โดแฟ็งแห่งฝรั่งเศส

โดแฟ็งแห่งฝรั่งเศส () หรือ โดแฟ็งแห่งเวียนัว () คืออิสริยยศที่มีไว้สำหรับทายาทผู้มีสิทธิโดยตรง ผู้ซึ่งจะขึ้นครองราชบัลลังก์แห่งฝรั่งเศสในอนาคต ในประวัติศาสตร์มีผู้ดำรงอิสริยยศนี้ในช่วงปี ค.ศ. 1350 - 1791 และช่วงปี ค.ศ. 1824 - 1830 คำว่า โดแฟ็ง แปลตรงตัวจากภาษาฝรั่งเศสได้ว่า โลมา ซึ่งอ้างอิงถึงสัตว์ในตราอาร์มประจำอิสริยยศนี้ 

ประวัติศาสตร์
กีกที่ 8 เคานต์แห่งเวียนัว ผู้มีสัญลักษณ์ปลาโลมาอยู่บนตราอาร์มประจำตัวจึงได้รับชื่อเล่นว่า เลอโดแฟ็ง ต่อมายศ โดแฟ็งแห่งเวียนัว จึงสืบทอดมายังทายาทในตระกูลของเจ้าชายแห่งอีฟว์โต จนกระทั่งปี ค.ศ. 1349 เมื่อเอิงแบร์ที่ 2 ขายที่ดินซึ่งเป็นแคว้นในระบบมาเนอร์ที่เรียกว่า แคว้นโดฟีเน ให้แก่พระเจ้าฟิลิปที่ 6 ในเงื่อนไขที่ว่ารัชทายาทแห่งฝรั่งเศสจะเป็นผู้สืบทอดอิสริยยศ เลอโดแฟ็ง ต่อไป ส่วนมเหสีของรัชทายาทจะได้อิสริยยศ ลาโดฟีน

เจ้าชายฝรั่งเศสพระองค์แรกที่ทรงถูกเรียกขานว่า "เลอโดแฟ็ง" คือพระเจ้าชาร์ลที่ 5 ซึ่งยศนี้ประมาณเทียบเท่าได้กับยศ "เจ้าชายแห่งเวลส์" ของอังกฤษ, "ดยุกแห่งบรากันซา" ของโปรตุเกส หรือ "เจ้าชายแห่งอัสตูเรียส" ของสเปน ซึ่งพระยศเต็มของโดแฟ็งมีนามว่า "โดยพระคุณแห่งพระเจ้า, โดแฟ็งแห่งเวียนัว, เคานต์แห่งวาล็องตีนัวและดียัว" () ส่วนตราอาร์มประจำตำแหน่งจะเป็นการรวมเอาสัญลักษณ์ปลาโลมา (โดฟีเน) กับสัญลักษณ์ดอกลิลลี (เฟลอร์เดอลี) เข้าด้วยกัน และในบางกรณีอาจจะรวมเอาสัญลักษณ์ของตราอาร์มอื่นเข้าไว้ด้วย เช่น โดแฟ็งฟรานซิส (ค.ศ. 1518 - 1536) ซึ่งเป็นพระโอรสในพระเจ้าฟร็องซัวที่ 1 ทรงปกครองแคว้นเบรอตาญ ขณะทรงพระยศโดแฟ็งจึงมีเอารวมเอาสัญลักษณ์ของแคว้นดังกล่าวมาประดับไว้ในตราอาร์มประจำอิสริยยศโดแฟ็งด้วย หรือในกรณีของพระเจ้าฟร็องซัวที่ 2 ผู้ทรงดำรงตำแหน่งพระมหากษัตริย์แห่งสกอตแลนด์จากการเสกสมรสกับพระราชินีนาถแมรีที่ 1 แห่งสกอตแลนด์ จึงได้มีการนำเอาสัญลักษณ์ตราอาร์มของราชอาณาจักรสกอตแลนด์เข้ามารวมในตราอาร์มของโดแฟ็งแห่งฝรั่งเศส

แต่เดิมแล้วผู้ทรงพระยศโดแฟ็งมีภาระรับผิดชอบปกครองแคว้นโดฟีเน ซึ่งตามกฎหมายเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ และพระจักรพรรดิทรงพระราชทานอำนาจให้แก่รัชทายาทฝรั่งเศสปกครอง แต่ทรงกำหนดห้ามมิให้รวมเข้ากับฝรั่งเศส เพราะแคว้นโดฟีเนเคยบอบช้ำจากระบอบอนาธิปไตยในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 14 - 15 เนื่องจากในขณะนั้นโดแฟ็งแห่งฝรั่งเศสถูกมองว่าไร้ซึ่งอำนาจและเป็นเพียงแค่ตำแหน่งเล็ก ๆ 

ในช่วงที่เจ้าชายหลุยส์ พระโอรสในพระเจ้าชาร์ลที่ 7 ทรงดำรงพระยศโดแฟ็ง หลุยส์ทรงท้าท้ายพระบิดาด้วยการพำนักอยู่ในแคว้นโดฟีเนนานกว่าที่พระบิดาทรงอนุญาต และยังทรงเข้าไปยุ่งเกี่ยวการเมืองในทางที่เป็นประโยชน์ต่อโดฟีเนมากกว่าต่อฝรั่งเศส เช่น การเสกสมรสกับชาร์ล็อตต์แห่งซาวอยเพื่อต่อต้านพระประสงค์ของพระบิดา ซึ่งซาวอยถือว่าเป็นพันธมิตรของโดฟีเนและเจ้าชายหลุยส์มีพระประสงค์ในการกระชับความสัมพันธ์ในการที่จะกำจัดกลุ่มกบฏและกองโจรให้หมดไปจากแคว้นของพระองค์ ต่อมาในปี ค.ศ. 1456 เจ้าชายหลุยส์ทรงถูกบังคับให้เสด็จออกจากแคว้นโดยกองทหารของพระเจ้าชาร์ลที่ 7 ทำให้ทั้งแคว้นตกอยู่ในความสับสนวุ่นวาย แต่ต่อมาเมื่อทรงขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าหลุยส์ที่ 11 แห่งฝรั่งเศส พระองค์จึงทรงผนวกเอาโดฟีเนรวมเข้ามาอยู่ใต้อำนาจฝรั่งเศสโดยสมบูรณ์ 

พระอิสริยยศโดแฟ็งจะถูกพระราชทานโดยอัตโนมัติแก่ทายาทผู้มีสิทธิ์โดยตรงในราชบัลลังก์ฝรั่งเศสลำดับถัดไป ซึ่งลำดับดังกล่าวก็ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขต่าง ๆ เช่น ลำดับการประสูติ, ลำดับการสืบราชสมบัติของพระราชบิดา-พระราชมารดา หรือการสิ้นพระชนม์ลงของโดแฟ็งพระองค์ก่อนหน้า โดยการพระราชทานยศโดยอัตโนมัตินี้ไม่เหมือนกับการพระราชทานยศเจ้าชายแห่งเวลส์ของอังกฤษ ที่ซึ่งพระมหากษัตริย์อังกฤษจะพระราชทานให้ในรูปของการปูนบำเหน็จอยู่เสมอ ไม่ใช่การได้รับพระยศโดยอัตโนมัติหลังทรงประสูติ

พระราชโอรสในพระมหากษัตริย์แห่งฝรั่งเศสจะดำรงบรรดาศักดิ์ในชั้น ราชโอรสแห่งฝรั่งเศส () ในขณะที่พระนัดดาสายพระโอรสของกษัตริย์จะดำรงบรรดาศักดิ์ในชั้น ราชนัดดาแห่งฝรั่งเศส ส่วนพระโอรส-ธิดาและพระนัดดาในโดแฟ็งแห่งฝรั่งเศสจะทรงบรรดาศักดิ์ในชั้นที่สูงกว่า ซึ่งจะทรงได้รับการปรณนิบัติเทียบเท่าพระราชโอรส-ธิดาและพระราชนัดดาของพระมหากษัตริย์ฝรั่งเศสตามลำดับ เช่น พระโอรสของโดแฟ็งซึ่งเป็นพระราชนัดดาในองค์กษัตริย์ (พระมหากษัตริย์เป็นพระบิดาของโดแฟ็ง โดแฟ็งเป็นพระบิดาของพระโอรสพระองค์นั้น) จะทรงบรรดาศักดิ์เป็นราชโอรสแห่งฝรั่งเศสเทียบเท่าบรรดาพระปิตุลา (ลุง, อา) พระมาตุจฉา (ป้า, น้า) แม้ในความเป็นจริงแล้วจะต้องทรงบรรดาศักดิ์เพียงแค่พระราชนัดดาก็ตาม ส่วนพระนัดดาของโดแฟ็ง (พระราชปนัดดาในพระมหากษัตริย์) ก็จะทรงบรรดาศักดิ์เป็นราชนัดดาแห่งฝรั่งเศส แม้ในความเป็นจริงแล้วจะต้องทรงบรรดาศักดิ์เพียงแค่พระราชปนัดดาเท่านั้น ในขณะที่พระราชปนัดดาในพระมหากษัตริย์พระองค์อื่น ๆ จะทรงบรรดาศักดิ์เป็นเพียง เจ้าชายสืบสายพระโลหิต ()

อิสริยยศโดแฟ็งแห่งฝรั่งเศสถูกยกเลิกโดยรัฐธรรมนูญฝรั่งเศส ค.ศ. 1791 ซึ่งนิยามฝรั่งเศสให้เป็นประเทศราชาธิปไตยใต้รัฐธรรมนูญ และภายใต้รัฐธรรมนูญใหม่นี้ได้นิยามให้รัชทายาทผู้สืบราชบัลลังก์ฝรั่งเศส (ในขณะนั้นคือ โดแฟ็งหลุยส์-ชาร์ล) เปลี่ยนพระยศไปเป็น ราชกุมาร () ส่วนเจ้าชายสืบสายพระโลหิตถูกเปลี่ยนพระยศไปเป็น เจ้าชายฝรั่งเศส () การเปลี่ยนแปลงถูกประกาศรับรองโดยสภานิติบัญญัติและมีผลบังคับใช้ในวันที่ 1 ตุลาคม ค.ศ. 1791 ต่อมาเมื่อมีการฟื้นฟูราชวงศ์บูร์บงขึ้น และพระเจ้าหลุยส์ที่ 18  เสด็จขึ้นครองราชย์ พระยศโดแฟ็งก็ถูกนำกลับมาใช้อีกครั้ง อย่างไรก็ดีในช่วงรัชสมัยดังกล่าวกลับไม่มีผู้ได้ดำรงพระยศโดแฟ็งไปจนกระทั่งพระเจ้าหลุยส์ที่ 18 เสด็จสวรรคต ต่อมาด้วยการเสด็จขึ้นครองราชย์ของพระอนุชาในพระเจ้าหลุยส์ที่ 18 ซึ่งก็คือ พระเจ้าชาร์ลที่ 10 พระโอรสของพระเจ้าชาร์ลนามว่า หลุยส์-อ็องตวน ดยุกแห่งอ็องกูแลม ผู้เป็นรัชทายาทโดยตรง จึงได้ทรงพระยศโดแฟ็งโดยอัตโนมัติ 

ต่อมาเมื่อพระเจ้าชาร์ลที่ 10 ทรงสละราชสมบัติและพระโอรสของพระองค์ก็ทรงปฏิเสธที่จะขึ้นครองราชย์ ทำให้ราชวงศ์บูร์บงพ้นจากการปกครองฝรั่งเศส ตำแหน่งนี้ก็ถูกล้มเลิกไปอีกครั้ง (รัชทายาทของพระเจ้าหลุยส์-ฟิลิปป์ที่ 1 กษัตริย์แห่งฝรั่งเศสพระองค์ต่อมา ทรงบรรดาศักดิ์เป็น "ราชกุมาร") ในภายหลังพระยศโดแฟ็งยังถูกใช้โดยเชื้อพระวงศ์บูร์บงในสเปนในฐานะผู้อ้างสิทธิในราชบัลลังก์สเปนสายสืบสิทธิโดยนิติธรรมอีกด้วย

รายพระนามโดแฟ็งแห่งฝรั่งเศส
 รูปภาพ พระนาม รัชทายาทใน ประสูติ เริ่มต้น สิ้นสุด สิ้นพระชนม์ พระอิสริยยศอื่น เสวยราชย์เป็น พระชายา 100px  ชาร์ล โดแฟ็งที่ 1 แห่งฝรั่งเศส พระเจ้าจอห์นที่ 2   21 มกราคม 1338  22 สิงหาคม 1350  8 เมษายน 1364เสวยราชสมบัติ  16 กันยายน 1380  ดยุกแห่งนอร์ม็องดี  พระเจ้าชาร์ลที่ 5   ฌานแห่งบูร์บง 100px  ชาร์ล โดแฟ็งที่ 3 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าชาร์ลที่ 5  3 ธันวาคม 1368  16 กันยายน 1380เสวยราชสมบัติ  21 ตุลาคม 1422  –  พระเจ้าชาร์ลที่ 6  – 100px  ชาร์ล โดแฟ็งที่ 4 แห่งฝรั่งเศสพระเจ้าชาร์ลที่ 6  26 กันยายน 1386  28 ธันวาคม 1386  –  –  – 100px  ชาร์ล โดแฟ็งที่ 5 แห่งฝรั่งเศส  6 กุมภาพันธ์ 1392  13 มกราคม 1401  ดยุกแห่งกุยแยน  –  – 100px  หลุยส์ โดแฟ็งที่ 6 แห่งฝรั่งเศส 22 มกราคม 1397  13 มกราคม 1401  18 ธันวาคม 1415  ดยุกแห่งกุยแยน  –  มาร์เกอริตแห่งบูร์กอญ 100px  ฌ็อง โดแฟ็งที่ 7 แห่งฝรั่งเศส  31 สิงหาคม 1398  18 ธันวาคม 1415  5 เมษายน 1417  ดยุกแห่งตูแรน  –  ฌักเกอลีนแห่งแอโน 100px  ชาร์ล โดแฟ็งที่ 8 แห่งฝรั่งเศส  22 กุมภาพันธ์ 1403  5 เมษายน 1417  21 ตุลาคม 1422เสวยราชสมบัติ  22 กรกฎาคม 1461  เคาน์แห่งปงตีเยอ  พระเจ้าชาร์ลที่ 7  – 100px  หลุยส์ โดแฟ็งที่ 9 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าชาร์ลที่ 7   3 กรกฎาคม 1423  22 กรกฎาคม 1461เสวยราชสมบัติ  30 สิงหาคม 1483  –  พระเจ้าหลุยส์ที่ 9  มาร์กาเร็ตแห่งสกอตแลนด์ชาร์ล็อตต์แห่งซาวอย 100px  ฟร็องซัว โดแฟ็งที่ 10 แห่งฝรั่งเศส พระเจ้าหลุยส์ที่ 9  4 ธันวาคม 1466  –  –  – 100px  ชาร์ล โดแฟ็งที่ 11 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าหลุยส์ที่ 9  30 มิถุนายน 1470  30 สิงหาคม 1483เสวยราชสมบัติ  7 เมษายน 1498  –  พระเจ้าชาร์ลที่ 8  – 100px  ชาร์ล-ออล็อง โดแฟ็งที่ 12 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าชาร์ลที่ 8   11 ตุลาคม 1492  16 ธันวาคม 1495  –  –  – 100px  ชาร์ล โดแฟ็งที่ 13 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าชาร์ลที่ 8  8 กันยายน 1496  2 ตุลาคม 1496  –  –  – 100px  ฟร็องซัว โดแฟ็งที่ 14 แห่งฝรั่งเศสพระเจ้าชาร์ลที่ 8    กรกฎาคม 1497  –  –  – 100px  ฟร็องซัว โดแฟ็งที่ 15 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าฟร็องซัวที่ 1  28 กุมภาพันธ์ 1518  10 สิงหาคม 1536  ดยุกแห่งเบรอตาญ  –  – 100px  อ็องรี โดแฟ็งที่ 16 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าฟร็องซัวที่ 1  31 มีนาคม 1519  10 สิงหาคม 1536  31 มีนาคม 1547เสวยราชสมบัติ  10 กรกฎาคม 1559  ดยุกแห่งออร์เลอ็องดยุกแห่งเบรอตาญ  พระเจ้าอ็องรีที่ 2  แคทเธอรีน เดอ เมดีชี 100px  ฟร็องซัว โดแฟ็งที่ 17 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าอ็องรีที่ 2  19 มกราคม 1544  31 มีนาคม 1547  10 กรกฎาคม 1559เสวยราชสมบัติ  5 ธันวาคม 1560  พระมหากษัตริย์พระราชสวามีแห่งสกอตแลนด์  พระเจ้าฟร็องซัวที่ 2  แมรี พระราชินีนาถแห่งชาวสกอต 100px  หลุยส์ โดแฟ็งที่ 18 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าอ็องรีที่ 4  27 กันยายน 1601  14 พฤษภาคม 1610เสวยราชสมบัติ  14 พฤษภาคม 1643  –  พระเจ้าหลุยส์ที่ 13  – 100px  หลุยส์ โดแฟ็งที่ 19 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าหลุยส์ที่ 13  5 กันยายน 1638  14 พฤษภาคม 1643เสวยราชสมบัติ  1 กันยายน 1715  –  พระเจ้าหลุยส์ที่ 14  – 100px  หลุยส์ โดแฟ็งที่ 20 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าหลุยส์ที่ 14  1 พฤศจิกายน 1661  14 เมษายน 1711  –  –  มาเรีย อันนา วิกตอเรียแห่งบาวาเรีย 100px  หลุยส์ โดแฟ็งที่ 21 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าหลุยส์ที่ 14  16 สิงหาคม 1682  14 เมษายน 1711  18 กุมภาพันธ์ 1712  ดยุกแห่งบูร์กอญ  –  มารี อะเดเลดแห่งซาวอย 100px  หลุยส์ โดแฟ็งที่ 22 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าหลุยส์ที่ 14  8 มกราคม 1707  18 กุมภาพันธ์ 1712  8 มีนาคม 1712  ดยุกแห่งเบรอตาญ  –  – 100px  หลุยส์ โดแฟ็งที่ 23 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าหลุยส์ที่ 14   15 กุมภาพันธ์ 1710  8 มีนาคม 1712  1 กันยายน 1715เสวยราชสมบัติ  10 พฤษภาคม 1774  ดยุกแห่งอองฌู  พระเจ้าหลุยส์ที่ 15  – 100px  หลุยส์-แฟดีน็อง โดแฟ็งที่ 24 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าหลุยส์ที่ 15  4 กันยายน 1729  20 ธันวาคม 1765  –  –  มารีอา เตเรซา ราฟาเอลาแห่งสเปนมาเรีย โจเซฟาแห่งซัคเซิน 100px  หลุยส์-ออกุสต์ โดแฟ็งที่ 25 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าหลุยส์ที่ 15  23 สิงหาคม 1754  20 ธันวาคม 1765  10 พฤษภาคม 1774เสวยราชสมบัติ  21 มกราคม 1793  ดยุกแห่งแบร์รี  พระเจ้าหลุยส์ที่ 16  มาเรีย อันโทเนียแห่งออสเตรีย 100px  หลุยส์-โฌแซ็ฟ โดแฟ็งที่ 26 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าหลุยส์ที่ 16  22 ตุลาคม 1781  4 มิถุนายน 1789  –  –  – 100px  หลุยส์-ชาร์ล โดแฟ็งที่ 27 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าหลุยส์ที่ 16   27 มีนาคม 1785  4 มิถุนายน 1789  1 ตุลาคม 1791ในฐานะเจ้าชายพระราชกุมาร  8 มิถุนายน 1795  ดยุกแห่งนอร์ม็องดี  พระเจ้าหลุยส์ที่ 17  – 100px  หลุยส์ อ็องตวน โดแฟ็งที่ 28 แห่งฝรั่งเศส  พระเจ้าชาร์ลที่ 10   6 สิงหาคม 1775  16 กันยายน 1824  2 สิงหาคม 1830เสวยราชสมบัติ  3 มิถุนายน 1844  ดยุกแห่งอ็องกูแลม  พระเจ้าหลุยส์ที่ 19  มารี-เตแรซแห่งฝรั่งเศส

 ตราอาร์ม 

ดูเพิ่ม
เจ้าชายแห่งเวลส์
มกุฎราชกุมาร
เจ้าชายสืบสายพระโลหิต


หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ฝรั่งเศส
หมวดหมู่:ฐานันดรศักดิ์
หมวดหมู่:รัชทายาท