เกาะรัตนโกสินทร์

เกาะรัตนโกสินทร์ เป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม ตั้งอยู่ในเขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ถือเป็นศูนย์กลางทางการเมือง การปกครอง และศาสนาของประเทศไทยมาตั้งแต่ยุคเริ่มต้นของกรุงรัตนโกสินทร์ โดยมีขอบเขตทางธรรมชาติ ได้แก่ แม่น้ำเจ้าพระยาทางทิศตะวันตก และคูคลองที่ขุดขึ้นในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เช่น คลองรอบกรุงและคลองคูเมืองเดิม ทางทิศตะวันออก ทำให้พื้นที่นี้มีลักษณะคล้ายเกาะ จึงเรียกกันว่า "เกาะรัตนโกสินทร์" เดิมพื้นที่แห่งนี้เป็นย่านชุมชนชาวจีนในสมัยกรุงธนบุรี ก่อนจะมีการขอให้ย้ายชุมชนออกเพื่อจัดสร้างพระบรมมหาราชวังและสถาปนากรุงเทพมหานครเป็นราชธานีใน พ.ศ. 2325

ในปัจจุบัน เกาะรัตนโกสินทร์เป็นที่ตั้งของสถานที่สำคัญระดับชาติ เช่น พระบรมมหาราชวัง วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ศาลหลักเมือง ท้องสนามหลวง กระทรวงกลาโหม และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ นอกจากนี้ยังประกอบด้วยศาสนสถาน โบราณสถาน พิพิธภัณฑ์ และสถานที่ราชการอีกจำนวนมาก ทำให้พื้นที่นี้เป็นหัวใจของกรุงเทพมหานครในเชิงสัญลักษณ์ สถาปัตยกรรม และประวัติศาสตร์ ทั้งยังเป็นเขตอนุรักษ์เมืองเก่าที่ได้รับการดูแลเพื่อคงไว้ซึ่งเอกลักษณ์ของราชธานีเก่า และเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่สำคัญของประเทศ

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
เดิม เกาะรัตนโกสินทร์มีอาณาเขตอยู่ในเขตพระนครทั้งหมด ล้อมรอบด้วยแม่น้ำเจ้าพระยาและคลองรอบกรุง มีพื้นที่ประมาณ  แบ่งออกเป็น 2 ชั้น คือ

 เกาะรัตนโกสินทร์ชั้นใน คือ บริเวณที่มีอาณาเขตล้อมรอบด้วยแม่น้ำเจ้าพระยาและคลองคูเมืองเดิม (คลองหลอด) เคยเป็นส่วนหนึ่งของกรุงธนบุรีมาก่อน มีพื้นที่ประมาณ  ครอบคลุมท้องที่แขวงพระบรมมหาราชวังทั้งแขวง
 เกาะรัตนโกสินทร์ชั้นนอก คือ บริเวณที่มีอาณาเขตอยู่ระหว่างคลองคูเมืองเดิมกับคลองรอบกรุง (คลองบางลำพู-คลองโอ่งอ่าง) ล้อมรอบด้วยคลองคูเมืองเดิม แม่น้ำเจ้าพระยาด้านทิศเหนือ คลองรอบกรุง และแม่น้ำเจ้าพระยาด้านทิศใต้ มีพื้นที่ประมาณ  ครอบคลุมท้องที่ส่วนใหญ่ของเขตพระนคร ได้แก่ แขวงชนะสงคราม แขวงบวรนิเวศ แขวงสำราญราษฎร์ แขวงศาลเจ้าพ่อเสือ แขวงเสาชิงช้า แขวงวัดราชบพิธ แขวงตลาดยอด และแขวงวังบูรพาภิรมย์
ปัจจุบัน ตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการอนุรักษ์และพัฒนากรุงรัตนโกสินทร์ และเมืองเก่า พ.ศ. 2564 ในข้อ 5 นับรวมพื้นที่ต่อเนื่องบริเวณเกาะรัตนโกสินทร์ชั้นนอกเพิ่ม ในฝั่งพระนครช่วงพื้นที่ที่อยู่ระหว่างคลองรอบกรุงกับคลองผดุงกรุงเกษม ซึ่งมีพื้นที่ประมาณ  ครอบคลุมท้องที่เขตพระนครในแขวงที่เหลือ คือ แขวงบ้านพานถม แขวงบางขุนพรหม และแขวงวัดสามพระยา รวมทั้งเขตป้อมปราบศัตรูพ่ายและเขตสัมพันธวงศ์ทั้งเขต ทำให้เกาะรัตนโกสินทร์มีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 

 ประวัติศาสตร์ 
กรุงเทพมหานครได้สถาปนาขึ้นเป็นเมืองหลวงของไทยในปี พ.ศ. 2325 โดยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายเมืองหลวงจากกรุงธนบุรีมาตั้งที่ตำบลบางกอก ทางฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา เนื่องจากเหตุผลดังนี้
 มีประชากรตั้งถิ่นฐานเพิ่มขึ้น ถ้าขยายเมืองออกไปทั้งสองฝั่งแม่น้ำจะไม่เหมาะสมแก่การปกป้องเมือง เพราะเมืองมีลักษณะเป็นเมืองอกแตก คือมีแม่น้ำไหลผ่านเมือง ทำให้ป้องกันข้าศึกได้ยาก และไม่สามารถขยายเมืองออกไปได้อีก
 ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยามีพื้นที่กว้างขวางกว่า สามารถขยายเมืองออกไปได้ในอนาคต

เมื่อ พ.ศ. 2520 หรือ 5 ปีก่อนพระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี ทางราชการได้กำหนดชื่อ "เกาะรัตนโกสินทร์" ขึ้น เพื่อกำหนดไว้เป็นเขตปรับปรุงปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่ เพราะถือเป็นกรุงรัตนโกสินทร์ระยะแรกเริ่ม

 ดูเพิ่ม 
 กรุงเทพมหานคร
 เขตพระนคร

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 


หมวดหมู่:เขตพระนคร
หมวดหมู่:ย่านในกรุงเทพมหานคร
รัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:กรุงรัตนโกสินทร์