วิทยาราช

วิทยาราช (;  หมิงหวัง; ) เป็นชื่อของเทพประเภทที่สามในศาสนาพุทธนิกายวัชรยาน รองจากจากพระพุทธเจ้าและพระโพธิสัตว์ตามลำดับ  ชื่อในภาษาสันสกฤตแปลว่า "เจ้าแห่งความรู้" ภาษาจีนได้แปลชื่อดังกล่าวด้วยคำว่า 明 (หมิง) ซึ่งหมายความได้ทั้งแสงสว่างและความรอบรู้ ศาสนาพุทธแบบทิเบตเรียกว่า "เหรุกะ"

สำหรับวิทยาราชที่เป็นเพศหญิง มีชื่อเรียกตามภาษาสันสกฤตว่า วิทยาราชินี ( หมิงเฟย์; ) แต่การจำแนกวิทยราชตามเพศเช่นนี้มักจะถูกละเลยอยู่บ่อยครั้ง

 ทฤษฎี 
ในระดับทั่วไป วิทยาราชถูกจัดให้เป็นเทพผู้พิทักษ์ศาสนาพุทธ และถือเป็นการสำแดงภาคดุร้ายของพระพุทธเจ้า  หากกล่าวอย่างเจาะจง วิทยาราชทั้งห้า (五大明王; โงะไดเมียวโอ, อู่ต้าหมิงหวัง)  คือผู้คุ้มครองพระธยานิพุทธะทั้ง 5 พระองค์โดยเฉพาะ

ตามทฤษฎีวงล้อทั้งสามในฝ่ายวัชรยาน พระพุทธเจ้าเป็นตัวแทนของมโนทัศน์แห่งธรรมอันบริสุทธิ์ และพระโพธิสัตว์เป็นผู้นำมโนทัศน์เหล่านั้นมาสั่งสอนด้วยความกรุณา  วิทยาราชได้แก่การแปลงรูปของวงล้อแห่งอาณัติ และสั่งสอนธรรมด้วยความน่าสะพรึงกลัว เพื่อกระตุ้นให้บรรดาผู้ไม่ศรัทธาทั้งหลายกลับใจเชื่อถือในพุทธศาสนา

 รูปลักษณ์ 
วิทยาราชโดยปกติมักถูกนำเสนอในรูปแบบเทพปางดุร้าย มักมีกายสีน้ำเงิน มีหลายกร บางครั้งทำเป็นรูปหลายเศียรหรือหลายขา ในมือถืออาวุธต่าง ๆ บางครั้งมีการประดับตกแต่งด้วยหัวกะโหลก อสรพิษ หรือหนังสัตว์ มีประภามณฑลล้อมรอบเป็นเปลวไฟ

อย่างไรก็ตาม มีข้อยกเว้นสำหรับวิทยาราชองค์หนึ่งคือมหามยุรี ( ข่งเชวี่ยหมิงเฟย์ หรือ 孔雀佛母 ข่งเชวี่ยฝัวหมู่;  คุจะคุเมียวโอ) หรือ "วิทยาราชินีนกยูง" ซึ่งปกติปรากฏในท่าทางที่สงบ ตัวตนของวิทยาราชองค์นี้สามารถระบุได้ง่าย เนื่องจากมหามยุรีทรงนกยูงเป็นพาหนะอยู่เสมอ

 รายชื่อ 
 วิทยาราชทั้งห้า 
ในพุทธศาสนานิกายชินงน ซึ่งเป็นแขนงหนึ่งของนิกายวัชรยาน วิทยาราชทั้งห้าคือกลุ่มวิทยาราชผู้เป็นสัญลักษณ์แทนพระปัญญาคุณอันรุ่งเรืองยิ่งของพระโคตมพุทธเจ้า และเป็นผู้ปกป้องคุ้มครองพระธยานิพุทธะทั้งห้า ประกอบด้วย

 อจละ (不動明王, ฟุโดเมียวโอ, ปู๋ต้งหมิงหวัง) เป็นผู้คุ้มครองพระไวโรจนพุทธะ
 ไตรโลกยวิชยะ (降三世明王, โกซันเซเมียวโอ, เจี่ยงซานซื่อหมิงหวัง) เป็นผู้คุ้มครองพระอักโษภยพุทธะ
 กุณฑลิ (軍荼利明王, กุนดาริเมียวโอ, จวินถูหมิงหวัง) เป็นผู้คุ้มครองพระรัตนสัมภวพุทธะ
 ยมานตกะ (大威德明王, ไดอิโตกุเมียวโอ, ต้าเวย์เต๋อหมิงหวัง) เป็นผู้คุ้มครองพระอมิตาภพุทธะ
 วัชรยักษ์ (金剛夜叉明王, คงโงยาชาเมียวโอ, จินกางเย่ชาหมิงหวัง) เป็นผู้คุ้มครองพระอโมฆสิทธิพุทธะ

วิทยาราชทั้งห้าอาศัยอยู่ในครรภโกษธาตุ โดยแบ่งตามตำแหน่งในทิศต่าง ๆ ดังนี้

วัชรยักษ์
(ทิศเหนือ)ยมานตกะ
(ทิศตะวันตก)อจละ
(ศูนย์กลาง)ไตรโลกยวิชยะ
(ทิศตะวันออก)กุณฑลิ
(ทิศใต้)

 วิทยาราชอื่น ๆ 
 ราคราช (愛染明王, ไอเซ็นเมียวโอ, อ้ายหร่านหมิงหวัง)
 มหามยุรี (孔雀明王, คุจากุเมียวโอ, ข่งเชวี่ยหมิงหวัง)
 หยครีวะ (馬頭観音, บาโตคันนง, หม่าโถวกวานอิน) จัดเป็นหนึ่งในร่างสำแดงภาคดุร้ายของพระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์
 อุจฉุศมะ (烏枢沙摩明王, อุสุซามะเมียวโอ, อูซูซาหมัวหมิงหวัง)

 อ้างอิง