สำนักงานประกันสังคม

สำนักงานประกันสังคม () เป็นหน่วยงานราชการไทยสังกัดกระทรวงแรงงาน ทำหน้าที่บริหารจัดการระบบประกันสังคมของประเทศไทย รวมถึงการดำเนินงานที่เกี่ยวข้องกับกองทุนประกันสังคมและกองทุนเงินทดแทน เพื่อให้ความคุ้มครองแก่ผู้ประกันตนและลูกจ้างตามกฎหมายที่กำหนด สำนักงานประกันสังคมจัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 และมีบทบาทในการจัดเก็บเงินสมทบ การพิจารณาสิทธิ และการจ่ายสิทธิประโยชน์แก่ผู้มีสิทธิทั่วประเทศ

 ประวัติ 

 ก่อนการจัดตั้งสำนักงานประกันสังคม 
ก่อนการจัดตั้งสำนักงานประกันสังคม ประเทศไทยมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับแนวคิดด้านการประกันสังคมและการคุ้มครองแรงงานมาก่อน โดยในช่วง พ.ศ. 2497 ได้มีการจัดตั้ง "กรมประกันสังคม" ขึ้นเพื่อปฏิบัติงานตามพระราชบัญญัติประกันสังคมในขณะนั้น ต่อมาเมื่อมีประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่ 103 ลงวันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2515 ได้เริ่มจัดตั้งกลไกด้านการชดเชยกรณีประสบอันตรายจากการทำงาน และมีการจัดตั้ง "สำนักงานกองทุนเงินทดแทน"เพื่อดำเนินงานด้านกองทุนดังกล่าวในช่วงเวลาดังกล่าว

ได้มีการเคลื่อนไหวและรณรงค์จากหลายภาคส่วน โดย กลุ่มผู้นำนักศึกษา นักวิชาการ อดีตอธิบดีกรมแรงงาน กลุ่มผู้นำสหภาพแรงงาน เพื่อให้เกิดระบบประกันสังคมในประเทศไทย โดยขบวนการเคลื่อนไหวดังกล่าวเริ่มมาตั้งแต่ปลายสมัยรัฐบาล พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ ต่อเนื่องมาสมัยรัฐบาล พล.อ.ชาติชาย ชุณหะวัณ โดยมีผู้มีบทบาทสำคัญหลายท่าน เช่น นิคม จันทรวิทุร อนุสรณ์ ธรรมใจ แล ดิลกวิทยรัตน์ โชคชัย สุธาเวศ ผู้นำแรงงานและผู้นำนักศึกษาหลายท่าน เป็นต้น ต่อมา นิคม จัทรวิทุร อนุสรณ์ ธรรมใจ และ แกนนำการเคลื่อนไหวกฎหมายประกันสังคมในปี พ.ศ. 2530-2533 ได้กลับเคลื่อนไหวให้เกิดระบบประกันการว่างงานในปี พ.ศ. 2541-2544 จนกระทั่งมีการขยายสิทธิประโยชน์การประกันการว่างงานในระบบประกันสังคมของไทย

นอกจากนี้ งานด้านการคุ้มครองแรงงานกรณีประสบอันตรายจากการทำงานมีพัฒนาการมาก่อน โดยมีประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 103 ลงวันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2515 ได้ระบุให้มี "กองทุนเงินทดแทน" ในกรณีที่ลูกจ้างประสบอันตราย สูญเสียอวัยวะ ทุพพลภาพ และเสียชีวิต ซึ่งกองทุนดังกล่าวได้ริเริ่มเก็บเงินสมทบเข้ากองทุนในปี พ.ศ. 2517 โดยเริ่มในพื้นที่กรุงเทพมหานคร เฉพาะสถานประกอบการที่มีลูกจ้างมากกว่า 20 ราย ต่อมาเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2545 ได้ขยายความคุ้มครองให้สถานประกอบการที่มีลูกจ้างมากกว่า 1 รายต้องเก็บเงินสมทบเข้ากองทุนเงินทดแทน

 การจัดตั้งและพัฒนาการของสำนักงานประกันสังคม 
สำนักงานประกันสังคมจัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 โดยให้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2533 เพื่อให้ประเทศไทยมีระบบประกันสังคมอย่างเป็นทางการ โดยลูกจ้างจะได้รับความคุ้มครองทั้งในกรณีเจ็บป่วย ทุพพลภาพ และเสียชีวิต รวมถึงกรณีคลอดบุตร สงเคราะห์บุตร ชราภาพ และว่างงาน โดยมีนายอำพล สิงหโกวินท์ เป็นเลขาธิการคนแรก

สำนักงานประกันสังคมประกอบด้วยกรรมการฝ่ายนายจ้าง กรรมการฝ่ายลูกจ้าง และกรรมการจากภาครัฐบาล และอยู่ภายใต้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง เช่น พระราชบัญญัติการกลับเป็นผู้ประกันตน พ.ศ. 2554 และพระราชบัญญัติเงินทดแทน พ.ศ. 2537

สำนักงานประกันสังคมได้ขยายการคุ้มครองยาในบัญชีสำหรับผู้ป่วยด้านสุขภาพจิตหรือผู้ป่วยจิตเวช โดยสามารถเบิกยาในบัญชีได้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2554 และในวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2554 ได้เพิ่มสิทธิประโยชน์บริการทางการแพทย์กรณีเจ็บป่วยฉุกเฉินให้ผู้ประกันตนสามารถเข้ารับการรักษาโรงพยาบาลอื่นที่ไม่ใช่โรงพยาบาลตามบัตรรับรองสิทธิได้ไม่จำกัดจำนวนครั้ง

 อำนาจหน้าที่และภารกิจ 
สำนักงานประกันสังคมมีหน้าที่หลักที่ต้องดูแลผู้ประกันตนดังต่อไปนี้
 การรับเรื่องร้องเรียนจากผู้ประกันตนกรณีต่าง ๆ รวมถึงดูแลข้อพิพาทระหว่างโรงพยาบาลกับผู้ประกันตนในเบื้องต้น 
 การจัดการและตรวจสอบกองทุนเงินทดแทนให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์และเงื่อนไขของสำนักงานประกันสังคมเนื่องจากกองทุนทดแทนมีข้อบังคับที่ชัดเจนในเรื่องการบาดเจ็บจากการทำงานถึงจะทำการเบิกจ่ายได้ 
 บริหารเงินของผู้ประกันตน นายจ้าง และรัฐบาลโดยพยายามให้ได้กำไรเสมอไม่ว่ามากหรือน้อยก็ตาม 
 รับการแจ้งเรื่องการขอเป็นผู้ประกันตน, การลาออกจากการเป็นผู้ประกันตน 
 รับการแจ้งเรื่องเบิกจ่ายเงินค่าทันตกรรมของผู้ประกันตน ซึ่งปัจจุบันเบิกได้ปีละไม่เกิน 900 บาท  
 แจ้งข่าวสารให้บริษัทและผู้ประกันตนรับทราบรวมถึงการประสานงานที่ดีระหว่างเจ้าหน้าที่ฝ่ายทรัพยากรบุคคลของบริษัทอันเป็นตัวแทนผู้ประกันตน
 สำรองจ่ายงบฉุกเฉินเท่าที่จำเป็นในกรณีที่มีการประสบอันตรายฉุกเฉินสามารถรักษาได้ในโรงพยาบาลเฉพาะที่รับบัตรประกันสังคมทั่วราชอาณาจักรไทย
 ดูแลการเบิกจ่ายให้เป็นไปตามเงื่อนไขของสำนักงานประกันสังคม อาทิเช่น กรณีคนไข้ต้องเข้าพักในโรงพยาบาล หรือต้องเคลื่อนย้ายคนไข้ด้วยรถพยาบาล รวมถึงให้การเบิกจ่ายเป็นไปอย่างถูกต้อง โปร่งใส สุจริต เที่ยงธรรมและสามารถตรวจสอบได้ 
 รับแจ้งเรื่องขอเงินสงเคราะห์บุตรของผู้ประกันตน และการเสียชีวิตของผู้ประกันตน รวมถึงตรวจสอบการเบิกจ่ายให้เป็นไปตามเงื่อนไขของสำนักงานประกันสังคม อาทิเช่นการเสียชีวิตจากการทำงานหรือการเสียชีวิตจากเรื่องอื่นที่ไม่เกี่ยวข้องกับการทำงาน 
 บริหารจัดการกองทุนประกันสังคม เพื่อรองรับการจ่ายสิทธิประโยชน์ตามระบบประกันสังคม
 บริหารจัดการกองทุนเงินทดแทน เพื่อจ่ายเงินทดแทนกรณีประสบอันตรายหรือเจ็บป่วยเนื่องจากการทำงาน

นอกจากนั้นสำนักงานประกันสังคมยังได้มีส่วนในการช่วยเหลือบำบัดทุกข์บำรุงสุขให้แก่นายจ้างและลูกจ้างในประเทศต่าง ๆ เฉพาะประเทศไทยสำนักงานประกันสังคมได้ดำเนินนโยบายที่ยืดหยุ่นในการเรียกเก็บเงินจากนายจ้างและลูกจ้างโดยเรียกเก็บให้ต่ำลงกว่าร้อยละ 5 ในบางครั้งบางคราว เช่น กรณีอุทกภัยในประเทศไทย พ.ศ. 2554 เพื่อช่วยเหลือลูกจ้างและนายจ้างหรือกรณีการเพิ่มขึ้นของค่าแรงขั้นต่ำ ในปี พ.ศ. 2556

 โครงสร้างองค์กร 
 การแบ่งส่วนราชการ  
การแบ่งส่วนราชการ ประกอบด้วยกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการสำนักงานประกันสังคม พ.ศ. 2559
 สำนักงานเลขานุการกรม
 กองกฎหมาย
 กองคลัง
 กองนโยบายและแผนงาน
 กองบริหารการเงินและการบัญชี
 กองบริหารการลงทุน
 กองบริหารทรัพยากรบุคคล
 ศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพคนงานภาค 1-5
 สำนักงานประกันสังคมกรุงเทพมหานครพื้นที่ 1-12 
 สำนักเงินสมทบ
 สำนักจัดระบบบริการทางการแพทย์
 สำนักตรวจสอบ
 สำนักบริหารเทคโนโลยีสารสนเทศ
 สำนักสิทธิประโยชน์
 สำนักสร้างเสริมความมั่นคงแรงงานนอกระบบ
 สำนักงานประกันสังคมจังหวัด (ราชการบริหารส่วนภูมิภาค)
 สำนักงานประกันสังคมจังหวัดสาขา (จัดตั้งตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานประกาศกำหนด เพื่อช่วยเหลือการปฏิบัติงานของสำนักงานประกันสังคมจังหวัด ไม่มีฐานะเป็นกอง)
 กองฝึกอบรม
 ศูนย์สารนิเทศ
 สำนักงานกองทุนเงินทดแทน

 คณะกรรมการประกันสังคม 
คณะกรรมการประกันสังคม ประกอบไปด้วยสมาชิกดังต่อไปนี้
 พันตำรวจโท วรรณพงษ์ คชรักษ์ ปลัดกระทรวงแรงงาน ประธานกรรมการ
 ผู้แทนกระทรวงการคลัง กรรมการ
 นภาพร เมฆาผ่องอำไพ ผู้แทนกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กรรมการ
 ผู้ช่วยศาสตราจารย์ (พิเศษ) นายแพทย์ สุภโชค เวชภัณฑ์เภสัช ผู้แทนกระทรวงสาธารณสุข กรรมการ
 ผู้แทนกระทรวงมหาดไทย กรรมการ
 กรณินทร์ กาญจโนทัย ผู้แทนสำนักงบประมาณ กรรมการ
 ดร. มนตรี ฐิรโฆไท กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
วิภาพรรณ มาประเสริฐ กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
สิริวัน ร่มฉัตรทอง กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
 สุวิทย์ ศรีเพียร กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
 ทวีเกียรติ รองสวัสดิ์ กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
เพชรรัตน์ เอกแสงกุล กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
 ชัชพงศ์ โชติศิริ กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
 รองศาสตราจารย์ ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
 ธนพงษ์ เชื้อเมืองพาน กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
 ศิววงศ์ สุขทวี กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
 ชลิต รัษฐปานะ กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
 นลัทพร ไกรฤกษ์ กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
 ลักษมี สุวรรณภักดี กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
 จตุรงค์ ไพรสิงห์ กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
 กาญจนา พูลแก้ว เลขาธิการสำนักงานประกันสังคม กรรมการและเลขานุการ

 ที่ปรึกษาคณะกรรมการประกันสังคม 
 รองศาสตราจารย์ อนุสรณ์ ธรรมใจ  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการเงินการคลัง
 ชโรธร จตุทิพย์สมพล  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านระบบงานประกันสังคม
 สมจินต์ ศรไพศาล  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการบริหารการลงทุน
 สุชาติ พรชัยวิเศษกุล  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านบริหารจัดการ
 พรเทพ ศิริวนารังสรรค์  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการแพทย์
 ชาติพงษ์ จีระพันธุ  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านกฎหมาย
 รองศาสตราจารย์ ณรงค์ เพ็ชรประเสริฐ  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านเศรษฐศาสตร์

 คณะกรรมการกองทุนเงินทดแทนตามกฎหมายว่าด้วยเงินทดแทน 
 กาญจนา พูลแก้ว เลขาธิการสำนักงานประกันสังคม ประธานกรรมการ
 ศาสตราจารย์ สารเนตร์ ไวคกุล  กรรมการ
 พิสุทธิ์ เดชะไกศยะ  กรรมการ
 พลอากาศโท นเรศว์ สังข์วรรณะ  กรรมการ
 สาลี่ สุขเกิด  กรรมการ
 พลตำรวจเอก สุนทร ซ้ายขวัญ  กรรมการ
 วิเชษฐ์ มณีโชติ  กรรมการ
 ศุภานัน ปลอดเหตุ  กรรมการ
 อัจฉรีย์ งามพร้อมสกุล  กรรมการ
 ชิตโชค สิงหรา  กรรมการ
 เสรี เงางาม กรรมการ
 ชัยวัฒน์ ฉุนหอมหวล  กรรมการ
 กัมปนาท ศรีพนมวรรณ กรรมการ
 นงค์ลักษณ์ กอวรกุล รองเลขาธิการสำนักงานประกันสังคม กรรมการและเลขานุการ

 ประเด็นวิพากษ์วิจารณ์ 

 ความยั่งยืนของกองทุนบำนาญชราภาพ 
กองทุนบำเหน็จบำนาญชราภาพจะขาดทุนภายในสามสิบปีตั้งแต่ปี พ.ศ. 2586http://www.manager.co.th/QOL/ViewNews.aspx?NewsID=9540000062919 เนื่องจากปัญหาโครงสร้างประชากรที่มีวัยทำงานน้อยลงและเงื่อนไขการจ่ายเงินของกองทุนกองทุนบำเหน็จบำนาญชราภาพ

 คุณภาพสิทธิรักษาพยาบาลเมื่อเทียบกับบัตรทอง 
การคุ้มครองโรคมะเร็งของสำนักงานประกันสังคมยังด้อยกว่าสิทธิสปสช. รวมถึงอุปกรณ์สำหรับคนพิการhttp://www.manager.co.th/QOL/ViewNews.aspx?NewsID=9570000130966รัฐบาลไทยไม่จ่ายเงินสมทบให้กับผู้ประกันตนhttp://www.bangkokbiznews.com/news/detail/781942โดยในปี พ.ศ. 2560 รัฐบาลค้างจ่ายเงินจำนวนรวม 56,000 ล้านบาท

ศ.นพ.มานพ พิทักษ์ภากร เห็นว่าผู้ป่วยประกันสังคมมีตัวเลือกการใช้ยา และการตรวจวินิจฉัยต่างๆ ด้อยกว่าบัตรทอง ทั้งที่ผู้ประกันตนจ่ายเงินสมทบทุกเดือน ในขณะที่บัตรทองรัฐออกให้หมด ส่วน พญ.อภิชญา สุขประเสริฐ เห็นว่าสิทธิ์บัตรทองใน กทม. ได้เตียงเร็วที่สุด เป็น First Priority สิทธิ์ไหนๆ ก็ไม่อาจสู้ได้ ทุกสิทธิ์ต้องรอจ่ายเตียงบัตรทองให้หมดก่อน

 ข้อวิพากษ์วิจารณ์ด้านการบริหารและการลงทุน 
สำนักงานประกันสังคมเคยถูกวิพากษ์วิจารณ์เกี่ยวกับความโปร่งใสและประสิทธิภาพในการบริหารจัดการเงินลงทุนของกองทุน โดยมีการตั้งข้อสังเกตต่อกระบวนการตัดสินใจลงทุนและการกำกับดูแล รวมถึงข้อเรียกร้องให้เปิดเผยข้อมูลรายละเอียดการลงทุนมากขึ้น นอกจากนี้ โดยประเด็นดังกล่าวถูกกล่าวถึงในแง่ความเสี่ยงต่อการทุจริตหรือผลประโยชน์ทับซ้อน และความจำเป็นในการเพิ่มความโปร่งใสในการกำกับดูแล เช่น การจัดทำปฏิทิน และการจัดซื้อทรัพย์สินของสำนักงานประกันสังคม

 อ้างอิง 

 ดูเพิ่ม 
 ประกันสังคม
 กองทุนประกันสังคม
 กองทุนเงินทดแทน
 การเลือกตั้งคณะกรรมการประกันสังคม พ.ศ. 2566

 แหล่งข้อมูลอื่น 


หมวดหมู่:ประกันสังคม
หมวดหมู่:กระทรวงแรงงาน
หมวดหมู่:องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2533
หมวดหมู่:หน่วยงานของรัฐบาลไทยในจังหวัดนนทบุรี
ประกันสังคม