ชุมเห็ดเล็ก

ชุมเห็ดเล็ก หรือ ขี้เหล็กผี () เป็นไม้พุ่มในวงศ์ถั่ว เดิมอยู่ในสกุล Cassia ต่อมาจึงย้ายมาอยู่ในสกุลขี้เหล็ก  ลำต้นเรียบสีเขียว แก่แล้วเป็นสีน้ำตาล ลำต้นกลวงมีเยื่อสีขาว ลำต้นเหนียว มีกลิ่นเหม็น ใบประกอบแบบขนนกชั้นเดียว ด้านบนของโคนก้านใบโป่งพอง ดอกช่อ กลีบดอกสีเหลือง ผลเดี่ยวเป็นฝักแบนเล็กน้อย สีเขียวอมม่วง แก่แล้วแห้งเป็นสีน้ำตาล แตกตามตะเข็บ เมล็ดจำนวนมาก สีน้ำตาลกลมแบนเล็กน้อย ไม่พบต้นกำเนิดที่แน่นอนแต่ขึ้นกระจายทั่วไปในเขตร้อนและเขตกึ่งร้อน มีปลูกในอินโดนีเซียพีรศักดิ์ วรสุนทโรสถ และคณะ. ทรัพยากรพืชในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ 16: พืชให้สารกระตุ้น. พิมพ์ครั้งที่ 2. กทม. สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย. 2544. หน้า 147 - 149

การใช้ประโยชน์

รากใช้เป็นยาเย็น ดับพิษร้อนในร่างกาย ใบเป็นส่วนผสมของยาเขียว ใช้ต้มน้ำอาบแก้ผื่นคัน ใบของชุมเห็ดเล็กในภาษามัลดีฟส์เรียก  Dhiguthiyara Thimaaveshi - Catalogue of Plants ใช้เป็นอาหารในมัลดีฟส์ เช่นเป็นส่วนประกอบของมัสฮูนี และเป็นพืชสมุนไพรXavier Romero-Frias, The Maldive Islanders, A Study of the Popular Culture of an Ancient Ocean Kingdom.Barcelona 1999, ISBN 84-7254-801-5 ในแอฟริกานำไปทำยาหลายชนิด เช่น รากใช้เป็นยาถ่ายพยาธิ ใบใช้เป็นยาระบาย และรักษาโรคผิวหนัง ใบตำละเอียดแก้ปวดฟันและปวดศีรษะ

เมล็ดของพืชชนิดนี้นำไปคั่วแล้วบด ชงรับประทานแทนเมล็ดกาแฟหรือผสมกับกาแฟ แต่ในเมล็ดไม่มีคาเฟอีน มีแทนนินและอัลคาลอยด์ อนุพันธ์ของแอนโทรควิโนน และน้ำมันหอมระเหย ยอดและฝักอ่อนำไปนึ่งรับประทานเป็นผัก เมล็ดมีพิษรุนแรงต้องทำให้สุกก่อนพีรศักดิ์ วรสุนทโรสถ และคณะ. ทรัพยากรพืชในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ 16: พืชให้สารกระตุ้น. พิมพ์ครั้งที่ 2. กทม. สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย. 2544. หน้า 147 - 149 พืชชนิดนี้เป็นพิษต่อสัตว์เคี้ยวเอื้องCoffee Senna (Senna occidentalis) poisoning in cattle in Brazil. Barth AT, Kommers GD, Salles MS, Wouters F and de Barros CS, Vet Hum Toxicol. 1994 Dec;36(6):541-5.พืชนี้มี anthraquinone ในรากมี emodinEmodin, an antibacterial anthraquinone from the roots of Cassia occidentalis. J.C. Chukwujekwu, P.H. Coombes, D.A. Mulholland and J. van Staden, South African Journal of Botany, Volume 72, Issue 2, May 2006, Pages 295-297,  ในเมล็ดมี chrysarobin (1,8-dihydroxy-3-methyl-9-anthrone) และ N-methylmorpholineIsolation of N-methylmorpholine from the seeds of Cassia occidentalis (coffee senna). Hyeong L. Kim, Bennie J. Camp, Ronald D. Grigsby, J. Agric. Food Chem., 1971, 19 (1), pp 198–199, 

อ้างอิง
 มัณฑนา นวลเจริญ. พรรณไม้ป่าชายหาด. ปทุมธานี. สำนักพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ 2552 หน้า 50 

แหล่งข้อมูลอื่น

Cassia occidentalis poisoning as the probable cause of hepatomyoencephalopathy in children in western Uttar Pradesh 

หมวดหมู่:สกุลขี้เหล็ก
หมวดหมู่:สมุนไพร
หมวดหมู่:พืชที่รับประทานได้