ภูมิธรรม เวชยชัย

ภูมิธรรม เวชยชัย  (เกิด 5 ธันวาคม พ.ศ. 2496)  เป็นนักการเมืองชาวไทย อดีตผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรี อดีตรองนายกรัฐมนตรี อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม อดีตประธานคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567

 ประวัติ 
ภูมิธรรม เกิดเมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2496 ที่อำเภอภาษีเจริญ จังหวัดธนบุรี (ปัจจุบันคือเขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร) เป็นบุตรนายสุนทร กับนางอนงค์ เวชยชัย ด้านครอบครัวสมรสกับรองศาสตราจารย์ อภิญญา เวชยชัย อดีตคณบดีคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

สำเร็จการศึกษาชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายจากโรงเรียนทวีธาภิเศก ระดับปริญญาตรีรัฐศาสตร์บัณฑิต จากคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อ พ.ศ. 2518 และระดับปริญญาโท รัฐศาสตร์มหาบัณฑิต จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ใน พ.ศ. 2527 และได้ผ่านการศึกษาหลักสูตรป้องกันราชอาณาจักร จากวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร (วปอ.) ใน พ.ศ. 2547 ในปี พ.ศ. 2569 ภูมิธรรมส่ง นายธงธรรม เวชยชัย บุตรชายลงสมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อพรรคเพื่อไทย

 การทำงาน 
ภูมิธรรมเป็นรองผู้อำนวยการโครงการอาสาสมัคร สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตั้งแต่ พ.ศ. 2522 ต่อมาได้หันเหมาทำงานในบริษัทเอกชนแห่งหนึ่ง และเป็นผู้ช่วยกรรมการผู้อำนวยการ ประจำสำนักประธานบริหารกลุ่มบริษัทในเครือชินวัตร ในระหว่าง พ.ศ. 2540 - 2541

 งานการเมือง 
ภูมิธรรมเริ่มเข้าสู่งานการเมืองตั้งแต่เป็นนิสิตจุฬา เมื่อครั้งเหตุการณ์ 14 ตุลา และเหตุการณ์ 6 ตุลา ภูมิธรรมถูกขนานนามว่า “สหายใหญ่” ภายหลังเป็นที่ปรึกษาคณะทำงานสำนักงานกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติ (กทบ.) ใน พ.ศ. 2544 และเป็นเลขานุการรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี (ประจำสมคิด จาตุศรีพิทักษ์) และเป็นรองเลขาธิการพรรคไทยรักไทย กระทั่งได้รับตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม เมื่อ พ.ศ. 2548 ซึ่งในระหว่างที่ดำรงตำแหน่งดังกล่าว ได้นำเสนอพระราชกฤษฎีกา ต่อคณะรัฐมนตรี เมื่อเดือนธันวาคม พ.ศ. 2548 ให้ยุบเลิกองค์การรับส่งสินค้าและพัสดุภัณฑ์ (ร.ส.พ.) โดยให้เหตุผลว่า มีปัญหาขาดสภาพคล่อง และมีหนี้สินสะสมกว่า 1,800 ล้านบาท  และไม่มีความสามารถในการแข่งขันกับธุรกิจขนส่งของเอกชน

ต่อมาใน พ.ศ. 2550 เขาถูกตัดสิทธิทางการเมืองเป็นเวลา 5 ปี เนื่องจากเป็นกรรมการบริหารพรรคไทยรักไทยซึ่งถูกยุบในคดียุบพรรคการเมือง พ.ศ. 2549 ต่อมาใน พ.ศ. 2555 ได้สมัครเข้าเป็นสมาชิกพรรคเพื่อไทย และได้รับเลือกให้ทำหน้าที่เลขาธิการพรรค ในการประชุมพรรคเมื่อวันที่ 30 ตุลาคม พ.ศ. 2555 ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2557 เขาได้สมัครรับเลือกตั้งในระบบบัญชีรายชื่อ สังกัดพรรคเพื่อไทย ลำดับที่ 21 ต่อมาในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2562 เขาได้สมัครรับเลือกตั้งในระบบบัญชีรายชื่อ สังกัดพรรคเพื่อไทย ลำดับที่ 4 แต่ไม่ได้รับเลือกตั้ง เนื่องจากพรรคเพื่อไทยมีจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมากกว่าจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพึงมีตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2566 เขาได้สมัครรับเลือกตั้งในระบบบัญชีรายชื่อ สังกัดพรรคเพื่อไทย ลำดับที่ 100 แต่ไม่ได้รับเลือกตั้ง ต่อมาเขาได้รับการแต่งตั้งเป็นรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ในคณะรัฐมนตรีของเศรษฐา ทวีสิน ในวันที่ 13 กันยายน พ.ศ. 2566 เศรษฐาได้มอบหมายให้เขาเป็นประธานคณะกรรมการศึกษาแนวทางการทำประชามติ เพื่อแก้ไขปัญหาความเห็นที่แตกต่างในเรื่องรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 และในเดือนมกราคมปีถัดมาเขาเป็นประธานกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567

ต่อมาตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2567 ปานปรีย์ พหิทธานุกร ลาออกจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ส่งผลให้กระทรวงการต่างประเทศไม่มีทั้งรัฐมนตรีว่าการและรัฐมนตรีช่วยว่าการ ภูมิธรรมจึงเป็นผู้รักษาราชการแทนรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ  

ต่อมาเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2567 ศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยถอดถอนเศรษฐา ทวีสิน จากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี กรณีแต่งตั้งนายพิชิต ชื่นบาน เป็นรัฐมนตรีโดยขาดคุณสมบัติของความเป็นรัฐมนตรี จึงทำให้ตำแหน่งนายกรัฐมนตรีว่างลง ภูมิธรรมในฐานะรองนายกรัฐมนตรีลำดับที่หนึ่ง จึงปฏิบัติหน้าที่แทน จนกระทั่งมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งนายกรัฐมนตรีคนใหม่ภายหลังเสร็จสิ้นการลงมติของสภาผู้แทนราษฎรในวันที่ 16 สิงหาคม เดือนถัดมาเขาได้รับการโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม นับเป็นพลเรือนที่ไม่ใช่นายกรัฐมนตรีคนที่สองซึ่งดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมต่อจากสุทิน คลังแสง และเป็นอดีตสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทยคนแรกที่ดำรงตำแหน่งดังกล่าว

ต่อมาเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2568 ศาลรัฐธรรมนูญมีมติให้แพทองธาร ชินวัตร หยุดปฎิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรีชั่วคราวจากกรณีการรั่วไหลของบทสนทนาทางโทรศัพท์ระหว่างไทย–กัมพูชา เดิมนั้นมีการคาดการณ์ว่าภูมิธรรมจะรักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีเนื่องจากเป็นรองนายกรัฐมนตรีลำดับที่ 1 อย่างไรก็ตาม เนื่องจากวันก่อนหน้า (30 มิถุนายน) ภูมิธรรมถูกปรับออกจากตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ก่อนจะได้รับการแต่งตั้งกลับมาเป็นรองนายกรัฐมนตรี และโยกย้ายไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ทำให้ต้องรอเข้าเฝ้าฯ ถวายสัตย์ปฏิญาณเพื่อเข้ารับหน้าที่ สุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รองนายกรัฐมนตรีลำดับที่ 2 จึงเป็นผู้รักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีเป็นเวลา 2 วัน โดยวันที่ 2 กรกฎาคม สุริยะได้ลงนามแต่งตั้งภูมิธรรมให้กลับมารักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีแทนสุริยะ ต่อมาวันที่ 3 กรกฎาคม สุริยะได้นำคณะรัฐมนตรีชุดใหม่รวมถึงภูมิธรรม เข้าเฝ้าฯ ถวายสัตย์ปฏิญาณก่อนเข้ารับหน้าที่เมื่อเวลา 11:11 น. และในเวลา 13:00 น. มีการประชุมคณะรัฐมนตรีนัดพิเศษ โดยวาระแรกสุริยะเป็นประธานการประชุม เพื่อจัดเรียงลำดับการรักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีของรองนายกรัฐมนตรีทั้ง 5 คน ซึ่งภูมิธรรมอยู่ในลำดับที่ 1 จึงทำให้สุริยะสิ้นสุดการรักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีหลังจบวาระนี้ และภูมิธรรมเริ่มขึ้นรักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีตั้งแต่การเป็นประธานการประชุมคณะรัฐมนตรีวาระที่เหลือเป็นต้นมา จนกระทั่งวันที่ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2568 ภูมิธรรมได้รับตำแหน่งผู้ปฎิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรีอีกครั้ง เนื่องจากแพทองธารถูกตุลาการศาลรัฐธรรมนูญถอดถอนออกจากตำแหน่งดังกล่าว ส่งผลให้คณะรัฐมนตรีต้องพ้นจากตำแหน่ง แต่รัฐมนตรีที่เหลือจะยังต้องปฏิบัติหน้าที่ต่อไปจนกว่าจะมีการเลือกนายกรัฐมนตรีคนใหม่

 รางวัลและเกียรติยศ 
 วันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2545 ได้รับพระราชทานยศกองอาสารักษาดินแดนเป็น นายกองโทประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศกองอาสารักษาดินแดน 
 วันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2568 ได้รับพระราชทานยศกองอาสารักษาดินแดนเป็น นายกองใหญ่ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศกองอาสารักษาดินแดนเป็นกรณีพิเศษ 

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือกและเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสายสะพาย ประจำปี ๒๕๖๗, เล่ม ๑๔๑ ตอนพิเศษ ๑ ข หน้า ๒, ๑๓ สิงหาคม ๒๕๖๗
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือกและเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย, เล่ม ๑๒๕ ตอนที่ ๑๗ ข หน้า ๓๒, ๑๘ ธันวาคม ๒๕๕๑

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:นักการเมืองไทย
หมวดหมู่:นักการเมืองจากกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:รองนายกรัฐมนตรีไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ไทย
หมวดหมู่:สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยแบบบัญชีรายชื่อ
หมวดหมู่:พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย
หมวดหมู่:พรรคประชาธิปัตย์
หมวดหมู่:นักการเมืองพรรคไทยรักไทย
หมวดหมู่:นักการเมืองพรรคเพื่อไทย
หมวดหมู่:บุคคลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ 14 ตุลา
หมวดหมู่:บุคคลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ 6 ตุลา
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนทวีธาภิเศก
หมวดหมู่:นิสิตเก่าคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:บุคคลจากวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร
หมวดหมู่:พุทธศาสนิกชนชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากเขตภาษีเจริญ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
หมวดหมู่:รักษาการนายกรัฐมนตรีไทย