เจ้าฟ้าหลวงทิพเนตร

เจ้าฟ้าหลวงทิพเนตร () หรือ พญาทิพเนตร หรือ พระยาหลวงทิพเนตร เป็นเจ้าฟ้าเชียงแสนภายใต้การปกครองของพม่าระหว่างปี  และ –

 พระราชประวัติ 
 เจ้าฟ้าเชียงแสนสมัยที่ 1 
แต่เดิมเจ้าฟ้าหลวงทิพเนตรเป็นขุนนางเมืองเชียงแสน นามว่าแสนหลวงเรือดอน ในปี  เจ้าแผ่นดินเชียงรุ่งแข็งเมืองต่อพม่า พระเจ้าอะเนาะเพะลูนทรงให้พระราชอนุชาทั้งสองคือ สุทโธธรรมราชา (พระเจ้าตาลูน) และมังรายกะยอฉะวาแห่งซะกุ๊ยกทัพไปปราบปราม ต่อมาพระเจ้าอะเนาะเพะลูนทรงถูกปลงพระชนม์โดยพระเจ้ามีนเยเดะบะในวันที่  ในขณะนั้นสุทโธธรรมราชาและมังรายกะยอฉะวากำลังเสด็จกลับจากการศึกที่เชียงรุ่งและประทับอยู่ที่เมืองเชียงแสน พระเจ้ามีนเยเดะบะทรงออกอุบายทำให้เจ้าทั้งสองเกิดวิวาทกัน แสนหลวงเรือดอนมีความชอบในการระงับเหตุวิวาทดังกล่าว สุทโธธรรมราชาจึงทรงตั้งให้เป็นเจ้าฟ้าหลวงทิพเนตรครองเมืองเชียงแสน

เจ้าฟ้าหลวงทิพเนตรโดยเสด็จไปส่งสุทโธธรรมราชาและมังรายกะยอฉะวาถึงฝั่งแม่น้ำสาละวิน เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทำให้เจ้าพลศึกซ้ายไชยสงครามแห่งเชียงใหม่ทรงคิดแข็งเมืองต่อพม่าจึงทรงให้เจ้าเมืองลำปางจับตัวเจ้าฟ้าหลวงทิพเนตรมาขังไว้ที่เชียงใหม่ จากนั้นจึงทรงแต่งตั้งให้เจ้าเมืองลำปางเป็นพระยาศรีสองเมืองวิชัยปราการปกครองเมืองเชียงแสนแทน

 เจ้าฟ้าเชียงแสนสมัยที่ 2 
หลังจากพระเจ้าตาลูนทรงยึดครองเมืองเชียงใหม่ได้ในวันที่  พระองค์ทรงให้เจ้าฟ้าหลวงทิพเนตรกลับไปครองเมืองเชียงแสนดังเดิม พื้นเมืองเชียงแสนระบุว่าทรงตั้งให้เจ้าฟ้าหลวงทิพเนตร "เป็นใหญ่แก่ลานนาทั้งมวลคือว่า เชียงราย พะเยา เมืองฝาง หาง สาด ชะวาด น้อย ยาง มัน เมืองตวน ปุ เรง เมืองกก พู เพียง เชียงตุบ เมืองกาย สามท้าว เมืองม้า ท่าล่อ เมืองวะ เชียงขาน บ้านยู้ เมืองหลวย เมืองยอง เมืองสิง นอ เมืองหลวง ภูคา ภูคะทาง และเชียงชี เชียงของ เทิง เมืองล่อ น่าน แพร่ ละคร ทั้งมวล"

ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ระบุว่า ทรงตั้งให้เจ้าฟ้าหลวงทิพเนตร "กินนาสามล้านแต่งเชียงใหม่" ซึ่งสามล้านหมายถึงตำแหน่งขุนนางชั้นสูงรองจากพญาแสนหลวง การเรียบเรียงในพงศาวดารโยนกนับเจ้าฟ้าหลวงทิพเนตรเป็นผู้ครองเมืองเชียงใหม่

เจ้าฟ้าหลวงทิพเนตรสิ้นพระชนม์ในปี  ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่บันทึกเหตุการณ์ในปีเดียวกันนี้ว่า พญาเชียงแสนสิ้นพระชนม์ เจ้าฟ้าหมวกคำพระราชโอรสจึงขึ้นครองเมืองเชียงแสนต่อมา

 การกล่าวถึงในหลักฐานอื่น 

ในปี  มีการสร้างวิไชยอาราม ณ เมืองเชียงแสน ปรากฏรายละเอียดการสร้างและรายชื่อผู้อุปฐากในพื้นเมืองเชียงราย เชียงแสน ผู้บันทึกแทนตัวว่าผู้ข้าทั้งสอง ซึ่งได้รับการสันนิษฐานว่า คือเจ้าฟ้าหลวงทิพเนตรและเจ้าฟ้าหมวกคำ

นอกจากเจ้าฟ้าหมวกคำแล้ว เจ้าฟ้าหลวงทิพเนตรอาจมีพระราชธิดาอีก 1 พระองค์ ซึ่งถูกกล่าวถึงโดยมหาราชวงศ์ มีพระนามว่า แนมอง (,) พระองค์เป็นธิดาเจ้าเมืองเชียงแสนและหลานสาว (ลูกของพี่หรือน้อง) ของบาญายาซา (,) และเป็นหนึ่งในพระสนมของพระเจ้าตาลูน และได้ประสูติพระราชธิดาในปี  มีพระนามว่า ซิตะระนานเลาะ (,) ต่อมาซิตะระนานเลาะได้รับพระราชทานราชทินนาม ตูซา (,) หรือตูยูซา (,)

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ล้านนา