เหตุปะทะชายแดนไทย–เวียดนาม

เหตุปะทะชายแดนไทย–เวียดนาม หรือที่เรียกกันในภายหลังว่า สมรภูมิช่องบก เป็นเหตุการณ์ความขัดแย้งทางทหารซึ่งเกิดขึ้นหลังจากกองทัพประชาชนเวียดนามเปิดฉากรุกรานกัมพูชาเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2521 โดยมีเป้าหมายโค่นล้มรัฏฐาภิบาลผสมกัมพูชาประชาธิปไตยของพล พต ผู้นำเขมรแดง ที่ปกครองประเทศมาตั้งแต่ พ.ศ. 2518 การรุกรานครั้งนี้ส่งผลให้กองกำลังเขมรแดงจำนวนมากล่าถอยไปยังบริเวณตะวันตกและตะวันตกเฉียงเหนือของกัมพูชา ซึ่งมีแนวชายแดนติดกับประเทศไทย ทำให้พื้นที่ชายแดนกลายเป็นฐานที่มั่นใหม่ของกลุ่มต่อต้านเวียดนาม และเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญของการปะทะระหว่างฝ่ายเวียดนามกับกลุ่มกัมพูชาฝ่ายต่อต้าน

ในช่วงเวลาดังกล่าว มีกลุ่มชาวกัมพูชาที่ต่อต้านการยึดครองของเวียดนามหลักอยู่ 3 กลุ่ม ได้แก่ พรรคกัมพูชาประชาธิปไตย (เขมรแดง) นำโดยพล พต และเขียว สัมพัน ซึ่งยังคงมีกำลังพลราว 40,000 นาย โดยตั้งฐานในพื้นที่พนมกระวันและแถบตะวันตกของจังหวัดพระตะบอง แนวร่วมปลดปล่อยชาติเขมร ภายใต้การนำของซอน ซาน มีกำลังราว 4,000 นาย และพรรคฟุนซินเปก ภายใต้การนำของ สมเด็จพระนโรดม สีหนุ กลุ่มเหล่านี้ใช้พื้นที่ใกล้ชายแดนไทยเพื่อความสะดวกในการล่าถอยข้ามแดนเมื่อเผชิญกับการโจมตีจากกองทัพเวียดนามและรัฐบาลภายใต้การควบคุมของเฮง สัมริน

เวียดนามมองว่าการที่กลุ่มต่อต้านสามารถถอยร่นเข้ามาในดินแดนไทยได้ เป็นผลจากการที่รัฐบาลไทยในขณะนั้น "ยินยอมโดยปริยาย" ให้ใช้พื้นที่เป็นเขตรักษาความปลอดภัยและจุดตั้งฐานหลัง ทำให้เกิดการปะทะตามแนวชายแดนอยู่เนือง ๆ โดยเฉพาะในเขตอำเภอบัวเชด จังหวัดสุรินทร์ ที่รู้จักกันในชื่อ "ช่องบก" ซึ่งกลายเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่ทั้งฝ่ายเวียดนามและฝ่ายต่อต้านช่วงชิงกันอย่างดุเดือด ความขัดแย้งชายแดนดังกล่าวดำเนินอยู่ต่อเนื่องในช่วงต้นทศวรรษ 2520 ถึงต้นทศวรรษ 2530 ส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ทางการทูตไทย–เวียดนาม และนำไปสู่ปัญหาผู้ลี้ภัยชาวกัมพูชาที่ทะลักเข้าสู่ไทยนับแสนคน

 ชนวนเหตุ 

 การโจมตีบ้านโนนหมากมุ่น อำเภอตาพระยา จังหวัดปราจีนบุรี (ปัจจุบันคือจังหวัดสระแก้ว) ในวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2523 เวียดนามได้ส่งกองกำลัง 2 กองร้อยล้ำเข้ามาในดินแดนไทย ฝ่ายได้ไทยส่งกำลังไปป้องกัน ส่งผลให้ฝ่ายไทยเสียชีวิต 18 นาย ถูกจับ 2 นาย หลังจากนั้นไทยได้ทำการตอบโต้ส่งกำลังพลบุกโจมตีกลับ ผลคือ กำลังพลเวียดนาม เสียชีวิต 30 นาย เชลยศึก 2 นาย ถูกไทยชิงตัวกลับ และ สามารถยึดบ้านโนนหมากมุ่นคืนมาได้สำเร็จ 
 ช่วงเดือนมกราคม พ.ศ. 2524 กองทัพเวียดนามและกำลังของของเฮง สัมริน ล่วงเข้าดินแดนไทยลึก 500 เมตร ที่หมู่บ้านสะแดง อำเภอตาพระยา จังหวัดปราจีนบุรี และได้ปะทะกับทหารไทย ทำให้ทหารไทยเสียชีวิต 2 นาย บาดเจ็บ 1 นาย และเมื่อวันที่ 3 มกราคม มีการยิงกระสุนอาวุธหนักเข้ามาในเขตไทย ทำให้เจ้าหน้าที่และราษฎรของไทยเสียชีวิตรวม 10 คน
 กองทัพเวียดนามและกองกำลังของเฮง สัมริน ได้บุกเข้ามาในเขตไทยที่บ้านซับตารี ตำบลปะตง อำเภอโป่งน้ำร้อน จังหวัดจันทบุรี ในวันที่ 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2525 และได้ปะทะกับตำรวจตระเวนชายแดน ทำให้มีผู้เสียชีวิต 5 นาย และตลอดทั้งปีได้มีการลุกล้ำเข้ามาในเขตอธิปไตยของไทยหลายครั้ง
 เมื่อวันที่ 31 มกราคม พ.ศ. 2526 เวียดนามได้ส่งกำลังโจมตีค่ายอพยพชาวกัมพูชาที่ตรงข้ามบ้านหนองจาน อำเภอตราพระยา จังหวัดปราจีนบุรี โดยได้เผาทำลายที่พักอาศัยและโรงพยาบาลจนหมดสิ้น มีชาวกัมพูชาบาดเจ็บและเสียชีวิตจำนวนมาก ชาวกัมพูชาประมาณ 23,000 คน ได้หลบหนีเข้ามาในอธิปไตยของไทย เวียดนามยังได้ยิงกระสุนปืนใหญ่เข้ามาตกในดินแดนไทยหลายสิบนัด เป็นผลให้ราษฎรไทยเสียชีวิตและบาดเจ็บจำนวนหนึ่ง และบ้านเรือนได้รับความเสียหาย
 ระหว่างวันที่ 28 มีนาคม – 2 เมษายน พ.ศ. 2526 กำลังทหารเวียดนาม 1 กองพล สนับสนุนด้วยปืนใหญ่และรถถัง ได้เข้าโจมตีชาวกัมพูชาที่จังกาโก เขาพนมฉัตร และค่ายผู้อพยพตรงข้ามบ้านโคกทหาร ทำให้ชาวกัมพูชาเสียชีวิตหลายคน ที่พักและโรงพยาบาลถูกเผา และมีชาวกัมพูชาประมาณ 20,000 คนอพยพเข้าสู่เขตไทย
 ในวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2527 เวียดนามได้ส่งกองกำลังเข้าโจมตีค่ายผู้อพยพของกัมพูชา ตรงข้ามกับหมู่บ้านสำโรงเกียรติ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ ทำให้ชาวกัมพูชาหลายหมื่นคนได้อพยพเข้าสู่ดินแดนไทย และกองกำลังเวียดนาม 1 กองพันได้บุกรุกเข้าสู่ดินแดนไทยทางช่องเขาพระพะลัยและได้ปะทะกับทหารไทย ทำให้มีผู้เสียชีวิต 7 คน และบาดเจ็บจำนวนหนึ่ง
 ช่วงเดือนเมษายน พ.ศ. 2527 เวียดนามได้ส่งกองกำลังพร้อมด้วยปืนใหญ่ และรถถังเข้าโจมตีค่ายอพยพกัมพูชาที่หมู่บ้านตาตูม ค่ายผู้อพยพอัมปิล และค่ายผู้อพยพบ้านสุขสันต์ ทำให้มีชาวกัมพูชาประมาณ 80,000 คนอพยพเข้าสู่เขตไทย
 ในช่วงปลายปี 2527 ถึงต้นปี 2528 ทหารเวียดนามได้เข้าโจมตีชุมนุมต่าง ๆ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นฝ่ายซอนซานตลอดแนวชายแดนไทย โดยสามารถยึดชุมนุมเหล่านี้ได้หมด ทำให้ชาวกัมพูชาได้อพยพเข่ามาในเขตไทยรวม 160,000 คน
 ในวันที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2528 ทหารเวียดนามได้เข้าโจมตีที่ตั้งหมวดตำรวจตระเวนชายแดนที่ 239 บ้านตระเวง อำเภอบัวเชด จังหวัดสุรินทร์ ทำให้เจ้าหน้าไทยเสียชีวิต 18 นาย บาดเจ็บ 34 นาย
 ในปีเดียวกัน ทหารของเวียดนามได้โจมตีค่ายอพยพที่บ้านหนองจาน และมีการปะทะกันทางทหารรัฐบาลผสม 3 ฝ่าย ติดต่อกันหลายวัน ทำให้ผู้อพยพชาวกัมพูชาได้รับบาดเจ็บจากเหตุการณ์รวม 62 คน เสียชีวิต 6 คน ค่ายผู้อพยพถูกทำลายเสียหาย และส่งผลให้ผู้อพยพจำนวน 22,262 คน ได้อพยพเข้ามาในเขตไทย
 ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2528 ทหารเวียดนามได้ระดมกำลังโจมตีชุมนุมชาวกัมพูชาซึ่งเป็นกลุ่มเขมรแดง ทำให้ชาวกัมพูชาประมาณ 60,000 คน ได้หลบหนีเข้ามายังเขตไทยในช่วงเดือนกุมพาพันธ์ถึงต้นเดือนมีนาคม เวียดนามได้ปฏิบัติการอย่างรุนแรงที่สุด โดยในวันที่ 20 กุมภาพันธ์ ทหารเวียดนามได้ยิงปืนใหญ่เข้ามายังเขตไทยที่เนิน 347 อำเภอบ้านกรวด จังหวัดบุรีรัมย์ ทำให้ทหารไทยเสียชีวิต 3 นาย บาดเจ็บเป็นจำนวนมาก 
 ในวันที่ 5 มีนาคม พ.ศ. 2528 กองทัพเวียดนามได้โจมตีฐานที่มันของไทยที่เนิน 361, 400 และ 427 โดยยึดพื้นที่บางส่วนของเนิน 361 ทหารไทยเสียชีวิต 7 นาย บาดเจ็บ 34 นาย และสูญหาย 3 นาย โดยก่อนหน้านั้นหนึ่งวัน กองกำลังเวียดนามประมาณ 100 คนได้ลุกล้ำเขตเขตไทยที่อำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ ห่างจากชายแดนไทย–กัมพูชา 10 กิโลเมตร และจับคุมราษฎรไทย 62 คน ฆ่าตาย 11 คน และทหารไทยที่ส่งไปช่วยราษฎรดังกล่าวได้ปะทะกับกองกำลังเวียดนามทำให้ทหารไทยเสียชีวิต 5 นาย
 ในช่วงระหว่างวันที่ 5–10 มีนาคม พ.ศ. 2528 กองกำลังเวียดนามได้ยิงปืนใหญ่เข้ามาอย่างต่อเนื่อง และรุกล้ำดินแดนไทย ในพื้นที่อำเภอสังขะ จังหวัดสุรินทร์ ทำให้ราษฎรไทยกว่า 7,500 คน ต้องหลบภัยไปยังพื้นที่ปลอดภัยมีราษฎรเสียชีวิต 3 คน บ้านเรือนเสียหาย 40 หลังและโรงเรียนเสียหาย 1 แห่ง
 ในวันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2528 กองกำลังเวียดนามได้เข้าโจมตีฐานของเจ้านโรดม สีหนุในเขตกัมพูชา และรุกล้ำเข้ามาในเขตไทยในอำเภอสังขะ จังหวัดสุรินทร์ มีการปะทะกับทหารไทย ทำให้ทหารไทยเสียชีวิต 11 นาย บาดเจ็บ 68 นาย สูญหาย 3 นาย
 ในช่วงปลายปี พ.ศ. 2528 ถึง พ.ศ. 2529 ทหารเวียดนามได้เข้ามาวางระเบิดในเขตไทยหลายครั้ง ซึ่งเป็นผลให้ทหารและราษฎรไทยบาดเจ็บและเสียชีวิต นอกจากนี้ก็ยังมีการรุกล้ำเข้ามายังเขตไทยหลายครั้ง

 หลังจากสิ้นสุด 
ขณะนั้นถือได้ว่ากองทัพไทยเมื่อเปรียบเทียบกับเวียดนามแล้วนั้นถือได้ว่าเทียบกันไม่ติดเนื่องจากกองกำลังทางทหารของฝ่ายไทยไม่เคยผ่านการรบมาก่อนหรือถ้าผ่านก็เป็นการรบแบบสมัยใหม่ซึ่งมีแนวการรบแบบสหรัฐอเมริกาซึ่งแตกต่างกับเวียดนามซึ่งกองกำลังของเวียดนามมีทักษะในการรบที่ดีกว่าและรู้วิธีการรบแบบกองโจร นอกจากนี้ทหารของเวียดนามก็ยังมีประสบการณ์รบจากสงครามเวียดนาม ขณะที่เวียดนามบุกกัมพูชานั้นกองกำลังทางทหารของเวียดนามมีจำนวน 875,000 นาย โดยที่ยังไม่รวมกำลังทหารของฝ่ายเฮง สัมริน ที่ไม่ทราบจำนวนที่แน่นอน ด้วยการรบแบบกองโจร และการรบแบบสมัยใหม่ ขณะที่ฝ่ายไทยนั้นมีประสบการณ์เพียงเรื่องการปราบปรามกองโจรและมีทหารหน่วยที่ผ่านสงครามในลาวและเวียดนามซึ่งชำนาญการรบแบบหลักนิยมของสหรัฐอเมริกา ซึ่งต้องมีอำนาจการยิงที่เหนือกว่าจึงจะทำการรบได้ นอกจากนี้เวียดนามยังมีอาวุธที่เหลือจากสงครามเวียดนามอยู่มาก รวมทั้งในระหว่างปี พ.ศ. 2521 – 2531 นี้เวียดนามได้รับความช่วยเหลือทางทหารจากสหภาพโซเวียตเป็นจำนวนมหาศาล เพื่อพัฒนากองทัพให้ทันสมัยและเพื่อการปราบปรามฝ่ายต่อต่านในการกัมพูชา จึงกล่าวได้ว่าไทยมีขีดความสามารถที่ด้อยกว่าเวียดนามอยู่มาก

 ดูเพิ่ม 
 ประเทศไทยในสงครามเวียดนาม
 พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย                           

 อ้างอิง 

แหล่งข้อมูลอื่น
 Wars of Vietnam: From the Beginning of the 20th Century to the Present
 Thai-Cambodian Border History in detail
 หนังสือ กัมพูชา นโยบายต่างประเทศไทยสมัย พลเอกเปรม ติณสูลานนท์ อรอนงค์ น้อยวงศ์ เขียน    

หมวดหมู่:สงครามเวียดนาม–สยาม
หมวดหมู่:สงครามกัมพูชา–เวียดนาม
หมวดหมู่:สงครามเกี่ยวข้องกับไทย
หมวดหมู่:สงครามเกี่ยวข้องกับกัมพูชา
หมวดหมู่:สงครามเกี่ยวข้องกับเวียดนาม
หมวดหมู่:ความสัมพันธ์ทางการทหารไทย–เวียดนาม
หมวดหมู่:ความสัมพันธ์ทางการทหารกัมพูชา–ไทย
หมวดหมู่:เหตุการณ์ในรัชกาลที่ 9
หมวดหมู่:การบุกครอง
หมวดหมู่:การบุกครองโดยเวียดนาม
หมวดหมู่:การบุกครองไทย
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์การทหารของไทย
หมวดหมู่:เหตุการณ์ในจังหวัดอุบลราชธานี
หมวดหมู่:สามเหลี่ยมมรกต
หมวดหมู่:เขตแดนกัมพูชา–ไทย
หมวดหมู่:เขตแดนไทย–เวียดนาม