แม่เจ้าบัวถา มหายศปัญญา

แม่เจ้าบัวถา มหายศปัญญา (พ.ศ. 2381–2478) เป็นอดีตชายาของเจ้าพิริยเทพวงษ์ เจ้าผู้ครองเมืองแพร่องค์สุดท้าย

 ประวัติ 
แม่เจ้าบัวถา เกิดในวันศุกร์ ปีฉลู เป็นธิดาคนใหญ่ของพระยาบุรีรัตน (หนานปัญญา) หรือเจ้าบุรีปัญญา (เฒ่า) กับแม่เจ้าเฮือนแก้ว ภรรยาเอก มีเจ้าน้องร่วมบิดามารดาคือ พระยาบุรีรัตน์ (เจ้าน้อยหนู มหายศปัญญา) และมีเจ้าน้องต่างมารดาอีก 5 คนเชื้อสายเจ้าหลวงเมืองแพร่ 4 สมัย, หน้า 53-54 โดยแม่เจ้าเฮือนแก้ว มารดาของแม่เจ้าบัวถา เป็นเจ้าน้องของพระยาพิมพิสารราชา หรือเจ้าหลวงขาเค และทั้งสองสืบเชื้อสายเจ้าผู้ครองเมืองแพร่จากฝ่ายมารดา คือ เจ้าปิ่นแก้ว

แม่เจ้าบัวถาเข้าเป็นชายาคนแรกของเจ้าพิริยเทพวงษ์ ซึ่งเป็นลูกพี่ลูกน้องกัน เพราะสามีเป็นบุตรของพระยาพิมพิสาร ซึ่งเป็นศักดิ์เป็นลุง แต่ทั้งสองไม่มีบุตรด้วยกัน และตัดสินใจแยกทางกันในเวลาต่อมา ภายหลังแม่เจ้าบัวถาได้รับอุปการะเจ้าสุนันตา วงศ์บุรี บุตรสาวของพระยาบุรีรัตน์ (เจ้าน้อยหนู มหายศปัญญา) กับแม่เจ้าคำ เป็นบุตรบุญธรรมเชื้อสายเจ้าหลวงเมืองแพร่ 4 สมัย, หน้า 33, 55, 58 พร้อมกับสร้างคุ้มวงศ์บุรีเมื่อ พ.ศ. 2440 ไว้เป็นเรือนหอสำหรับเจ้าสุนันตากับหลวงพงษ์พิบูลย์ (เจ้าพรหม วงศ์พระถาง) ถือเป็นอาคารที่สร้างด้วยสถาปัตยกรรมยุควิกตอเรียหลังแรกในจังหวัดแพร่

แม่เจ้าบัวถาถึงแก่กรรมภายในคุ้มวงศ์บุรี เมื่อ พ.ศ. 2478 ขณะอายุ 97 ปีโดยประมาณ

 ความสนใจ 
แม่เจ้าบัวถาชอบสีฟ้าเพราะท่านเกิดในวันศุกร์ ภายในห้องส่วนตัวของแม่เจ้าในคุ้มวงศ์บุรีจึงตกแต่งด้วยสีฟ้าเพียงห้องเดียว และด้วยความที่แม่เจ้าเกิดปีฉลู เครื่องเงินภายในคุ้มวงศ์บุรีจะมีการสลักลายเป็นรูปวัวตามปีเกิดของท่าน

แม่เจ้าบัวถาสนใจการอุปถัมภ์ด้านศิลปะและวัฒนธรรมในท้องถิ่น มีจิตใจโอบอ้อมอารีแก่คนทุกชนชั้น โดยเฉพาะชนชั้นทาส ท่านเคยให้การอุปถัมภ์วัดศรีชุมในจังหวัดแพร่ แม่เจ้ารับช่างเครื่องเงินจากชุมชนพระนอนจำนวนสองคนมาอุปถัมภ์เป็นช่างเงินประจำคุ้ม นอกจากนี้แม่เจ้ายังเลิกทาสสนองพระบรมราโชบายในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อ พ.ศ. 2448 ด้วยการมอบทรัพย์สินและที่ดินแก่ทาสไว้ตั้งตัวทุกคน มีทาสบางคนที่ยังสมัครใจอยู่เป็นบริวารของคุ้มวงศ์บุรีต่อไป และมีลูกหลานทาสที่ยังสนิทสนมกับทายาทคุ้มวงศ์บุรีสืบมาถึงปัจจุบัน

ลำดับสาแหรก

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ 

 บรรณานุกรม 


หมวดหมู่:แม่เจ้า
หมวดหมู่:เจ้าหญิงแพร่
หมวดหมู่:สกุลมหายศปัญญา
หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดแพร่