ส้มป่อย

ส้มป่อย () เป็นพืชชนิดหนึ่งในวงศ์ถั่ว ภาษากะเหรี่ยงเรียกเบ๊อะฉี่สะหรือพีจีสะ เป็นไม้พุ่มรอเลื้อย มีหนามแข็ง ลำต้นและกิ่งอ่อนมีขนสีน้ำตาลปกคลุม ปลายใบเป็นติ่งหนามแหลมอ่อนโค้ง ใบประกอบ มีหูใบ ใบย่อยไม่มีก้านใบ ดอกช่อแบบกระจุก ออกตามซอกใบและปลายกิ่ง ดอกย่อยขนาดเล็ก เป็นดอกสมบูรณ์เพศ กลีบเลี้ยงรูปถ้วยสีแดง กลีบดอกเป็นหลอดสีขาว เกสรตัวผู้จำนวนมากติดกับกลีบดอก มี 5 มัด ก้านชูสีขาว ผลเป็นฝักรูปขอบขนาน แบน หนา เมื่อแห้งผิวย่น ขรุขระมาก

ฝักอ่อนและใบอ่อนมีรสเปรี้ยว ชาวกะเหรี่ยงนำไปประกอบอาหาร ฝักแก่ตากให้แห้ง ต้มกับขมิ้นใช้สระผม ใบใช้เป็นส่วนประกอบในการย้อมผ้าขวัญฤทัย คำฝาเชื้อ 2551 พฤกษศาสตร์พื้นบ้านของชาวกะเหรี่ยง ที่ตำบลบ้านจันทร์และแจ่มหลวง อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ วิทยานิพนธ์ (วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต) มหาวิทยาลัยเชียงใหม่271 หน้า ดูฉบับเต็ม  ในฝักมีสารกลุ่มซาโปนินหลายชนิด ทำให้เกิดฟองเมื่อนำฝักส้มป่อยตีกับน้ำ รากใช้เป็นยาแก้ไข้ ใช้เป็นยาขับเสมหะ แก้บิดชยันต์ พิเชียรสุนทร ศุภชัย ติยวรนันท์ และ วิเชียร จีรวงศ์. คู่มือเภสัชกรรมแผนไทยเล่ม 6 เภสัชกรรม. กทม. อัมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง. 2555. หน้า 133

นอกจากนี้ ส้มป่อยนำมาทำเป็นน้ำส้มป่อยได้ ตามความเชื่อของชาวล้านนาที่ว่า ส้มป่อยนี้เป็นสิ่งที่ปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายได้ ซึ่งจะนำ ส้มป่อยไปแช่น้ำ เพื่อทำเป็นน้ำส้มป่อย แล้วจะนำมาใช้รดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ ทุกๆวันสงกรานต์ รวมถึงการเรียกขวัญ หรือ ฮ้องขวัญ ซึ่งจะใช้ก็ต่อเมื่อมีภยันตรายหรือ ต้องการปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายในวันนั้น และทั้งนี้ ทางภาคเหนือก็จะใช้ส้มป่อยมาทำการพิธีมงคล และงานอวมงคลต่างๆ โดยส้มป่อยที่จะใช้นั้นจะเป็นส้มป่อยแห้ง ในการแช่น้ำ และเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์อย่างหนึ่ง ถ้าเมื่อทำเป็นน้ำส้มป่อย เนื่องจากว่าเป็นของสูงและศักดิ์สิทธิ์มาก

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:อาเคเชีย
หมวดหมู่:สมุนไพร
หมวดหมู่:พืชที่รับประทานได้
หมวดหมู่:พืชที่ใช้ในอายุรเวท