เทศบาลเมืองไชยสถาน

ไชยสถาน เป็นเทศบาลเมืองและเป็นตำบลในอำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน เป็นที่ตั้งของศูนย์ราชการสำคัญของจังหวัด คือ ศาลากลางจังหวัดน่าน ที่ว่าการอำเภอเมืองน่าน สำนักงานอัยการจังหวัดน่าน องค์การบริหารส่วนจังหวัดน่าน สำนักงานประกันสังคมจังหวัดน่าน สำนักงานแรงงานจังหวัดน่าน สำนักงานทางหลวงชนบทจังหวัดน่าน ด่านตรวจคนเข้าเมืองน่าน กองพันทหารม้าที่ 15 สำนักงานชลประทานน่าน ฯลฯ มีการขยายตัวของชุมชนเมืองที่รองรับความเจริญเติบโตของเทศบาลเมืองน่าน

เดิมตั้งเป็นสภาตำบลไชยสถานในปี พ.ศ. 2516 วันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2516 และจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลไชยสถานขึ้นในปี พ.ศ. 2539 วันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2538  ปี พ.ศ. 2567 เขตองค์การบริหารส่วนตำบลไชยสถานที่มีพื้นที่ 27.50 ตารางกิโลเมตรและประชากรทั้งหมด 8,527 คน (ไม่ถึงเกณฑ์การจัดตั้ง) แต่ได้พิจารณายกฐานะเป็นเทศบาลเมืองเพราะเป็นที่ตั้งของศาลากลางจังหวัดน่าน ซึ่งเป็นหลักเกณฑ์ที่ 1 ของการจัดตั้งเทศบาลเมือง คือ ท้องที่ที่เป็นที่ตั้งศาลากลางจังหวัดทุกแห่งให้ยกฐานะเป็นเทศบาลเมืองได้โดยไม่ต้องพิจารณาถึงหลักเกณฑ์อื่นประกอบกฎหมายปกครอง - การจัดตั้งเทศบาลเมือง โดยประกาศกระทรวงมหาดไทยตามพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 สืบค้นเมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567 วันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 จึงยกฐานะขึ้นเป็น เทศบาลเมืองไชยสถาน วันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 ปัจจุบันมีประชากร 8,613 คนประชากรรายตำบลในประเทศไทย ณ วันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 (เขตตำบลไชยสถาน อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน) สืบค้นเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2568

 สภาพทั่วไปและข้อมูลพื้นฐาน 

ที่ตั้งของหมู่บ้านหรือชุมชนหรือตําบล

ตําบลไชยสถาน เป็นชุมชนดั้งเดิมที่อยู่คู่กับนครน่านมาอย่างยาวนาน จัดเป็นชุมชนที่อยู่นอกกําแพงเมือง เป็นแหล่งเพาะปลูกข้าวที่สําคัญของจังหวัดน่าน เนื่องจากมีลําน้ําสมุนและลําเหมืองหลวง ลําเหมืองหลวงถือเป็นระบบชลประทานที่สําคัญต่อเมืองน่านในอดีต มีประวัติว่าสร้างตั้งแต่ปีศักราช 1161 เดือน 5 แรม 2 ค่ำ ในสมัยพระเจ้าสุมนเทวราช เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 58 และองค์ที่ 8 แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ เป็นเจ้าผู้ครองนครน่านในขณะนั้น ซึ่งตรงกับรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ของกรุงรัตนโกสินทร์ ได้นํากําลังพล 5,397 คน ไปสร้างฝายสมุนปากเหมืองกว้าง 24 วา 1 ศอก และใช้เวลาสร้าง 15 วัน จากนั้นก็มีการขุดนาใช้ในการเพาะปลูก ทําให้เกิดชุมชนต่างๆ ตามมา 
บริเวณบ้านไชยสถานเดิมนั้น เรียกว่า "บ้านเด่น" เป็นหมู่บ้านเก่าแก่มีอายุมากกว่า 300 ปี มีเรื่องเล่าสืบมาว่า …"มีวัวตัวหนึ่งชื่ออสุภราชเดินออกมาจากป่าเมี่ยงมาเล่นน้ําสมุนซึ่งไหลผ่านบ้านเด่น หลังจากนั้นก็พักอยู่ ณ ที่เด่น กว้างขวางเป็นที่ร่มรื่น (เชื่อว่าบริเวณนี้จะเป็นดินโป่งที่สัตว์ชอบกิน) ตอนเย็นวัวตัวนั้นจะเดินไต่ไปดอยเขาแก้ว วัวอสุภราชหากินอยู่ระหว่างดอยเขาแก้วและดอยป่าเมี่ยงเป็นเวลา 10 ปี ก็หายไป"… ชาวบ้านจึงย้ายมาตั้งถิ่นฐานบริเวณนั้น และตั้งชื่อหมู่บ้านว่าบ้านเด่น และพร้อมใจกันสร้างวัดบ้านเด่นขึ้นเมื่อวันที่ 5 มีนาคม พ.ศ. 2300 โดยใช้สัญลักษณ์ วัวอสุภราชเป็นตราประจําวัดเด่น (สัญลักษณ์วัวอสุภราชเป็นตราประจําจังหวัดน่านด้วย) มีเรื่องเล่าว่า มีพวกฮ่อเข้ามาค้าขายโดยใช้ม้าต่าง (ม้าบรรทุกสินค้า) เข้ามาแวะพักที่วัดเด่นพร้อมลูกน้อง ได้หุงหาอาหารและทําให้ไฟไหม้วัดเด่นก็เลยกลับไปเอาเงินทองมา 3 ต่างม้า เพื่อมาสร้างวัดทดแทนพอเดินทางมาถึงหน้าวัดก็ล้มป่วยเสียชีวิต และมีปาฏิหาริย์เกิดขึ้นหลายอย่างชาวบ้านจึงตั้งศาลเจ้าฮ่อขึ้น ส่วนทรัพย์สินเงินทองนั้นมีการฝังไว้ในบริเวณวัดแต่ไม่ทราบว่าจุดไหน และต่อมาได้เปลี่ยนชื่อหมู่บ้านเป็น "บ้านไชยสถาน" และเปลี่ยนชื่อวัดเป็น "วัดไชยสถาน" ผู้นําหมู่บ้านที่ชาวบ้าน จดจําได้ซึ่งมีหน้าที่ดูแลหมู่บ้านและตําบลไชยสถาน คือ ขุนสถาน (อุ้ยคําแคว่น หรือ นายปัญญา วุฒิสวัสดิ์) คนแรกที่มีการบันทึกไว้ ต่อมาในปี พ.ศ. 2500 ได้มีการแยกหมู่บ้านออกไปอีก 1 หมู่บ้านเรียกว่า "บ้านเด่นใหม่" เดิมที่ดินบริเวณบ้านเด่นใหม่เป็นป่าแพะ มีราษฎรจากบ้านไชยสถานอพยพมาอยู่มากขึ้นจนถึงปี พ.ศ. 2518 จึงได้ก่อตั้งหมู่บ้านขึ้นชื่อ บ้านเด่นใหม่มีการจัดสรรพื้นที่เป็นที่สาธารณะประโยชน์ของหมู่บ้านเลขที่ ๑๗๖๔๑ ประเภทพลเมืองใช้ร่วมกันเนื้อที่ประมาณ 15 ไร่ 3 งาน 56 ตารางวา ได้มีการใช้พื้นที่บริเวณนี้เป็นที่ตั้งขององค์การบริหารส่วนตำบลไชยสถาน และโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลไชยสถาน
เดิมตั้งเป็น "สภาตำบลไชยสถาน" ในปี พ.ศ. 2516 วันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2516 และจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลไชยสถาน ในปี พ.ศ. 2539 วันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2538 และปี พ.ศ. 2567 เขตองค์การบริหารส่วนตำบลไชยสถานที่มีพื้นที่ 27.50 ตารางกิโลเมตรและประชากรทั้งหมด 8,527 คน (ไม่ถึงเกณฑ์การจัดตั้ง) แต่ได้พิจารณายกฐานะเป็นเทศบาลเมืองเพราะเป็นที่ตั้งของศาลากลางจังหวัดน่าน ซึ่งเป็นหลักเกณฑ์ที่ 1 ของการจัดตั้งเทศบาลเมือง คือ ท้องที่ที่เป็นที่ตั้งศาลากลางจังหวัดทุกแห่งให้ยกฐานะเป็นเทศบาลเมืองได้โดยไม่ต้องพิจารณาถึงหลักเกณฑ์อื่นประกอบกฎหมายปกครอง - การจัดตั้งเทศบาลเมือง โดยประกาศกระทรวงมหาดไทยตามพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 สืบค้นเมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567 ต่อมาเมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 จึงยกฐานะขึ้นเป็น "เทศบาลเมืองไชยสถาน" วันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 ปัจจุบันมีประชากร 8,613 คนประชากรรายตำบลในประเทศไทย ณ วันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 (เขตตำบลไชยสถาน อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน) สืบค้นเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2568

 ลักษณะภูมิประเทศ 

ลักษณะภูมิประเทศ

ลักษณะภูมิประเทศของตำบลไชยสถานเป็นที่ราบสองฝั่งลำน้ำสมุนพื้นที่ดอนอยู่ทางด้านทิศเหนือ และทางด้านทิศได้ของตำบล พื้นที่ส่วนใหญ่ใช้ประโยชน์ในการปลูกพืชไร่ ไม้ผลและทำนา

อาณาเขต

ทิศเหนือ ติดกับตำบลถืมตอง และตำบลผาสิงห์ อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน
<ol start=>ทิศใต้ ติดกับตำบลบ่อสวก และตำบลดู่ใต้ อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่านทิศตะวันออก ติดกับตำบลดู่ใต้ ตำบลในเวียง และตำบลผาสิงห์ อำเภอเมืองน่าน ทิศตะวันตก ติดกับตำบลเรือง อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน

 อ้างอิง 

น่าน
ไชยสถาน
ไชยสถาน