เจ้าปางคำ

เจ้าปางคำ เป็นสามีนอกสมรสของนางเภา ผู้ปกครองนครกาลจำบากนาคบุรีศรีในช่วงพุทธศตวรรษที่ 22 ในตำนานเมืองนครจำปาศักดิ์ เจ้าปางคำได้รับการสันนิษฐานว่าเป็นเจ้าเมืองหนองบัวลำภู และเป็นผู้ประพันธ์เรื่องสังข์ศิลป์ชัย

 ประวัติ 

ตำนานเมืองนครจำปาศักดิ์ระบุถึงเจ้าปางคำเพียงครั้งเดียวว่า ในปี พ.ศ. 2184 เจ้าปางคำได้เดินทางจากบ้านหนองบัวลำภูมายังนครกาลจำบากนาคบุรีศรีเพื่อคล้องช้างและได้พบกับนางเภา มีรายละเอียดดังนี้

 ข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับเจ้าปางคำ 

 การประพันธ์วรรณกรรมเรื่องสังข์ศิลป์ชัย 
สังศิลป์ชัย หรือสินไซ เป็นวรรณกรรมที่แพร่หลายในประเทศลาวและภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย สังข์ศิลป์ชัยได้รับการสันนิษฐานว่ามีเค้าโครงเรื่องมาจากปัญญาสชาดก หรือชาดกห้าสิบเรื่อง หรือพระเจ้าห้าสิบชาติตามสำนวนลาว แต่ได้รับการโต้แย้งว่า เค้าโครงเรื่องของสังข์ศิลป์ชัยมาจากประวัติศาสตร์ล้านช้าง แล้วแอบอ้างเป็นชาดกเพื่อสั่งสอนผู้ฟังให้เกิดความศรัทธา อ้างใน  ข้อมูลที่อาจระบุถึงผู้ประพันธ์และเวลาที่ประพันธ์ปรากฏในเนื้อหาดังนี้

จากการตีความเนื้อหาดังกล่าว ทำให้สังข์ศิลป์ชัยได้รับการสันนิษฐานว่า ประพันธ์ในตอนเช้า แรม 12 ค่ำ เดือน 3 จ.ศ. 1027 ปีฉลูจ.ศ. 1027 (พ.ศ. 2208) เป็นปีมะเส็ง ไม่ใช่ปีฉลู ตรงกับ พ.ศ. 2208 ผู้ประพันธ์ชื่อว่าปางคำ สิลา วีระวงส์สันนิษฐานว่า เจ้าปางคำเป็นบุคคลเดียวกับปางคำผู้ประพันธ์สังข์ศิลป์ชัย โดยสันนิษฐานว่าประพันธ์เมื่อ พ.ศ. 2192พ.ศ. 2192 เป็นปีฉลู หลังการเดินทางกลับจากนครกาลจำบากนาคบุรีศรี แต่ได้รับการโต้แย้งว่า คำว่าปางคำอาจหมายถึงกษัตริย์หรือตำแหน่งผู้แต่งหนังสือในราชสำนัก รวมทั้งได้รับการวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นเรื่องแปลกที่ผู้ประพันธ์เปิดเผยชื่อของตน ซึ่งผิดกับความนิยม

 เจ้าปางคำในประวัติศาสตร์นิพนธ์ 
เรื่องราวของเจ้าปางคำปรากฏในงานเขียนของทายาทอาญาสี่เมืองอุบลราชธานี โดยระบุว่า เจ้าปางคำเป็นเชื้อพระวงศ์เชียงรุ่ง เมื่อปี พ.ศ. 2228 จีนฮ่อเข้าโจมตีเชียงรุ่ง เจ้าปางคำร่วมกับเจ้าอินทกุมารและนางจันทกุมารีอพยพลงมาพึ่งพระบรมโพธิสมภารพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช พระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราชโปรดให้เจ้าปางคำอภิเษกสมรสกับพระราชนัดดาในพระองค์ และให้เจ้าปางคำไปตั้งเมืองหนองบัวลำภู เป็นอิสระในฐานะเมืองหลานหลวงไม่ขึ้นแก่เวียงจันทน์ เจ้าปางคำสามารถสะสมไพร่พลสร้างกองทัพได้อย่างเสรี และได้ติดตามคล้องช้างป่าเพื่อใช้ในการศึก จนได้พบกับนางเภาที่นครกาลจำบากนาคบุรีศรี ภายหลังเจ้าปางคำถึงแก่กรรม พระตาบุตรชายได้ขึ้นปกครองเมืองแทน งานเขียนดังกล่าวได้รับการวิพากษ์วิจารณ์ว่าไม่มีเอกสารอ้างอิง นอกจากนี้ ตำนานเมืองนครจำปาศักดิ์ระบุว่า เจ้าปางคำเดินทางไปนครกาลจำบากนาคบุรีศรีในปี พ.ศ. 2184 ซึ่งขัดแย้งกับลำดับเวลาในงานเขียน

 บุตรของเจ้าปางคำ 
เจ้าปางคำได้รับการสันนิษฐานว่าเป็นบิดาของพระตา หรือทั้งพระตาและพระวอ แต่ได้รับการโต้แย้งว่า เจ้าปางคำเดินทางไปนครกาลจำบากนาคบุรีศรีในปี พ.ศ. 2184 และเหตุการณ์ระหว่างพระวอพระตาและพระเจ้าสิริบุญสารเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2310 เป็นระยะเวลาห่างกันถึง 126 ปี จึงเป็นการยากที่จะเป็นพ่อลูกกันได้ อย่างไรก็ตาม พระวอพระตาอาจเป็นผู้สืบเชื้อสายมาจากเจ้าปางคำ

 ข้อสันนิษฐานและความเชื่ออื่นๆ 
 สิลา วีระวงส์สันนิษฐานว่า เจ้าปางคำอาจเป็นบุคคลเดียวกับเจ้าต่อนคำ โดยใช้ข้อมูลจากหนังสืออุรังคธาตุ

 จากข้อเสนอว่าเจ้าปางคำอพยพจากเชียงรุ่งมายังหนองบัวลำภู และภายหลังพระวอได้อพยพผู้คนต่อไปยังเมืองอุบลราชธานี ทำให้มีความเชื่อว่าธรรมเนียมการเผาศพเจ้านายบนเมรุนกหัสดีลิงค์ของเมืองอุบลราชธานีและยโสธรมีที่มาจากเชียงรุ่ง

 เนินดินซากสถูปในบริเวณวัดมหาชัยถูกเชื่อว่าเป็นที่บรรจุอัฐิของเจ้าปางคำ

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดหนองบัวลำภู
หมวดหมู่:เจ้าเมืองหนองบัวลำภู
หมวดหมู่:ข้อถกเถียงทางประวัติศาสตร์