ทางรถไฟสายเหนือ

ทางรถไฟสายเหนือ หรือ ทางรถไฟสายชุมทางบ้านภาชี-เชียงใหม่ เป็นเส้นทางรถไฟสายหนึ่งในประเทศไทย แยกออกจากทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือที่สถานีรถไฟชุมทางบ้านภาชี ผ่านหลายจังหวัดในภาคกลางและภาคเหนือ และสิ้นสุดปลายทางที่สถานีรถไฟเชียงใหม่ รวมระยะทาง 751 กิโลเมตร นับตั้งแต่สถานีรถไฟกรุงเทพ (หัวลำโพง) และที่สถานีรถไฟชุมทางบ้านดารา จังหวัดอุตรดิตถ์ จะมีทางแยกไปยังสถานีรถไฟสวรรคโลก จังหวัดสุโขทัย รวมระยะทาง 457 กิโลเมตร นับตั้งแต่สถานีรถไฟกรุงเทพ (หัวลำโพง)

 ประวัติทางรถไฟสายเหนือ 

 ลำดับเหตุการณ์ 
 ลำดับ  ช่วงสถานี  ระยะทาง (กิโลมตร)  เริ่มเดินรถตำนานแห่งรถไฟไทย — รถไฟไทยดอตคอม 1  -  43  1 เมษายน พ.ศ. 2444 2  ลพบุรี-  117  31 ตุลาคม พ.ศ. 2448ประวัติ สรพ. ปากน้ำโพ — รถไฟไทยดอตคอม 3  ปากน้ำโพ-  139  24 มกราคม พ.ศ. 2450 4  พิษณุโลก-  69  11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2451 5  ชุมทางบ้านดารา-  51  15 สิงหาคม พ.ศ. 2452 6  ปางต้นผึ้ง-  19  1 มิถุนายน พ.ศ. 2454 7  แม่พวก-  10  15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 8  ปากปาน-  13  1 พฤษภาคม พ.ศ. 2456 9   ห้วยแม่ต้า-  13  15 มิถุนายน พ.ศ. 2457 10  บ้านปิน-  17  1 พฤษภาคม พ.ศ. 2458 11  ผาคอ-  19  15 ธันวาคม พ.ศ. 2458 12  แม่จาง-  42  1 เมษายน พ.ศ. 2459 13  นครลำปาง-ปางหัวพง  33  20 ธันวาคม พ.ศ. 2459 14  ปางหัวพง-ปางยาง  4  1 กรกฎาคม พ.ศ. 2461 15  ปางยาง-อุโมงค์ขุนตาน-เชียงใหม่  72  1 มกราคม พ.ศ. 2464 ค่าก่อสร้างทั้งหมด 46,817,492 บาท

 รถไฟทางคู่ 
เนื่องจากมีขบวนรถไฟสายเหนือและสายตะวันออกเฉียงเหนือจำนวนมาก ทำให้รถไฟหลายขบวนต้องหลีกกัน ก่อให้เกิดความล่าช้า กรมรถไฟหลวงจึงสร้างทางรถไฟใหม่ข้างๆ ทางเดิม และเปิดเดินรถไฟทางคู่ได้เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2485

 จังหวัดและอำเภอที่ผ่าน 
 เขต / อำเภอ  จังหวัด ปทุมวัน / ดุสิต / ราชเทวี / พญาไท / จตุจักร / หลักสี่ / ดอนเมือง  กรุงเทพมหานคร  /   ปทุมธานี  /  /  /  /   พระนครศรีอยุธยา  /   สระบุรี  / ท่าวุ้ง /  ลพบุรี  /  /  /   นครสวรรค์  /  /   พิจิตร  /  /   พิษณุโลก  /  /   อุตรดิตถ์  /   สุโขทัย  /   แพร่  /  /  /   ลำปาง  /   ลำพูน  /   เชียงใหม่

 รายชื่อสถานีรถไฟสายเหนือ 

 รายชื่อชุมทางรถไฟสายเหนือ 
 ชื่อชุมทาง  แยกไปยัง   ,     (เปิดใช้งาน 5 ธันวาคม 2568) ชุมทางโคกกระเทียม 

 สะพาน/อุโมงค์ทางรถไฟสายเหนือ 
 สะพาน 
อ้างอิง: บันทึกข้อมูลเรื่องสะพาน — รถไฟไทยดอตคอม
 สะพานปรมินทร์ ความยาว 262.36 เมตร 
 สะพานคอมโพสิต ความยาว 90 เมตร
 สะพานสามหอ ความยาว 120 เมตร
 สะพานสองหอ ความยาว 120 เมตร
 สะพานทาชมภู (สะพานขาว) ความยาว 80 เมตร

 อุโมงค์ 
 ชื่ออุโมงค์อุโมงค์รถไฟในประเทศไทย — รถไฟไทยดอตคอม  กิโลเมตรที่  ความยาว (เมตร)  รูปภาพ อุโมงค์ปางตูบขอบ  513 (-)  120.09  x120px อุโมงค์เขาพลึง  516 (ปางต้นผึ้ง-เขาพลึง)  362.44  x120px อุโมงค์ห้วยแม่ลาน  574 (-)  130.20  x120px  อุโมงค์ขุนตาน  681-682 (-)  1,362.10  x120px  

 แผนในอนาคต 
ในอนาคต การรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) ร่วมกับ สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) จะทำการย้ายสถานีต้นทางหลักของกรุงเทพ จากสถานีกรุงเทพ (หัวลำโพง) มาที่ สถานีชุมทางบางซื่อ เป็นสถานีหลักแห่งเดียวของกรุงเทพมหานคร พร้อมจัดเส้นทางใหม่ จากบางซื่อไปนครปฐม และราชบุรี เป็นสายตะวันตก จากบางซื่อไปหัวลำโพง วงเวียนใหญ่ มหาชัย จนถึงปากท่อ ตลอดจนทุกสถานีหลังจากนี้ นับเป็นสายใต้เส้นทางใหม่ ส่วนจากบางซื่อไปชุมทางบ้านภาชี ยังเป็นสายเหนือและสายตะวันออกเฉียงเหนือเช่นเดิม จากบางซื่อไปสุวรรณภูมิ ฉะเชิงเทรา เป็นสายตะวันออกตามเดิม และแยกเพิ่มอีก 2 เส้นทางคือ รถไฟความเร็วสูง (ไฮสปีดเทรน) เส้นทางกรุงเทพ-ระยอง และรถไฟฟ้าเชื่อมท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ (SARL : Suvarnabhumi Airport Rails Link)

นอกจากนี้ ยังมีโครงการปรับปรุงทางรถไฟทั้งหมดเป็นทางคู่ ในเส้นทางรถไฟสายเหนือ จะแบ่งเป็น 5 ช่วง ประกอบด้วย
 เปิดใช้งานแล้ว
 ทางคู่
 ชุมทางบางซื่อ-รังสิต
 ชุมทางบ้านภาชี-ลพบุรี
 ท่าแค-ปากน้ำโพ
 ทางสาม
 รังสิต-ชุมทางบ้านภาชี
 กำลังก่อสร้าง
 ลพบุรี-ปากน้ำโพ
 บ้านกลับ-โคกกะเทียม เป็นรถไฟทางคู่เส้นทางใหม่แบบยกระดับ เพื่อเลี่ยงพระปรางค์สามยอด (อยู่ระหว่างติดตั้งระบบและทดสอบระบบ จะเปิดให้บริการในวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2568)
 โครงการ
 ปากน้ำโพ-เด่นชัย
 เด่นชัย-เชียงใหม่
โครงการรถไฟทางคู่สายใหม่ 1 เส้นทาง คือ
 เด่นชัย-เชียงราย-เชียงของ
โครงการก่อสร้างรถไฟทางคู่สายใหม่ระยะถัดไป จำนวน 3 เส้นทาง คือ
 นครสวรรค์-กำแพงเพชร-ตาก-แม่สอด ระยะทาง 250 กิโลเมตร
 นครสวรรค์-บ้านไผ่ (เชื่อมทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ) ระยะทาง 304 กิโลเมตร
 สุพรรณบุรี-นครหลวง-ชุมทางบ้านภาชี (เชื่อมทางรถไฟสายใต้) ระยะทาง 68 กิโลเมตร

 ดูเพิ่ม 
 ทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ
 ทางรถไฟสายตะวันออก
 ทางรถไฟสายใต้
 ทางรถไฟสายแม่กลอง

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

หมวดหมู่:ระบบขนส่งมวลชนในจังหวัดปทุมธานี
หมวดหมู่:เส้นทางรถไฟในประเทศไทย
หมวดหมู่:เส้นทางรถไฟที่เปิดทำการในปี พ.ศ. 2439
หมวดหมู่:การขนส่งในกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:ทางรถไฟในจังหวัดปทุมธานี
หมวดหมู่:ทางรถไฟในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
หมวดหมู่:ทางรถไฟในจังหวัดสระบุรี
หมวดหมู่:ทางรถไฟในจังหวัดลพบุรี
หมวดหมู่:ทางรถไฟในจังหวัดนครสวรรค์
หมวดหมู่:โครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งในจังหวัดพิจิตร
หมวดหมู่:โครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งในจังหวัดพิษณุโลก
หมวดหมู่:ทางรถไฟในจังหวัดอุตรดิตถ์
หมวดหมู่:ทางรถไฟในจังหวัดแพร่
หมวดหมู่:ทางรถไฟในจังหวัดลำปาง
หมวดหมู่:โครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งในจังหวัดลำพูน
หมวดหมู่:โครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งในจังหวัดเชียงใหม่
หมวดหมู่:ทางรถไฟในจังหวัดสุโขทัย
หมวดหมู่:ก่อตั้งในสยามในปี พ.ศ. 2439