รัฐบาลโชกุนอาชิกางะ

หรือที่มักรู้จักในชื่อ  เป็นรัฐบาลทหารศักดินาของญี่ปุ่นในช่วงยุคมูโรมาจิ ระหว่างปี ค.ศ. 1336 ถึง ค.ศ. 1573Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Muromachi-jidai" in Japan Encyclopedia, p. 669. ซึ่งมีโชกุนจากตระกูลอาชิกางะ เป็นหัวหน้าคณะรัฐบาล

รัฐบาลโชกุนอาชิกางะก่อตั้งขึ้นเมื่ออาชิกางะ ทากาอูจิ ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งโชกุน ภายหลังจากที่เขาโค่นล้มการฟื้นฟูเค็มมุ ซึ่งเกิดขึ้นไม่นานหลังจากการปฏิรูปดังกล่าวได้ล้มล้างรัฐบาลโชกุนคามากูระ เพื่อฟื้นฟูพระราชอำนาจแก่จักรพรรดิโกไดโงะ ตระกูลอาชิกางะปกครองญี่ปุ่นจากเมืองหลวงเฮอังเกียว (เกียวโต) ในฐานะเผด็จการทหารโดยพฤตินัย โดยร่วมมือกับบรรดาไดเมียวซึ่งเป็นขุนนางนักรบชนชั้นซามูไร รัฐบาลโชกุนฮาชิกาวะเป็นจุดเริ่มต้นของความขัดแย้งในยุคราชสำนักเหนือ-ใต้ โดยเกิดการแบ่งราชสำนักออกเป็นสองฝ่าย ได้แก่ ราชสำนักเหนือซึ่งสนับสนุนอาชิกางะที่นครเกียวโต และราชสำนักใต้ซึ่งสนับสนุนจักรพรรดิโกะไดโงะ ที่เมืองโยชิโนะ ทั้งสองฝ่ายดำรงอยู่คู่ขนานกันจนกระทั่งฝ่ายใต้ยอมอ่อนน้อมต่อฝ่ายเหนือในปี ค.ศ. 1392 รัฐบาลโชกุนอาชิกางะล่มสลายลงภายหลังการปะทุของสงครามโอนิง ในปี ค.ศ. 1467 อันเป็นจุดเริ่มต้นของภาวะสงครามกลางเมืองต่อเนื่องที่เรียกว่ายุคเซ็งโงกุ และสิ้นสุดลงโดยสมบูรณ์เมื่อโชกุนอาชิกางะ โยชิอากิ ถูกโค่นอำนาจโดยโอดะ โนบูนางะ ในปี ค.ศ. 1573

ชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งของรัฐบาลโชกุนอาชิกางะคือ “มูโรมาจิ” และคำว่า “ยุคมูโรมาจิ” มีที่มาจากเขตมูโรมาจิในนครเกียวโต ซึ่งเป็นสถานที่ที่อาชิกางะ โยชิมิตสึ โชกุนลำดับที่สามสถาปนาที่พำนักของตนในปี ค.ศ. 1379 บนถนนมูโรมาจิ โดยที่พำนักดังกล่าวมีสมญาว่า “ฮานะ โนะ โกโช” (花の御所; วังบุปผา)

 โชกุนและคันเร 
เมื่ออาชิกางะ ทากาอูจิ ( ) ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเซอิไทโชกุน ( ) เป็นจุดเริ่มต้นของรัฐบาลโชกุนฯ หรือ บากูฟุ โดยที่โชกุนนั้นมาจากตระกูลอาชิกางะ ซึ่งอ้างสิทธิ์ในตำแหน่งโชกุนผ่านการสืบเชื้อสายจากตระกูลเซวะเก็นจิ ( ) ในช่วงสิบปีแรกของรัฐบาลโชกุนประเทศญี่ปุ่นยังคงตกอยู่ในช่วงสงครามระหว่างพระราชวงศ์ฝ่ายเหนือและฝ่ายใต้ ในยุคราชวงศ์เหนือใต้ () มีการแบ่งอำนาจกับระหว่างปฐมโชกุนทากาอูจิและน้องชายคือ อาชิกางะ ทาดาโยชิ () โดยที่โชกุนทากาอูจิดูแลเรื่องการทหารและการสงคราม ในขณะที่ทาดาโยชิน้องชายดูแลเรื่องการบริหาร สองพี่น้องตระกูลอาชิกางะปกครองญี่ปุ่นร่วมกันเป็นเวลาประมาณสิบปีจนกระทั่งสงครามปีคันโน () โชกุนมะกะอุจิได้สร้างตำแหน่งชิตสึจิ () หรือผู้สำเร็จราชการแทนโชกุนขึ้นมาแทนที่ทาดาโยชิผู้เป็นน้องชาย ทำหน้าที่ในด้านการบริหารแทนโชกุน 

ใน ค.ศ. 1362 โชกุนคนต่อมา อาชิกางะ โยชิอากิระ จัดตั้งตำแหน่ง คันเร () เป็นผู้สำเร็จราชการแทนโชกุนแทนที่ชิตสึจิ โดยเพื่อป้องกันไม่ให้ตระกูลใหญ่ตระกูลเดียวมีอำนาจดังที่เป็นในยุคคามากูระ ผู้ดำรงตำแหน่งคันเรจึงเวียนมาจากสามตระกูลใหญ่เรียกว่า ซังกันเร () ได้แก่ โฮโซกาวะ () ฮาตาเกยามะ () และชิบะ () อำนาจของคันเรมีแตกต่างกันไปในแต่ละยุคสมัย ในสมัยของโชกุนอาชิกางะ โยชิมิตสึ () ซึ่งขึ้นดำรงตำแหน่งโชกุนด้วยอายุเพียงเก้าปี คันเรโฮโซกาวะ โยริยูกิ () จึงเป็นผู้ปกครองรัฐบาลโชกุนในทางพฤตินัย เมื่อโชกุนโยชิมิตสึเติบโตมีอำนาจเต็มแล้ว อำนาจของคันเรจึงลดลง หลังจากสงครามปีโอนิง () อำนาจของสถาบันโชกุนลดลงมาก คันเรจึงขึ้นมามีอำนาจเหนือโชกุนสามารถปลดเปลี่ยนและตั้งโชกุนใหม่ได้ตามต้องการ

 รายนามโชกุน 
 อาชิกางะ ทากาอูจิ, ปี 1338–1358
 อาชิกางะ โยชิอากิระ, ปี 1359–1368
 อาชิกางะ โยชิมิตสึ, ปี 1368–1394
 อาชิกางะ โยชิโมชิ, ปี 1395–1423
 อาชิกางะ โยชิกาซุ, ปี 1423–1425
 อาชิกางะ โยชิโนริ, ปี 1429–1441
 อาชิกางะ โยชิกัตสึ, ปี 1442–1443
 อาชิกางะ โยชิมาซะ, ปี 1449–1473Ackroyd, p. 298; n.b., Shogun Yoshimasa was succeeded by Shogun Yoshihisa (Yoshimasa's natural son), then by Shogun Yoshitane (Yoshimasa's first adopted son), and then by Shogun Yoshizumi (Yoshimasa's second adopted son)
 อาชิกางะ โยชิฮิซะ, ปี 1474–1489
 อาชิกางะ โยชิตาเนะ, ปี 1490–1493, 1508–1521Ackroyd, p. 385 n104; excerpt, "Some apparent contradictions exist in various versions of the pedigree owing to adoptions and name-changes. Yoshitsuna (sometimes also read Yoshikore) changed his name and was adopted by Yoshitane. Some pedegrees show Yoshitsuna as Yoshizumi's son, and Yoshifuyu as Yoshizumi's son."
 อาชิกางะ โยชิซุมิ, ปี 1494–1508
 อาชิกางะ โยชิฮารุ, ปี 1521–1546
 อาชิกางะ โยชิเตรุ, ปี 1546–1565
 อาชิกางะ โยชิฮิเดะ, ปี 1568
 อาชิกางะ โยชิอากิ, ปี 1568–1573

 การปกครองส่วนกลาง 
รัฐบาลโชกุนอาชิกางะมีฐานที่มั่นตั้งอยู่ที่เมืองเคียวโตะ การปกครองส่วนกลางของรัฐบาลโชกุนฯ มีหน้าที่ดูแลเรื่องเกี่ยวกับโชกุนและนครหลวง การปกครองส่วนกลางของรัฐบาลโชกุนอาชิกางะนั้น ได้รับแบบอย่างโดยส่วนใหญ่มาจากรัฐบาลโชกุนคามากูระ มีองค์กรต่าง ๆ ที่สำคัญดังนี้
 ซามูไรโดโกโระ () เป็นสภาซึ่งดูแลกิจการของซามูไรทั้งปวง เป็นตำรวจนครบาลภายในเมืองเคียวโตะ และเกณฑ์ไพร่พลจัดทัพของรัฐบาลโชกุนฯ ในการสู้รบต่าง ๆ สมาชิกในสภาซามูไรโดโกโระได้รับการแต่งตั้งจากโชกุนและมาจากตระกูลใหญ่ที่สำคัญในยุคมูโรมาจิสี่ตระกูลรองลงมาจากซังกันเร เรียกว่า ชิชิกิ () ได้แก่ ตระกูลอิซชิกิ () ตระกูลยามานะ () ตระกูลอากามัตซึ () และตระกูลเคียวโงกุ () หัวหน้าของสภาซามูไรโดโกโระ เรียกว่าโทนิง () ซึ่งมีอำนาจในบากูฟุรองจากโชกุนและคันเร
 เฮียวโจชู () และ ฮิกิตสึเกะชู () มีหน้าตัดสินคดีความฟ้องร้องต่าง ๆ ของซามูไร โดยที่ฮิกิตสึเกะชูส่งสำนวนคดีความให้แก่เฮียวโจชูเป็นผู้ตัดสิน 
 มันโดโกโระ () เป็นสภาทำหน้าที่เกี่ยวกับการบริหารและการเงินของรัฐบาลโชกุนฯ หัวหน้าสภามันโดโกโระ เรียกว่า มันโดโกโระชิตสึจิ () ซึ่งเป็นตำแหน่งของตระกูลอิเซะ ()
 มนจูโจ () 

 การปกครองส่วนภูมิภาค 
การปกครองส่วนภูมิภาคของญี่ปุ่นในสมัยมูโรมาจิเป็นไปตามระบอบศักดินาสวามิภักดิ์ (Feudalism) เช่นเดียวกับในยุคคามากูระ โดยที่รัฐบาลโชกุนมอบที่ดินให้แก่ซามูไรให้ปกครอง โดยที่ซามูไรเหล่านั้นมีหน้าที่รักษาความสงบเรียบร้อยในดินแดนของตนและเข้าร่วมศึกสงครามของรัฐบาลโชกุนเป็นการตอบแทน 
รัฐบาลโชกุนอาชิกางะแบ่งประเทศญี่ปุ่นออกเป็น 66 แคว้น เรียกว่า คุนิ () ดังเช่นที่เคยเป็นมาแต่ก่อน ซึ่งในแต่ละคุนิรัฐบาลโชกุนฯ แต่งตั้งเจ้าซามูไรเข้าไปปกครองเรียกว่า ชูโงะ () หรือ ชูโงะไดเมียว () ชูโงะในยุคอาชิกางะนั้นมีอำนาจเหนือดินแดนของตน เป็นอิสระจากรัฐบาลโชกุนส่วนกลางมากกว่าในยุคคามากูระ โดยที่ชูโงะสามารถเก็บภาษีในดินแดนของตน และส่งทอดตำแหน่งของตนเองต่อให้ลูกหลานได้

นอกเหนือจากชูโงะแล้ว ยังมีองค์กรส่วนภูมิภาคซึ่งทำหน้าที่เป็นตัวแทนสาขาย่อยของรัฐบาลโชกุนฯ ในแต่ละภูมิภาค ซึ่งตัวแทนเหล่านี้มีอาณาเขตอำนาจที่กว้างใหญ่และในเวลาต่อมาพัฒนากลับกลายเป็นศัตรูทางการเมืองของรัฐบาลโชกุนอาชิกางะ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่การล่มสลายของอำนาจของรัฐบาลโชกุนในยุคเซ็งโงกุ 

เนื่องจากชูโงะมักจะพำนักอาศัยอยู่ภายในนครหลวงเคียวโตะ เพื่อแสดงความจงรักภักดีต่อโชกุนและเพื่อติดตามข่าวสารการเมือง การบริหารงานภายในแคว้นของตนนั้นชูโงะจึงดำเนินการผ่านผู้แทน เรียกว่า ชูโงะได () 

 คันโตคุกูโบ และ คันโตกันเร 
ใน ค.ศ. 1349 โชกุนคนแรก อาชิกางะ ทากาอูจิ แต่งตั้งให้บุตรชายของตนคือ อาชิกางะ โมโตอูจิ () ดำรงตำแหน่งเป็น คันโตกันเร () เป็นผู้สำเร็จราชการแทนโชกุนในภูมิภาคตะวันออกของญี่ปุ่น พำนักอยู่ที่เมืองคามากูระและมีอำนาจเหนือซามูไรในภูมิภาคคันโตทั้งมวล เมื่ออาชิกางะ โมโตอูจิถึงแก่กรรม ตำแหน่งคันโตกันเรจึงตกทอดแก่ลูกหลานของโมโตอูจิ และเนื่องจากผู้ดำรงตำแหน่งคันโตคันเรเป็นสมาชิกตระกูลอาชิกางะระดับสูง ตำแหน่งนี้จึงได้รับการขนานนามว่า คันโตกูโบ () หรือ โชกุนแห่งภูมิภาคคันโต คันโตคุโบมีผู้ช่วยเป็นผู้สำเร็จราชการอีกทอดหนึ่ง เรียกว่า ชิตสึจิ เป็นตำแหน่งของตระกูลอูเอซูงิ ()

ตำแหน่งคันโตกูโบกลับทำให้เสถียรภาพทางการเมืองของภูมิภาคคันโตตกต่ำลง เนื่องจากคันโตคุโบมักมีความขัดแย้งกับตระกูลอูเอซูงิซึ่งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนตนอยู่เนือง ๆ และนอกจากนี้คันโตกูโบยังมีความพยายามที่จะตั้งตนขึ้นเป็นอิสระจากรัฐบาลโชกุนฯ ที่เคียวโตะนำไปสู่สงคราม หลังจากที่คันโตกูโบคนสุดท้ายถูกตระกูลอูเอซูงิขับไล่ออกจากเมืองคามากูระไปใน ค.ศ. 1455 ไม่มีการแต่งตั้งสมาชิกตระกูลอาชิกางะมาดำรงตำแหน่งนี้อีก ตำแหน่งคันโตกูโบจึงถูกล้มเลิกไป จากนั้นตระกูลอูเอซูงิขึ้นเถลิงอำนาจในภูมิภาคคันโตโดยดำรงตำแหน่งเป็นคันโตคักันเรในยุคเซ็งโงกุ

 คีวชูทันได 
ในสมัยราชวงศ์เหนือใต้ เกาะคีวชูเป็นฐานที่มั่นของกองกำลังของพระราชวงศ์ฝ่ายใต้ โชกุนทากาอูจิตั้งตำแหน่งคีวชูทันได () ขึ้นใน ค.ศ. 1336 เพื่อดูแลปกครองเกาะคีวชูและปราบปรามกองกำลังของฝ่ายใต้ โดยมีฐานการบัญชาการอยู่ที่เมืองฮากาตะ ( จังหวัดฟูกูโอกะในปัจจุบัน) โดยตำแหน่งคีวชูทันไดในยุคต้นเป็นของตระกูลอิซชิกิ แต่ทว่าตระกูลอิซชิกิไม่สามารถปราบปรามกองกำลังของฝ่ายใต้ได้ ใน ค.ศ. 1370 สมัยของโชกุนโยชิมิตสึ คันเรโฮโซกาวะ โยริยูกิซึ่งเป็นผู้สำเร็จราชการแทน แต่งตั้งให้ อิมางาวะ ซาดาโยะ () ดำรงตำแหน่งเป็นคีวชูทันได อิมางาวะ ซาดาโยะ สามารถปราบกองกำลังของฝ่ายใต้ซึ่งนำโดยเจ้าชายคาเนโยชิ () ได้สำเร็จ แต่ทว่าหลังจากสูญสิ้นอำนาจของคันเรโฮโซกาวะ โยริยูกิ โชกุนโยชิมิตสึมองว่า อิมางาวะ ซาดาโยะ เป็นคู่แข่งทางการเมือง จึงปลดอิมางาวะ ซาดาโยะ ออกจากตำแหน่งคีวชูทันไดไปใน ค.ศ. 1395 หลังจากนั้นตำแหน่งคีวชูทันไดเป็นของตระกูลชิบูกาวะ () หลังจากที่เกาะคีวชูสงบเรียบร้อยแล้ว ตำแหน่งคีวชูทันไดจึงมีความสำคัญและอำนาจลดลง บรรดาชูโงะไดเมียวเจ้าครองแคว้นต่าง ๆ บนเกาะคีวชูปฏิบัติตามคำสั่งของโชกุนที่เมืองเคียวโตะโดยตรง

 โอชูทันได 
ภูมิภาคโทโฮะกุนั้นอยู่ภายใต้การปกครองของคันโตคุโบ ใน ค.ศ. 1392 โชกุนโยชิมิตสึตั้งตำแหน่ง โอชูทันได () ขึ้นเพื่อดูแลภูมิภาคโทโฮะกุ แต่ตำแหน่งโอชูทันไดนั้นในทางปฏิบัติมีอำนาจไม่มากและเป็นเพียงแค่ชูโงะตำแหน่งหนึ่งเท่านั้น

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 





 ข้อมูลเพิ่มเติม 
Ashikaga Bakufu จากเว็บไซต์มหาวิทยาลัยรัฐวอชิงตัน
Kyoto City Web

หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:โชกุนอาชิกางะ
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น
หมวดหมู่:ยุคมูโรมาจิ
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศญี่ปุ่น
หมวดหมู่:รัฐบรรณาการของจักรวรรดิจีน