อาร์เธอร์ เวลสลีย์ ดยุกที่ 1 แห่งเวลลิงตัน

จอมพล อาร์เธอร์ เวลสลีย์ ดยุกที่ 1 แห่งเวลลิงตัน () เป็นนายทหารบกและรัฐบุรุษชาวอังกฤษ ผู้เป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญด้านการทหารและการเมืองของสหราชอาณาจักรในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีแห่งสหราชอาณาจักรถึงสองสมัย เขาเป็นหนึ่งในผู้บัญชาการอังกฤษที่ยุติสงครามอังกฤษ–ไมซอร์ด้วยการเอาชนะทีพู สุลต่านในปี ค.ศ. 1799 และต่อมาเป็นผู้บัญชาการคนสำคัญในสงครามสหสัมพันธมิตรครั้งที่เจ็ด ซึ่งเอาชนะนโปเลียนในยุทธการวอเตอร์ลู ค.ศ. 1815

เวลสลีย์เกิดในครอบครัวโปรเตสแตนต์ แอสเซนเดนซี ที่ดับลิน ราชอาณาจักรไอร์แลนด์ เข้ารับราชการในกองทัพอังกฤษเมื่อปี ค.ศ. 1787 ในตำแหน่งนายทหารบกชั้นผู้น้อย และเคยเป็นผู้ช่วยทหารของลอร์ดผู้สำเร็จราชการไอร์แลนด์ รวมถึงดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาสามัญชนไอริช เขาเลื่อนยศเป็นพันเอกในปี ค.ศ. 1796 รบในสมรภูมิฟลานเดอร์ส ก่อนถูกส่งไปอินเดีย มีบทบาทสำคัญในสงครามอังกฤษ–ไมซอร์ครั้งที่สี่ ซึ่งจบลงด้วยชัยชนะที่ศรีรังคปัฏฏณะในปี ค.ศ. 1799 ต่อมาได้รับแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการศรีรังคปัฏฏณะและไมซอร์ และเมื่อเลื่อนเป็นพลตรี ก็นำกองทัพเอาชนะสมาพันธรัฐมราฐาที่ยุทธการอัสไซในปี ค.ศ. 1803 อย่างเด็ดขาด

เวลสลีย์เป็นผู้บัญชาการศึกคาบสมุทรในสงครามนโปเลียน และได้รับการเลื่อนขึ้นขึ้นเป็นจอมพลภายหลังสามารถนำกองทัพพันธมิตรมีชัยเหนือฝรั่งเศสได้ในยุทธการที่วิกตอเรียในปี 1813 ซึ่งตามมาด้วยการเนรเทศนโปเลียนในปีต่อมา เวลสลีย์เข้ารับตำแหน่งเป็นราชทูตประจำฝรั่งเศส และได้รับบรรดาศักดิ์เป็นดยุก ต่อมาระหว่างสมัยร้อยวันในปี 1815 กองทัพพันธมิตรของเขาร่วมกับกองทัพปรัสเซียที่นำโดยพลโทบลือเชอร์ มีชัยเหนือนโปเลียนในยุทธการที่วอเตอร์ลู ชีวิตทหารของเขานั้นเป็นที่น่ายกย่องอย่างยิ่ง จากรายงานราชการสงคราม ตลอดชีวิตทหารของเขาได้ผ่านศึกสงครามมากว่า 60 ครั้ง เขามีชื่อเสียงขึ้นมาจากการปรับตัวและใช้กลยุทธ์ในการตั้งรับข้าศึกจนสามารถมีชัยนับครั้งไม่ถ้วนเหนือข้าศึกที่มีกำลังเหนือกว่า ในขณะที่ตัวเขาเองก็ได้รับบาดเจ็บน้อยมาก เขาจึงได้รับการยกย่องให้เป็นหนึ่งในผู้บัญชาฝ่ายตั้งรับตลอดกาล กลยุทธ์และแผนการรบของเขาจำนวนมากถูกนำไปสอนในวิทยาลัยการทหารชั้นนำของโลก

ภายหลังออกจากราชการทหาร เขาก็กลับคืนสู่งานการเมือง โดยได้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีสองสมัยโดยสังกัดพรรคทอรี ระหว่างปี 1828 ถึง 1830 และอีกครั้งเป็นช่วงเวลาไม่ถึงเดือนในปี 1834 ต่อมาเขาได้ดำรงตำแหน่งผู้นำในสภาขุนนาง จนกระทั่งเกษียณอายุแต่ยังคงเป็นผู้บัญชาการกองทัพอังกฤษจนกระทั่งถึงแก่อสัญกรรม

ประวัติ
 วัยเยาว์และการศึกษา 
อาเธอร์เกิดในตระกูลชนชั้นสูงครึ่งอังกฤษ-ไอร์แลนด์ ในราชอาณาจักรไอร์แลนด์ เป็นบุตรชายคนที่สามในบรรดาบุตรชายห้าคนของ เอิร์ลที่ 1 แห่งมอร์นิงตัน กับภริยานามว่าแอนน์ ซึ่งเป็นบุตรีของไวเคานต์แดนแกนนอนที่ 1 ชีวประวัติของเขามักจะอ้างอิงจากหลักฐานหนังสือพิมพ์เก่า ซึ่งระบุไว้ว่าเขาเกิดในวันที่ 1 พฤษภาคม 1769Though 29 April is quoted as most likely by Ernest Marsh Lloyd, writing in the  ซึ่งเป็นวันที่เข้ารับศีลล้างบาปGuedalla (1997). p. 480. His baptismal font was donated to St. Nahi's Church in Dundrum, Dublin, in 1914. แต่ไม่ได้ระบุถึงสถานที่เกิดที่แน่นนอน แต่เชื่อว่าเขาน่าจะเกิดที่ทาวเฮาส์ของครอบครัวในกรุงดับลิน 

อาเธอร์ใช้ชีวิตในวัยเด็กส่วนใหญ่ของเขาอยู่ที่บ้านสองหลังของครอบครัว หลังแรกคือบ้านขนาดใหญ่ในดับลิน และอีกหลังคือปราสาทแดนแกนทางตะวันตกเฉียงเหนือของดับลินHolmes (2002). pp. 6–7. บิดาของเขาถึงแก่อสัญกรรมในปี 1781 ซึ่งริชาร์ด ผู้เป็นพี่ชายคนโตของเขาก็เป็นผู้สืบต่อตำแหน่งเอิร์ลแห่งมอร์นิงตัน

เขาเข้าเรียนที่โรงเรียนโบสถ์ขณะอาศัยอยู่ที่แดนแกน และสถาบันมิสเตอร์ไวนต์ขณะอาศัยอยู่ที่ดับลิน และโรงเรียนบราวน์ขณะอาศัยอยู่ในลอนดอน แล้วจึงเข้าเรียนในวิทยาลัยอีตันระหว่างปี 1781 ถึง 1784Holmes (2002). p. 8. ความโดดเดี่ยวของเขาทำให้เขาเกลียดที่นี่มาก เขามักจะพูดว่า "ชนะศึกวอเตอร์ลูที่ลานกีฬาของอีตัน" ทั้งๆที่อีตันไม่มีลานกีฬา ในปี 1785 จากการที่เขาไม่ค่อยประสบความสำเร็จในการเรียนที่อีตัน ประกอบกับครอบครัวเริ่มมีปัญหาขัดสนเงินทองภายหลังการอสัญกรรมของบิดา ทำให้เขาและมารดาต้องย้ายไปอาศัยอยู่ที่บรัสเซลส์ในเบลเยียม แม้อายุจะย่างเข้ายี่สิบแล้ว แต่เขาก็แสดงความเด่นประกายออกมาเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ในขณะที่มารดาของเขาก็ตระหนักถึงความเกียจคร้านในตัวเขา เธอเคยกว่าวว่า "ชั้นไม่รู้ว่าควรจะทำยังไงกับอาเธอร์เจ้าลูกชายจอมเทอะทะของฉันดี"Holmes (2002). p. 9.

ในปีต่อมา อาเธอร์เข้าศึกษาที่ราชวิทยาลัยการทรงตัวในเมืองอ็องเฌของฝรั่งเศส เขาเริ่มแสดงออกถึงความก้าวหน้า และกลายเป็นนักขี่ม้าที่ดี และยังได้เรียนภาษาฝรั่งเศสซึ่งภายหลังได้เป็นประโยชน์ต่อเขาอย่างมากHolmes (2002). pp. 19–20. และจึงกลับไปยังอังกฤษในปลายปี 1786 ซึ่งพัฒนาการของเขาทำให้มารดาของเขาประหลาดใจอย่างมากHolmes (2002). p. 20.

 ราชการทหาร 
เนื่องด้วยครอบครัวยังขัดสน ด้วยคำแนะนำของมารดา พี่ชายของเขาได้ไปร้องขอกับสหาย คือ ดยุกแห่งรัทแลนด์ ซึ่งขณะนั้นเป็นผู้แทนพระองค์ประจำไอร์แลนด์ ให้รับเวลสลีย์เข้าประจำการในกองทัพHolmes (2002). p. 20. ไม่นานหลังจากนั้นในวันที่ 7 มีนาคม 1787 เวลสลีย์ได้รับการบรรจุเข้ารับราชการทหารที่ตำแหน่งร้อยตรี ในกองร้อยเดินเท้าที่ 73  และในเดินตุลาคม ด้วยความช่วยเหลือจากทางพี่ชาย เวลสลีย์ก็ได้ขึ้นเป็นนายทหารคนสนิทของลอร์ดบักกิงแฮม ผู้แทนพระองค์คนใหม่ ด้วยค่าตอบแทน 10 ชิลลิงต่อวัน (หนึ่งเท่าของค่าตอบแทนร้อยตรี) ต่อมาเขาถูกโอนชื่อไปอยู่ในกองร้อยที่ 76 ที่ตั้งขึ้นใหม่ในไอร์แลนด์ และในวันคริสต์มาสของปี 1787 นั้นเองเขาก็ได้เลื่อนยศเป็นร้อยโทHolmes (2002). p. 21. ด้วยตำแหน่งนายทหารคนสนิทนี้ งานส่วนใหญ่ของเขาจึงเปรียบเสมือนผู้ช่วยและเลขาของผู้แทนพระองค์ฯ ซึ่งในไอร์แลนด์นี้เองเวลสลีย์ชื่นชอบการพนันมาก และมักจะเป็นหนี้เป็นสินคนอื่นอยู่เสมอ

มกราคม 1788 เขาถูกโอนชื่อไปอยู่ในกองร้อยเดินเท้าที่ 44 และไม่นานต่อมาถูกโอนชื่อไปอยู่ในกองร้อยมังกรที่ 12 ในเจ้าชายแห่งเวลส์ หลังจากนี้เป็นช่วงเวลาที่เขาเริ่มเข้าไปมีบทบาททางการเมือง และในปี 1789 ได้รับเลือกเป็นสมาชิกรัฐสภาจากเขตทริมในสภาสามัญชนไอร์แลนด์Holmes (2002). p. 24.ในช่วงนี้เขายังคงรับราชการอยู่ในปราสาทดับสินโดยที่มีสิทธิ์ออกเสียงในสภาไอร์แลนด์ เมื่อเขาหมดวาระในสภาในปี 1791 เขาได้เลื่อนยศเป็นร้อยเอก และถูกโอนชื่อไปประจำการในกองร้อยเดินเท้าที่ 56 และในเดือนตุลาคมโอนไปกองร้อยมังกรที่ 18 ต่อมา ในปี 1793 เมื่อเวลสลีย์ใช้เงินสนับสนุนจากพี่ชายซื้อตำแหน่งพันโทในกรมทหารเดินเท้าที่ 33 เขาได้สัมผัสสมรภูมิระดับทวีปครั้งแรกในการทัพแฟลนเดอร์ส (Flanders Campaign) เพื่อต่อต้านฝรั่งเศส แม้กองทัพอังกฤษจะพ่ายแพ้ยับเยินจากความล้มเหลวในการส่งกำลังบำรุงและผู้นำที่ขาดประสบการณ์ แต่เวลสลีย์กลับมองว่า "อย่างน้อยฉันก็ได้เรียนรู้ว่าสิ่งใดที่ไม่ควรทำ และนั่นคือบทเรียนที่มีค่ามหาศาล""

ประจำอินเดีย
ในปี 1796 อาเธอร์ถูกส่งไปประจำการในอินเดีย ซึ่งเป็นช่วงที่พี่ชายของเขาคือริชาร์ด เวลสลีย์ ดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการอินเดีย 

ในปี 1799 ในสงครามอังกฤษ-ไมซอร์ครั้งที่สี่ อาเธอร์มีบทบาทสำคัญในการปิดล้อมเข้าตีศรีรังคปัฏฏณะจนนำไปสู่จุดจบของระบอบสุลต่าน ชัยชนะนี้ทำให้เขาได้รับแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการนครไมซอร์ ซึ่งเป็นโอกาสให้เขาได้ฝึกฝนทักษะการบริหารจัดการกองทัพและการส่งกำลังบำรุงที่ซับซ้อนอันเป็นหัวใจสำคัญของชัยชนะในอนาคตอย่างไรก็ตาม ผลงานที่ยอดเยี่ยมที่สุดคือยุทธการที่อะไซ (Battle of Assaye) ในปี 1803 ระหว่างสงครามมราฐาครั้งที่สอง เวลส์ลีย์นำกองกำลังเพียง 13,000 นาย เข้าหักเอาชนะกองทัพมราฐาที่มีจำนวนมากกว่าถึง 50,000 นายพร้อมปืนใหญ่จำนวนมาก เขาตัดสินใจอย่างเด็ดขาดในการข้ามแม่น้ำเพื่อเข้าตีโอบในจุดที่ข้าศึกไม่คาดคิด

อาเธอร์เดินทางกลับอังกฤษในปี 1805 พร้อมเกียรติยศและทรัพย์สินที่มากพอจะปลดหนี้สิน เขามักกล่าวในภายหลังว่าศึกอะไซคือชัยชนะที่ดีที่สุดในชีวิต ยิ่งกว่าศึกวอเตอร์ลู

 เกียรติยศ 
 ยศทหาร
 ร้อยตรี – มีนาคม 1787
 ร้อยโท – ธันวาคม 1787
 ร้อยเอก – มิถุนายน 1791
 พันตรี – เมษายน 1793
 พันโท – กันยายน 1793
 พันเอก – พฤษภาคม 1796
 พลตรี – เมษษยน 1802
 พลโท – เมษายน 1808
 จอมพล – มิถุนายน 1813

 ยศขุนนาง 
 บารอนโดรู บารอนแห่งเวลสลีย์ในเคานตีซัมเมอร์เซต – 26 สิงหาคม 1809
 ไวเคานต์เวลลิงตัน ไวเคานต์แห่งทาลาเวราและแห่งเวลลิงตันในเคานตีซัมเมอร์เซต – 26 สิงหาคม 1809
 เอิร์ลแห่งเวลลิงตัน – 28 กุมภาพันธ์ 1812
 มาควิสแห่งเวลลิงตัน – 18 สิงหาคม 1812
 มาควิสโดรู – 3 พฤษภาคม 1814
 ดยุกแห่งเวลลิงตัน – 3 พฤษภาคม 1814

 บรรดาศักดิ์ต่างประเทศ 
 ดยุกแห่งวีโตเรีย ในโปรตุเกส – 1812
 มาควิสแห่งตอร์เรส เวดราส ในโปรตุเกส – 1812
 เคานต์แห่งวีเมริโอ ในโปรตุเกส – 1811
 ดยุกแห่งซีอูดา โรดริโก ในสเปน – 1812
 เจ้าชายแห่งวอเตอร์ลู ในสวิตเซอร์แลนด์ – 1815

อ้างอิง

 ดูเพิ่ม 

 สงครามนโปเลียน
 รายนามนายกรัฐมนตรีสหราชอาณาจักร


หมวดหมู่:นายกรัฐมนตรีสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:บุคคลในสงครามนโปเลียนชาวอังกฤษ
หมวดหมู่:ทหารในสงครามนโปเลียน
หมวดหมู่:ผู้นำในสงครามนโปเลียน
หมวดหมู่:ดยุกแห่งเวลลิงตัน
หมวดหมู่:จอมพลชาวสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:จอมพลแห่งจักรวรรดิรัสเซีย
หมวดหมู่:นักการทหารชาวอังกฤษ
หมวดหมู่:ชาวอังกฤษเชื้อสายไอริช
หมวดหมู่:บุคคลจากดับลิน
หมวดหมู่:บุคคลจากวิทยาลัยอีตัน
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากโรคทางประสาทวิทยา