วงศ์ลิงใหญ่

วงศ์ลิงใหญ่หน้า 175, สัตว์สวยป่างาม (สิงหาคม, 2518) โดย ชมรมนิเวศวิทยามหาวิทยาลัยมหิดล 
หรือ โฮมินิดี (Hominidae, ) 
ซึ่งมีสมาชิกที่เรียกว่า ลิงใหญ่ () 
หรือเรียกเป็นคำภาษาอังกฤษว่า โฮมินิด ()
เป็นวงศ์ทางอนุกรมวิธานของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับวานรซึ่งรวมสปีชีส์ที่ยังดำรงเผ่าพันธุ์อยู่ ใน  คือ
Pongo ( สุมาตรา และตาปานูลิ)
Gorilla (กอริลลาตะวันออก และตะวันตก)
Pan (ชิมแปนซีและ)
และ Homo ซึ่งเหลือเพียงมนุษย์ปัจจุบัน (Homo sapiens) เท่านั้น

มีการแก้ไขหมวดหมู่ของลิงใหญ่หลายครั้ง จึงเปลี่ยนความหมายของคำว่า "โฮมินิด" ไปเรื่อยๆ
ความหมายดั้งเดิมหมายถึงเฉพาะมนุษย์ (โฮโม) และญาติใกล้ชิดที่สูญพันธุ์ไปแล้วเท่านั้น
อย่างไรก็ตาม ในช่วง มนุษย์และลิงไร้หาง (เอป) ชนิดอื่นๆ ได้พิจารณาว่าเป็น "โฮมินิด"

ความหมายที่จำกัดก่อนหน้านี้เดี๋ยวนี้ใช้คำว่า โฮมินิน (hominin) แทนเป็นส่วนใหญ่ โดยหมายถึงสมาชิกทั้งหมดในเคลดมนุษย์หลังจากแยกสายพันธุ์ออกจากชิมแปนซี (Pan) แล้ว
ความหมายปัจจุบันของ "โฮมินิด" จึงรวมลิงใหญ่ทั้งหมดรวมทั้งมนุษย์
อย่างไรก็ตาม การใช้คำก็ยังต่างๆ กันอยู่ เพราะนักวิทยาศาสตร์และบุคคลทั่วไปบางส่วนยังคงใช้ "โฮมินิด" ในความหมายเดิมที่จำกัด
และวรรณกรรมทางวิชาการโดยทั่วไปก็ได้ใช้ความหมายดั้งเดิมจนถึงต้นศตวรรษที่21

หน่วยอนุกรมวิธาน Hominidae มีทั้งสกุลที่ยังมีชีวิตอยู่และสูญพันธุ์ไปแล้วหลายสกุลโดยจัดกลุ่มร่วมกับมนุษย์ ชิมแปนซี และกอริลลาในวงศ์ย่อย Homininae
ส่วนสกุลอื่นๆ จัดกลุ่มร่วมกับอุรังอุตังในวงศ์ย่อย Ponginae (ดู รูปด้านล่าง)
บรรพบุรุษร่วมล่าสุดของลิงใหญ่ทั้งหมดมีชีวิตอยู่เมื่อประมาณ ก่อน
เป็นช่วงที่บรรพบุรุษของอุรังอุตังแยกออกจากสายบรรพบุรุษของอีก 3 สกุลที่เหลือ
ส่วนบรรพบุรุษของลิงใหญ่จริงๆ ก็ได้แยกออกจากวงศ์ Hylobatidae (ชะนี) แล้วก่อนหน้านั้นเมื่อประมาณ ก่อน

เนื่องจากมนุษย์สัมพันธ์ทางพันธุกรรมอย่างใกล้ชิดกับลิงใหญ่อื่นๆ 
จึงมีองค์กรสิทธิสัตว์ต่างๆ เช่น Great Ape Project (โปรเจ็กต์ลิงใหญ่) ที่อ้างว่า ลิงใหญ่ที่ไม่ใช่มนุษย์จริงๆ เป็นบุคคลและควรได้รับสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน
ประเทศ ได้ออกกฎห้ามการวิจัยเพื่อปกป้องลิงใหญ่จากการทดสอบทางวิทยาศาสตร์ทุกรูปแบบ

 วิวัฒนาการ 

อุรังอุตังสุมาตรา (Pongo abelii)
ในสมัยไมโอซีนตอนต้นเมื่อประมาณ ที่แล้ว มีสปีชีส์ลิงโลกเก่า (Catarrhini) ดั้งเดิมที่ปรับตัวขึ้นต้นไม้ในแอฟริกาตะวันออกจำนวนมาก
ความหลายหลากเช่นนี้บ่งประวัติการเกิดความหลากหลายอันยาวนานก่อนหน้านี้
ซากดึกดำบรรพ์ (ฟอสซิล) จากเมื่อ ก่อนรวมชิ้นส่วนที่ระบุว่าเป็นของไพรเมต Victoriapithecus ซึ่งเป็นลิงโลกเก่าซึ่งเก่าแก่ที่สุด
สกุลที่คิดว่าอยู่ในสายวิวัฒนาการของเอปจนถึง ที่แล้วได้แก่ Proconsul, Rangwapithecus, Dendropithecus, Limnopithecus, Nacholapithecus, Equatorius, Nyanzapithecus, Afropithecus, Heliopithecus และ Kenyapithecus ทั้งหมดอยู่ในแอฟริกาตะวันออก

ส่วนในแหล่งบรรพชีวินวิทยาซึ่งไกลจากแอฟริกาตะวันออก พบซากของไพรเมตที่ไม่อยู่ในวงศ์ลิงโลกเก่าจากกลางสมัยไมโอซีน คือ
Otavipithecus จากสิ่งทับถมถ้ำในประเทศนามิเบีย, Pierolapithecus และ Dryopithecus จากประเทศฝรั่งเศส สเปน และออสเตรีย
นี่เป็นหลักฐานเพิ่มเติมสำหรับความหลากหลายของรูปแบบบรรพบุรุษเอปทั่วแอฟริกาและพื้นที่รอบทะเลเมดิเตอร์เรเนียนในช่วงสภาพภูมิอากาศที่ค่อนข้างอบอุ่นและสม่ำเสมอในช่วงต้นและกลางสมัยไมโอซีน
ลิงยุคไมโอซีนเช่นนี้ (โฮมินอยด์) ซึ่งมีอายุน้อยที่สุดก็คือ Oreopithecus ได้พบซากในชั้นถ่านหินที่มีฟอสซิลมากในภาคเหนือของประเทศอิตาลีโดยมีอายุ ก่อน

หลักฐานทางอณูชีววิทยาแสดงว่า สายพันธุ์ชะนี (วงศ์ Hylobatidae) แยกออกจากสายพันธุ์ลิงใหญ่เมื่อประมาณ ที่แล้ว
และสายพันธุ์อุรังอุตัง (วงศ์ย่อย Ponginae) แยกออกจากของลิงใหญ่อื่นๆ เมื่อประมาณ ก่อน
ไม่มีฟอสซิลที่แสดงบรรพบุรุษของชะนีอย่างชัดเจน ซึ่งอาจมีต้นกำเนิดมาจากประชากรเอปในเอเชียอาคเนย์ที่ยังไม่รู้จัก
แต่ฟอสซิลของบรรพบุรุษอุรังอุตังที่ตรวจอายุได้ประมาณ  อาจใช้ Sivapithecus จากประเทศอินเดียและ Griphopithecus จากตุรกีเป็นตัวแบบ }}

ส่วนสปีชีส์ที่ใกล้เคียงกับบรรพบุรุษร่วมล่าสุดของกอริลลา ชิมแปนซี และมนุษย์ อาจใช้ฟอสซิลของ Nakalipithecus ที่พบในเคนยาและของ Ouranopithecus ที่พบในกรีซเป็นตัวแทน
หลักฐานทางอณูชีววิทยาชี้ว่าระหว่าง ที่แล้ว กอริลลา (สกุล Gorilla) และต่อจากนั้น ชิมแปนซี (สกุล Pan) ได้แยกออกจากสายพันธุ์ที่กลายเป็นมนุษย์
ดีเอ็นเอของมนุษย์เหมือนกับของชิมแปนซีประมาณ 98.4% เมื่อเทียบโดยซิงเกิลนิวคลีโอไทด์โพลีมอร์ฟิซึม
อย่างไรก็ตาม ฟอสซิลของกอริลลาและชิมแปนซีก็มีจำกัด
ทั้งการเสื่อมสภาพเพราะดินในป่าฝนมักเป็นกรดแล้วสลายกระดูก และความเอนเอียงโดยการสุ่มตัวอย่างน่าจะเป็นสาเหตุหลักของปัญหานี้

ส่วนสายพันธุ์มนุษย์อื่นๆ น่าจะปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมที่แห้งแล้งกว่านอกเขตเส้นศูนย์สูตรของแอฟริกา
ซึ่งเป็นเขตที่มีตัวแอนทิโลป ไฮยีนา ช้างและสัตว์อื่นๆ ที่กำลังปรับตัวเพื่อการอยู่รอดในทุ่งหญ้าสะวันนาของแอฟริกาตะวันออก โดยเฉพาะในเขตซาเฮลและ Serengeti
เขตป่าชื้นที่เส้นศูนย์สูตรได้หดตัวลงหลังจากประมาณ ที่แล้ว และมีหลักฐานฟอสซิลน้อยมากในเรื่องการแยกตัวของสายพันธุ์มนุษย์จากของกอริลลาและชิมแปนซี ซึ่งเชื่อว่าเกิดในเวลานั้น
ฟอสซิลอันเก่าแก่ที่สุดที่นักวิชาการบางส่วนเชื่อว่าเป็นส่วนของสายพันธุ์มนุษย์คือ Sahelanthropus tchadensis (ก่อน) และ Orrorin tugenensis (ก่อน) ตามด้วยสกุล Ardipithecus () รวมทั้งสปีชีส์  และ 

 อนุกรมวิธาน 
 ศัพท์ 
มนุษย์เป็นสกุลหนึ่งของโฮมินิดที่ยังมีอยู่
มีการแก้ไขการจัดหมวดหมู่ของลิงใหญ่หลายครั้งในช่วงไม่กี่ทศวรรษที่ผ่านมา
การใช้คำว่า "โฮมินิด" จึงหลากหลายตามกาลเวลา 
ความหมายดั้งเดิมหมายถึงเฉพาะมนุษย์และญาติผู้ใกล้ชิดที่สุดเท่านั้น ซึ่งปัจจุบันจะระบุความหมายนี้ด้วยคำว่า "โฮมินิน"
ส่วนความหมายของหน่วยอนุกรมวิธาน Hominidae นั้นค่อยๆ เปลี่ยน ดังนั้น คำว่า "โฮมินิด" ปัจจุบันจึงหมายถึงลิงใหญ่ทั้งหมดรวมทั้งมนุษย์

มีคำคล้ายกันจากภาษาอังกฤษหลายคำเพื่อจำแนกหมวดหมู่ คือ
 โฮมินอยด์ (hominoid) บางครั้งเรียกว่าเอป เป็นสมาชิกของวงศ์ใหญ่ Hominoidea โดยสมาชิกที่ยังมีอยู่คือชะนี (วงศ์ Hylobatidae) และโฮมินิด
 โฮมินิด (hominid) เป็นสมาชิกของวงศ์ Hominidae คือลิงใหญ่ รวมอุรังอุตัง กอริลลา ชิมแปนซี และมนุษย์
 โฮมินีน (hominine) เป็นสมาชิกของวงศ์ย่อย Homininae รวมกอริลลา ชิมแปนซี และมนุษย์ (เว้นอุรังอุตัง)
 โฮมินิน (hominin) เป็นสมาชิกของเผ่า Hominini รวมชิมแปนซีและมนุษย์
 โฮมินินัน (homininan) ตามข้อเสนอของวู้ดและริชมอนด์ (2000) เป็นสมาชิกของเผ่าย่อย Hominina อันเป็นส่วนของเผ่า Hominini ซึ่งก็คือ มนุษย์ปัจจุบันและญาติที่ใกล้ชิดที่สุดรวมถึง Australopithecina เว้นชิมแปนซี. In this suggestion, the new subtribe of Hominina was to be designated as including the genus Homo exclusively, so that Hominini would have two subtribes, Australopithecina and Hominina, with the only known genus in Hominina being Homo. Orrorin (2001) has been proposed as a possible ancestor of Hominina but not Australopithecina.
 . Designations alternative to Hominina have been proposed: Australopithecinae (Gregory & Hellman 1939) and Preanthropinae (Cela-Conde & Altaba 2002);
 มนุษย์ เป็นสมาชิกของสกุล Homo ซึ่ง Homo sapiens เป็นสปีชีส์เดียวที่ยังมีอยู่ โดยมี Homo sapiens sapiens เป็นสปีชีส์ย่อยเดียวที่ยังอยู่รอด

แผนภาพวิวัฒนาการชาติพันธุ์ (cladogram) ซึ่งแสดงชื่อสามัญ (เทียบกับแผนภาพที่ละเอียดกว่าด้านล่าง)

 ญาติของมนุษย์ที่ยังมีอยู่และที่เหลือแต่ฟอสซิล 
นิทรรศการซากดึกดำบรรพ์โฮมินิดที่พิพิธภัณฑ์วิทยากระดูก เมืองโอคลาโฮมาซิตี รัฐโอคลาโฮมา
Hominidae เดิมเป็นชื่อที่ให้กับวงศ์ของมนุษย์และญาติสนิท (ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว) 
โดยจัดลิงใหญ่อื่นๆ (อุรังอุตัง กอริลลา และชิมแปนซี) ในวงศ์แยกต่างหากคือ Pongidae
อย่างไรก็ตาม นิยามดังกล่าวในที่สุดก็ทำให้ Pongidae กลายเป็นกลุ่มแบบ paraphyletic คือกลุ่มที่รวมบรรพบุรุษร่วมล่าสุดแต่ไม่ได้รวมลูกหลานทุกๆ สาย
เพราะจริงๆ มีลิงใหญ่อย่างน้อยหนึ่งสปีชีส์ (ชิมแปนซี) ที่สัมพันธ์กับมนุษย์อย่างใกล้ชิดกว่าลิงใหญ่อื่นๆ 
นักอนุกรมวิธานปัจจุบันส่วนใหญ่สนับสนุนให้จัดกลุ่มแบบ monophyletic คือ กลุ่มที่รวมบรรพบุรุษร่วมล่าสุดและลูกหลานทั้งหมด
ซึ่งในกรณีนี้จะต้องจำกัดการใช้หน่วย Pongidae กับกลุ่มที่สัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิดเพียงกลุ่มเดียว
ดังนั้น นักชีววิทยาปัจจุบันจึงมักจัดสกุล Pongo (ในวงศ์ย่อย Ponginae) ให้อยู่ในวงศ์ Hominidae
แผนภาพวิวัฒนาการชาติพันธุ์บนแสดงการจัดกลุ่มแบบ monophyletic ตามความเข้าใจปัจจุบันถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับลิงใหญ่

มนุษย์และญาติใกล้ชิดรวมถึงเผ่า Hominini และ Gorillini รวมกันเป็นวงศ์ย่อย Homininae 
(นักวิจัยบางคนถึงขั้นจัดชิมแปนซีและกอริลลาให้อยู่ในสกุล Homo เช่นเดียวกับมนุษย์)
แต่ก็มีสปีชีส์ฟอสซิลที่เป็นญาติใกล้ชิดกับมนุษย์ยิ่งกว่าชิมแปนซี

มีการศึกษาโฮมินิดที่สูญพันธุ์ไปแล้วหลายชนิดเพื่อช่วยให้เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ปัจจุบันกับโฮมินิดที่ยังมีชีวิตอยู่ชนิดอื่นๆ
สมาชิกที่สูญพันธุ์ไปแล้วของวงศ์นี้รวมสกุล Gigantopithecus, Orrorin, Ardipithecus, Kenyanthropus 
และเผ่าย่อย Australopithecina รวมทั้งสกุล Australopithecus และ Paranthropus

เมื่ออาศัยความเข้าใจในปัจจุบันในเรื่องต้นกำเนิดมนุษย์ เกณฑ์ในการจัดเป็นสมาชิกในเผ่า Hominini ก็จะไม่ชัดเจน
แต่โดยทั่วไปแล้ว หน่วยอนุกรมวิธานนี้รวมสปีชีส์ที่มีดีเอ็นเอร่วมกันกับจีโนมมนุษย์ปัจจุบันยิ่งกว่า 97% 
และแสดงศักยภาพในการใช้ภาษาหรือมีวัฒนธรรมอย่างง่ายๆ ที่ยิ่งไปกว่าครอบครัวหรือกลุ่มในท้องถิ่น
ส่วนแนวคิดเรื่องทฤษฎีจิต ซึ่งรวมถึงความสามารถต่างๆ 
เช่น ความเห็นอกเห็นใจ การเข้าใจสภาวะจิตใจของตนและผู้อื่น และแม้แต่การหลอกลวงเพื่อประโยชน์ของบุคคลนั้น 
เป็นเกณฑ์ที่ยังมีการโต้แย้ง
เป็นสมรรถภาพที่แยกมนุษย์ผู้ใหญ่จากโฮมินิดอื่นๆ
มนุษย์จะพัฒนาสมรรถภาพนี้หลังจากอายุประมาณ 4ขวบ
ในขณะที่ยังไม่มีการพิสูจน์ (หรือหักล้าง) ว่ากอริลลาหรือชิมแปนซีสามารถพัฒนาทฤษฎีจิตได้หรือไม่
แต่นี่ก็จริงด้วยสำหรับลิงโลกใหม่บางชนิดที่อยู่นอกวงศ์ลิงใหญ่ด้วย เช่น ลิงคะพูชิน

อย่างไรก็ตาม แม้จะไม่สามารถทดสอบได้ว่าสมาชิกต้นๆ ของ Hominini ว่ามีสมรรถภาพทางทฤษฎีจิตหรือไม่
แต่การทำเป็นไม่สนใจความคล้ายคลึงกันกับสายพันธุ์ลูกพี่ลูกน้องก็เป็นเรื่องยาก
เช่น อุรังอุตังมีการพัฒนาวัฒนธรรมที่เทียบเท่ากับของชิมแปนซี
นักวิชาการบางคนยังกล่าวด้วยว่า อุรังอุตังอาจเข้าเกณฑ์ในเรื่องสมรรถภาพทางทฤษฎีจิตด้วย
การอภิปรายทางวิทยาศาสตร์นี้มีนัยสำคัญทางการเมืองสำหรับผู้สนับสนุนแนวคิดความเป็นบุคคลของลิงใหญ่

 คำอธิบาย 
ลิงใหญ่เป็นไพรเมตไร้หาง สปีชีส์ที่เล็กที่สุดคือโบโนโบ มีน้ำหนัก 30–40 กิโลกรัม ชนิดใหญ่ที่สุดคือกอริลลาตะวันออก ตัวผู้หนัก 140–180 กก. 
ในลิงใหญ่ทั้งหมด ตัวผู้โดยเฉลี่ยจะใหญ่และแข็งแรงกว่าตัวเมีย แต่ระดับภาวะทวิสัณฐานทางเพศ (คือความแตกต่างทางเพศ) จะต่างกันมากตามสายพันธุ์
ฟันของโฮมินิดจะกล้ายกับของลิงโลกเก่าและชะนี โดยของลิงกอริลล่าจะใหญ่เป็นพิเศษ 
สูตรจำนวนฟันกับชนิดฟันของกรามซีกหนึ่งก็คือ

คือแบ่งเป็น ฟันตัด.ฟันเขี้ยว.ฟันกรามน้อย.ฟันกราม โดยเหนือเส้นระบุฟันบน ใต้เส้นระบุฟันล่าง 
ฟันและขากรรไกรมนุษย์เล็กกว่าอย่างเห็นได้ชัดเมื่อเทียบกับขนาดกายโดยเปรียบเทียบกับเอปอื่นๆ
ซึ่งอาจเป็นการปรับตัวไม่ใช่เพียงไปใช้เครื่องมือเพื่อแทนที่บทบาทของขากรรไกรในการล่าสัตว์และการต่อสู้เท่านั้น
แต่ปรับตัวไปกินอาหารปรุงสุกตั้งแต่สมัยไพลสโตซีนด้วย

 พฤติกรรม 
แม้สปีชีส์โฮมินิดที่ยังมีส่วนใหญ่จะเดินสี่ขาเป็นหลัก แต่ทั้งหมดก็ใช้มือเพื่อเก็บอาหารหรือเก็บวัสดุทำที่นอน และในบางกรณีก็ใช้เครื่องมือได้
สามารถสร้างที่นอนที่ซับซ้อน หรือที่เรียกว่ารัง บนต้นไม้เพื่อนอนในตอนกลางคืน แต่ชิมแปนซีและกอริลลาก็สร้างรังบนพื้นดินด้วย และกอริลลายังสามารถนอนบนพื้นดินเปล่าได้

ทุกๆ สปีชีส์กินได้ทั้งพืชและสัตว์ แม้ชิมแปนซีและอุรังอุตังจะกินผลไม้เป็นหลัก
เมื่อกอริลลาขาดแคลนผลไม้ในบางช่วงของปีหรือในบางภูมิภาค ก็จะหันไปกินหน่อและใบไม้ โดยเฉพาะไผ่ซึ่งเป็นพืชในวงศ์หญ้า
กอริลลาได้ปรับตัวอย่างสุดๆ ในการเคี้ยวและย่อยอาหารคุณภาพต่ำ แม้ก็ยังชอบผลไม้มากกว่าเมื่อมีให้กิน โดยมักจะเดินทางไกลเป็นหลายๆ กิโลเพื่อไปหาผลไม้ที่ชอบ
ส่วนมนุษย์ตั้งแต่การปฏิวัติยุคหินใหม่ ได้บริโภคธัญพืชและอาหารจำพวกแป้งเป็นหลัก รวมถึงอาหารที่แปรรูปเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ตลอดจนพืชเพาะปลูกอื่นๆ (รวมถึงผลไม้) และเนื้อสัตว์

ระยะการตั้งครรภ์ของลิงใหญ่อยู่ที่  โดยคลอดลูกตัวเดียวหรือน้อยครั้งเป็นแฝด
ทารกเกิดใหม่จะช่วยตัวเองไม่ได้และต้องดูแลเป็นเวลานาน 
ลิงใหญ่มีช่วงวัยรุ่นที่ยาวนานและไม่หย่านมเป็นเวลาหลายปีเทียบกับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมส่วนใหญ่
และจะไม่โตเต็มที่จนถึงอายุ ในสปีชีส์โดยมาก (และยาวกว่านี้อีกในอุรังอุตังและมนุษย์)
ดังนั้น เพศเมียจึงมักคลอดลูกเพียงตัวเดียวทุกๆ 
ไม่มีฤดูผสมพันธุ์ที่แน่นอน

กอริลลาและชิมแปนซีอยู่เป็นครอบครัวประมาณ  แต่บางครั้งก็พบกลุ่มใหญ่กว่านี้
ชิมแปนซีอาศัยอยู่เป็นกลุ่มใหญ่กว่า แต่จะแตกออกเป็นกลุ่มเล็กลงเมื่อผลไม้หายากขึ้น
เมื่อชิมแปนซีตัวเมียแยกเป็นกลุ่มเล็กไปในทิศต่างๆ เพื่อหาผลไม้ จ่าฝูงตัวผู้ก็จะไม่สามารถควบคุมแล้วตัวเมียก็มักจะผสมพันธุ์กับตัวผู้ที่เป็นลูกน้อง
ในทางตรงกันข้าม กอริลลามักจะอยู่ด้วยกันเป็นกลุ่มไม่ว่าจะหาผลไม้ได้หรือไม่
เมื่อผลไม้หายาก ก็จะหันไปกินหน่อและใบแทน

ระดับภาวะทวิสัณฐานทางเพศ (คือความแตกต่างทางเพศ) จะต่างกันมากตามสายพันธุ์
กอริลลามีภาวะทวิสัณฐานทางเพศยิ่งกว่าชิมแปนซี
นั่นคือ ความแตกต่างของขนาดระหว่างกอริลลาตัวผู้กับตัวเมียนั้นยิ่งกว่าของชิมแปนซีเป็นอย่างมาก
ซึ่งทำให้ตัวผู้สามารถข่มตัวเมียทางกายได้ง่ายกว่า
ทั้งในชิมแปนซีและกอริลลา จะมีจ่าฝูงอย่างน้อยหนึ่งตัว และตัวผู้วัยรุ่นจะออกจากกลุ่มเมื่อโตแล้ว

 สถานะทางกฎหมาย 
เนื่องจากมนุษย์สัมพันธ์ทางพันธุกรรมอย่างใกล้ชิดกับลิงใหญ่อื่นๆ องค์กรสิทธิสัตว์บางแห่ง เช่น โครงการลิงใหญ่ (Great Ape Project) 
จึงอ้างว่าลิงใหญ่ที่ไม่ใช่มนุษย์จริงๆ เป็นบุคคล และตามปฏิญญาลิงใหญ่ (Declaration on Great Apes) ควรได้รับสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน
ในปี1999 เป็นประเทศแรกที่ห้ามการทดลองกับลิงใหญ่ทุกชนิด โดยปัจจุบันมีประเทศ ที่ได้ห้ามการวิจัยเพื่อปกป้องลิงใหญ่จากการทดสอบทางวิทยาศาสตร์ทุกรูปแบบ

เมื่อวันที่25 มิถุนายน 2008 รัฐสภาสเปนได้สนับสนุนกฎหมายใหม่ที่จะทำให้ "การเลี้ยงลิงใหญ่เพื่อใช้ในละครสัตว์ โฆษณาโทรทัศน์ หรือการถ่ายทำภาพยนตร์" ผิดกฎหมาย
เมื่อวันที่8 กันยายน 2010 สหภาพยุโรปได้ห้ามการทดสอบลิงใหญ่

 การอนุรักษ์ 
ตารางต่อไปนี้แสดงจำนวนโดยประมาณของลิงใหญ่ที่ไม่ได้อยู่ในสวนสัตว์
	 สปีชีส์
	 จำนวนโดยประมาณ
	 สถานะการอนุรักษ์
	 อ้างอิง	อุรังอุตังบอร์เนียว
	104,700 
	ใกล้สูญพันธุ์อย่างวิกฤติ
			อุรังอุตังสุมาตรา
		6,667
		ใกล้สูญพันธุ์อย่างวิกฤติ
		An estimate of the number of wild orangutans in 2004: 	อุรังอุตังตาปานูลี
	800
	ใกล้สูญพันธุ์อย่างวิกฤติ
		กอริลลาตะวันตก
	200,000
	ใกล้สูญพันธุ์อย่างวิกฤติ
		กอริลลาตะวันออก
	<5,000
	ใกล้สูญพันธุ์อย่างวิกฤติ
		ชิมแปนซี
	200,000
	ใกล้สูญพันธุ์
		โบโนโบ
	10,000
	ใกล้สูญพันธุ์
		มนุษย์ (2024)
	8,073,260,400


 วิวัฒนาการชาติพันธุ์ 
ด้านล่างนี้คือแผนภาพวิวัฒนาการชาติพันธุ์โดยรวมสปีชีส์ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว
มีการระบุโดยประมาณว่าแยกออกเป็นเคลดใหม่เมื่อกี่ล้านปีก่อน (Mya)  Fig 2: "Divergence time estimates for the jacchus marmoset group based on the BEAST4 (Di Fiore et al., 2015) calibration scheme for alignment A.[...] Numbers at each node indicate the median divergence time estimate." 

 ที่ยังมีอยู่ 
มีลิงใหญ่ ที่ยังมีชีวิตอยู่ โดยแบ่งออกเป็น 4 สกุล
การจัดหมวดหมู่ดังต่อไปนี้มักเป็นที่ยอมรับ
 วงศ์ Hominidae รวมมนุษย์และลิงใหญ่อื่นๆ เมื่อไม่รวมสกุลและสปีชีส์ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว
 วงศ์ย่อย Ponginae
เผ่า Pongini
 สกุล Pongo
 อุรังอุตังบอร์เนียว Pongo pygmaeus
 อุรังอุตังบอร์เนียวตะวันตกเฉียงเหนือ, Pongo pygmaeus pygmaeus
 อุรังอุตังบอร์เนียวตะวันออกเฉียงเหนือ, Pongo pygmaeus morio
 อุรังอุตังบอร์เนียวตอนกลาง, Pongo pygmaeus wurmbii
 อุรังอุตังสุมาตรา, Pongo abelii
 อุรังอุตังตาปานูลี, Pongo tapanuliensis
 วงศ์ย่อย Homininae
เผ่า Gorillini
 สกุล Gorilla
 กอริลลาตะวันตก, Gorilla gorilla
 กอริลลาที่ลุ่มตะวันตก, Gorilla gorilla gorilla
 กอริลลาแม่น้ำครอสส์, Gorilla gorilla diehli
 กอริลลาตะวันออก, Gorilla beringei
 กอริลลาภูเขา, Gorilla beringei beringei
 กอริลลาที่ลุ่มตะวันออก, Gorilla beringei graueri
 เผ่า Hominini
 เผ่าย่อย Panina
 สกุล Pan
 ชิมแปนซี, Pan troglodytes
 ชิมแปนซีภาคกลาง, Pan troglodytes troglodytes
 ชิมแปนซีตะวันตก, Pan troglodytes verus
 ชิมแปนซีไนจีเรีย-แคเมอรูน, Pan troglodytes ellioti
 ชิมแปนซีตะวันออก, Pan troglodytes schweinfurthii
 โบโนโบ, Pan paniscus
 เผ่าย่อย Hominina
 สกุล Homo
 มนุษย์, Homo sapiens
 มนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบัน, Homo sapiens sapiens

 ซากดึกดำบรรพ์ 
กะโหลกศีรษะจำลองของซากดึกดำบรรพ์ที่บางครั้งเรียกว่า "Nutcracker Man" ที่ แมรี ลีกคี เป็นคนค้นพบ
นอกเหนือจากสปีชีส์และสปีชีส์ย่อยที่ยังมีชีวิตอยู่ 
นักโบราณคดี นักบรรพชีวินวิทยา และนักมานุษยวิทยาได้ค้นพบและจัดหมวดหมู่สปีชีส์ลิงใหญ่ที่สูญพันธุ์ไปแล้วหลายชนิดดังต่อไปนี้ 
โดยอิงอนุกรมวิธานที่ได้แสดงไว้

วงศ์ Hominidae
 วงศ์ย่อย Ponginae
 เผ่า Lufengpithecini †
 Lufengpithecus
 Lufengpithecus lufengensis
 Lufengpithecus keiyuanensis
 Lufengpithecus hudienensis
 Meganthropus
 Meganthropus palaeojavanicus
 เผ่า Sivapithecini†
 Ankarapithecus
 Ankarapithecus meteai
 Sivapithecus
 Sivapithecus brevirostris
 Sivapithecus punjabicus
 Sivapithecus parvada
 Sivapithecus sivalensis
 Sivapithecus indicus
 Gigantopithecus
 Gigantopithecus bilaspurensis
 Gigantopithecus blacki
 Gigantopithecus giganteus
 เผ่า Pongini
 Khoratpithecus†
 Khoratpithecus ayeyarwadyensis
 Khoratpithecus piriyai
 Khoratpithecus chiangmuanensis
 Pongo (orangutans)
 Pongo hooijeri†
 วงศ์ย่อย Homininae
 เผ่า Dryopithecini †
 Kenyapithecus (หมวดหมู่ยังไม่ลงตัว)
 Kenyapithecus wickeri
 Danuvius
 Danuvius guggenmosi
 Pierolapithecus (หมวดหมู่ยังไม่ลงตัว)
 Pierolapithecus catalaunicus
 Ouranopithecus
 Ouranopithecus macedoniensis
 Otavipithecus
 Otavipithecus namibiensis
 Morotopithecus (หมวดหมู่ยังไม่ลงตัว)
 Morotopithecus bishopi
 Oreopithecus (หมวดหมู่ยังไม่ลงตัว)
 Oreopithecus bambolii
 Nakalipithecus
 Nakalipithecus nakayamai
 Anoiapithecus
 Anoiapithecus brevirostris
 Hispanopithecus (หมวดหมู่ยังไม่ลงตัว)
 Hispanopithecus laietanus
 Hispanopithecus crusafonti
 Dryopithecus
 Dryopithecus fontani
 Rudapithecus (หมวดหมู่ยังไม่ลงตัว)
 Rudapithecus hungaricus
 Samburupithecus
 Samburupithecus kiptalami
 Graecopithecus †
 Graecopithecus freybergi
 เผ่า Gorillini
 Chororapithecus † (หมวดหมู่ยังไม่ลงตัว)
 Chororapithecus abyssinicus
 เผ่า Hominini
 เผ่าย่อย Panina
 เผ่าย่อย Hominina
 Sahelanthropus†
 Sahelanthropus tchadensis
Orrorin†
 Orrorin tugenensis
 Orrorin praegens
 Ardipithecus†
 Ardipithecus ramidus
 Ardipithecus kadabba
 Kenyanthropus†
 Kenyanthropus platyops
 Australopithecus†
 Australopithecus bahrelghazali
 Australopithecus anamensis
 Australopithecus afarensis
 Australopithecus africanus
 Australopithecus garhi
 Australopithecus sediba
 Australopithecus deyiremeda
 Paranthropus†
 Paranthropus aethiopicus
 Paranthropus robustus
 Paranthropus boisei
 Homo เป็นญาติใกล้ชิดของมนุษย์ปัจจุบัน
 Homo gautengensis† (อาจเป็นตัวอย่างของ H. habilis)
 Homo rudolfensis† (อาจไม่ควรอยู่ในสกุล Homo)
 Homo habilis† (อาจไม่ควรอยู่ในสกุล Homo)
 Homo naledi† (อาจไม่ควรอยู่ในสกุล Homo)
 Dmanisi Man, Homo georgicus† (อาจเป็นสปีชีส์ย่อยต้นๆ ของ Homo erectus)
 Homo ergaster† (Homo erectus ในแอฟริกา)
 Homo erectus†
 Homo erectus bilzingslebenensis †
 มนุษย์ชวา, Homo erectus erectus †
 Lantian Man, Homo erectus lantianensis †
 Nanjing Man, Homo erectus nankinensis †
 มนุษย์ปักกิ่ง, Homo erectus pekinensis †
 Solo Man, Homo erectus soloensis † (อาจเป็นสปีชีส์ต่างหาก)
 Tautavel Man, Homo erectus tautavelensis †
 Yuanmou Man, Homo erectus yuanmouensis †
 Flores Man or Hobbit, Homo floresiensis† (อาจไม่ควรอยู่ในสกุล Homo)
 Homo luzonensis † (อาจไม่ควรอยู่ในสกุล Homo)
 Homo antecessor†
 Homo heidelbergensis†
 Homo cepranensis† (อาจเป็นตัวอย่างของ H. heidelbergensis)
 Homo helmei† (อาจเป็นตัวอย่างของ H. sapiens รุ่นต้นๆ)
 Homo tsaichangensis† (อาจเป็นสปีชีส์ย่อยของ H. erectus หรือเป็น Denisovan ไม่น่าจะเป็นสปีชีส์ต่างหาก)
 Denisovans (ชื่อทวินามยังไม่ได้กำหนด) †
 นีแอนเดอร์ทาล, Homo neanderthalensis†
 Homo rhodesiensis† (น่าจะเป็นตัวอย่างของ H. heidelbergensis รุ่นท้ายๆ)
 มนุษย์ปัจจุบัน, Homo sapiens (บางครั้งเรียกว่า Homo sapiens sapiens)
 Homo sapiens idaltu†
 มนุษย์โบราณ, Archaic Homo sapiens†

 ดูเพิ่ม 
 พิภพวานร
 รายการซากดึกดำบรรพ์สายพันธุ์มนุษย์
 กาลานุกรมวิวัฒนาการมนุษย์
 วิวัฒนาการของมนุษย์

 เชิงอรรถ 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 The Animal Legal and Historical Center at Michigan State University College of Law, Great Apes and the Law (archived 13 April 2011)
 NPR News: Toumaï the Human Ancestor
 Hominid Species at TalkOrigins Archive
 For more details on Hominid species, including photos of fossil hominids (archived 30 April 2013)
 Scientific American magazine (April 2006 Issue) Why Are Some Animals So Smart? (archived 14 October 2007)
 A new mediterranean hominoid-hominid link discovered, Anoiapithecus brevirostris, "Lluc": A unique Middle Miocene European hominoid and the origins of the great ape and human clade Link to graphical reconstruction
 Human Timeline (Interactive) – Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).


หมวดหมู่:ลิงไม่มีหาง
หมวดหมู่:วิวัฒนาการของมนุษย์