เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร)

มหาอำมาตย์เอก เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร) เป็นอดีตเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย และอดีตข้าหลวงใหญ่แห่งมณฑลพายัพในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

 ประวัติ 
เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ มีนามเดิมว่า เชย เกิดเมื่อปีกุน พ.ศ. 2406 เป็นบุตรพระยามหาอำมาตยาธิบดี (ชื่น กัลยาณมิตร) (บุตรเจ้าพระยานิกรบดินทร์ (โต กัลยาณมิตร)) เริ่มเข้ารับราชการเป็นมหาดเล็ก มีบรรดาศักดิ์เป็นนายรองพิจิตรสรรพการ จ่าเร่งงานรัดรุด พระยาศรีสุริยราชวรานุวัตร และพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ ตามลำดับ

วันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2452 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานสัญญาบัตรเลื่อนพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์เป็นเจ้าพระยาราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานสัญญาบัตร เลื่อนพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์เป็นเจ้าพระยา, เล่ม ๒๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๓๙๑, ๒๓ มกราคม ๑๒๘ มีราชทินนามว่า เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ อรรคราชวโรปกร บดินทรเทพยภักดี ราชกรณียกิจจำนง มหามัตยพงษ์ประพัทธ์ กัลยาณวัตรวิบุลย์ อดุลยอาชวาธยาไศรย อภัยพิริยบรากรมพาหุ ดำรงศักดินา 10,000ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศเลื่อนพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ เป็นเจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์, เล่ม ๒๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๓๙๕, ๒๓ มกราคม ๑๒๘ 

ต่อมาวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2461 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้สถาปนาเป็นเจ้าพระยาหิรัญบัฏ มีราชทินนามว่า เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ อรรคราชวโรปกร บดินทรเทพยภักดี ราชกรณียกิจจำนง มหามัตยพงศ์ประพัทธ์ กัลยาณวัตรวิบุลย์ อดุลยอาชวาธยาศรัย อภัยพิริยบรากรมพาหุ ดำรงศักดินา 10,000ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งเจ้าพระยา, เล่ม ๓๕ ตอนที่ ๐ ก หน้า ๓, ๓ เมษายน ๒๔๖๑

20 มกราคม พ.ศ. 2445 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรง­พระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้พระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร) ข้าหลวงเทศาภิบาล มณฑลพิษณุโลก ขึ้นมารับราชการตำแหน่ง ข้าหลวงใหญ่มณฑลพายัพ ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความกระทรวงมหาดไทย, เล่ม ๑๙ ตอนที่ ๔๕ หน้า ๘๗๑, ๒๔ มกราคม ๑๒๑เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ได้ปฏิรูปการปกครอง การศึกษา การแพทย์ การคมนาคม จนมณฑลพายัพเปลี่ยนไปสู่ความทันสมัย เมื่อพ้นจากตำแหน่งข้าหลวงใหญ่แห่งมณฑลพายัพแล้ว พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรง­พระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นเสนาบดีกระทรวงมหาดไทยเมื่อ พ.ศ. 2458 จนกระทั่งกราบบังคมทูลลาออกจากราชการในวันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2465

เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ ถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2485 บุตรธิดาของท่าน ได้แก่ พระยากัลยาณวัฒนวิศิษฎ์ (เชียร กัลยาณมิตร) และหม่อมชื้น ประวิตร ณ อยุธยา ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี เป็นต้น

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
มีนักแสดงผู้รับบท เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร) ได้แก่

 พนพัสส์ กัลยาณพงศ์ จากภาพยนตร์เรื่องสั้น ฟรานซิส จิตร ช่างภาพแห่งสยาม (2565)

 บรรดาศักดิ์ 
 นายรองพิจิตรสรรพการ
 พ.ศ. 2428 จ่าเร่งงานรัดรุด ถือศักดินา 600ราชกิจจานุเบกษา, สัญญาบัตรปีระกาสัปตศก, เล่ม ๓ ตอนที่ ๒๓ หน้า ๑๘๓, ๗ ตุลาคม ๑๒๔๘
 25 มีนาคม พ.ศ. 2432 พระยาศรีสุริยราชวรานุวัตติพิพัฒน์ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานสัญญาบัตร, เล่ม ๖ ตอนที่ ๕๒ หน้า ๔๕๑, ๒๙ มีนาคม ๑๐๘
 20 ตุลาคม พ.ศ. 2444 พระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ ถือศักดินา ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานสัญญาบัตรขุนนาง, เล่ม ๑๘ ตอนที่ ๓๑ หน้า ๕๗๙, ๓ พฤศจิกายน ๑๒๐

 ยศและตำแหน่ง 
 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 - นายหมู่ใหญ่ราชกิจจานุเบกษา, ส่งสัญญาบัตรเสือป่าไปพระราชทาน, เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๘๙๓, ๒๖ พฤศจิกายน ๑๓๐
 20 กรกฎาคม พ.ศ. 2455 - นายกองตรีราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานสัญญาบัตรเสือป่า, เล่ม ๒๙ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๙๗๔, ๒๗ กรกฎาคม ๑๓๑
 10 มิถุนายน พ.ศ. 2456 - นายกองโทราชกิจจานุเบกษา, ส่งสัญญาบัตรเสือป่าไปพระราชทาน, เล่ม ๓๐ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๕๓๒, ๑๕ มิถุนายน ๒๔๕๖
 1 มกราคม พ.ศ. 2458 - เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย
 – ผู้ช่วยเสนาธิการเสือป่า
 2 มกราคม พ.ศ. 2459 - นายกองเอกราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานยศเสือป่า, เล่ม ๓๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๗๔๙, ๖ มกราคม ๒๔๕๙
 1 สิงหาคม พ.ศ. 2465 - กราบถวายบังคมลาออกจากราชการราชกิจจานุเบกษา, ประกาศตั้งเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย, เล่ม ๓๙ ตอนที่ ๐ ก หน้า  ๘๒, ๒ สิงหาคม ๒๔๖๕

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า, เล่ม 26, ตอน 0 ง, 23 มกราคม พ.ศ. 2452, หน้า 2397 
 พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์และเครื่องยศ 

 พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

ส่งเหรียญจักรพรรดิมาลาไปพระราชทาน
ส่งเครื่องราชอิศริยาภรณ์ไปพระราชทาน. ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 43 หน้า. 440.
 1 ธันวาคม พ.ศ. 2452 - หีบหมากทองคำหลังตราราชสีห์พระราชทานเครื่องยศ
 8 มีนาคม 2452 – เข็มพระชนมายุสมมงคล ชั้นที่ 2 ทอง (ส่งไปพระราชทาน)พระราชทานเข็มพระชนมายุสมมงคล

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยไทย
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นเจ้าพระยา
หมวดหมู่:สกุลกัลยาณมิตร
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ร.ว.
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญศารทูลมาลา