พระโหราธิบดี

พระโหราธิบดี เป็นบุคคลสำคัญท่านหนึ่งในแวดวงวรรณกรรมในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช แต่ทั้งนี้ "พระโหราธิบดี" มิใช่ชื่อบุคคล แต่เป็นตำแหน่งและบรรดาศักดิ์  พระโหราธิบดี เป็นตำแหน่งอธิบดีแห่งโหร หรือโหรหลวงประจำราชสำนัก อีกทั้งยังเป็นผู้ควบคุมหรือเป็นหัวหน้าการประกอบพิธีการต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับศาสนาพราหมณ์อีกด้วย ซึ่งต้องเป็นบุคคลที่เป็นผู้รู้หนังสือรวมถึงรอบรู้สรรพวิทยาต่าง ๆ 

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงสันนิษฐานว่า พระโหราธิบดีท่านนี้เป็นชาวเมืองพิจิตร นับถือกันว่าทำนายแม่นยำ เคยทายจำนวนหนูที่สมเด็จพระเจ้าปราสาททองครอบไว้อย่างถูกต้อง และเคยทายว่าไฟจะไหม้ในพระราชวังในสามวันสมเด็จพระเจ้าปราสาททองทรงเชื่อจึงเสด็จไปอยู่นอกวังและปรากฏเป็นจริงดังทำนายเกิดฟ้าผ่าต้องหลังคาพระมหาปราสาททำให้ไฟไหม้ลามไปเป็นอันมาจริง ๆ  พระโหราธิบดีเป็นที่รู้จักกันในฐานะของการเป็นผู้ประพันธ์ จินดามณี ในปี พ.ศ. 2215 ซึ่งเป็นหนังสือแบบเรียนเล่มแรกของไทย พระโหราธิบดีถึงแก่อนิจกรรมก่อน พ.ศ. 2223ความรู้ทั่วไปวรรรคดีไทย ศ.คุณหญิงกุหลาบ มัลลิกะมาส สำนักพิมพ์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง หน้า 78-79

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
มีนักแสดงผู้รับบท พระโหราธิบดี ได้แก่

 สัตยา สัตยพันธ์ จากภาพยนตร์เรื่อง ศรีปราชญ์ (2500)
 นิรุตติ์ ศิริจรรยา จากละครเรื่อง บุพเพสันนิวาส (2561)
 จาตุรงค์ มกจ๊ก จากละครเรื่อง บุพเพสันนิวาส (Boy's love) (2569)

อ้างอิง

หมวดหมู่:ขุนนางในสมัยราชวงศ์ปราสาททอง
หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดพิจิตร
หมวดหมู่:นักเขียนชาวไทย
หมวดหมู่:นักโหราศาสตร์
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระ
หมวดหมู่:ศรีปราชญ์