นางแก้วพิมพา

พระมหาเทวีอามพัน หรือ พระนางแก้วพิมพา (; ค.ศ. 1343–1438) เป็นสมเด็จพระราชินีนาถแห่งล้านช้างใน ค.ศ. 1438 พระนางยังเป็นที่รู้จักในตำแหน่งมหาเทวี และอาจเป็นพระประมุขหญิงองค์เดียวแห่งอาณาจักรล้านช้าง พงศาวดารบางส่วนรายงานว่า พระนางขึ้นครองราชย์เพียงไม่กี่เดือนก่อนที่จะถูกถอดถอนและปลงพระชนม์ตอนมีพระชนมมายุ 95 พรรษา รัชสมัยอันสั้นของพระนางเป็นจุดสูงสุดของช่วงเวลาสิบปีแห่งการปลงพระชนม์พระมหากษัตริย์ที่พระนางได้จัดฉากผ่านกษัตริย์หุ่นเชิดหลายพระองค์

อัตลักษณ์ที่แท้จริงของ มหาเทวี ยังคงเป็นประเด็นพิพาททั้งในพระราชพงศาวดารยุคหลัง และในบรรดานักวิชาการปัจจุบัน เธอได้รับการอธิบายว่าเป็นพระราชธิดาองค์โต พระกนิษฐภคินี พระมเหสีองค์หลัก หรือพระวิมาดา (แม่เลี้ยง) ของพระเจ้าสามแสนไท จากเบาะแสแน่นอนเพียงไม่กี่แห่งที่บอกถึงตัวตนของพระนาง ตำแหน่ง มหาเทวี สงวนไว้สำหรับราชินีองค์หลักของกษัตริย์ผู้ปกครองเท่านั้น นักวิชาการ มาร์ติน สจวต-ฟอกซ์และ Amphay Dore ชี้ให้เห็นว่า ทั้งพระชนมพรรษาตอนถูกประหารชีวิตและตำแหน่ง มหาเทวี ระบุอัตลักษณ์ที่แท้จริงเป็น Keo Lot Fa แห่งอยุธยา สมเด็จพระราชินีของพระเจ้าฟ้างุ้ม ผู้ที่น่าจะถือครองตำแหน่ง มหาเทวี หลังพระนางแก้วเก็งยาสวรรคตใน ค.ศ. 1368 ไม่นานก่อนที่พระเจ้าฟ้างุ้มถูกถอดถอนใน ค.ศ. 1371 แม้ว่าตัวตนของพระนางยังคงเป็นปริศนา พระราชพงศาวดารหลายฉบับเห็นพ้องกันว่าพระนางเป็นผู้ปกครองโดยพฤตินัยในช่วงที่เกิดข้อพิพาทการสืบราชสมบัติอันโหดร้ายระหว่างฝ่ายต่าง ๆ ในราชสำนัก ตั้งแต่การสวรรคตของพระยาล้านคำแดง จนถึงการขึ้นครองราชย์ของพระเจ้าไชยจักรพรรดิแผ่นแผ้วRené de Berval: Kingdom of Laos: the land of the million elephants and of the white parasol France-Asie, 1959 p.27

ความขัดแย้งในราชสำนักและการสืบทอด
ช่วงระหว่าง ค.ศ. 1428 ถึง 1438 ในล้านช้าง เริ่มต้นตั้งแต่การสวรรคตก่อนวัยอันควรของพระยาล้านคำแดง เป็นช่วงที่เกิดวิกฤตการณ์การสืบทอดราชสมบัติอันยาวนาน ซึ่งเกิดจากคู่แข่งฝ่ายต่าง ๆ ในราชสำนัก พระราชพงศาวดารหลายฉบับมีความขัดแย้งในเรื่องลำดับเหตุการณ์ที่แน่นอน หรือแม้กระทั่งการครองราชย์ของพระมหากษัตริย์ที่แน่นอน ในช่วงเวลาแห่งความสับสนนี้ มีพระมหากษัตริย์ 7 พระองค์ต้องสวรรคตติดต่อกัน ซึ่งเชื่อกันว่าพระมหาเทวีเป็นผู้จัดฉาก ดังนี้: 
 เจ้าพรหมทัต (1428–1429) ถูกลอบปลงพระชนม์หลังจากนั้นเพียง 10 เดือน
 เจ้ายุคล (1429–1430) ถูกลอบปลงพระชนม์หลังจากนั้นเพียง 8 เดือน
 เจ้าก้อนคำ (1430–1432) ถูกลอบปลงพระชนม์หลังจากนั้นเพียง 18 เดือน
 เจ้าคำเต็มซ้า (1432)  ถูกลอบปลงพระชนม์หลังจากนั้นเพียง 5 เดือน
 เจ้าลือไชย (1432–1433) ถูกลอบปลงพระชนม์หลังจากนั้นเพียง 6 เดือน
 เจ้าไค้บัวบาน (1433–1436) ถูกลอบปลงพระชนม์หลังจากนั้นเพียง 3 ปี
 เจ้าคำเกิด (1436–1438) น่าจะถูกวางยาพิษหลังจากนั้นเพียง 2 ปี

ในช่วงดังกล่าวไม่เป็นที่กระจ่างว่ามีกลุ่มต่าง ๆ ในราชสำนักเท่าใด ฝ่ายหนึ่งเป็นขุนนางเก่าจากเมืองซวาที่ต่อต้านพระเจ้าฟ้างุ้มตอนที่พระองค์รวบอำนาจปกครองใน ค.ศ. 1954 และสถาปนาอาณาจักรล้านช้างผ่านการพิชิตทางทหาร ฝ่ายหนึ่งเป็นผู้สนับสนุนพระเจ้าฟ้างุ้มจากชาวลาวและเขมรในช่วงพิชิตดินแดนและต่อมาได้ก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งสำคัญภายในราชอาณาจักร และอีกฝ่ายหนึ่ง รวมถึงผู้มีอิทธิพลภายนอกจากอาณาจักรอยุธยาและล้านนา อาณาจักรคู่แข่งที่ได้ประโยชน์จากความอ่อนแอทางการเมืองภายในอาณาจักรล้านช้าง

พระราชประวัติ
Le Boulanger ระบุไว้ใน Histoire du Laos Français ว่า มหาเทวี เป็นพระราชธิดาองค์โตในพระเจ้าสามแสนไท สิลา วีระวงส์ นักประวัติศาสตร์ลาว เชื่อว่าพระนางเป็นพระกนิษฐภคินีของพระเจ้าสามแสนไท Michel Oger โต้แย้งว่าพระนางเป็นพระมเหสีหลักของพระเจ้าสามแสนไท พระราชมารดาของพระยาล้านคำแดง Amphay Dore และมาร์ติน สจวต-ฟอกซ์โต้แย้งว่าพระนางเป็น Keo Lot Fa พระราชินีของพระเจ้าฟ้างุ่ม ผู้เป็นพระราชธิดาในสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 ข้อมูลของแต่ละคนใช้พงศาวดารลาวในยุคหลังตามฉบับและการวิเคราะห์ที่แตกต่างกัน

 อ้างอิง 

อ่านเพิ่ม

หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ล้านช้าง
หมวดหมู่:สมเด็จพระราชินีนาถ
หมวดหมู่:ราชวงศ์ล้านช้าง