ปรากฏการณ์บูบา/กิกี

ปรากฏการณ์บูบา/กิกี  ()  เป็นการจับคู่เสียงพูดกับรูปร่างที่เห็นทางตาอย่างไม่บังเอิญ  โวลฟ์แกง โคฮ์เรอร์  ผู้เป็นนักจิตวิทยาชาวเยอรมัน-อเมริกัน  สังเกตพบปรากฏการณ์นี้เป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1929 
คือ  ในการทดลองทางจิตวิทยาที่เกาะเตเนรีเฟ  ที่ซึ่งภาษาหลักเป็นภาษาสเปน  โคฮ์เรอร์แสดงรูปร่างคล้ายกับรูปที่แสดงด้านบน  แล้วถามผู้ที่เข้าร่วมการทดลองว่า  รูปไหนเป็น  "ตาเก็ตตี"  และรูปไหนเป็น  "บาลูบา"  (เรียกว่า  "มาลูมา"  ในการทดลองปี ค.ศ. 1947)
ข้อมูลของเขาแสดงแนวโน้มสำคัญในการจับคู่รูปร่างหยัก ๆ กับคำว่า  "ตาเก็ตตี"  และรูปร่างโค้ง ๆ  กับคำว่า  "บาลูบา" 

ในปี ค.ศ. 2001 รามจันทรันและฮับบาร์ด  ทำการทดลองของโคฮ์เรอร์ซ้ำโดยใช้คำว่า  "กิกี"  และ  "บูบา"  แล้วถามนักศึกษาชั้นปริญญาตรีชาวอเมริกันและผู้พูดภาษาทมิฬในประเทศอินเดียว่า  "รูปร่างไหนเป็นบูบา  และรูปร่างไหนเป็นกิกี"
ในผู้รับการทดลองทั้งสองพวกตามลำดับ  95%  และ  98%  เลือกรูปร่างมีเส้นโค้งว่า  เป็นบูบา  และรูปร่างเป็นหยัก ๆ ว่า  เป็นกิกี  ซึ่งบอกเป็นนัยว่า  สมองมนุษย์สามารถดึงคุณสมบัติทางนามธรรม (abstract properties)  จากรูปร่างและเสียงได้อย่างคงเส้นคงวา
งานวิจัยเร็ว ๆ นี้ของดาฟน์ มอเรอร์  และคณะ  แสดงว่า  แม้แต่เด็กมีอายุตั้งแต่ 2 ขวบครึ่ง  ซึ่งเด็กเกินไปที่จะอ่านหนังสือได้  ก็อาจจะประสบกับปรากฏการณ์นี้ด้วย 

รามจันทรันและฮับบาร์ดเสนอว่า  ปรากฏการณ์กิกี/บูบาอาจจะบอกอะไรบางอย่างเกี่ยวกับวิวัฒนาการของภาษา  เพราะว่า  การบัญญัติชื่อวัตถุต่าง ๆ ไม่ใช่เป็นไปโดยบังเอิญตามอำเภอใจ 
รูปโค้ง ๆ อาจจะควรเรียกว่า  "บูบา"  เพราะต้องทำปากเป็นรูปกลม ๆ เพื่อจะกล่าวคำนั้น  และรูปหยัก ๆ อาจจะควรเรียกว่า  "กิกี"  เพราะต้องทำปากให้ตึงประกอบเป็นมุม  เพื่อจะกล่าวคำนั้น  นอกจากนั้นแล้ว  เสียง  "ก"  แข็งกว่า  ต้องกล่าวด้วยกำลังที่เหนือกว่าเสียง  "บ"  
ปรากฏการณ์นี้ซึ่งคล้ายกับภาวะวิถีประสาทเจือกัน (synesthesia) คือการที่เสียงซึ่งมาจากทางประสาทหนึ่งคือหู  แปลไปเป็นรูปร่างซึ่งเกี่ยวข้องกับอีกทางประสาทหนึ่งคือตา  อย่างไม่บังเอิญ  บอกเป็นนัยว่า  ปรากฏการณ์นี้อาจจะเป็นมูลฐานในระบบประสาทของการใช้เสียงสื่อความ  (sound symbolism)  ซึ่งเสียงหนึ่ง ๆ แปลไปเป็นวัตถุและเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่มีอยู่ในโลกอย่างเฉพาะเจาะจง

งานวิจัยเร็ว ๆ นี้แสดงว่า  ปรากฏการณ์นี้อาจจะเป็นกรณีหนึ่งของ ideasthesiaideasthesia (การรับรู้ความคิด)   มีนิยามว่า  เป็นปรากฏการณ์ที่การเกิดความคิดซึ่งเรียกว่า  inducer  ก่อให้เกิดประสบการณ์เหมือนกับการรับรู้ความรู้สึกทางตาเป็นต้น  (ซึ่งเรียกว่า  concurrents)  คือ  การคิดถึงเหตุการณ์หนึ่งทำให้เกิดประสบการณ์ทางสมองที่คล้ายกับบเหตุการณ์นั้นกำลังเกิดขึ้นอยู่จริง ๆ  คำว่า  ideasthesia  มาจากคำในภาษากรีกคือ  "idea" + "aisthesis" แปลว่า  การรับรู้ความคิด  หรือการรับรู้ไอเดียGómez Milán, E., Iborra, O., de Córdoba, M.J., Juárez-Ramos V., Rodríguez Artacho, M.A., Rubio, J.L. (2013) The Kiki-Bouba effect: A case of personification and ideaesthesia. The Journal of Consciousness Studies.  20(1-2) : pp. 84-102.

ผู้มีโรคออทิซึมไม่แสดงแนวโน้มในการจับคู่เสียงและรูปในระดับที่เท่ากับบุคคลปกติ  แม้ว่า  ประมาณ  88%  ของเด็กที่ยังเจริญวัยอยู่ประสบกับปรากฏการณ์นี้  แต่ว่าผู้มีโรคออทิซึมกลับประสบเพียงแค่  56%

เชิงอรรถและอ้างอิง