ความเอนเอียงโดยการมองในแง่ดี

ความเอนเอียงโดยการมอง (ความเสี่ยงของตน) ในแง่ดี แปล "optimism" ว่าการมองในแง่ดี 
หรือ ความเอนเอียงโดยสุทรรศนนิยม"ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑", ให้ความหมายของ  optimism  ว่า "สุทรรศนนิยม"
() หรือเรียกในภาษาอังกฤษว่า  unrealistic optimism (การมองในแง่ดีแบบเป็นไปไม่ได้) หรือ comparative optimism (การมองในแง่ดีเชิงเปรียบเทียบ) เป็นความเอนเอียงที่เป็นเหตุให้เราเชื่อว่า  เรามีโอกาสที่จะประสบเหตุการณ์เลวร้ายน้อยกว่าคนอื่น
มีองค์ประกอบ 4 อย่างที่ทำให้เกิดความเอนเอียงนี้คือ 
 ความต้องการ
 กลไกทางประชาน
 ข้อมูลที่เรามีเกี่ยวกับตนและคนอื่น
 อารมณ์โดยทั่ว ๆ ไป
ความเอนเอียงนี้จะเห็นได้ในสถานการณ์หลายอย่าง  ยกตัวอย่างเช่น
 เราเชื่อว่าเรามีโอกาสน้อยกว่าที่จะประสบอาชญากรรม   
 คนสูบบุหรี่เชื่อว่า  ตนมีโอกาสที่จะเกิดโรคมะเร็งปอดน้อยกว่าคนสูบบุหรี่อื่น ๆ หรือคนที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำก็คิดว่าตนเองคงจะไม่เป็นตับแข็ง มะเร็งตับ หรือเกิดอุบัติเหตุจากการดื่มเกินขนาดจนเมา
 คนที่เล่นบันจีจัมพ์เป็นครั้งแรกเชื่อว่าตนมีโอกาสที่จะได้รับบาดเจ็บน้อยกว่าคนอื่น 
 หรือว่าผู้ซื้อขายหุ้นคิดว่า  ตนมีโอกาสเสี่ยงต่อการขาดทุนในตลาดขายหุ้นน้อยกว่าคนอื่น

แม้ว่าความเอนเอียงนี้อาจจะเกิดขึ้นทั้งในเหตุการณ์เชิงบวก  เช่นเชื่อว่าตนเองมีความสำเร็จทางการเงินดีกว่าคนอื่น
และทั้งเหตุการณ์เลวร้าย  เช่นเชื่อว่าตนมีโอกาสน้อยกว่าที่จะติดเหล้า
แต่ว่างานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์โดยมากแสดงว่า  ความเอนเอียงนี้มีกำลังมากกว่าในเหตุการณ์เลวร้าย 
ความเอนเอียงนี้มีผลแตกต่างกันในเหตุการณ์เชิงบวกและลบ
ความเอนเอียงในเหตุการณ์เชิงบวกมักจะนำไปสู่ความสุขและความมั่นใจ
ความเอนเอียงในเหตุการณ์เลวร้ายจะนำไปสู่ความเสี่ยงที่สูงยิ่งขึ้นที่จะประสบกับเหตุการณ์นั้น
เช่นการมีพฤติกรรมเสี่ยงและไม่ทำการป้องกัน

การวัด
ความเอนเอียงนี้มักจะวัดโดยตัวกำหนดความเสี่ยงสองอย่าง คือ
 ความเสี่ยงสัมบูรณ์ (absolute risk) เป็นการเปรียบเทียบการประเมินตนว่ามีโอกาสจะประสบเหตุการณ์เลวร้าย  กับโอกาสจริง ๆ ที่ตนจะประสบ (คือเปรียบเทียบกับโอกาสที่ตนมีจริง ๆ)
 ความเสี่ยงเปรียบเทียบ (comparative risk) เป็นการเปรียบเทียบการประเมินความเสี่ยงของตนว่าจะประสบเหตุการณ์เลวร้าย  กับความเสี่ยงที่ตนประเมินผู้อื่นที่อยู่ในวัยและเพศเดียวกันเป็นต้นว่าจะประสบเหตุการณ์อย่างเดียวกัน 
มีปัญหาหลายอย่างในการวัดค่าสัมบูรณ์เพราะว่ายากมากที่จะกำหนดสถิติความเสี่ยงจริง ๆ ของคน ๆ หนึ่ง 
ดังนั้น  การวัดค่าในงานวิจัยมักจะเป็นแบบเปรียบเทียบ  โดยเปรียบเทียบตนเองกับผู้อื่น  ไม่ว่าจะเป็นการเปรียบเทียบโดยตรงหรือโดยอ้อม 
การเปรียบเทียบโดยตรงจะถามว่าตนมีโอกาสเสี่ยงในการประสบเหตุการณ์หนึ่ง ๆ น้อยกว่า มากกว่า หรือเท่ากับคนอื่น ๆ 
ในขณะที่การเปรียบเทียบโดยอ้อมจะเป็นการประเมินทั้งความเสี่ยงของตนในการประสบเหตุการณ์  และความเสี่ยงของคนอื่นในการประสบเหตุการณ์อย่างเดียวกัน

หลังจากที่ได้ค่าประเมินต่าง ๆ นักวิจัยจะกำหนดว่ามีความแตกต่างกันหรือไม่
ระหว่างค่าประเมินความเสี่ยงต่าง ๆ โดยเฉลี่ยของบุคคล  เทียบกับค่าประเมินความเสี่ยงเฉลี่ยของบุคคลอื่น (ที่อยู่ในวัยและเพศเดียวกันเป็นต้น)
โดยทั่ว ๆ ไปแล้ว  ในเหตุการณ์เลวร้าย  ค่าประเมินความเสี่ยงเฉลี่ยของบุคคลจะต่ำกว่าค่าประเมินความเสี่ยงที่ให้กับคนอื่น 
ซึ่งใช้เป็นหลักฐานว่ามีความเอนเอียงนี้
ความเอนเอียงนี้สามารถกำหนดได้ในระดับกลุ่มเท่านั้น  เพราะค่าประเมินเชิงบวกเทียบกับคน ๆ เดียวอาจจะถูกต้องตามความเป็นจริง 
นอกจากนั้นแล้ว  ยังมีปัญหาอื่น ๆ เกี่ยวกับการวัดค่าความเสี่ยง  เพราะว่ายากที่จะกำหนดว่า  ใครมองในแง่ดี  ใครมองถูกต้องตามความเป็นจริง  และใครมองในแง่ร้าย 
มีงานวิจัยที่เสนอว่า  ความเอนเอียงมาจากการประเมินค่าความเสี่ยงของกลุ่มเปรียบเทียบเกินความจริง  ไม่ใช่เป็นการประเมินค่าเสี่ยงของตนต่ำเกินไป

องค์ประกอบ
องค์ประกอบที่นำไปสู่ความเอนเอียงนี้สามารถแยกออกเป็นสี่กลุ่ม คือ
 ผลที่พึงประสงค์เมื่อมีการเปรียบเทียบ
 กลไกทางประชาน
 ข้อมูลที่เรามีเกี่ยวกับตนและคนอื่น
 อารมณ์โดยทั่ว ๆ ไป
ซึ่งจะอธิบายต่อไป

ผลที่พึงประสงค์เมื่อมีการเปรียบเทียบ
ทฤษฎีอธิบายความเอนเอียงประเภทนี้หลายอย่างแสดงว่า  
เป้าหมาย (goals) และสิ่งที่ต้องการที่จะเห็นเป็นผล (desired outcome) ของบุคคล  เป็นเหตุหนึ่งของความเอนเอียง 
คือ  เรามักจะเห็นความเสี่ยงของเราน้อยกว่าคนอื่น
เพราะเชื่อว่า  เป็นสิ่งที่คนอื่นต้องการจะเห็นในเรา
ทฤษฎีเหล่านี้รวมทั้ง 
การยกตน (self-enhancement) 
การบริหารความประทับใจ (Impression management) 
และความรู้สึกว่าควบคุมได้ (perceived control)

การยกตน
ทฤษฎีการยกตนเสนอว่า  การมองในแง่ดีเป็นสิ่งที่น่าพึงใจและทำให้รู้สึกดี  เมื่อคิดว่า สิ่งดี ๆ จะเกิดขึ้น 
เราสามารถควบคุมความกังวลไม่สบายใจและอารมณ์เชิงลบอื่น ๆ ถ้าเชื่อว่า  เราดีกว่าคนอื่น 
เรามักจะสนใจหาข้อมูลสนับสนุนสิ่งที่เราต้องการให้เกิดขึ้น  มากกว่าข้อมูลที่จะแสดงสิ่งที่จะเกิดขึ้นกับเราจริง ๆ 
ทฤษฎีความเอนเอียงโดยมองในแง่ดีเสนอว่า  เราจะพยากรณ์เหตุการณ์ในเชิงบวก  เพราะเป็นสิ่งที่เราหวังให้เกิดขึ้น
ซึ่งบอกเป็นนัยด้วยว่า  เราอาจจะลดค่าความเสี่ยงของตนเมื่อเทียบกับคนอื่น  เพื่อให้ตนดูดีกว่าคนอื่นโดยเฉลี่ย
คือเพราะมีความเสี่ยงน้อยกว่าผู้อื่น  ดังนั้นจึงดีกว่าผู้อื่น

การบริหารความประทับใจ
งานวิจัยต่าง ๆ แสดงว่า  เราพยายามที่จะสร้างและรักษาภาพพจน์ที่พึงปรารถนาของตนในวงสังคม
คือ  เรามีแรงจูงใจที่จะแสดงตนในภาพพจน์ที่ดีต่อผู้อื่น  
ดังนั้น  นักวิจัยบางพวกจึงเสนอว่า  ความเอนเอียงนี้เป็นตัวแทนของกระบวนการบริหารความประทับใจ
คือ  เราต้องการที่จะปรากฏว่าดีกว่าคนอื่น
แต่ว่า  นี่ไม่ใช่ความพยายามโดยจงใจ คือเกิดขึ้นใต้จิตสำนึก
ในงานวิจัยหนึ่งที่ผู้ร่วมการทดลองเชื่อว่า  จะมีการทดสอบความสามารถในการขับรถของตนโดยเหตุการณ์จริง ๆ หรือในความจริงเสมือน
คนที่เชื่อว่าจะมีการทดสอบ  จะมีความเอนเอียงแบบนี้น้อยกว่า  และจะถ่อมตนมากกว่า  เมื่อให้คะแนนทักษะการขับรถของตน  เทียบกับบุคคลผู้ที่เชื่อว่าจะไม่มีการทดสอบ 

มีงานวิจัยที่เสนออีกด้วยว่า  บุคคลที่แสดงตนเองในแง่ร้ายมักจะมีการยอมรับน้อยกว่าจากสังคม 
ซึ่งเป็นเหตุอย่างหนึ่งที่สนับสนุนการมองในแง่ดีมากเกินไป

ความรู้สึกว่าควบคุมได้
เรามักจะมีความเอนเอียงเช่นนี้มากกว่าเมื่อเชื่อว่า  เราสามารถควบคุมเหตุการณ์ในสถานการณ์นั้นมากกว่าคนอื่น
ยกตัวอย่างเช่น  เรามักจะคิดว่า  เราจะไม่เกิดความบาดเจ็บเพราะอุบัติเหตุรถยนต์ถ้าเราเป็นคนขับ 
อีกตัวอย่างหนึ่งก็คือ  ถ้าเราเชื่อว่า  เรามีระดับความควบคุมสูงในการติดเอดส์
เราก็จะมีโอกาสมากกว่าที่จะเห็นว่า  โอกาสเสี่ยงในการติดโรคของเรามีน้อย 
มีงานวิจัยหลายงานที่เสนอว่า  เรายิ่งรู้สึกว่าเรามีความควบคุมสูงเท่าไร  ก็จะมีความเอนเอียงโดยมองในแง่ดีสูงขึ้นเท่านั้น เพราะฉะนั้น ความรู้สึกว่าควบคุมได้เป็นองค์ประกอบที่สำคัญเมื่อประเมินความเสี่ยงของตนเอง  แต่ไม่ใช่เมื่อประเมินความเสี่ยงของคนอื่น

งาน meta-analysis ที่สืบหาความสัมพันธ์ระหว่างความเอนเอียงนี้กับความรู้สึกว่าควบคุมได้พบว่า  มีตัวแปร moderator อื่น ๆ ที่สนับสนุนส่งเสริมความสัมพันธ์ 
ในงานวิจัยที่ผ่านมา  ผู้ร่วมการทดลองจากสหรัฐอเมริกาโดยทั่วไปมีค่าความสัมพันธ์  ระหว่างความเอนเอียงโดยมองในแง่ดีและความรู้สึกว่าควบคุมได้  สูงกว่าประเทศอื่น ๆ
นอกจากนั้นแล้ว  นักเรียนนักศึกษามักจะมีความเอนเอียงนี้ในระดับที่สูงกว่ากลุ่มชนอื่น ๆ 
แบบงานวิจัยยังแสดงความแตกต่างกันของความสัมพันธ์ระหว่างความเอนเอียงนี้กับความรู้สึกว่าควบคุมได้
คือ  งานวิจัยที่ใช้การวัดโดยตรงเสนอว่า  มีความสัมพันธ์กันระหว่างความเอนเอียงนี้กับความรู้สึกว่าควบคุมได้
สูงกว่าเมื่อเทียบกับงานวิจัยที่ใช้การวัดโดยอ้อม 
ความเอนเอียงนี้มีกำลังสูงสุดในสถานการณ์ที่บุคคลต้องพึ่งการกระทำของตน  และมีหน้าที่ต้องรับผิดชอบ

องค์ประกอบมีผลตรงกันข้ามกับความรู้สึกว่าควบคุมได้ก็คือ  ประสบการณ์ที่มีมาก่อน 
นั่นก็คือ  ประสบการณ์ที่มีมาก่อนมักจะสัมพันธ์กับความมีความเอนเอียงนี้ในระดับที่ต่ำกว่า
ซึ่งงานวิจัยบางงานเสนอว่า  มาจากการลดความรู้สึกว่า  สามารถควบคุมเหตุการณ์ได้  หรือว่า  ทำให้ง่ายขึ้นที่จะคิดว่า  ตนมีโอกาสเสี่ยง 
ประสบการณ์ก่อน ๆ ทำให้คิดได้ว่า  เหตุการณ์ต่าง ๆ อาจจะควบคุมได้น้อยกว่าที่เคยเชื่อมาก่อน ๆ

กลไกทางประชาน
ความเอนเอียงนี้อาจจะได้รับอิทธิพลจากกลไกทางประชาน 3 อย่างที่ใช้ในการประเมินและการตัดสินใจ คือ
representativeness heuristic (ฮิวริสติกโดยความเป็นตัวแทน), singular target focus (จุดเป้าหมายที่มีอันเดียว), และ interpersonal distance (ความเหินห่างระหว่างบุคคล)

ฮิวริสติกโดยความเป็นตัวแทน
การประเมินความเป็นไปได้ของเหตุการณ์  ที่เกี่ยวกับความเอนเอียงนี้  อาศัยว่า  เหตุการณ์หนึ่งจะเหมือนกับไอเดียทั่วไปของเราเกี่ยวกับเหตุการณ์นั้นอย่างไร 
คือ  มีนักวิชาการบางท่านที่เสนอว่า representativeness heuristic (ฮิวริสติกโดยความเป็นตัวแทน) เป็นเหตุอย่างหนึ่งของความเอนเอียงนี้
ซึ่งก็คือเรามักจะคิดถึงตัวอย่างประเภท (stereotypical categories) แทนที่จะคิดถึงตัวอย่างนั้นโดยตรงเมื่อทำการเปรียบเทียบ 
ยกตัวอย่างเช่น  เมื่อมีการให้คนขับรถคิดถึงอุบัติเหตุรถยนต์  ผู้ขับก็มักจะคิดถึงคนขับรถที่ไม่ดี มากกว่าคนขับรถโดยทั่ว ๆ ไป 
คือ  เรามักจะเปรียบเทียบกับตัวอย่างไม่ดีที่นึกได้
มากกว่าจะทำการเปรียบเทียบที่แม่นยำกว่าโดยทั่ว ๆ ไประหว่างตนเองกับคนขับรถอื่น ๆ 
นอกจากนั้นแล้ว เมื่อเราเปรียบเทียบตัวเองกับเพื่อน  เรามักจะเลือกเพื่อนที่แย่กว่าในเหตุการณ์ที่กำลังพิจารณา 
คือ  เรามักจะเลือกเพื่อนคนใดคนหนึ่งโดยเฉพาะเพราะว่าคล้ายกับตัวอย่างที่เป็นประเด็น  มากกว่าจะเลือกเพื่อนทั่ว ๆ ไป (แทนที่เพื่อนที่มีลักษณะเป็นกลาง ๆ โดยเฉลี่ย) 
นี่เป็นการหาตัวอย่างที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับคำถาม  ซึ่งเป็นลักษณะของฮิวริสติกโดยความเป็นตัวแทน

จุดเป้าหมายที่มีอันเดียว
ความยากลำบากอย่างหนึ่งในการแก้ความเอนเอียงนี้ก็คือ  เราจะรู้จักตัวเราเองดีกว่าคนอื่น
ดังนั้น  แม้เราจะคิดถึงตนเองว่าเป็นบุคคลคนหนึ่ง
แต่เรากลับคิดถึงผู้อื่นโดยความเป็นกลุ่มบุคคล
ซึ่งนำไปสู่การประเมินค่าที่เอนเอียง  และความไม่สามารถที่จะทำความเข้าใจอย่างพอเพียงต่อบุคคลที่เปรียบเทียบ  หรือกลุ่มที่เปรียบเทียบ
โดยนัยเดียวกัน  เมื่อทำการประเมินหรือทำการเปรียบเทียบความเสี่ยงของตนเทียบกับผู้อื่น
เราโดยทั่ว ๆ ไปจะไม่ใส่ใจในบุคคลทั่ว ๆ ไป (คนกลาง ๆ โดยเฉลี่ย) แต่จะไปสนใจคนที่ตรงกับความรู้สึกและประสบการณ์ของตนเอง

ความเหินห่างระหว่างบุคคล
อีกอย่าง  ความแตกต่างของการประเมินความเสี่ยง  จะขึ้นอยู่กับว่า  บุคคลที่เป็นเป้าหมายเปรียบเทียบ  เหมือนหรือไม่เหมือนกับผู้ที่กำลังทำการเปรียบเทียบ 
ยิ่งรู้สึกว่าห่างกันมากเท่าไร  ค่าประเมินความเสี่ยงก็จะแตกต่างกันมากเท่านั้น
แต่ถ้าทำให้ผู้ที่เป็นเป้าหมายเปรียบเทียบใกล้กับผู้เปรียบเทียบมากยิ่งขึ้น
ค่าประเมินความเสี่ยงก็จะแตกต่างกันน้อยลง 
มีหลักฐานอยู่บ้างว่า  ความรู้สึกเกี่ยวกับความห่างทางสังคม (social distance) มีผลต่อระดับความเอนเอียงโดยมองในแง่ดี 
คือ  ถ้าเทียบกับบุคคลใน in-group (วงสังคมของตนเอง) ค่าประเมินระหว่างตนกับคนอื่น  จะมีความใกล้เคียงกว่าเมื่อมีการเทียบกับบุคคลอื่นใน outer-group (กลุ่มนอกสังคมของตน) 
ในงานวิจัยหนึ่ง  นักวิจัยจัดการเปลี่ยนแปลงลักษณะทางสังคมของกลุ่มที่เปรียบเทียบ
โดยที่ผู้ร่วมการทดลองทำการตัดสินโดยใช้กลุ่มเปรียบเทียบสองกลุ่ม
คือ  นักเรียนทั่วไปที่มหาวิทยาลัยของตน  และนักเรียนทั่วไปที่อีกมหาวิทยาลัยหนึ่ง
ผลงานวิจัยแสดงว่า  เราไม่ใช่เพียงแต่ทำการเปรียบเทียบกับกลุ่มที่มีฐานะทางสังคมใกล้กว่าเราก่อนเท่านั้น
แต่ความแตกต่างค่าประเมินความเสี่ยงระหว่างเรากับคนในกลุ่มของเราเองน้อยกว่า  ค่าประเมินระหว่างเรากับคนในกลุ่มอื่นอีกด้วย

งานวิจัยหลายงานยังพบอีกด้วยว่า  เรามีความเอนเอียงโดยมองในแง่ดีเมื่อเปรียบเทียบกับคนอื่นที่ไม่รู้จักดี  ในระดับที่สูงกว่า
แต่ความเอนเอียงจะลดลงถ้าผู้เป็นเป้าหมายเปรียบเทียบเป็นคนคุ้นเคย  เช่นเพื่อนหรือสมาชิกครอบครัว
ซึ่งเป็นเพราะเรามีข้อมูลเกี่ยวกับคนใกล้ตัว
แต่ไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับคนอื่น

ข้อมูลเกี่ยวกับตนและกับผู้เป็นเป้าหมายเปรียบเทียบ
เรามีข้อมูลเกี่ยวกับตนเองมากกว่าเรามีเกี่ยวกับผู้อื่น  
ทำให้เราสามารถประเมินค่าความเสี่ยงของเราได้อย่างเฉพาะเจาะจง
แต่ทำให้ยากที่จะประเมินความเสี่ยงของผู้อื่นได้
ซึ่งเป็นผลให้เกิดความแตกต่างของความเห็นและข้อสรุปที่มีในเรื่องความเสี่ยงของตนเทียบกับของผู้อื่น
ทำให้เกิดความเอนเอียงโดยมองในแง่ดีในระดับที่สูงขึ้น (คือมีความแตกต่างกันของค่าเปรียบเทียบที่มากขึ้น)

ความเอนเอียงเพราะเหมือนมนุษย์
Person-positivity bias (ความเอนเอียงเพราะเหมือนมนุษย์) เป็นความโน้มเอียงที่จะให้คะแนนวัตถุหนึ่งดีกว่าวัตถุอื่น  เพราะเหมือนกับมนุษย์มากกว่า
โดยทั่วไปแล้ว  วัตถุเป้าหมายยิ่งเหมือนกับบุคคลใดบุคคลหนึ่งมากเท่าไร  ก็จะมีความรู้สึกคุ้นเคยกับวัตถุนั้นมากขึ้นเท่านั้น
แต่กลุ่มบุคคลกลับเป็นความคิดที่เป็นนามธรรมมากกว่า
ทำให้เกิดความคิดเห็นที่ดีได้น้อยกว่า
ความเอนเอียงเพราะเหมือนมนุษย์สามารถอธิบายความเอนเอียงโดยมองในแง่ดีได้ว่า  เมื่อเราเทียบตนเองกับคนอื่นโดยทั่วไป (คนระดับกลาง ๆ) 
ไม่ว่าจะเป็นคนเพศเดียวกันหรือคนวัยเดียวกัน
ผู้เป็นเป้าหมายเปรียบเทียบกลับดูเหมือนมนุษย์น้อยกว่า  เหมือนกับบุคคลน้อยกว่า
ซึ่งทำให้เกิดความแตกต่างกันระหว่างตนกับผู้อื่น

ความคิดมีตนเป็นศูนย์กลาง
Egocentric thinking (ความคิดมีตนเป็นศูนย์กลาง) หมายถึงการที่เรารู้ข้อมูลและความเสี่ยงของตนเอง  พอที่จะสามารถใช้ในการประเมินและการตัดสินใจ
แต่ว่า  แม้ว่าเราจะมีข้อมูลมากเกี่ยวกับตนเอง  เรากลับไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับผู้อื่น
ดังนั้น  เมื่อจะทำการตัดสินใจ  เราต้องใช้ข้อมูลอื่นที่เรามี  เช่นข้อมูลเกี่ยวกับกลุ่ม  ใช้เพื่อที่จะเรียนรู้เกี่ยวกับผู้ที่เป็นเป้าหมายมากยิ่งขึ้น 
นี้อาจจะมีความสัมพันธ์กับความเอนเอียงประเภทนี้  เพราะว่า  แม้ว่าเราจะสามารถใช้ข้อมูลที่มีเกี่ยวกับตน แต่เรากลับมีความยากลำบากในการเข้าใจข้อมูลที่ถูกต้องเกี่ยวกับผู้อื่น 
ความคิดมีตนเป็นศูนย์กลางเช่นนี้พบได้บ่อยครั้งกว่าในเด็กวัยรุ่นและเด็กมหาวิทยาลัย  ที่มักจะคิดถึงตนเองมากกว่าผู้อื่นโดยรวม ๆ

แต่ว่า   มีวิธีหลีกเลี่ยงแนวคิดแบบมีตนเป็นศูนย์กลาง
ในงานวิจัยหนึ่ง  นักวิจัยให้ผู้ร่วมการทดลองกลุ่มหนึ่งทำรายการองค์ประกอบที่มีอิทธิพลต่อการจะได้ประสบเหตุการณ์ต่าง ๆ 
แล้วให้อีกกลุ่มหนึ่งอ่านรายการนั้น
กลุ่มที่อ่านรายการจะแสดงความเอนเอียงโดยมองในแง่ดีน้อยกว่า
ดังนั้น  จึงเป็นไปได้ว่า   ความรู้ที่ดีขึ้นเกี่ยวกับคนอื่น  และเกี่ยวกับความรู้สึกผู้อื่นในเรื่องโอกาสเสี่ยง  จะทำกลุ่มเป้าหมายให้เข้ามาใกล้ตัวเรามากยิ่งขึ้น

การประเมินความสามารถในการควบคุมของผู้อื่นต่ำเกินไป
ในทฤษฎีความคิดมีตนเป็นศูนย์กลาง  มีความเป็นไปได้ที่เราจะประเมินความสามารถในการควบคุมสถานการณ์ของผู้อื่น (ที่เป็นกลาง ๆ โดยเฉลี่ย) ต่ำเกินไป
ซึ่งสามารถอธิบายได้โดย 2 แนว คือ
 เราประเมินการควบคุมเหตุการณ์ในชีวิตของผู้อื่นต่ำเกินไป
 เรามองข้ามอย่างสิ้นเชิงว่า  คนอื่นสามารถควบคุมผลในชีวิตได้
ยกตัวอย่างเช่น  คนสูบบุหรี่อาจจะคิดว่า  ตนได้ทำการป้องกันเพื่อที่จะไม่เป็นโรคมะเร็งปอดไว้แล้ว
เช่น  สูบบุหรี่แค่วันละหนเดียว  หรือใช้ก้นกรอง  และเชื่อว่า  คนอื่นไม่ได้ใช้วิธีการป้องกันเหมือนกันกับตน
แต่จริง ๆ แล้ว  ก็จะมีคนสูบบุหรี่อื่นมากมายที่ทำการป้องกันอย่างเดียวกันนั่นแหละ

อารมณ์โดยทั่ว ๆ ไป
องค์ประกอบสุดท้ายของความเอนเอียงนี้ก็คืออารมณ์โดยทั่ว ๆ ไป  และประสบการณ์ทางอารมณ์
มีงานวิจัยที่แสดงว่า  เรามีความเอนเอียงชนิดนี้ในระดับที่ต่ำกว่า  เมื่อกำลังมีอารมณ์เชิงลบ
และมีในระดับที่สูงกว่า  เมื่อมีอารมณ์เชิงบวก
อารมณ์ที่ทำให้เศร้าใจสะท้อนถึงการระลึกถึงเหตุการณ์ที่ไม่ดี  ซึ่งเพิ่มความคิดเห็นเชิงลบ
ในขณะที่อารมณ์ดีจะโปรโหมตการระลึกถึงเหตุการณ์ดี ๆ และความรู้สึกที่ดี 
ซึ่งบอกเป็นนัยว่า  โดยรวม ๆ แล้ว  อารมณ์ที่ไม่ดี  รวมทั้งภาวะซึมเศร้า  
มีผลเป็นการเพิ่มค่าประเมินความเสี่ยงของตน  ซึ่งทำให้มีความเอนเอียงโดยมองในแง่ดีที่ลดลง 
นอกจากนั้นแล้ว ความวิตกกังวลยังนำไปสู่ระดับความเอนเอียงนี้ที่ต่ำลง  ซึ่งก็สนับสนุนสมมติฐานว่า  
ประสบการณ์ดี ๆ โดยทั่ว ๆ ไป  และทัศนคติที่ดี  จะมีผลเป็นระดับความเอนเอียงนี้ที่สูงขึ้นในการประเมินเหตุการณ์ต่าง ๆ

ผลกระทบของความเอนเอียง
ในทางสุขภาพ  ความเอนเอียงนี้มักจะทำให้เราไม่สนใจที่จะกระทำการป้องกันต่าง ๆ เพื่อมีสุขภาพที่ดี 
ดังนั้น  นักวิจัยจึงจำเป็นต้องรู้จักความเอนเอียงนี้  และกระบวนการที่ความเอนเอียงขัดขวางไม่ให้มนุษย์  กระทำการป้องกันในการดำเนินชีวิตในด้านต่าง ๆ 
ยกตัวอย่างเช่น  ผู้ที่ประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจของตนเองโดยเปรียบเทียบต่ำเกินไป  จะมีความรู้เกี่ยวกับโรคหัวใจน้อยกว่า
และแม้หลังจากอ่านบทความเกี่ยวกับโรค  ก็จะยังไม่สนใจในเรื่องความเสี่ยงต่อโรคหัวใจของตน 
เพราะว่า  ความเอนเอียงนี้เป็นองค์ประกอบที่สำคัญในการตัดสินใจ
จึงสำคัญที่จะรู้ว่า  ความรู้สึกว่าเสี่ยงไม่เสี่ยงเกิดขึ้นได้อย่างไร  
และว่า  อย่างไรจึงจะมีผลเป็นพฤติกรรมที่ส่งเสริมการป้องกันความเสี่ยง
ความรู้สึกเสี่ยงมีอิทธิพลที่สำคัญอย่างยิ่งต่อพฤติกรรมส่วนบุคคล  เช่นการออกกำลังกาย  ไดเอ็ต และการใช้ครีมกันแดด

นโยบายป้องกันความเสี่ยงนั้นมักจะเน้นที่เด็กวัยรุ่น
เพราะเด็กวัยรุ่นมีความรู้สึกเสี่ยงที่บิดเบือน  จึงมักจะมีพฤติกรรมเสี่ยง ๆ ทางสุขภาพบ่อย ๆ เช่นการสูบบุหรี่  การใช้ยาเสพติด และเพศสัมพันธ์ที่ไม่มีการป้องกัน
และถึงแม้จะรู้ถึงความเสี่ยง  ความรู้นี้ก็ไม่ได้ช่วยเปลี่ยนนิสัยและพฤติกรรมของเด็ก 
ส่วนวัยรุ่นที่มีความเอนเอียงโดยมองในแง่ดีต่อพฤติกรรมเสี่ยง ๆ ก็จะมีความเอนเอียงนี้สูงด้วยในวัยผู้ใหญ่

อย่างไรก็ดี  บททดสอบที่ใช้วัดค่าความเสี่ยงเหล่านี้บ่อยครั้งมีปัญหาทางระเบียบวิธี (methodological problem)
คือ  คำถามเกี่ยวกับความเสี่ยงที่ไม่มีเงื่อนไข  มีการใช้เหมือนกันทั้งหมด  ในงานวิจัยที่ศึกษาประชากรทั้งหมด  จึงทำให้เกิดปัญหา
เช่นถามถึงโอกาสที่การกระทำหนึ่งจะเกิดขึ้น  แต่ไม่ได้กำหนดว่ามีผลของการกระทำนั้นหรือไม่  
หรือว่า  เปรียบเทียบเหตุการณ์จริง ๆ ที่เกิดขึ้น กับเหตุการณ์ที่ไม่ได้เกิดขึ้น 
ยกตัวอย่างเช่น  ในเรื่องของการฉีดวัคซีน  มีการเปรียบเทียบความรู้สึกของคนที่ฉีดและไม่ได้ฉีด
ปัญหาอย่างอื่นก็คือ  การไม่รู้ความรู้สึกเสี่ยงของบุคคลในเรื่องหนึ่ง ๆ 
ซึ่งถ้ารู้ก็จะเป็นประโยชน์ในการศึกษาความเอนเอียงโดยมองในแง่ดี  และพฤติกรรมที่สามารถใช้ป้องกัน 

การแก้ไขและการกำจัด
งานวิจัยหลายงานแสดงว่า  ยากมากที่จะกำจัดความเอนเอียงนี้
แต่ว่า  ก็มีผู้เชื่อว่า  ความพยายามเพื่อลดความเอนเอียงนี้  จะสนับสนุนให้คนเริ่มพฤติกรรมป้องกันทางสุขภาพ
แต่ว่า  ก็ยังมีนักวิชาการที่เสนอว่า  ความเอนเอียงนี้ไม่สามารถที่จะลดได้ 

ในงานวิจัยที่ทดสอบวิธี 4 อย่างเพื่อลดความเอนเอียงนี้  คือ 
 ให้ผู้ร่วมการทดลองอ่านรายการองค์ความเสี่ยงสุขภาพ
 ให้ผู้ร่วมการทดลองอ่านรายการองค์ความเสี่ยงสุขภาพโดยทำให้คิดว่าตนเองแย่กว่าผู้อื่น
 ให้ผู้ร่วมการทดลองอ่านรายการองค์ความเสี่ยงทีละอย่างและคิดถึงบุคคลผู้มีความเสี่ยงสูง
 ให้ผู้ร่วมการทดลองทำรายการลักษณะนิสัยต่าง ๆ ของตนที่คิดว่าเพิ่มความเสี่ยง
ล้วนแต่เป็นวิธีที่ลดความเอนเอียงได้อย่างไม่แน่นอน  แต่ว่า  การเปลี่ยนแปลงสถานการณ์ไปในด้านตรงกับข้าม บ่อยครั้งจะเพิ่มความเอนเอียงขึ้น 
แม้ว่ามีงานวิจัยที่พยามยามจะลดความเอนเอียงโดยลดความแตกต่างกันจากผู้อื่น  อย่างไรก็ดี  โดยองค์รวมแล้ว  ความเอนเอียงก็จะยังหลงเหลืออยู่บ้าง

ถึงแม้ว่างานวิจัยต่าง ๆ จะแสดงว่า  ยากที่จะกำจัดความเอนเอียง
แต่ก็มีองค์ประกอบบางอย่างที่อาจช่วย  ในการลดความแตกต่างของค่าประเมินความเสี่ยงระหว่างตนเองกับกลุ่มเป้าหมายที่มีความเสี่ยง
คือ  ถ้าทำให้กลุ่มเปรียบเทียบมีความใกล้เคียงกับตน  ความเอนเอียงจะสามารถลดลงได้  ถึงแม้ว่าจะยังไม่หมดสิ้นไป  
มีงานวิจัยหลายงานที่พบว่า  เมื่อให้บุคคลทำการเปรียบเทียบตนเองกับเพื่อนสนิท
ก็แทบจะไม่มีความต่างกันระหว่างค่าประเมินโอกาสว่าเหตุการณ์หนึ่ง ๆ จะเกิดขึ้นระหว่างตนกับเพื่อน 
นอกจากนั้นแล้ว  ถ้าประสบเหตุการณ์จริง ๆ ก็จะนำไปสู่การลดระดับความเอนเอียงนี้ 
คือแม้ว่าจะเฉพาะเจาะจงกับเหตุการณ์ที่ตนประสบเท่านั้น  แต่การรู้สิ่งที่ไม่ได้รู้มาก่อน  จะมีผลทำให้เกิดการมองในแง่ดีน้อยลงว่า  เหตุการณ์นั้นจะไม่เกิดขึ้น

 นโยบาย แผนงาน และการบริหาร 
ความเอนเอียงนี้มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจและการพยากรณ์  ทั้งในเรื่องการตั้งนโยบาย การวางแผนงาน และการจัดการบริหาร
ยกตัวอย่างเช่น  ค่าใช้จ่ายและระยะเวลาการทำงานที่มีการวางแผน  มักจะมีการประเมินต่ำเกินไป  และผลประโยชน์ที่ได้มักจะมีการประเมินสูงเกินไป  เพราะเหตุแห่งความเอนเอียงนี้
คำว่า  เหตุผลวิบัติในการวางแผน (planning fallacy) สำหรับปรากฏการณ์เช่นนี้  เป็นคำบัญญัติโดยอะมอส ทเวอร์สกี้  และแดเนียล คาฮ์นะมัน 
เริ่มมีการสั่งสมหลักฐานเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ว่า  ความเอนเอียงนี้  เป็นความเสี่ยงที่ยิ่งใหญ่ที่สุดอย่างหนึ่งของค่าใช้จ่ายเกินงบประมาณในเมกะโปรเจกต์

ความเอนเอียงโดยการมองในแง่ร้าย
ความเอนเอียงตรงกันข้ามกับความเอนเอียงนี้ก็คือ  ความเอนเอียงโดยการมองในแง่ร้าย ()
ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่เราประเมินโอกาสที่เหตุการณ์เลวร้ายจะเกิดขึ้นกับเรามากเกินไป
โดยเปรียบเทียบกับความเอนเอียงโดยการมองในแง่ดี  ความแตกต่างก็คือ  เรามีความวิตกกังวลกับเรื่องที่มีโอกาสน้อยที่จะเกิดขึ้นในอนาคต 

ผู้มีภาวะซึมเศร้ามีโอกาสสูงที่จะมีความเอนเอียงโดยการมองในแง่ร้าย
ซึ่งเป็นไปได้ว่า  เป็นเพราะโดยทั่ว ๆ ไป คนซึมเศร้าจะมีความคิดเชิงลบ
มีงานสำรวจหลายงานที่พบว่า  ผู้สูบบุหรี่ประเมินความเสี่ยงต่อโรคหัวใจโดยมีความเอนเอียงโดยมองในแง่ร้ายเล็กน้อย  แต่ว่า  เอกสารการตีพิมพ์โดยองค์รวมแสดงผลที่ยังไม่ชัดเจน

ดูเพิ่ม
สัจนิยมเหตุซึมเศร้า
เหตุผลวิบัติในการวางแผน
การแปลสิ่งเร้าผิดว่าควบคุมได้

เชิงอรรถและอ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น
"Tali Sharot: The optimism bias", การประชุมว่าด้วยเทคโนโลยี การบันเทิง และการออกแบบเรื่องความเอนเอียงโดยการมองในแง่ดี (อาจมีคำบรรยายภาษาไทย)

หมวดหมู่:ความเอนเอียงทางประชาน