เจ้าหมาน้อย

เจ้าหลัน นัดดาพระเจ้าสร้อยศรีสมุทรฯ เป็นพระมหากษัตริย์แถบภาคใต้ของราชอาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์ ตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2356 - 2362

 พระประวัติ 

เจ้านครจำปาศักดิ์ (หมาน้อย) ทรงเป็นราชโอรสในเจ้าราชวงศ์ (สุริโย) และทรงเป็นเจ้านัดดา (หลานปู่) ในพระเจ้าสร้อยศรีสมุทรพุทธางกูร ปฐมกษัตริย์แห่งราชอาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์ ต่อมาในปี พ.ศ. 2356 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระมหากษัตริย์ไทย รัชกาลที่ 2 แห่งราชวงศ์จักรี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้ง เจ้าหมาน้อย ขึ้นเป็น เจ้าผู้ครองนครจำปาศักดิ์ แล้วให้ เจ้าธรรมกิติกา โอรสเจ้าอุปราช (ธรรมเทโว) ขึ้นเป็น เจ้าอุปราชแห่งนครจำปาศักดิ์ ครั้นอยู่ต่อมาเจ้านครจำปาศักดิ์ (หมาน้อย) กับเจ้าอุปราช (ธรรมกิติกา) ทรงวิวาทกัน จึงโปรดให้คุมตัวลงมาเข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท จึงทรงโปรดเกล้าฯ ให้แยกเจ้าอุปราช (ธรรมกิติกา) ไว้เสียที่กรุงเทพฯ แล้วให้เจ้านครจำปาศักดิ์ (หมาน้อย) กลับไปปกครองเมืองนครจำปาศักดิ์ตามเดิม

ต่อมาในปี พ.ศ. 2360 ได้เกิดกบฏอ้ายสาเขียดโง้ง อ้ายสาเขียดโง้ง ได้นำพวกข่าที่นิยมเชื่อถือในตัวเอง ซึ่งมีประมาณ 8,000 คน เที่ยวตีเมืองใหญ่เมืองน้อยในแขวงเมืองนครจำปาศักดิ์ แล้วมาลงเรือที่ปากคลองตะปุง แขวงเมืองสีทันดร ซึ่งจะมาตีเมืองนครจำปาศักดิ์ ฝ่ายเจ้านครจำปาศักดิ์ (หมาน้อย) ทรงไม่รู้ตัวจึงเตรียมการสู้ไม่ทัน จึงได้อพยพครอบครัวและราษฎรเมืองนครจำปาศักดิ์หนีเข้าป่าไป อ้ายสาเขียดโง้ง ก็นำกองทัพเข้าเมืองนครจำปาศักดิ์ ได้เมื่อปี พ.ศ. 2362 แล้วเที่ยวเก็บริบทรัพย์สมบัติเอาไฟจุดเผาบ้านเมือง เวลานั้นเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน) กำลังเที่ยวปราบปรามผู้ร้ายอยู่แขวงเมืองโขง จึงมีใบบอกลงมายังกรุงเทพฯ เจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน) กับ พระศรีอัคร์ฮาด พระมโนสาราช เกณฑ์กองทัพมาปราบกองทัพอ้ายสาเขียดโง้ง จึงแตกหนีไปทางเขายาปุ แขวงเมืองอัตปือ

ฝ่ายทางกรุงเทพฯ จึงโปรดเกล้าฯ ให้ พระยามหาอำมาตย์ (ป้อม) กับ พระศรสำแดง คุมกองทัพไปตามจับอ้ายสาเขียดโง้ง หาได้ตัวไม่ พระยามหาอำมาตย์ (ป้อม) จึงได้คุมเอาตัวเจ้านครจำปาศักดิ์ (หมาน้อย) ซึ่งอพยพครอบครัวไปทางแขวงเมืองอุบลฯ ลงมา ณ กรุงเทพฯ และประทับอยู่จนกระทั่งถึงแก่พิราลัย ในปี พ.ศ. 2364 รวมระยะเวลาที่ทรงปกครองเมืองนครจำปาศักดิ์ 9 ปี 

 พระบุตร 
เจ้านครจำปาศักดิ์ (หมาน้อย) ทรงมีพระโอรส 6 พระองค์ ดังนี้
 เจ้าอุ่น 
 เจ้านุด 
 เจ้าอุปราช (แสง) ได้รับพระราชทานพระยศเจ้าอุปราช ในปี พ.ศ. 2406
 เจ้าราชวงศ์ (จุ่น) ได้รับพระราชทานพระยศเจ้าราชวงศ์ ในปี พ.ศ. 2413
 เจ้าอุปราช (จู) ได้รับพระราชทานพระยศเจ้าอุปราช ในปี พ.ศ. 2398

 ดูเพิ่ม 
 อาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:เจ้าผู้ครองนครจำปาสัก
หมาน้อย