พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นบริรักษ์นรินทรฤทธิ์

พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นบริรักษ์นรินทรฤทธิ์ มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหัสดินทร์ เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 19 ในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวกับเจ้าจอมมารดาหนู

พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นบริรักษ์นรินทรฤทธิ์ ประสูติเมื่อวันอังคาร เดือน 12 ขึ้น 13 ค่ำ ปีมะเส็ง สัปตศก จ.ศ. 1207 ตรงกับวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2388Somdetch Phra Paramindr MahaMongkut, “The Family of the late Second King of Siam,” op.cit, p. 52 ต่อมาถึงรัชกาลที่ 5 ทรงสถาปนาเป็นพระเจ้าบวรวงศ์เธอ กรมหมื่นบริรักษ์นรินทรฤทธิ์คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ กรมศิลปากร ราชสกุลวงศ์  พิมพ์ครั้งที่ 4; กรุงเทพฯ, สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์: 2554 เมื่อวันพฤหัสบดี เดือนยี่ ขึ้น 9 ค่ำ ปีมะเส็ง ตรีศก จ.ศ. 1243 ตรงกับวันที่ 29 ธันวาคม พ.ศ. 2424

พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นบริรักษ์นรินทรฤทธิ์ สิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ 5 เมื่อวันเสาร์ เดือน 9 แรม 7 ค่ำ ปีจอ อัฐศก จ.ศ. 1248 ตรงกับวันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2429 พระชันษา 42 ปี พระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุ ท้องสนามหลวง วันที่ 16 พฤษภาคม พ.ศ. 2430ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 4 จ.ศ. 1249, หน้า 55. 

พระองค์ทรงเป็นต้นราชสกุลหัสดินทร ทรงมีพระโอรส 2 พระองค์ ดังนี้

 หม่อมเจ้าชนะไชย หัสดินทร (ประสูติ พ.ศ. 2407 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2437 พระราชทานเพลิง ณ วัดสังเวชวิศยาราม เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2438)
 นายพลตรี หม่อมเจ้าศรีไสย์เฉลิมศักดิ์ หัสดินทร ท.ม.,ต.จ. อดีตผู้บัญชาการกองพลที่ 2 มณฑลนครไชยศรี (ประสูติ พ.ศ. 2410 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2462 พระราชทานเพลิง ณ วัดสระเกศ เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2464) เสกสมรสกับหม่อมลืม หัสดินทร ณ อยุธยา (สกุลเดิม: จุลกะ) มีโอรสธิดา 7 คน คือ
 หม่อมราชวงศ์หญิงแลวิไลลักษณ์ หัสดินทร
 พลโท หม่อมราชวงศ์ลาภ หัสดินทร ม.ว.ม., ป.ช., ท.จ.ว.
 พันเอก หม่อมราชวงศ์ล้ำเลิศ หัสดินทร
 หม่อมราชวงศ์หญิงล้วนฉวี หัสดินทร
 ศาสตราจารย์ หม่อมราชวงศ์แหลมฉาน หัสดินทร
 หม่อมราชวงศ์ลมเพย หัสดินทร
 หม่อมราชวงศ์รัชสกล หัสดินทร

นอกจากนี้หม่อมเจ้าศรีใสเฉลิมศักดิ์ยังทรงมีหม่อมอีกหนึ่งคนไม่ปรากฏนาม มีโอรสและธิดา คือ
 หม่อมราชวงศ์เฉลิมศักดิ์ หัสดินทร สมรสกับ นางจำรัส หัสดินทร ณ อยุธยา
 หม่อมหลวงเกิดศรี หัสดินทร สมรสกับ สิบตรีอุทัย ดีนุสินธิ์ 
 หม่อมราชวงศ์หญิงวิศิษฐ์ศรี หัสดินทร

และทรงมีโอรสและธิดากับหม่อมคนสุดท้ายชื่อ หม่อมเทียบ มีโอรสและธิดาดังนี้
  หม่อมราชวงศ์เบญจรัตนสดศรี หัสดินทร
 หม่อมราชวงศ์อนุศักดิ์ หัสดินทร
  หม่อมราชวงศ์ทวีพันธ์วัฒนา หัสดินทร
 หม่อมราชวงศ์สร้อนสนธ์สังวาล หัสดินทร

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

อ้างอิง

หมวดหมู่:พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ ชั้น 4‎
หมวดหมู่:พระองค์เจ้า
หมวดหมู่:พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว
บริรักษ์นรินทรฤทธิ์
หมวดหมู่:ราชสกุลหัสดินทร์