อังวะ

อังวะ (,  หรือ ; สะกดว่า อี้นวะ; เดิมเรียกว่า อะวะ) ตั้งอยู่ในภาคมัณฑะเลย์ ประเทศพม่า เคยเป็นเมืองหลวงของพม่าที่สืบทอดต่อกันมาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 14 ถึง 19 ตลอดประวัติศาสตร์เมืองนี้ถูกปล้นสะดมและสร้างขึ้นใหม่หลายครั้ง เมืองหลวงถูกทิ้งร้างในที่สุดหลังถูกทำลายจากแผ่นดินไหวครั้งใหญ่หลายครั้งในมีนาคม ค.ศ. 1839 แม้จะมีร่องรอยความยิ่งใหญ่ในอดีตหลงเหลืออยู่เพียงเล็กน้อยในปัจจุบัน แต่อดีตเมืองหลวงแห่งนี้ก็เป็นสถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยมสำหรับการเดินทางเช้าไปเย็นกลับจากมัณฑะเลย์

 ศัพทมูลวิทยา 
อี้นวะ (အင်းဝ) แปลว่า "ปากทะเลสาบ" สะท้อนถึงที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ที่ปากทะเลสาบในจังหวัดเจาะแซ อีกทฤษฎีหนึ่งระบุว่าชื่อนี้มาจากคำว่า อี้นนะวะ () หมายถึง "ทะเลสาบเก้าแห่ง" ในพื้นที่Khin Khin Aye 2007: 60 ชื่อโบราณภาษาบาลีของเมืองคือ รัตนปุระ (ရတနပုရ, ยะดะนะบูยะ; "เมืองแห่งรัตนะ")

การออกเสียงมาตรฐานภาษาพม่าสมัยใหม่คือ อี้นวะ () ตามอักขรวิธีสมัยใหม่ แต่การออกเสียงในท้องถิ่นภาษาพม่าตอนบนคือ อะวะ () อันที่จริง การสะกดชื่อเมืองในพงศาวดาร ซึ่งเขียนขึ้นก่อนมีการกำหนดมาตรฐานสะกดคำภาษาพม่าสมัยใหม่คือ  (Awa) เป็นการสะกดแบบสัทศาสตร์การใช้ภาษาพม่าตอนบนSee Hmannan Yazawin, for example. การถอดเสียงแบบตะวันตกที่พบบ่อยที่สุดคือ Ava มาจาก Awa ผ่านทางภาษาโปรตุเกส

 ประวัติศาสตร์ 
อังวะเป็นเมืองหลวงเก่าของพม่าถึง 5 ครั้งในช่วง 360 ปี ระหว่าง ค.ศ. 1365–1842 ได้รับการยอมรับว่าเป็นศูนย์กลางอำนาจในพม่าจนอังวะ (หรืออาณาจักรอังวะ) กลายเป็นชื่อที่ทำให้ชาวยุโรปรู้จักพม่ามาจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 19

 การสถาปนา 
อังวะ มีทำเลที่ตั้งเชิงยุทธศาสตร์บนจุดบรรจบของแม่น้ำอิรวดีกับแม่น้ำมยิแง และอยู่ในจังหวัดเจาะแซซึ่งเป็นพื้นที่หลักของการปลูกข้าวในพม่าตอนบน ที่ตั้งของอังวะได้รับการสำรวจว่าอาจเป็นที่ตั้งเมืองหลวงตั้งแต่ ค.ศ. 1310 โดยพระเจ้าสีหตู แต่ในท้ายสุดพระเจ้าสีหตูก็สร้างเมืองหลวงใหม่ของพระองค์ที่ปี้นยะ เมื่อ ค.ศ. 1313 ซึ่งอยู่ห่างไปไม่กี่ไมล์ทางตะวันออก พระเจ้าตะโดมินพญา เหลนของพระเจ้าสีหตู ผู้ซึ่งรวมอาณาจักรซะไกง์และอาณาจักรปี้นยะให้เป็นหนึ่งเดียว ในเดือนกันยายน ค.ศ. 1364 ได้เลือกอังวะเป็นเมืองหลวงแห่งใหม่ของพระองค์

อังวะสถาปนาขึ้นอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1365 (ขึ้น 6 ค่ำ เดือนดะบ้อง ปี 726 ตามปฏิทินพม่า)Hmannan Vol. 1 2003: 396 บนเกาะที่มนุษย์สร้างขึ้นโดยเชื่อมแม่น้ำอิรวดีด้านเหนือกับแม่น้ำมยิแงด้านตะวันออกด้วยคลองทางทิศใต้และทิศตะวันตก การสร้างเกาะเทียมนี้ยังเกี่ยวข้องกับการถมพื้นที่หนองน้ำและทะเลสาบ (อี้น):†

ชเวจาบีน อี้น ()
ซะนี อี้น ()
ญองเซาะ อี้น ()
แวะเช อี้น ()
โอนเน อี้น ()
อี้นมะ อี้น ()
ลี่นซาน อี้น ()
เบแม อี้น ()
วู่นแบ อี้น ()

† ตามบันทึกอื่น ๆ ได้แก่ เจาะมอ อี้น (), เจญี่ อี้น () และ อี้นบู้ อี้น ()

ป้อมปราการอิฐของอังวะไม่ได้สร้างตามแบบผังเมืองเส้นตรงที่มีก่อนหน้านี้ ป้อมปราการของอังวะอาจเป็นเมืองเดียวในโลกที่มีรูปร่างคล้ายถังบาร์เรล กำแพงด้านนอกที่ซิกแซกนั้นเชื่อกันว่าเป็นรูปร่างของชีนเต่ กำแพงชั้นในหรือป้อมปราการถูกวางผังตามหลักจักรวาลวิทยาแบบดั้งเดิมและมีประตูที่จำเป็นสิบสองบาน (เมืองชั้นในได้รับการสร้างขึ้นใหม่อย่างน้อยสามครั้งในปี ค.ศ. 1597, 1763 และ 1832)Cooler 2003: Chapter 4, Part 1 การออกแบบของอังวะหรืออย่างน้อยป้อมปราการชั้นใน ถูกออกแบบมาเพื่อจำลองจักรวาลทางศาสนาพุทธในขนาดย่อส่วน พระราชวังสร้างขึ้นตรงกลางป้อมปราการ ซึ่งผังเมืองพม่าแบบโบราณนั้นสอดคล้องกับตำแหน่งของพระพุทธเจ้า ซึ่งเชื่อมโยงกับสถาบันกษัตริย์ สิ่งนี้ทำให้กษัตริย์มีสถานะอันศักดิ์สิทธิ์ และพระราชวังเป็นศูนย์กลางทางศาสนา อาณาจักรและอำนาจที่แผ่ขยายออกจากเมืองเปรียบดั่งมณฑลทั้งหมดที่ล้อมรอบโลกไว้ เหตุนี้เมืองจึงเสมือนศูนย์กลางจักรวาลวิทยาเป็นอาณาจักรที่เทพเจ้ากำหนด

 สมัยอังวะ (คริสต์ศตวรรษที่ 14–16) 
อาณาจักรที่พระเจ้าตะโดมินพญาก่อตั้งโดยมีเมืองหลวงอยู่ที่อังวะนั้น ต่อมาเป็นที่รู้จักในชื่ออาณาจักรอังวะ เป็นอาณาจักรหลักของพม่าตอนบนจนถึง ค.ศ. 1555 ในช่วงเวลานี้ เมืองนี้เป็นศูนย์กลางของวงการวรรณกรรมที่เฟื่องฟูเป็นที่นิยม และมีความหลากหลายทางรูปแบบมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งผ่านความพยายามของพระภิกษุที่เลือกจะเขียนด้วยภาษาพื้นเมืองแทนการเขียนเพิ่มด้วยภาษาบาลีLieberman 2003: 134 ในช่วงเวลาดังกล่าวยังได้เห็นประมวลกฎหมายพม่ารุ่นที่สอง (ธรรมศาสตร์) ซึ่งได้วิเคราะห์รวบรวมบทกวีในยุคก่อน ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1511 เมืองนี้ได้มีพระราชวังทองคำอันวิจิตรแห่งใหม่ ซึ่งสร้างขึ้นเพื่อรำลึกถึงพระเจ้าชเวน่านจ่อชีนหลังการสวรรคตKhin Khin Aye 2007: 61

ในรัชสมัยของพระเจ้าฝรั่งมังศรีชวาได้มีการจัดประชุมสภาที่อังวะ ซึ่งมีกษัตริย์ คณะสงฆ์ พระสงฆ์ชาวสิงหล และพราหมณ์เข้าร่วม ในจารึกหนึ่งระบุว่าเมืองนี้มีความน่ารื่นรมย์ไม่แพ้ดาวดึงส์ซึ่งเป็นสวรรค์ที่สำคัญของศาสนาพุทธ และยังเป็นแบบอย่างของอาณาจักรพม่าบนโลกอีกด้วย พระเจ้าฝรั่งมังศรีชวาเป็นที่รู้จักในฐานะกษัตริย์แห่งปัญญาชน ผู้ส่งเสริมการศึกษาหาความรู้ และกล่าวกันว่าเมืองนี้เต็มไปด้วยการสนทนาเชิงปัญญา

ในช่วงเวลานี้ เมืองเป็นเป้าหมายของอาณาจักรคู่แข่ง เมืองถูกปิดล้อมในปี ค.ศ. 1401–1402 ช่วงสงครามสี่สิบปี กว่าศตวรรษต่อมาในวันที่ 25 มีนาคม ค.ศ. 1527 เมืองนี้ก็ตกเป็นเป้าหมายการโจมตีซ้ำแล้วซ้ำเล่าโดยบรรดารัฐไทใหญ่และอาณาจักรแปรHmannan Vol. 2 2003: 137 จากนั้นเมืองก็กลายเป็นเมืองหลวงของกองกำลังผสมที่ก้าวร้าวและมักจะแตกแยกกัน จนกระทั่งวันที่ 22 มกราคม ค.ศ. 1555 เมื่อพระเจ้าบุเรงนองยึดครองได้ การเป็นเมืองหลวงของพม่าตอนบนเป็นเวลา 190 ปีของเมืองนี้ก็สิ้นสุดลง

 สมัยตองอูและโก้นบอง (คริสต์ศตวรรษที่ 16–19) 
เมืองนี้กลายเป็นเมืองหลวงของพม่าทั้งหมดในช่วงสมัยตองอูและโก้นบอง (ค.ศ. 1599–1613, 1635–1752, 1765–1783, 1821–1842) เมืองนี้เป็นฐานที่พระเจ้าญองย่านและพระเจ้าอะเนาะเพะลูนฟื้นฟูอาณาจักรที่ล่มสลายชั่วคราวในธันวาคม ค.ศ. 1599 ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1635 พระเจ้าตาลูนได้ย้ายเมืองหลวงจากพะโค (หงสาวดี) กลับไปยังอังวะHmannan Vol. 3 2003: 223 เมืองถูกปล้นในวันที่ 21–23 มีนาคม ค.ศ. 1752 และต่อมาถูกเผาในวันที่ 3 มกราคม ค.ศ. 1753 โดยกองกำลังของอาณาจักรหงสาวดีใหม่ พระเจ้ามังระทรงเริ่มการบูรณะเมืองในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1764 และทรงย้ายเมืองหลวงกลับไปยังอังวะที่สร้างขึ้นใหม่ในวันที่ 23 กรกฎาคม ค.ศ. 1765Maung Maung Tin Vol. 1 2004: 278 พระเจ้าปดุงทรงย้ายเมืองหลวงไปยังอมรปุระในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1783 แต่พระราชนัดดาของพระองค์ พระเจ้าจักกายแมงทรงย้ายเมืองหลวงกลับไปยังอังวะในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1821

 การทำลาย 
แผ่นดินไหวเริ่มส่งผลกระทบต่อภูมิภาคอังวะ–อมรปุระ เมื่อวันที่ 22 มีนาคม ค.ศ. 1839 แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ที่สุดเกิดขึ้นเวลา 05:00 น. ของวันที่ 23 มีนาคม ซึ่งสามารถรู้สึกได้เป็นบริเวณกว้าง และเกิดแผ่นดินไหวตามมาอีกหลายระลอกเป็นเวลาหลายวัน ทั่วทั้งภูมิภาคถูกทำลายล้าง เมืองถูกทำลาย ขณะที่ผู้คนและปศุสัตว์จำนวนมากเสียชีวิตMaung Maung Tin Vol. 2 2004: 394 เมืองนี้ไม่ได้รับการสร้างขึ้นใหม่ พระเจ้าแสรกแมงทรงเลือกที่จะสร้างพระราชวังใหม่ในอมรปุระแทน และทรงย้ายที่ทำการของรัฐบาลไปที่นั่นในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1842Maung Maung Tin Vol. 3 2004: 33

 ร่วมสมัย 
อดีตเมืองหลวงแห่งนี้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยมสำหรับทริปเช้าไปเย็นกลับจากมัณฑะเลย์ นักท่องเที่ยวยังคงสามารถชมซากโบราณสถานของเมืองหลวงได้ เช่น อารามมะฮาอองมเยโบนซาน, อารามสี่ชั้น, กำแพงเมืองอิฐชั้นในและชั้นนอก และสถานที่อื่น ๆ

 แผ่นดินไหวในประเทศพม่า ค.ศ. 2025  
แผ่นดินไหวในประเทศพม่า ค.ศ. 2025 อังวะถูกทำลายเป็นส่วนใหญ่ ภายในเมืองโครงสร้างทางประวัติศาสตร์ 75% ได้รับความเสียหาย รวมถึงเจดีย์และวัด แผ่นดินไหวยังทำให้พบพระตำหนักน้ำที่ใช้ในพระราชพิธี กระทรวงกิจการศาสนาและวัฒนธรรมมีแผนที่จะขุดค้นและอนุรักษ์โครงสร้างนี้

 อ้างอิง 

แหล่งข้อมูลอื่น


Inwa – a short story by Theippan Maung Wa 1931 inc. audio
Exploring old monasteries in ancient capital Inwa 

หมวดหมู่:เมืองในภาคมัณฑะเลย์
หมวดหมู่:เมืองหลวงเก่า
หมวดหมู่:ราชวงศ์อังวะ