เซลล์ประสาทสองขั้ว

เซลล์ประสาทสองขั้ว (, bipolar neuron, bipolar nerve cell, ) เป็นเซลล์ประสาทที่มีส่วนยื่น  (extension)  ออกไปเป็นสองขั้ว
เป็นเซลล์ประสาทรับความรู้สึกมีหน้าที่พิเศษในการส่งข้อมูลจากประสาทสัมผัสต่าง ๆ 
และเพราะเหตุนั้น  จึงเป็นส่วนของวิถีประสาทรับความรู้สึกเกี่ยวกับการได้กลิ่น  การเห็น  การลิ้มรส  การได้ยิน และประสาทเกี่ยวกับการทรงตัว

ตัวอย่างสามัญของเซลล์ประเภทนี้รวมทั้งเซลล์ประสาทสองขั้วในเรตินา, ปมประสาทของเส้นประสาท vestibulocochlear nerve, 
และเซลล์มากมายที่ใช้ในการส่งสัญญาณที่ส่งจากระบบประสาทกลาง (efferent) เพื่อควบคุมกล้ามเนื้อ

ในเรตินา

พบได้บ่อย ๆ ในเรตินา เซลล์ประสาทสองขั้วเป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ในวิถีประสาททั้งแบบตรงและแบบอ้อม
ตำแหน่งเฉพาะของเซลล์ทำให้เซลล์สามารถทำหน้าที่เป็นส่วนของทางสัญญาณ
ทั้งที่เริ่มจากเซลล์รับแสงและทั้งก่อนที่จะไปถึง retinal ganglion cell
เซลล์ประสาทสองขั้วในเรตินามีการส่งสัญญาณที่ไม่เหมือนกับเซลล์อื่น ๆ ในเรตินา
คือ  มีลานรับสัญญาณแบบจุดกลาง-ส่วนรอบ  (center-surround)
และเซลล์หนึ่งจึงอาจจะเป็นแบบ off-center หรือ on-center
เซลล์ off-center จะมีความสัมพันธ์แบบเร้า  (excitatory)  กับไซแนปส์ที่เชื่อมกับเซลล์รับแสงและมีสภาพเป็น hyperpolarization เมื่อมีแสง
ส่วนเซลล์ on-center จะมีไซแนปส์แบบยับยั้ง (inhibitory) และดังนั้นจึงมีสภาพเป็น depolarization เมื่อมีแสงDavid Hubel's Eye, Brain and, Vision,  

ในเส้นประสาท Vestibular Nerve

นอกจากนั้นแล้ว ยังมีเซลล์ประสาทสองขั้วในเส้นประสาท vestibular nerve ที่มีหน้าที่การรับรู้โดยเฉพาะเกี่ยวกับการได้ยิน  การทรงตัว  และการตรวจจับการเคลื่อนไหว
ซึ่งโดยมากเป็นส่วนของ vestibular nerve ภายใน vestibular ganglion
โดยมีแอกซอนส่งไปที่ maculae ของ utricle และของ saccule และส่งไปที่ ampullae ของหลอดกึ่งวงกลม (semicircular canal) Clinically Oriented Anatomy,  

ในปมประสาทของไขสันหลัง
ยังมีเซลล์ประสาทสองขั้วในปมประสาทของไขสันหลัง  (spinal ganglia)  อีกด้วย  เมื่อเซลล์อยู่ในสภาพเอ็มบริโอ
บางครั้งส่วนยื่น (extension หรือ process) ที่ออกมาจากเซลล์มาจากขั้วตรงกันข้ามกัน  ดังนั้นเซลล์จึงมีรูปร่างคล้ายกระสวย
ส่วนในเซลล์อื่น  ส่วนยื่นทั้งสองออกมาจากเซลล์ที่จุดเดียวกัน
ในบางกรณีที่ดูเหมือนจะมีใยประสาทสองเส้นเชื่อมอยู่กับเซลล์
แต่ใยประสาทเส้นหนึ่งจริง ๆ แล้วมาจากเซลล์ที่อยู่ติดกันและกำลังวิ่งผ่านไปเป็นสาขาเชื่อมกับ ganglion cell
หรือบางทีอาจจะเป็นใยประสาทของเซลล์นั้นเองที่พันรอบส่วนที่ยื่นออกมาเป็นเกลียว

ดูเพิ่ม
 เซลล์ประสาทหลายขั้ว
 Retinal bipolar cell

เชิงอรรถและอ้างอิง

รูปอื่น ๆ
 แผนผังที่ howstuffworks.com 

หมวดหมู่:เซลล์ประสาท