วงศ์ย่อยจิ้งจกและตุ๊กแก

วงศ์ย่อยจิ้งจกและตุ๊กแก (ชื่อวิทยาศาสตร์: Gekkoninae; ) เป็นวงศ์ย่อยของวงศ์ Gekkonidae นับเป็นวงศ์ย่อยที่มีความหลากหลาย และประสบความสำเร็จสูงสุดในการดำรงชีวิตมากที่สุดของสัตว์เลื้อยคลานในอันดับย่อยกิ้งก่า (Lacertilia) 

ลักษณะโดยทั่วไป มีกระดูกพรีแมคซิลลาและกระดูกพาไรทัลเป็นชิ้นเดี่ยว มีแว่นตาคลุมตา ลำตัวสั้น ขาทั้ง 4 ข้างมีขนาดใหญ่ ลำตัวปกคลุมด้วยผิวหนังที่อ่อนนุ่มและมีเกล็ดปกคลุมลำตัวเรียงตัวต่อเนื่องกัน มีขนาดแตกต่างกันหลากหลายทั้งเพียงไม่กี่เซนติเมตร จนถึงขนาดหนึ่งฟุต 

ส่วนใหญ่หากินบนต้นไม้ ใต้ฝ่าเท้ามีเซต้าหรือขนที่แตกแขนงและมีความเล็กละเอียดมาก ใช้สำหรับยึดเกาะผนังในแนวตั้งฉากได้เป็นอย่างดีที่สุดในบรรดาวงศ์ย่อยทั้งหมดของวงศ์ Gekkonidae ซึ่งการเรียงตัวและลักษณะของเส้นขนนี้ใช้เป็นตัวในการอนุกรมวิธานแยกประเภท

ในหลายสกุล ได้ลดรูปแผ่นหนังใต้นิ้วและใช้เป็นโครงสร้างอื่นทดแทนในการอาศัยอยู่บนต้นไม้ เช่น Cnemaspis และ Cyrtodactylus ที่อาศัยบนต้นไม้หรือผนังหินปูนในถ้ำ โดยใช้เล็บในการเกาะเกี่ยวแทน ในบางสกุล เช่น Dixonius และ Gehyra อาศัยอยู่พื้นดินแทน

หากินในเวลากลางคืนเป็นส่วนใหญ่ ตามปกติแล้วจะวางไข่เพียงครั้งละ 2 ฟอง โดยเปลือกไข่มีลักษณะแข็งและไม่เปลี่ยนรูป แต่สำหรับบางสกุลที่มีขนาดเล็ก เช่น Coleodactylus วางไข่เพียงฟองเดียว โดยการวางไข่ขึ้นอยู่กับขนาดของลำตัว แต่ก็มีบางชนิดที่สามารถเกิดได้โดยไม่ต้องผ่านการปฏิสนธิ

ปัจจุบัน มีการอนุกรมวิธานแล้วทั้งสิ้น 80 สกุล ประมาณ 800 ชนิด โดยมีสกุลที่เป็นที่รู้จักกันเป็นอย่างดี อาทิ Gekko, Hemidactylus และPtychozoon ฯลฯ พบกระจายพันธุ์ในเขตร้อนและเขตอบอุ่นของยูเรเชีย ในประเทศไทยพบประมาณ 46-50 ชนิด อาทิ ตุ๊กแกบ้าน (Gekko gecko), ตุ๊กแกตาเขียว (G. siamensis), ตุ๊กแกบินหางเฟิน (Ptychozoon lionotum) เป็นต้น วีรยุทธ์ เลาหะจินดา, วิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก หน้า 381 (พ.ศ. 2552) ISBN 978-616-556-016-0

 สายพันธุ์จิ้งจกที่พบในประเทศไทย 
 เรียงรายชื่อตามอักษร A-Z

 สกุลจิ้งจกนิ้วยาว (Cnemaspis) 

ชื่อไทย<span style="color:#FFFFFF">ชื่อวิทยาศาสตร์<span style="color:#FFFFFF">ถิ่นอาศัยปีที่ค้นพบ จิ้งจกนิ้วยาวอาดัง-ราวี  Cnemaspis adangrawi http://www.siamensis.org/species_index?nid=49948#49948--Species%20:%20Cnemaspis%20adangrawi พบเฉพาะบนเกาะอาดัง-ระวี จังหวัดสตูล เท่านั้น 2019 จิ้งจกนิ้วยาวสตูล 1 Cnemaspis biocellata http://www.siamensis.org/species_index?nid=3609#3609--Species%20:%20Cnemaspis%20biocellata พบที่อำเภอมะนัง และอำเภอเมือง จังหวัดสตูล เท่านั้น 2008 จิ้งจกนิ้วยาวธัญญา Cnemaspis chanardi http://www.siamensis.org/species_index?nid=3610#3610--Species%20:%20Cnemaspis%20chanardi ภาคใต้ตอนล่างลงไป 2010 จิ้งจกนิ้วยาวจันทบูรณ์ Cnemaspis chanthaburiensis http://www.siamensis.org/species_index?nid=3611#3611--Species%20:%20Cnemaspis%20chanthaburiensis ภาคตะวันออกของประเทศไทย นอกจากนี้ยังพบในประเทศกัมพูชา 1998 จิ้งจกนิ้วยาวหัวสีส้ม Cnemaspis huaseesom http://www.siamensis.org/species_index?nid=3621#3621--Species%20:%20Cnemaspis%20huaseesom พบในเขตจังหวัดกาญจนบุรี2010 จิ้งจกนิ้วยาวหมอสุเมธ Cnemaspis kamolnorranathi http://www.siamensis.org/species_index?nid=3612#3612--Species%20:%20Cnemaspis%20kamolnorranathi พบในเขตจังหวัดสุราษฎร์ธานี 2010 จิ้งจกนิ้วยาวกัมพล Cnemaspis kumpoli http://www.siamensis.org/species_index?nid=3613#3613--Species%20:%20Cnemaspis%20kumpoli พบทางภาคใต้ตอนกลางลงไป 1963 จิ้งจกนิ้วยาวลานสกา Cnemaspis lineatubercularis http://www.siamensis.org/species_index?nid=49957#49957--Species%20:%20Cnemaspis%20lineatubercularis พบในเขตจังหวัดนครศรีธรรมราช 2020 จิ้งจกนิ้วยาวสามร้อยยอด Cnemaspis lineogularis http://www.siamensis.org/species_index?nid=49953#49953--Species%20:%20Cnemaspis%20lineogularis พบในเขตจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ 2017 จิ้งจกนิ้วยาวมลายู Cnemaspis mcguirei http://www.siamensis.org/species_index?nid=3614#3614--Species%20:%20Cnemaspis%20mcguirei มีรายงานพบเฉพาะจังหวัดปัตตานี 2008 จิ้งจกนิ้วยาวนราธิวาส Cnemaspis narathiwatensis http://www.siamensis.org/species_index?nid=3619#3619--Species%20:%20Cnemaspis%20narathiwatensis พบในเขตจังหวัดนราธิวาส, จังหวัดยะลา และประเทศมาเลเซีย 2010 จิ้งจกนิ้วยาวนิยมวรรณ Cnemaspis niyomwanae http://www.siamensis.org/species_index?nid=3615#3615--Species%20:%20Cnemaspis%20niyomwanae พบเฉพาะจังหวัดตรังและจังหวัดสตูล 2010 จิ้งจกนิ้วยาวสตูล 2 Cnemaspis omari http://www.siamensis.org/species_index?nid=39946#39946--Species%20:%20Cnemaspis%20omari พบในจังหวัดสตูลและประเทศมาเลเซีย 2014 จิ้งจกนิ้วยาวพังงา Cnemaspis phangngaensis http://www.siamensis.org/species_index?nid=49954#49954--Species%20:%20Cnemaspis%20phangngaensis พบเฉพาะจังหวัดพังงา เท่านั้น 2017 จิ้งจกนิ้วยาวภูเก็ต Cnemaspis phuketensis http://www.siamensis.org/species_index?nid=3616#3616--Species%20:%20Cnemaspis%20phuketensis พบเฉพาะจังหวัดภูเก็ต เท่านั้น 2004 จิ้งจกนิ้วยาวคอจุด Cnemaspis punctatonuchalis http://www.siamensis.org/species_index?nid=3617#3617--Species%20:%20Cnemaspis%20punctatonuchalis พบในเขตจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ 2010 จิ้งจกนิ้วยาวไทย Cnemaspis siamensis http://www.siamensis.org/species_index?nid=3618#3618--Species%20:%20Cnemaspis%20siamensis พบตั้งแต่จังหวัดเพชรบุรี ถึง จังหวัดสุราษฎร์ธานี 1925 จิ้งจกนิ้วยาวเกาะตะรุเตา Cnemaspis tarutaoensis http://www.siamensis.org/species_index?nid=49949#49949--Species%20:%20Cnemaspis%20tarutaoensis พบเฉพาะบนเกาะตะรุเตา จังหวัดสตูล เท่านั้น 2019 จิ้งจกนิ้วยาวท่าชนะ Cnemaspis thachanaensis http://www.siamensis.org/species_index?nid=49955#49955--Species%20:%20Cnemaspis%20thachanaensis พบเฉพาะอำเภอท่าชนะ จังหวัดสุราษฎร์ธานี เท่านั้น 2017 จิ้งจกนิ้วยาวคลองนาคา Cnemaspis vandeventeri http://www.siamensis.org/species_index?nid=3620#3620--Species%20:%20Cnemaspis%20vandeventeri พบในเขตจังหวัดระนอง, พังงา, ภูเก็ต 2010

 สกุลตุ๊กกาย (Cyrtodactylus) 
ดูเพิ่มเติมได้ที่ ตุ๊กกาย

 สกุลจิ้งจกดิน (Dixonius) 
ดูเพิ่มเติมได้ที่ จิ้งจกดิน

 สกุลจิ้งจกหิน (Gehyra) 

ชื่อไทย<span style="color:#FFFFFF">ชื่อวิทยาศาสตร์<span style="color:#FFFFFF">ถิ่นอาศัยปีที่ค้นพบ จิ้งจกหินหางเรียว Gehyra angusticaudata พบในเขตภาคกลางตอนล่าง ภาคตะวันตก ภาคตะวันออก ภาคใต้ตอนบน 1963 จิ้งจกหินลายกระ Gehyra fehlmanni พบในภาคใต้และภาคตะวันตก เคยรายงานพบในจังหวัดสระบุรี 1962 จิ้งจกหินอ้วน, จิ้งจกหินเมืองกาญจน์ Gehyra lacerata พบในภาคตะวันตก ภาคใต้ตอนบน ภาคกลางตอนล่าง 1962 จิ้งจกหินสีจาง Gehyra mutilata เป็นจิ้งจกหินที่พบทั่วประเทศ และพบได้บ่อยที่สุด 1835 จิ้งจกหินวงจันทร์ Gehyra wongchan พบในภาคกลางของประเทศไทย 2022

อ้างอิง

หมวดหมู่:วงศ์จิ้งจกและตุ๊กแก