อวตังสกสูตร

อวตังสกสูตร (IAST, ) หรือ พุทธาวตังสกมหาไวปุลยสูตร () เป็นพระสูตรสำคัญของพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน และถือเป็นพระสูตรที่มีขนาดยาวที่สุดสูตรหนึ่ง นิกายหัวเหยียนถือพระสูตรนี้เป็นหลัก มีคณาจารย์อธิบายหลักการอันลึกซึ้งมากมาย ทุกวันนี้ นักวิชาการยกย่องเป็นเป็นหนึ่งในพระสูตรที่มีความลึกซึ้งที่สุดสูตรหนึ่งของพุทธศาสนา ในพระไตรปิฎกภาษาจีน จัดอยู่ในหมวดอวตังสกะ (華嚴部) ครอบคลุมหมวดเดียวทั้งหมด เนื่องจากมีขนาดใหญ่โตมโหฬารมาก

 ที่มา 
ในระยะกาลระหว่างพุทธปรินิพพานแล้ว 500 ปี พระสูตรอันลึกซึ้งนี้ยังไม่ถึงอันจะแพร่หลายได้ถูกประดิษฐานซ่อนเร้นอยู่ในนาคมณเฑียร ณ เมืองใต้บาดาล จนถึงสมัยท่านคุรุนาคารชุนท่านลงไปเมืองพญานาคท่องพระสูตรนั้นจนจำได้คล่องแคล้วแล้วขึ้นมาแพร่หลายแก่มนุษย์ เชื่อกันว่าพระสูตรนี้มีด้วยกัน 3 ฉบับที่แพร่หลายเป็นฉบับเล็ก ส่วนฉบับใหญ่นั้นมีโศลกนับด้วยอสงไขยโกฏิเสถียร โพธินันทะ. (2541). ปรัชญามหายาน, กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย

ก่อนแสดงพระสูตรนี้ ณ สถานที่ต่าง ๆ พระพุทธองค์จะทรงเข้าฌานสมาบัติ เรียกว่า "สาครมุทราสมาธิ" (海印三昧) อุปมาดังวายวายุจักสงบนิ่ง หมู่คลื่นเงียบงัน วารีในมหาสาครนิ่งสนิทราวกับผืนกระจก แล้วบัดนั้นสรรพสิ่งทั่วสากลจักรวาลจักสะท้อนลงบนผืนน้ำนิ่งใส เสมือนดั่งพระพุทธองค์ทรงกอปรด้วยคุณอันประเสริฐคือความอันสงบรำงับ แลใสกระจ่างสะท้อนสรรพสิ่งทั้งมวลให้เป็นหนึ่งในพุทธภาวะ และยังทรงปราศจากคลื่นคือปรากฏการณ์แห่งจิตอันความแบ่งเขาแบ่งเรา แบ่งนั่นแบ่งนี่ ด้วยเหตุนี้จึงขนานนามฌานสมาบัตินี้ว่า สาครมุทราสมาธิ เป็นหัวใจแห่งอวตังสกสูตร กล่าวคือ เมื่อจิตสงบรำงับ ก็เหมือนมหาสาครไร้คลื่น จักทราบว่าปรากฏการณ์ทั้งมวลล้วนไม่ผิดอะไรกับคลื่นไหวระลอก แม้นคลื่นน้อยใหญ่จะผิดแผกกันไป แต่ล้วนมีธรรมชาติเดียวกัน คือน้ำทะเลในมหาสาครดู 華嚴遊心法界記 ใน Taishō Shinshu Daizōkyō (大正新修大藏經), Vol 45, No 1877 text, page 645B-C  Dainippon Zokuzōkyō (大日本續藏經), vol 103, p. 115-135 

อนึ่ง สัปตสถาน-นวสันนิบาต (七處九會) คือสถานที่ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเข้าฌานสมาบัติสาครมุทราสมาธิ แล้วทรงแสดงอวตังสกสูตรแก่สรรพสัตว์ทั้งหลาย ตั้งแต่โลกมนุษย์จนถึงสวรรค์ชั้นต่าง ๆ การแสดงพระธรรมครั้งต่าง ๆ นั้น ได้กลายมาเป็นอวตังสกสูตร พระสูตรที่ยาวที่สุดสูตรหนึ่งของพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน七處八會 ใน A Dictionary of Chinese Buddhist Terms

 เนื้อหา 
ต่อไปนี้เป็นเนื้หาโดยสังเขปของอวตังสกสูตร โดยอิงกับ 7 สัปตสถาน - 9 นวสันนิบาต อันเป็นสถานที่แสดงพระสูตรนี้ ต่อไปนี้คือสถานที่และคณะสันนิบาต ซึ่งทรงแสดงพระธรรมเทศนา ซึ่งถือเป็นสังเขปสารบัญของพระสูตรนี้ด้วย โดยมีรายละเอียด ดังนี้

ณ ควงไม้พระศรีมหาโพธิ์ ทรงตรัสรู้อนุตรสัมมาสัมโพธิญาณ ว่าด้วยอลังการแห่งพระโลกนาถ ว่าด้วยการปรากฏของพระตถาคต ว่าด้วยสมันตภัทรสมาธิ ว่าการปรากฏของสรรพโลก ว่าด้วยพุทธเกษตรของพระไวโรจนะ ว่าด้วยพระไวโรจนะ Introducing the Avatamsaka Sutra. 
ณ โพธิรังสีธรรมาคาร ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ว่าด้วยพระนามของพระตถาคต ว่าด้วยจตุราริยสัจจ์ ว่าด้วยรังสีแห่งการบรรลุธรรม ว่าด้วยพระโพธิสัตว์อาราธนาให้ทรงแสดงธรรมเพื่อความแจ่มแจ้ง ว่าด้วยวิสุทธิจริต ว่าด้วยประมุขธรรม Introducing the Avatamsaka Sutra. 
ณ สรวงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ว่าด้วยการเสด็จสู่เขาพระสุเมรุ ว่าด้วยการแสดงพระธรรมเทศนา ณ ยอดเขาพระสุเมรุ ว่าด้วยทศภูมิกแห่งโพธิสัตว์ ว่าด้วยพรหมจรรย์ ว่าด้วยคุณแห่งการปลูกโพธิจิตตามจริยาพระโพธิสัตว์ ว่าด้วยการรู้แจ้งพระธรรม Introducing the Avatamsaka Sutra. 
ณ สรวงสวรรค์ชั้นยามา ว่าด้วยการเสด็จสู่สวรรค์ชั้นยามา ว่าด้วยการแสดงพระธรรมเทศนา ณ วิมานแห่งแห่งท้าวสุยามะเทวราช ว่าด้วยกุศลจริยาโพธิสัตว์ 10 ประการ ว่าด้วยคุณอันไม่ผันแปรของพระโพธิสัตว์ 10 ประการ Introducing the Avatamsaka Sutra. 
ณ สรวงสวรรค์ชั้นดุสิต ว่าด้วยการเสด็จสู่สวรรค์ชั้นดุสิต ว่าด้วยการแสดงพระธรรมเทศนา ณ วิมานแห่งท้าวดุสิตเทวราช ว่าด้วยทศปริณามนา หรือกระบวนจริยา 10 ขั้นตอนแห่งวัชรเกตุโพธิสัตว์ Introducing the Avatamsaka Sutra. 
ณ สรวงสวรรค์ชั้นปรนิมมิสวัตสวัตี ว่าด้วยทศภูมิ Introducing the Avatamsaka Sutra. 
ณ โพธิรังสีธรรมาคารอีกครา ว่าด้วยสมาธิทั้ง 10 ว่าด้วยการรู้แจ้ง 10 ประการ ว่าด้วยขันติพระโพธิสัตว์ 10 ประการ ว่าด้วยอสงไขย ว่าด้วยช่วงชีวิต ว่าด้วยโพธิสัตว์ภูมิ ว่าด้วยพระธรรมอันโอฬาริกแห่งพระพุทธองค์ ว่าด้วยสาครแห่งพระกายทั้ง 10 แห่งพระตถาคต ว่าด้วยอนุพยัญชนะแห่งกุศลจริยาพระตถาคต ว่าด้วยสมันตภัทรจริยา ว่าด้วยพระรูปแห่งพระตถาคต Introducing the Avatamsaka Sutra. 
ณ โพธิรังสีธรรมาคารอีกครา ว่าการพ้นโลก Introducing the Avatamsaka Sutra. 
ณ เชตวัน เมืองสาวัตถี ว่าการเข้าสู่ธรรมธาตุ ส่วนนี้ลักษณะเป็นเอกเทศ เสมือนแยกเป็นพระสูตรต่างหาก เรียกว่า คัณฑวยูหสูตร Introducing the Avatamsaka Sutra.Warder, A. K. Warder (2000). Indian Buddhism. Motilal Banarsidass Publ. p. 402. ISBN 978-81-208-1741-8.

 ต้นฉบับ  
คัมภีร์ต้นฉบับ ปกรณ์ที่ถือเป็นต้นฉบับ กล่าวกันว่ามีปริมาณมหาศาล มิอาจจะรวบรวมได้หมดสิ้นเป็นอจิณไตยพระพุทธาวตังสกะมหาไวปุลยสูตร (7 วรรค) หน้า 32 - 35  
คัมภีร์ใหญ่ กล่าวกันว่าหากนำเขาพระสุเมรุมาทำพู่กัน นำน้ำหมึกทั้ง 4 มหาสมุทรมาแทนน้ำหมึก ก็ยังเขียนอธิบายได้ไม่หมดสิ้นพระพุทธาวตังสกะมหาไวปุลยสูตร (7 วรรค) หน้า 32 - 35  

ในกาลต่อมาพระคุรุนาคารชุนโพธิสัตว์ หรือนาคารชุนะเดินทางจาริกพบกับภิกษุชราที่ภูเขาหิมาลัย (?) ภิกษุนั้นพาพระนาคารชุนไปยังนาคมณเฑียร เพื่อชมพระสูตรมหายานจำนวนมาก และพบอวตังสกสูตร 3 ฉบับ คือพระพุทธาวตังสกะมหาไวปุลยสูตร (7 วรรค) หน้า 32 - 35  

ฉบับแรก มีจำนวนโศลกเท่ากับละอองธุลีในตรีสหัสมหาโลกธาตุ 10 แห่งรวมกัน จำนวนจุลวรรค เท่ากับละอองธุลีในจตุรทวีป หรือประมาณมิได้พระพุทธาวตังสกะมหาไวปุลยสูตร (7 วรรค) หน้า 32 - 35  
ฉบับกลาง มี 498,800 โศลก แบ่งเป็น 1,200 จุลวรรค ฉบับแรกและฉบับนี้ ยังอยู่ในนาคทมณเฑียร เพราะลึกซึ้งพ้นวิสัยมนุษย์ที่จะเข้าใจพระพุทธาวตังสกะมหาไวปุลยสูตร (7 วรรค) หน้า 32 - 35  
ฉบับหลัง มี 100,000 โศลก 38 จุลวรรค พระนาคารชุนนำมาสู่ชมพูทวีป พร้อมรจนาอจินไตยศาสตร์ ภิกษุจีนสมัยราชวงศ์จิ้นตะวันออก ดั้นด้นไปชมพูทวีป อัญเชิญมาถึงแผ่นดินจีนพระพุทธาวตังสกะมหาไวปุลยสูตร (7 วรรค) หน้า 32 - 35  
ฉบับย่อ คืฉบับที่เผยแพร่ปัจจุบันนี้ มี 60 ปกรณ์ มี 100,000 โศลก สรุปความเป็นภาษาสันสกฤตได้ 36,000 โศลก จีนได้ 45,000 โศลก ฉบับแปลภาษาจีน มี 2 ฉบับ คือ ฉบับพระพุทธภัทรมหาเถระ (Buddhabhadra; 佛陀跋陀羅; มีชีวิตช่วง ค.ศ. 359-429) แปลระหว่างปีพ.ศ. 961 - 963 กับฉบับของพระมหาสมณะศึกษานันทะ (Śikṣānanda; 實叉難陀‎; มีชีวิตช่วง ค.ศ. 652-710) แปลระหว่างปี พ.ศ. 1238 - 1242พระพุทธาวตังสกะมหาไวปุลยสูตร (7 วรรค) หน้า 32 - 35 

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 
หลวงจีนวิศวภัทร มณีปัทมเกตุ (แปล). (2548). "พระพุทธาวตังสกะมหาไวปุลยสูตร (7 วรรค)". กรุงเทพฯ คณะศึกษา ปฏิบัติ เผยแผ่ธรรม หมื่นคุณธรรมสถาน.
Master Hsuan Hua. (2000). Introducing the Avatamsaka Sutra. ใน http://www.buddhistbooks.info/ 
華嚴遊心法界記 ใน Taishō Shinshu Daizōkyō (大正新修大藏經), Vol 45, No 1877 text, page 645B-C  Dainippon Zokuzōkyō (大日本續藏經), vol 103, p. 115-135
William Edward Soothill  and Lewis Hodous. (1934). A Dictionary of Chinese Buddhist Terms. Oxford, England
Warder, A. K. Warder (2000). Indian Buddhism. Motilal Banarsidass Publ. p. 402. ISBN 978-81-208-1741-8.
เสถียร โพธินันทะ. (2541). ปรัชญามหายาน, กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย

หมวดหมู่:พระสูตรในพระไตรปิฎกมหายาน