ปลากัด (สกุล)

ปลากัด เป็นชื่อสกุลของปลาน้ำจืดขนาดเล็กจำพวกหนึ่ง มีชื่อสกุลว่า Betta ในวงศ์ย่อย Macropodusinae ในวงศ์ใหญ่ Osphronemidae ซึ่งคำว่า Betta เป็นภาษาละตินมาจากคำว่า "Bettah"  มาจากเทพปกรณัมกรีก มีความหมายถึง "ชนชาติของผู้ที่เป็นนักรบ" 

ลักษณะรูปร่างและพฤติกรรม

มีรูปร่างโดยทั่วไปลำตัวเพรียวยาวและแบนข้าง หัวมีขนาดเล็ก แต่ริมฝีปากหนาและมีขนาดใหญ่ ดวงตามีขนาดใหญ่ ครีบก้นยาวจรดครีบหาง หางแบนกลม  มีครีบอกคู่แรกยาวใช้สำหรับสัมผัสและเห็นได้ชัดเจนในปลาตัวผู้ เป็นปลาขนาดเล็กมีความยาวเฉลี่ยประมาณ 6 เซนติเมตร โดยที่เป็นปลาที่ไม่มีเส้นข้างลำตัว แต่ในบางชนิดกลับมีเส้นข้างลำตัวแต่ไม่สมบูรณ์
เป็นปลาที่มีความแตกต่างระหว่างตัวผู้และตัวเมียอย่างมาก โดยที่ปลาตัวผู้จะมีสีสันที่สดสวยกว่า และมีลำตัวใหญ่กว่าอย่างเห็นได้ชัด ขณะที่ตัวเมียมีขนาดเล็กกว่าและมีสีสันไม่สวยเท่า ที่สำคัญที่ใต้ท้องจะมีจุดสีขาวเด่นอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งเรียกว่า "ไข่นำ" เป็นอวัยวะที่ปล่อยไข่ออกมาจากช่องท้องเวลาผสมพันธุ์

เป็นปลาที่มีพฤติกรรมดุร้ายก้าวร้าว ในบางชนิดอาจจะมีการกัดกันถึงตายได้ เมื่อพบกัน  พฤติกรรมเวลาผสมพันธุ์ ปลาตัวผู้จะเป็นฝ่ายเกี้ยวพาปลาตัวเมีย และจะใช้ลำตัวพันรัดปลาตัวเมียให้ปล่อยไข่ออกมา พร้อมกับปล่อยน้ำเชื้อออกมาเพื่อปฏิสนธิ โดยที่ปลาตัวผู้จะเป็นผู้ดูแลไข่ โดยจะสร้างน้ำลายผสมกับอากาศเป็นฟองก่อเป็นกอบริเวณผิวน้ำ เรียกว่า "หวอด" เพื่อนำไข่ไปเกาะไว้กับหวอด เพื่อรอฟักเป็นตัวความหมายของคำว่า หวอด ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 

แต่ก็มีปลาในอีกหลายชนิดในสกุลนี้ ที่มีพฤติกรรมแตกต่างไปจากปลาที่ก่อหวอดนี้ โดยปลากัดจำพวกนี้ มักมีสีสันไม่สดสวยเท่า และมีพฤติกรรมไม่ดุร้ายก้าวร้าว ซ้ำยังชอบอยู่รวมกันเป็นฝูง มีส่วนหัวที่โต แต่มีครีบต่าง ๆ เล็ก เมื่อผสมพันธุ์และวางไข่จะไม่สร้างหวอด แต่จะใช้วิธีการฟักไข่ในปาก ซึ่งเรียกกันว่า "ปลากัดอมไข่"ปลากัดอมไข่

พบแพรกระจายพันธุ์ทั่วไปในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในแหล่งน้ำจืดหลากหลายประเภท ไปจนถึง แหล่งน้ำที่เป็นลำธารจากน้ำตกบนภูเขาที่กระแสน้ำไหลเชี่ยว ไปจนถึงพรุที่มีสภาพความเป็นกรดของน้ำ (pH) ค่อนข้างสูงอีกด้วย

มีความสำคัญต่อมนุษย์ในแง่ของการเลี้ยงไว้เป็นปลาสวยงามในหลายชนิด ทั้งประเภทก่อหวอดและอมไข่ ในบางชนิดเป็นที่รู้จักกันดีในฐานะของปลานักสู้ที่กัดกันจนตัวตาย จนเป็นการละเล่นการพนันในประเทศไทย ซึ่งในปัจจุบันนี้ได้มีการพัฒนาสายพันธุ์ต่าง ๆ ให้ออกมาสวยงามมากมาย คือ ชนิด B. spendens

การจำแนก
ปลากัดที่พบในประเทศไทย

กลุ่ม(group/complex)ชื่อไทย<span style="color:#FFFFFF">ชื่อวิทยาศาสตร์การค้นพบB. pugnax ปลากัดอมไข่ปีนัง Betta pugnax Cantor, 1850 ปลากัดหัวโม่งจันทบุรี Betta prima Kottelat, 1994 ปลากัดอมไข่ภาคใต้ Betta pallida Schindler & Schmidt, 2004 ปลากัดอมไข่นราธิวาส Betta apollon Schindler & Schmidt, 2006 ปลากัดอมไข่สงขลา Betta ferox Schindler & Schmidt, 2006ปลากัดคือเน่ห์Betta kuehneiSchindler & Schmidt, 2008 B. picta ปลากัดอมไข่กระบี่ Betta simplex Kottelat, 1994B. splendens ปลากัดป่าภาคกลาง Betta splendens Regan, 1910 ปลากัดป่าภาคอีสาน Betta smaragdina Ladiges, 1972 ปลากัดป่าภาคใต้ Betta imbellis Ladiges, 1975 ปลากัดป่ามหาชัย Betta mahachaiensis Kowasupat, Panijpan, Ruenwongsa & Sriwattanarothai, 2012   ปลากัดป่าภาคตะวันออก Betta siamorientalis Kowasupat, Panijpan, Ruenwongsa & Jeenthong, 2012  B. waseri ปลากัดช้าง, ปลากัดอมไข่พรุโต๊ะแดง Betta pi Tan, 1998

 https://journal.nsm.or.th/sites/default/files/2023-10/THNHMJ01-2017.compressed.pdf

 http://www.scienceasia.org/acconline/064-2020-3003.pdf 

ปลากัดที่พบทั่วโลก
ปัจจุบันมีการค้นพบปลาในสกุลนี้แล้ว 78 ชนิด ซึ่งเป็นสกุลที่มีจำนวนสมาชิกมากที่สุดของวงศ์นี้หน้า 28, Betta smaragdina Ladiges 1972. "Mini Atlas" โดย สุริศา ซอมาดี. Aquarium Biz ฉบับที่ 47 ปีที่ 4: พฤษภาคม 2014 โดยมีการแบ่งชนิดไปเป็นกลุ่มชนิด (species complex) ได้ดังนี้:

 กลุ่มของ B. akarensis :
 Betta akarensis Regan, 1910 (Akar betta)
 Betta antoni H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
 Betta aurigans H. H. Tan & K. K. P. Lim, 2004
 Betta balunga Herre, 1940
 Betta chini P. K. L. Ng, 1993
 Betta ibanorum H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2004
 Betta nuluhon N. S. S. Kamal, H. H. Tan & Casey K. C. Ng, 2020
 Betta obscura H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Betta pinguis H. H. Tan & Kottelat, 1998
 กลุ่มของ B. albimarginata:
 Betta albimarginata Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
 Betta channoides Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
 กลุ่มของ B. anabatoides:
 Betta anabatoides Bleeker, 1851 (giant betta)
 Betta midas H. H. Tan, 2009
 กลุ่มของ B. bellica:
 Betta bellica Sauvage, 1884 (slim betta)
 Betta simorum H. H. Tan & P. K. L. Ng, 1996
 กลุ่มของ B. coccina:
 Betta brownorum K. E. Witte & J. Schmidt, 1992
 Betta burdigala Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
 Betta coccina Vierke, 1979
 Betta hendra I. Schindler & Linke, 2013
 Betta iaspis J. Ding, W. Lei, H. Haryono, W. Shi & W. Zhang, 2025
 Betta livida P. K. L. Ng & Kottelat, 1992
 Betta miniopinna H. H. Tan & S. H. Tan, 1994
 Betta mulyadii J. Ding, W. Lei, H. Haryono, W. Shi & W. Zhang, 2025
 Betta persephone Schaller, 1986
 Betta rutilans K. E. Witte & Kottelat, 1991
 Betta tussyae Schaller, 1985
 Betta uberis H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
 กลุ่มของ B. dimidiata:
 Betta dimidiata T. R. Roberts, 1989
 Betta krataios H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
 กลุ่มของ B. edithae :
 Betta edithae Vierke, 1984
 กลุ่มของ B. foerschi:
 Betta dennisyongi H. H. Tan, 2013
 Betta foerschi Vierke, 1979
 Betta mandor H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
 Betta rubra Perugia, 1893 (Toba betta)
 Betta strohi Schaller & Kottelat, 1989
 กลุ่มของ B. picta:
 Betta falx H. H. Tan & Kottelat, 1998
 Betta picta (Valenciennes, 1846) (spotted betta)
 Betta simplex Kottelat, 1994 (ปลากัดอมไข่กระบี่)
 Betta taeniata Regan, 1910 (Borneo betta)
 กลุ่มของ B. pugnax:
 Betta apollon I. Schindler & J. Schmidt, 2006
 Betta breviobesus H. H. Tan & Kottelat, 1998
 Betta cracens H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Betta enisae Kottelat, 1995
 Betta ferox I. Schindler & J. Schmidt, 2006 (ปลากัดอมไข่สงขลา)
 Betta fusca Regan, 1910 (dusky betta)
 Betta kuehnei I. Schindler & J. Schmidt, 2008
 Betta lehi H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Betta pallida I. Schindler & J. Schmidt, 2004
 Betta prima Kottelat, 1994 (ปลากัดหัวโม่งจันทบุรี)
 Betta pugnax (Cantor, 1849) (ปลากัดปีนัง)
 Betta pulchra H. H. Tan & S. H. Tan, 1996
 Betta raja H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Betta schalleri Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
 Betta stigmosa H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 กลุ่มของ B. splendens (ปลากัด):
 Betta imbellis Ladiges, 1975 (ปลากัดป่าภาคใต้)
 Betta mahachaiensis Kowasupat, Panijpan, Ruenwongsa & Sriwattanarothai, 2012 (ปลากัดป่ามหาชัย)
 Betta siamorientalis Kowasupat, Panijpan, Ruenwongsa & Jeenthong, 2012 (ปลากัดป่าภาคตะวันออก)
 Betta smaragdina Ladiges, 1972 (ปลากัดป่าภาคอีสาน)
 Betta splendens Regan, 1910 (ปลากัด, ปลากัดไท, ปลากัดสยาม, ปลากัดป่าภาคกลาง)
 Betta stiktos H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 กลุ่มของ B. unimaculata:
 Betta compuncta H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
 Betta gladiator H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Betta ideii H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
 Betta macrostoma Regan, 1910 (spotfin betta)
 Betta ocellata de Beaufort, 1933
 Betta pallifina H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Betta patoti M. C. W. Weber & de Beaufort, 1922
 Betta unimaculata (Popta, 1905) (Howong betta)
 กลุ่มของ B. waseri:
 Betta chloropharynx Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
 Betta andrei H. H. Tan, 2023
 Betta hipposideros P. K. L. Ng & Kottelat, 1994
 Betta omega H. H. Tan & Ahmad, 2018
 Betta pardalotos H. H. Tan, 2009
 Betta pi H. H. Tan, 1998 (ปลากัดช้าง, ปลากัดน้ำแดง)
 Betta renata H. H. Tan, 1998
 Betta spilotogena P. K. L. Ng & Kottelat, 1994
 Betta tomi P. K. L. Ng & Kottelat, 1994
 Betta waseri Krummenacher, 1986

ดูเพิ่ม
ปลากริม
ปลากระดี่

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น


 The Aquarium Wiki category on Betta care information for sub varieties

หมวดหมู่:วงศ์ปลากัด ปลากระดี่
หมวดหมู่:สกุลปลากัด
หมวดหมู่:ปลาตู้