โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา

โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา หมายถึง โรงเรียนเอกชนที่วัดเป็นผู้ถือใบอนุญาต ตาม พระราชบัญญัติโรงเรียนเอกชน พ.ศ. 2525 มาตรา 15 (1) และ (3) แห่งที่วัดเป็นผู้รับใบอนุญาต โดยมีคณะสงฆ์ พระภิกษุเป็นผู้บริหาร ดำเนินการ และเป็นเจ้าของ จัดการเรียนการสอน เพื่อให้บริการประชาชน "ด้านการศึกษาสงเคราะห์" ตั้งแต่ละดับชั้นปฐมวัย ประถมศึกษา มัธยมศึกษาตอนต้นและตอนปลาย (ม.1-6) ทั้งสายวิทย์-คณิต สายศิลป์ และในระดับวิชาชีพ  
 ประวัติ 
พันธกิจทางพระพุทธศาสนาประการหนึ่ง คือการให้การสงเคราะห์แก่ประชาชน ตามหลักสังหวัตถุ การจัดการศึกษาถือว่าเป็นการะงานหนึ่งในการบริการสงคมของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา จึงถือเป็นภาระงานร่วม ที่มีการดำเนินการจัดการศึกษาตั้งแต่อดีต จนถึงปัจจุบัน พระภิกษุ ตั้งแต่ระดับเจ้าอาวาส ผู้ดำเนินการจัดตั้งโรงเรียน หรือมอบที่ดิน หรืออนุญาตให้ใช้ที่ดินของวัดเพื่อการจัดตั้งโรงเรียน ทั้งในส่วนที่เป็นโรงเรียนวัด (ภายใต้การบริหารงานของหน่วยงานภาครัฐ) และจัดตั้งโรงเรียนการกุศลที่สังกัดการศึกษาเอกชน บริหารงานโดยคณะสงฆ์ และรัฐเป็นผู้ให้การอุปถัมภ์ และสนับสนุน ดังนั้นโรงเรียนการกุศลของวัดจึงถูกจัดเป็นภาระงานหนึ่งของคณะสงฆ์ในการ ให้การสงเคราะห์สังคม และประชาชน เป็นสถานศึกษาของพระพุทธศาสนา เป็นโรงเรียนของพระพุทธเจ้าดังคำที่  สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ)  ประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช มาเป็นประธานประกอบพิธีเปิดการสัมมนาโรงเรียนการกุศลของวัด ณ โรงเรียนวินิตศึกษา ในพระบรมราชูปถัมภ์ อ.เมือง จ.ลพบุรี เมื่อวันศุกร์ที่ 28 สิงหาคม 2552 ที่ผ่านมา "โรงเรียนการกุศลของวัด เป็นโรงเรียนของพระพุทธเจ้า  นักเรียนทุกคนจึงเป็นลูกของพระพุทธเจ้า มีพระเป็นตัวแทนของพระพุทธเจ้า ที่นำคำสอนสู่นักเรียน ยิ่งนักเรียนมีความเข้าเรื่องหลักธรรม นำหลักธรรมของพระพุทธศาสนามากใช้เท่าไร จะนำมาซึ่งความมั่นคงของสถาบันหลักทั้ง 3 สถาบัน ไม่เฉพาะแต่สถาบันพระพุทธศาสนาเท่านั้น ทำอย่างไรโรงเรียนการกุศลของวัดที่มีอยู่เกือบ 100 แห่ง จะประสานการทำงานไปในทิศทางเดียวกัน ภายใต้แนวความคิดที่ว่า โรงเรียนการกุศลของวัด เป็นโรงเรียนของพระพุทธเจ้า" ที่มา : ไตรเทพ ไตรงู, พระบทบาท เจ้าของโรงเรียน ใน "สังคม-ศิลปะ-วัฒนธรรม	:	ศาสนา": คมชัดลึก : วันพฤหัสบดีที่ 3 กันยายน 2552

โดยโรงเรียนลักษณะนี้เกิดขึ้นครั้งแรกในสมัยรัชกาลที่ 6 เมื่อปีพุทธศักราช 2465 โดยพระญาณนายก (จัน) อดีตเจ้าอาวาสวัดอุดมธานี จ.นครนายก เปิดโรงเรียนพระปริยัติธรรมวัดอุดมธานี ที่มีพระสงฆ์สอนหนังสือให้กับสามเณรรวมถึงสอนให้เด็กผู้ยากไร้และบุคคลทั่วไปโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายใดๆ จนกระทั่งมีการแยกโรงเรียนออกมาเป็นโรงเรียนนายกวัฒนากรและรับรองวิทยฐานะโดยกระทรวงศึกษาธิการในปีพุทธศักราช 2477

พุทธศักราช 2488 รัฐบาลได้ประกาศใช้ระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยโรงเรียนราษฎร์ของวัด เพื่อเปิดโอกาสให้วัด ได้เข้าไปมีบทบาทในการจัดการศึกษาแก่เยาวชน ในรูปแบบโรงเรียนเอกชน ในชื่อ "โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา" ที่โรงเรียนสามารถจัดการเรียนการสอนได้ตั้งแต่ระดับปฐมวัย (อนุบาล)ถึงมัธยมศึกษา มีวัดเป็นผู้แทนรับใบอนุญาต พระภิกษุสงฆ์และ ฆราวาสเป็นผูบริหารรวมทั้งดำเนินการบริหาร จัดการการศึกษาของโรงเรียน เพราะแต่เดิมวัดส่วนใหญ่จัดการศึกษาอยู่แล้ว แต่ละแห่งไม่น้อยกว่า 30 - 40 ปี บางแห่งมีอายุการดำเนินการกว่า 60 ปี  [http://archive.lib.cmu.ac.th/full/T/2552/mpa0952hk_ch1.pdf ชโยทิต น้ำดอกไม้, การบริหารงานปกครองนักเรียนของโรงเรียนเมตตาศึกษาในพระราชูปถัมภ์
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกมารี จังหวัดเชียงใหม่. วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต (สาขาวิชาการบริหารการศึกษา) บัณฑิตวิทยาลัย : มหาวิทยาลัยเชียงใหม่,2556 หน้า 1-2] โดยโรงเรียนแห่งแรก คือ โรงเรียนสุวรรณรังสฤษฎิ์วิทยาลัยอำเภอเมืองจังหวัดเพชรบุรี  เปิดการเรียนการสอนตั้งแต่ พ.ศ. 2475 บริหารงานภายใต้สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน ได้รับเงินอุดหนุนบางส่วนจากภาครัฐ 

ในปัจจุบันโรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน ในปีการศึกษา 2552 มีโรงเรียนที่เป็นสมาชิกกลุ่มฯ จำนวนกว่า 92 โรงเรียน เช่น โรงเรียนวัดใหม่กรงทอง จ.ปราจีนบุรี โรงเรียนวินิตศึกษา จ.ลพบุรี โรงเรียนวัดโคกสมานคุณ จ.สงขลา โรงเรียนวัดบ้านโป่ง (สามัคคีคุณูปถัมภ์) จ.ราชบุรี เป็นต้นพระครูวชิรปัญญานุโยค (บุญเรือง รวิวํโส). การพัฒนาการบริหารจัดการโรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา Development of Administrative Management for Charity School in Buddhist Temples  จำนวนนักเรียนรวมกันทั่วประเทศ 93,086 คน และคณะครู 4,126 คนผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุทธิพงษ์ ศรีวิชัย การปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรมของผู้บริหาร ครู และผู้ปกครอง กลุ่มโรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา กรุงเทพมหานคร// คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา
ภาคเหนือ
 โรงเรียนเมตตาศึกษา ในพระราชูปถัมภ์ฯ จ.เชียงใหม่]
 โรงเรียนวิสุทธิ์วิทยากร (วัดบุญวาทย์วิหาร พระอารามหลวง)

โรงเรียนศรีสุนทรสีลวิสุทธิ์  (วัดล้อมแรด) จ.ลำปาง 
โรงเรียนศักดิ์สุนันท์วิทยา จ.ลำปาง
 โรงเรียนธรรมราชศึกษา วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร จังหวัดเชียงใหม่ [สื่อออนไลน์ : โรงเรียนธรรมราชศึกษา วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร จังหวัดเชียงใหม่]
โรงเรียนพินิตประสาธน์ อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา [อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา]
โรงเรียนเมตตาศึกษา
โรงเรียนผดุงวิทย์(วัดศรีบุญเรือง)
โรงเรียนเมธีวุฒิกร จ.ลำพูน
โรงเรียนอนุบาลการกุศลวัดตระพังทอง จ.สุโขทัย
โรงเรียนธรรมสาธิตศึกษา ต.นครเจดีย์ อ.ป่าซาง จ.ลำพูน
โรงเรียนวัดบุญเกิดมงคลวิสุทธิ์วิทยา อ.ดอกคำใต้ จ.พะเยา
โรงเรียนสุนทรศึกษา-วัดปงหอศาล อ.แม่ทะ จ.ลำปาง

ภาคใต้

 โรงเรียนสมานคุณวิทยาทาน จ.สงขลา โรงเรียนสมานคุณวิทยาทาน จ.สงขลา โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา 2 ถ.โชคสมาน ต.หาดใหญ่ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา  
 โรงเรียนฆังคะทวีศิลป์ จ.นครศรีธรรมราช
โรงเรียนมัธยมวัดควนวิเศษมูลนิธิ จ.ตรัง
โรงเรียนอัมพวันวิทยา จ.ตรัง
โรงเรียนพุทธมงคลนิมิต  จ.ภูเก็ต [สื่อออนไลน์ โรงเรียนพุทธมงคลนิมิต จ.ภูเก็ต]
โรงเรียนแจ้งวิทยา จ.สงขลา
โรงเรียนชัยมงคลวิทย์ จ.สงขลา
โรงเรียนสามัญศึกษาวัดแจ้ง จ.นครศรีธรรมราช
โรงเรียนวัดนิกรรังสฤษฎ์ จ.ตรัง
โรงเรียนวัดอินทารามสงเคราะห์ อ.ทุ่งสง จ.นครศรีธรรมราช
โรงเรียนอนุบาลวัดเสมาเมือง จ.นครศรีธรรมราช

ภาคกลาง
 โรงเรียนนายกวัฒนากร วัดอุดมธานี จ.นครนายก (โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนาแห่งแรกของประเทศไทย)
 โรงเรียนพระสุธรรมยานเถระวิทยา จ.อุทัยธานี 
 โรงเรียนมัธยมวัดใหม่กรงทอง จ.ปราจีนบุรี 
โรงเรียนพยุหะวิทยา (วัดเขาแก้ว) จ.นครสวรรค์* 
โรงเรียนวินิตศึกษา ในพระราชูปถัมภ์ฯ  จ.ลพบุรี  รายงานประจำปีการศึกษา 2556 โรงเรียนวินิตศึกษา ในพระราชูปถัมภ์ สมเด็จพระเทพพระรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี สถานศึกษารางวัลพระราชทาน ประจำปีการศึกษา 2548
 โรงเรียนโพธิวัฒน์พิทยา  จ.นครนายก
โรงเรียนวัดบ้านโป่ง "สามัคคีคุณูปถัมภ์"  จ.ราชบุรี  
โรงเรียนมัธยมวัดไทรราษฎร์อุปถัมภ์ จ.ราชบุรี
โรงเรียนอนุบาลวัดโชติทายการามสงเคราะห์ จ.ราชบุรี
โรงเรียนอนุบาลวัดสนามชัย จ.ราชบุรี
โรงเรียนสุวรรณรังสฤษฎ์วิทยาลัย จ.เพชรบุรี
โรงเรียนภาวนาภิมณฑ์พิทยา จ.สุพรรณบุรี
โรงเรียนวัดเขาย้อย จ.เพชรบุรี [ พระครูไพบูลพัฒนโสภณ เป็นเจ้าอาวาส
โรงเรียนปริยัติรังสรรค์ [พระครูวชิรปัญญานุโยค,ดร./วัดกุฎีดาว อ.เมืองเพชรบุรี จ.เพชรบุรี]
(ในอนาคต) โรงเรียนวัดโพธิทัตราชวิทยาลัย (วัดจีน) จ.ชลบุรี (อยู่ในระหว่างศึกษาความน่าจะเป็น)
โรงเรียนอุทัยธรรมานุวัตรวิทยา จ.อุทัยธานี

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
โรงเรียนวัดเวฬุวัน จ.กาฬสินธุ์
 โรงเรียนอุบลวิทยากร จ.อุบลราชธานี
 โรงเรียนวัดมหาพุทธาราม จ.ศรีสะเกษ [ สื่อออนไลน์ : โรงเรียนวัดมหาพุทธาราม จ.ศรีสะเกษ]
 โรงเรียนวัดสุทธจินดา จ.นครราชสีมา
 โรงเรียนวัดท่ากกแห่วิทยาราม จ.อุบลราชธานี
 โรงเรียนวัดหลวงวิทยา จ.ศรีสะเกษ
 โรงเรียนปุญญสารวัดศรีโพธิ์ชัย   อ.ตระการพืชผล  จ.อุบลราชธานี
 โรงเรียนสิงห์วงศ์   อ.นางรอง จ.บุรีรัมย์
โรงเรียนอิสาณโกศลศึกษา อ.เมืองบุรีรัมย์ จ.บุรีรัมย์
 โรงเรียนศรีธรรมวิทยา อ.เมืองยโสธร จ.ยโสธร
 โรงเรียนอนุบาลการกุศลวัดประชาชุมพล อ.กุดชุม จ.ยโสธร
 โรงเรียนการกุศล​วัด​หนอง​แวง​ อ.เมือง​ขอนแก่น​ จ.ขอนแก่น
 โรงเรียนวัลลภวิทยาลัย อ.น้ำเกลี้ยง จ.ศรีสะเกษ
 โรงเรียนสุนทรพรหมคุณศึกษา อ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น
 โรงเรียนขุขันธ์ราษฎร์บำรุง อ.ขุขันธ์ จ.ศรีสะเกษ
 โรงเรียนบวรธรรมประยุตวิทยา วัดพรหมสุรินทร์ อ.เมืองสุรินทร์ จ.สุรินทร์
ในยุคการปฏิรูปกิจการพระพุทธศาสนาได้มีความพยายามในการปฏิรูปการศึกษาที่เนื่องด้วยพระสงฆ์ด้วย  ดังปรากฏในงานวิจัยเรื่อง 

https://e-thesis.mcu.ac.th/storage/zlm0kWtYZa8N7zsxvbUomRbxeZZgC7ocptZhAkXS.pdf

อ้างอิง

การกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา

หมวดหมู่:ศาสนาพุทธในประเทศไทย
หมวดหมู่:โรงเรียนเอกชน
หมวดหมู่: โรงเรียนแบ่งตามประเภท
หมวดหมู่:โรงเรียนที่แบ่งแยก‎ 
หมวดหมู่:โรงเรียนวัด‎
หมวดหมู่:สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ‎
หมวดหมู่:มหาเถรสมาคม‎