สุลต่านอับดุล ฮามิด ฮาลิม ชะฮ์

สุลต่านอับดุล ฮามิด ฮาลิม ชะฮ์ (; 4 มิถุนายน ค.ศ. 1864 – 13 พฤษภาคม ค.ศ. 1943) หรือบรรดาศักดิ์ไทยว่า เจ้าพระยาฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่าน (ฮามิด) เป็นสุลต่านแห่งรัฐเกอดะฮ์ องค์ที่ 25 นับเป็นเจ้าเมืองไทรบุรีองค์สุดท้ายภายใต้การปกครองของสยาม

สุลต่านอับดุล ฮามิด ฮาลิม ชะฮ์ มีพระนามเต็มว่า "สุลต่านอับดุล ฮามิด ฮาลิม ชะฮ์ ที่ 2 อิบนี อะฮ์มัด ตัชอุดดิน อัลมุการ์รัม ชะฮ์" (Sultan Sir Abdu'l Hamid Halim Shah II ibni Ahmad Taj ud-din al-Mukarram Shah) มีบรรดาศักดิ์ทางฝ่ายสยามเป็นที่ "เจ้าพระยาฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่าน มหมัดรัตนราชมุนินทร สุรินทรวิวงษ์ผดุง ทนุบำรุงเกดะนคร อมรรัตนาณาเขตร ประเทศราชราไชสวริยาธิบดี วิกรมสีหะ เจ้าพระยาไทรบุรี" ตำแหน่งเจ้าประเทศราชไทรบุรี เอกสารฝ่ายไทยมักเรียกอย่างย่อว่าเจ้าพระยาไทรบุรี (อับดุลฮามิด)

ประวัติ
สุลต่านอับดุล ฮามิด ประสูติเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน ค.ศ. 1864 (พ.ศ. 2407) เป็นพระราชโอรสของสุลต่านอะฮ์มัด ตาจุดดิน มูการ์รัม ชะฮ์ (เอกสารไทยเรียก เจ้าพระยาไทรอะหมัด) กับวันฮาจาร์ บินตี วันอิสมาอิล (เอกสารไทยเรียก หวันเต๊ะ) เป็นพระมเหสี ในเอกสารไทยออกพระนามของพระองค์ว่า ตนกูอับดุลฮามิดณัฐวุฒิ สุทธิสงคราม. ชีวิตและงานกงสุลไทยของพระยาอนุกูลสยามกิจ อุปนิกษิตสยามรัฐ (ตันกิมเจ๋ง) กงสุลเยเนอราลไทยคนแรก ณ เมืองสิงคโปร์. กรุงเทพฯ : ศูนย์หนังสือกรุงเทพ. 2525, หน้า 129 พระองค์สามารถตรัสเป็นภาษาไทยได้ และเมื่อคราวพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินเยือนรัฐไทรบุรี เมื่อ พ.ศ. 2467 พบว่าสุลต่านอับดุล ฮามิด ทรงพระประชวรและเลือนพระสัญญาเกี่ยวกับภาษาไทยไปบ้าง ความว่า "...สังเกตดูออกจะลืม ๆ ภาษาไทยไปเสียมาก แต่ว่ากันว่าหากพูดด้วยซ้ำ ๆ นัยว่ายังพอเข้าใจได้ดี..."จดหมายเหตุพระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินประพาสสหรัฐมะลายู พ.ศ. 2467. พระนคร : พระจันทร์, 2480, หน้า 13

ในปี ค.ศ. 1876 (พ.ศ. 2419) ตนกูฮามิดได้ร่วมกองทัพเมืองไทรบุรี (เกอดะฮ์) และกองทัพหัวเมืองต่างๆ ในความปกครองของสยามขึ้นไปช่วยปราบปรามจีนอั้งยี่ที่เมืองภูเก็ต ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎสยามชั้นที่ 5 วิจิตราภรณ์ เป็นบำเหน็จความชอบในครั้งนั้น

ในปี ค.ศ. 1879 (พ.ศ. 2422) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ตนกูฮามิดเป็นที่พระเสนีณรงค์ฤทธิ ตำแหน่งรายามุดา ต่อมาเมื่อสุลต่านไซนัล ราซิด มุดซัม ชาห์ที่ 2 หรือพระยาไทรบุรี (ตนกูไซนาระชิด) ผู้เป็นพระเชษฐาสิ้นพระชนม์ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานสัญญาบัตรตั้งพระเสนีณรงค์ฤทธิรายามุดา เป็นพระยาฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่าน มหะมัดรัตนราชมุนินทร์ สุรินทรวิวังษา พระยาไทรบุรี เมื่อวันพฤหัสบดี ขึ้น 13 ค่ำ เดือน 4 ปีมะเส็ง ตรีศก จุลศักราช 1243 ตรงกับวันที่ 12 มีนาคม ค.ศ. 1881 (พ.ศ. 2424) 

ภายหลังทรงมีพระราชดำริว่าพระยาไทรบุรีได้บังคับบัญชาราชการบ้านเมืองต่างพระเนตรพระกรรณมาช้านาน มีความชอบความดีมาก ในวันที่ 29 สิงหาคม ค.ศ. 1895 (พ.ศ. 2438) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนยศพระยาฤทธิสงครามเป็น เจ้าพระยาฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่าน ตำแหน่งเจ้าประเทศราชเมืองไทรบุรี พร้อมทั้งพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ปฐมจุลจอมเกล้าราชกิจจานุเบกษา, ประกาศในการเลื่อนยศพระยาไทรบุรีเปนเจ้าพระยาไทรบุรี , เล่ม 12, 1 กันยายน 2438, หน้า 190-191 และเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือกชั้นที่ 1 มหาวราภรณ์ เป็นเกียรติยศ ต่อมาในปี ค.ศ. 1897 (พ.ศ. 2440) จึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แต่งตั้งเจ้าพระยาฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่านเป็นข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการเมืองปะลิส เมืองสตูล และเมืองไทรบุรี รวม 3 เมืองราชกิจจานุเบกษา, ประกาศกระทรวงมหาดไทย ลงวันที่ 7 เมษายน รัตนโกสินทรศก 116, เล่ม 14, ตอน 6, 9 พฤษภาคม 2440, หน้า 73-75 นอกจากนี้พระองค์ยังทรงส่งพระโอรส 2 องค์ของสุลต่านอับดุลฮามิดไปศึกษาที่ทวีปยุโรป ได้แก่ ตนกู ยูซุฟ ซึ่งต่อมาได้กลับมารับราชการตำรวจที่ประเทศสยาม และตนกู บาดิร ชาห์ (สุลต่านบาดิร ชาฮ์) ซึ่งสำเร็จการศึกษาในสาขาวิชาเศรษฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ดและได้กลับมาพำนักอยู่ที่ประเทศสยามในระยะเวลาสั้นๆ

สุลต่านอับดุล ฮามิดได้สร้างพระที่นั่งใหม่โดยจากคอนกรีดและโลหะในปี ค.ศ. 1906 นอกจากนี้ พระองค์ยังเป็นผู้นำในการสวดมนต์วันศุกร์

สุลต่าน อับดุล ฮามิด ฮาลิม ชาห์ สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม ค.ศ. 1943 รวมพระชนม์ได้ 78 พรรษา อยู่ในราชสมบัติ 62 ปี

 ครอบครัว 
สุลต่านอับดุล ฮามิด มีชายาอย่างเป็นทางการทั้งหมด 8 ท่าน เป็นสุภาพสตรีชาวสยามถึง 5 ท่าน คือ หม่อมเทียบ หม่อมเนื่อง หม่อมช้อย หม่อมศิริ และหม่อมพวง ซึ่งเกือบทั้งหมดเป็นนางละครจากคณะละครไชยาและศรีนาก ส่วนอีก 3 ท่านเป็นสุภาพสตรีชาวมลายู และมีพระราชบุตรหลายพระองค์ ดังรายชื่อ ดังนี้
 เจปวน สปาเจินดรา (Che Puan Spachendra) หรือชื่อไทยว่า เทียบ เนตรรังษี (เสียชีวิต ค.ศ. 1907) เป็นอดีตนางละครคณะไชยา มีพระราชบุตร 5 พระองค์ ได้แก่
 ตุนกู อีบราฮิม
 ตุนกู ซัมซัม
 ตุนกู รอกียะฮ์
 ตุนกู ฟาตีมะฮ์
 ตุนกู กัซซิม
 เจ ลาราเซะฮ์ บินตี เลอไบ อิซฮัก (Che Laraseh binti Lebai Ishak; เสียชีวิต ค.ศ. 1946) มีพระราชบุตร 7 พระองค์ ได้แก่
 ตุนกู มันโซร์
 ตุนกู โซฟียะฮ์
 ตุนกู โจฮารา
 ตุนกู นูร์
 ตุนกู ซาเลฮา
 ตุนกู อับดุล จาลิล
 ตุนกู โมฮามัด อากิล
 ชารีฟะฮ์ มาเรียม บินตี ไซยิด โมฮามัด อัล-อีดรุซ (Sharifah Mariam binti Syed Mohamad Al-Idrus) มีพระราชบุตร 4 พระองค์ ได้แก่
 ตุนกู อะฮ์มัด ตาจุดดิน
 ตุนกู อับดุลละฮ์
 ตุนกู ไซนัล ราชิด ซานี
 ตุนกู ไซนัล อาบีดิน
 ชารีฟะฮ์ เซอฮา บินตี ไซยิด ฮุซเซน (Sharifah Seha binti Syed Hussein) มีพระราชบุตร 4 พระองค์ ได้แก่
 ตุนกู อับดุลละฮ์ ซานี
 ตุนกู เปอเงอรัน
 ตุนกู บัลกิซ
 ตุนกู ซาฮารา
 ตุนกู ไน โซฟียะฮ์ บินตี อัลมาร์ฮุม ตุนกู ไน ฮาจี ฮัซซัน (Tunku Nai Sofiah binti Almarhum Tunku Nai Haji Hassan; เสียชีวิต ค.ศ. 1948) มีพระราชบุตร 3 พระองค์ ได้แก่
 ตุนกู โมฮามัด
 ตุนกู บัดลีชะฮ์
 ตุนกู ฮินดน
 ปาดูกา เซอรี เจ เมินจาราลา (Paduka Seri Che Menjalara) หรือชื่อไทยว่า เนื่อง นนทนาคร (เสียชีวิต ค.ศ. 1941) มีพระราชบุตร 12 พระองค์ ได้แก่
 ร้อยเอก ตุนกู ยูซฟ หรือตนกูยูซุฟ
 ตุนกู อามีนะฮ์
 ตุนกู ซาเบดะฮ์ มันจาลารา
 ตุนกู อับดุล ระฮ์มัน
 ตุนกู บาฮารุม หรือตนกูอม
 ตุนกู ดากียะฮ์ มันจาลารา หรือตนกูกลัด
 ตุนกู ฮับซะฮ์
 ตุนกู จาฟาร์ ชะฮ์
 ตุนกู จาฮารา
 ตุนกู กัลซม หรือตนกูจม
 ตุนกู มูฮัมมัด เจวา หรือตนกูยิหวา
 ตุนกู มูฮัมมัด ซาอัด
 ชารีฟะฮ์ ฟาตีมะฮ์ บินตี ไซยิด อีดรุซ (Sharifah Fatimah binti Syed Idrus; เสียชีวิต ค.ศ. 1931) มีพระราชบุตร 7 พระองค์ ได้แก่
 ตุนกู ยากบ
 ตุนกู ฮาจาร์
 ตุนกู ยาฮายา
 ตุนกู อับดุล มาจิด
 ตุนกู ไซนัล อาบีดิน ซานี
 ตุนกู ชูยิบ
 ตุนกู ชะฮ์ ฟาริซ

ท่านม๊โอรสและธิดาจากชายาและหม่อมต่างๆ รวมทั้งสิ้น 43 องค์ โอรสองค์ที่สำคัญได้แก่ตนกู อับดุล ระห์มัน นายกรัฐมนตรีคนแรกของประเทศมาเลเซีย (ประสูติแต่คุณหญิงเนื่อง นนทนาคร) และสุลต่านบัดลีชะฮ์ (ประสูติแต่เจ๊ะโซฟิอะห์)

 บรรดาศักดิ์ 
 ค.ศ. 1879 (พ.ศ. 2422) - พระเสนีณรงคฤทธิ์ รายามุดาเมืองไทรบุรี พระราชทานสัญญาบัตรในปีเถาะเอกศก (หน้า ๖๙) 
 ค.ศ. 1882 (พ.ศ. 2425) - พระยาฤทธิสงครามรามภักดี ศรีสุลต่าน มหะมัดรัตนราชมุนินทร์ สุรินทรวิวังษา พระยาไทรบุรี ตั้งตำแหน่ง 
 ค.ศ. 1895 (พ.ศ. 2438) - เจ้าพระยาฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่าน มหมัดรัตนราชมุนินทร สุรินทรวิวงษ์ผดุง ทนุบำรุงเกดะนคร อมรรัตนาณาเขตร ประเทศราชราไชสวริยาธิบดี วิกรมสีหะ เจ้าพระยาไทรบุรี

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

 ราชกิจจานุเบกษา, การเลื่อนยศพระยาไทรบุรีเปนเจ้าพระยาไทรบุรีแลพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าฝ่ายหน้า , เล่ม 12, 1 กันยายน 2438, หน้า 189-190

 ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๗, ตอน ๑๑, ๑๕ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๓๓, หน้า ๑๐๑ 

 ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา , เล่ม ๑๐, ตอน ๙, ๒๘ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๓๖, หน้า ๑๑๕

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ 

 พ.ศ. 2454 - 80px Knight Commander of the Order of St Michael and St George 
 พ.ศ. 2454 - 80px King George V Coronation Medal 
 พ.ศ. 2478 - 80px King George V Silver Jubilee Medal 
 พ.ศ. 2480 - 80px King George VI Coronation Medal

 อ้างอิง 

แหล่งข้อมูลอื่น

 Genealogy Data(  2009-10-24)
 List of Kedah Sultans 
 The Saintly King(  2009-10-24)
 List of Sultans of Kedah 

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2407
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2486
หมวดหมู่:บุคคลจากอาโลร์เซอตาร์
หมวดหมู่:สุลต่านรัฐเกอดะฮ์
หมวดหมู่:เจ้าเมืองไทรบุรี
หมวดหมู่:ราชวงศ์เกอดะฮ์
ฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่าน