นครพิเศษของประเทศญี่ปุ่น

นครพิเศษ () ของประเทศญี่ปุ่น เป็นนครที่มีประชากรอย่างน้อย 200,000 คน และเป็นนครที่ได้รับมอบหมายอำนาจหน้าที่ที่ตามปกติแล้วจะดำเนินการโดยจังหวัด อำนาจหน้าที่เหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของหน้าที่ที่มอบหมายให้กับนครศูนย์กลาง

การปกครองรูปแบบนี้กำหนดขึ้นโดยกฎหมายปกครองตนเองท้องถิ่นมาตรา 252 วรรค 26 นครพิเศษจะได้รับการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรีหลังจากมีการร้องขอจากสภานครและสภาจังหวัด

เนื่องจากระดับความอิสระในการปกครองตนเองที่มอบหมายให้กับนครพิเศษนั้นคล้ายคลึงกับที่ให้กับนครศูนย์กลาง หลังจากประชุมปรึกษาหารือกับรัฐบาลท้องถิ่น การปกครองในรูปแบบนครพิเศษนี้จึงได้ถูกยกเลิกตามพระราชบัญญัติการปกครองตนเองท้องถิ่นฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2015 และทำให้นครที่มีประชากรอย่างน้อย 200,000 คนในขณะนี้สามารถขอยกฐานะเป็นนครศูนย์กลางได้โดยตรง ส่วนนครพิเศษที่ยังไม่ได้ยกฐานะก็ยังคงมีอำนาจปกครองตนเอง ซึ่งเรียกว่า นครพิเศษ ณ เวลาที่บังคับใช้ (施行時特例市, Shikōji Tokurei shi, ชิโกจิ โทกูเร ชิ) นอกจากนี้ นครพิเศษที่มีประชากรต่ำกว่า 200,000 คน สามารถขอยกฐานะเป็นนครศูนย์กลางเป็นกรณีพิเศษได้ภายในห้าปีหลังจากที่มีการยกเลิกการปกครองรูปแบบนครพิเศษ ซึ่งคือก่อนวันที่ 1 เมษายน 2020

นครพิเศษนั้นไม่เหมือนกับเขตพิเศษของโตเกียว อีกทั้งยังแตกต่างจากนครพิเศษ (特別市, tokubetsu-shi, โทกูเบ็ตสึ-ชิ) ที่จัดตั้งขึ้นตามกฎหมายปกครองตนเองท้องถิ่นระหว่างปี 1947 ถึง 1956 แต่ไม่เคยมีการนำมาใช้ นครพิเศษดังกล่าวจะได้เป็นนครที่เป็นอิสระจากจังหวัด (ในเชิงเปรียบเทียบ เขตพิเศษก็คือเขตที่ไม่ขึ้นกับนคร) โดยก่อนหน้านั้นเรียกว่า "หกนครใหญ่" (โรกุ ไดโตชิ) ซึ่งประกาศใช้ในปี 1922 (เหลือเพียงห้าแห่งในปี 1947 เนื่องจากนครโตเกียวถูกยกเลิกในสงคราม) และได้กลายเป็นนครใหญ่ที่รัฐกำหนดในปี 1956 ซึ่งมีอำนาจปกครองตนเองมากขึ้น แต่ไม่ได้เป็นอิสระจากจังหวัดอย่างสมบูรณ์Satoru Ohsugi (2011): The Large City System of Japan  Council of Local Authorities for International Relations and Institute for Comparative Studies in Local Governance, National Graduate Institute for Policy Studies. – หมายเหตุ: เอกสารนี้แปลโทกุเรชิเป็น "special case city" และใช้คำว่า "special city" สำหรับโทกูเบ็ตสึชิ

 รายชื่อนครพิเศษ 
ณ วันที่ 1 เมษายน 2021 มีนคร 23 แห่งที่มีฐานะเป็น "นครพิเศษ ณ เวลาที่บังคับใช้" ได้แก่
 ภูมิภาค จังหวัด ชื่อ วันที่ยกฐานะเป็นนครพิเศษ หมายเหตุ คันโต อิบารากิ 30px|border สึกูบะ 1 เมษายน 2007 กำลังพิจารณายกฐานะเป็นนครศูนย์กลางつくば市が中核市候補市として中核市市長会へ加入しました（H27.12.1）｜中核市市長会 สืบค้นเมื่อ 5 กันยายน 2016 กุมมะ 30px|border อิเซซากิ 1 เมษายน 2007 30px|border โอตะ 1 เมษายน 2007 ไซตามะ  1 เมษายน 2002 30px|border โซกะ 1 เมษายน 2004 30px|border| คาซูกาเบะ 1 เมษายน 2008 30px|border คูมางายะ 1 เมษายน 2009 มีนโยบายยกเลิกการยกฐานะเป็นนครศูนย์กลางในกรณีพิเศษจดหมายข่าวสภานครคูมางายะ ฉบับที่ 43 หน้า 9 เผยแพร่เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2016 (เข้าถึงเมื่อ 1 เมษายน 2018) คานางาวะ 30px|border โอดาวาระ 1 พฤศจิกายน 2000 30px|border ยามาโตะ 1 พฤศจิกายน 2000 30px|border ฮิรัตสึกะ 1 เมษายน 2001 30px|border อัตสึงิ 1 เมษายน 2002 30px|border ชิงาซากิ 1 เมษายน 2003 ชูบุ นีงาตะ 30px|border นางาโอกะ 1 เมษายน 2007 30px|border โจเอ็ตสึ 1 เมษายน 2007 ชิซูโอกะ 30px|border นูมาซุ 1 พฤศจิกายน 2000 30px|border ฟูจิ 1 เมษายน 2001 ไอจิ 30px|border คาซูงาอิ 1 เมษายน 2001 มิเอะ 30px|border ยกกาอิจิ 1 พฤศจิกายน 2000 คันไซ โอซากะ 30px|border อิบารากิ 1 เมษายน 2001 30px|border คิชิวาดะ 1 เมษายน 2002 เป็นนครพิเศษที่มีประชากรโดยประมาณน้อยที่สุด ณ เวลาที่เริ่มบังคับใช้มีเป้าหมายที่จะยกฐานะเป็นนครพิเศษในเดือนเมษายน 2018 แต่ประกาศเลื่อนออกไปเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม 2016 เฮียวโงะ 30px|border คาโกงาวะ 1 เมษายน 2002 30px|border ทาการาซูกะ 1 เมษายน 2003 คีวชู ซางะ 30px|border ซางะ 1 เมษายน 2014 ที่ตั้งศาลากลางจังหวัด

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
  "Japan's Evolving Nested Municipal Hierarchy: The Race for Local Power in the 2000s," by A.J. Jacobs at Urban Studies Research, Vol. 2011 (2011); doi:10.1155/2011/692764
 "Large City System of Japan"; graphic shows special cities compared with other Japanese city types at p. 1 [PDF 7 of 40]
 "Growth in Second Tier Cities - Urban Policy Lessons from Japan"  briefing by CLAIR London on classes of Japanese cities (PDF)
 กระทรวงมหาดไทยและการสื่อสาร 

หมวดหมู่:หน่วยการบริหารของประเทศญี่ปุ่น