โอเพินสตรีตแมป

โอเพินสตรีตแมป () เป็นฐานข้อมูลภูมิศาสตร์ที่ได้รับการบำรุงโดยชุมชนของอาสาสมัครผ่านการร่วมมือแบบเปิด โดยผู้มีส่วนร่วมได้รวบรวมข้อมูลจากการสำรวจ การลอกรอยทางจากภาพถ่ายทางอากาศ หรือภาพถ่ายจากดาวเทียม การนำเข้าข้อมูลจากแหล่งข้อมูลเสรีอื่นที่ได้รับอนุญาต โดยโอเพินสตรีตแมปนั้นอนุญาตให้ใช้งานได้อย่างเสรีภายใต้สัญญาอนุญาตฐานข้อมูลแบบเปิด และนิยมใช้ในการสร้างแผนที่อิเล็กทรอนิกส์ การแจ้งข้อมูลการนำทางแบบทีละขั้นตอน การมีส่วนร่วมในการให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม และการมโนภาพข้อมูล โอเพินสตรีตแมปใช้แบบจำลองข้อมูลของตัวเองในการเก็บคุณลักษณะทางภูมิศาสตร์ต่าง ๆ ซึ่งสามารถส่งออกเป็นข้อมูลภูมิศาสตร์ในรูปแบบไฟล์อื่นได้ เว็บไซต์โอเพินสตรีตแมปมีบริการเป็นแผนที่ออนไลน์ เสิร์ชเอนจินข้อมูลภูมิศาสตร์ และตัวแก้ไขแบบออนไลน์

โอเพินสตรีตแมปก่อตั้งขึ้นมาโดยสตีฟ โคสต์ ในปี 2547 เพื่อตอบโต้ต่อออร์ดแดนซ์เซอร์เวย์ ซึ่งเป็นหน่วยงานแผนที่แห่งชาติของสหราชอาณาจักร ซึ่งไม่ยอมเปิดเผยข้อมูลให้สาธารณะใช้งานภายใต้ใบอนุญาตเสรีในเวลานั้น ในระยะแรก แผนที่ใน OSM ถูกสร้างขึ้นโดยใช้ข้อมูลจากรอยทางจีพีเอสเท่านั้น แต่ต่อมาก็มีการเพิ่มข้อมูลทางภูมิศาสตร์ที่เป็นสาธารณะ ความรู้ท้องถิ่น และลอกลายทางจากภาพถ่ายดาวเทียมตามที่ได้รับอนุญาต ทำให้โอเพินสตรีตแมปได้รับการใช้งานอย่างแพร่หลายมากขึ้น รวมจากการพัฒนาซอฟต์แวร์และแอปพลิเคชันที่สนับสนุนมากมาย และการเปิดตัวระบบกำหนดราคาของกูเกิล แผนที่ ในปี 2555 โอเพินสตรีตแมปได้แรงบันดาลใจจากเว็บไซต์อย่างวิกิพีเดีย ที่แผนที่แสดงปุ่ม 'แก้ไข' ที่เห็นได้อย่างชัดเจนและประวัติการแก้ไขทั้งหมดถูกบันทึกไว้ ผู้ใช้ที่ลงทะเบียนแล้วสามารถส่งปูมรอยทางจีพีเอส และแก้ไขข้อมูลเวกเตอร์ โดยใช้เครื่องมือแก้ไขที่มีอยู่Steve Coats in derStandard.at, 2009-07-13) 

ฐานข้อมูลได้รับการโฮสต์โดยมูลนิธิโอเพินสตรีตแมป ซึ่งเป็นองค์กรไม่แสวงหาผลกำไรที่จดทะเบียนในอังกฤษและเวลส์ ได้รับเงินทุนส่วนใหญ่จากการบริจาค

 ประวัติ 

สตีฟ โคสต์ได้ก่อตั้งโครงการนี้ขึ้นมาในเดือนมิถุนายน 2547 ระหว่างที่เขาศึกษาอยู่ที่ยูนิเวอร์ซิตีคอลลิจลันเดิน โดยเริ่มแรกโครงการนั้นจะเน้นไปที่การทำแผนที่สหราชอาณาจักรเพียงอย่างเดียว โดยการแก้ไขแรกของโครงการคือถนนที่โคสต์ได้บันทึกลงระบบในเดือนธันวาคม 2547 โดยใช้ด้วยหน่วยอุปกรณ์จีพีเอสแบบพกพาจากการปั่นจักรยานรอบ ๆ สวนรีเจนต์สพาร์ค ในลอนดอน  จากนั้นข้อมูลในระบบก็มีเพิ่มขึ้นเป็นอย่างมากจากการนำเข้าข้อมูลภูมิศาสตร์ที่เป็นสาธารณสมบัติ และการลอกลายจากภาพถ่ายทางอากาศที่ได้รับอนุญาตจากแหล่งที่มา ต่อมาในเดือนเมษายน 2549 ได้มีการก่อตั้งมูลนิธิโอเพินสตรีตแมป ขึ้นมาเพื่อานับสนุนการเติบโต การพัฒนา การแจกจ่ายข้อมูลภูมิศาสตร์เสรี และจัดหาข้อมูลภูมิศาสตร์เพื่อให้ทุกคนสามารถใช้และแบ่งปันข้อมูลภูมิศาสตร์ได้ ในเดือนธันวาคมของปีเดียวกัน ยาฮู! ยืนยันว่า OpenStreetMap สามารถใช้ภาพถ่ายทางอากาศของยาฮูเป็นฉากหลังเพื่อการสร้างแผนที่ได้

ต่อมาในปี 2555 กูเกิล แผนที่ได้มีการเปิดตัวระบบกำหนดราคาสำหรับการเข้าถึงข้อมูล ทำให้หลายเว็บไซต์เปลี่ยนมาใช้บริการโอเพินสตรีตแมป และผู้ให้บริการแผนที่อื่น ตัวอย่างเช่นโฟร์สแควร์ และเครกส์ลิสต์ ซึ่งเปลี่ยนมาใช้โอเพินสตรีตแมป รวมไปถึงบริษัทแอปเปิลซึ่งได้สินสุดสัญญาที่เคยลงไว้กับกูเกิล และเปิดตัวแพลตฟอร์มแผนที่ของตัวเองโดยใช้ข้อมูลจาก โตมโตม และโอเพินสตรีตแมป

ณ ปี 2568, โตมโตม ไมโครซอฟท์ อีเอสอาร์ไอ เมตา แกร็บ และคิวจีไอเอส เป็นหนึ่งในผู้สนับสนุนองค์กรหลักของมูลนิธิโอเพินสตรีตแมป

 เนื้อหา 
โครงการโอเพินสตรีตแมปนั้นมีเป้าหมายในการรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับวัตถุที่อยู่คงที่ทั่วทั้งโลก ซึ่งรวมไปถึงโครงสร้างพื้นฐาน สิ่งแวดล้อมสรรค์สร้าง จุดสนใจ การแยกประเภทการใช้ที่ดิน สิ่งปกคลุมที่ดิน และลักษณะภูมิประเทศ โดยคุณลักษณะแผนที่นั้นมีตั้งแต่แนวเขตชายแดนระหว่างประเทศไปจนถึงรายละเอียดปลีกย่อยเช่นร้านค้า โรงเรียน และเครื่องประกอบถนน เช่นโคมไฟถนน แต่แม้ว่าจะมีคุณลักษณะแผนที่ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ ละโครงการก่อสร้างที่กำลังดำเนินอยู่จะถูกรวมอยู่ในฐานข้อมูลเป็นประจำ แต่ขอบเขตของโครงการนั้นจำกัดอยู่เพียงปัจจุบันเท่านั้น ซึ่งจะไม่รวมถึงอดีตหรืออนาคต

 โครงสร้างข้อมูล 
alt=ดูคำอธิบาย|thumb|แผนภาพแสดงชนิดข้อมูลพื้นฐานของโอเพินสตรีตแมป (โหนด ทาง และความสัมพันธ์)

โครงสร้างข้อมูลของโอเพินสตรีตแมปจะแตกต่างจาก ภูมิสารสนเทศ (GIS)ทั่วไป หรือ ระบบ CAD โดยเป็นโครงสร้างข้อมูลเชิงทอพอโลยีที่ไม่ได้มีแนวคิดเรื่องชั้นเลเยอร์อย่างเป็นทางการ ทำให้ข้อมูลที่มีเนื้อหาหลากหลายสามารถผสมผสานและเชื่อมโยงกันได้ โดยคุณลักษณะทางภูมิศาสตร์ หรือส่วนประกอบ นั้นถูกจำลองเป็นหนึ่งในสามชนิดเราขาพื้นฐาน ซึ่งประกอบด้วย

 โหนด ({{langx|en|node) นั้นเป็นจุดที่มีค่าพิกัดทางภูมิศาสตร์ในระบบพิกัด WGS 84 โดยโหนดเดี่ยวแสดงถึงจุดสนใจ เช่น ยอดเขา หรือป้ายรถประจำทาง
 ทาง ({{langx|en|way) นั้นเป็นลำดับของโหนดที่แสดงถึงเส้นหลายเหลี่ยม หรือรูปหลายเหลี่ยม โดยขึ้นอยู่กับข้อมูลอภิพันธุ์หรือการแท็ก และเรียงตัวกันเป็นวงปิดหรือไม่ โดยทางนั้นสามารถแสดงถึงคุณลักษณะแผนที่เชิงเส้น เช่น ถนน หรือแม่น้ำ หรือหากเรียงตัวกันเป็นวงปิดก็อาจแสดงถึงคุณลักษณะแผนที่เชิงพื้นที่ได้ เช่นพื้นที่ป่า สวนสาธารณะ ลานจอดรถ หรือตัวอาคาร สิ่งก่อสร้างแต่ละหลัง โดยทางหลายทางสามารถร่วมกันแสดงถึงการเชื่อมต่อ อาทิเช่นจุดตัดถนน หรือจุดบรรจบกันของแม่น้ำสองสาย โดยที่โหนดแต่ละโหนดบนเส้นอาจสามารถแสดงถึงคุณลักษณะแผนที่อื่นไปพร้อมกันได้อีกด้วย ตัวอย่างเช่นทางเข้าที่เชื่อมระหว่างทางเท้าและอาคาร
 ความสัมพันธ์ ({{langx|en|relation) นั้นเป็นรายการของโหนด ทาง และความสัมพันธ์อื่น (รวมกันเรียกว่า สมาชิก ({{langx|en|member)) โดยความสัมพันธ์จะมีทางเลือกในการระบุ หน้าที่ ({{langx|en|role) ของแต่ละสมาชิกได้ โดยทั่วไปแล้วความสัมพันธ์ใช้ก่อให้เกิดรูปเรขาคณิตที่ซับซ้อน หรือแสดงถึงความสัมพันธ์เชิงนามธรรมระหว่างสมาชิก ตัวอย่างเช่นการสร้างพื้นที่ที่มีรูตรงกลาง หรือ การระบุข้อจำกัดในการเลี้ยวของแยกบนถนน หรือเส้นทางเดินรถประจำทางที่ทอดยาวไปบนถนนหลายเส้น นอกจากนี้ยังสามารถรวมความสัมพันธ์หลายความสัมพันธ์เข้าด้วนกันเพื่อสร้างความสัมพันธ์ใหญ่กว่าได้ เช่นกลุ่มของเส้นทางเดินรถไฟฟ้า และสมาชิกแต่ละตัวก็สามารถเป็นสมาชิกได้หลายความสัมพันธ์เพื่อแสดงถึงความทับซ้อนกัน เช่นแนวเขตร่วมระหว่างสองเขตการปกครอง

ข้อมูลพื้นฐานโอเพินสตรีตแมปนั้นได้รับการบันทึก และประมวลผลในรูปแบบที่แตกต่างกัน โดยเซิร์ฟเวอร์โอเพินสตรีตแมปใช้ฐานข้อมูลโพสต์เกรสคิวเอล แบบตารางเดียวสำหรับแต่ละชนิดของข้อมูลพื้นฐาน โดยแต่ละวัตถุจะถูกเก็บไปแถว

โครงสร้างข้อมูลถูกนิยามไว้เป็นส่วนหนึ่งของโอเอสเอ็ม เอพีไอ โดยรุ่นของเอพีไอล่าสุดนั้นอยู่ในรุ่น v0.6 ซึ่งเปิดตัวในปี 2552 จากงานศึกษาในปี 2566 พบว่ารุ่นนี้ได้มีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างข้อมูลของความสัมพันธ์ โดยมีผลให้มีจำนวนของความสัมพันธ์ทั้งสิ้นลดลง อย่างไรก็ตามรุ่นใหม่นี้จะช่วยลดอุปสรรคในการสร้างความสัมพันธ์แบบใหม่ และกระตุ้นให้เกิดการนำความสัมพันธ์ไปประยุกต์ใช้ในกรณีการใช้งานใหม่ ๆ

 "แท็กอะไรก็ได้" 
โอเพินสตรีตแมปจัดการข้อมูลอภิพันธ์อย่างแบบปัจเจกวิธาน โดยแต่ละองค์ประกอบจะประกอบด้วยคู่ของค่าและคีย์ เรียกว่าแท็ก ({{langx|en|tag) ซึ่งจะระบุและอธิบายถึงคุณลักษณะดังกล่าว โดยภววิทยาที่แนะนำของคุณลักษณะแผนที่ (ความหมายของกลุ่มแท็ก) นั้นสามารถดูได้ที่วิกิของโครงการ  แผนการแท็กใหม่สามารถส่งนำเสนอโครงเข้าการโหวตบนวิกิของโอเพินสตรีตแมป อย่างไรก็ตาม ไม่ได้มีกฎว่าจะต้องทำตามแนวทางนี้เสมอ กล่าวคือผู้แก้ไขสามารถใช้แท็กอะไรก็ได้ในการอธิบายคุณลักษณะตามที่ผู้แก้ไขเห็นสมควร โดยมีมากกว่า 89 ล้านชนิดของแท็กที่สามารถใช้ได้ ณ เดือนมิถุนายน 2560

 ความครอบคลุม 

ข้อมูลโอเพินสตรีตแมปนั้นได้รับการเปรียบเทียบในเชิงบวกกับแหล่งข้อมูลที่เป็นกรรมสิทธิ์ แม้ว่าคุณภาพของ นั้นจะแตกต่างไปในแต่ละพื้นที่บนโลก งานศึกษาในปี 2554 ได้เปรียบเทียบข้อมูลโอเพินสตรีตแมปกับข้อมูลจากโตมโตมในประเทศเยอรมนี สำหรับการนำทางรถยนต์ ข้อมูลจากโตมโตมมีข้อมูลมากกว่าร้อยละ 9 ในขณะที่ข้อมูลของเครื่องข่ายถนนทั้งหมด ข้อมูลจากโอเพินสตรีตแมปนั้นมีมากกว่าถึงร้อยละ 27 และในปีเดียวกันนั้น TriMet ซึ่งให้บริการในเขตมหานครพอร์ตแลนด์พบว่าข้อมูลถนนของโอเพินสตรีตแมป เมื่อใช้งานผ่านเอนจินจัดเส้นทาง OpenTripPlanner และเสิร์ชเอนจิน Apache Solr มีผลลัพธ์ที่ดีกว่าชุดข้อมูลระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ที่คล้ายคลึงกันที่บริหารจัดการโดยหน่วยงานรัฐบาลท้องถิ่น

จากงานศึกษาหนึ่งในปี 2564 ได้ทำการเปรียบเทียบรูปแบบการใช้สัญลักษณ์ของ OpenStreetMap Carto เทียบกับโครงการทำแผนที่ทางการทหารที่ละเอียดมากของสหภาพโซเวียต พบว่าข้อมูลของโอเพินสตรีตแมปนั้นเหมือนกับแผนที่ของสหภาพโซเวียตในบางคุณลักษณะเช่นโครงสร้างพื้นฐานถนน แต่มีข้อมูลน้อยกว่าในข้อมูลด้านสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ

และอีกงานศึกษาในปีเดียวกันนั้น พบว่าค่าเฉลี่ยความสมบูรณ์ของข้อมูลร้านค้าในรัฐบาเดิน-เวือร์ทเทมแบร์กและรัฐแซกโซนีของเยอรมนีอยู่ที่ 88% และ 82% ตามลำดับ แทนที่จะเปรียบเทียบข้อมูล OSM กับชุดข้อมูลอื่น ๆ ผู้ศึกษาได้พิจารณาว่าจำนวนร้านค้าเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรเมื่อเวลาผ่านไป จากนั้นจึงกำหนดจำนวนร้านค้าที่คาดการณ์ไว้โดยการประมาณระดับความอิ่มตัว

และจากงานวิจัยในปี 2567 ที่ศึกษาข้อมูลโดยใช้ PyPSA พบว่าข้อมูลของโอเพินสตรีตแมปมีข้อมูลโครงข่ายไฟฟ้าแรงสูงของยุโรปที่ละเอียดและทันสมัยที่สุดเท่าที่จะหาได้จากแหล่งข้อมูลสาธารณะ ซึ่งเทียบได้กับข้อมูลอย่างเป็นทางการจากเครือข่ายผู้ประกอบการระบบส่งไฟฟ้าแห่งยุโรป

 สัญญาอนุญาต 
ข้อมูลทั้งหมดของโอเพินสตรีตแมปที่จะถูกนำเข้าฐานข้อมูลต้องมีสัญญาอนุญาตที่เข้ากันได้กับ สัญญาอนุญาตฐานข้อมูลแบบเปิด (ODbL) ของโอเพินดาตาคอมมอนส์ ซึ่งอาจรวมไปถึงข้อมูลที่มีลิขสิทธิที่หมดอายุลงแล้ว ข้อมูลที่เป็นสาธารณสมบัติ หรือสัญญาอนุญาตอื่น โดยซอฟต์แวร์ที่ใช้ในการผลิตและนำเสนอข้อมูลโอเพินสตรีตแมปอาจมีข้อกำหนดด้านลิขสิทธิ์แยกต่างหาก

ข้อมูลโอเพินสตรีตแมปนั้นและไทล์เรนเดอร์ที่ได้จากข้อมูลเหล่านั้น เดิมทีเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์แบบอ้างอิงแหล่งที่มา ให้อนุญาตต่อไปแบบเดียวกัน (CC-BY-SA) โดยมีเจตนาเพื่อส่งเสริมการใช้งานและการแจกจ่ายข้อมูลอย่างเสรี ต่อมาในเดือนกันยายน 2555 ใบอนุญาตได้ถูกเปลี่ยนเป็น ODbL เพื่อกำหนดขอบเขตของใบอนุญาตให้ครอบคลุมข้อมูลมากกว่าการแสดงผลอย่างเฉพาะเจาะจงมากขึ้น ด้วยการเปลี่ยนแปลงรูปแบบสัญญาอนุญาตนี้ ทำให้ข้อมูลแผนที่บางส่วนถูกลบออกจากการเผยแพร่สู่สาธารณะ ซึ่งรวมถึงข้อมูลทั้งหมดที่สมาชิกที่ไม่ได้เห็นด้วยกับเงื่อนไขใบอนุญาตใหม่ ตลอดจนการแก้ไขเพิ่มเติมทั้งหมดที่เกิดขึ้นกับวัตถุที่ได้รับผลกระทบเหล่านั้น นอกจากนี้ยังรวมถึงข้อมูลใดๆ ที่สร้างขึ้นจากข้อมูลป้อนเข้าที่ไม่สอดคล้องกับเงื่อนไขใหม่ด้วย

จากการประเมินคาดว่าข้อมูลกว่าร้อยละ 97 ทั่วทั้งโลกจะยังคงอยู่ แต่บางภูมิภาคจะได้รับผลกระทบมากกว่าภูมิภาคอื่น เช่น ในออสเตรเลีย ซึ่งข้อมูลจะยังคงอยู่เพียงร้อยละ 24 ถึง 84 เท่านั้นโดยขึ้นอยู่กับประเภทของวัตถุ Ultimately, more than 99% of the data was retained, with Australia and Poland being the countries most severely affected by the change. การเปลี่ยนแปลงใบอนุญาตและการลบข้อมูลที่เกิดขึ้นนั้น ส่งผลให้กลุ่มผู้สร้างแผนที่ที่ไม่เห็นด้วยก่อตั้ง ฟรีโอเพินสตรีตแม (FOSM) ขึ้นมาซึ่งเป็นการฟอร์กโอเพินสตรีตแมปออกมาใหม่ แต่ยังคงอยู่ภายใต้ใบอนุญาตเดิมไว้

ตารางไทล์แผนที่ที่จัดทำโดยโครงการโอเพินสตรีตแมปนั้นได้รับอนุญาตภายใต้ CC-BY-SA-2.0 จนถึงวันที่ 1 สิงหาคม 2563 ใบอนุญาต ODbL กำหนดให้ต้องระบุแหล่งที่มาของแผนที่ที่สร้างจากข้อมูลโอเพินสตรีตแมป แต่ไม่ได้กำหนดให้ต้องใช้ใบอนุญาตใดโดยเฉพาะกับแผนที่เหล่านั้น ในเว็บไซต์นี้ใช้ข้อความ "© ผู้ร่วมให้ข้อมูล OpenStreetMap" หรือ "©OpenStreetMap Contributors" พร้อมลิงก์ไปยังหน้าลิขสิทธิ์ของ ODbL เป็นการระบุแหล่งที่มาตามข้อกำหนด

 อ้างอิง​ 

 แหล่งข้อมูลอื่น 





หมวดหมู่:แผนที่