ธรรมเนียมพระยศและบรรดาศักดิ์ในราชวงศ์โชซ็อน

ในช่วงสมัยราชวงศ์โชซ็อนพระอิสริยยศและฐานันดรศักดิ์ของพระบรมวงศานุวงศ์และราชทินนาม (บรรดาศักดิ์) เป็นที่ใช้กันอย่างแพร่หลายและมีความซับซ้อน พระบรมราชอิสริยยศของพระมหากษัตริย์เรียกว่า วัง () จนถึงสมัยพระเจ้าโกจงได้เปลี่ยนเป็น ฮวังเจ () หรือจักรพรรดิ ซึ่งโดยปกติแล้วจักรพรรดิจีนเท่านั้นที่มีสิทธิใช้พระบรมราชอิสริยยศนี้ ยศแบบทางการจะมีตำแหน่งอยู่ด้วย โดยจะเป็นการบอกถึงตำแหน่งของบุคคลนั้น ๆ

 พระบรมวงศานุวงศ์ 

 การเฉลิมพระนาม 
เมื่อเจ้าชายเสวยราชสมบัติเป็นพระเจ้าแผ่นดิน จะไม่มีการกล่าวพระนามและใช้คำแทนเมื่อกล่าวถึงพระองค์โดยตรง เมื่อพระเจ้าแผ่นดินเสด็จสวรรคต พระองค์จะได้รับการเฉลิมพระปรมาภิไธยหลายครั้ง หนึ่งในนั้นคือ พระอารามนาม () พระมหากษัตริย์โชซ็อนจะเฉลิมพระนามถวายแด่พระป้ายของพระบูรพมหากษัตริย์ที่ประดิษฐานอยู่ที่ศาลเจ้าชงมโย ซึ่งเป็นพระนามที่นักประวัติศาสตร์ใช้กล่าวถึงพระมหากษัตริย์โชซ็อนหลายพระองค์ มโยโฮ จะลงท้ายพระนามด้วย โจ () หรือ จง () ส่วนพยางค์ด้านหน้าของพระปรมาภิไธยจะเป็นคำวิเศษณ์อันเหมาะสมกับองค์พระเจ้าแผ่นดินพระองค์นั้นๆ อีกพระนามหนึ่งคือ พระราชสมัญญานาม () หรือ พระบรมปัจฉามรณนาม เป็นพระปรมาภิไธยแบบยาว ประกอบขึ้นจากคำวิเศษณ์อันสื่อถึงรัชสมัย ตัวอย่างเช่น พระเจ้าคย็องจงทรงได้รับการถวายพระราชสมัญญานามว่า พระเจ้าท็อกมุน อิกมู ซุนอิน ซ็อนฮโย มหาราช () ในขณะที่ทรงได้รับการถวายพระอารามนามว่า พระเจ้าคย็องจง ()

 รูปแบบพระอิสริยยศ 
รูปแบบการกราบบังคมทูลประกอบด้วย ชื่อพระอิสริยยศและคำลงท้ายในการทูล ตัวอย่างเช่น

 ชูซัง ช็อนฮา (주상 전하; สมเด็จพระเจ้าแผ่นดิน)
 ชุงจ็อน มามาชุงจ็อน (中殿) แปลว่า พระตำหนักกลาง และมามา (媽媽) ถอดความในบริบทนี้เป็นคำว่า สมเด็จ ดังนั้น ชุงจ็อน มามา (中殿媽媽) จึงแปลว่า สมเด็จพระตำหนักกลาง 

อนึ่ง พระตำหนักกลางเป็นที่ประทับของสมเด็จพระราชินี พระอัครมเหสีในพระเจ้าแผ่นดินองค์ปัจจุบัน (중전 마마; สมเด็จพระราชินี)
 เซจา ชอฮา (세자 저하; สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้าชาย มกุฎราชกุมาร)
 วังจา อากีซี [ขณะทรงพระเยาว์] (왕자 아기씨; สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าชายพระองค์น้อย) และ แทกุน ชากา/แทกัม (대군 자가/대감; สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าชาย)
 คงจู อากีซี [ขณะทรงพระเยาว์] (공주 아기씨; สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าหญิงพระองค์น้อย) และ คงจู มามา [เมื่อเจริญพระชนม์] (공주 마마; สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าหญิง)

พระยศพระยศของโชซ็อนรูปแบบการกราบบังคมทูลลำดับขั้นคำอธิบายคำอ่านภาษาไทยRRฮันกึลฮันจาคำอ่านภาษาไทยRRฮันกึลฮันจาพระมหากษัตริย์พระเจ้าแผ่นดินวังWang왕王ช็อนฮาJeonha전하殿下 -พระมหากษัตริย์องค์ปัจจุบัน; มีคำที่ใช้เรียกแทนพระนามองค์พระมหากษัตริย์หลายคำขึ้นอยู่กับผู้พูดและสถานการณ์ชูซังJusang주상主上อิมกึมImgeum임금 -นารันนิมNarannim나랏님 -คุกวังGugwang국왕國王คึมซังGeumsang 금상今上ซังกัมSanggam 상감上監แทจ็อนDaejeon대전大田ควาอินGwainThe king used to address himself this way. 과인寡人เชวังJewang제왕 帝王 นารัตนิมNaratnim나랏님亲爱的พระเจ้าหลวงซังวังSangwang상왕上王ช็อนฮาJeonha전하殿下 -พระมหากษัตริย์รัชกาลก่อนที่ทรงสละราชสมบัติให้รัชกาลปัจจุบันพระเจ้าหลวงแทซังวังTaesangwang태상왕太上王ช็อนฮาJeonha전하殿下 -พระมหากษัตริย์ที่ทรงสละราชสมบัติก่อน "ซังวัง"พระบูรพมหากษัตริย์ซ็อนแดวังSeondaewang선대왕先大王มามาMama마마媽媽 -พระมหากษัตริย์ที่เสด็จสวรรคตไปแล้วซ็อนวังSeonwang선왕先王มหาราชแทวังDaewang대왕大王มามาMama마마媽媽 -พระมหากษัตริย์ที่เสด็จสวรรคตไปแล้ว ซึ่งทรงประกอบพระราชกรณียกิจเพื่อประเทศชาติ และมีคุณงามความดี เป็นที่ยกย่องสรรเสริญพระอัครมเหสีสมเด็จพระราชินีวังบีWangbi왕비王妃มามาMama마마媽媽 -พระอัครมเหสีในพระมหากษัตริย์องค์ปัจจุบันชุงจ็อนJungjeon중전中殿คุงโมGungmo국모國母แนจ็อนNaejeon내전內殿สมเด็จพระราชินีในพระเจ้าหลวงแทซังวังบีTaesangwangbi태상왕비太上王妃มามาMama마마媽媽 -พระอัครมเหสีในพระเจ้าหลวงสมเด็จพระพันปีแทบีDaebi대비大妃มามาMama마마媽媽 -เคยถูกใช้เป็นแบบย่อของพระยศ วังแทบี แต่ต่อมากลายเป็นพระยศที่ต่ำกว่า; พระอัครมเหสีในพระมหากษัตริย์รัชกาลก่อนหน้า 1 รัชกาลสมเด็จพระพันปีวังแดบีWangdaebi왕대비王大妃มามาMama마마媽媽 -เคยถูกใช้เป็นแบบเต็มของพระยศ แทบี แต่ต่อมากลายเป็นพระยศที่สูงกว่า; พระอัครมเหสีในพระมหากษัตริย์รัชกาลก่อนหน้า 2 รัชกาลชาจ็อนJajeon자전慈殿ชาซ็อนJaseon자선慈聖สมเด็จพระอัยยิกาแทวังแดบีDaewangdaebi대왕대비大王大妃มามาMama마마媽媽 -พระอัครมเหสีในพระมหากษัตริย์รัชกาลก่อนหน้า 3 รัชกาล ขึ้นไปสมเด็จพระราชินีวังฮูWanghu왕후王后มามาMama마마媽媽 -พระราชอิสริยยศสำหรับเฉลิมพระนามาภิไธยพระราชินีที่สวรรคตแล้วพระราชบุพการีพระบรมราชชนก แทว็อนกุนDaewongun대원군大院君มามาMama마마媽媽 -พระราชบิดาของพระมหากษัตริย์พระองค์ปัจจุบัน ที่ไม่ได้ทรงเคยเป็นกษัตริย์พระบรมราชชนนีพูแดบูอินBudaebuin부대부인府大夫人มามาMama마마媽媽ขั้น 1 ชั้นเอก (정1품)พระชายาในแทว็อนกุน; พระราชมารดาของพระมหากษัตริย์พระสัสสุระพูว็อนกุนBuwongun부원군府院君แทกัมDaegam대감大監 -พระราชบิดาของสมเด็จพระราชินีพระองค์ปัจจุบันพระสัสสุพูบูอินBubuin부부인府夫人 - - - -ขั้น 1 ชั้นโท (종1품)พระชายาในพูว็อนกุน; พระราชมารดาของสมเด็จพระราชินีพระองค์ปัจจุบันพระราชสันตติวงศ์ในพระมหากษัตริย์ ฝ่ายหน้า และคู่อภิเษกพระราชกุมารว็อนจาWonja원자元子อากีซีAgissi아기씨 - -พระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในพระมหากษัตริย์ก่อนได้รับการแต่งตั้งเป็นพระรัชทายาทมกุฎราชกุมารวังเซจาWangseja왕세자王世子ชอฮาJeoha저하邸下 -พระราชโอรสของพระมหากษัตริย์ที่ได้รับการแต่งตั้งเป็นพระรัชทายาทเซจาSeja세자世子ทงกุงDonggung동궁東宮มามาMama마마媽媽คุกบนGukbon국본國本พระวรชายาวังเซจาบินWangsejabin왕세자빈王世子嬪มามาMama마마媽媽 -พระชายาเอกในพระราชโอรสของพระมหากษัตริย์ที่ได้รับการแต่งตั้งเป็นพระรัชทายาทเซจาบินSejabin세자빈世子嬪พินกุงBingung빈궁嬪宮แทนยอTaenyeo태녀胎儿สมเด็จพระอนุชาธิราช
(พระอนุชารัชทายาท)วังเซเจWangseje왕세제王世弟ชอฮาJeoha저하邸下 -พระอนุชาของพระมหากษัตริย์ที่ได้รับการแต่งตั้งเป็นพระรัชทายาทเซเจSeje세제世弟พระชายาในสมเด็จพระอนุชาธิราชวังเซเจบินWangsejebin왕세제빈王世弟嬪มามาMama마마媽媽 -พระชายาเอกในพระอนุชาของพระมหากษัตริย์ที่ได้รับการแต่งตั้งเป็นพระรัชทายาทเซเจบินSejebin세제빈世弟嬪พระราชนัดดารัชทายาทวังเซซนWangseson왕세손王世孫ฮาพาHapa합하閤下 -พระโอรสพระองค์ใหญ่ของพระรัชทายาทพระชายาในพระราชนัดดารัชทายาทวังเซซนบินWangsesonbin왕세손빈王世孫嬪มามาMama마마媽媽 -พระชายาเอกในพระโอรสพระองค์ใหญ่ของพระรัชทายาทสมเด็จเจ้าฟ้าชายวังจาWangja왕자王子อากีซีAgissi아기씨 - -พระราชโอรสของพระมหากษัตริย์ประสูติแต่สมเด็จพระราชินีและไม่ได้เป็นรัชทายาท; จะทรงถูกเรียกว่า วังจา อากีซี ขณะทรงพระเยาว์แทกุนDaegun대군大君แทกัมDaegam대감大監พระชายาในสมเด็จเจ้าฟ้าชายพูบูอินBubuin부부인府夫人มามาMama마마媽媽ขั้น 1 ชั้นเอก (정1품)พระชายาพระราชโอรสของพระมหากษัตริย์ประสูติแต่สมเด็จพระราชินีเจ้าชายพระราชโอรสวังจาWangja왕자王子อากีซีAgissi아기씨 - -พระราชโอรสของพระมหากษัตริย์ประสูติแต่พระสนม; จะทรงถูกเรียกว่า วังจา อากีซี ขณะทรงพระเยาว์คุนGun군君แทกัมDaegam대감大監พระชายาในเจ้าชายพระราชโอรสคุนบูอินGunbuin군부인郡夫人มามาMama마마媽媽ขั้น 1 ชั้นเอก (정1품)พระชายาพระราชโอรสของพระมหากษัตริย์ประสูติแต่พระสนมเจ้าชายคุนGun군君แทกัมDaegam대감大監ขั้น 1 ชั้นโท (종1품)พระโอรสพระองค์ใหญ่ในสมเด็จเจ้าฟ้าชายพระชายาในเจ้าชายคุนบูอินGunbuin군부인郡夫人มามาMama마마媽媽ขั้น 1 ชั้นโท (종1품)พระชายาในพระโอรสพระองค์ใหญ่ในสมเด็จเจ้าฟ้าชายเจ้าชายคุนGun군君แทกัมDaegam대감大監ขั้น 2 ชั้นเอก (정2품)พระโอรสองค์อื่นๆของพระรัชทายาท, พระนัดดาองค์ใหญ่ของสมเด็จเจ้าฟ้าชาย, พระโอรสองค์ใหญ่ของเจ้าชายพระราชโอรสพระชายาในเจ้าชายฮย็อนบูอินHyeonbuin현부인賢夫人มามาMama마마媽媽ขั้น 2 ชั้นเอก (정2품)พระชายาในเจ้าชายขั้น 2 ชั้นเอกเจ้าชายคุนGun군君แทกัมDaegam대감大監ขั้น 2 ชั้นโท (종2품)พระนัดดาของพระรัชทายาท, พระโอรสองค์อื่น ๆ และพระปนัดดาองค์ใหญ่ของสมเด็จเจ้าฟ้าชาย, พระนัดดาองค์ใหญ่ของเจ้าชายพระราชโอรสพระชายาในเจ้าชายฮย็อนบูอินHyeonbuin현부인賢夫人มามาMama마마媽媽ขั้น 2 ชั้นโท (종2품)พระชายาในเจ้าชายขั้น 2 ชั้นโทพระราชสันตติวงศ์ในพระมหากษัตริย์ ฝ่ายใน และคู่อภิเษกสมเด็จเจ้าฟ้าหญิงคงจูGongju공주公主อากีซี
มามาAgissi
Mama아기씨
마마 -
媽媽 -พระราชธิดาของพระมหากษัตริย์ประสูติแต่สมเด็จพระราชินี; อากีซี ใช้ขณะทรงพระเยาว์, มามา ใช้เมื่อทรงเจริญพระชนม์วังนยอWangnyeo왕녀王女พระสวามีในสมเด็จเจ้าฟ้าหญิงอึยบินUibin의빈儀賓พูมาBuma부마駙馬ขั้น 1 ชั้นโท (종1품)พระชามาดา (ลูกเขย) ในพระมหากษัตริย์; พระสวามีในสมเด็จเจ้าฟ้าหญิงเจ้าหญิงพระราชธิดาองจูOngju옹주 翁主อากีซี
มามาAgissi
Mama아기씨
마마 -
媽媽 -พระราชธิดาของพระมหากษัตริย์ประสูติแต่พระสนม; อากีซี ใช้ขณะทรงพระเยาว์, มามา ใช้เมื่อทรงเจริญพระชนม์วังนยอWangnyeo왕녀王女พระสวามีในเจ้าหญิงพระราชธิดาซึงบินSeungbin승빈承賓พูมาBuma부마駙馬ขั้น 2 ชั้นโท (종2품)พระชามาดา (ลูกเขย) ในพระมหากษัตริย์; พระสวามีในเจ้าหญิงพระราชธิดาเจ้าหญิงคุนจูGunju군주郡主อากีซี
มามาAgissi
Mama아기씨
마마 -
媽媽ขั้น 2 ชั้นเอก (정2품)พระธิดาของพระรัชทายาทประสูติแต่พระชายาเอก; อากีซี ใช้ขณะทรงพระเยาว์, มามา ใช้เมื่อทรงเจริญพระชนม์พระสวามีในเจ้าหญิงพูบินBubin부빈副賓พูมาBuma부마駙馬ขั้น 3 ชั้นเอก (정3품)พระสวามีในเจ้าหญิงพระธิดาของพระรัชทายาทประสูติแต่พระชายาเอกเจ้าหญิงฮย็อนจูHyeonju현주縣主อากีซี
มามาAgissi
Mama아기씨
마마 -
媽媽ขั้น 3 ชั้นเอก (정3품)พระธิดาของพระรัชทายาทประสูติแต่หม่อม; อากีซี ใช้ขณะทรงพระเยาว์, มามา ใช้เมื่อทรงเจริญพระชนม์พระสวามีในเจ้าหญิงช็อมบินCheombin첨빈僉賓พูมาBuma부마駙馬ขั้น 3 ชั้นโท (종3품)พระสวามีในเจ้าหญิงพระธิดาของพระรัชทายาทประสูติแต่หม่อม

 พระมเหสีและพระสนม 
พระมเหสีและพระสนมในสมเด็จพระเจ้าแผ่นดิน () มีลำดับตามยศและตำแหน่งที่พวกเขาเป็นยศมาพร้อมกับตำแหน่ง มามา () 

อันดับเริ่มจากพระอัครมเหสี:
พระอิสริยยศ/ยศในภาษาไทยฮันกึลฮันจาRRลำดับขั้น พระอัครมเหสีจักรพรรดินี황후皇后hwanghuตำแหน่งสูงที่สุดในฝ่ายในสมเด็จพระราชินี왕비王妃wangbiพระราชชายา (เฉพาะจักรพรรดิที่จะสามารถมีพระราชชายา)ว็อนบี (พระราชชายาขั้นพิเศษ)원비元妃Wonbiช็องอิลพุม (정1품)ควีบี (พระราชชายาขั้นที่ 1)귀비貴妃Gwibiซุกบี (พระราชชายาขั้นที่ 2)숙비淑妃Sukbiท็อกบี (พระราชชายาขั้นที่ 3)덕비德妃Deokbiฮย็อนบี (พระราชชายาขั้นที่ 4)현비賢妃Hyeonbiพระสนมเอกพิน (ตั้งชื่อตามราชทินนาม เช่น พระสนมฮีบิน และพระสนมซุกบิน빈嬪BinHad several different versions, like 희빈 (Huibin) / 숙빈 (Sukbin) / 경빈 (Gyeongbin) / 창빈 (Changbin) / 선빈 (Seonbin) etc.ช็องอิลพุม (정1품)พระสนมควีอิน귀인貴人Gwiinชงอิลพุม (종1품)โซอึย소의昭儀So-uiช็องอีพุม (정2품)ซุกอึย숙의淑儀Suguiชงอีพุม (종2품)โซยง소용昭容Soyongช็องซัมพุม (정3품)ซุกยง숙용淑容Sugyongชงซัมพุม (종3품)โซว็อน소원昭媛Sowonช็องซาพุม (정4품)ซุกว็อน숙원淑媛Sugwonชงซาพุม (종4품)หม่อมในองค์ชายรัชทายาทยังเจ양제良娣Yangjeชงอีพุม (종2품)ยังว็อน양원良媛Yangwonชงซัมพุม (종3품)ซึงฮวี승휘承徽Seunghwiชงซาพุม (종4품)โซฮุน소훈昭訓Sohunชงโอพุม (종5품)

 ราชสำนัก 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Seoul-Gyeongbokgung-Chinjamrye-01.jpg|thumb|250x250px|ซังกุง (นางกำนัล)

ThaiฮันกึลฮันจาRRลำดับขั้นนางกำนัล (คุงนยอ, Gungnyeo, 궁녀)ซังกุง상궁尙宮Sanggungsenior 5 (정5품)ซังอึย상의尙儀Sanguiซังบก상복尙服Sangbokjunior 5 (종5품)ซังชิก상식尙食Sangsikซังชิม상침尙寢Sangchimsenior 6 (정6품)ซังกง상공尙功Sanggongซังจ็อง상정尙正Sangjeongjunior 6 (종6품)ซังกี상기尙記Sanggiช็อนบิน전빈典賓Jeonbinsenior 7 (정7품)ช็อนอี전의典衣Jeoniช็อนซ็อน전선典膳Jeonseonช็อนซ็อล전설典設Jeonseoljunior 7 (종7품)ช็องเจ전제典製Jeongjeช็อนอ็อน전언典言Jeoneonช็อนชัน전찬典贊Jeonchansenior 8 (정8품)ช็อนชิก전식典飾Jeonshikช็อนยัก전약典藥Jeonyakช็อนดึง전등典燈Jeondeungjunior 8 (종8품)ช็อนแช전채典彩Jeonchaeช็อนจ็อง전정典正Jeonjeongชูกุง주궁奏宮Jugungsenior 9 (정9품)ชูซัง주상奏商Jusangชูกัก주각奏角Jugakชูบย็อนจิง주변징奏變徵Jubyeonjingjunior 9 (종9품)ชูจิง주징主徵Jujingชูอู주우奏羽Juuชูบย็อนกุง주변궁奏變宮Jubyeongungขันที (แนชี, naesi, 내시)ซังซ็อน상선尙膳Sangseonjunior 2 (종2품)ซังอน상온尙醞Sangonsenior 3 (정3품)ซังดา상다尙茶Sangdaซังยัก상약尙藥Sangyakjunior 3 (종3품)ซังจ็อน상전尙傳Sangjeonsenior 4 (정4품)ซังแช็ก상책尙冊)Sangchaekjunior 4 (종4품)ซังโฮ상호尙弧Sanghosenior 5 (정5품)ซังทัง상탕尙帑Sangtangjunior 5 (종5품)ซังเซ상세尙洗Sangsesenior 6 (정6품)ซังชก상촉尙燭Sangchokjunior 6 (종6품)ซังฮเว상훼尙煊Sanghwesenior 7 (정7품)ซังซ็อล상설尙設Sangseoljunior 7 (종7품)ซังเจ상제尙除Sangjesenior 8 (정8품)ซังมุน상문尙門Sangmunjunior 8 (종8품)ซังกย็อง상경尙更Sanggyeongsenior 9 (정9품)ซังว็อน상원尙苑Sangwonjunior 9 (종9품)

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ราชวงศ์โชซ็อน
หมวดหมู่:ฐานันดรศักดิ์
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์เกาหลี