เส้นแบ่งเขตแดนไทย

เส้นแบ่งเขตแดนระหว่างประเทศไทยกับประเทศเพื่อนบ้านเป็นเส้นสมมติที่กำหนดขึ้นโดยทำข้อตกลงระหว่างประเทศไทยกับประเทศเพื่อนบ้านในรูปแบบของหนังสือ สนธิสัญญา ซึ่งประเทศเพื่อนบ้านนั้น ได้แก่ พม่า ลาว กัมพูชา และมาเลเซีย

สำหรับจุดเริ่มต้นของการแบ่งเส้นเขตแดนนั้น เริ่มขึ้นหลังจากชาติตะวันตกเข้ามาปกครองประเทศเพื่อนบ้านรอบประเทศไทยในรูปแบบของอาณานิคม ทำให้ต้องมีการกำหนดเส้นแนวเขตเพื่อแบ่งเขตแดนระหว่างประเทศอาณานิคมเหล่านั้นกับประเทศไทย โดยประเทศไทยได้ทำหนังสือและสนธิสัญญากับประเทศอังกฤษ และประเทศฝรั่งเศส ตั้งแต่ พ.ศ. 2408 ถึงช่วง พ.ศ. 2489 โดยเมื่อประเทศอาณานิคมเหล่านั้นได้รับการปลดปล่อยเป็นอิสระ ได้ถือเอาเส้นเขตแดนเหล่านั้นที่ประเทศเจ้าอาณานิคมได้เคยตกลงไว้กับประเทศไทยเป็นแนวพรมแดนสืบต่อมา

สำหรับวิธีการกำหนดเขตแดนนั้นสามารถทำได้ 2 วิธีด้วยกันคือ ใช้วิธีการทางเรขาคณิต และใช้สภาพภูมิประเทศ

 การปักปันเขตแดน 
เนื่องจากการทำหนังสือและสนธิสัญญาในอดีตเป็นการกระทำในรูปแบบของอนาล็อก และการวาดกำหนดลงบนกระดาษ ทำให้เมื่อระยะเวลาผ่านไปแนวเขตและการแบ่งเส้นเหล่านั้นไม่มีความชัดเจน ปัจจุบันจึงได้มีการนำเทคโนโลยีที่ทันสมัยมาดำเนินการสำรวจและปักหลักเขตแดน (Demarcation) โดยการนำแผนที่และสนธิสัญญาที่เคยทำร่วมกันในอดีตมาตีความและพิจารณาถึงสิ่งที่ได้ให้การตกลงไว้ในอดีต หรือเรียกว่าตีความสนธิสัญญา (Interpretation of Treaties) ผ่านการประชุมคณะกรรมมาธิการเขตแดนร่วม และลงพื้นที่สำรวจแนวเขตร่วมกับประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งประเทศไทยเป็นหน้าที่ของ กองเขตแดน กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย กระทรวงการต่างประเทศ และกรมแผนที่ทหาร กองบัญชาการกองทัพไทย 

ปัจจุบันประเทศไทยยังคงดำเนินการปักปันเขตแดนกับประเทศเพื่อนบ้านอยู่ตลอด โดยประเทศไทยเคยมีปัญหาข้อพิพาทระหว่างเขตแดนครั้งล่าสุดคือในวิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา พ.ศ. 2551–2554 เกี่ยวกับกรณีการตีความคำพิพากษาคดีปราสาทพระวิหาร ทำให้เกิดการใช้กำลังทหารปะทะกันตามแนวชายแดนจนเกิดความสูญเสียทั้งชีวิตและทรัพย์สินทั้งสองฝ่าย

 ประเภทของจุดผ่านแดน 
สำหรับประเทศไทย กำหนดประเภทของจุดผ่านและด่านพรมแดนในแต่ละพื้นที่ จะต้องไม่ส่งผลกระทบต่อหลักเขตแดนหรือสันปันน้ำ เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาด้านเขตแดนตามมาในภายหลัง โดยทั้ง 4 ประเภทนั้น ประกอบไปด้วย

 จุดผ่านแดนถาวร 
จุดผ่านแดนถาวรนั้น เป็นจุดผ่านแดนที่ผ่านการตกลงในระดับนโยบายของรัฐบาลของทั้งสองประเทศอย่างเป็นทางการ โดยเป็นไปตามหลักสากลในการเดินทางข้ามไปมาระหว่างกัน เพื่อประโยชน์ทั้งการสัญจรของบุคคล ยานพาหนะ และการค้าของทั้งสองประเทศ ซึ่งมีปริมาณอย่างสม่ำเสมอ มีศักยภาพเพียงพอด้านการคมนาคมในทั้งสองประเทศในพื้นที่นั้น ๆ โดยเฉพาะเป็นไปเพื่อเชื่อมโยงการคมนาคมระหว่างเมืองหลักของทั้งสองประเทศ ซึ่งรวมไปถึงการเดินทางเข้าออกของบุคคลจากประเทศที่สาม

 จุดผ่านแดนชั่วคราว 
จุดผ่านแดนชั่วคราว เป็นจุดที่มีการเปิดเฉพาะกิจเพื่อเหตุจำเป็นต่าง ๆ โดยไม่ได้คำนึงถึงการค้าและเศรษฐกิจเป็นหลัก และพื้นที่ดังกล่าวไม่มีจุดผ่านแดนประเภทอื่น ๆ อยู่ใกล้เคียงกัน

โดยกรณีสำหรับการเปิดจุดผ่านแดนชั่วคราวมีหลายกรณี อาทิ 

 เป็นจุดผ่านแดนชั่วราวเพื่อการท่องเที่ยว คือด่านพระเจดีย์สามองค์ และช่องทางขึ้นเขาพระวิหาร (ไม่สามารถเดินทางได้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2551)อาณาเขตชายแดนจังหวัดศรีสะเกษที่ติดกับกัมพูชา  (sisaket.go.th)
 เป็นจุดผ่านแดนชั่วคราวเพื่อการก่อสร้างสะพานระหว่างประเทศ ซึ่งต้องทำงานร่วมกันระหว่างประเทศในการก่อสร้าง

 จุดผ่อนปรนการค้า 
จุดผ่อนปรนการค้า เป็นจุดที่เปิดเพื่อจุดประสงค์ในด้านการค้าและเศรษฐกิจโดยเฉพาะ โดยจะต้องมีความจำเป็นต่อประชาชนในพื้นที่ชายแดนในบริเวณดังกล่าวทั้งสองประเทศ เพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ของประชาชนทั้งสองประเทศ

 จุดผ่อนปรนพิเศษ 
จุดผ่อนปรนพิเศษ เป็นจุดที่ต้องผ่านการตกลงในระดับนโยบายของรัฐบาลของทั้งสองประเทศเช่นเดียวกัน แต่บริเวณนั้นยังไม่มีศักยภาพมากพอที่จะเปิดจุดผ่านแดนถาวรได้ โดยกำหนดเงื่อนไขเป็นรายกรณีพิเศษภายใต้ระเบียบและข้อกฎหมายของทั้งสองประเทศรองรับซึ่งไม่จำเป็นต้องครบถ้วนแบบเดียวกับจุดผ่านแดนถาวร เพื่อไม่ให้เสียประโยชน์และโอกาสของประเทศที่จะได้รับระหว่างดำเนินการพัฒนาพื้นที่เพื่อเตรียมความพร้อมในการเปิดจุดผ่านแดนถาวรในอนาคต ปัจจุบันมีเพียงแค่แห่งเดียวคือด่านสิงขร

 เส้นแบ่งเขตแดนไทย - พม่า 

เส้นแบ่งเขตแดนไทย - พม่ามีความยาวรวมกันทั้งสิ้น 2,401 กิโลเมตร ซึ่งประกอบไปด้วย

 ลำดับ ประเภท เส้นเขตแดน ความยาว (กม.) จังหวัด ด่านพรมแดน 1  ร่องน้ำลึก  แม่น้ำรวก 59 เชียงราย  แม่น้ำสาย  จุดผ่านแดนถาวรแม่สาย จุดผ่านแดนถาวรแม่สาย 2 สะพานข้ามแม่น้ำสาย 1 สะพานข้ามแม่น้ำสาย 2 2  สันปันน้ำ  ทิวเขาแดนลาว 632 เชียงราย  เชียงใหม่  แม่ฮ่องสอน ทิวเขาถนนธงชัยเหนือ ทิวเขาถนนธงชัยตะวันตก 3 แนว 2 ฝั่ง แม่น้ำสาละวิน 127 แม่ฮ่องสอน  4 แนว 2 ฝั่ง แม่น้ำเมย 345 ตาก จุดผ่านแดนถาวรบ้านริมเมย สะพานมิตรภาพไทย–พม่า 1 สะพานมิตรภาพไทย–พม่า 2 ห้วยวาเลย์ 44 5 สันปันน้ำ ทิวเขาถนนธงชัยกลาง 127 ตาก  กาญจนบุรี แนวเส้นตรง 63 6 สันปันน้ำ ทิวเขาตะนาวศรี 865 กาญจนบุรี จุดผ่านแดนถาวรพุน้ำร้อนจุดผ่อนปรนทางการค้าด่านพระเจดีย์สามองค์ ราชบุรี  เพชรบุรี  ประจวบคีรีขันธ์ จุดผ่อนปรนพิเศษด่านสิงขร ชุมพร  ระนอง 7 ร่องน้ำลึก คลองกระ 139 ระนอง แม่น้ำกระบุรี จุดผ่านแดนถาวรระนอง รวม  2,401

 เส้นแบ่งเขตแดนไทย - ลาว 

เส้นแบ่งเขตแดนไทย - ลาวมีความยาวรวมกันทั้งสิ้น 1,810 กิโลเมตร ซึ่งประกอบไปด้วย

 ลำดับ ประเภท เส้นเขตแดน ความยาว (กม.) จังหวัด ด่านพรมแดน 1 ร่องน้ำลึก แม่น้ำโขง 97 เชียงราย จุดผ่านแดนถาวรสามเหลี่ยมทองคำ (เชียงแสน-ต้นผึ้ง)จุดผ่านแดนถาวรสะพานมิตรภาพ 4 (เชียงของ–ห้วยทราย)สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 4 (เชียงของ–ห้วยทราย) 2 สันปันน้ำ ทิวเขาหลวงพระบาง 505 เชียงราย พะเยา น่าน จุดผ่านแดนถาวรบ้านห้วยโก๋น (ห้วยโก๋น - น้ำเงิน) อุตรดิตถ์ จุดผ่านแดนถาวรภูดู่ พิษณุโลก  3 ร่องน้ำลึก แม่น้ำเหือง 19 พิษณุโลก  4 ร่องน้ำลึก แม่น้ำเหือง 134 เลย จุดผ่านแดนถาวรสะพานมิตรภาพแม่น้ำเหืองสะพานมิตรภาพน้ำเหือง (ท่าลี่–แก่นท้าว)จุดผ่านแดนถาวรบ้านปากห้วย (ท่าลี่-แก่นท้าว) 5 ร่องน้ำลึก แม่น้ำโขง 858 เลย จุดผ่านแดนถาวรบ้านเชียงคาน (เชียงคาน-สานะคาม)  จุดผ่านแดนถาวรบ้านคกไผ่ (ปากชม-สานะคาม)  สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 7 (เลย–แขวงเวียงจันทน์) (โครงการ) หนองคาย สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 1 (หนองคาย–เวียงจันทน์) จุดผ่านแดนถาวรท่าเสด็จ (ยกเลิกแล้ว)ตลาดท่าเสด็จ อ.เมือง จ.หนองคาย บึงกาฬ จุดผ่านแดนถาวรบ้านบึงกาฬ (บึงกาฬ-ปากซัน) สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 5 (บึงกาฬ–บอลิคำไซ) (โครงการ) นครพนมจุดผ่านแดนถาวรท่าเทียบเรือเทศบาลเมืองนครพนม สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 3 (นครพนม–คำม่วน) มุกดาหาร จุดผ่านแดนถาวรอำเภอเมืองมุกดาหาร สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 2 (มุกดาหาร–สะหวันนะเขต) อำนาจเจริญ  อุบลราชธานี จุดผ่านแดนถาวรบ้านปากแซง (นาตาล-ละคอนเพ็ง) สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 6 (นาตาล–ละคอนเพ็ง) (โครงการ)  สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 8 (อุบลราชธานี–จำปาศักดิ์) (โครงการ) 6 สันปันน้ำ ทิวเขาพนมดงรัก 197 อุบลราชธานี จุดผ่านแดนถาวรช่องเม็ก รวม 1,810

 เส้นแบ่งเขตแดนไทย - กัมพูชา 

เส้นแบ่งเขตแดนไทย - กัมพูชามีความยาวรวมกันทั้งสิ้น 798 กิโลเมตร ซึ่งประกอบไปด้วย

 ลำดับ ประเภท เส้นเขตแดน ความยาว (กม.) จังหวัด ด่านพรมแดน 1 สันปันน้ำแนวหลักเขตประเทศ ทิวเขาพนมดงรัก 364 อุบลราชธานี ศรีสะเกษจุดผ่านแดนถาวรช่องสะงำ สุรินทร์จุดผ่านแดนถาวรช่องจอม บุรีรัมย์จุดผ่อนปรนช่องสายตะกู 2 ลำน้ำสายต่างๆ คลองบะอาว 216 สระแก้ว   คลองแผง แนวเส้นตรง คลองละลมละสือ คลองลึก จุดผ่านแดนถาวรบ้านคลองลึกสะพานมิตรภาพไทย–กัมพูชา (อรัญประเทศ–ปอยเปต) คลองพรมโหด สะพานมิตรภาพไทย–กัมพูชา (บ้านหนองเอี่ยน–สตึงบท)คลองน้ำใสจุดผ่านแดนถาวรบ้านเขาดิน คลองด่านจันทบุรีจุดผ่านแดนถาวรบ้านแหลมจุดผ่อนปรนบ้านซับตารีจุดผ่อนปรนบ้านสวนส้ม แนวเส้นตรงจุดผ่อนปรนบ้านบึงชะนังล่าง คลองโป่งน้ำร้อน คลองตะเคียนจุดผ่านแดนถาวรบ้านผักกาด ทิวเขาพนมคอสวาย ห้วยสวาย แม่น้ำไพลิน 3 สันปันน้ำ ทิวเขาบรรทัด 160 ตราด จุดผ่านแดนถาวรบ้านหาดเล็ก 4 แนวเส้นตรง - 1 ตราด  รวม 798

 เส้นแบ่งเขตแดนไทย - มาเลเซีย 

เส้นแบ่งเขตแดนไทย - มาเลเซียมีความยาวรวมกันทั้งสิ้น 647 กิโลเมตร ซึ่งประกอบไปด้วย

 ลำดับ ประเภท เส้นเขตแดน ความยาว (กม.) จังหวัด ด่านพรมแดน 1 สันปันน้ำ ทิวเขาสันกาลาคีรี 552 สตูลด่านวังประจัน สงขลา ด่านปาดังเบซาร์ ด่านสะเดา ยะลา ด่านเบตง นราธิวาส ด่านสุไหง-โกลก 2 ร่องน้ำลึก แม่น้ำโก-ลก 95 นราธิวาส สะพานมิตรภาพไทย–มาเลเซีย 1 สะพานมิตรภาพไทย–มาเลเซีย 2 รวม 647

 ข้อพิพาทเขตแดน 

ประเทศไทยกับประเทศกัมพูชาเคยพิพาทกันเรื่องเขตแดนเนื่องจากยึดถือเอกสารคนละฉบับ นำไปสู่คดีปราสาทพระวิหาร และวิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา พ.ศ. 2551–2554

ประเทศไทยกับประเทศลาวเคยพิพาทกันเรื่องเขตแดนนำไปสู่สมรภูมิบ้านร่มเกล้า

 ดูเพิ่ม 
 ชายแดนไทย–เวียดนาม
 ชายแดนไทย–อินโดนีเซีย
 ชายแดนไทย–อินเดีย
 เขตแสดงตนเพื่อป้องกันภัยทางอากาศ
 อาณาเขตแถลงข่าวการบิน

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เส้นแบ่งเขตแดนระหว่างประเทศไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน 
 ศูนย์ข้อมูลข่าวสารอาเซียน จุดผ่านแดนจุดผ่านแดนถาวร / ด่านสากล ไทย – สปป.ลาว 
 ศูนย์ข้อมูลข่าวสารอาเซียน จุดผ่านแดนบริเวณชายแดนไทย- ลาว