จักรยานฟิกซ์เกียร์

จักรยานฟิกซ์เกียร์ (อังกฤษ: Fixed-gear bicycle) หรือที่นิยมเรียกสั้น ๆ ว่า ฟิกซี (fixie) เป็นจักรยานประเภทหนึ่งที่โดดเด่นด้วยการไม่มีเฟืองฟรี (freewheel) ลักษณะเฉพาะคือเฟืองหลัง (cog) จะถูกยึดติดกับดุมล้อหลังอย่างถาวร ทำให้เมื่อล้อหลังหมุน บันไดปั่นก็จะหมุนตามไปพร้อมกันในทิศทางเดียวกันตลอดเวลา

คุณสมบัตินี้ทำให้ผู้ขี่สามารถควบคุมความเร็ว รวมถึงการชะลอหรือหยุดรถได้โดยการใช้แรงต้านจากบันไดปั่น (โดยไม่จำเป็นต้องใช้เบรกมือ) และยังสามารถปั่นถอยหลังได้อีกด้วย

เดิมที จักรยานฟิกซ์เกียร์ถูกออกแบบและนิยมใช้ในการแข่งขันจักรยานประเภทลู่ภายในเวโลโดรม ทว่าในช่วงไม่กี่ทศวรรษที่ผ่านมา กลับมาได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายสำหรับการขับขี่ในชีวิตประจำวันบนท้องถนน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มนักปั่นจักรยานส่งเอกสาร (bike messenger) ในสหรัฐอเมริกาRyan, Singel. "Fixed-Gear Bikes an Urban Fixture". Wired Magazine. Retrieved on August 31, 2008. นอกจากนี้ รูปทรงที่เรียบง่ายและเป็นเอกลักษณ์ยังทำให้ฟิกซ์เกียร์เป็นที่นิยมในฐานะจักรยานวินเทจ หรือจักรยานที่มีสไตล์เฉพาะตัวอีกด้วย

 การเรียกขาน 
ในบางภูมิภาค เช่น ออสเตรเลีย คำว่า "ฟิกซ์เกียร์" อาจหมายถึงจักรยานที่ไม่มีระบบเปลี่ยนเกียร์โดยทั่วไป (single-speed) ส่วนจักรยานฟิกซ์เกียร์แท้จะถูกเรียกว่า จักรยานฟิกซ์วีล (fixed-wheel bicycle) ขณะที่ในสหรัฐอเมริกาและสหราชอาณาจักรนิยมเรียกย่อ ๆ ว่า "ฟิกซี" (fixie)

 การทำงานและลักษณะเฉพาะ 
กลไกของฟิกซ์เกียร์ทำให้ไม่มีการ "ฟรีเท้า" (coasting) เหมือนจักรยานทั่วไป นั่นคือเมื่อล้อหมุน บันไดปั่นจะหมุนตามเสมอ ผู้ขี่จึงต้องปั่นเท้าตลอดเวลาที่รถเคลื่อนที่ การควบคุมความเร็วทำได้โดยการใช้แรงต้านจากกล้ามเนื้อขาต้านการหมุนของบันไดปั่น หรือที่เรียกว่าการ "สคิด" (skidding) หรือการ "สกิป" (skipping) ซึ่งทำให้ล้อหลังล็อกและรถชะลอหรือหยุดได้โดยไม่จำเป็นต้องใช้เบรกมือ อย่างไรก็ตาม กฎหมายในหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทย ยังคงกำหนดให้จักรยานที่ขี่บนท้องถนนต้องมีระบบเบรกติดตั้งอยู่เพื่อความปลอดภัย

 ข้อดีและข้อเสีย 
 ข้อดี 
 ความเรียบง่าย: มีชิ้นส่วนน้อย ทำให้มีน้ำหนักเบาและดูแลรักษาง่าย
 การควบคุมที่แม่นยำ: ผู้ขี่รู้สึกเป็นหนึ่งเดียวกับจักรยาน สามารถควบคุมการเคลื่อนไหวของรถได้อย่างตรงไปตรงมา
 น้ำหนักเบา: การไม่มีกลไกเฟืองฟรีและระบบเกียร์ทำให้จักรยานมีน้ำหนักน้อยลง
 ประหยัดค่าบำรุงรักษา: ชิ้นส่วนน้อยลงทำให้ลดค่าใช้จ่ายในการซ่อมบำรุง
 การเบรกที่ไม่ต้องใช้มือ: ผู้ขี่ที่มีทักษะสามารถหยุดรถได้โดยการใช้แรงขา ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่น่าสนใจสำหรับผู้ชื่นชอบ

 ข้อเสีย 
 ไม่สามารถฟรีเท้าได้: ผู้ขี่ต้องปั่นเท้าตลอดเวลา ซึ่งอาจทำให้เมื่อยล้าได้ง่ายเมื่อปั่นเป็นระยะทางไกลหรือทางลงเนิน
 การปั่นขึ้นเนินยาก: การไม่มีเกียร์ทำให้การปั่นขึ้นเนินต้องใช้แรงมาก
 ต้องใช้ทักษะในการควบคุม: การเบรกด้วยแรงเท้าต้องอาศัยการฝึกฝนและทักษะที่สูงกว่าการใช้เบรกมือ
 ความปลอดภัย: หากไม่ติดตั้งเบรกมือ อาจมีความเสี่ยงด้านความปลอดภัย โดยเฉพาะในสภาวะฉุกเฉิน หรือเมื่อขี่บนท้องถนนที่มีการจราจรหนาแน่น

 ความนิยมและวัฒนธรรม 
นอกเหนือจากการแข่งขันในเวโลโดรมแล้ว จักรยานฟิกซ์เกียร์ยังกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการปั่นจักรยานในเมือง โดยเฉพาะในหมู่นักปั่นที่ต้องการจักรยานที่มีสไตล์เฉพาะตัว สามารถปรับแต่งได้ง่าย และให้ประสบการณ์การขับขี่ที่แตกต่าง นอกจากนี้ยังมีการจัดการแข่งขันเฉพาะสำหรับฟิกซ์เกียร์ เช่น ฟิกซ์เกียร์คริเทอเรียม (fixed-gear criterium) ซึ่งเป็นการแข่งขันความเร็วในระยะทางสั้นบนเส้นทางปิด

 ดูเพิ่ม 
 จักรยาน
 จักรยานประเภทลู่
 จักรยานซิงเกิลสปีด
 การปั่นจักรยาน

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 2009 ESPN story: If it's not fixed, it's broke
 Sheldon Brown and The Greatest Bicycle Information Website Ever
 Singlespeed Bikes (edinburgh bicycle) 
 Int. Fixed Gear Network (fixed gear republic)

ฟิกซ์เกียร์