การสร้างเรื่องจากความจำเสื่อม

ในจิตวิทยาหรือจิตเวชศาสตร์ การสร้างเรื่องจากความจำเสื่อม หรือ การกุเหตุความจำเสื่อม"ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑"  (  มากจากคำในภาษาละตินที่แปลว่า  "การเล่าเรื่อง"Merriam-Webster Collegiate Dictionary, 11th Edition) เป็นความปั่นป่วนของความจำที่ปรากฏโดยคำพูดหรือการกระทำที่ไม่ตรงกับประวัติ  ภูมิหลัง  หรือสถานการณ์ในปัจจุบัน  โดยที่ไม่ได้มีเจตนาที่จะหลอกลวงFotopoulou, A., Conway, M. A., & Solms, M. (2007) . "Confabulation: Motivated reality monitoring". Neuropsychologia, 45 (10), 2180-2190. 
การกุเหตุความจำเสื่อมต่างจากการโกหกเพราะไม่มีเจตนาที่จะหลอกลวง และบุคคลนั้นไม่รู้ว่า  ข้อมูลของตนนั้นไม่ตรงกับความจริงMoscovitch M. 1995. "Confabulation". In (Eds. Schacter D.L., Coyle J.T., Fischbach G.D., Mesulum M.M. & Sullivan L.G.), Memory Distortion (pp. 226–251) . Cambridge, MA: Harvard University Press. 
แม้ว่า  บุคคลนั้นอาจจะแสดงเนื้อความที่ปรากฏอย่างโต้ง ๆ ว่าไม่จริง  แต่ว่า  เรื่องที่กุขึ้นบางครั้งอาจจะเชื่อมโยงกัน  สอดคล้องกัน  และไม่มีอะไรแปลก  
บุคคลที่กุความขึ้นอาจจะมีความจำที่ไม่ถูกต้อง  "เริ่มตั้งแต่เป็นความเพี้ยนไปเพียงเล็กน้อย  จนถึงเป็นเรื่องกุที่แปลกประหลาด" 
และมักจะมั่นใจถึงความจำของตน  แม้ว่าจะมีหลักฐานที่ขัดแยังกัน 
เหตุที่ปรากฏของการกุโดยมากมาจากความเสียหายในสมองหรือภาวะสมองเสื่อม  เช่นที่เกิดจากโรคพิษสุราICD-10 F10.2 ความผิดปกติทางจิตและพฤติกรรมที่เกิดจากการเสพสุรา  (แบบติด)  (alcoholism) จากหลอดเลือดโป่งพอง หรือจากโรคอัลไซเมอร์

รูปแบบ
การกุเหตุความจำเสื่อมโดยทั่วไปมีสองแบบคือ  แบบเกิดขึ้นเอง  (spontaneous)  หรือแบบมีการชักนำ (provoked)

การกุเหตุความจำเสื่อมแบบเกิดขึ้นเอง  () หรือ การกุเหตุความจำเสื่อมปฐมภูมิ ()  ไม่ได้เกิดขึ้นตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้น 
และปรากฏเหมือนกับไม่ได้อยู่ใต้อำนาจจิตใจ 
การกุแบบเกิดขึ้นเองค่อนข้างจะมีน้อย
และอาจเป็นผลจากการทำงานร่วมกันของพยาธิในสมองกลีบหน้าและภาวะเสียความจำแบบ  dissociativedissociative amnesia  หรือ  organic amnesia  เป็นภาวะเสียความจำที่เกิดจากสภาวะทางจิต  ไม่ใช่เกิดจากความเสียหายโดยตรงต่อสมองที่เกิดจากความบาดเจ็บที่ศีรษะ  จากการบาดเจ็บที่กาย  หรือจากโรค  
และเกิดขึ้นบ่อยในคนไข้ภาวะสมองเสื่อมKopelman, M.D. Two types of confabulation. J Neurol Neurosurg Psychiatry 1987a; 50: 1482–7.

ส่วน  การกุเหตุความจำเสื่อมแบบมีการชักนำ  () หรือ  การกุเหตุความจำเสื่อมแบบชั่วขณะ  () หรือ  การกุเหตุความจำเสื่อมทุติยภูมิ ()  เป็นเรื่องสามัญสำหรับคนไข้มีความจำเสื่อม  และเกิดขึ้นบ่อย ๆ ทั้งในภาวะเสียความจำและทั้งในภาวะสมองเสื่อม 
การกุแบบมีการชักนำจะปรากฏชัดเจนด้วยการทดสอบความจำ 

การจำแนกการกุเหตุความจำเสื่อมอีกอย่างหนึ่งก็คือแยกเป็นทางวจีกรรม  (verbal)  และทางกายกรรม  (behavioral)
การกุทางวจีกรรมเป็นการกล่าวคำโดยใช้ความจำที่ผิดพลาด  และเกิดขึ้นบ่อยกว่า
ในขณะที่การกุทางกายกรรมเกิดขึ้นเมื่อบุคคลนั้นกระทำการโดยใช้ความจำที่ผิดพลาดนั้น 

ลักษณะ
ความจำที่นำไปสู่การกุมักจะอยู่ในส่วนของระบบความจำเกี่ยวกับอัตชีวประวัติ  (autobiographical memory)
ซึ่งชี้ให้เห็นถึงกระบวนการที่ซับซ้อนและละเอียดอ่อนที่สามารถเกิดความผิดพลาดขึ้นในช่วงเข้ารหัส  (encoding)  ช่วงบันทึก  (storage)  และช่วงระลึกถึง  (recall)  ความจำอย่างใดอย่างหนึ่ง  ช่วงใดช่วงหนึ่งก็ได้ 
การกุเหตุความจำเสื่อมแบบนี้พบได้บ่อยในคนไข้ที่มี Korsakoff's syndromeICD-10 F10.6 กลุ่มอาการหลงลืมซึ่งเป็นความผิดปกติทางจิตและพฤติกรรมที่เกิดจากการเสพสุรา

อาการที่เป็นลักษณะเฉพาะ
การกุเหตุความจำเสื่อมมีลักษณะเฉพาะหลายอย่าง
 ทั่วไปมักเกิดทางคำพูด  แต่เกิดขึ้นได้ด้วยทางการทำท่าทางที่แสดงความหมาย  หรือทางการกระทำ
 สิ่งที่กุอาจจะเป็นข้อมูลที่เกี่ยวกับอัตชีวประวัติและเกี่ยวกับข้อมูลที่ไม่เกี่ยวกับตนอื่น ๆ เช่นประวัติศาสตร์  นิทาน  และที่เกี่ยวกับ  semantic memory  แบบอื่น ๆ
 เรื่องที่พูดถึงอาจจะแปลกประหลาดหรือคล้องจองกัน
 ประเด็นและรายละเอียดของเรื่องที่พูดอาจจะไม่เป็นความจริง
 เรื่องที่พูด  มาจากความจำของคนไข้เกี่ยวกับประสบการณ์ที่เกิดขึ้นจริง ๆ รวมทั้งความคิดในอดีตและในปัจจุบัน
 คนไข้ไม่มีความสำนึกถึงความผิดปกติหรือความไม่สมควรของเรื่องที่พูด  และไม่มีความสนใจหรือความวิตกกังวลถ้าบอกความผิดพลาดนั้นต่อคนไข้
 คนไข้ไม่มีจุดประสงค์ที่ซ่อนเร้นอะไร ๆ ในการเล่าเรื่องนั้น
 บุคลิกของคนไข้อาจจะมีอิทธิพลต่อความพร้อมที่จะกุเรื่อง

ดูเพิ่ม
 ภาวะเสียสำนึกความพิการ

เชิงอรรถและอ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:ความผิดปกติทางความจำ