สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ ญาณวโร)

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ นามเดิม เจริญ สุขบท ฉายา ญาณวโร เป็นสมเด็จพระราชาคณะฝ่ายธรรมยุติกนิกาย ได้ดำรงตำแหน่งสำคัญในการปกครองคณะสงฆ์ไทย เช่น สังฆนายก เจ้าคณะใหญ่หนเหนือ เจ้าอาวาสวัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร เป็นต้น

 ประวัติ 
 ชาติกำเนิด 
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ มีนามเดิมว่า เจริญ เกิดเมื่อวันอังคารที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2415 ตรงกับวันขึ้น 4 ค่ำ เดือน 8 หลัง ปีวอก โยมบิดาชื่อทองสุข โยมมารดาชื่อย่าง นามสกุล สุขบทเรื่องตั้งพระราชาคณะผู้ใหญ่ในกรุงรัตนโกสินทร์ เล่ม ๒, หน้า 128-130 ชาติภูมิอยู่ตำบลตลาดกลาง อำเภอบางปลาสร้อย จังหวัดชลบุรี เมื่ออายุได้ 8 ปี ได้ศึกษาในสำนักของพระชลโธปมคุณมุนี (พุฒ ปุณฺณโก) วัดเขาบางทราย อำเภอเมือง จังหวัดชลบุรีเรื่องตั้งพระราชาคณะผู้ใหญ่ในกรุงรัตนโกสินทร์ เล่ม ๑ หน้า 233-235

 อุปสมบท 
เมื่ออายุได้ 12 ปี ได้บรรพชาเป็นสามเณรที่ศาลาในสวนของย่า โดยย่านิมนต์พระชลโธปมคุณมุนี (พุฒ ปุณฺณโก) มาเป็นพระอุปัชฌาย์ ท่านเล่าเรียนในสำนักเดิมต่อจนอายุได้ 14 ปี จึงย้ายมาศึกษาในสำนักของพระครูวินัยธร (ฉาย) ฐานานุกรมในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพระอรุณนิภาคุณากร จนอายุได้ 20 ปี จึงกลับไปอุปสมบทที่วัดเขาบางทรายในวันศุกร์ที่ 11 มิถุนายน พ.ศ. 2435 โดยพระชลโธปมคุณมุนี (พุฒ ปุณฺณโก) เป็นพระอุปัชฌาย์ ได้รับฉายาทางธรรมว่า ญาณวโร

 การศึกษา 
หลังอุปสมบทได้ย้ายมาอยู่วัดกันมาตุยารามเป็นเวลา 4 ปี เพราะใกล้สำนักของอาจารย์คือพระยาธรรมปรีชา (บุญ) แล้วย้ายไปศึกษากับพระเทพกวี (อ่อน อหึสโก) วัดพิชยญาติการามวรวิหาร จนปีวอก พ.ศ. 2439 จึงสอบได้บาเรียนตรี (เทียบเท่าเปรียญธรรม 4 ประโยค)ราชกิจจานุเบกษา, จำนวนพระสงฆ์ที่ได้รับพระราชทานพัดเปรียญ ปเรียญ ๗ ประโยค, เล่ม 13, ตอน 27, 4 ตุลาคม ค.ศ. 1896, หน้า 292  แล้วย้ายมาอยู่วัดเทพศิรินทราวาสในปีระกา พ.ศ. 2440 เพื่อศึกษาพระวินัยปิฎกจากพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส และในปีเดียวกันนั้นก็สอบได้บาเรียนเอก (เทียบเท่าเปรียญธรรม 7 ประโยค)ราชกิจจานุเบกษา, จำนวนพระสงฆ์ ที่ได้รับพระราชทานพัดเปรียญ, เล่ม 14, ตอน 0 ฉบับพิเศษ, 29 กันยายน ค.ศ. 1897, หน้า 368

 ลำดับสมณศักดิ์ 
 พ.ศ. 2441 เป็นพระราชาคณะที่ พระอมราภิรักขิตราชกิจจานุเบกษา, ตั้งตำแหน่งพระสงฆ์, เล่ม 15, ตอน 34, 20 พฤศิกายน 2441, หน้า 353
 พ.ศ. 2445 เป็นพระราชาคณะผู้ใหญ่ที่ พระราชมุนี ตรีปิฎกาลังการราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศตั้งตำแหน่งพระสงฆ์, เล่ม 19, ตอน 8, 25 พฤษภาคม 2445, หน้า 127
 พ.ศ. 2449 เป็นพระราชาคณะชั้นเทพที่ พระเทพกระวี ศรีวิสุทธินายก ตรีปิฎกปรีชา มหาคณฤศร บวรสังฆารามคามวาสีราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศตั้งพระองค์เจ้าพระสถาพรพิริยพรต และเลื่อนตำแหน่งสมณศักดิ์, เล่ม 23, ตอน 0 ง, 6 พฤษภาคม 2449, หน้า 120
 พ.ศ. 2453 เป็นพระราชาคณะชั้นธรรมที่ พระธรรมไตรโลกาจารย์ ปรีชาญาณดิลก ตรีปิฎกคุณาลงกรณ์ ยติคณิศร บวรสังฆารามคามวาสีราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาสมเด็จพระราชาคณะและพระราชาคณะ, เล่ม 29, ตอน 0 ง, 29 มกราคม 2453, หน้า 2,637
 พ.ศ. 2464 เป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรองคณะธรรมยุติกนิกายที่ พระสาสนโสภณ วิมลญาณอดุลย์ ตรีปิฎกคุณูประสาธวิภูสิต ธรรมยุตติกคณิศร บวรสังฆาราม คามวาสีสังฆนายกราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาสมเด็จพระราชาคณะและพระราชาคณะ, เล่ม 38, ตอน 0 ง, 2 ตุลาคม 2464, หน้า 1828-1830
 พ.ศ. 2471 เป็นสมเด็จพระราชาคณะเจ้าคณะใหญ่หนเหนือที่ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ ญาณอดุล สุนทรนายก ตรีปิฎกวิทยาคุณ วิบุลคัมภีรญาณสุนทร มหาอุตดรคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี อรัณยวาสีราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาสมณศักดิ์, เล่ม 45, ตอน 0 ก, 11 พฤศจิกายน 2471, หน้า 175-7

 ตำแหน่ง 
 25 มกราคม พ.ศ. 2441 ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดเทพศิรินราวาส แทนหม่อมเจ้าพระศรีสุคตคัตยานุวัตรที่ทรงลาออกยุคที่ 5 สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ ญาณวรเถร) เป็นเจ้าอาวาส, สมาคมนักเรียนเก่าเทพศิรินทร์ ในพระบรมราชูปถัมภ์
 19 กรกฎาคม พ.ศ. 2445 ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าคณะมณฑลปราจิณบุรีราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานสัญญาบัตร์เจ้าคณะมณฑล, เล่ม 19, ตอน 17, 27 กรกฎาคม 2445, หน้า 334 
 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2467 ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าคณะมณฑลปราจิณและมณฑลจันทบุรีราชกิจจานุเบกษา, ประกาศกรมธรรมการ เรื่องตั้งเจ้าคณะมณฑล, เล่ม 41, ตอน 0 ง, 8 มีนาคม 2467, หน้า 4,247
 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2469 ได้รับแต่งตั้งเป็นกรรมการในราชบัณฑิตยสภาราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศตั้งกรรมการราชบัณฑิตยสภาเพิ่มเติม, เล่ม 43, ตอน 0 ก, 6 มีนาคม 2469, หน้า 709
 25 มกราคม พ.ศ. 2476 ได้รับแต่งตั้งเป็นประธานกรรมการมหาเถรสมาคมราชกิจจานุเบกษา, ประกาศกระทรวงธรรมการ เรื่องตั้งประธานกรรมการมหาเถรสมาคม, เล่ม 50, ตอน 0 ง, 4 กุมภาพันธ์ 2476, หน้า 3095
 พ.ศ. 2486 ได้รับแต่งตั้งเป็นประธานสังฆสภา
 1 มิถุนายน พ.ศ. 2489 ได้รับแต่งตั้งเป็นสังฆนายก
 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2493 ได้รับแต่งตั้งเป็นสังฆนายก สมัยที่ 2ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศตั้งสังฆนายก, เล่ม 67, ตอน 38, 11 กรกฎาคม 2493, หน้า 2955-6

 มรณภาพ 
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ ญาณวโร) อาพาธด้วยโรคเนื้องอกที่ตับ ถึงแก่มรณภาพเมื่อวันศุกร์ที่ 8 มิถุนายน พ.ศ. 2494 เวลา 10.00 น. สิริอายุ 80 ปี พรรษา 59 ได้รับพระราชทานเพลิงศพในวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2495 ณ สุสานหลวง วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร  

 ศิษย์ที่มีชื่อเสียง 
 พระยานรรัตนราชมานิต (ตรึก จินตยานนท์)
 พระสาสนโสภณ (เอื้อน ชินทตฺโต)
 พระสาสนโสภณ (ใย ภทฺทิโย)
 พระธรรมเจดีย์ (จูม พนฺธุโล)
 พระครูชลโธปมคุณ (ปุ่น ชยปุณฺโณ) วัดเขาบางทราย
 สมเด็จพระวันรัต (นิรันตร์ นิรนฺตโร)
 พระภาวนาปัญญาวิสุทธิ์ (อำพัน อาภรโณ)
 พระครูโพธิสารประสาธน์ (บุญมี อคฺคปุญฺโญ) วัดโพธิสัมพันธ์
 สมเด็จพระญาณวโรดม (ประยูร สนฺตงฺกุโร)
 พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)
 สุรชัย คัมภีรญาณนนท์
 สุชีพ ปุญญานุภาพ

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม




จริญ ญาณวโร
จริญ
จริญ
หมวดหมู่:เปรียญธรรม 7 ประโยค
หมวดหมู่:ประธานสังฆสภา
หมวดหมู่:สังฆนายก
หมวดหมู่:เจ้าคณะใหญ่หนเหนือ
หมวดหมู่:เจ้าคณะมณฑล
หมวดหมู่:เจ้าอาวาสวัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร
หมวดหมู่:กรรมการมหาเถรสมาคม
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอเมืองชลบุรี
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากมะเร็งตับ
หมวดหมู่:ภิกษุจากจังหวัดชลบุรี