ภาษาไทดั้งเดิม

ภาษาไทดั้งเดิมตามที่ใช้ในนิพนธ์ต่าง ๆ ของสาขาภาษาศาสตร์ในมหาวิทยาลัยของไทย เช่น  () เป็นภาษาดั้งเดิม (proto-language) หรือภาษาบรรพบุรุษที่ได้รับการสืบสร้างขึ้นของกลุ่มภาษาไททั้งมวล ซึ่งได้แก่ ภาษาไทย ภาษาลาว ภาษาคำเมือง ภาษาไทใหญ่ ภาษาไทลื้อ ภาษาไทดำ เป็นต้น ทั้งนี้ ภาษาไทดั้งเดิมมิได้ปรากฏเป็นหลักฐานในเอกสารใด ๆ ที่หลงเหลืออยู่โดยตรง แต่ได้รับการสืบสร้างตามระเบียบวิธีเปรียบเทียบ (comparative method) โดยนักภาษาศาสตร์หลี่ ฟางกุ้ย ใน พ.ศ. 2520Li, Fang-Kuei. (1977). A handbook of comparative Tai. Manoa: University Press of Hawaii. และพิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ ใน พ.ศ. 2552Pittayaporn, Pittayawat [พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์]. (2009a). The Phonology of Proto-Tai (Doctoral dissertation). Department of Linguistics, Cornell University.

ระบบเสียง
ภาษาไทดั้งเดิมมีหน่วยเสียงพยัญชนะที่หลากหลายกว่าภาษาตระกูลไทในปัจจุบัน แต่มีเสียงวรรณยุกต์ที่น้อยกว่าภาษาปัจจุบัน

พยัญชนะเดี่ยว
ตารางด้านล่างนี้แสดงระบบพยัญชนะของภาษาไทดั้งเดิม ตามการสืบสร้างของ หลี่ ฟางกุ้ย ในหนังสือ คู่มือภาษาศาสตร์เชิงเปรียบเทียบตระกูลไท (A Handbook of Comparative Tai). พยัญชนะในฐานเพดานแข็ง ซึ่งระบุในหนังสือดังกล่าวด้วยสัญลักษณ์ [č, čh, ž] ถูกจัดเป็นหยัญชนะกักเสียดแทรก (affricate consonant) ในที่นี้จะใช้สัญลักษณ์ [,  and ] ตามลำดับ เพื่อให้สอดคล้องกับระบบสัทอักษรสากล

+ พยัญชนะภาษาไทดั้งเดิม (หลี่ ฟางกุ้ย 1977) ริมฝีปาก (Labial) ปุ่มเหงือก (Alveolar) เพดานแข็ง (Palatal) เพดานอ่อน (Velar) เส้นเสียง (Glottal) หยุด (Stop)ไม่ก้อง ไม่พ่นลม (Voiceless unaspirated) p t  k ʔไม่ก้อง พ่นลม (Voiceless aspirated)    ก้อง (Voiced) b d  ɡกักเส้นเสียง (Glottalized) ˀb ˀd ˀj  เสียดแทรก (Fricative)ไม่ก้อง (Voiceless) f s x hก้อง (Voiced) v z ɣ นาสิก (Nasals)ไม่ก้อง (Voiceless)    ก้อง (Voiced) m n ɲ ŋ ไหล (Liquids) และ กึ่งสระ (semivowel)ไม่ก้อง (Voiceless)  , ก้อง (Voiced) w r, l j

ระบบเสียงดังกล่าวนี้ได้รับการสืบสร้างใหม่โดย พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ ในปี พ.ศ. 2552 ซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงหลายประการด้วยกัน การเปลี่ยนแปลงบางอย่างเป็นเพียงการตีความที่แตกต่างกันเท่านั้น ได้แก่ พยัญชนะฐานเพดานแข็งถูกจัดใหม่ให้เป็นพยัญชนะกัก (stop) แทนที่จะเป็นพยัญชนะกักเสียดแทรก (affricate) ทั้งนี้เพื่อให้สอดคล้องกับพยัญชนะอื่น ๆ ภายในระบบเสียงภาษาไทดั้งเดิม และสามารถอธิบายการเปลี่ยนแปลงทางสัทศาสตร์ได้โดยใช้หลักเดียวกันกับพยัญชนะกักตัวอื่น ๆ (ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าเสียงพยัญชนะเหล่านี้ไม่ได้มีลักษณะของการกักเสียดแทรก) การตีความอีกอย่างที่ต่างกันคือ พยัญชนะที่มีเสียงกักเส้นเสียงนำมาก่อน (pre-glottalized consonant) [ˀb, ˀd] ถูกตีความใหม่ให้เป็นเสียงกักเส้นเสียงลมเข้า (implosive consonant) [ɓ, ɗ] แทน อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้เป็นการเปลี่ยนแปลงอย่างแท้จริง ได้แก่
พยัญชนะกักพ่นลมถูกตัดออก โดยจัดให้เป็นการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นใหม่ในภายหลัง หลังจากที่ภาษาไทดั้งเดิมได้แยกออกเป็นสาขาย่อยต่าง ๆ 
ตัดพยัญชนะเสียดแทรกริมฝีปาก (/f/ และ /v/) ออก โดยจัดให้เป็นการแปรเสียงที่เกิดขึ้นในภายหลังแทน
เพิ่มเสียงพยัญชนะฐานลิ้นไก่ (uvular consonant) ออกมาต่างหาก (*/q/, */ɢ/, and */χ/) โดยเป็นหน่วยเสียงแยกจากพยัญชนะฐานเพดานอ่อน (velar) โดยมีที่มาจากความไม่สอดคล้องกันระหว่างการแปรเสียงพยัญชนะในกลุ่ม /kʰ/, /x/ และ /h/ ในภาษาภายในตระกูลไทภาษาต่าง ๆ ในปัจจุบัน โดยเฉพาะในภาษาพวน และภาษาผู้ไทกะป๋อง ความแตกต่างของเสียง /kʰ/ และ /x/ สามารถสืบสร้างได้จากภาษาไทขาว อย่างไรก็ตาม พบว่าคำที่มีเสียงพยัญชนะต้น /x/ ในภาษาไทขาว สอดคล้อง (มีเชื้อสายร่วม) กันกับคำที่มีเสียงพยัญชนะต้นในภาษาพวนและภาษาผู้ไทกะป๋องได้ถึง 3 แบบ บางคำขึ้นต้นด้วยเสียง /kʰ/ ในทั้งสองภาษา, บางคำขึ้นต้นด้วย /h/ ในทั้งสองภาษา และบางคำขึ้นต้นด้วย /kʰ/ ในภาษาพวน แต่กลับเป็นเสียง /h/ ในภาษาผู้ไทกะปง แสดงว่าในภาษาไทดั้งเดิมควรจะมีหน่วยเสียงในกลุ่มนี้แตกต่างกันได้ถึง 3 หน่วยเสียง ไม่ใช่มีเพียงเสียง /x/ ตามการสืบสร้างแบบเดิม ดังนั้นพิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ จึงสืบสร้างหน่วยเสียงใหม่สำหรับความสอดคล้องทั้ง 3 แบบเป็น /x/,  and /q/ ตามลำดับ

ตารางด้านล่างนี้แสดงระบบเสียงหยัญชนะในภาษาไทดั้งเดิม ตามการสืบสร้างของพิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์

 ริมฝีปาก ปุ่มเหงือก เพดานแข็ง เพดานอ่อน ลิ้นไก่ เส้นเสียง กักไม่ก้อง p t c k q ʔก้อง b d ɟ ɡ ɢกักเส้นเสียง ɓ ɗ ˀj  เสียดแทรกไม่ก้อง s (ɕ) x χ hก้อง z (ʑ) ɣ นาสิกไม่ก้อง    ก้อง m n ɲ ŋ เสียงไหลและกึ่งสระไม่ก้อง  , ก้อง w r, l

ภาษาตระกูลไทในปัจจุบันมีเสียงพยัญชนะท้าย (ตัวสะกด) เพียงไม่กี่เสียงเมื่อเทียบกับเสียงพยัญชนะต้น โดยมีลักษณะการเกิดเสียง (manner of articulation) ที่เป็นไปได้เพียง 3 แบบได้แก่ เสียงกัก, เสียงนาสิก และเสียงเปิดเท่านั้น และไม่มีการแยกระหว่างก้องหรือไม่ก้อง ทำให้หลี่ ฟางกุ้ย ได้สืบสร้างระบบเสียงพยัญชนะท้าย ซึ่งเหมือนกันกับในภาษาไทยปัจจุบัน

+ Proto-Tai consonantal syllabic codas (Li 1977) ริมฝีปาก ปุ่มเหงือก เพดานแข็ง เพดานอ่อน เส้นเสียง กัก -p -t -k -ʔ นาสิก -m -n -ŋ เสียงไหลและกึ่งสระ -w -j

ในเวลาต่อมามีการศึกษาภาษาแสกเพิ่มขึ้น พบว่ามีคำที่มีเสียงพยัญชนะท้าย /-l/ อยู่ในภาษาดังกล่าว ซึ่งคำเหล่านี้ไม่ได้เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาอื่น พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ จึงสันนิษฐานว่าภาษาไทดั้งเดิมควรจะมีเสียงพยัญชนะท้าย *-l อยู่ในระบบเสียง และยังพบว่ามีการแปรเสียงพยัญชนะท้ายที่แตกต่างกันระกหว่างภาษาแสกกับภาษาไทอื่น ๆ ได้แก่ คำที่ลงท้ายด้วย /-k/ บางคำในภาษาแสก กลับลงท้ายด้วย /-t/ ในภาษาไทอื่น คำเหล่านี้เดิมเคยถูกสืบสร้างให้ลงท้ายด้วย *-t ซึ่งไม่พบว่ามีเงื่อนไขใดสามารถอธิบายการเปลี่ยนแปลงจาก *-t ไปเป็น *-k ได้ จึงได้สืบสร้างเสียงใหม่สำหรับการแปรเสียงดังกล่าวเป็น *-c แทน

นอกจากนี้หน่วยเสียงพยัญชนะท้ายอีกตัวที่อาจเป็นไปได้คือ /*-ɲ/ ซึ่งยังมีหลักฐานไม่มาก แต่สังเกตได้จากการที่คำว่า กิน /kinA1/ ในภาษาไทย เทียบได้กับภาษาในสาขาไทเหนือว่า /kɯnA1/ ซึ่งเป็นไปได้ว่าแท้จริงแล้วเสียงพยัญชนะท้ายของคำนี้ในภาษาไทดั้งเดิมควรจะเป็น *-ɲ (ซึ่งสืบสร้างคำนี้ได้เป็น *kɯɲA) ซึ่งต่อมาเกิดการเลื่อนฐานกรณ์ไปข้างหน้า (fronting) ของทั้งสระและพยัญชนะ กลายเป็น /kinA1/ ในภาษาไทย แต่เป็น /kɯnA1/ ในภาษากลุ่มไทเหนือ

+ Proto-Tai consonantal syllabic codas (Pittayaporn 2009) ริมฝีปาก ปุ่มเหงือก เพดานแข็ง เพดานอ่อน กัก -p -t -c -k นาสิก -m -n (-ɲ) -ŋ เสียงไหลและกึ่งสระ -w -l -j

พยัญชนะควบ
หลี่ ฟางกุ้ย (1977) ได้สืบสร้างพยัญชนะต้นควบต่อไปนี้

+ Proto-Tai consonant clusters (Li 1977) Labial Alveolar Velar Unvoiced Stop pr-, pl- tr-, tl- kr-, kl-, kw- Aspirated unvoiced stop pʰr-, pʰl- tʰr-, tʰl- kʰr-, kʰl-, kʰw- Voiced Stop br-, bl- dr-, dl- ɡr-, ɡl-, ɡw- Implosive ˀbr-, ˀbl- ˀdr-, ˀdl- Voiceless Fricative fr-  xr-, xw- Voiced Fricative vr-, vl-   Nasal mr-, ml- nr-, nl- ŋr-, ŋl-, ŋw- Liquid 

การสืบสร้างภาษาไทดั้งเดิมของหลี่ ฟางกุ้ย ยังมีปัญหาที่อธิบายไม่ได้หลายประการ หนึ่งในนั้นคือความไม่สอดคล้องกันระหว่างการแปรเสียงพยัญชนะต้น เช่น คำว่า (มีด)พร้า /phra:C2/ ซึ่งร่วมเชื้อสายกับคำว่า /tha:C2/ ในภาษาแสกซึ่งหลี่ ฟางกุ้ย เคยสืบสร้างให้ขึ้นต้นด้วย *vr- นอกจากนี้ยังมีคำอื่น ๆ พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ (2009) เห็นว่าการแปรเสียงดังกล่าวไม่สามารถอธิบายได้จากการสืบสร้างเดิม แต่จะอธิบายได้ถ้าให้ภาษาไทดั้งเดิมมีพยางค์ย่อย (sesquisyllable หรือ minor syllable) ที่นอกเหนือจากพยางหลักด้วย จากนั้นจึงอธิบายการแปรเสียงดังกล่าวได้ว่าเป็นการกร่อนของพยัญชนะควบทั้งพยางค์หลักและย่อยที่คนละตำแหน่งกัน ดังนั้นจึงแบ่งพยัญชนะควบออกได้เป็น

ควบพยางค์เดี่ยว (Tautosyllabic clusters) – พิจารณาเป็นพยางค์เดียว
ควบพยางค์ครึ่ง (Sesquisyllabic clusters) – ประกอบด้วยพยางค์ย่อย (อาจมองว่าเป็น "ครึ่งพยางค์") และพยางค์หลัก

พยัญชนะควบกล้ำพยางค์ครึ่งเป็นลักษณะที่พบได้ในภาษาตระกูลออสโตรเอเชียติกส่วนใหญ่ เช่นภาษาเขมร แต่ในภาษาตระกูลไทในปัจจุบันไม่พบว่ามีพยัญชนะควบกล้ำพยางค์ครึ่งหลงเหลืออยู่เลย ได้สันนิษฐานว่าภาษาไทดั้งเดิมเพิ่งเข้าสู่ระยะ "ควบกล้ำพยางค์ครึ่ง" (sesquisyllabic stage) เท่านั้น (ซึ่งกร่อนมาจาก ภาษาขร้าไทดั้งเดิม ที่สันนิษฐานว่ามีสองพยางค์เป็นอย่างต่ำ) ซึ่งกำลังจะเข้าสู่ระยะ "พยางค์เดียว" (monosyllabic stage) ต่อไป ดังที่พบในภาษาตระกูลไททุกภาษา

ตารางด้านล่างนี้แสดงพยัญชนะควบกล้ำพยางค์เดี่ยว ซึ่งสืบสร้างโดย พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ (2009)

+ Proto-Tai consonant clusters (Pittayaporn 2009) Labial Alveolar Palatal Velar Uvular Unvoiced Stop pr-, pl-, pw- tr-, tw- cr- kr-, kl-, kw- qr-, qw- Implosive br-, bl-, bw- ɡr-, (ɡl-) ɢw- Fricative sw- xw-, ɣw- Nasal ʰmw- nw- ɲw- ŋw- Liquid ʰrw-, rw-

ด้านล่างนี้เป็นตัวอย่างของกลุ่มพยัญชนะควบพยางค์ครึ่ง

Voiceless stop + voiceless stop (*C̥.C̥-)
 *p.t-
 *k.t-
 *p.q-
 *q.p-

Voiceless obstruent + voiced stop (*C̥.C̬-)
 *C̥.b-
 *C̥.d-

Voiced obstruent + voiceless stop (*C̬.C̥-)
 *C̬.t-
 *C̬.k-
 *C̬.q-

Voiceless stops + liquids/glides (*C̥.r-)
 *k.r-
 *p.r-
 *C̥.w-

Voiced consonant + liquid/glide
 *m.l-
 *C̬.r-
 *C̬.l-

Clusters with non-initial nasals
 *t.n-
 *C̬.n-

พยัญชนะควบอื่น ๆ  ได้แก่ *r.t-, *t.h-, *q.s-, *m.p-, *s.c-, *z.ɟ-, *g.r-, *m.n-; *gm̩.r-, *ɟm̩ .r-, *c.pl-, *g.lw-; etc.

สระ
หลี่ ฟางกุ้ย (1977) ได้สืบสร้างสระเดี่ยว จำนวน 9 เสียง โดยมีลักษณะสมมาตรทั้งสระส่วนหน้าและสระส่วนหลัง โดยสระส่วนหลังมีการแยกระหว่างปากห่อ (rounded) กับปากเหยียด (unrounded) ด้วย ซึ่งคล้ายคลึงกับระบบสระของภาษาตระกูลไทในปัจจุบัน แต่กลับไม่มีการแยกระหว่างความสั้น-ยาว ดังตารางด้านล่าง

+ Proto-Tai vowels (หลี่ 1977)  FrontBackunroundedunroundedroundedCloseMidOpen

พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ (2009) ได้ปรับปรุงแก้ไขระบบเสียงสระใหม่ โดยตัดสระ /ɛ/ และ /ɔ/ ออก และเพิ่มความแตกต่างระหว่างความสั้น-ยาว ของสระ ดังตารางด้านล่าง

+ Proto-Tai vowels (Pittayaporn 2009)  FrontBackunroundedunroundedrounded short  long short  long short  longCloseMidOpen    

สระประสม (diphthong) โดย พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ (2009) ได้แก่:
สูงขึ้น: */iə/, */ɯə/, */uə/
ต่ำลง: */ɤɰ/, */aɰ/

วรรณยุกต์
ภาษาไทดั้งเดิมมีเสียงวรรณยุกต์สามเสียงในพยางค์ที่ลงท้ายด้วยพยัญชนะเสียงกังวาน (พยางค์เป็น, อังกฤษ: unchecked syllable หรือ "live syllable") และไม่มีการแยกเสียงวรรณยุกต์ในพยางค์ที่ลงท้ายด้วยพยัญชนะปิดกั้น (พยางค์ตาย, อังกฤษ: checked syllable หรือ "dead syllable") ระบบเสียงดังกล่าวมีความคล้ายคลึงอย่างมากกับภาษาจีนยุคกลาง และพบได้ทั่วไปในภาษาแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เสียงวรรณยุกต์สามเสียงในพยางค์เป็นโดยทั่วไปจะใช้สัญลักษณ์เป็น *A, *B และ *C ตามลำดับ และใช้สัญลักษณ์ *D สำหรับเสียงวรรณยุกต์ของพยางค์ตาย

หลี่ ฟางกุ้ย (1977) ยังไม่มีข้อมูลว่าลักษณะของเสียงวรรณยุกต์ทั้งสาม (*A, *B และ *C) มีลักษณะทางสัทศาสตร์เป็นอย่างไร และวรรณยุกต์ *D นั้นแท้จริงแล้วมีลักษณะแบบเดียวกับวรรณยุกต์เสียงใดในทั้ง 3 เสียงนั้น ต่อมา พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ (2009) ได้อธิบายลักษณะของเสียงวรรณยุกต์ทั้งสี่ โดยอาศัยระเบียบวิธีเปรียบเทียบลักษณะของเสียงวรรณยุกต์ในภาษาตระกูลไทปัจจุบัน แล้วสืบสร้างกลับไป ได้ดังนี้

+ Proto-Tai tonal characteristics (Pittayaporn 2009) *A *B *C *D ชนิดของพยางค์ เป็น เป็น เป็น ตาย ระดับเสียงเริ่มต้น กลาง ต่ำ สูง ต่ำ รูปร่างเสียง คงที่ ยกขึ้น ตกลง ยกขึ้น ความยาวสระ – ค่อนยาว ค่อนสั้น – คุณภาพเสียง ปกติ (modal) ต่ำลึก (creaky) กักเส้นเสียง (glottal constriction) – ภาพcentercentercentercenter

ระบบวรรณยุกต์ในภาษาไทดั้งเดิม แท้จริงแล้วไม่ได้ต่างกันเพียงแค่ระดับเสียง (pitch) แต่ยังต่างกันที่คุณภาพของเสียง (ปกติ, ต่ำลึก, กักเส้นเสียง) และระยะเวลาของเสียงสระด้วย ลักษณะเช่นนี้ยังคงพบในภาษาตระกูลไทในปัจจุบันหลาย ๆ ภาษา อักขรวิธีของภาษาไทยปัจจุบันยังคงแสดงวรรณยุกต์เหล่านี้ไว้ โดยที่ ไม้เอก ใช้สำหรับแทนเสียง *B ในภาษาไทยโบราณ และไม้โท ใช้แทนเสียง *C ในภาษาไทยโบราณ จากตารางจะพบว่า วรรณยุกต์ *D มีลักษณะทางสัทศาสตร์เหมือนกับวรรณยุกต์ *B ซึ่งสอดคล้องกับการบังคับเอกโทในฉันทลักษณ์ของโคลงสี่สุภาพ ที่กำหนดให้ทั้งคำเอก (คำที่กำกับโดยไม้เอก) และคำตายอยู่ในตำแหน่งเดียวกันได้ แสดงให้เห็นว่าในอดีต เสียงวรรณยุกต์ *B และ *D มีลักษณะที่คล้ายคลึงกัน

ระบบวรรณยุกต์ในภาษาไทดั้งเดิมมีความสอดคล้องกันกับระบบของภาษาจีนยุคกลาง ดังตารางต่อไปนี้

+ Sinitic–Tai tonal correspondences Proto-Tai Tone Notes (Written Thai orthography) Middle Chinese Tone Chinese name Notes (Middle Chinese) *A Unmarked A 平 Level (Even) Unmarked *B Marked by -' (mai ek) C 去 Departing Marked by -h *C Marked by -้ (mai tho) B 上 Rising Marked by -x *D Unmarked D 入 Entering Marked by -p, -t, -k

วรรณยุกต์ในภาษาตระกูลไทปัจจุบันได้มีพัฒนาการมาจากวรรณยุกต์ทั้งสี่ดังกล่าว โดยเกิดการแยกเสียงวรรณยุกต์แต่ละเสียงออกเป็นอย่างน้อย 2 เสียง ขึ้นอยู่กับลักษณะทางสัทศาสตร์ของพยัญชนะต้น ซึ่งแบ่งได้เป็น 4 แบบ ต่อไปนี้
"เสียงเสียดสี" (Friction sound) ได้แก่ เสียงเสียดแทรก ไม่ก้อง, เสียงกัก พ่นลม ไม่ก้อง, เสียงนาสิก ไม่ก้อง และเสียงไหล ไม่ก้อง
เสียงกัก ไม่พ่นลม ไม่ก้อง
เสียงกักเส้นเสียง
เสียงก้องใด ๆ 

กระบวนการแปรเสียงวรรณยุกต์ในภาษาตระกูลไท เกิดร่วมไปกับการแปรเสียงพยัญชนะต้น โดยลำดับขั้นตอนได้ดังนี้
 เสียงพยัญชนะต้นมีผลกระทบต่อเสียงวรรณยุกต์ ทำให้การรับรู้เสียงวรรณยุกต์มีความแตกต่างกันระหว่างพยัญชนะเสียงก้องและไม่ก้อง
 เกิดการแยกเสียงวรรณยุกต์อย่างชัดเจน สำหรับพยัญชนะเสียงไม่ก้อง (แยกเป็น *A1, *B1, *C1, *D1) และพยัญชนะเสียงก้อง (แยกเป็น *A2, *B2, *C2, *D2)
 เสียงกังวาน (sonorant) ไม่ก้อง ได้แปรไปเป็นเสียงก้อง
 เสียงกัก (stop) ก้อง เกิดการเสียความก้อง (devoicing) ไป กลายเป็นเสียงไม่ก้อง
 เกิดการแยกและรวมเสียงวรรณยุกต์ต่อไป

อนึ่ง วรรณยุกต์ *D ได้มีการแยกออกไปตามความสั้น-ยาวของสระในพยางค์ด้วย (*DS สำหรับพยางค์ที่มีสระเสียงสั้น และ *DL สำหรับพยางค์ที่มีสระเสียงยาว)

พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ (2009) ได้เสนอว่า การแยกเสียงวรรณยุกต์เหล่านี้เกิดภายหลังจากที่ภาษาไทดั้งเดิมได้แยกออกไปเป็นภาษาต่าง ๆ แล้ว แตกต่างจากแนวคิดของนักภาษาศาสตร์บางคนก่อนหน้านี้ เช่น เจมส์ อาร์ แชมเบอร์เลน (1975) ที่ได้เสนอว่าการแยกเสียงวรรณยุกต์เกิดก่อนที่จะมีการแยกตัวของภาษาตระกูลไท

วิลเลียม เจ เก็ดนีย์ (1972) ได้เสนอ กล่องวรรณยุกต์ สำหรับใช้ในการวิเคราะห์การแปรเสียงวรรณยุกต์สำหรับภาษาในตระกูลไทGedney, William J. (1972). A Checklist for Determining Tones in Tai Dialects. In M. E. Smith (Ed.). Studies in Linguistics: In Honor of George L. Trager (pp. 423-437). Mouton.Owen, R. W. (2012). A tonal analysis of contemporary Tai Khuen varieties. Journal of the Southeast Asian Linguistics Society (JSEALS), 5, 12-31.Manson, Ken. (2009). Prolegomena to Reconstructing Proto-Karen. La Trobe Papers in Linguistics, 12. Available at Morey, Stephen. (2014). Studying tones in North East India: Tai, Singpho and Tangsa. Language Documentation & Conservation, 8, 637–671. ดังตารางด้านล่างนี้

+ Gedney Box template *A *B *C *DS *DL Voiceless (friction) A1 B1 C1 DS1 DL1 Voiceless (unaspirated) A1 B1 C1 DS1 DL1 Voiceless (glottalized) A1 B1 C1 DS1 DL1 Voiced A2 B2 C2 DS2 DL2

และมีคำร่วมเชื้อสายตระกูลไท สำหรับทดสอบเสียงวรรณยุกต์ในภาษาตระกูลไทต่าง ๆ ต่อไปนี้Gedney (1972)Jackson, Eric M., Emily H.S. Jackson, and Shuh Huey Lau (2012). A sociolinguistic survey of the Dejing Zhuang dialect area. SIL Electronic Survey Reports 2012-036, SIL International, East Asia Group.

+ Diagnostic words for Tai tones *A *B *C *DS *DL 1: Voiceless (friction) huu หู ear, khaa ขา leg, hua หัว head; sɔɔŋ สอง two, maa หมา dog khay ไข่ egg, phaa ผ่า to split, khaw เข่า knee; may ใหม่ new, sii สี่ four khaaw ข้าว rice, sɨa เสื้อ shirt, khaa ฆ่า to kill, khay ไข้ fever, haa ห้า five; thuay ถ้วย cup, mɔɔ หม้อ pot, naa หน้า face, to wait mat หมัด flea, suk สุก cooked/ripe, phak ผัก vegetable; hok หก six, sip สิบ ten khaat ขาด broken/torn, ŋɨak เหงือก gums, haap หาบ to carry on a shoulder pole; khuat ขวด bottle, phuuk ผูก to tie, sɔɔk ศอก elbow, khɛɛk แขก guest, fruit 2: Voiceless (unaspirated) pii ปี year, taa ตา eye, kin กิน to eat; kaa กา teapot, plaa ปลา fish paa ป่า forest, kay ไก่ chicken, kɛɛ แก่ old; taw เต่า turtle, paw เป่า to blow, pii ปี flute, short (height) paa ป้า aunt (elder), klaa กล้า rice seedlings, tom ต้ม to boil; kaw เก้า nine, klay ใกล้ near, short (length) kop กบ frog, tap ตับ liver, cep เจ็บ to hurt; pet เป็ด duck, tok ตก to fall/drop pɔɔt ปอด lung, piik ปีก wing, tɔɔk ตอก to pound; pɛɛt แปด eight, paak ปาก mouth, taak ตาก to dry in the sun, to embrace 3: Voiceless (glottalized) bin บิน to fly, dɛɛŋ แดง red, daaw ดาว star; bay ใบ leaf, nose baa บ่า shoulder, baaw บ่าว young man, daa ด่า to scold; ʔim อิ่ม full, (water) spring baan บ้าน village, baa บ้า crazy, ʔaa อ้า to open (mouth); ʔɔy อ้อย sugarcane, daam ด้าม handle, daay ด้าย string bet เบ็ด fishhook, dip ดิบ raw/unripe, ʔok อก chest; dɨk ดึก late, to extinguish dɛɛt แดด sunshine, ʔaap อาบ to bathe, dɔɔk ดอก flower; ʔɔɔk ออก exit 4: Voiced mɨɨ มือ hand, khwaay ควาย water buffalo, naa นา ricefield; ŋuu งู snake, house phii พี่ older sibling, phɔɔ พ่อ father, ray ไร่ dry field; naŋ นั่ง to sit, lɨay เลื่อย to saw, ashes, urine, beard nam น้ำ water, nɔɔŋ น้อง younger sibling, may ไม้ wood, maa ม้า horse; lin ลิ้น tongue, thɔɔŋ ท้อง belly nok นก bird, mat มัด to tie up, lak ลัก to steal; sak ซัก to wash (clothes), mot มด ant, lep เล็บ nail miit มีด knife, luuk ลูก (one's) child, lɨat เลือด blood, nɔɔk นอก outside; chɨak เชือก rope, raak ราก root, nasal mucus, to pull

โครงสร้างพยางค์
แต่เดิมมีความเข้าใจว่าภาษาไทดั้งเดิมเป็นภาษาพยางค์เดียวเช่นเดียวกับภาษาตระกูลไทปัจจุบัน ตามการสืบสร้างของ หลี่ ฟางกุ้ย (1977) ต่อมาพิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ (2009) เสนอว่าภาษาไทดั้งเดิมเป็นภาษาพยางค์ครึ่ง ที่อนุญาตให้มีคำทั้งพยางค์เดียว และพยางค์ครึ่งอยู่ภายในภาษา ต่อมาคำพยางค์ครึ่งเหล่านั้นได้กร่อนเป็นคำพยางค์เดียวในภาษาตระกูลไทปัจจุบัน

+ โครงสร้างพยางค์ (พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ 2009) พยางค์เปิด พยางค์ปิด พยางค์เดียว *C(C)(C)V:T *C(C)(C)V(:)CT พยางค์ครึ่ง *C(C).C(C)(C)V:T *C(C).C(C)(C)V(:)CT

สัญลักษณ์ย่อ:
C = พยัญชนะ
V = สระเสียงสั้น
V: = สระเสียงยาว
T = วรรณยุกต์
(...) = มีหรือไม่มีก็ได้

สระในพยางค์เปิดสามารถเป็นสระเสียงยาวได้อย่างเดียว ไม่สามารถเป็นสระเสียงสั้นได้

ภาษาในตระกูลไทปัจจุบันได้พัฒนาเป็นภาษาพยางค์เดียวโดยสมบูรณ์ โดยผ่านกระบวนการดังนี้
การอ่อนเสียงลง (weakening)
การแปรเป็นเสียงกักเส้นเสียงลมเข้า (implosivization)
การสลับลำดับของเสียง (metathesis)
การกลืนเสียง (assimilation)
การกร่อนเสียง (simplification) - พยัญชนะควบกล้ำในพยางค์กร่อนลงเหลือพยัญชนะเดี่ยว

สัณฐานวิทยา
หลี่ ฟางกุ้ย (1977) เสนอว่าภาษาไทดั้งเดิมอาจมีการแปรเสียงพยัญชนะต้นระหว่างเสียงก้องและไม่ก้อง (voicing alternation) เพื่อแสดงหน้าที่ทางไวยากรณ์บางอย่าง แต่ยังไม่ทราบหน้าที่ทางไวยากรณ์ชัดเจน โดยยกตัวอย่างคำว่า เขี้ยว /khiəwC1/ ซึ่งสืบสร้างพยัญชนะต้นได้เป็น *kh- ในภาษาไทดั้งเดิม และคำว่า เคี้ยว /khiəwC2/ ซึ่งสืบสร้างพยัญชนะต้นได้เป็น *g- โดยมองว่าทั้งสองคำนี้ แท้จริงมีรากเดียวกันแต่มีการแปรระหว่างเสียงก้องและไม่ก้อง (*kh- และ *g-) เพื่อเปลี่ยนจากคำนามเป็นคำกริยา พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ (2009) ไม่สนับสนุนทฤษฎีนี้

ไวยากรณ์
การศึกษาไวยากรณ์และสัณฐานวิทยาของภาษาไทดั้งเดิมยังมีไม่มากนัก
วากยสัมพันธ์
ภาษาไทดั้งเดิมมีเรียงคำแบบ ประธาน-กริยา-กรรม
การปฏิเสธPittayawat Pittayaporn (2015). Proto-Tai negation system from Comparative and Historical Thai perspectives. 
ภาษาไทดั้งเดิมมีการแยกการณ์ลักษณะในการปฏิเสธ โดยแยกระหว่างการปฏิเสธแบบสมบูรณ์ (perfect) และไม่สมบูรณ์ (non-perfect) และอาจมีการแบ่งเป็นแบบเน้น (emphatic) และแบบไม่เน้น (non-emphatic) โดยมีคำปฏิเสธที่ได้รับการสืบสร้างต่อไปนี้

คำความหมายภาษาไทยเทียบอังกฤษ*pajBปฏิเสธสมบูรณ์ไป่not yet*ɓawBปฏิเสธไม่สมบูรณ์ (เน้น)บ่not*mi:Aปฏิเสธไม่สมบูรณ์มิ หรือ ไม่ (ไม่เน้น)not

ความแตกต่างระหว่าง *ɓawB และ *mi:A ยังไม่ชัดเจน อาจเป็นไปได้ว่ามีความแตกต่างระหว่างความเน้นกับความไม่เน้น ในลิลิตพระลอ  พบว่ามีการใช้คำว่า บ่ ในการปฏิเสธแบบเน้น และใช้ มิ ในการปฏิเสธแบบไม่เน้น ดังนั้นเป็นไปได้ว่า *ɓawB เป็นคำปฏิเสธแบบเน้นในภาษาไทดั้งเดิม และ *mi:A เป็นคำปฏิเสธแบบไม่เน้น ในภาษาตระกูลไทปัจจุบันพบว่าเส้นแบ่งระหว่างปฏิเสธแบบสมบูรณ์กับไม่สมบูรณ์ค่อย ๆ จางลง มีเพียงบางภาษาเท่านั้นที่ยังรักษาความแตกต่างระหว่างสองแบบนี้

หน่วยคำ
สรรพนาม
 บุคคล  พจน์  ไทดั้งเดิม  อักษรไทย ที่ 1  เอกพจน์  *ku กูทวิพจน์ *ra ราพหูพจน์  *rau, *tu เรา, ตูที่ 2  เอกพจน์*mɯŋ  มึงพหูพจน์  *su สูที่ 3  เอกพจน์  *man  มันพหูพจน์  *khau เขา

คำศัพท์
ศัพท์ภาษาไทดั้งเดิม:Pittayaporn, Pittayawat. (2009). The Phonology of Proto-Tai. (Doctoral dissertation). Department of Linguistics, Cornell University.

 เลขที่  อังกฤษ  ไทดั้งเดิม  > แปรไทย  ความหมายภาษาไทย 1  head (1)  *krawᶜ  เกร้า  หัว 2  head (2)  *truəᴬ  ตรัว  =หัว 3  hair, head  *prɤmᴬ  เพริม  ผม 4  knot, hair  *klawᶜ   เกล้า 5  hair, body; feather  *q.pɯlᴬ  ก.ปึล  ขน 6  gray-haired  *ʰŋwuːkᴰ  หฺงูก หงอก 7  forehead  *praːkᴰ  ปราก  หน้า”ผาก” 8  nose  *ɗaŋᴬ  อฺดัง  จมูก 9  mucus of the nose  *muːkᴰ  มูก  น้ำ”มูก” 10  face  *ʰnaːᶜ  หฺน้า  หน้า 11  eye  *p.taːᴬ  ป.ตา  ตา 12  mouth  *paːkᴰ  ปาก  ปาก 13  tongue  *liːnᶜ  ลี้น(เสียงโท)  ลิ้น 14  tooth  *wanᴬ  วัน  ฟัน 15  gum; gill  *ʰŋɯəkᴰ  เหฺงือก  เหงือก 16  saliva  *laːjᴬ  ลาย  น้ำ”ลาย” 17  cheek  *keːmᶜ  เก้ม  แก้ม 18  ear  *krwɯːᴬ  กฺรฺวือ  หู 19  fang  *χeːwᶜ  เฃี้ยว  เขี้ยว 20  chin, jaw  *ɢaːŋᴬ  คาง(~กาง)  คาง 21  beard  *momᴮ   ม่ม(เสียงเอก)  เครา 22  neck  *ɣoːᴬ  โฅ  คอ 23  goiter  *ʰniəŋᴬ เหฺนียง(เสียงสามัญ)  เหนียง 24  shoulder  *C̥.baːᴮ  ?.บ่า บ่า 25  arm  *qeːnᴬ  เกน  แขน 26  elbow  *C̬.swoːkᴰ  ?.โสฺวก  ศอก 27  hand  *mwɯːᴬ  มฺวือ  มือ 28  finger, toe  *niːwᶜ  นี้ว(เสียงโท)  นิ้ว 29  fingernail, toenail  *C̬.lepᴰ  ?.เล็บ  เล็บ 30  joint  *χoːᶜ  โฃ้  ข้อ 31  leg  *p.qaːᴬ  ป.กา  ขา 32  knee  *χowᴮ  ฃ่ว  เข่า 33  shin, lower leg  *ɣeːŋᴮ  แฅ่ง(เสียงเอก)  แข้ง 34  foot  *tiːnᴬ  ตีน  ตีน 35  heel  *sɤnᶜ  เสิ้น  ส้น 36  chest  *ʔɤkᴰ  เอิก  อก 37  back  *ʰlaŋᴬ  หฺลัง(เสียงสามัญ)  หลัง 38  waist (1)  *ˀjeːwᴬ  เอฺยว  =เอว 39  waist (2)  *C̥.wɯǝtᴰ  ?.เวือด  เอว 40  stomach, belly  *dwuːŋᶜ  ดฺวู้ง(เสียงโท)  ท้อง 41  navel (1)  *ɗwɯːᴬ  อฺดฺวือ  =สะ”ดือ” 42  navel (2)  *ɓliːᶜ  อฺบฺลี้  สะดือ 43  buttock  *konᶜ  ก้น   44  hair, pubic  *ʰmwuːjᴬ  หฺมฺวูย(เสียงสามัญ)  ขนที่ลับ 45  vagina  *hiːᴬ  ฮี ช่องคลอด 46  penis  *ɣwajᴬ  ไฅว  องคชาติ 47  testicles  *tram  ตรัม  อัณฑะ 48  pubic mound  *ʰnawᴮ  หฺน่าว(เสียงสามัญ)  หัว”หน่าว” 49  urine  *niəwᴮ  เนี่ยว(เสียงเอก)  เยี่ยว 50  excrement  *C̬.qɯjᶜ  ?.กื้ย  ขี้ 51  fart  *k.tɤtᴰ  ก.เติด  ตด 52  bone  *C̥.dukᴰ  ?.ดุก กระดูก 53  marrow, bone  *ʔwuːkᴰ  อฺวูก  ไขกระดูก 54  tendon  *ˀjenᴬ  เอฺย็น  เอ็น 55  side, ribs  *k.raːŋᶜ  ก.ร้าง(เสียงโท)  ซี่”โครง” 56  blood  *lɯətᴰ  เลือด   57  meat, flesh  *n.mɤːᶜ  น.เม้อ(เสียงโท)  เนื้อ 58  skin  *ʰnaŋᴬ  หฺนัง(เสียงสามัญ)  หนัง 59  sweat  *r.tɯəᴮ  ร.เตื่อ  เหงื่อ 60  pus  *ʰnoːŋᴬ  โหฺนง(เสียงสามัญ)  หนอง 61  impetigo  *kritᴰ  กริด  หิด 62  wound  *ɓaːtᴰ  อฺบาด  “บาด”แผล 63  scurf  *ɣɯjᴬ  ฅืย  ขี้”ไคล” 64  brain  *ʔeːkᴰ  เอก  สมอง 65  heart, breath  *cɤɰᴬ  ใจ(เจอ~อือ)  หัว”ใจ” 66  lung  *pwɤtᴰ  เปฺวิด  ปอด 67  intestine  *sajᶜ  ไส้   68  liver  *tapᴰ  ตับ  ตับ 69  spleen  *maːmᶜ  ม้าม(เสียงโท)  ม้าม 70  gall bladder, bile  *ɓliːᴬ  อฺบฺลี  น้ำ”ดี” 71  illness, fever  *k.raj  ก.ไร  ไข้ 72  cold (n.)  *q.watᴰ  ก.วัด  หวัด 73  epidemic  *raːᴮ  ร่า(เสียงเอก)  ห่า=โรคระบาด 74  kidney-stones  *ʰniːwᶜ  หฺนี้ว  นิ่ว 75  dog  *ʰmaːᴬ  หฺมา(เสียงสามัญ)  หมา 76  pig  *ʰmuːᴬ  หฺมู(เสียงสามัญ)  หมู 77  mouse, rat  *ʰnuːᴬ  หฺนู(เสียงสามัญ)  หนู 78  water buffalo  *ɣwaːjᴬ  ฅวาย  ควาย 79  horse  *maːᶜ  ม้า(เสียงโท)  ม้า 80  bear  *ʰmwɯjᴬ  หฺมฺวึย(เสียงสามัญ)  หมี 81  jackal  *nwajᴬ  ไนฺว  หมา”ไน” 82  elephant  *ɟaːŋᶜ  ช้าง(เสียงโท)  ช้าง 83  deer  *kwɯəŋᴬ  เกวือง  กวาง 84  antelope  *waːlᴬ วาล  ฟาน=เก้ง 85  monkey  *liːŋᴬ  ลีง  ลิง 86  ape  *kaŋᴬ  กาง  ค่าง 87  flying squirrel  *baːŋᴮ  บ่าง   88  squirrel  *roːkᴰ  โรก  กระรอก 89  porcupine  *ʰmenᶜ  เหฺม้น  เม่น 90  civet cat  *ʰɲelᴬ เหฺญ็ล(เสียงสามัญ)  อี”เห็น” และรวมไปถึงชะมด 91  otter  *naːkᴰ  นาก   92  pangolin  *lilᴮ  ลิ่ล(เสียงเอก)  ลิ่น 93  chicken  *kajᴮ  ไก่   94  hen, young  *C̬.qɤːŋᴮ  ?.เก่อง  ไก่หนุ่ม 95  duck  *pitᴰ  ปิด  เป็ด 96  goose  *haːnᴮ  ห่าน   97  bird  *C̬.nokᴰ  ?.นก  นก 98  crow  *kaːᴬ  กา  99  swallow (n.)  *ʔeːnᴮ  เอ่น  นกนาง”แอ่น” 100  owl  *gawᶜ  เค้า(เสียงโท ~เก้า)  นก”เค้า”แมว และรวมไปถึงนกฮูก 101  hawk  *lamᴮ  ลั่ม(เสียงเอก) เหยี่ยว 102  fish  *plaːᴬ  ปลา   103  catfish  *C̥.dokᴰ  ?.ดก  ปลา”ดุก” 104  shellfish  *hoːjᴬ  โฮย  หอย 105  crab  *pɯwᴬ  ปึว  ปู 106  shrimp  *kuŋᴮ/C  กุ่ง/กุ้ง  กุ้ง 107  shrimp, small  *ŋiəwᴬ  เงียว  กุ้งเล็ก 108  frog  *kɤpᴰ  เกิบ  กบ 109  frog, small  *krweːᶜ  เกฺรฺว กบเล็ก 110  frog, tree  *paːtᴰ  ปาด   111  turtle  *tawᴮ  เต่า   112  tortoise, water  *ʰwɯəᴬ  เหฺวือ(เสียงสามัญ)  ตะพาบ 113  snake  *ŋwɯːᴬ  งฺวือ  งู 114  crocodile  *ŋɯəkᴰ  เงือก  เงือก~>จระเข้ 115  leech, land  *daːkᴰ  ดาก ทาก 116  leech, aquatic  *pliːŋᴬ  ปลีง  ปลิง 117  bedbug  *C̬.rɯətᴰ  ?.เรือด  เรือด 118  grasshopper  *p.takᴰ  ป.ตัก  “ตั๊ก”แตน 119  mosquito  *ɲuŋᴬ  ญุง  ยุง 120  wasp  *b.twiːlᴬ บ.ตฺวีล  แตน และรวมไปถึงต่อ 121  bee  *toːᴮ  ต่อ ผึ้ง 122  insect  *m.leːŋᴬ  ม.เลง  แมลง 123  ant  *mɤcᴰ  เมิจ  มด 124  termite  *moːtᴰ  โมด  มอด~>ปลวก 125  worm  *ʰnoːlᴬ  หฺนอล(เสียงสามัญ)  หนอน 126  earthworm  *t.nɯəlᴬ  ต.เนือล  ไส้”เดือน” 127  gadfly  *ʰlɯəkᴰ  เหฺลือก  เหลือบ 128  louse, head  *trawᴬ  เตรา  เหา 129  tick  *trepᴰ  เตร็บ  เห็บ 130  flea  *ʰmatᴰ  หฺมัด  หมัด 131  louse, body  *m.lelᴬ  ม.เล็ล  เล็น 132  louse, chicken  *rwɤjᴬ  เรฺว็ย  ไร 133  spider  *krwaːwᴬ  กฺรฺวาว  แมงมุม 134  coconut grub  *ɗuəŋᶜ  อฺด้วง  ด้วง 135  stink bug  *geːŋ1  เคง  แมง”แคง”(ลาว)=มวนชนิดหนึ่ง 136  caterpillar  *C̥.boŋᶜ  ?.บ้ง  บุ้ง 137  silkworm  *moːnᶜ  โม้น(เสียงโท)  หนอนไหม 138  butterfly  *ɓɤːj  เอฺบ้อย  แมงกำ”เบ้อ”(คำเมือง)=ผีเสื้อ 139  centipede  *q.sipᴰ  ก.สิบ  ตะเข็บ 140  cockroach  *saːpᴰ  สาบ  แมลง”สาบ” 141  horn  *qawᴬ  เกา  เขา 142  tusk, ivory  *ŋaːᴬ  งา   143  wing (1)  *wɯətᴰ  เวือด  ปีก 144  wing (2)  *piːkᴰ  ปีก   145  tail  *trwɤːŋᴬ  เตฺรฺวอง  =หาง 146  scales, fish  *klecᶜ  เกล็จ  เกล็ด 147  fishbone  *kaːŋᶜ  ก้าง   148  egg  *qraj  ไกร  ไข่ 149  gizzard  *p.taɰᴬ  ป.ใต(ตา~อือ)  ไต~>กึ๋น 150  cockscomb  *hoːnᴬ  โฮน  หงอน 151  cockspur  *t.nɤːjᴬ  ต.เนอย  เดือย 152  hump of an ox  *ʰnoːkᴰ  โหฺนก  หนอก 153  stinger (of a bee)  *lajᴬ  ไล  เหล็ก”ใน” 154  tree, wood  *mwajᶜ  ไมฺว้(เสียงโท)  ไม้ 155  leaf  *ɓaɰᴬ  ใอฺบ(อฺบา~อือ)  ใบ 156  leaf for wrapping (big)  *k.toːŋᴬ  ก.โตง  ใบ”ตอง” ในที่นี้หมายความว่า ใบไม้ใบใหญ่ใช้สำหรับห่อ 157  flower  *ɓloːkᴰ  โอฺบฺลก  “ดอก”ไม้ 158  banana blossom  *pliːᴬ  ปลี   159  stem  *kaːnᶜ  ก้าน  160  peel, bark  *plɯəkᴰ  เปลือก  161  husk  *kaːpᴰ  กาบ   162  thorn  *ʰnaːmᴬ  หฺนาม(เสียงสามัญ)  หนาม 163  fruit  *ʰmaːkᴰ  หฺมาก  หมาก~>ผลไม้ 164  sheath, pod  *q.wakᴰ  ก.วัก  ฝัก 165  grain  *m.lecᴰ  ม.เล็จ  เมล็ด 166  stump  *toːᴬ  โต  ตอ 167  root  *C̬.raːkᴰ  ?.ราก  ราก 168  clump (as of bamboo)  *koːᴬ  โก  กอ 169  sprout, shoot  *ʰnoːᴮ  โหฺน่  หน่อ 170  bamboo shoot  *r.naːŋᴬ   ร.นาง  หน่อไม้ 171  ear (of rice)  *rwɯːŋᴬ  รฺวืง  รวง 172  rice  *C̬.qawᶜ  ?.เก้า  ข้าว 173  seedling, rice  *klaːᶜ  กล้า   174  rice, husked  *saːlᴬ  สาล(เสียงสามัญ)  ข้าว”สาร” 175  millet  *ʰwɯǝŋᶜ  เหฺวื้อง  ข้าว”ฟ่าง” 176  resin  *ˀjaːŋᴬ  อฺยาง  ยาง 177  banana  *kluəjᶜ  กล้วย   178  sugarcane  *ʔoːjᶜ  โอ้ย  อ้อย 179  bamboo  *prajᴮ  ไปร่  ไผ่ 180  cucumber, melon  *p.rweːŋᴬ  ป.เรฺวง  แตง 181  ashgourd  *wakᴰ  วัก  ฟัก 182  wild olive  *koːkᴰ  โกก  มะ”กอก” 183  starfruit  *ɢwɯəŋᴬ  เควือง  มะ”เฟือง” 184  plum  *manᶜ  มั้น(เสียงโท)  พลัม 185  pomelo  *buːkᴰ  บูก  ส้มโอ 186  acacia  *geːᴬ  เค  แค และรวมไปถึงกระถิน 187  banyan  *rajᴬ  ไร  ไทร 188  vegetable  *prakᴰ  พรัก  ผัก 189  morning glory  *ɓuŋᶜ  อฺบุ้ง  ผัก”บุ้ง” 190  mustard green  *kaːtᴰ  กาด  ผัก”กาด” 191  yam  *manᴬ  มัน   192  taro  *prɯəkᴰ  เปรือก  เผือก 193  ginger  *χiːŋᴬ  ฃิง  ขิง 194  galangal  *xaːᴮ  ข่า   195  sesame  *r.ŋaːᴬ  ร.งา  งา 196  tea  *ɟaːᴬ  ชา   197  raisin  *ʔitᴰ  อิด  ลูก”เกด” 198  rattan  *C̥.waːjᴬ  ?.วาย  หวาย 199  reed  *ʔoːᶜ  โอ้  อ้อ 200  grass  *ʰɲɯəᶜ  เหฺญื้อ  หญ้า 201  grass, thatch  *ɣaːᴬ  ฅา  หญ้า”คา” 202  mushroom  *ʰrwetᴰ  เหฺร็ด  เห็ด 203  fern  *kuːtᴰ  กูด  ผัก”กูด”=เฟิร์น 204  duckweed  *ʰneːᴬ  เหฺน(เสียงสามัญ)  แหน 205  moss, aquatic  *dawᴬ  เดา  เทา(ลาว),เตา(คำเมือง)=สาหร่ายชนิดหนึ่ง 206  water  *C̬.namᶜ  ?.นํ้า(เสียงโท)  นํ้า 207  fire  *wɤjᴬ  เวย  ไฟ 208  flame  *pleːwᴬ  เปลว   209  smoke  *ɣwanᴬ  ฅวัน  ควัน 210  soot  *ʰmiːᶜ  หฺมี้  เขม่า 211  firewood, hard  *wɯːlᴬ  วืล  ฟืน 212  firewood, bamboo  *ʰlɯəwᴬ  เหฺลือว(เสียงสามัญ)  ฟืนไม้ไผ่ 213  ashes, leaf  *brawᴮ  เบร่า  ขี้เถ้าใบไม้ 214  ashes (wood)  *dawᴮ  เด่า  เถ้า 215  iron (1)  *ʰlekᴰ  เหฺล็ก  =เหล็ก 216  iron (2)  *mwaːᴬ  มฺวา  เหล็ก 217  salt  *klwɯəᴬ  เกฺลฺวือ  เกลือ 218  lye  *ɗaŋᴮ  อฺด่าง  น้ำ”ด่าง” 219  grease, fat  *manᴬ  มัน  ไข”มัน” 220  soil  *tɯmᴬ  ตึม  ถม 221  earth  *ɗin  อฺดิน  ดิน 222  sand  *zwɯəjᴬ  เซฺวือย  ทราย 223  stone  *triːlᴬ  ตฺรีล  หิน 224  dry land  *ɓokᴰ  อฺบก  บก 225  wild  *C̬.tɯənᴮ  ?.เตื่อน  เถื่อน 226  forest  *ɗoŋᴬ  อฺดง  ดง 227  grove, wood  *paːᴮ  ป่า   228  place, ground  *diːᴮ  ดี่  ที่ 229  mountain  *C̥.doːjᴬ  ?.โดย  ดอย 230  mountain, stone  *praːᴬ  ปรา  ผา 231  cave  *cramᶜ  จรั้ม  ถ้ำ 232  hole  *ruːᴬ  รู   233  hole, crack  *ɟoːŋᴮ  โช่ง(เสียงเอก)  ช่อง 234  pit  *C̬.kumᴬ  ?.กุม  ขุม 235  well, spring  *ɓoːᴮ  โอฺบ่  บ่อ 236  stream, mountain  *qrwɤjᶜ  เกฺรฺวิ้ย  ห้วย 237  creek  *roːŋᴮ  โร่ง(เสียงเอก) ร่อง 238  river  *daːᴮ  ด่า  ท่า~>แม่น้ำ 239  bank, river  *ʰwaŋᴮ  หฺวั่ง  ฝั่ง 240  beach, sandbar  *haːtᴰ  หาด  241  mud  *lɤmᴮ  เหลิ่ม  “หล่ม”โคลน 242  moon, month  *ɓlɯənᴬ  เอฺบฺลือน  เดือน 243  star (general)  *t.naːwᴬ  ต.นาว  =ดาว 244  star (in the sky)  *ɗiːᴮ  อฺดี่  ดาว 245  moonlight  *ʰŋaːjᴬ  หฺงาย(เสียงสามัญ)  แสงจันทร์(ในคำว่า คืนเดือนหงาย) 246  sunshine  *C̥.dwiːtᴰ  ?.ดฺวีด  แดด 247  cloud  *ʰwɯəᶜ  เหฺวื้อ  =ฝ้า~>เมฆ 248  fog  *ʰmoːkᴰ  หฺมอก  หมอก 249  wind  *C̬.lɯmᴬ  ?.ลึม  ลม 250  sky, heaven  *ɓɯnᴬ  อฺบึน  บน 251  sky, weather  *vaːᶜ  ฟ้า(เสียงโท)  ฟ้า 252  rain  *C̥.wɯnᴬ  ?.วึน  ฝน 253  gust (of rain)  *kraːᴮ  กร้า  “ห่า”ฝน 254  lightning  *m.leːpᴰ  ม.เลบ  ฟ้า”แลบ”~>ฟ้าผ่า 255  thunder  *praːᶜ  ปร้า(เสียงโท)  ฟ้า”ผ่า”~>ฟ้าร้อง 256  hoarfrost  *ʰmɯǝjᴬ  เหฺมือย(เสียงสามัญ)  เหมย=น้ำค้างแข็ง 257  dew, mist  *C̬.nwaːjᴬ  ?.นฺวาย  น้ำค้าง(มีในสำนวนว่า ตากแดดตากนาย นาย=น้ำค้าง) 258  hail  *trepᴰ  เตฺร็บ  ลูก”เห็บ” 259  steam, vapor  *s.ʔwɤːjᴬ  ส.เอฺวอย  =“ไอ”น้ำ 260  shade  *rɤmᴮ  เร่ิม  ร่ม 261  shadow, reflection  *ŋawᴬ  เงา   262  dry season  *C̬.leːŋᶜ  ?.เล้ง(เสียงโท)  แล้ง 263  father, man  *boːᴮ  โบ่  พ่อ 264  mother; woman  *meːᴮ  เม่(เสียงเอก)  แม่ 265  sibling, older  *biːᴮ  บี่  พี่ 266  sibling, younger  *nwoːŋᶜ  โนฺว้ง  น้อง 267  grandfather, paternal  *pɯwᴮ  ปื่ว  ปู่ 268  grandfather, maternal  *taːᴬ  ตา   269  grandmother, maternal  *naːjᴬ  นาย  ยาย 270  child (offspring)  *lɯːkᴰ  ลืก  ลูก 271  great-grandparent  *ɟɯəᶜ  เชื้อ(เสียงโท)  เชื้อ=บรรพบุรุษ 272  nephew, niece, or grandchild  *ʰlaːnᴬ  หฺลาน(เสียงสามัญ)  หลาน 273  great-grandchild  *ʰlenᶜ  เหฺล้น(เสียงโท)  เหลน 274  parent's older brother  *luŋᴬ  ลูง  ลุง 275  parent's older sister  *paːᶜ  ป้า   276  father's younger sister  *ʔaːᴬ  อา  อา(หญิง) 277  mother's younger sibling  *naːᶜ  น้า(เสียงโท)  น้า 278  father's younger brother  *ʔaːwᴬ  อาว  อา(ชาย) 279  wife of man's younger brother  *lɯǝwᴬ  เลือว  น้องสะใภ้ 280  wife  *miəᴬ  เมีย   281  son-in-law  *C̬.kɯəjᴬ  ?.เกือย เขย 282  daughter-in-law  *baɰᶜ  ใบ้(บ้า~อื้อ)  สะ”ใภ้” 283  person, human being  *ɢwɯnᴬ  ควืน  คน 284  child (young person)  *ɗekᴰ  เอฺด็ก  เด็ก 285  man, male  *ʑaːjᴬ  ฌาย  ชาย 286  unmarried man  *ɓaːwᴮ  อฺบ่าว  บ่าว~>หนุ่มโสด 287  unmarried woman  *saːwᴬ  สาว(เสียงสามัญ)  สาวโสด 288  girl  *ɓɯːkᴰ  อฺบืก  เด็กหญิง 289  lady  *naːŋᴬ  นาง  ผู้หญิง 290  related by marriage  *t.noːŋᴬ  ต.โนง  เกี่ยว”ดอง”กัน 291  widowed  *ʰmaːjᶜ  หฺม้าย  หม้าย 292  orphan  *gm̩.raːᶜ  คฺม-ร้า(เสียงโท)  กำพร้า 293  name  *ɟɤːᴮ  ชื่อ(เสียงเอก)  ชื่อ 294  master, owner  *ɕɤwᶜ  ~เชิ้ว(เสียงโท)  เจ้า 295  slave (1)  *χɔːjᴮ  ฃ้อย  ข้า 296  slave (2)  *kraːᶜ  กร้า  =ข้า 297  Vietnamese  *keːwᴬ  เกว  แกว=คนเวียดนาม 298  shaman  *ʰmoːᴬ  โหฺม(เสียงสามัญ)  หมอ 299  spirit (1)  *priːᴬ  ปรี  ผี 300  spirit (2)  *mwaːŋᴬ  มฺวาง  สาง?=ผี 301  soul; whorl in the hair  *qwanᴬ  กวัญ  ขวัญ 302  village  *ɓaːnᶜ  อฺบ้าน  หมู่”บ้าน” 303  township  *mɯəŋᴬ  เมือง   304  debt  *ʰniːᶜ  หฺนี้  หนี้ 305  liquor  *ʰlawᶜ  เหฺล้า  เหล้า 306  medicine  *ˀjɯəᴬ  เอฺยือ  ยา 307  vinegar  *ʰmiːᴮ  หฺมี่  น้ำส้มสายชู 308  flour  *ɓɯəᴬ  เอฺบือ  แป้ง 309  house  *rɤːnᴬ   เริน  เรือน=บ้าน 310  granary  *ˀjɯǝwᶜ  เอฺยื้อว  “ยุ้ง”ฉาง 311  stake  *ʰlakᴰ  หฺลัก หลัก 312  eaves  *ʑaːjᴬ  ฌาย  “ชาย”คาบ้าน 313  door  *tuːᴬ  ตู  ประตู 314  stairs, ladder  *ɗrwajᴬ  ไอฺดฺรฺว  บัน”ได” 315  pillar  *sawᴬ  เสา   316  partition, lid  *hwaːᴬ  หฺวา(เสียงสามัญ)  ฝา 317  split bamboo flooring  *waːkᴰ  วาก  ฟาก=พื้นไม้ไผ่ 318  window  *taːŋᴮ  ต่าง  หน้า”ต่าง” 319  stool  *taŋᴮ  ตั่ง  320  tripod  *giǝŋᴬ  เคียง  ขาตั้ง 321  board  *peːnᶜ  เป้น  แผ่น 322  thing  *χɔːŋᴬ  ฃอง(เสียงสามัญ)  ของ 323  knife  *mitᴰ  มิด  มีด 324  machete, big knife  *ɟm̩.raːᶜ  ชฺม.ร้า(เสียงโท)  พร้า 325  chopping board  *χiəŋᴬ  เฃียง(เสียงสามัญ)  เขียง 326  spear  *kroːkᴰ  กรอก  หอก 327  crossbow  *ʰnwɯəᶜ  เหฺนื้อ  “หน้า”ไม้ 328  axe  *xwaːnᴬ  ขวาน(เสียงสามัญ)  ขวาน 329  chisel  *siəwᴮ  เสี่ยว  สิ่ว 330  hook  *xɔːᴬ  ขอ(เสียงสามัญ)  ตะขอ 331  pliers, thongs  *giːmᴬ  คีม  คีม 332  handle (of a knife)  *ɗaːmᶜ  อฺด้าม  ด้าม 333  handle, rod  *galᴬ  คัล  คัน เช่น คันเบ็ด 334  carrying pole (1)  *traːpᴰ   ตราบ  หาบ 335  carrying pole (2)  *ɢaːnᴬ   คาน  คาน 336  rope, cord  *ɟɤːk  เชอก  เชือก 337  top for spinning  *k.raːŋᴮ  ก.ร่าง(เสียงเอก)  ลูก”ข่าง” 338  basin  *ʔaːŋᴮ  อ่าง   339  jug  *krajᴬ  ไกร  ไห 340  pot  *ʰmoːᶜ  โหฺม้  หม้อ 341  tube, bamboo  *baŋᴮ/C  บั่ง/บั้ง  บ้อง? 342  bag  *croŋᴬ  จรง  ถุง 343  cane for walking  *dawᶜ  เด้า  ไม้”เท้า” 344  comb  *ʰrwɯːjᴬ  หฺรฺวืย(เสียงสามัญ)  หวี 345  writing, book  *sɯːᴬ  สือ  หนัง”สือ”หรืองานเขียน 346  broom  *ɲuːᴬ  ญู  ไม้กวาด 347  thread (1)  *C̥.daːjᶜ  ?.ด้าย  ด้าย 348  thread (2)  *ʰmajᴬ   ไหฺม(เสียงสามัญ)  ด้าย 349  hemp  *paːnᴮ  ป่าน   350  loom  *trukᴰ  ตรุก  หูก 351  shuttle of loom  *p.rawᴮ  ป.เร่า(เสียงเอก)  กระสวย 352  spool  *ʰlwuːtᴰ  หฺลฺวูด  หลอด 353  indigo (1)  *g.raːmᴬ  ค.ราม  คราม 354  indigo (2)  *kromᶜ  กร้ม  ม่อ”ห้อม”~>คราม 355  bamboo strip for tying or weaving  *b.twuːkᴰ  บ.ตฺวูก  “ตอก”ไม้ไผ่ 356  needle  *qemᴬ  เก็ม  เข็ม 357  strand (of rope)  *kliəwᴬ  เกลียว   358  lacquer  *rakᴰ  รัก  ยาง”รัก” 359  bamboo hat  *klɤpᴰ  เกลิบ  กุบ=หมวกไม้ไผ่ 360  puppet, marionette  *hunᴮ  หุ่น   361  marking, patterns  *C̬.laːjᴬ  ?.ลาย  ลาย 362  field, paddy  *naːᴬ  นา   363  field, dry  *rɤjᴮ  เร่ย  ไร่ 364  field, open  *doŋᴮ   ด่ง  ทุ่ง 365  garden  *swɯːnᴬ  สฺวูน(เสียงสามัญ)  สวน 366  ditch  *ʰmɯəŋᴬ   เหฺมือง(เสียงสามัญ)  คูน้ำ 367  dike between rice fields  *ɣalᴬ  ฅัล  “คัน”นา 368  dam  *hwaːjᴬ  หฺวาย(เสียงสามัญ)  ฝาย 369  water pipe  *linᴬ  ลิน  ท่อน้ำ 370  plough  *crwajᴬ  ไจฺรฺว  ไถ 371  yoke  *ʔeːkᴰ  เอก  แอก 372  yoke, part of  *ʔoːŋᶜ  โอ้ง  อ้อง(ลาว)=ส่วนประกอบหนึ่งของแอก 373  mortar (1)  *grokᴰ  ครก  =ครก 374  mortar (2)  *ʰrumᴬ  หฺรุม(เสียงสามัญ)  ครก 375  pestle  *saːkᴰ  สาก   376  winnowing basket  *ɗoŋᶜ  อฺด้ง  กระด้ง 377  bran  *ramᴬ  รำ   “รำ”ข้าว 378  straw, stubble  *wɯǝŋᴬ  เวือง  ฟาง 379  fish hook  *ɓetᴰ  เอฺบ็ด  เบ็ด 380  fish net  *kreːᴬ  เกร  แห 381  fish trap  *zajᴬ  ไซ   382  snare  *reːwᶜ  เร้ว(เสียงโท)  แร้ว=บ่วงดักสัตว์ 383  gutter, trough  *rwɯəŋᴬ  เรฺวือง  ราง 384  cooked in bamboo tube  *ʰlaːmᴬ  หฺลาม(เสียงสามัญ)  หลาม=การประกอบอาหารในกระบอกไม้ไผ่ 385  boat  *C̬.rwɯəᴬ  ?.เรฺวือ  เรือ 386  raft  *beːᴬ  เบ  แพ 387  road  *ʰrwɤnᴬ  เหฺรฺวิน(เสียงสามัญ)  ถนน 388  track  *rwuːjᴬ  รฺวูย  รอย 389  saddle  *ʔaːnᴬ  อาน   390  drum  *kloːŋᴬ  โกลง  กลอง 391  red  *C̥.dwiːŋᴬ  ?.ดวีง  แดง 392  black  *C̥.damᴬ  ?.ดำ  ดำ 393  white  *xaːwᴬ  ขาว   394  green  *xiəwᴬ  เขียว   395  yellow  *ʰlɯəŋᴬ  เหฺลือง(เสียงสามัญ)  เหลือง 396  dark (red)  *klamᴮ  กล่ำ  แดงก่ำ 397  gray  *ʰmoːŋᴬ  โหฺมง(เสียงสามัญ)  หมอง~>เทา 398  white-spotted  *ɓlaːŋᴮ  อฺบฺล่าง(เสียงเอก)  จุด”ด่าง” 399  clear, clean  *saɰᴬ  ใส(สา~อือ)(เสียงสามัญ)  ใส 400  dark  *mɯːtᴰ  มืด   401  bright, light (n.)  *roŋᴮ  ร่ง(เสียงเอก)  รุ่ง~>สว่าง 402  thin (not fat)  *proːmᴬ  โปรม  ผอม 403  fat  *bwiːᴬ  บฺวี  พี=อ้วน 404  long  *rɯjᴬ  รืย  รี~>ยาว 405  short (not long)  *tinᴮ  ติ่น  สั้น,ไม่ยาว 406  big (1)  *ʰluəŋᴬ  หฺลวง(เสียงสามัญ)  ใหญ่ 407  big (2)  *ɓɯːkᴰ  อฺบืก  ใหญ่ (ปลาบึก?/บึกบึน?) 408  small  *noːjᶜ  น้อย(เสียงโท)  เล็ก 409  low, short (not tall)  *tamᴮ  ต่ำ  ต่ำ,ไม่สูง 410  heavy  *ʰnakᴰ  หฺนัก  หนัก 411  light (in weight)  *C̥.bawᴬ  ?.เบา  เบา 412  thick  *ʰnaːᴬ  หฺนา(เสียงสามัญ)  หนา 413  thin (not thick)  *C̥.baːŋᴬ  ?.บาง  บาง,ไม่หนา 414  new  *ʰmɤːlᴮ  เหฺม่อล  ใหม่ 415  old (of living beings)  *keːᴮ  เก่  แก่ 416  old (of things)  *kawᴮ  เก่า   417  senior  *crawᶜ  เจฺร้า  ผู้”เฒ่า” 418  young, soft  *ʔwuːnᴮ  อฺวู่น  =อ่อน,เด็กกว่า 419  raw, not ripe  *C̥.dipᴰ  ?.ดิบ  ดิบ,ยังไม่สุก 420  hard  *k.reːŋᴬ  ก.เรง  แข็ง 421  coarse, tough  *ʰɲaːpᴰ  หฺญาบ  หยาบ 422  deep  *lɤkᴰ  เลิก  ลึก 423  loose  *ʰloːmᴬ  โหฺลม(เสียงสามัญ)  หลวม 424  tight, narrow  *gapᴰ  คับ  คับ 425  steep  *ʰliŋᴮ  หฺลิ่ง  ตลิ่ง?~>ชัน 426  stuck  *gaːᴬ  คา  คา,ติดอยู่ 427  straight  *zɤːᴮ  เซิ่อ  ซื่อ~>ตรง 428  crooked  *gotᴰ2  คด  คด,ไม่ตรง 429  hot  *rwuːlᶜ  รฺวู้ล(เสียงโท)  ร้อน 430  warm  *ʔunᴮ  อุ่น   431  blind  *ɓoːtᴰ  อฺบอด  ตา”บอด” 432  night blind  *ʰwaːŋᴬ  หฺวาง(เสียงสามัญ)  ตา”ฟาง” 433  deaf  *ʰnuəkᴰ  หฺนวก  หู”หนวก” 434  bitter  *C̬.qɤmᴬ  ?.เกิม  ขม 435  astringent in taste  *ʰwɯətᴰ  เหฺวือด  ฝาด 436  sour  *sɤmᶜ  เสิ้ม  ส้ม~>เปรี้ยว 437  sweet, delicious  *C̥.waːlᴬ  ?.วาล  หวาน 438  insipid  *cɯːtᴰ  จืด   439  core  *keːlᴮ  เก่ล  แก่น,ใจกลาง 440  fragrant  *hoːmᴬ  โหม(เสียงสามัญ)  หอม 441  stinky  *ʰmenᴬ  เหฺม็น(เสียงสามัญ)  เหม็น 442  putrid  *xwiːwᴬ  ขวีว  เหม็น”เขียว”~>เหม็นเน่า 443  fishy  *ɣaːwᴬ  ฅาว  คาว 444  empty  *plɤwᴮ  เปลิ่ว  เปล่า 445  full  *k.temᴬ  ก.เต็ม  เต็ม 446  deficient  *broːŋᴮ  โบร่ง  พร่อง 447  good  *ɗɤjᴬ  เอฺดย  ดี 448  bad  *rwɤːjᶜ  เรฺว้อย  ร้าย 449  long (of time)  *hɤŋᴬ  เหิง  หึง=เวลานาน 450  slow  *naːnᴬ  นาน  นาน~>ช้า 451  late  *ʰlaːᶜ  หฺล้า “ล่า”ช้า=สาย 452  near  *k.raɰᶜ  ก.ใร้(ร่า~อื้อ)  ใกล้ 453  far  *k.lajᴬ  ก.ไล  ไกล 454  face down  *qwamᶜ  กว้ำ  คว่ำ 455  face up  *ʰŋaːjᴬ  หฺงาย(เสียงสามัญ)  หงาย 456  sharp-pointed  *ʰleːmᴬ  เหฺลม(เสียงสามัญ)  แหลม 457  sharp, sharp edge  *ɣɤmᴬ  เฅิม  คม 458  slippery, smooth  *m.lɯːlᴮ  ม.ลื่ล(เสียงเอก)  ลื่น 459  sticky  *ʰniəwᴬ  เหฺนียว(เสียงสามัญ)  เหนียว 460  liquid, soft  *ʰleːwᴬ  เหฺลว(เสียงสามัญ)  เหลว 461  rotten  *nawᴮ  เน่า(เสียงเอก)  เน่า 462  withered  *ʰriəwᴮ  เหฺรี่ยว  เหี่ยว 463  dried up  *ʰreːŋᶜ  เหฺร้ง  แห้ง 464  dry  *χaɰᴮ  ใฃ้(ฃ้า~อื้อ)  น้ำ”ไข้”=น้ำแห้ง 465  wet  *domᴬ  ดม  เปียก 466  mute  *ŋwamᶜ  งฺวำ  เงียบ”งัน”? 467  dumb  *ɓɤɰᶜ  ใอฺบ้(เอฺบ้อ-อื้อ)  บ้า”ใบ้” ในที่นี้แปลว่า โง่,ปัญญาอ่อน 468  easy  *ŋaːjᴮ  ง่าย(เสียงเอก)  ง่าย 469  drunk (1)  *mawᴬ  เมา   470  drunk (2)  *mwiːᴬ  มฺวี  เมา 471  sterile  *ʰmanᴬ  หฺมัน(เสียงสามัญ)  หมัน 472  entangled  *ɲuŋᴮ/C  ญุ่ง(เสียงเอกหรือโท)  ยุ่ง 473  blistered  *boːŋᴬ  โบง  พอง 474  expensive  *beːŋᴬ  เบง  แพง 475  familiar  *gunᶜ  คุ้น(เสียงโท)  คุ้น 476  asleep  *ɗakᴰ  อฺดัก  หลับ 477  hungry  *ˀjɯǝkᴰ  เอฺยือก  อยาก~>หิว 478  satiated  *ʔiːmᴮ  อิ่ม   479  swollen  *gaɰᴮ  ใค่(ค่า~อื่อ)(เสียงเอก)  ไค่(ลาว)=บวม 480  stiff and tired  *mɯəjᴮ  เมื่อย(เสียงเอก)  เมื่อย 481  tired, exhausted  *ʰnɯəjᴮ  เหฺนื่อย  เหนื่อย 482  lazy  *kliːkᴰ  กลีก  ขี้”เกียจ” 483  tired, bored  *ʰnaːjᴮ  หฺน่าย  หน่าย 484  idle, free  *ɗwɤːjᴬ   อฺดฺวืย  =ดาย~>ว่าง,อยู่เฉย ๆ ไม่ได้ทำอะไร 485  disgusted  *ɓɯəᴮ  เอฺบื่อ  เบื่อ 486  crazy  *ɓaːᶜ  อฺบ้า  บ้า 487  hurt (1)  *cepᴰ  เจ็บ   488  hurt (2)  *keːtᴰ  เกด  =ปวด? 489  torn  *qaːtᴰ  กาด  ขาด 490  plugged  *sakᴬ  สัก  เสียบ 491  bruised (1)  *ɟamᶜ  ช้ำ(เสียงโท)  ช้ำ 492  bruised (2)  *wokᴰ  วก  ฟก 493  lost  *ʰloŋᴬ  หฺลง(เสียงสามัญ)  หลง 494  alive  *ɲaŋᴬ  ญัง  ยัง~>มีชีวิต,ยังไม่ตาย 495  strong, strength  *reːŋᴬ  เรง  แรง 496  weave, to (cloth)  *tamᴮ  ตำ  “ตำ”ผ้า=ทอผ้า 497  dye, to  *ɲwuːmᶜ  ญฺวู้ม(เสียงโท)  ย้อม 498  sew, to  *ɲepᴰ  เญ็บ  เย็บ 499  embroider, to  *seːwᴮ  เส่ว  ปัก 500  weave, to (baskets, mats)  *saːn  สาน(เสียงสามัญ)  สาน 501  sow, to; scatter, to  *C̥.waːlᴮ  ?.ว่าล(เสียงเอก)  หว่าน 502  transplant, to  *t.namᴬ  ต.นำ  “ดำ”นา 503  plant, to  *plwɯːkᴰ  ปฺลวืก  ปลูก 504  sift, to  *qrɤŋᴬ  เกฺริง  กร่อน 505  imprison, to  *k.raŋᴬ  ก.รัง  ขัง 506  hunt, to  *p.rawᴮ  ป.เร่า(เสียงเอก)  การ”ล่า” 507  mark, to; aim, to  *ʰmaːjᴬ  หฺมาย(เสียงสามัญ)  หมาย 508  shoot, to  *ɲɯŋᴬ  ญึง  ยิง 509  poison (fish), to  *C̥.bɯəᴬ  ?.เบือ  ยา”เบื่อ”,พิษ 510  tend animal, to  *ɟɯǝŋᶜ  เชื้อง(เสียงโท)  การทำให้สัตว์เชื่อง 511  raise, to  *liəŋᶜ  เลี้ยง(เสียงโท)  เลี้ยง 512  make noise, to  *ɗaŋᴬ  อฺดัง  เสียง”ดัง” 513  differ, to  *taːŋᴮ  ต่าง  แตก”ต่าง” 514  count, to  *napᴰ  นับ   515  heap up, to  *koːŋᴬ  โกง  กอง~>นึกคิด? 516  weigh, to  *ɟaŋᴮ  ชั่ง(เสียงเอก)  “ชั่ง”น้ำหนัก 517  announce, to  *paːwᴮ  ป่าว  “ป่าว”ประกาศ 518  answer, to  *χaːnᴬ  ฃาน(เสียงสามัญ)  “ขาน”รับ,ตอบรับ 519  ask, to  *c.raːmᴬ  จ.ราม  ถาม 520  beg, to  *k.roːᴬ  ก.โร  ขอ 521  order, to; blow the nose, to  *saŋᴮ  สั่ง  “สั่ง”งาน,”สั่ง”น้ำมูก 522  scold, to; revile, to  *ɗaːᴮ  อฺด่า  ด่า 523  warn, to  *tɯǝnᴬ  เตือน   524  weep, to  *t.hajᶜ  ต.ไห้  ร้อง”ไห้” 525  moan, to  *graːŋᴬ  คราง   526  bark, to  *ʰrawᴮ  เหฺร่า  เห่า 527  crow, to  *χalᴬ  ฃัล  การ”ขัน”ของไก่ 528  laugh, to  *krɯəwᴬ  เกรือว  “หัว”เราะ 529  recite, to  *ʔaːnᴮ  อ่าน   530  open (the mouth), to  *ʔaːᶜ  อ้า   531  eat, to  *kɯɲᴬ  กืญ  กิน 532  chew, to  *giəwᶜ  เคี้ยว(เสียงโท)  เคี้ยว 533  lick, to  *C̬.lwiəᴬ  ?.เลฺวีย  เลีย 534  put out of the mouth, to  *ɣaːjᴬ  ฅาย  คาย 535  vomit, to  *rwɯəkᴰ  เรฺวือก  ลง”ราก”=อาเจียน 536  take a bite, to  *katᴰ  กัด   537  hold in the mouth, to  *ʔɤmᴬ  เอิม  อม 538  bite, to  *C̬.qɤpᴰ  ?.เกิบ  ขบ 539  nibble, to; peck, to  *tɔːtᴰ  ตอด   540  kiss, to  *cuːpᴰ  จูบ   541  yawn, to  *ʰraːwᴬ  หฺราว(เสียงสามัญ)  หาว 542  blow, to  *powᴮ  ป่ว  เป่า 543  snore, to  *klɤlᴬ  เกลิล  กรน 544  cough, to  *ʔajᴬ  ไอ   545  hold the breath, to  *klanᶜ  กลั้น   546  hug, to; embrace, to  *koːtᴰ  โกด  กอด 547  build, to  *koːᴮ  โก่  “ก่อ”สร้าง 548  close (the eyes), to  *ʰlapᴰ  หฺลับ  “หลับ”ตา 549  lie down, to, sleep, to  *nwɯːnᴬ  นฺวืน  นอน 550  incubate, to  *wakᴰ  วัก  ฟัก 551  hold in the jaws, to  *gaːpᴰ  คาบ  552  hold in the closed hand, to  *kamᴬ  กำ  การ”กำ”มือ 553  take up in the two cupped hands, to  *koːpᴰ  โกบ  การ”กอบ”มือ 554  pick up, to  *ˀjipᴰ  อฺยิบ  หยิบ 555  grasp, to; perch, to  *capᴰ  จับ   556  squeeze, to  *galᶜ  คั้ล(เสียงโท)  คั้น 557  pinch, to  *ʰniːpᴰ  หฺนีบ  หนีบ 558  raise, to  *ɲɤkᴰ  เญิก  ยก 559  lift, to  *ɲoːᴬ  โญ  ยอ 560  carry in the arms, to  *ʔuːmᶜ  อู้ม  อุ้ม 561  carry (a bag), to  *triːwᶜ  ตริ้ว  หิ้ว 562  carry on the back, to  *trwaːmᴬ  ตฺรฺวาม  หาม 563  pull, to; drag, to  *C̬.laːkᴰ  ?.ลาก  ลาก 564  bend over, to  *kɤmᶜ  เกิ้ม  ก้ม 565  turn upside down or inside out, to  *pliːnᶜ  ปลิ้น  566  lean back, to  *ʔiːŋᴬ  อีง  อิง 567  point, to  *ɟiːᶜ  ชี้(เสียงโท)  ชี้ 568  stroke, to; caress, to  *C̬.luːpᴰ  ?.ลูบ  ลูบ 569  scratch, to  *kawᴬ  เกา   570  put, to  *s.cɤːlᴮ  ส.เจ่อล  ใส่ 571  snap, to  *ɓliːtᴰ  อฺบฺลีด  ดีด 572  stamp (on), to  *dɯːpᴰ  ดืบ  กระทืบ 573  step on, to (1)  *ɲamᴮ  ญ่ำ(เสียงเอก)  ย่ำ 574  step on, to (2)  *ˀjiǝpᴰ  เอฺยียบ  เหยียบ 575  repeat, to  *zamᶜ  ซ้ำ(เสียงโท)  ซ้ำ 576  tremble, to  *salᴮ  สั่ล  สั่น 577  shake, to  *C̥.wajᴬ  ?.ไว  สั่น”ไหว” 578  wrestle, to  *plamᶜ  ปล้ำ   579  twist, to; wring, to  *ɓitᴰ  อฺบิด  บิด 580  stretch out, to  *ˀjiətᴰ  เอฺยียด  เหยียด 581  sit, to  *naŋᴮ  นั่ง(เสียงเอก)  นั่ง 582  come, to  *ʰmaːᴬ  หฺมา(เสียงสามัญ)  มา 583  go, to  *pajᴬ  ไป   584  arrive, to  *C̬.tɤŋᴬ  ?.เติง  ถึง 585  go upward, to  *mɯəᴬ  เมือ  เดินทางขึ้นไป 586  ascend to  *χɯnᶜ  ฃึ้น  ขึ้น 587  descend, to  *n̩.loŋᴬ  น.ลง  ลง 588  enter, to  *χawᶜ  เฃ้า  เข้า 589  exit, to  *ʔoːkᴰ  โอก  ออก 590  cross, to  *χaːmᶜ  ฃ้าม  ข้าม 591  cross over, to  *kwaːᴮ  กว่า   592  drop, to  *tokᴰ  ตก   593  fall off, to  *ʰlɤnᴮ  หฺล่น  หล่น 594  fall down, to  *lɤmᶜ  เลิ้ม(เสียงโท)  ล้ม 595  slip and fall, to  *blaːtᴰ  บลัด  พลัด 596  stand, to  *C̥.ɟɯːnᴬ  ?.ยืน  ยืน 597  walk, to  *praːjᶜ  ปร้าย(เสียงโท)  เดิน 598  fly, to  *ɓilᴬ  อฺบิล  บิน 599  crawl, to  *g.lwɤːnᴬ  ค.เลฺวอน  คลาน 600  crawl over, to  *twajᴮ  ไตฺว่  ไต่ 601  climb, to  *piːnᴬ  ปีน   602  flow, to  *ʰlwajᴬ  ไหฺล(เสียงสามัญ)  ไหล 603  flood, to  *C̬.tuǝmᴮ  ?.ต่วม  ท่วม 604  spill, to  *ɓaːᴮ  อฺบ่า น้ำ”บ่า” 605  pour, to  *rwaːtᴰ  รฺวาด  ราด 606  swim, to  *loːjᴬ  โลย  ลอย~>ว่ายน้ำ 607  float, to  *wuːᴬ  วู  ฟู~>ลอย 608  sink, to  *cɤmᴬ  เจิม  จม 609  dive, to  *ɗamᴬ  อฺดำ  ดำน้ำ 610  close, to  *hapᴰ  หับ  ปิด 611  revolve, to; spin, to  *panᴮ  ปั่น  ปั่น,หมุน 612  go hungry, to  *ʔɤtᴰ  เอิด  อด 613  hate, to  *ɟaŋᴬ  ชัง  เกลียดชัง 614  quit, to  *ˀjaːᴮ  อฺย่า  “หย่า”ขาด,เลิก 615  see, to  *tranᴬ  ตรัน  =เห็น 616  hear, to  *ŋinᴬ  งิน  ได้”ยิน” 617  taste, to  *ɟimᴬ  ชิม   618  smell (tr.), to  *ɗɤmᴬ  เอฺดิม  ดม 619  forget, to  *lɯːmᴬ  ลืม   620  dream, to  *hwanᴬ  หฺวัน(เสียงสามัญ)  ฝัน 621  believe, to  *ɟɯǝᴮ  เชื่อ(เสียงเอก)  เชื่อ 622  recognize, to  *cakᴰ  จัก  รู้”จัก” 623  know, to  *rɯːwᶜ  รื้ว(เสียงโท)  รู้ 624  be, to; b̩ecome, to  *m̩.pelᴬ  ม.เป็ล  เป็น 625  be (in a place), to  *ˀjuːᴮ  อฺยู่  อยู่ 626  fear, to (1)  *ʰlaːwᴬ  หฺลาว  =?กลัว 627  fear, to (2)  *jaːnᶜ  ย้าน(เสียงโท)  ยั่น=กลัว,หวาดหวั่น 628  itch, to (1)  *ɣalᴬ  ฅัล  =อาการ“คัน” 629  itch, to (2)  *ɣomᴬ  ฅม  อาการคัน 630  seek, to  *kraᴬ  กรา  หา 631  join, to  *toːᴮ  โต่  การ”ต่อ”เข้าด้วยกัน 632  divide, to  *panᴬ  ปาน  ฝาน 633  separate, to  *braːkᴰ  บราก  พราก 634  castrate, to  *toːnᴬ  โตน  การตอน 635  cut, to  *tacᴰ  ตัจ  ตัด 636  slash, to  *walᴬ  วัล  การฟัน 637  chop, to  *tramᶜ  ตร้ำ =“ห้ำ”หั่น,สับ 638  weed, to  *ɓlaːjᴬ  อฺบฺลาย  การ”ดาย”หญ้า/วัชพืช 639  break, to  *t.rakᴰ  ต.รัก  หัก 640  burst, to  *p.reːkᴰ  ป.เรก  แตก 641  pluck, to  *C̥.decᴰ  ?.เด็จ  เด็ด 642  take down, to; put down, to  *ploŋᴬ  ปลง  643  peel, to  *poːkᴰ  โปก  การปอก 644  hammer, to  *ɣoːlᶜ  โฅ้ล(เสียงโท)  ค้อน 645  pound, to  *tamᴬ  ตำ  การตำ 646  pound (rice), to  *zoːmᶜ  โซ้ม(เสียงโท)  การ”ซ้อม”ข้าว 647  slap, to  *tɤpᴰ  เติบ  ตบ 648  pound, to (2)  *dupᴬ  ดุบ  ทุบ 649  pound, to (1)  *toːkᴰ  โตก  การตอก 650  come into contact, to  *C̬.tɯːkᴰ  ?.ตืก  =“ถูก”,แตะต้อง 651  tie, to  *cm̩.rukᴰ  จฺม.รุก  ผูก 652  tie up, to  *laːmᴮ  ล่าม(เสียงเอก)  การ”ล่าม”(มัดเข้าไว้ด้วยกัน) 653  undo, to; untie, to  *keːᶜ  เก้  แก้ 654  fold, to  *bapᴰ  บับ  พับ 655  fold double, to  *dopᴰ  ดบ  ทบ 656  stretch, to  *ɲɯːtᴰ  ญืด  ยืด 657  erect, to  *taŋᶜ  ตั้ง   658  plug (a hole), to  *ʔwɯtᴰ  อฺวืด  อุด 659  salt, to  *ʔɯǝpᴰ  เอือบ  เติมเกลือ 660  pickle, to  *ɗoːŋᴬ  โอฺดง  หมัก”ดอง” 661  soak, to (2)  *ʰmaːᴮ  หฺม่า   662  scoop, to  *takᴰ  ตัก   663  soak, to (1)  *ɟeːᴮ  เช่(เสียงเอก)  แช่ 664  burn (intr.), to  *ʰmajᶜ  ไหฺม้  ไหม้ 665  burn (tr.), to  *prawᴬ  เปรา  เผา 666  roast, to  *ˀjɯəŋᶜ  เอฺยื้อง  การ”ย่าง”(ด้วยไฟ) 667  boil (tr.), to  *tomᶜ  ต้ม   668  boil (intr.), to  *ɗɤːtᴰ  เอฺดอด  เดือด 669  scald, to  *luəkᴰ  ลวก   670  cook (rice), to  *truŋᴬ  ตรุง  หุง 671  steam, to  *ʰnɯŋᶜ  หฺนึ้ง  นึ่ง 672  make a fire, to  *ɗaŋᴬ  อฺดัง  “ดัง”ไฟ(คำเมือง/ลาว)=จุดไฟ 673  extinguish, to  *ɗapᴰ  อฺดับ  ดับ 674  roof, to  *mwuŋᴬ  มฺวุง  มุง 675  cover (with cloth), to  *hɤmᴮ  เหิ่ม  ห่ม 676  deceive, to  *braːŋᴬ  บราง  พราง 677  buy, to  *z.ɟɯːᶜ  ซ.ชื้อ(เสียงโท)  ซื้อ 678  sell, to  *p.qaːj  ป.กาย  ขาย 679  borrow, to  *ˀjɯːmᴬ  อฺยืม  ยืม 680  defeat, to; be defeated, to  *beːᶜ  เบ้  แพ้~>ชนะ 681  have, to  *miːᴬ  มี   682  take, to  *ʔawᴬ  เอา   683  obtain, to  *ɗajᶜ  ไอฺด้  ได้ 684  pick, to  *kepᴰ  เก็บ   685  steal, to  *C̬.lakᴰ  ?.ลัก  ลัก 686  give, to  *haɰᶜ  ให้(ห้า~อื้อ)  ให้ 687  dust off, to  *pacᴰ  ปัจ  ปัด 688  sweep, to  *kwaːtᴰ  กวาด   689  wipe, to  *ɟetᴰ  เช็ด   690  rinse, to  *C.lwɤːŋᶜ  ?.ลฺว้าง(เสียงโท)  ล้าง 691  wash (clothes), to  *zakᴰ  ซัก   692  wash, to  *zaːwᴬ  ซาว  การซาว 693  bathe, to  *ʔaːpᴰ  อาบ   694  teach, to  *soːlᴬ  โสล  สอน 695  rest, to  *bakᴰ  บัก  พัก 696  wait, to  *craːᶜ  จฺร้า  คอย”ท่า”,รอ 697  be left over, to  *ʰlɯəᴬ  เหฺลือ(เสียงสามัญ)  เหลือ 698  leak, to  *rwoːᴮ  โรฺว่(เสียงเอก)  รั่ว 699  awaken (someone), to  *plokᴰ  ปลก  ปลุก 700  wake up, to  *k.tɯːnᴮ  ก.ตื่น  ตื่น 701  grow, to; rise, to  *ʰmaːᶜ  หฺม้า  เติบโต,งอกเงยขึ้น 702  shrink, to  *ʰrotᴰ  หฺรด  หด 703  disappear, to  *ʰrwɤːjᴬ  เหฺรฺวอย  หาย 704  die, to  *p.taːjᴬ  ป.ตาย  ตาย 705  kill, to  *qaːᶜ  ก้า  ฆ่า 706  expose to the sun, to  *p.raːkᴰ  ป.ราก  “ตาก”แดด 707  hang up, to  *qweːnᴬ  เกวน  แขวน 708  hang down, to  *hoːjᶜ  โห้ย  ห้อย 709  smear, to  *daːᴬ  ดา  ทา 710  lay (a cloth, etc.) across, to  *baːtᴰ  บาด  พาด 711  drive away, to  *k.rapᴰ  ก.รับ  “ขับ”,บังคับให้ออกไป 712  chase, to  *lajᴮ  ไล่(เสียงเอก)  “ไล่”กวด/ตาม 713  be finished, to  *leːwᶜ  เล้ว(เสียงโท)  “แล้ว”เสร็จ 714  to commission  *ʑaɰᶜ  ใฌ้(ฌ้า~อื้อ)(เสียงโท)  ใช้ 715  entrust, to  *ʰwaːkᴰ  หฺวาก  ฝาก 716  pronoun, 1s (weak)  *kuːᴬ  กู   717  pronoun, 1s (strong)  *kawᴬ  เกา  กู(เน้น) 718  pronoun, 2s (weak)  *mɯŋᴬ  มึง   719  pronoun, 2s (strong)  *maɰᴬ  ใม(มา~อือ)  มึง(เน้น) 720  pronoun, 3s (weak)  *mɯnᴬ  มึน  มัน(ไม่เน้น) 721  pronoun, 3s (strong)  *manᴬ  มัน   722  pronoun, 1p  *rawᴬ  เรา   723  one  *nɯːŋᴮ  หนึ่ง   724  two  *soːŋᴬ  สอง(เสียงสามัญ)  สอง 725  three  *saːm  สาม(เสียงสามัญ)  สาม 726  four  *siːᴮ  สี่   727  five  *haːᶜ  ห้า   728  six  *krokᴰ  กรก  หก  729  seven  *cetᴰ  เจ็ด   730  eight  *peːtᴰ  เปด  แปด 731  nine  *kɤwᶜ  เก้า   732  hundred; string, to  *roːjᶜ  โร้ย  ร้อย 733  single, only one  *ɗiəwᴬ  เอฺดียว  เดียว 734  pair  *guːᴮ  คู่(เสียงเอก)  คู่ 735  how many, several  *kiːᶜ  กี้  กี่,เท่าไร 736  all  *daŋᴬ  ดัง  ทั้ง 737  many, much  *ʰlaːjᴬ  หฺลาย(เสียงสามัญ)  หลาย,จำนวนมาก 738  little, few  *ʰnoːjᴮ  โหฺน่ย  จำนวน”น้อย” 739  one or so, any  *sakᴰ  สัก  เช่น สักอัน สักหน่อย 740  half  *grɤŋᴮ  เคริ่ง  ครึ่ง 741  each other, together  *kanᴬ  กัน  ด้วย”กัน” 742  other  *ʔɯːnᴮ  อื่น   743  measure from thumb to fingertip  *ɣɯːpᴰ  ฅืบ  คืบ 744  bite (n.), speech  *gamᴬ  คำ  เช่น กินไปคำนึง หรือแปลว่าคำพูด 745  classifier for things  *ʔalᴬ  อัล  อัน 746  cord, string  *saːjᴬ  สาย(เสียงสามัญ)  สาย เช่น สายสะพาย 747  classifier for long, thin, object  *selᶜ  เส้ล  เส้น 748  classifier for tools  *mwaːkᴰ  มฺวาก  ลักษณะนามสำหรับเครื่องมือ 749  litter (of young)  *groːkᴰ  โครก  ครอก 750  time (classifier)  *bajᴬ  ไบ  ครั้ง 751  name of first month  *ciǝŋᴬ  เจียง  เดือน”เจียง”(คำเมือง)=เดือนอ้าย 752  last (year)  *klaːjᴬ  กลาย  ปี”กลาย” 753  daytime  *ŋwanᴬ  งฺวัน  กลาง”วัน” 754  night  *ɣɯːnᴬ  ฅืน  กลาง”คืน” 755  day  *mwɯːᶜ  มฺวื้อ(เสียงโท)  มื้อ=วัน 756  morning, early  *ɟawᶜ  เช้า(เสียงโท)  เช้า 757  night  *ɣamᴮ  ฅ่ำ  ค่ำ 758  late at night  *ɗɯkᴰ  อฺดึก  ดึก 759  meal, early  *ŋaːjᴬ  งาย  ข้าว”งาย”(คำเมือง)=อาหารมื้อเช้า 760  meal, late  *C̬.lwiːŋᴬ  ?.ลฺวีง  ข้าว”แลง”(ลาว)~>อาหารมื้อสาย 761  meal, evening  *ɟm̩.rawᴬ  ชฺม.เรา  อาหารมื้อเย็น 762  day before yesterday  *zɯːnᴬ  ซืน  เมื่อวาน”ซืน” 763  yesterday  *ŋwaːᴬ  งฺวา  เมื่อ”วาน” 764  tomorrow  *ɟm̩.rukᴰ  ชฺม.รุก  “พรุ่ง”นี้ 765  day after tomorrow  *C̬.rɯːᴬ  ?.รือ  มะรืน 766  year  *piːᴬ  ปี   767  upstream, above  *ʰnɯəᴬ  เหฺนือ(เสียงสามัญ)  เหนือ 768  downstream, below  *taɰᶜ  ใต้(ต้า~อื้อ)  ใต้ 769  below  *lwɤːŋᴮ  เลฺว่อง(เสียงเอก)  ล่าง 770  inside  *C̥.daɰᴬ  ?.ใด(ดา~อือ)  ใน 771  outside  *l̩.noːkᴰ  ล.โนก  นอก 772  middle  *klaːŋᴬ  กลาง   773  side  *C̥.bɯǝŋᶜ  ?.เบื้อง  เบื้อง~>ด้างข้าง 774  this  *najᶜ  ไน้(เสียงโท)  นี่,นี้ 775  before  *koːnᴮ  โก่น  ก่อน 776  tip, end  *plaːjᴬ  ปลาย   777  tip, highest point  *ɲoːtᴰ  โญด  ยอด 778  edge  *riːmᴬ  ริม   779  gradually, slowly  *gɔːjᴮ  ค่อย(เสียงเอก)  ค่อย 780  not (strong 1)  *ɓawᴮ  เอฺบ่า  บ่ 781  not (strong 2)  *boːᴮ  โบ่  =บ่ 782  not (weak)  *miːᴬ  มิ  783  not yet  *pajᴮ  ไป่  784  do not  *ʰɲaːᴮ  หฺญ่า  อย่า,ห้ามทำ 785  which  *ɗaɰᴬ  ใอฺด(อฺดา~อือ)  ใด 786  also  *koːᶜ  โก้  ก็ 787  with, and  *kapᴰ  กับ   788  matter  *ɣwaːmᴬ  ฅวาม  ความ

อ้างอิง

ข้อมูล

 Gedney, William J., and Thomas J. Hudak. William J. Gedney's Southwestern Tai Dialects: Glossaries, Texts and Translations. [Ann Arbor, Mich.]: Center for South and Southeast Asian Studies, University of Michigan, 1994. Print.
 Thurgood, Graham. 2002. "A comment on Gedney's proposal for another series of voiced initials in Proto-Tai revisited."  Studies in Southeast Asian Languages, edited by Robert Bauer. Pacific Linguistics. pp. 169–183. (updated 2006)

อ่านเพิ่ม

 Akharawatthanakun, Phinnarat. (2010). Phonological Variation in Phuan. MANUSYA: Journal of Humanities, 13(2), 50-87.
 Brown, J. Marvin. From Ancient Thai to Modern Dialects. Bangkok: Social Science Association Press of Thailand, 1965.
 Ferlus, Michel. 1990. "Remarques sur le consonantisme de Proto Thai-Yay (Révision du pro tai de Li Fangkuei)." Paper presented at the 23 rd International Conference on Sino-Tibetan Languages and Linguistics. University of Texas at Arlington
 Gedney, William J. 1989. "Future directions in Comparative Tai Linguistics." Selected papers on Comparative Tai Studies, ed. by Robert J. Bickner, John Hartmann, Thomas John Hudak and Patcharin Peyasantiwong, 7-116. Ann Arbor: Center for Southeast Asian Studies, University of Michigan.
 Li, Fang-kuei. 1977. Handbook of Comparative Tai. Honolulu, Hawaii: University of Hawaiʼi Press.
Miyake, Marc. 2014. What the *-hɛːk is going on?
Miyake, Marc. 2014. Proto-Tai *j-, *ˀj-, or *ʄ-?.
Miyake, Marc. 2014. Is Thai yuan 'Vietnamese' a loanword from Lao?
Miyake, Marc. 2014. Tone codes: XK'G- + -vqhslc.
Miyake, Marc. 2014. Black and white evidence for Vietnamese phonological history.
Miyake, Marc. 2014. D-ou-b-led letters in Tai Viet.
Miyake, Marc. 2014. *(C).r-usters in Black Tai and Bao Yen.
Miyake, Marc. 2014.  S-implificaition in Black Tai and Bao Yen.
Miyake, Marc. 2013. Dyeing in the south: evidence for earlier Southern Chinese *-om.
Miyake, Marc. 2013. Saek.
Miyake, Marc. 2013. The other Kra-Dai numerals (Parts 1, 2).
Miyake, Marc. 2012. Pondering over water.
Miyake, Marc. 2012. 3itting on fire.
Miyake, Marc. 2012. Speaking of heaven in Zhuang.
Miyake, Marc. 2011. Can Proto-Tai live without *ʔy-(uu)?
Miyake, Marc. 2011. From 'you' to 'yuu'.
Miyake, Marc. 2011. The roots of rawness.
Miyake, Marc. 2011. Sawgun stratography?
Miyake, Marc. 2010. Brown's (1979) "Vowel length in Thai".
Miyake, Marc. 2010. Was there a *krp-orate cluster in 'cloth'?
Miyake, Marc. 2010. Lao x ex ... ?
Miyake, Marc. 2008. Proto-Tai 'nine': evidence for unexpected emphasis?
Miyake, Marc. 2008. Li Fang-kuei's Proto-Tai diphthongs.
Miyake, Marc. 2008. 布央 Cloth center consonants.
Miyake, Marc. 2008. A fiery theory.
Miyake, Marc. 2008. ƧЗЧƼƄ
Ostapirat, Weera. (2009). Proto-Tai and Kra-Dai Finals *-l and *-c. Journal of Language and Culture, 28(2), 41-56.
Ostapirat, Weera. (2013). The Rime System of Proto-Tai. Bulletin of Chinese Linguistics, 7(1), 189-227.
Pittayaporn, Pittayawat. 2008. "Proto-Southwestern Tai: A New Reconstruction". Paper presented at the 18th Annual Meeting of the Southeast Asian Linguistics Society. Universiti Kebangsaan Malaysia, Bangi.
Puttachart, P. & Thananan, T. (1998). The position of Tak Bai in Tai dialects. In S. Burusphat (Ed.), Proceedings of the International Conference on Tai Studies (pp. 313–322).
Sarawit, Mary. 1973. The Proto-Tai Vowel System. University of Michigan, Department of Linguistics: PhD dissertation.

แหล่งข้อมูลอื่น
 ABVD: Proto-Tai word list
 ABVD: Proto-Southwestern Tai word list
 ABVD: word lists of Kra-Dai languages 

พจนานุกรม
  Database query to Tai-Kadai etymology 
  Thai Lexicography Resources 

หมวดหมู่:ภาษาดั้งเดิม
หมวดหมู่:กลุ่มภาษาไท
หมวดหมู่:ตระกูลภาษาขร้า-ไท