อักษรอะญะมี

อะญะมี (, ) หรือ อะญะมียะฮ์  (, ) เป็นรูปแบบอักษรจากอาหรับที่ใช้เขียนภาษาในแอฟริกา เช่น ซองไฮ, มันเด, ฟูลา, เฮาซา และสวาฮีลี แม้ว่าภาษาอื่น ๆ ก็เขียนด้วยอักษรนี้เช่นกัน ได้แก่ Mooré, โวลอฟ, กานูรี และโยรูบา อักษรอะญะมีเป็นการเอาอักษรอาหรับมาดัดแปลงไว้เขียนเสียงที่ไม่พบในภาษาอาหรับมาตรฐาน ด้วยการเพิ่มจุดหรือเส้นเพิ่มเติมลงในตัวอักษรที่มีอยู่แล้ว แทนที่จะเพิ่มตัวอักษรใหม่

 รากศัพท์ 
คำว่า อะญะมี มาจากศัพท์ภาษาอาหรับที่เแปลว่า เป็นใบ้ ซึ่งอ้างถึงประชากรที่ไม่ได้พูดภาษาอาหรับ ทำให้คำว่า อักษรอะญะมีใช้เรียกอักษรต่างชาติที่ไม่ใช่อาหรับ โดยทั่วไปเรียกการใช้งานอักษรอาหรับสำหรับภาษาที่ไม่ใช่อาหรับ

ในขนบธรรมเนียมอาหรับและการวิจัยเชิงวิชาการโดยทั่วไป คำว่า อะญามี หมายถึงขนบธรรมเนียมทางวรรณกรรมในแอฟริกาใต้สะฮารา ซึ่งอยู่ห่างไกลจากเครือข่ายการค้าของทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ดังนั้น อักษรเปอรเซีย-อาหรับ, อัลฆามิอา, ยาวี และเปโกน เป็นต้น ไม่ได้อยู่ในกลุ่มอักษรอะญะมี

 ประวัติ 

 อักขรวิธี 
แม้ว่าอะญะมีหมายถึงแนวปฏิบัติที่แพร่หลายและหลากหลาย แต่ก็มีความคล้ายคลึงกันในแอฟริกาตะวันตกหลายประการ ซึ่งแตกต่างจากอะญะมีที่เขียนด้วยอักษรคอโมโรสและสวาฮิลี สาเหตุหลักมาจากศาสนาอิสลามในแอฟริกาตะวันตกมาจากสำนักมาลิกีในแอฟริกาเหนือ ซึ่งเป็นผู้ประพันธ์ตำราด้วยอักษรมัฆริบี ลักษณะสากลบางประการของอะญะมี ได้แก่:

 Qāf ق เขียนด้วยจุดอันเดียว แทนที่จะเป็นสองจด (ڧ)
 Fā' ف เขียนแบบมีจุดอยู่ข้างล่าง (ڢ)
 Nūn ن ในตำแหน่งท้าย มักเขียนโดยไม่มีจุด (ں)
 Shaddah ـّ (สัญลักษณ์ระบุการสะกดซ้ำ) เขียนด้วยสัญลักษณ์ v แทน w (ᵛ)
 ตัชกีล การเขียนพร้อมเครื่องหมายสระ ทำในทุกกรณี
สำหรับความคล้ายคลึงกันทั่วไปแต่ไม่เป็นสากลบางประการ รูปเขียนอะญะมีบางประการ ดังที่เขียนขึ้นสำหรับกานูรี โซนินเก และซูซูได้นำเอาการสะกดคำแบบวัรช์สำหรับอิมาละฮ์มาใช้ อิมาละฮ์คือการเลื่อนเสียง /aː/ ไปข้างหน้าเป็น /iː/ ซึ่งในการรูปอ่านแบบอัลกุรอานหลาย ๆ ครั้งมักจะใกล้เคียงกับเสียง [e]

 ตาราง 
ด้านล่างนี้คือสรุปอักษรอะญะมีแบบต่าง ๆ ในบางภาษา แต่ละเว้นรายละเอียดที่ซับซ้อนบางส่วนไว้ เช่น ในอักษรอะญามีบางตัว มีอักษรหลายตัวใช้เฉพาะสำหรับคำยืม ซึ่งถูกลบออกจากตารางแล้ว

อักษรฟูลาเฮาซากานูรีมันดินกาโซนินเกซองไฮซูซูโวลอฟสัทอักษรสากลยูนิโคดอาหรับ[a]أأأأأأأأأ[b]بببببببببب[ɓ]ݒٻݑ، ٻ[p]پپڤ‎پٻپپپپ[t]تتتتتتتت‎تت[c]ݖش‎ٽذشݖ[s]ٽٽٽٽٽ[θ]ثثج[ɟ]ججججججج[d͡ʒ]ج[ɟ]ڃۑ‎ڃڃڃ[h]حححح[x]خخخخخخ[d]ددط‎ددددددد[ḏ]ذذ[r]رررررررررر[z]ززززز[s]سسسسسسسسسس[ʃ]ششششش[s]صص[d]ضض[t]ططط[ɗ]ط‎ط‎[z]ظظ[tʃ]ڟش‎ڟتݘ‎[ʕ]ععع‎ع[ɡ]غغغغغف[ŋ]ݝݝ ٌ ، ًݝݝݝݝ[ᵑɡ]ن غ‎نغ‎[ɡʷ]ڠڠ[ɸ]فففففففففف[β]ݡ[v]ڤ[q]قققق[ƙʷ]ڨڨ[k]ککککککککک[ɡ]گگگڭ‎گ[ƙ]ݤق[kʷ]ݣݣ[l]لللللللللل[m]مممممممممم[n]ننننننننعُا‎ن[ɲ]ݧݧۑݧيݧ[h]ههههههههه[w]وووووووووو[j]يييييذجييสระ[a]َََََََََ[à]◌ࣵ◌ࣵ[ə]◌ࣴ ْ◌ࣴ[ɛ]◌ࣹ◌̣◌ࣹ[e]◌ࣺ،ىٰ‎◌ٜ ،ىٰ‎ی ا̩‎ِ◌̣◌̣◌ࣺ[u]َُُُُُُُُ[i]ِِِِِِِ ،يِِ[o]ُٝٝواْ ُُ◌ُࣷ◌ࣸ[ɔ]ُ

อักษรสวาฮีลีคอโมโรสสัทอักษรสากลยูนิโคดอาหรับ[a]أأأا‎[b]بببب[ɓ]بب/ᵐb/نْ بنْب[p]پ‎پپ‎پ‎/pʰ/پْ ھپْھ[t]تتٹت/t̪/تتتّ‎/tʰ/ٹ ھ‎ٹھ‎[θ]ثثثث[ɟ]ججج[d͡ʒ]جج/ⁿd̥ʒ̊/نْ جنْج/tʃ/چچشّ‎/tʃʰ/چ ھچھ[h]حححح[x]خخخ[d]ددنْڈ، ڈ، د‎/ⁿd̪/نْ دنْد[ḏ]ذذذ/ð/ذ‎ذ، ضذ[r]رررر[z]زززز[d͡z]زّ‎زّ‎/ʒ/ژژ[s]سسسس[t͡s]سّ‎سّ‎[ʃ]شششش[s]صص[d]ضض[t]طط[z]ظظ[ʕ]عععئ‎[ɡ]غغغ/ɣ/غغغ[ɡ]ڠڠ/ŋ/ن ݝنݝ/ᵑɡ/نْ ڠنْڠ[ɸ]فف/f/ففف‎[β]ڢ‎ڢ‎[v]ڤڤڤ[q]ققق[k]کککک/kʰ/ك ھكھ[l]لللل[m]مممم[n]نننن[ɲ]نّ‎نّ‎[h]ههه[w]وووو[j]يييی‎/ɲ/نْ ينْيสระ[a]ََا‎[e]◌ٖ[u]ُُُو [i]ِِِی[o]◌ٗ‎ه

ดูเพิ่ม
ภาษาเฮาซา
อักษรโวลอฟ
อัลฆามิอา
อักษรยาวี
ชุดตัวอักษรเปอร์เซีย
เอกสารตัวเขียนทิมบักตู
อักษรอาร์วี

อ้างอิง

อ่านเพิ่ม
 Bonate, Liazzat JK. "The use of the Arabic script in northern Mozambique." Tydskrif vir letterkunde 45, no. 1 (2008): 133–142.
 Dobronravine, Nikolai, and John E. Philips. "Hausa ajami literature and script: Colonial innovations and post-colonial myths in northern Nigeria." Sudanic Africa 15 (2004): 85–110.

 Lüpke, Friederike. "Language planning in West Africa-who writes the script?." Language documentation and description 2 (2004): 90–107.
 Mumin, Meikal. "The Arabic Script in Africa: Understudied Literacy." In The Arabic Script in Africa, pp. 41–76. Brill, 2014.
 Naim, Mohammed C. "Arabic Orthography and Some Non-Semitic Languages." Islam and its Cultural Divergence. Ed. Girdhari L. Tikku. University of Illinois Press: Chicago (1971).
 Ngom, Fallou. "Ajami scripts in the Senegalese speech community." Journal of Arabic and Islamic Studies 10 (2010): 1–23.
 Robinson, David. "Fulfulde literature in Arabic script." History in Africa 9 (1982): 251–261.

แหล่งข้อมูลอื่น

PanAfrican L10n page on Arabic script and "Ajami"
Omniglot page on Hausa Ajami Script

หมวดหมู่:อักษรอาหรับ