หม่อมเจ้าเพิ่ม ลดาวัลย์

หม่อมเจ้าเพิ่ม ลดาวัลย์ (24 มกราคม พ.ศ. 2403 – 10 สิงหาคม พ.ศ. 2478) อดีตปลัดทูลฉลองกระทรวงพระคลังมหาสมบัติโคลง,ฉันท์,กาพย์,ร่าย: พระนิพนธ์หม่อมเจ้าเพิ่ม ลดาวัลย์, 2478 และบิดาของเจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ในรัชกาลที่ 5

 พระประวัติ 
 ปฐมวัย 
หม่อมเจ้าเพิ่ม เป็นพระโอรสในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูมินทรภักดี ประสูติแต่หม่อมสาด เมื่อวันอังคาร ขึ้น 2 ค่ำ เดือน 3 ปีมะแม ตรงกับวันที่ 24 มกราคม พ.ศ. 2402 (แบบสากลคือ พ.ศ. 2403) ณ วังของพระบิดา ที่ถนนสนามไชย พระบิดาได้ถวายหม่อมเจ้าเพิ่มเป็นมหาดเล็กรับใช้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มาตั้งแต่คราวที่ผนวชเป็นสามเณร ประทับ ณ วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร

 การศึกษา 
หม่อมเจ้าเพิ่มได้รับการศึกษาตามคตินิยมสมัยนั้น ต่อมาทรงถูกส่งไปศึกษาภาษาอังกฤษที่ประเทศสิงคโปร์ เมื่อมีการเปิดสอนภาษาอังกฤษในเขตพระราชฐานชั้นนอกของพระบรมมหาราชวัง ก็ได้เสด็จกลับมาทรงศึกษาที่นั่นด้วย

 รับราชการ 
หลังทรงจบการศึกษา ทรงรับราชการในกรมไปรษณีย์โทรเลข กรมราชเลขาธิการ กระทรวงการต่างประเทศ กระทรวงพระคลังมหาสมบัติ ตามลำดับ และในปี พ.ศ.2435 หม่อมเจ้าเพิ่ม ได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นองคมนตรีการพระราชพิธีศรีสัจปานกาลพระราชทานพระชัยวัฒน์องค์เล็ก แลเครื่องราชอิสริยาภรณ์ แลตั้งองคมนตรี ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 9 แผ่นที่ 26 วันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2435

ระหว่างทรงรับราชการในกระทรวงการต่างประเทศ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้หม่อมเจ้าเพิ่มเป็นพระอภิบาลพระเจ้าลูกเธอ 4 พระองค์ ที่เสด็จไปทรงศึกษาที่ต่างประเทศ ได้แก่
พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากิติยากรวรลักษณ์
พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์
พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม
พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าจิรประวัติวรเดช

นอกจากนี้ ยังได้ตามเสด็จสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ ไปราชการในสหรัฐและประเทศญี่ปุ่น

 ผนวช 
ปี พ.ศ. 2423 หม่อมเจ้าเพิ่ม ได้ผนวชเป็นพระภิกษุ ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม โดยมีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระปวเรศวริยาลงกรณ์ เป็นพระอุปัชฌาย์ หม่อมเจ้าพระอรุณนิภาคุณากร เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระจันทรโคจรคุณ (ยิ้ม จนฺทรํสี) เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ผนวชแล้วประทับ ณ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร 2 พรรษาจึงลาผนวช

 ปัจฉิมวัย 
หม่อมเจ้าเพิ่ม ลดาวัลย์ เริ่มทรงพระกาสะมาตั้งแต่เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2478 แพทย์ตรวจพบว่าประชวรเป็นวัณโรค และพระวักกะพิการ พระอาการทรุดลงจนสิ้นชีพิตักษัย ณ วังมหาสวัสดิ์ เมื่อเวลา 04:10 น. ของวันเสาร์ที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2478 สิริชันษา 75 ปี

 ครอบครัว 
หม่อมเจ้าเพิ่ม มีหม่อมและโอรสธิดาหลายคน เฉพาะที่มีชีวิตอยู่เมื่อหม่อมเจ้าเพิ่มสิ้นชีพิตักษัยมีดังนี้
 หม่อมห่วง ธิดาพระประเสริฐวานิช (เขียว เหล่าประเสริฐ) กับทองคำ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสู่ขอให้หม่อมเจ้าเพิ่ม จึงเป็นหม่อมเอก ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นตติยจุลจอมเกล้า (ฝ่ายใน) เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2449ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , ตอนที่ 35 เล่ม 23, 25 พฤศจิกายน ร.ศ. 125, หน้า 893
 หม่อมราชวงศ์สนุน ลดาวัลย์ บิดาของหม่อมหลวงสามารถ ลดาวัลย์
 หม่อมราชวงศ์สลับ ลดาวัลย์ ศาสตราจารย์วิชาวิศวกรรมเหมืองแร่ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งศาสตราจารย์วิชาวิศวกรรมเหมืองแร่, ตอนที่ 25 เล่ม 66, 1 พฤษภาคม 2492, หน้า 1710
 รองเสวกเอก นายชิต หุ้มแพร (หม่อมราชวงศ์สล้าง ลดาวัลย์)
 นาวาอากาศเอก หม่อมราชวงศ์บุลณรงค์ ลดาวัลย์ (นามเดิม หม่อมราชวงศ์เสนาะ)
 หม่อมราชวงศ์สนั่น ลดาวัลย์ บิดาของหม่อมหลวงศรีฟ้า มหาวรรณ และหม่อมหลวงศรีทอง ลดาวัลย์
 หม่อมราชวงศ์สอาด ลดาวัลย์ (ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเยาว์)
 พลตำรวจตรี หม่อมราชวงศ์ชยานันท์ ลดาวัลย์ (นามเดิม หม่อมราชวงศ์สอ้าน) 
 หม่อมราชวงศ์สุพรรณภา ลดาวัลย์ มารดาของอาจารย์พรพรรณ วัฑฒนายน
 หม่อมช้อย
 เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ในรัชกาลที่ 5
 หม่อมคลี่
 อำมาตย์โท พระภูมิพิชัย (หม่อมราชวงศ์บุง ลดาวัลย์) บิดาของหม่อมหลวงทวีสันต์ ลดาวัลย์
 หม่อมหวาน
 หม่อมราชวงศ์แสงสูรย์สิทธิ ลดาวัลย์ บิดาของหม่อมหลวงพูนแสง สูตะบุตร

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย 
ราชกิจจานุเบกษา, ถวายบังคมพระบรมรูปแลพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม 10, หน้า 368
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม 9, หน้า 353
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม 7, หน้า 401
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม 13, หน้า 27
 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ 
 :
พ.ศ. 2435 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฏอิตาลี ชั้นที่ 3

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:หม่อมเจ้าชาย
หมวดหมู่:ราชสกุลลดาวัลย์
หมวดหมู่:ปลัดกระทรวงการคลังไทย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ต.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ต.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากวัณโรค
หมวดหมู่:บุคคลจากเขตพระนคร
หมวดหมู่:บุคคลจากเขตตลิ่งชัน