คุณสุวรรณ

คุณสุวรรณ เป็นกวีหญิงในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ประพันธ์บทละครเรื่อง พระมะเหลเถไถ และ อุณรุทร้อยเรื่อง  รวมถึง เพลงยาวเรื่องหม่อมเป็ดสวรรค์ และเพลงยาวเรื่องพระอาการประชวรกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ

 ประวัติ 
คุณสุวรรณ เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2352 ที่อัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม เป็นธิดาของพระยาอุไทยธรรม (กลาง ณ บางช้าง) กับคุณหญิงน่วม (สกุลเดิม วสุธาร) ทั้ง 2 ท่านมีบุตรธิดารวม 8 คน ดังนี้
 บุตรชื่อ กุญ เป็นพระยามหิศรราชสัมพันธ์ ผู้ว่าราชการเมืองสมุทรสงคราม
 ธิดาชื่อ ขำ ทำราชการฝ่ายใน เป็นปลัดเจ้าคุณพระตำหนักใหม่ (เรียกว่าคุณปลัดใหญ่)
 บุตรชื่อ นุช ไม่ปรากฏข้อมูล
 บุตรชื่อ ครุฑ ไม่ปรากฏข้อมูล
 ธิดาชื่อ ผัน ไม่ปรากฏข้อมูล
 ธิดาชื่อ ภาพ เป็นหม่อมห้ามในกรมหลวงสรรพศิลป์ปรีชา
 ธิดาชื่อ สุวรรณ ทำราชการฝ่ายใน
 ธิดาชื่อ ศรี ภรรยาพระสุริยภักดี (สนิท)

เมื่อเจริญวัย บิดามารดา จึงได้ถวายตัวให้รับราชการฝ่ายใน สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ กล่าวว่าคุณสุวรรณ "มีอุปนิสัยใจรักการแต่งกลอนมาแต่ยังเด็ก ได้ถวายตัวทำราชการฝ่ายในตามเหล่าสกุล เมื่อรัชกาลที่ 3 อยู่ที่ตำหนักพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ" 

คุณสุวรรณได้แต่งเพลงยาวทำนองเป็นจดหมายเหตุบันทึกเหตุการณ์ขึ้น 2 เรื่องคือ เพลงยาวเรื่องหม่อมเป็ดสวรรค์ และเพลงยาวเรื่องพระอาการประชวรของกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ เพลงยาว 2 เรื่องนี้มีการบันทึกเรื่องราวของหญิงชาววังไว้เป็นอย่างดี รวมถึง "การเล่นเพื่อน" ของหญิงชาววังด้วย

ต่อมาเมื่อ กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพสิ้นพระชนม์ลงในปี พ.ศ. 2388 ยังเป็นผลให้ข้าหลวงในพระตำหนักต้องย้ายออกจากพระตำหนักแดงตามธรรมเนียม ขณะนั้นคุณสุวรรณอายุได้ 36 ปี แต่ไม่ปรากฏทำงานในตำแหน่งใด พำนักอยู่ในเรือนนอกในฝ่ายใน ยังคงได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 1 ชั่ง กับ 5 ตำลึง

จนในสมัยรัชกาลที่ 4 คุณสุวรรณป่วยเป็น "พิกลจริต" ได้ลาออกจากราชการ กระนั้นยังได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 5 ตำลึง พำนักกับคุณเขียน ธิดาคุณศรี และถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 12 มีนาคม พ.ศ. 2418 สิริอายุได้ 67 ปี ต้นรัชกาลที่ 5 ในการนี้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานหีบทองทึบใส่ศพเป็นเกียรติยศ

 ผลงาน 
ผลงานประพันธ์ของคุณสุวรรณ เท่าที่พบและได้รับการยอมรับ มีเพียง 4 เรื่อง คือ
 กลอนเพลงยาวเรื่องหม่อมเป็ดสวรรค์
 กลอนเพลงยาวเรื่องพระอาการประชวรของกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ
 บทละครเรื่องพระมะเหลเถไถ
 บทละครเรื่องอุณรุทร้อยเรื่อง
ใน 2 เรื่องหลัง กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงกล่าวว่า "เป็นบทบ้าแต่งมิใช่บทละครอย่างปรกติ"

บทละครเรื่องพระมะเหลเถไถ มีความแปลกคือ คุณสุวรรณแต่งเป็นภาษาบ้าง ไม่เป็นภาษาบ้างปนกันไปแต่ต้นจนปลาย แต่ใครอ่านก็เข้าใจความได้ตลอดเรื่อง ส่วนบทละครอุณรุทร้อยเรื่องนั้น คุณสุวรรณเกณฑ์ตัวบทละครเรื่องต่าง ๆ มารวมในเรื่องเดียวกัน มีกระบวนความค่อนข้างเลอะ แต่สำนวนกลอนและการแสดงความรู้เรื่องละครต่าง ๆ กว้างขวาง...แต่มีอยู่บท 1 ในอุณรุทร้อยเรื่องของคุณสุวรรณซึ่งควรสรรเสริญในกระบวนความว่าเป็นความคิดแปลกดี คือ บทจำแลงตัว

นอกจากบทละคร 4 เรื่องข้างต้นยังปรากฏต้นฉบับสมุดไทยที่ระบุผู้แต่งคือคุณสุวรรณ ในหอสมุดแห่งชาติ คือ
 บทละครเรื่องพระเอ็ดยง
 บทละครเรื่องพระพิรุณ
แต่อย่างไรก็ตาม ยังไม่เป็นการยืนยันว่าเป็นผลงานของคุณสุวรรณจริงหรือไม่

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
มีนักแสดงผู้รับบท คุณสุวรรณ ได้แก่

 หัสสยา อิสริยะเสรีกุล จากละครเรื่อง หม่อมเป็ดสวรรค์ (2567)

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:กวีชาวไทย
หมวดหมู่:สกุล ณ บางช้าง
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภออัมพวา
หมวดหมู่:นักเขียนจากจังหวัดสมุทรสงคราม