เจ้าคุณพระราชพันธุ์นวล

เจ้าคุณพระราชพันธุ์นวล บางแห่งเรียก เจ้าคุณโต (ราว พ.ศ. 2292 – 20 สิงหาคม พ.ศ. 2370) เป็นภริยาในเจ้าพระยาอรรคมหาเสนา (บุนนาค) ท่านเกิดในตระกูลคหบดีชาวบ้านอัมพวา ตำบลบางช้าง จังหวัดสมุทรสงคราม เป็นพระธิดาของพระชนกทอง ณ บางช้าง กับสมเด็จพระรูปศิริโสภาคย์มหานาคนารี เป็นพระกนิษฐาในสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี มีพี่น้องร่วมบิดามารดา รวม 10 คน ซึ่งนับเป็นสายสกุลราชินิกุล ได้แก่ 
 เจ้าคุณหญิงแวน (บางแห่งว่า แว่น)
 เจ้าคุณหญิงทองอยู่  สมรสกับท่านตาขุนทอง มีธิดาชื่อ "หงส์" ซึ่งถวายตัวเป็นพระสนมใน พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
 เจ้าคุณชายชูโต ต้นสกุลชูโต แสง-ชูโต และ สวัสดิ์-ชูโต
 สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี
 เจ้าคุณชายแตง
 เจ้าคุณหญิงชีโพ มีบุตรชายเพียงผู้เดียวชื่อ หงส์ แต่โดนพม่าจับเอาไปเป็นเชลย และไม่ได้กลับคืนมา จึงสิ้นสุดวงศ์เพียงเท่านี้
 เจ้าคุณชายพู
 เจ้าคุณหญิงเสม
 เจ้าคุณหญิงนวล (เจ้าคุณพระราชพันธุ์นวล)
 เจ้าคุณหญิงแก้ว สมรสกับพระยาสมุทรสงครามซึ่งมีบรรพบุรุษโดยนับทางบิดาตลอดเป็นเจ้าแสนเช่นกัน  ทั้งเจ้าคุณหญิงแก้วและพระยาสมุทรสงครามเป็นต้นสกุล ณ บางช้าง

เจ้าคุณพระราชพันธุ์นวลมีบุตร-ธิดากับเจ้าพระยาอัครมหาเสนา (บุนนาค) 10 คน เป็นชาย 6 คน และหญิง 4 คน ซึ่งทั้งสิบคนนับว่าเป็นราชินิกุล ได้แก่
 เจ้าคุณชาย ถึงอสัญกรรมแต่ยังเยาว์
 เจ้าคุณหญิงนุ่น เกิดสมัยกรุงธนบุรี พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้สำเร็จราชการในพระบรมมหาราชวัง ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เรียกกันว่า "เจ้าคุณวังหลวง"
 เจ้าคุณชายก้อน ถึงอสัญกรรมแต่ยังเยาว์ 
 เจ้าคุณชายทิน ถึงอสัญกรรมแต่ยังเยาว์ 
 เจ้าคุณหญิงคุ้ม เกิดในพ.ศ. 2325 เป็นผู้สำเร็จราชการในกรมพระราชวังบวรสถานมงคล ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เรียกกันว่า "เจ้าคุณวังหน้า" 
 เจ้าคุณหญิงต่าย เกิดในพ.ศ. 2326 รับราชการอยู่ในกับสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงเทพยวดี ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย คนทั้งหลายเรียกว่า "เจ้าคุณปราสาท"
 เจ้าคุณหญิงพั้ง ถึงอสัญกรรมแต่ยังเยาว์ 
 เจ้าคุณชายดิศ ต่อมาเป็นสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยุรวงศ์ คนทั้งหลายเรียกกันว่า "สมเด็จเจ้าพระยาองค์ใหญ่"
 เจ้าคุณชายแขก ถึงอสัญกรรมแต่ยังเยาว์ 
 เจ้าคุณชายทัต ต่อมาเป็นสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติ คนทั้งหลายเรียกกันว่า "สมเด็จเจ้าพระยาองค์น้อย"

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
มีนักแสดงผู้รับบท เจ้าคุณพระราชพันธุ์นวล ได้แก่

 พัชราภา ไชยเชื้อ จากละครเรื่อง ฟ้าใหม่ (2547)
 ศุภรดา เต็มปรีชา จากละครเรื่อง ศรีอโยธยา 2 (2562)

อ้างอิง

หมวดหมู่:สกุลบุนนาค
หมวดหมู่:สกุล ณ บางช้าง