ถั่วลิสงนา

ถั่วลิสงนา ชื่ออื่น :  หญ้าปล้องหวาย (ชลบุรี) คัดแซก (ปราจีนบุรี) หญ้าเกล็ดหอยใหญ่ (อ่างทอง) ถั่วลิสงนาเป็นพืชตระกูลถั่ว (Fabaceae) เท่าที่พบในธรรมชาติ ถั่วลิสงนาเป็นพืชที่เจริญได้ง่าย ไม่เลือกชนิดและสภาพของดินนัก และคงจะทนทานต่อสภาพแวดล้อมได้ดีพอสมควร จึงพบอยู่ได้ทั่วทุกภาคของประเทศไทย เข้าใจว่าเป็นถั่วพื้นเมืองของไทยด้วย ถั่วลิสงนาอาจมีชื่อท้องถิ่นที่เรียกกันได้ในแต่ละท้องที่ เช่น หญ้าน้ำผึ้ง หญ้าเถาถั่ว หญ้าถั่ว หรือถั่วนา ถั่วลิสงนามีโปรตีนถึง 16.2% นับได้ว่าถั่วลิสงนาเป็นถั่วอีกชนิดหนึ่งที่เหมาะสำหรับใช้ปรับปรุงทุ่งหญ้า จะทำเป็นหญ้าแห้งหรือปล่อยสัตว์ลงแทะเล็มก็ได้ เนื่องจากรากถั่วลิสงนายังสามารถสร้างปมราก (nodules) ซึ่งไปจับไนโตรเจนในอากาศเพื่อช่วยบำรุงดินได้ด้วย ในต่างประเทศ อาทิ ประเทศมาเลเซีย จะนำถั่วลิสงนามาใช้เป็นพืชสมุนไพร หรือประเทศจีนจะนำต้นแห้งของถั่วลิสงนามาตัดเป็นท่อนๆ ผสมกับชะเอมชงน้ำดื่มแทนน้ำชา ทำให้สดชื่น แก้อาการกระหายน้ำ

ลักษณะทั่วไป
 ส่วนประกอบ  ลักษณะที่พบ  ลำต้น  ลำต้นกลมสีเขียว มีขนสั้น ๆ ปกคลุม เส้นผ่าศูนย์กลางลำต้น 1-2 มิลลิเมตร
เลื้อยคลุมพื้นดินยาวประมาณ 30 – 100 เซนติเมตร  ใบ  ใบกว้างประมาณ 1 เซนติเมตร ยาว 1 - 2 เซนติเมตร ก้านใบยาว 0.6 – 0.9 เซนติเมตร 
ใบเป็นใบเดี่ยว ออกแบบสลับ ฐานใบเว้าเล็กน้อยและอาจมีใบรูปรีหรือรูปหอกปะปนอยู่บ้าง ดอก  ช่อดอกเป็นแบบ raceme ออกดอกตรงซอกใบหรือยอด กลีบดอกสีม่วง สีแดง
สีแดงแกมชมพูถึงสีขาวแกมน้ำตาลหรือสีขาวแกมชมพูอมส้ม มีเกสรตัวผู้ 10 อัน 9 อันติดกันเป็นหลอด
และอีก 1 อันแยกเป็นอิสระ เกสรตัวเมียมี 1 อันสอดอยู่ในหลอดเกสรตัวผู้ยาวกว่าเกสรตัวผู้เล็กน้อย  ฝัก  ฝักมีรูปทรงกระบอกกว้าง 2 มิลลิเมตร ยาวประมาณ 1.5 เซนติเมตร 
มีรอยคอดเป็นข้อๆ 1-8 ข้อ และหักได้เป็นข้อๆข้อละ 1 เมล็ด ฝักอ่อนมีสีเขียว 
พอแก่แล้วจะมีสีน้ำตาลปนดำ ราก  เป็นระบบรากแก้วและรากแขนงมีปมเล็กๆสีน้ำตาลเป็นจำนวนมาก การเจริญ  ออกดอกและติดเมล็ดช่วง กันยายนถึงเดือนธันวาคม

การขยายพันธุ์
ใช้[เมล็ด]] หรือใช้ต้นใหม่ที่แตกออกจากต้นเดิม หรือไหล

แหล่งที่พบ
พบได้ทั่วทุกภาคของประเทศไทย และมีการแพร่กระจายอย่างกว้างขวางทั่วโลก สำหรับประเทศไทยนั้นถั่วลิสงนาจะเจริญได้ดีในดินชุดโคราช

การใช้ประโยชน์
นำมาเลี้ยงสัตว์
ปรับปรุงและบำรุงดิน
ใช้เป็นยารักษาโรคโดยนำรากมาต้มคั้นเอาน้ำรับประทานแก้อาการจุกเสียดและอาการไอ

สายพันธุ์
 Plants of the World Online รับรอง 37 ชนิด ดังนี้:
Alysicarpus aurantiacus 
Alysicarpus bhuibavadensis 
Alysicarpus brownii 
Alysicarpus bupleurifolius  – sweet alys
Alysicarpus ferrugineus 
Alysicarpus gamblei 
Alysicarpus gautalensis 
Alysicarpus glumaceus 
Alysicarpus hamosus 
Alysicarpus hendersonii 
Alysicarpus heterophyllus 
Alysicarpus heyneanus 
Alysicarpus longifolius 
Alysicarpus luteovexillatus 
Alysicarpus major 
Alysicarpus misquittae 
Alysicarpus monilifer 
Alysicarpus muelleri 
Alysicarpus naikianus 
Alysicarpus ovalifolius  – alyce clover
Alysicarpus pokleanus 
Alysicarpus prainii 
Alysicarpus pubescens 
Alysicarpus quartinianus 
Alysicarpus roxburghianus 
Alysicarpus rugosus  – red moneywort
Alysicarpus salim-alii 
Alysicarpus sanjappae 
Alysicarpus saplianus 
Alysicarpus scariosus 
Alysicarpus schomburgkii 
Alysicarpus sedgwickii 
Alysicarpus suffruticosus 
Alysicarpus tetragonolobus 
Alysicarpus vaginalis  – white moneywort, buffalo clover, one-leaf clover
Alysicarpus yunnanensis 
Alysicarpus zeyheri 

อ้างอิง

จินดา สนิทวงศ์ฯ และคณะ. 2521. รายงานผลการทดลองเรื่องการหาสัมประสัมประสิทธิ์การย่อยของถั่วลิสงนา (Alysicarpus vaginalis (Linn.) DC.. กองอาหารสัตว์, กรมปศุสัตว์, กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
นาฏยา สวัสดิ์พาณิชย์. การศึกษาสัณฐานวิทยาของถั่วลิสงนา(Alysicarpus vaginalis (Linn.) DC.. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตร์มหาบัณฑิต (ชีววิทยา). มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, 2526.
รายงานผลการทดลองเรื่องการใช้ถั่วลิสงนาเป็นอาหารเสริมปรตีนในหญ้าแห้งสำหรับโค. กองอาหารสัตว์, กรมปศุสัตว์, กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
เต็ม สมิตินันทน์. 1980. ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย. กรุมเทพฯ: ห้างหุ้นส่วนจำกัดฟันนี่พับบลิชชึ่ง.
เทียมใจ ตุลยาทร. 2523. กายวิภาคของพฤกษ์. ภาควิชาชีววิทยา. คณะวิทยาศาสตร์และอักษรศาสตร์, มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
วินดา เทพหัตถี. 2523. พจนานุกรมศัพท์พฤกษศาสตร์. สาขาพฤกษ์อนุกรมวิธาน, คณะวิทยาศาสตร์, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
http://www.bedo.or.th/lcdb/biodiversity/view.aspx?id=10591 
http://www.dld.go.th/nutrition/Research_Knowlage/...full/.../R2203.pdf
http://www.brrd.in.th/rkb/weed/index.php-file=content.php&id=31.htm 
http://www.rspg.or.th/plants_data/use/animals2_30.htm
http://www.rspg.or.th/plants_data/use/crop_3.htm

หมวดหมู่:วงศ์ย่อยถั่ว
หมวดหมู่:สมุนไพร