เล็ก บุนนาค

เล็ก บุนนาค เป็นธิดาของเจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) กับท้าวศรีสุนทรนาฏ (แก้ว พนมวัน ณ อยุธยา) และเป็นพระชนนีของพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

 ประวัติ 
เล็ก เป็นธิดาคนเล็กของเจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) ที่เกิดกับท้าวศรีสุนทรนาฏ (แก้ว พนมวัน ณ อยุธยา) ซึ่งทั้งบิดาและมารดามาจากตระกูลขุนนาง จำเดิมท้าวศรีสุนทรนาฏผู้มารดาได้กำพร้าบิดามาแต่เยาว์วัยเพราะบิดาถูกทำร้ายจนถึงแก่ความตายขณะปฏิบัติหน้าที่ในกัมพูชา ท้าวศรีสุนทรนาฏจึงเข้ามาอยู่ในอุปการะในสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) และได้ตกเป็นอนุภริยาของเจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) จนมีบุตรด้วยกันสองคน เล็กมีพี่สาวร่วมบิดามารดาคือคุณหญิงมณี พิพิธภัณฑ์วิจารณ์ ครั้นเวลาต่อมาท้าวศรีสุนทรนาฏได้สมรสใหม่กับหลวงอำนาจณรงค์ราญ (หม่อมราชวงศ์ยัน พนมวัน) เล็กมีน้องชายต่างบิดาคือหม่อมหลวงต่อ พนมวันส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ : ฐานบุ๊คส์, 2554, หน้า 201 แม้เธอจะเป็นธิดาที่เกิดแต่อนุภริยา แต่ก็ได้รับการศึกษาอย่างดีโดยสำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนแห่งหนึ่งในเมืองปีนังวินิตา ดิถียนต์. ดวงแก้วแห่งพระมงกุฏเกล้า. กรุงเทพฯ : สำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ, 2552, หน้า 80-82

เล็กถือเป็นดรุณีแรกรุ่นที่มีรูปลักษณ์สวยงาม ครั้นเวลาต่อมาได้เป็นภริยาของพระยาอภัยภูเบศร (เลื่อม อภัยวงศ์) ได้ไม่ช้านาน สามีก็สมรสกับสตรีตามความเห็นชอบของบิดามารดาขณะที่เล็กยังตั้งครรภ์ เมื่อการณ์เป็นเช่นนั้นเล็กจึงออกจากเคหาสน์ของสามีกลับมาอยู่กับท้าวศรีสุนทรนาฏ และให้กำเนิดธิดา ณ บ้านคลองบางหลวงของมารดา ท้าวศรีสุนทรนาฏจึงตั้งนามแก่ธิดานั้นว่า "เครือแก้ว" และเรียกโดยทั่วไปว่า "ติ๋ว" ที่ต่อมาได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีในรัชกาลที่ 6

เล็กสมรสหนที่สองกับหลวงบริหารยุคลบาท (แหวน จารุดุล) มีบุตร-ธิดาด้วยกัน 4 คน ได้แก่
 นายแพทย์ สุประเกต จารุดุล สมรสกับคุณหญิงอรุณธดี จารุดุล (นามเดิม อาบ วิเศษกุล)
 คุณหญิงสัตยวดี กุวานนท์ (นามเดิม กิ่งแก้ว จารุดุล) สมรสกับพลเอก ประพัทธ์ กุวานนท์
 กาญจนีย์ จารุดุล
 มณีพันธุ์ จารุดุล สมรสกับอุษา จารุดุล

เล็กเสียชีวิตปีใดไม่ปรากฏ ทราบแต่เพียงว่าขณะนั้นพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวียังเยาว์ชันษา ท้าวศรีสุนทรนาฏจึงอุปการะหลานสาวสืบมา พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีจึงเข้ามาประจำกับยายและเข้ารับราชการในราชสำนัก

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายเขมร
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายเปอร์เซีย
หมวดหมู่:สกุลบุนนาค
หมวดหมู่:สกุลอภัยวงศ์
หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดพระตะบอง