กรมแผนที่ทหาร

กรมแผนที่ทหาร เป็นหน่วยงานย่อยในกองบัญชาการกองทัพไทย มีหน้าที่สำรวจและทำแผนที่ของประเทศเพื่อรักษาอธิปไตยและเขตแดนประเทศให้ถูกต้อง เป็นที่รวบรวมเอกสารและจัดทำเอกสารเกี่ยวกับการปักปันเขตแดน ทั้งประเทศ  รวมไปถึงการรักษาเอกสารที่เกี่ยวข้องกับแผนที่ทั้งหมดของประเทศไทย ปัจจุบัน พลโทประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหารชั้นนายพล ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 140 ตอน 39 ข หน้า 5 วันที่ 30 สิงหาคม 2566 ชาคร บุญภักดี เป็นเจ้ากรมแผนที่ทหาร​ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้นายทหารรับราชการ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 140 ตอน 209 ง หน้า 13 วันที่ 30 สิงหาคม 2566มี พลตรี ประดิยุทธ กลิ่นศรีสุข ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้นายทหารรับราชการ ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 141 ตอนพิเศษ 262 ง 21 กันยายน พ.ศ. 2567​พลตรี วิระ เธียรธโนปจัยประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องให้นายทหารรับราชการ และ พลตรี ประดิยุทธ์ ศูนย์กลางประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องให้นายทหารรับราชการ เล่มที่ 142 ตอนพิเศษ 292 ง​ ราชกิจจานุเบกษา​ 5 กันยายน 2568 หน้าที่​ 20 รายชื่อ ที่ 272

 ประวัติ 
220px|thumb|อาคารกรมแผนที่ทหารเดิม บนถนนกัลยาณไมตรี เขตพระนคร
ในรัชสมัยในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นช่วงเวลาที่ต่างชาติทำการเข้ามาเป็นอาณานิคม โดยในเวลานั้นพระองค์ทรงเล็งเห็นถึงความสำคัญในการจัดเก็บข้อมูล หลักฐานและเอกสารเกี่ยวกับเขตแดนประเทศ อันเป็นความสำคัญในการเป็นเอกราชของประเทศไทย โดยมีดำริให่ทำแผนที่แผนใหม่ ด้วยความรู้จากประเทศฝ่ายตะวันตก

ใน พ.ศ. 2416 หลักจากที่เสด็จประพาสแหลมมลายู ชวา อินเดียทรงได้พบอดียรองกงสุลอังกฤษ นายเฮนรี่ อลาบาสเตอร์ ได้กราบบังคมทูลถวายคำแนะนำในสำรวจและทำแผนที่ จึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งกองทำแผนที่ทดลอง ใน พ.ศ. 2418

โดยมีผู้ช่วยเป็น หม่อมเทวาธิราช (หม่อมราชวงศ์แดง อิศรเสนา) นายทัด ศิริสัมพันธ์ นายสุด และ ม.ร.ว. เฉลิม โดยเริ่มภายในพระนครก่อน เพื่อตัดถนนเจริญกรุงและวางสายโทรเลขไปยังพระตะบอง  และแผนที่บริเวณปากอ่าวและเข้าร่วมสำรวจกับกองแผนที่อินเดียและอังกฤษ แล้วทรงตั้งกองแผนที่ในวันที่ 1  ตุลาคม พ.ศ. 2424 โดยสังกัดฝ่ายพระกลาโหม ซึ่งมีหน้าที่บัญชาการหัวเมืองและทหารฝ่ายใต้ในขณะนั้น 

โรงเรียนแผนที่ได้จัดตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2426 โดยตั้งขึ้นในพระบรมมหาราชวัง จัดตั้งเป็นส่วนราชการสังกัดกรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์โดยให้พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร (กรมพระยาดำรงราชานุภาพ)  ผู้บัญชาการกรมทหารมหาดเล็ก เป็นผู้ดูแล

ต่อจากนั้นอีก 2 ปี ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้จัดตั้งกรมแผนที่ขึ้นเมื่อวันที่ 3 กันยายน พ.ศ.2428 โดยสถานที่ตั้งเข้าใจว่าเป็นที่เดียวกับโรงเรียนแผนที่ คือที่ตึกแถวกรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ หน้าประตูพิมานไชยศรี ในพระบรมมหาราชวัง

 เหตุการณ์เครื่องบินตกที่เกี่ยวข้อง 
ในวันที่ 21 มกราคม 2511 เวลาประมาณ 09.00  กรมแผนที่ทหารได้สูญเสียนักบิน 2 นาย กับช่างถ่ายรูป 1 นายขณะปฏิบัติการบินตามหน้าที่ โดยผู้เสียชีวิต(ยศขณะนั้น)คือ พันตรี สมนึก ปัญจมะวัต, ร้อยเอก กมล มุสิกชาติ และ จ่าสิบเอก ไสว แจ่มสว่างhttps://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:121 ทั้งนี้พันตรี สมนึก ปัญจมะวัต ปฏิบัติการบินด้วยความกล้าหาญ ความเสียสละ และจิตวิญญาณของนักบินทหารที่มุ่งมั่นปฏิบัติภารกิจเพื่อประเทศชาติ ท่านเป็นนักบินของกรมแผนที่ทหาร ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการสำรวจพื้นที่และทำแผนที่เพื่อใช้ในภารกิจของกองทัพ ความรับผิดชอบของท่านไม่ได้เป็นเพียงแค่การบินเพื่อเก็บข้อมูลเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการนำพาข้อมูลสำคัญมาสนับสนุนหน่วยงานด้านยุทธศาสตร์ของประเทศท่านปฏิบัติหน้าที่ด้วยความทุ่มเทอย่างไม่ย่อท้อ แม้ว่าการบินสำรวจจะมีความเสี่ยงสูง ต้องเผชิญกับสภาพอากาศที่ไม่แน่นอน และต้องปฏิบัติภารกิจในพื้นที่ห่างไกล แต่พันตรีสมนึกยังคงมุ่งมั่นทำหน้าที่ของตนด้วยหัวใจของผู้เสียสละ ท่านไม่เพียงแต่เป็นนักบินฝีมือดี แต่ยังเป็นผู้นำที่สร้างแรงบันดาลใจให้กับเพื่อนร่วมงานและรุ่นน้องในกองทัพ
 การจัดส่วนราชการhttps://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:121
1. หน่วยบัญชาการ
กองกำลังพล
กองแผนและโครงการ
กองธุรการ
กองการเงิน
แผนกงบประมาณ

2. หน่วยปฏิบัติการ
กองยีออเดซีและยีออฟิสิกส์
กองเขตแดนระหว่างประเทศ
กองบินถ่ายภาพทางอากาศ
กองทำแผนที่
กองภูมิศาสตร์
กองพิมพ์
ศูนย์ข้อมูลทางแผนที่
สำนักงานเงินทุนหมุนเวียนเพื่อผลิตรูปถ่ายทางอากาศ

3. หน่วยสวนสนับสนุนและบริการ
กองคลังแผนที่
กองบริการ
กองพยาบาล

4. หน่วยการศึกษา
โรงเรียนแผนที่

 อากาศยาน 
กรมแผนที่ทหาร มีอากาศยานอยู่ในประจำการในสังกัด กองบินถ่ายภาพทางอากาศ ดังนี้
ภาพชาติกำเนิดบทบาทอากาศยานจำนวนหมายเหตุฝูงบินที่ 1180x180pxรับส่งบุคคลBeechcraft King Air B200393303สรุปการดำเนินการจัดซื้อจัดจ้าง ประจำปีงบประมาณ 2559 ในรอบดือน เมษายน 2559 กรมแผนที่ทหาร
93304
93305รับส่งบุคคลBeechcraft King Air 350i
Beechcraft King Air 350293310
93311ฝูงบินที่ 2ถ่ายภาพทางอากาศ/อเนกประสงค์Bell 412EP293306
93307180x180pxถ่ายภาพทางอากาศ/อเนกประสงค์EC-155 B1293308
93309

 รายชื่อเจ้ากรมแผนที่ทหาร 
 ร้อยเอก พระวิภาคภูวดล (เจมส์ แมคคาร์ที) (พ.ศ. 2428 - 2444)
 มิสเตอร์ โรแนลด์ ดับเบิลยู กิบลิน (พ.ศ. 2444 - 2452)
 พลเอก พระยาเทพหัสดิน (ผาด เทพหัสดิน ณ อยุธยา) (พ.ศ. 2452 - 2453)
 พลตรี พระยาภักดีภูธร (ชื่น ภักดีกุล) (พ.ศ. 2453 - 2472)
 พลโท พระยาศัลวิธารนิเทศ (แอบ รักตะประจิต) (พ.ศ. 2472 - 2475)
 พลตรี พระรณรัฐวิภาคกิจ (อุ่น วิโรจน์เพ็ชร) (พ.ศ. 2475 - 2487)
 พลตรี วิภัติภูมิประเทศ (วิภัติ วิภัติภูมิประเทศ) (พ.ศ. 2487 - 2491)
 พลตรี หลวงละออภูมิลักษณ์ (ลออ บุญนาค) (พ.ศ. 2491 - 2500)
 พลโท ฉลอง อุชุโกมล (พ.ศ. 2500 - 2504)
 พลโท บุศรินทร์ ภักดีกุล (พ.ศ. 2504 - 2508)
 พลโท สมบูรณ์ วิจิตรานุช (พ.ศ. 2508 - 2516)
 พลโท ชุมพร กุลเกษม (พ.ศ. 2516 - 2523)
 พลโท สวัสดิ์ ปัจฉิมะกุล (พ.ศ. 2523 - 2526)
 พลโท บัลลังก์ ขมะสุนทร (พ.ศ. 2526 - 2527)
 พลโท วิเชียร จันทร์เพ็ญศรี (พ.ศ. 2527 - 2528)
 พลเอก ผิน เกสร (รรก.) (พ.ศ. 2528 - 2528)
 พลโท วิเชียร สังข์ไพรวัน (พ.ศ. 2528 - 2531)
 พลโท เมธี สมุทรักษ์ (พ.ศ. 2531 - 2534)
 พลโท แผ้ว แผ้วพิษากุล (พ.ศ. 2534 - 2535)
 พลโท ธรรมนูญ อุดมสรยุทธ (พ.ศ. 2535 - 2537)
 พลโท อนันต์ ภูลสนอง (พ.ศ. 2537 - 2539)
 พลโท สุรพล ชินะจิตร (พ.ศ. 2539 - 2543)
 พลโท ประศาสน์ บุรินทร์วัฒนา (พ.ศ. 2543 - 2546)
 พลโท ภาณุศักดิ์ สว่างเนตร (พ.ศ. 2546 - 2548)
 พลโท วิชิต สาทรานนท์ (พ.ศ. 2548 - 2550)
 พลโท แดน มีชูอรรถ (พ.ศ. 2550 - 2551)
 พลตรี อมรเทพ โรจนสโรช (รรก.) (พ.ศ. 2551 - 2552)
 พลโท อมรเทพ โรจนสโรช (พ.ศ. 2552 - 2554)
 พลโท นพดล โชติศิริ (พ.ศ. 2554 - 2557)
 พลโท กฤษณ์ รัมมนต์ (พ.ศ. 2557 - 2559)
 พลโท กฤษฎิ์ ยิ้มสู้ (พ.ศ. 2559 - 2561)
 พลโท หัสฎี วงศ์อิศเรศ (พ.ศ. 2561 - 2562)
 พลโท บรรเจิด รามโกมุท (พ.ศ. 2562 - 2563)
 พลโท ชัยสิทธิ์ ปรียานุภาพ (พ.ศ. 2563 - ปัจจุบัน)

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น
กรมแผนที่ทหาร 

กรมแผนที่ทหาร ที่ ศูนย์ข้อมูลเกาะรัตนโกสินทร์ 
https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:121 

ท
หมวดหมู่:องค์การในเขตพระนคร
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์การทหารของไทย
หมวดหมู่:องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2500
หมวดหมู่:ก่อตั้งในประเทศไทยในปี พ.ศ. 2500