ฝุ่นละออง

ฝุ่นละออง หรือ ละอองธุลีศัพท์บัญญัติ ราชบัณฑิตยสถาน particulate คือ ของแข็งขนาดเล็กที่ลอยอยู่ในอากาศหรือน้ำ ซึ่งเกิดจากธรรมชาติหรือมนุษย์ โดยนับเป็นมลพิษทางอากาศและมลพิษทางน้ำประเภทหนึ่ง

ฝุ่นละอองมีที่มาหลากหลายทั้งจากธรรมชาติ เช่น ภูเขาไฟ พายุทราย ไฟป่า ไอเกลือ หรือการกระทำของมนุษย์เช่น ไอของเสียจากรถยนต์ โรงงานไฟฟ้า โรงงานอุตสาหกรรม รวมไปถึง การเผาหญ้า และการเผาป่า ในประเทศกำลังพัฒนาฝุ่นละอองที่เกิดขึ้นมักจะเกิดจากโรงงานผลิตกระแสไฟฟ้าจากถ่านหิน

ปริมาณฝุ่นละอองในอากาศจำนวนมากส่งผลต่อสุขภาพของมนุษย์ ก่อให้เกิดปัญหาหลากหลายเช่น โรคทางเดินหายใจ โรคหัวใจ โรคปอด รวมไปถึงมะเร็งปอด ซึ่งสามารถป้องกันได้ด้วยพวกตัวกรองแบบต่าง ๆ เช่น หน้ากาก

การกำจัดฝุ่นละอองนั้น ฝุ่นละอองที่มีขนาดใหญ่จะตกอยู่บนพื้นตามแรงโน้มถ่วงของโลก ขณะที่ฝุ่นขนาดเล็กกว่า 10 ไมโครเมตร (PM10) จะลอยอยู่ในอากาศได้หลายสัปดาห์ และจะถูกกำจัดโดยฝนหรือหยาดน้ำฟ้าประเภทอื่น

 ปัญหาสุขภาพ 

ผลกระทบของการสูดดมฝุ่นละอองที่มีการศึกษาอย่างกว้างขวางมีทั้งโรคหอบหืด มะเร็งปอด โรคทางเดินหายใจ โรคระบบหัวใจและหลอดเลือด การคลอดก่อนกำหนด ความผิดปกติของการเกิด ทารกน้ำหนักน้อยเมื่อคลอด และการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร ฝุ่นละอองขนาดเล็กนอกอาคารที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางน้อยกว่า 2.5 ไมครอน (PM2.5) เป็นเหตุให้มีผู้เสียชีวิต 4.2 ล้านคนต่อปีทั่วโลก และคิดเป็นปีชีวิตที่เสียไปหลังปรับทุพพลภาพแล้ว 103 ล้านปี ทำให้เป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการเสียชีวิตใหญ่สุดอันดับ 5 

ฝุ่นละอองทำให้เกิดความเสียหายต่อเนื้อเยื่อโดยเข้าสู่อวัยวะโดยตรง หรือโดยอ้อมผ่านการอักเสบทั่วร่าง นอกจากนี้บุคคลยังอาจได้รับผลกระทบในเชิงลบแม้ว่าได้รับฝุ่นละอองในขนาดต่ำกว่ามาตรฐานที่ถือกันว่าปลอดภัยอีกด้วยChest Journal, 1 Feb. 2019,  "Air Pollution and Noncommunicable Diseases, A Review by the Forum of International Respiratory Societies’ Environmental Committee, Part 1: The Damaging Effects of Air Pollution", vol. 155, issue 2, pp. 409-416The Guardian, 17 May 2019, [https://www.theguardian.com/environment/ng-interactive/2019/may/17/air-pollution-may-be-damaging-every-organ-and-cell-in-the-body-finds-global-review# "Revealed: Air Pollution May Be Damaging ‘Every Organ in The Body’
Exclusive: Comprehensive Analysis Finds Harm from Head to Toe, Including Dementia, Heart and Lung Disease, Fertility Problems and Reduced Intelligence"] 

ขนาดของอนุภาคจะส่งผลต่อสุขภาพ โดยอนุภาคที่มีขนาด 10 ไมโครเมตรหรือเล็กกว่า (PM10) สามารถเข้าไปในส่วนที่ลึกสุดของปอดได้ เช่น หลอดลมฝอย หรือ ถุงลมRegion 4: Laboratory and Field Operations — PM 2.5 (2008).PM 2.5 Objectives and History. U.S. Environmental Protection Agency. อนุภาคขนาดใหญ่โดยทั่วไปจะถูกกรองด้วยจมูกและลำคอ โดยขนจมูกและขี้มูก แต่อนุภาคที่มีขนาดเล็กกว่า 10 ไมโครเมตร (PM10) สามารถผ่านเข้าไปในปอดและก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพได้

 การควบคุมทั่วโลก 
รัฐบาลส่วนใหญ่ได้ออกกฎระเบียบทั้งสำหรับการปล่อยมลพิษที่อนุญาตจากแหล่งกำเนิดบางประเภท (เช่น ยานยนต์ อุตสาหกรรม ฯลฯ) และสำหรับความเข้มข้นฝุ่นละอองที่มีทั่วไป
สำนักงานวิจัยโรคมะเร็งระหว่างประเทศ () และองค์การอนามัยโลกจัดให้ฝุ่นละอองอยู่ในสารก่อมะเร็งกลุ่ม 1 (คือมีหลักฐานพอแล้วว่าก่อมะเร็งในมนุษย์)
ฝุ่นละอองเป็นรูปแบบมลพิษทางอากาศที่อันตรายที่สุด เพราะสามารถเข้าไปได้ลึกในปอดและกระแสเลือดโดยไม่มีการกรอง ทำให้เกิดโรคระบบหายใจ กล้ามเนื้อหัวใจตาย และการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร
งานวิจัย ESCAPE ปี2013 ที่ศึกษาคนยุโรป 312,944คนใน 9ประเทศพบว่าไม่มีระดับที่ปลอดภัย 
สำหรับฝุ่น PM ที่เพิ่มขึ้นทุกๆ (μg/m) อัตราการเกิดมะเร็งปอดจะเพิ่มขึ้น 22% 
เทียบกับ PM ที่อัตราการเกิดจะเพิ่มขึ้น 36%
การวิเคราะห์อภิมานปี2014 โดยอาศัยงานวิจัย 18งานทั่วโลกรวมถึงข้อมูลจาก ESCAPE พบว่า สำหรับ PM ที่เพิ่มขึ้นทุกๆ 10μg/m อัตราการเกิดมะเร็งปอดจะเพิ่มขึ้น 9%
ส่วนสำหรับ PM อัตราการเพิ่มอยู่ที่ 8%

 รายชื่อผู้ที่ได้รับผลกระทบ 

 รศ.ดร. ภาณุวรรณ  จันทวรรณกูร (เสียชีวิต 18 มีนาคม 2565)
 นพ. กฤตไท  ธนสมบัติกุล (เสียชีวิต 5 ธันวาคม 2566)
 ศาสตราจารย์ ดร.ระวิวรรณ โอฬารรัตน์มณี (เสียชีวิต 3 เมษายน 2567)
 สมประสงค์ สิงหวนวัฒน์ (ป่วย 18 เม.ย. 2567)

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 ฝุ่นละออง (Suspended Particulate Matter : SPM)  โครงการพัฒนาความรู้เครือข่ายคอมพิวเตอร์เพื่อโรงเรียนไทย
 ปริมาณฝุ่นละออง  กรมควบคุมมลพิษ
ฝุ่น PM2.5 Huapood

หมวดหมู่:มลพิษทางอากาศ
หมวดหมู่:มลพิษ