เหตุผลวิบัตินักแม่นปืนชาวเท็กซัส

เหตุผลวิบัตินักแม่นปืนชาวเท็กซัส 
()
เป็นเหตุผลวิบัติอรูปนัยที่เกิดขึ้นเมื่อเราไม่ใส่ใจในความต่าง ๆ กันของข้อมูล แต่สนใจแต่ความคล้ายคลึงกัน
ซึ่งจะทำให้เกิดการสรุปข้อมูลอย่างผิดพลาด เป็นเหตุผลวิบัติที่สัมพันธ์กับ clustering illusion ซึ่งหมายถึงความโน้มเอียงของระบบประชานของมนุษย์ ที่จะตีความข้อมูลว่า มีรูปแบบ ทั้ง ๆ ที่ความจริงไม่มี

ส่วนชื่อมาจากเรื่องตลกเกี่ยวกับชาวเท็กซัสที่ยิงปืนเข้าที่ฝาของยุ้งข้าว แล้ววาดเป้ายิงปืนที่ตรงกลางของจุดที่มีลูกปืนยิงถูกมากที่สุด แล้วคุยว่า ตนเป็นนักแม่นปืน

โครงสร้าง
เหตุผลวิบัตินี้มักเกิดขึ้นเมื่อเรามีข้อมูลเป็นจำนวนมาก
แล้วเพ่งความสนใจไปที่เพียงกลุ่มน้อย ๆ ของข้อมูลที่มีนั้น
กลุ่มที่เพ่งดูนั้นอาจจะมีลักษณะอะไรบางอย่างที่เหมือนกัน ซึ่งอาจเกิดขึ้นเพราะเหตุอะไรอย่างอื่น 
ซึ่งไม่ตรงกับเหตุที่เราเสนอ
ดังนั้น โดยสาระก็คือ ถ้าเราพยายามที่จะอธิบายเหตุของลักษณะข้อมูลที่เหมือนกันกลุ่มหนึ่ง ซึ่งเป็นส่วนของข้อมูลที่มีมาก โดยแสดงเหตุที่ไม่เป็นจริง (เช่นแสดงกลุ่มลูกปืนที่ยิงเข้าใกล้ ๆ กันโดยบังเอิญว่ามีเหตุจากความที่เราเป็นนักแม่นปืน) เราก็อาจจะกำลังสร้างเหตุผลวิบัตินี้อยู่

เหตุผลวิบัตินี้มีลักษณะเฉพาะเป็นการไม่มีสมมุติฐานที่เฉพาะเจาะจงก่อนที่จะเริ่มรวบรวมข้อมูล หรือว่าเป็นการตั้งสมมุติฐานภายหลังจากเริ่มเก็บและตรวจดูข้อมูลแล้วเท่านั้น 
ดังนั้น จะไม่ใช่เหตุผลวิบัตินี้ถ้าเรามีสมมุติฐาน (หรือความคาดหมาย) เกี่ยวกับความสัมพันธ์ที่เป็นประเด็นการศึกษา ก่อนที่จะเริ่มตรวจสอบข้อมูล
ยกตัวอย่างเช่น ถ้าก่อนที่จะตรวจสอบข้อมูล เรามีกลไกทางกายภาพอยู่ในใจที่เป็นกระบวนการที่ทำให้เหตุนำมาซึ่งผล
ดังนั้น เราก็จะสามารถใช้ข้อมูลที่ได้ เพื่อสนับสนุนหรือคัดค้านว่า มีกลไกทางกายภาพนั้นจริง ๆ หรือไม่
อีกอย่างหนึ่ง ถ้าข้อมูลเพิ่มเติมสามารถหาได้โดยวิธีการเดียวกันกับการหาข้อมูลดั้งเดิม
เราสามารถใช้ข้อมูลดั้งเดิมในการตั้งสมมุติฐาน แล้วใช้ข้อมูลที่ได้เพิ่มเติมในการตรวจสอบสมมุติฐานนั้น
สิ่งที่เราไม่ควรทำก็คือ การใช้ข้อมูลเดียวกันทั้งในการตั้งสมมุติฐานทั้งในการตรวจสอบ
เพราะว่าการทำเช่นนั้นเป็นกระบวนการสร้างเหตุผลวิบัตินักแม่นปืนชาวเท็กซัส

ตัวอย่าง
งานวิจัยในปี ค.ศ. 1992 ทำในประเทศสวีเดนมีจุดมุ่งหมายเพื่อกำหนดว่า สายไฟฟ้าเป็นเหตุทำลายสุขภาพหรือไม่ นักวิจัยได้สำรวจทุกคนที่อาศัยภายในรัศมี 300 เมตรของสายไฟฟ้าแรงสูงเป็นเวลา 25 ปี แล้วสืบหาความเจ็บไข้ที่มีอัตราสูงขึ้นโดยมีนัยสำคัญทางสถิติกว่า 800 อย่าง งานวิจัยนี้พบว่า อุบัติการณ์ของมะเร็งเม็ดเลือดขาวในวัยเด็กของผู้ที่อาศัยอยู่ใกล้ ๆ สายไฟฟ้ามีอัตราสูงกว่าถึง 4 เท่า ซึ่งมีผลให้เกิดการร้องเรียกให้รัฐบาลทำการแก้ไข แต่ปัญหาเกี่ยวกับข้อสรุปนี้จริง ๆ ก็คือ ความเจ็บไข้ที่ตรวจสอบที่มีจำนวนสูงถึง 800 ซึ่งเป็นจำนวนที่มากจนกระทั่งว่า มีความน่าจะเป็นสูงที่ความเจ็บไข้อย่างใดอย่างหนึ่งจะดูเหมือนมีนัยสำคัญทางสถิติ แต่ความจริงเป็นเรื่องบังเอิญ งานวิจัยที่ทำต่อ ๆ มาไม่พบความสัมพันธ์อะไร ๆ ระหว่างสายไฟฟ้าแรงสูงกับมะเร็งเม็ดเลือดขาวในวัยเด็ก ไม่ว่าจะโดยเหตุผลก็ดีหรือโดยสหสัมพันธ์ก็ดี 

เหตุผลวิบัตินี้พบบ่อยในการตีความกลอนสี่บาทที่ถือเป็นคำพยากรณ์อนาคตของนอสตราเดมัส คือกลอนของเขามักจะได้รับการแปลอย่างไม่เคร่งครัด มาจากบทความดั้งเดิมในภาษาฝรั่งเศสโบราณ โดยที่ไม่สนใจพื้นเพทางประวัติศาสตร์ แล้วใช้ในการสนับสนุนข้ออ้างว่า เขาได้พยากรณ์เหตุการณ์ปัจจุบันอย่างหนึ่ง หลังจากที่เหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นแล้วจริง ๆ 

ดูเพิ่ม
 ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่าย
 ความเอนเอียงเพื่อยืนยัน

เหตุผลวิบัติที่เกี่ยวข้องกัน
Post hoc ergo propter hoc

เชิงอรรถและอ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น
 Fallacy files entry

หมวดหมู่:เหตุผลวิบัติโดยเหตุ
หมวดหมู่:คำอุปลักษณ์ที่อ้างอิงสงครามและความรุนแรง
หมวดหมู่:การเป็นนักแม่นปืน