไล่พระปริยัติธรรมได้ ใน พ.ศ. ๒๔๖๗ และ ๒๔๖๘, เล่ม 44, ตอน ง, 29 พฤษภาคม 2470, หน้า 616 และนักธรรมชั้นเอก
 พ.ศ. 2469 สอบได้เปรียญธรรม 7 ประโยค
 พ.ศ. 2473 สอบได้เปรียญธรรม 8 ประโยค
 พ.ศ. 2481 สอบได้เปรียญธรรม 9 ประโยค

หน้าที่การงานในคณะสงฆ์
 เจ้าอาวาสพระอารามหลวงวัดจักรวรรดิราชาวาส กรุงเทพมหานคร
 เจ้าคณะใหญ่หนเหนือ
 เจ้าคณะใหญ่หนตะวันออก
 กรรมการมหาเถรสมาคม
 อธิการบดีมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์  วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ กรุงเทพมหานคร (มหาวิทยาลัยแห่งคณะสงฆ์ไทยฝ่ายมหานิกาย)

 สมณศักดิ์ 
 1 มีนาคม พ.ศ. 2481 เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญเปรียญ ที่ พระสุธีวรคุณราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานสัญญาบัตรเลื่อนและตั้งสมณศักดิ์, เล่ม 55, ตอน 0 ง, 13 มีนาคม 2481, หน้า 4165
 8 มิถุนายน พ.ศ. 2490 เป็นพระราชาคณะชั้นราช ที่ พระราชสุธี ธรรมปรีชาภิมณฑ์ ปริยัติโกศล ยติคณิศร บวรสังฆาราม คามวาสีราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์, เล่ม 64, ตอน 27 ง, 17 มิถุนายน 2490, หน้า 1529
 4 ธันวาคม พ.ศ. 2491 เป็นพระราชาคณะชั้นเทพที่ พระเทพเมธี ศรีวิบุลนายก ตรีปิฎกธาดา มหาคณฤศร บวรสังฆาราม คามวาสีราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์, เล่ม 65, ตอน 71 ง, 7 ธันวาคม 2491, หน้า 3964
 5 ธันวาคม พ.ศ. 2495 เป็นพระราชาคณะชั้นธรรมที่ พระธรรมธีรราชมหามุนี ตรีปิฎกโกศล วิมลคัมภีรญาณสุนทร มหาคณิศร บวรสังฆาราม คามวาสีราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์, เล่ม 69, ตอน 72 ง, 9 ธันวาคม 2495, หน้า 4618
 5 ธันวาคม พ.ศ. 2506 เป็นรองสมเด็จพระราชาคณะชั้นหิรัญบัฏ ที่ พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ ญาณวิสุทธิจริยาปริณายก ตรีปิฎกคุณาลังการ ภารติวิสารพุทธปริษัทวิเนตา มหาคณิสสร บวรสังฆราม คามวาสีราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาสมณศักดิ์, เล่ม 80, ตอน 122 ก ฉบับพิเศษ, 27 ธันวาคม 2506, หน้า 9-12
 5 ธันวาคม พ.ศ. 2515 เป็นสมเด็จพระราชาคณะชั้นสุพรรณบัฏ ที่ สมเด็จพระธีรญาณมุนี ตรีปิฎกคุณาลังการ ภารติวิสารพุทธปริษัทวิเนตา ศีลขันธสมาจารวัตรสุนทร มหาคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี อรัณยวาสีราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาสมณศักดิ์, เล่ม 89, ตอน 202 ก ฉบับพิเศษ, 31 ธันวาคม 2515, หน้า 7-10

ศิษยานุศิษย์ในท่านเจ้าประคุณสมเด็จ
 สมเด็จพระมหาธีราจารย์ (ประสิทธิ์ เขมงฺกโร) เจ้าอาวาสวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร

 มรณภาพ 
คืนวันพฤหัสบดีที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2527 สมเด็จพระธีรญาณมุนี มีอาการเหนื่อยและหายใจไม่ปกติ จึงเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลตากสินในช่วงเช้าวันศุกร์ที่ 11 พฤษภาคม แพทย์ให้นอนพักและรับน้ำเกลือที่โรงพยาบาล ในช่วงบ่ายอาการอาพาธท่านหนักขึ้น ถึงเวลา 16:45 น. ท่านก็มรณภาพด้วยภาวะหัวใจวาย สมเด็จ คิด-เขียน-พูด-เทศน์, หน้า (19)

วันศุกร์ที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2527 เวลา 14:20 น. เจ้าพนักงานเปลื้องเครื่องสุกำศพ แล้วเชิญบุพโพไปเผา ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส ในวันต่อมา เวลา 17:00 น. พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว (เมื่อครั้งดำรงพระราชอิสริยยศ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร) สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ พร้อมด้วยสมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี และพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ไปพระราชทานเพลิงศพสมเด็จพระธีรญาณมุนี ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาสสมเด็จ คิด-เขียน-พูด-เทศน์, หน้า (17)

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ  

 บรรณานุกรม


  [วิทยานิพนธ์]
  [พิมพ์โดยเสด็จพระราชกุศลในการออกเมรุพระราชทานเพลิงศพ สมเด็จพระธีรญาณมุนี (ธีร์ ปุณฺณกมหาเถร) 22 ธันวาคม 2527]

หมวดหมู่:ภิกษุในสังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย
ธีร์
หมวดหมู่:กรรมการมหาเถรสมาคม
หมวดหมู่:แม่กองงานพระธรรมทูต
หมวดหมู่:เจ้าอาวาสวัดจักรวรรดิราชาวาสวรมหาวิหาร
หมวดหมู่:เจ้าคณะภาค 3
หมวดหมู่:เจ้าคณะใหญ่หนเหนือ
หมวดหมู่:เจ้าคณะใหญ่หนตะวันออก
หมวดหมู่:อธิการบดีมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
หมวดหมู่:เปรียญธรรม 9 ประโยค
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอปักธงชัย
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากภาวะหัวใจล้มเหลว
หมวดหมู่:ภิกษุจากจังหวัดนครราชสีมา