ปลากัดป่ามหาชัย

ปลากัดป่ามหาชัย หรือ ปลากัดมหาชัย (; ) เป็นปลาน้ำจืดจำพวกปลากัดชนิดหนึ่ง ในวงศ์ปลากัด ปลากระดี่ (Osphronemidae)

ลักษณะและถิ่นที่อยู่อาศัย
มีลักษณะและรูปร่างคล้ายคลึงกับปลากัดป่าภาคกลาง (B. splendens) อีกทั้งยังมีที่อยู่อาศัยบางพื้นที่ทับซ้อนกัน  แต่มีความแตกต่างกันที่สีและรายละเอียดบางประการ เช่น สีของเกล็ดเป็นสีฟ้าอมเขียวหรือสีเขียวอย่างเดียวแวววาวทั้งตัว ลักษณะเกล็ดไล่เรียงตัวกันเหมือนฝักข้าวโพด บนพื้นลำตัวที่มีสีเข้มตั้งแต่น้ำตาลจนถึงดำสนิท บริเวณแก้มหรือแผ่นปิดเหงือกเป็นขีดสีฟ้า 2 ขีด ครีบอกคู่แรกที่เรียกว่า "ตะเกียบ" เส้นหน้ามีสีฟ้า ครีบหางมีทั้งกลมและปลายแหลมเหมือนใบโพธิ์มีสีฟ้า ขนาดเมื่อโตเต็มที่ประมาณ 4-5 เซนติเมตร 

ปลากัดป่ามหาชัย มีลักษณะเด่นที่แตกต่างจากชนิดอื่นอย่างชัดเจนคือ เยื่อใต้แผ่นปิดเหงือก จะเป็นสีดำสนิท โดยไม่มีขีดหรือแถบสีแดงมาแซมเหมือนปลากัดในกลุ่มก่อหวอดชนิดอื่น ๆ จากข้อมูลจากการศึกษาวิจัยลักษณะภายนอก ประกอบกับทางสัณฐานวิทยาเพื่อช่วยในการจำแนกอย่างละเอียดทำให้พบลักษณะเด่นดังกล่าวที่ช่วยในการจำแนกได้ง่ายขึ้น 

เป็นปลากัดที่มีถิ่นที่อยู่อาศัยจำกัด โดยพบแค่เพียงเขตจังหวัดสมุทรสาคร, สมุทรปราการ และพื้นที่บางส่วนในเขตบางขุนเทียน ของกรุงเทพมหานคร เท่านั้น และเป็นปลากัดในกลุ่มก่อหวอดที่สามารถพบได้เพียงแค่ในประเทศไทยเท่านั้น และกำลังเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์เป็นอย่างมาก โดยอยู่ในรายชื่อชนิดที่เสี่ยงขั้นวิกฤตต่อการสูญพันธุ์ ของ IUCN https://www.onep.go.th/ebook/bio/th-red-data-vertebrates.pdf 

จากการศึกษาในระดับดีเอ็นเอ พบว่ามีสายการวิวัฒนาการแยกตัวมาจากปลากัดภาคกลางเมื่อราว 3-4 ล้านปีก่อน และจากการลงพื้นที่ศึกษาของคณะนักวิทยาศาสตร์ชาวไทยพบว่าแหล่งที่อยู่อาศัยของปลากัดมหาชัย เป็นแหล่งน้ำจืดที่มีน้ำเค็มเข้ามาปนเล็กน้อย โดยมากเป็นป่าจาก และยังพบว่ามีน้ำจากแหล่งอุตสาหกรรมบางส่วนปนเปื้อนเข้ามาด้วย เมื่อมีขนาดเล็กจะกินแมลงเป็นอาหาร เมื่อโตขึ้นจะเริ่มกินแมลงผิวน้ำ และโตขึ้นอีกจะเป็นอาหารที่มีขนาดใหญ่ขึ้น รวมทั้งยังเศษซากพืชเข้าไปปนด้วย ปลากัดป่ามหาชัย ถือว่าเป็นปลากัดอีกชนิดหนึ่งได้รับความนิยมในหมู่นักเลี้ยงปลาสวยงาม 

การตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์
ปลากัดป่ามหาชัย ได้เป็นที่รู้จักกันมาอย่างยาวนานแล้ว แต่ยังไม่มีชื่อวิทยาศาสตร์อย่างเป็นทางการ จนกระทั่งในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2012 จึงได้รับการตั้งชื่ออย่างเป็นทางการ โดยถือเป็นปลากัดชนิดแรก ที่ได้รับการพิสูจน์ทั้งยืนยันโดยนักวิจัยชาวไทยเอง   

และตั้งชื่อวิทยาศาสตร์โดยใช้ชื่อไทยอ้างอิงถึง "มหาชัย" (จังหวัดสมุทรสาคร) ที่เป็นแหล่งของปลากัดป่ามหาชัยให้เป็นที่รู้จัก และเพื่อให้ผู้คนในจังหวัดสมุทรสาครและชาวไทยเกิดความภาคภูมิใจ และกระตุ้นให้เกิดการอนุรักษ์ปลากัดป่ามหาชัยมากยิ่งขึ้นก่อนที่จะสูญพันธุ์ไป 

สำหรับงานวิจัยที่พิสูจน์ยืนยันชนิดพันธุ์ของปลากัดป่ามหาชัยนี้ ได้ศึกษาโดยทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยมหิดล ซึ่งมีหัวข้อบทความที่ตีพิมพ์ในวารสารนานาชาติ Zootaxa ว่า "Betta mahachaiensis (ปลากัดป่ามหาชัย) ปลากัดก่อหวอดชนิดใหม่จากจังหวัดสมุทรสาคร ประเทศไทย)"  โดยมีผู้วิจัยคือ นายชานนทร์ โควสุภัทร, รศ.ดร.ภิญโญ พานิชพันธ์, รศ.ดร.พิณทิพ รื่นวงษา, และดร.น้ำค้าง ศรีวัฒนาโรทัยhttp://www.mapress.com/zootaxa/2012/f/zt03522p060.pdf Betta mahachaiensis, a new species of bubble-nesting fighting fish (Teleostei: Osphronemidae) from Samut Sakhon Province, Thailand http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1095-8649.2010.02715.x/abstract Molecular and morphological evidence supports the species status of the Mahachai fighter Betta sp. Mahachai and reveals new species of Betta from Thailand  ซึ่งได้ศึกษาข้อมูลลักษณะภายนอก สัณฐานวิทยา และชีวโมเลกุล ทั้งพันธุกรรมจากไมโทคอนเดรียและนิวเคลียสประกอบกัน พิสูจน์ได้อย่างชัดเจนว่าปลากัดป่ามหาชัยนั้นเป็นปลากัดสปีชีส์ใหม่อย่างแน่นอน ไม่ใช่ลูกผสมของปลากัดก่อหวอดชนิดอื่นๆแต่อย่างใด

ทั้งนี้งานวิจัยปลากัดป่ามหาชัย เป็นผลงานตีพิมพ์ที่มีผู้เข้าถึงสูงสุดของวารสารนานาชาติ Zootaxa ในปี 2012 และประเทศต่างๆให้ความสนใจเป็นอย่างมากภายหลังได้มีการตีพิมพ์  

ปลากัดที่พบในประเทศไทย
กลุ่ม B. picta :
 ปลากัดอมไข่กระบี่ Betta simplex Kottelat, 1994

กลุ่ม B. pugnax :
 ปลากัดปีนัง Betta pugnax Cantor, 1850
 ปลากัดหัวโม่งจันทบุรี Betta prima Kottelat, 1994
 ปลากัดอมไข่ภาคใต้ Betta pallida Schindler & Schmidt, 2004
 ปลากัดอมไข่นราธิวาส Betta apollon Schindler & Schmidt, 2006
 ปลากัดอมไข่สงขลา Betta ferox Schindler & Schmidt, 2006 
 ปลากัดอมไข่คือเน่ห์ Betta kuehnei Schindler & Schmidt, 2008 

กลุ่ม B. splendens :
 ปลากัดป่าภาคกลาง (Siamese fighting fish) Betta splendens Regan, 1910 
 ปลากัดป่าภาคอีสาน Betta smaragdina Ladiges, 1972
 ปลากัดป่าภาคใต้ Betta imbellis Ladiges, 1975
 ปลากัดป่ามหาชัย Betta mahachaiensis Kowasupat, Panijpan, Ruenwongsa & Sriwattanarothai, 2012
 ปลากัดป่าภาคตะวันออก Betta siamorientalis Kowasupat, Panijpan, Ruenwongsa & Jeenthong, 2012 

กลุ่ม B. waseri :
 ปลากัดช้าง Betta pi Tan, 1998

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Betta mahachaiensis 
“ปลากัดป่ามหาชัย” หนึ่งเดียวในไทย...สายพันธุ์ใหม่ของโลก จากเดลินิวส์

หมวดหมู่:สกุลปลากัด
หมวดหมู่:ปลาตู้
หมวดหมู่:สิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่น
หมวดหมู่:สัตว์ที่พบในประเทศไทย