อักษรบูรีโวลิโอ

อักษรบูรีโวลิโอ (โวลิโอ: , Buri Wolio) เป็นอักษรอาหรับที่มีลักษณะใกล้เคียงกับอักษรยาวี ดัดแปลงมาเพื่อใช้เขียนภาษาโวลีโอซึ่งเป็นภาษาที่ใช้พูดในเมืองเบาเบา เกาะบูตน จังหวัดซูลาเวซีตะวันออกเฉียงใต้ อินโดนีเซีย อักษรนี้มีลักษณะใกล้เคียงกับอักษรยาวี ต่างกันเพียงว่าอักษรบูรีโวลิโอนี้มีเครื่องหมายแทนสระด้วย อักษรนี้ประกอบด้วยอักษร 22 ตัว มาจากอักษรอาหรับ 17 ตัว และอักษรยาวี 5 ตัว

ไม่เป็นที่กระจ่างว่ามีการใช้งานอักษรบูรีโวลิโอเป็นครั้งแรกเมื่อใด แต่รายงานจากเอกสารตัวเขียนบูตนที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่พบประมาณการว่าอักษรนี้มีขึ้นตั้งแต่การเข้ามาของศาสนาอิสลามที่เกาะบูตนเมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 16 และเนื่องจากภาษาโวลิโอเป็ยภาษากลางของรัฐสุลต่านบูตน ทำให้มีการใช้อักษรนี้ในงานเขียนสมัยโบราณบนเกาะบูตน เช่น ตำรากฎหมาย ตำราศาสนา และจดหมายทางการทูต

ชุดตัวอักษร
อักษร
อักษรบูรีโวลิโอประกอบด้วยอักษรหลัก 22 ตัว ซึ่งแบ่งเป็นอักษร 15 ตัวที่มาจากอักษรอาหรับ และอักษรใหม่ 7 ตัวที่สร้างขึ้นด้วยการเพิ่มจุดลงในอักษรอาหรับที่มีอยู่แล้ว อักษรใหม่เหล่านั้นถูกเน้นในตารางด้านล่าง นอกจากนี้ยังมีอักษรเพิ่มเติม 13 ตัวที่ใช้เฉพาะในคำยืมจากภาษาอาหรับหรือภาษาในยุโรป

+อักษรหลักในอักษรบูรีโวลิโอชื่อรูปแทนเสียงเทียบอักษรละตินหมายเหตุเดี่ยวท้ายกลางต้นʾalif ā / ʾ ในภาษาโวลิโอออกเสียงเป็น /ʔ/ ส่วนในคำยืมสามารถออกเสียงเป็น /ā/bāʾb หน่วยเสียง /b/ ที่กลมกลืนตามเสียงหลังḃāḃอักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับtāʾtjīmjcācอักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับd หน่วยเสียงในเสียงพยัญชนะหยุด /d/ḋāḋอักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับrāʾrzāynzsīnsngāngอักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับpāp อักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับkāfkgāg อักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับlāmlmīmmnūnnnyānyอักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับhāʾhwāwyāʾ /a/  a / y ในภาษาโวลิโอออกเสียงเป็น /a/ ส่วนคำยืมออกเสียงเป็น /j/

+อักษรเพิ่มเติมชื่อรูปแทนเสียงเทียบอักษรละตินเดี่ยวท้ายกลางหน้าṡāʾsHaḥkhāʾkhżālzsyinsyṣādsḍāddṭāʾtẓāʾzʿaynʿghaynghfāʾfqāfq

เครื่องหมายเสริมสัทอักษร
อักษรบูรีโวลิโอไม่สามารถอ่านออกโดยไม่มีเครื่องหมายเสริมสัทอักษร ซึ่งต่างจากอักษรยาวีและอักษรเปโกน รูปร่างและตำแหน่งของเครื่องหมายเสริมสัทอักษรมีความสำคัญมาก โดยอักษรบูรีโวลิโอมีเครื่องหมายเสริมสัทอักษรถึง 6 รูปแบบ ได้แก่ เครื่องหมายเสริมสัทอักษรซุกูน (สระศูนย์) เครื่องหมายเสริมสัทอักษร 3 แบบที่มาจากภาษาอาหรับ แทนเสียง /a/, /i/ และ /u/ และเครื่องหมายเสริมสัทอักษรใหม่สองตัวที่พบได้ในอักษรบูรีโวลิโอ ซึ่งแทนเสียง /e/ กับ /o/ เครื่องหมายเสริมสัทอักษรทั้งหมดทำหน้าที่เป็นสระเสียงสั้น ส่วนอักษร "", "" หรือ "" จะทำให้เกิดเครื่องหมายเสริมสัทอักษรเป็นสระเสียงยาว

+เครื่องหมายเสริมสัทอักษรในอักษรบูรีโวลิโอ ซุกูน(สระศูนย์) สั้น ยาว -a  -i  -u  -e  -o  -ā  -ī  -ū  -ē  -ō            
+สระเป็นเสียงแรกของพยางค์ สั้น ยาว A  I  U  E  O  Ā  Ī  Ū  Ē  Ō          
+สระตามหลังพยัญชนะ ซุกูน(สระศูนย์) สั้น ยาว S  Sa  Si  Su  Se  So  Sā  Sī  Sū  Sē  Sō            

คำซ้ำ
ในอักษรบูรีโวลิโอ คำซ้ำสร้างขึ้นด้วยวิธีคล้ายกับของอักษรยาวีและอักษรเปโกนที่การใช้ตัวเลข "٢" หลังฐานศัพท์

ถ้าคำศัพท์เป็นคำต่อท้าย เลข "٢" จะปรากฏระหว่างฐานศัพท์กับคำต่อท้าย ทำให้ตัวซ้ำตัวอยู่ตรงกลางคำศัพท์

ข้างล่างคือตัวอย่างคำศัพท์พื้นฐาน:

 อักษรบูรีโวลิโอ  อักษรละติน    humbu-humbu   sumbe-sumbe   incema-incema    ngawu-ngawuna 

ตัวอย่าง
ข้อความข้างล่างเป็นตัวอย่างกวีภาษาโวลิโอ "Kaḃanti Bunga Malati" ซึ่งเขียนใหม่เป็นอักษรละตินโวลิโอใน ค.ศ. 2004

 ภาษาโวลิโอ แปลภาษาอินโดนีเซีย อักษรบูรีโวลิโอ อักษรละติน Mincuanapo isarongi rangkaea

Ne sabutuna aḃari ʾaratāna

Tabeanamo isarongi rangkaea

Hengga ḥaquna apekaḋawuakamoBelumlah dikatakan orang kaya

Kalau hanya banyak hartanya

Tapi yang dikatakan kaya

Miliknya pun rela diberikannya Mincuanapo isarongi misikini

Ne sabutuna inda teʾaratāna

Tabeanamo isarongi misikini

Apēlua ʿarasi koḥaqunaBukanlah dinamakan orang miskin

Jika hanya tidak punya harta

Sebenarnya orang miskin itu

(adalah orang yang) Masih mengharapkan hak sesamanya Mincuanapo isarongi maradika

Ne sabutuna apōpua ipau

Tabeanamo isarongi maradika

Amaradikamo iwāna narakā 
Belumlah dikatakan merdeka

Kalau hanya memangku jabatan

Sebenarnya yang (dikatakan) merdeka itu

(adalah orang yang) Sudah bebas dari api neraka

 ดูเพิ่ม
 อักษรยาวี
 อักษรเปโกน

อ้างอิง

 แหล่งข้อมูลอื่น
 Manuskrip Buton: Keistimewaan dan Nilai Budaya 
 Collection of Wolio Manuscripts at the British Library
 Fragments of three different manuscripts from La Ode Zaenu collection in Baubau, Digitized by DREAMSEA Project
 Peacock, A.C.S. (2019) "Arabic Manuscripts from Buton, Southeast Sulawesi, and the Literary Activities of Sultan Muḥammad ʿAydarūs (1824–1851)" in Journal of Islamic Manuscripts, Volume 10: Issue 1, pp 44–83 Brill DOI: 10.1163/1878464X-01001005

หมวดหมู่:อักษรอาหรับ