ยุทธการที่ฮันต๋ง

ยุทธการที่ฮันต๋ง  () เป็นการรบที่เริ่มโดยขุนศึกเล่าปี่เพื่อยึดครองเมืองฮันต๋ง (漢中 ฮั่นจง) จากโจโฉที่เป็นคู่อริ การรบเกิดขึ้นระหว่างปี ค.ศ. 217 ถึง 219 ในช่วงก่อนเข้าสู่ยุคสามก๊ก แม้ว่าทัพของโจโฉได้ตั้งมั่นในเมืองฮันต๋งเมื่อสองปีก่อนหลังยุทธการที่เองเปงก๋วน แต่ทัพโจโฉก็อ่อนกำลังลงด้วยกลยุทธ์ฟาเบียนที่ใช้โดยทัพของเล่าปี่ ซึ่งใช้การโจมตีแบบกำหนดเป้าหมายเพื่อยึดจุดยุทธศาสตร์จากข้าศึก การโจมตีครั้งหนึ่งทำให้แฮหัวเอี๋ยนขุนพลระดับสูงคนหนึ่งของโจโฉเสียชีวิต และได้ส่งผลกระทบอย่างใหญ่หลวงต่อขวัญกำลังใจของทัพโจโฉ ในที่สุดโจโฉก็จำต้องทิ้งเมืองฮันต๋งเนื่องจากปัญหาด้านการขนส่งเสบียงและปัญหาอื่น ๆ และสั่งให้ล่าถอยในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 219 เล่าปี่ได้รับชัยชนะในการรบและยึดครองเมืองฮันต๋งได้ จากนั้นจึงประกาศตั้งตัวเป็นอ๋องแห่งฮันต๋งในเดือนสิงหาคมของปีนั้น

การรบครั้งนี้ถือเป็นการศึกครั้งสุดท้ายที่โจโฉเข้าร่วมก่อนที่โจโฉจะเสียชีวิตในเดือนมีนาคม ค.ศ. 220

 ภูมิหลัง 

ในเดือนเมษายน ค.ศ. 215 โจโฉโจมตีขุนศึกเตียวฬ่อในเมืองฮันต๋ง เอาชนะเตียวฬ่อได้ในยุทธการที่เองเปงก๋วน ต่อมาในเดือนธันวาคม เตียวฬ่อยอมจำนนและโจโฉยึดฮันต๋งได้(會魯降，漢中平，) สามก๊กจี่ เล่มที่ 9. หลังจากนั้น โจโฉจึงแต่งตั้งให้ผู่ หู (), ตู้ ฮั่ว () และยฺเหวียน เยฺว (袁約) เป็นเจ้าเมืองปาสามเมือง แต่ทั้งสามถูกอุยก๋วนโจมตีแตกพ่าย จากนั้นอุยก๋วนจึงเข้ายึดเมืองปาตง (), ปาเส ( ปาซี) และปากุ๋น ( ปาจฺวิ้น)(然卒破杜濩、朴胡，) สามก๊กจี่ เล่มที่ 43.(九月，巴七姓夷王朴胡、賨邑侯杜濩舉巴夷、賨民來附，於是分巴郡，以胡為巴東太守，濩為巴西太守，皆封列侯。天子命公承制封拜諸侯守相。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 1.(權破公所署三巴太守杜濩、朴胡、袁約等。) หฺวาหยางกั๋วจื้อ เล่มที่ 6.

ทางด้านของเล่าปี่นั้น เล่าปี่เพิ่งเข้ายึดมณฑลเอ๊กจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลเสฉวนและนครฉงชิ่งในปัจจุบัน) จากเล่าเจี้ยงในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 214 และเข้าพัวพันในกรณีพิพาทกับซุนกวนที่เป็นพันธมิตรในเรื่องมณฑลเกงจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลหูเป่ย์และมณฑลหูหนานในปัจจุบัน) ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 215 เล่าปี่รู้สึกถูกคุกคามเมื่อได้รับข่าวเมืองฮันต๋งตกเป็นของโจโฉ เพราะฮันต๋งเป็น "ปากทาง" ด้านเหนือของมณฑลเอ๊กจิ๋ว และเวลานี้เล่าปี่เสี่ยงต่อการเสียมณฑลเอ๊กจิ๋วให้โจโฉ ดังนั้นเล่าปี่จึงทำข้อตกลงเรื่องชายแดนกับซุนกวนซึ่งยึดได้เมืองเตียงสา ( ฉางชา), ฮุยเอี๋ยง ( กุ้ยหยาง) และเลงเหลง ( หลิงหลิง) ในมณฑลเกงจิ๋วตอนใต้จากเล่าปี่ เล่าปี่ขอเมืองเลงเหลงคืน แลกกับการที่ซุนกวนได้เมืองเตียงสา, กังแฮ ( เจียงเซี่ย) และฮุยเอี๋ยง(二十年，孫權以先主已得益州，使使報欲得荊州。先主言：「須得涼州，當以荊州相與。」權忿之，乃遣呂蒙襲奪長沙、零陵、桂陽三郡。先主引兵五萬下公安，令關羽入益陽。是歲，曹公定漢中，張魯遁走巴西。先主聞之，與權連和，分荊州、江夏、長沙、桂陽東屬，南郡、零陵、武陵西屬，引軍還江州。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 32.

 ความแตกต่างทางยุทธวิธี 

การทัพ
การปะทะช่วงแรก

ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 217 ทัพเล่าปี่รุดหน้าไปยังด่านเองเปงก๋วน ( หยางผิงกวาน) ในช่วงเวลาเดียวกัน เล่าปี่ก็ส่งเตียวหุย, ม้าเฉียว, งอหลัน ( อู๋หลาน), ลุยต๋อง ( เหลย์ ถง) และงิมเอ๋ง ( เริ่น ขุย) ไปโจมตีเมืองปูเต๋า ( อู่ตูจฺวิ้น) และให้รักษาการณ์ที่อำเภอแฮเปียน ( เซี่ยเปี้ยนเซี่ยน) ในช่วงเวลานั้น เหลย์ติ้ง () แห่งกลุ่มชาติพันธุ์ตีนำชนเผ่า 7 เผ่ามาเข้าร่วมกับเล่าปี่ ทางฝ่ายโจโฉนั้น แฮหัวเอี๋ยนป้องกันด่านเองเปงก๋วน เตียวคับและซิหลงรักษากว่างฉือ () และหม่าหมิงเก๋อ () ตามลำดับ ส่วนโจหองและโจฮิวนำทัพแยกไปต้านเตียวหุย

ในเดือนเมษายน ค.ศ. 218 ทัพของเตียวหุยและม้าเฉียวตั้งมั่นอยู่ที่กู้ชาน () โดยแพร่ข่าวไปว่าพวกตนจะยกไปสกัดเส้นทางถอยของข้าศึก โจหองต้องการโจมตีงอหลันที่อำเภอแฮเปียน แต่นายทหารคนอื่น ๆ ระแวงความเคลื่อนไหวของเตียวหุย โจฮิวเห็นว่าถ้าเตียวหุยวางแผนจะสกัดเส้นทางถอยของพวกตนจริงก็ควรเก็บแผนไว้เป็นความลับ เวลานี้เตียวหุยเผยเจตนาอย่างโจ่งแจ้ง พวกตนก็ควรจะใช้โอกาสนี้แสร้งล่าถอยแล้วจึงเข้าโจมตีซึ่งหน้า โจหองเห็นด้วยกับยุทธวิธีของโจฮิวและเข้าโจมตี ลุยต๋องและงิมเอ๋งถูกสังหารในที่รบ ส่วนงอหลันหนีไปเข้าร่วมกับเผ่าตี ภายหลังลุยต๋องถูกเฉียงตฺวาน (强端) หัวหน้าชนเผ่าตีสังหาร หลังจากเหล่าผู้ใต้บังคับบัญชาถูกตีแตกพ่าย เตียวหุยและม้าเฉียวจึงล่าถอยไป(備遣張飛屯固山，欲斷軍後。衆議狐疑，休曰：「賊實斷道者，當伏兵潛行。今乃先張聲勢，此其不能也。宜及其未集，促擊蘭，蘭破則飛自走矣。」洪從之，進兵擊蘭，大破之，飛果走。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 9.

 สถานการณ์พลิกผัน 

 ช่วงสุดท้าย 

ในเดือนเมษายน ค.ศ. 219 โจโฉนำทัพจากเตียงอั๋นไปฮันต๋งผ่านหุบเขาเสียดก๊ก ( เสียกู่) ด้วยตนเอง เล่าปี่ไม่กังวลโดยเห็นว่า "แม้ว่าโจโฉมาก็ทำอะไรไม่ได้ ข้าจะยึดแม่น้ำฮั่นซุยได้เป็นแน่" เล่าปี่จึงรวบรวมกำลังพลและตั้งรับอย่างมั่นคง โดยไม่เข้าปะทะกับทัพของโจโฉในการเผชิญหน้าครั้งใหญ่ เล่าปี่มุ่งเน้นไปที่การทำศึกยืดเยื้อตั้งแต่นั้นเป็นต้นไป เมื่อเวลาผ่านไปหลายเดือนที่อยู่ในภาวะคุมเชิงกัน ทหารของโจโฉก็ล้มตายหรือหนีทัพมากขึ้นเรื่อย ๆ(及曹公至，先主斂眾拒險，終不交鋒，積月不拔，亡者日多。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 32.

ต่อมาเมื่อทัพโจโฉขนส่งเสบียงผ่านเขาปักสัน ( เป่ย์ชาน) ฮองตงนำทัพไปปล้นเสบียงของข้าศึก แต่ยังไม่กลับไปให้ทันเวลา เตียวจูล่งจึงนำทหารม้าสิบนายออกจากค่ายเพื่อตามหาฮองตงและเผชิญหน้ากับทัพของโจโฉ เตียวจูล่งและทหารถูกล้อมแต่เตียวจูล่งตีฝ่าออกไปแล้วถอนกลับไปค่ายโดยมีข้าศึกยกไล่ตามมา เมื่อมาถึงค่าย เตียวจูล่งสั่งให้เปิดประตู ลดธงลง และหยุดตีกลองรบ ทหารของโจโฉกลัวว่าจะมีการวางกำลังดักซุ่มภายในค่ายจึงหันหลังกลับ ทันใดนั้นเตียวจูล่งก็สั่งให้ทหารตีกลองเสียงดังและให้ทหารมือเกาทัณฑ์ยิงเกาทัณฑ์ใส่ข้าศึก ทหารของโจโฉสับสนอลหม่านและเหยียบย่ำกันเองขณะพยายามหลบหนี ในขณะที่หลายคนจมน้ำตายขณะพยายามหนีข้ามแม่น้ำฮั่นซุย(夏侯淵敗，曹公爭漢中地，運米北山下，數千萬囊。黃忠以為可取，雲兵隨忠取米。忠過期不還，雲將數十騎輕行出圍，迎視忠等。值曹公揚兵大出，雲為公前鋒所擊，方戰，其大衆至，勢逼，遂前突其陣，且鬬且却。公軍散，已復合，雲陷敵，還趣圍。將張著被創，雲復馳馬還營迎著。公軍追至圍，此時沔陽長張翼在雲圍內，翼欲閉門拒守，而雲入營，更大開門，偃旗息鼓。公軍疑雲有伏兵，引去。雲雷鼓震天，惟以戎弩於後射公軍，公軍驚駭，自相蹂踐，墮漢水中死者甚多。) อรรถาธิบายจากเจ้า-ยฺหวินเปี๋ยจฺว้านในสามก๊กจี่เล่มที่ 36.

ขณะที่ทัพของโจโฉเผชิญหน้ากับทัพเล่าปี่ด้วยภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกมาหลายเดือนและประสบปัญหาด้านการขนส่งเสบียงอย่างมาก ในที่สุดโจโฉก็ออกคำสั่ง "ซี่โครงไก่" ( จีเล่ย์) ไม่มีผู้ใดเข้าใจว่าโจโฉหมายถึงอะไรเมื่อพูดถึง "ซี่โครงไก่" ยกเว้นนายทะเบียนเอียวสิ้ว เอียวสิ้วอธิบายว่า เป็นเรื่องน่าเสียดายที่ต้องทิ้งซี่โครงไก่ไปแม้ว่ามีเนื้อเหลือติดอยู่ไม่มากนัก นี่เป็นการอุปมาถึงสถานการณ์ที่โจโฉเผชิญอยู่ โจโฉรู้ว่าตนมีโอกาสเอาชนะเล่าปี่ได้น้อยมาก แต่ก็รู้สึกเสียดายที่ต้องทิ้งเมืองฮันต๋ง โจโฉไม่พอใจกับคำอธิบายของเอียวสิ้ว ภายหลังจึงสั่งให้ประหารชีวิตเอียวสิ้ว ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 219 โจโฉล่าถอยกลับไปที่เตียงอั๋นและทิ้งเมืองฮันต๋งให้กับเล่าปี่《九州春秋》：時王欲還，出令曰‘雞肋’，官屬不知所謂。主簿楊修便自嚴裝，人驚問修：‘何以知之?’修曰：‘夫雞肋，棄之如可惜，食之無所得，以比漢中，知王欲還也。

 ผลสืบเนื่อง 
ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 219 หนึ่งเดือนหลังยึดฮันต๋ง เล่าปี่ส่งเบ้งตัดไปโจมตีเมืองห้องเหลง ( ฝางหลิงจฺวิ้น) ผ่านอำเภอจีกุ๋ย ( จื่อกุยเซี่ยน) เบ้งตัดเอาชนะและสังหารไขว่ ฉี () เจ้าเมืองห้องเหลงและเข้ายึดเมืองห้องเหลง  ภายหลังเล่าปี่ส่งเล่าฮองบุตรบุญธรรมไปโจมตีเมืองเซียงหยง ( ช่างยงจฺวิ้น) ผ่านแม่น้ำไกซุย ( เหมียนฉุ่ย) เจ้าเมืองเซียงหยงยอมจำนนต่อเล่าฮอง ประมาณเดือนสิงหาคม ค.ศ. 219 เล่าปี่ประกาศตนเป็น "อ๋องแห่งฮันต๋ง" (漢中王 ฮั่นจงหวาง)(建安二十四年，命達從秭歸北攻房陵，房陵太守蒯祺為達兵所害。達將進攻上庸，先主陰恐達難獨任，乃遣封自漢中乘沔水下統達軍，與達會上庸。上庸太守申耽舉衆降，) สามก๊กจี่ เล่มที่ 40.

อีกด้านหนึ่ง หลังโจโฉล่าถอย โจโฉกังวลว่าเล่าปี่อาจโจมตีเมืองปูเต๋า จึงสั่งเตียวกี๋ ข้าหลวงมณฑล ( ชื่อฉื่อ) มณฑลยงจิ๋ว (雍州 ยงโจว) ให้ย้ายชาวตี๋ 50,000 คนจากเมืองปูเต๋าไปยังเมืองฝูเฟิง () และเทียนซุย ( เทียนฉุ่ย)(太祖將拔漢中守，恐劉備北取武都氐以逼關中，問既。既曰：「可勸使北出就穀以避賊，前至者厚其寵賞，則先者知利，後必慕之。」太祖從其策，乃自到漢中引出諸軍，令既之武都，徙氐五萬餘落出居扶風、天水界。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 15.

ในที่สุดข่าวชัยชนะของเล่าปี่ที่เมืองฮันต๋งก็ไปถึงกวนอูผู้ประจำการอยู่ที่มณฑลเกงจิ๋วตอนใต้ในเวลานั้น กวนอูใช้โอกาสจากความสำเร็จในยุทธการที่ฮันต๋งในการนำทัพของตนเข้าโจมตีฐานที่มั่นของโจโฉในมณฑลเกงจิ๋วตอนเหนือ นำไปสู่ยุทธการที่อ้วนเสียในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 219

 บุคคลในยุทธการ 

 ทัพเล่าปี่ 
 เจ้ามณฑลเอ๊กจิ๋ว ( อี้โจวมู่) เล่าปี่
 ขุนพลเชิดชูยุทธ ( หยางอู่เจียงจฺวิน) หวดเจ้ง
 ผู้พิทักษ์ทัพ ( ฮู่จฺวิน) อุยก๋วน
 ขุนพลโจมตีอนารยชน ( เถาหลู่เจียงจฺวิน) ฮองตง
 ขุนพลรักษาค่ายใหญ่ ( หยาเหมินเจียงจฺวิน) อุยเอี๋ยน
 รองขุนพลราชองครักษ์ ( ฟู่จฺวินจงหลางเจี้ยง) เล่าฮอง
 เจ้าเมืองงิเต๋า ( อี๋ตูไท่โฉ่ว) เบ้งตัด
 ขุนพลนายพัน ( ผีเจียงจฺวิน) ตันเซ็ก
 โกเสียง
 ขุนพลช่วยเหลือทัพ ( อี้จฺวินเจียงจฺวิน) เตียวจูล่ง
 เตียวคี ( จาง จู้)
 นายอำเภอไกเอี๋ยง ( เหมี่ยนหยางจ่าง) เตียวเอ๊ก
 ขุนพลโจมตีอนารยชน ( เจิงหลู่เจียงจฺวิน) เตียวหุย
 ขุนพลสงบภาคตะวันตก ( ผิงซีเจียงจฺวิน) ม้าเฉียว
  งอหลัน ( อู๋หลาน)
  ลุยต๋อง ( เหลย์ ถง)
  งิมเอ๋ง ( เริ่น ขุย)
ไม่เข้าร่วมยุทธการ
 ขุนพลที่ปรึกษาทัพ ( จฺวินซือเจียงจฺวิน) จูกัดเหลียง
 เสมียนผู้รับใช้ ( ฉงชื่อ) เอียวฮอง

 ทัพโจโฉ 
 อัครมหาเสนาบดี ( เฉิงเซี่ยง) โจโฉ
 ผู้พิทักษ์ทัพโจมตีจ๊ก ( เจิงฉู่ฮู่จฺวิน) โจจิ๋น
  นายทะเบียน ( จู่ปู้) เอียวสิ้ว
  ขุนพลโจมตีภาคตะวันตก ( เจิงซีเจียงจฺวิน) แฮหัวเอี๋ยน
  ข้าหลวงมณฑลเอ๊กจิ๋ว ( อี้โจวชื่อฉื่อ) เตียวกั๋ง
 ขุนพลปราบโจร ( ต้างโค่วเจียงจฺวิน) เตียวคับ
 นายกองทหารม้าคุ้มกัน ( ฟู่หม่าตูเว่ย์) โตสิบ
 นายกองพัน ( ซือหม่า) กุยห้วย
  เซี่ยโหว หรง ()
 ขุนพลพิทักษ์ ( ตูฮู่เจียงจฺวิน) โจหอง
 นายกองทหารม้าหน่วยเสือและเสือดาว ( (หู่เป้าฉี) ฉีตูเว่ย์) โจฮิว
 ขุนนางมหาดเล็ก ( ชื่อจง) ซินผี
 เจ้าเมืองปูเต๋า ( อู่ตูไท่โฉ่ว}) เอียวหู
 ขุนพลสงบโจร ( ผิงโค่วเจียงจฺวิน) ซิหลง
  (รักษาการ) นายกองพัน ( เซี่ยวเว่ย์) อองเป๋ง
  เจ้าเมืองห้องเหลง (房陵太守 ฝางหลิงไท่โฉ่ว) ไขว่ ฉี ()
  เจ้าเมืองเซียงหยง (上庸太守 ช่างยงไท่โฉ่ว) ซินต๋ำ ( เชิน ตาน)
ไม่เข้าร่วมยุทธการ
ข้าหลวงมณฑลยงจิ๋ว (雍州刺史 ยงโจวชื่อฉื่อ) เตียวกี๋

หมายเหตุ

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 
 ตันซิ่ว. สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ).
 ฉาง ฉฺวี (คริสต์ศตวรรษที่ 4). หฺวาหยางกั๋วจื้อ.
 ฝาง เสฺวียนหลิง. จิ้นชู.
 เผย์ ซงจือ. อรรถาธิบายสามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อจู้).
 .

หมวดหมู่:การทัพในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:โจโฉ