พระเจ้าลำพูนไชย

พระเจ้าลำพูนไชยประชุมพงษาวดารภาคที่ 3 เรื่อง พงษาวดารเมืองนครเชียงใหม่ นครลำปาง นครลำพูนไชย, หน้า 84 (พ.ศ. 2303 – พ.ศ. 2370)หนานอินแปง. พระราชชายา เจ้าดารารัศมี. กรุงเทพฯ : บางกอกบุ๊ค, 2546 เป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูนพระองค์ที่ 2 ครองราชย์ในระหว่างปี พ.ศ. 2358 ถึงปี พ.ศ. 2370 เป็นหนึ่งในเจ้าเจ็ดตนต้นราชวงศ์ทิพย์จักร และเป็นเจ้าผู้ครองนครที่ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาเลื่อนพระเกียรติยศขึ้นเป็นพระเจ้าประเทศราช องค์ที่ 3 (20 พฤษภาคม พ.ศ. 2369 - 25 มีนาคม พ.ศ. 2370) ในรัชกาลที่ 3เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง, 2539

 พระประวัติ 
พระเจ้าลำพูนไชย หรือ พระเจ้านครลำพูนบุญมาวรชาติ มีชูบท, เจ้านายฝ่ายเหนือ และตำนานรักมะเมียะ, กรุงเทพฯ : สร้างสรรค์บุ๊คส์, หน้า 35 มีพระนามเดิมว่า เจ้าบุญมา ประสูติเมื่อปีมะโรง พ.ศ. 2303 เป็นพระราชโอรสพระองค์เล็กในเจ้าฟ้าสิงหาราชธานีเจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว มีพระเชษฐาและพระขนิษฐา รวม 10 พระองค์ (หญิง 3 ชาย 7) (เจ้าชายทั้ง 7 พระองค์ได้ทรงช่วยกันต่อสู้อริราชศัตรูขยายขอบขัณฑสีมาล้านนาออกไปอย่างเกรียงไกร เป็นเหตุให้มีพระสมัญญาว่า "เจ้าเจ็ดตน") มีพระนามตามลำดับ ดังนี้คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์ , นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ.  
 พระเจ้ากาวิละ พระเจ้านครเชียงใหม่ องค์ที่ 1 และเป็นพระยานครลำปาง องค์ที่ 3 
 พระยาคำโสม เจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 4
 พระยาธรรมลังกา เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 2
 พระเจ้าดวงทิพย์ พระเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 5 
 เจ้าศรีอโนชา พระอัครชายาในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท 
 เจ้าหญิงสรีวัณณา (ถึงแก่พิราลัยแต่เยาว์) 
พระยาอุปราชหมูล่า
พระยาคำฟั่น เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 3 และ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 1
 เจ้าหญิงสรีบุญทัน (ถึงแก่กรรมแต่เยาว์) 
พระเจ้าลำพูนไชย พระเจ้านครลำพูน องค์ที่ 2

ในปี พ.ศ. 2317 นายบุญมา อายุประมาณ 14 ปี ได้ร่วมทำศึกกับเจ้าพี่ทั้ง 6 องค์ ในการขับไล่พม่าให้ออกไปจากแผ่นดินล้านนา จนเป็นที่มาของสมัญญานามว่า "เจ้าเจ็ดตน" ต่อมา พระยากาวิละ ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ จากสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ให้เป็น "เจ้าผู้ครองนครลำปาง" ส่วนนายบุญมาก็ได้อยู่ช่วยงานราชการที่เมืองนครลำปางวรชาติ มีชูบท (2556) เจ้านายฝ่ายเหนือ และตำนานรักมะเมียะ กรุงเทพฯ : สร้างสรรค์บุ๊ค หน้า 4

ต่อมาในปี พ.ศ. 2329 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อนพระยาเชียงใหม่กาวิละ ขึ้นเป็น "พระเจ้าเชียงใหม่" นายบุญมาก็ติดตามมาอยู่ช่วยราชการทั้งเวียงป่าซาง และนครเชียงใหม่ นอกเหนือจากงานช่วยราชการแล้ว นายบุญมา ก็ยังได้ช่วยทำศึกสงครามกับพม่าที่ยกทัพมาตีหัวเมืองล้านนา และได้เข้าร่วมกองทัพตีเมืองเชียงแสน เมืองเชียงตุง เมืองยอง เมืองสาด เมืองปู เมืองเชียงรุ้ง และเมืองสิบสองปันนา กวาดต้อนผู้คนลงมาอยู่เมืองป่าซางและนครเชียงใหม่ ในยุค "เก็บผักใส่ซ้า เก็บข้าใส่เมือง"

ต่อมาในปี พ.ศ. 2357 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้งพระยาราชวงษ์คำฟั่นเมืองเชียงใหม่ ขึ้นเป็น "พระยาลำพูนคำฟั่น เจ้าเมืองลำพูนไชย" และโปรดเกล้าฯ ตั้งนายบุญมา ขึ้นเป็น "พระยาอุปราช เมืองลำพูนไชย"

ต่อมาในปี พ.ศ. 2358 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้งพระยาลำพูนคำฟั่น เป็น พระยาอุปราชเมืองเชียงใหม่ และโปรดเกล้าฯ เลื่อนพระยาอุปราชบุญมาเมืองลำพูน ขึ้นเป็น "พระยาลำพูนบุญมา เจ้าเมืองลำพูนไชย"

ต่อมาในปี พ.ศ. 2369 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อน พระยาลำพูนบุญมา ขึ้นเป็น "พระเจ้าลำพูนไชยบุญมา เจ้านครลำพูน"

ตลอดรัชสมัยของพระเจ้าลำพูนบุญมา ทรงได้ก่อร่างสร้างเมืองทำนุบำรุงสร้างความเป็นปึกแผ่นร่มเย็นให้แก่เมืองนครลำพูน พร้อมทั้งทำข้าศึกสงครามในล้านนาที่ยังไม่สงบ นับได้ว่าเป็นช่วงเวลาที่ยากลำบากที่ต้องใช้สติปัญญา ความรู้ความสามารถ ความเข้มแข็งและอดทน

พระเจ้าลำพูนไชยบุญมา ถึงแก่พิราลัย เมื่อปี พ.ศ. 2370 สิริพระชนมายุได้ 67 ปี

 พระราชโอรสและราชธิดา 
พระเจ้าลำพูนไชย มีพระราชโอรสและราชธิดา รวม 6 พระองค์ ดังนี้วรเทวี (ณ ลำพูน) ชลวณิช. เจ้าหลวงลำพูน. กรุงเทพฯ : อัมรินทร์พริ้นติ้ง. 2552
 เจ้าจอมจน (เสียจริต)สำเนาคำให้การนายน้อยปินตาว่าด้วยเรื่องวงศ์สกุลที่เป็นพระยาเชียงใหม่ จ.ศ. 1203 (พ.ศ. 2389) เลขที่ 101
 พระยาคำตัน
 พระยาน้อยลังกา
 เจ้าคำเที่ยง สมรสกับเจ้าน้อยขัติยะวงศ์ เจ้าหลวงเมืองตาก
 เจ้ารินคำ
 เจ้าอินทวิไชย หรือเจ้าหลวงอินต๊ะ เจ้าหลวงเมืองเชียงแสน

ลำดับสาแหรก

 อ้างอิง 

ลำพูนไชย
หมวดหมู่:ราชวงศ์ทิพย์จักร
หมวดหมู่:ราชโอรสและราชธิดาในเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 2
หมวดหมู่:ราชโอรสในเจ้าผู้ครองนครฝ่ายเหนือ
หมวดหมู่:พระเจ้าประเทศราช