โลคัส (พันธุศาสตร์)

ในทางพันธุศาสตร์และการประมวลผลทางวิวัฒนาการ โลคัส () หมายถึงตำแหน่งหนึ่ง ๆ บนยีนหรือลำดับดีเอ็นเอซึ่งอยู่บนโครโมโซม ลำดับดีเอ็นเอบนโลคัสหนึ่ง ๆ อาจมีได้หลายแบบแต่ละแบบเรียกว่าอัลลีล () รายการลำดับทั้งหมดของโลคัสบนจีโนมหนึ่ง ๆ ซึ่งเป็นที่รู้ เรียกว่าแผนที่พันธุกรรม (Genetic Map) หรือ กระบวนการทำแผนที่ยีน (gene mapping) คือกระบวนการที่หาโลคัสของลักษณะถ่ายทอดทางชีวภาพหนึ่ง ๆ

 ประวัติและที่มา 
ศัพท์ locus มาจากภาษาละติน แปลว่า “ตำแหน่ง” หรือ “ที่อยู่” ใช้ในทางพันธุศาสตร์ตั้งแต่มีการศึกษาโครโมโซมและยีนในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 เพื่ออธิบายตำแหน่งที่ยีนตั้งอยู่บนโครโมโซม

โลคัส ถือเป็นพื้นฐานของการศึกษาพันธุศาสตร์ ช่วยให้นักวิจัยสามารถเชื่อมโยงลักษณะภายนอกหรือภายในของสิ่งมีชีวิตกับข้อมูลทางพันธุกรรมและจีโนมสมัยใหม่ เช่น GWAS (ย่อมาจาก Genome-Wide Association Study) และ NGS (ย่อมาจาก Next-Generation Sequencing) ต่างอาศัยแนวคิดของโลคัสในการระบุตำแหน่ง ตัวอย่างเช่น โลคัส CFTR บนโครโมโซม 7q31.2 เป็นตำแหน่งของยีนที่เมื่อกลายพันธุ์จะทำให้เกิดโรค Cystic fibrosis เป็นต้น นอกจากนี้ยังเป็นพื้นฐานในการวิเคราะห์ลิงก์พันธุกรรม (Genetic Linkage) ซึ่งอาศัยระยะห่างระหว่างโลคัสต่าง ๆ บนโครโมโซมเพื่อประเมินโอกาสที่อัลลีลต่าง ๆ จะถูกสืบทอดร่วมกัน

แม้ในยุคที่การเขียนแบบดิจิทัลเข้ามามากขึ้น แต่ “ตำแหน่งบนโครโมโซม” หรือโลคัสยังคงเป็นแนวทางสำคัญในงานศึกษา เช่น การวิเคราะห์ linkage disequilibrium การสร้างแผนที่ haplotype และ gene-environment interaction
หมวดหมู่:โครโมโซม
หมวดหมู่:พันธุศาสตร์คลาสสิก