เจ้าพระยาสุรบดินทรสุรินทรฦๅชัย (พร จารุจินดา)

มหาเสวกโท เจ้าพระยาสุรบดินทรสุรินทรฦๅชัย นามเดิม พร (2 ธันวาคม พ.ศ. 2406 – 17 สิงหาคม พ.ศ. 2498) เป็นขุนนางชาวสยาม ได้ดำรงตำแหน่งสำคัญ เช่น สมุหเทศาภิบาลมณฑลพิษณุโลก อุปราชมณฑลพายัพ องคมนตรี และได้รับพระราชทานนามสกุลจารุจินดาราชกิจจานุเบกษา, ประกาศกระทรวงมุรธาธร เรื่อง ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ ๕, เล่ม ๓๐ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๒๔๘, ๑๔ กันยายน ๒๔๕๖

 ประวัติ 
เจ้าพระยาสุรบดินทรสุรินทรฦๅชัย มีนามเดิมว่าพร เป็นบุตรพระยาเพชรพิไชย (ทองจีน) และคุณหญิงเย็น เพชรพิไชย (สกุลเดิม: เกตุทัต) เกิดเมื่อวันพุธ แรม 7 ค่ำ เดือน 12 ปีกุน ตรงกับวันที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2406เรื่องตั้งเจ้าพระยาในกรุงรัตนโกสินทร์, หน้า 235

เมื่ออายุ 11 ปี ได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนพระบรมมหาราชวังและที่โรงเรียนสวนนันทอุทยาน เมื่อจบการศึกษาแล้วจึงถวายตัวเป็นมหาดเล็กในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้รับบรรดาศักดิ์เป็นลำดับ คือ เป็น นายรองฉัน ถือศักดินา ๓๐๐ เมื่อวันพุธ เดือนสิบเอ็ด แรมห้าค่ำ ปีระกาสัปตศก จุลศักราช ๑๒๔๗ ตรงกับวันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2428ราชกิจจานุเบกษา, สำเนาสัญญาบัตร, เล่ม ๓ ตอนที่ ๒๕ หน้า ๑๙๗, ๒๑ ตุลาคม ๑๒๔๘ แล้วเป็น จ่าห้าวยุทธการ ถือศักดินา ๖๐๐ เมื่อวันเสาร์ เดือนสิบเอ็ด แรมสี่ค่ำ ปีจอ อัฐศก จุลศักราช ๑๒๔๘ ตรงกับวันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2429ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวราชการ, เล่ม ๓ ตอนที่ ๓๑ หน้า ๒๕๓, ๓๐ พฤศจิกายน ๑๒๔๘ แล้วเลื่อนเป็น พระศิริไอสวรรย์ ถือศักดินา ๑๐๐๐ เมื่อวันที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2434ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานสัญญาบัตร, เล่ม ๘ ตอนที่ ๔๑ หน้า ๓๖๙, ๑๐ มกราคม ๑๑๐ จนวันที่ 2 มกราคม ร.ศ. 116 จึงได้เลื่อนเป็น พระยาอุไทยมนตรี ผู้ว่าราชการเมืองปราจีนบุรี ถือศักดินา 3,000ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานหิรัญบัตรและสัญญาบัตร, เล่ม ๑๔ ตอนที่ ๔๑ หน้า ๗๐๒, ๙ มกราคม ๑๑๖

วันที่ 15 กรกฎาคม ร.ศ. 131 ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็น พระยาสุรบดินทร์สุรินทรฦๅชัย อภัยพิริยพาหะ ตำแหน่งข้าหลวงเทศาภิบาล สำเร็จราชการมณฑลพิศณุโลก ถือศักดินา 10,000ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์, เล่ม ๒๙ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๙๐๔, ๒๑ กรกฎาคม ๑๓๑

วันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2458 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ตั้งเป็นองคมนตรีราชกิจจานุเบกษา, รายพระนามและนามผู้ซึ่งได้รับพระราชทานตราตั้งเป็นองคมนตรี, เล่ม ๓๒ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๑๗, ๑๘ เมษายน ๒๔๕๘

วันพุธที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็น เจ้าพระยาสุรบดินทรสุรินทรฦๅชัย พายัพไผทนรพิทักษ์ จงรักษ์รามนฤนาถ ประศาสนนัยนิติธารี ศรีจารุจินดากุลวงศ์ ธำรงสัตย์มัทวสมาจาร ตรัยรัตนวิศาลสรณธาดา อภัยพิริยบรากรมพาหุ ดำรงศักดินา 10,000ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาเลื่อนกรมตั้งกรม และตั้งเจ้าพระยา, เล่ม ๔๒ ตอนที่ ๐ ก หน้า ๒๒๗, ๑๕ พฤศจิกายน ๒๔๖๘

เจ้าพระยาสุรบดินทรสุรินทรฦๅชัย ถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2498เรื่องตั้งเจ้าพระยาในกรุงรัตนโกสินทร์, หน้า 239 ได้รับพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2498 ณ วัดเทพศิรินทราวาส

 ตำแหน่ง 
 หน้าที่ราชการ 
 พ.ศ. 2430 – ย้ายไปรับราชการกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ ในตำแหน่งผู้ช่วยเจ้าจำนวนราชกิจจานุเบกษา, ตำแหน่งข้าราชการ ในหอรัษฎากรพิพัฒน์, เล่ม ๗ ตอนที่ ๓ หน้า ๓๔, ๒๐ เมษายน ๑๐๙
 พ.ศ. 2432 – เจ้ากรมยาฝิ่นหลวงราชกิจจานุเบกษา, ประกาศหอรัษฎากรพิพัฒน์, เล่ม ๗ ตอนที่ ๖ หน้า ๖๕, ๑๑ พฤษภาคม ๑๐๙
 พ.ศ. 2433 – เจ้ากรมสารบรรณ กระทรวงพระคลังมหาสมบัติ ได้ทำการแทนปลัดทูลฉลองเป็นครั้งคราวราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความหอรัษฎากรพิพัฒน์, เล่ม ๘ ตอนที่ ๔๔ หน้า ๔๐๓, ๓๑ มกราคม ๑๑๐
 พ.ศ. 2437 – ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ไปรับราชการในกระทรวงมหาดไทย เป็นข้าหลวงรักษาการเมืองนครนายก
 พ.ศ. 2438 – ย้ายไปเป็นข้าหลวงเมืองฉะเชิงเทราราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความกระทรวงมหาดไทย, เล่ม ๑๑ ตอนที่ ๔๖ หน้า ๓๙๓, ๑๐ กุมภาพันธ์ ๑๑๓
 พ.ศ. 2439 – ย้ายมาเป็นเลขานุการของเสนาบดีกระทรวงมหาดไทยราชกิจจานุเบกษา, ตำแหน่งข้าราชการกระทรวงมหาดไทย กระทรวงกลาง, เล่ม ๑๓ ตอนที่ ๔๓ หน้า ๕๑๗, ๒๔ มกราคม ๑๑๕
 2 มกราคม พ.ศ. 2440 – ผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี
 21 มิถุนายน พ.ศ. 2441 – ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายไปเป็นข้าหลวงประจำนครลำพูน
 พ.ศ. 2445 – ย้ายไปเป็นข้าหลวงนครลำปาง ในระยะเวลาเกิดขบถเงี้ยว ได้รักษาบ้านเมืองจนเรียบร้อย จนเสร็จการจราจล
 พ.ศ. 2449 – ย้ายไปเป็นข้าหลวงประจำเมืองนครน่าน 
 23 มีนาคม พ.ศ. 2449 – ข้าหลวงเทศาภิบาล มณฑลพิษณุโลกราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความกระทรวงมหาดไทย, เล่ม ๒๓ ตอนที่ ๕๓ หน้า ๑๓๓๓, ๓๑ มีนาคม ๑๒๕
 4 เมษายน พ.ศ. 2458 – ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นองคมนตรี
 28 ตุลาคม พ.ศ. 2464 – ย้ายไปรับราชการแทนอุปราชภาคพายัพ เมื่อเวลาทรงประชวร (หม่อมเจ้าบวรเดช)
 1 สิงหาคม พ.ศ. 2465 – เป็นอุปราชภาคพายัพ และสมุหเทศาภิบาลมณฑลพายัพราชกิจจานุเบกษา, ประกาศตั้งอุปราชและสมุหเทศาภิบาล, เล่ม ๓๙ ตอนที่ ๐ ก หน้า ๘๔, ๒ สิงหาคม ๒๔๖๕
 1 เมษายน พ.ศ. 2469 – ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายเข้ามาเป็น สมุหพระนครบาล ในกรุงเทพฯ และโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้แทนปลัดทูลฉลองกระทรวงมหาดไทย อีกตำแหน่งด้วยราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ ตั้งสมุหเทศาภิบาลมณฑลต่างๆ, เล่ม ๔๒ ตอนที่ ๐ ก หน้า ๔๒๖, ๓๑ มีนาคม ๒๔๖๘
 4 เมษายน พ.ศ. 2469 – ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้งเป็นองคมนตรีราชกิจจานุเบกษา, พระราชพิธีตั้งองคมนตรี, เล่ม ๔๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๓๔, ๒๕ เมษายน ๒๔๖๙
 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2471 – กราบถวายบังคมลาออกจากราชการ เพราะชราได้รับพระราชทานบำนาญพิเศษ

 ยศและตำแหน่ง 
 ยศพลเรือน 
 มหาอำมาตย์ตรีราชกิจจานุเบกษา, ประกาศพระบรมราชโองการ ประกาศพระราชยศ แก่ข้าราชการกระทรวงมหาดไทย, เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๙๗๓, ๒๐ สิงหาคม ๑๓๐
 มหาเสวกตรีราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ เปลี่ยนยศอุปราช และสมุหเทศาภิบาล, เล่ม ๓๒ ตอนที่ ๐ ก หน้า ๓๕๘, ๑๐ พฤศจิกายน ๒๔๕๘
 มหาเสวกโทราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานยศ, เล่ม ๓๒ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๑๗๙, ๒๖ มีนาคม ๒๔๕๘
 มหาอำมาตย์โทราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานยศ, เล่ม ๔๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๙๐๗, ๓๐ พฤษภาคม ๒๔๖๙
 ยศเสือป่า 
 นายหมู่ใหญ่ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานสัญญาบัตรกองเสือป่า, เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๕๕๕, ๑๕ ตุลาคม ๑๓๐
 นายกองตรีราชกิจจานุเบกษา, ส่งสัญญาบัตรเสือป่าไปพระราชทาน, เล่ม ๓๐ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๙๖, ๒๗ เมษายน ๒๔๕๖
 นายกองเอกราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานยศเสือป่า, เล่ม ๓๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๖๖๙, ๓๑ ธันวาคม ๒๔๕๙
 นายกองใหญ่ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานยศเสือป่า, เล่ม ๓๕ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๘๕๙, ๑๙ มกราคม ๒๔๖๑
 นายพลเสือป่าราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานยศเสือป่า, เล่ม ๔๐ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๔๔๔๘, ๑ต มีนาคม ๒๔๖๖

 ตำแหน่ง 
 31 ธันวาคม 2459 – ราชองครักษ์เวรเสือป่าประกาศกรมบัญชาการเสือป่า

 ครอบครัว 
เจ้าพระยาสุรบดินทรสุรินทรฦาไชย มีภรรยา 4 คน ได้แก่
 คุณแฉ่ง มีธิดา 2 คน 
 คุณหญิงบุญรอด (สกุลเดิม:วัชราภัย) มีบุตร 3 คน
 มหาอำมาตย์ตรี พระยาลพะนรินทร์เรืองศักดิ์ (วงษ์ จารุจินดา)
 คุณหญิงเพิ่ม (สกุลเดิม:จารุจินดา)  มีบุตรธิดา 2 คน 
 คุณหญิงชอุ่ม (สกุลเดิม:คุปตารักษ์) มีบุตรธิดา 6 คน

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าฝ่ายหน้า, เล่ม ๔๒ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๕๕๑, ๒๒ พฤศจิกายน ๒๔๖๘
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานตรารัตนวราภรณ์, เล่ม ๓๙ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๗๗๒, ๗ มกราคม ๒๔๖๕
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๓๔ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๓๐๙, ๑๐ กุมภาพันธ์ ๒๔๖๐
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๓๑ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๓๘๐, ๑๐ มกราคม ๒๔๕๗
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศพระราชทานฐานันดรแห่งเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีศักดิ์รามาธิบดี, เล่ม ๓๕ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๑๙๔, ๒ ธันวาคม ๒๔๖๑
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๓๙ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๓๕๓, ๒๖ พฤศจิกายน ๒๔๖๕
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม ๓๑ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๔๐๒, ๑๐ มกราคม ๒๔๕๗

 พ.ศ. 2452 – เข็มพระชนมายุสมมงคล ชั้นที่ 3 (เงิน)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเข็มพระชนมายุสมมงคล, เล่ม ๒๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๗๖๒, ๒๖ มีนาคม ๑๒๘
 พ.ศ. 2454 – เข็มไอยราพต
 พ.ศ. 2455 – เข็มข้าหลวงเดิมราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเข็มข้าหลวงเดิม, เล่ม ๒๙ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๙๗๓, ๒๘ กรกฎาคม ๑๓๑

 อ้างอิง 
เชิงอรรถ

บรรณานุกรม



หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นเจ้าพระยา
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
หมวดหมู่:ผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี
หมวดหมู่:ผู้ว่าราชการจังหวัดน่าน
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.2
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ร.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:สกุลจารุจินดา
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 7