แหวนของนีเบอลุง

แหวนของนีเบอลุง หรือชื่อเยอรมันคือ แดร์ริงเด็สนีเบอลุงเงิน () เป็นปกรณัมชุดของริชชาร์ท วากเนอร์ คีตกวีชาวเยอรมันซึ่งใช้เวลาประพันธ์ยาวนาถึง 26 ปี ตั้งแต่ปี 1848 จนถึง 1874 โดยมีเค้าโครงเรื่องมาจากเทวตำนานนอร์สและมหากาพย์ นีเบอลุงเงินลีท 

วากเนอร์แต่งอุปรากรเรื่องนี้ขึ้นมาด้วยความมั่นหมายให้เป็น "สมบูรณศิลปกรรม" () หมายถึงเป็นศิลปกรรมที่มีความสมบูรณ์แบบเบ็ดเสร็จทุกด้าน ความมุ่งหมายของเขาประสบผลสำเร็จอย่างงดงาม แหวนของนีเบอลุง ไม่เพียงเป็นอุปรากรที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของเยอรมัน แต่ยังเป็นอุปรากรที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของโลกจนได้รับยกย่องเป็น "มหาอุปรากร" () 

อุปรากรเรื่องนี้ต้องใช้เวลาแสดงกว่าสิบห้าชั่วโมง ประกอบด้วยสี่ภาค ผู้แต่งระบุว่าเป็นบุพภาคและไตรภาค อันได้แก่:

 Das Rheingold (ขุมทองลำน้ำไรน์)
 Die Walküre (ธิดาวัลคือเรอ)
 Siegfried (ซีคฟรีท)
 Götterdämmerung (เทวาอัสดง)

แหวนของนีเบอลุง มีเรื่องราวเกี่ยวกับคนแคระเผ่านีเบอลุงกับแหวนวิเศษ, การเนรเทศวัลคือเรอนามว่าบรึนฮิลเดอ,โศกนาฏกรรมของซีคฟรีทกับบรึนฮิลเดอ และการล่มสลายของโลกเก่า

ตัวละคร
 ทวยเทพ มนุษย์ วัลคือเรอ/               วัลคีรี่ อื่นๆ โวทัน(โอดิน): จอมเทพ เทพแห่งแสง/อากาศ/วายุ 
 ฟริกกา (เฟร์ย่า): มเหสีของโวทัน เทพีแห่งการครองคู่
 ไฟรอา: น้องสาวฟริกกา เทพแห่งความรัก/ความเยาว์/ความงาม
 โดนเนอร์ (ธอ): น้องชายฟริกกา เทพแห่งสายฟ้า
 โฟร: น้องชายฟริกกา เทพแห่งฤดูไม้ผลิ/อาทิตย์อุทัย/ความสุข 
 แอร์ดา: เทพีแห่งปัญญา/ชะตา/ปฐพี
 โลเกอ(โลกิ): เทพแห่งอัคคีเผ่าเว็ลซุง (ลูกครึ่งเทพ)
 ซีคมุนด์: บุตรฝาแฝดของจอมเทพโวทัน
 ซีคลินเดอ: บุตรฝาแฝดของจอมเทพโวทัน
 ซีคฟรีท: บุตรของทั้งสอง
ตระกูลไนดิง
 ฮุนดิง สามีของซีคลินเดอ, หัวหน้าตระกูลไนดิง
นครกีบิชชุง
 กุนเทอร์: กษัตริย์แห่งชาวกีบิชชุง
 กูทรูเนอ: พระขนิษฐาร่วมมารดา
 ฮาเกิน: พระอนุชาต่างมารดา บุตรของอัลเบอริช บรึนฮิลเดอ
 วัลเทราเทอ
 เฮล์มวีเงอ
 แกร์ฮิลเดอ
 ซีครูเนอ
 ชแวร์ทไลเทอ
 ออร์ทลินเดอ
 กริมแกร์เดอ 
 ร็อสไวส์เซอนางอัปสรแม่น้ำไรน์
 โวคลินเดอ
 เว็ลกุนเดอ
 ฟลอสฮิลเดอ
ยักษา
 ฟาโซลท์ 
 ฟาฟเนอร์: น้องชายฟาโซลท์ ต่อมาแปลงเป็นมังกร
คนแคระนีเบอลุง
 อัลเบอริช: ผู้สร้างแหวนวิเศษ
 มีเมอ: น้องชายอัลเบอริช พ่อบุญธรรมซีคฟรีท

เนื้อเรื่อง
บุพภาค: ขุมทองลำน้ำไรน์

ดัสไรน์ก็อลท์ เปิดม่าน ณ ใต้แม่น้ำไรน์ เมื่อคนแคระชื่อว่าอัลเบอริช ถูกนางอัปสรผู้เฝ้าทองคำแห่งแม่น้ำไรน์หยอกล้อและดูถูก จึงสาปแช่งความรักเพื่อชิงทองคำศักดิ์สิทธิ์ไปหลอมเป็นแหวนครองพิภพ ตัดมาที่สรวงสวรรค์ จอมเทพโวทัน กำลังเผชิญวิกฤตจากการติดค้างค่าจ้างต่อยักษ์สองพี่น้องชื่อว่าฟาโซลท์และฟาฟเนอร์ ผู้รับเหมาสร้างปราสาทวัลฮัลลา ซึ่งกำหนดราคาตอบแทนเป็นสุริยเทพีไฟรอา การสูญเสียนางทำให้ทวยเทพเริ่มแก่ชราเพราะขาดแอปเปิลทองคำอมตะ อัคคีเทพโลเกอจึงเสนอให้ออกชิงทองคำของอัลเบอริชมาเป็นค่าไถ่แทน

โวทันและโลเกอลงสู่นครใต้ดินและใช้เล่ห์กลหลอกล่อจนจับตัวอัลเบอริชได้สำเร็จ พร้อมชิงขุมทรัพย์ หมวกจำแลงกาย และแหวนวิเศษมาครอบครอง ทำให้อัลเบอริชโกรธแค้นและประกาศ "สาปแช่งแหวน" ให้ผู้ครอบครองต้องพบจุดจบด้วยความตาย แม้โวทันจะอาลัยในอำนาจแหวน แต่เมื่อเทพีแอร์ดาปรากฏกายเตือนถึงวันสิ้นสวรรค์ เขาจึงจำใจสละแหวนให้พวกยักษ์ คำสาปแผลงฤทธิ์ทันทีเมื่อฟาฟเนอร์สังหารพี่ชายเพื่อชิงแหวนและหนีไปจำแลงกายเป็นมังกรเฝ้าสมบัติ ภาคนี้จบลงด้วยทวยเทพก้าวย่างข้ามสะพานสายรุ้งเข้าสู่วัลฮัลลาอย่างสง่างาม ท่ามกลางเสียงคร่ำครวญของธิดาอัปสรที่สูญเสียทองคำและรอยยิ้มเย้ยหยันของโลเกอถึงจุดจบของสวรรค์ที่กำลังจะมาถึง

ภาคหนึ่ง: ธิดาวัลคือเรอ

ท่ามกลางพายุฝนโหมแรง ชายหนุ่มชื่อว่าซีคมุนด์หลบหนีการตามล่าจนมาถึงกระท่อมหลังหนึ่ง เขาพบกับนางซีคลินเดอ เป็นภรรยาของฮุนดิงเจ้าของกระท่อม ทั้งคู่สัมผัสได้ถึงแรงดึงดูดลึกซึ้ง ก่อนตระหนักได้ว่าพวกตนคือสองพี่น้องฝาแฝดสายเลือดเว็ลซุงที่พลัดพราก และพากันหลบหนีไปพร้อมกับ "ดาบโนทุง" ที่ซีคมุนด์ดึงออกมาจากต้นไม้ยักษ์กลางกระท่อม แต่โชคชะตากลับถูกแทรกแซงเมื่อเทพีฟริกกาบีบบังคับให้จอมเทพโวทันต้องสังเวยชีวิตบุตรชายเพื่อผดุงกฎเกณฑ์แห่งสวรรค์ แม้บรึนฮิลเดอ ธิดาวัลคือเรอจะพยายามขัดโองการจอมเทพเพื่อปกป้องความรักของมนุษย์ แต่ท้ายที่สุดโวทันก็ต้องจำใจทำลายดาบวิเศษและปล่อยให้ซีคมุนด์ถูกฮุนดิงฆ่าตายในการประลอง

บรึนฮิลเดอตัดสินใจพาซีคลินเดอผู้กำลังตั้งครรภ์หลบหนีไปพร้อมเศษดาบที่แตกละเอียด พร้อมมอบคำพยากรณ์ถึงวีรบุรุษ "ซีกฟรีด" ที่จะถือกำเนิดขึ้นมาไถ่ถอนมวลมนุษย์ ภาคนี้จบลงด้วยฉากการลงทัณฑ์อันแสนโศกเศร้า เมื่อโวทันต้องเนรเทศบรึนฮิลเดอออกจากสภาเทพและสาปให้นางเข้าสู่ห้วงนิทราบนยอดเขาที่ล้อมรอบด้วยปราการเพลิงอมตะ เพื่อรอคอยเพียงวีรบุรุษผู้ไร้ความกลัวที่จะข้ามผ่านเปลวไฟมาปลุกนางให้ตื่นขึ้นอีกครั้ง

ภาคสอง : ซีคฟรีท
ในป่าลึกภายในหุบเขา ซีคฟรีทกลับจากการเที่ยวเล่นในป่าพร้อมกับดาบที่ทำพังอีกแล้ว ซีคฟรีทตำหนิคนแคระนามว่ามีเมอ ว่าไม่มีปัญญาทำดาบดีๆ ทั้งสองมีปากเสียง มีเมอตัดพ้อว่าเลี้ยงดูซีคฟรีทมาตั้งแต่เกิด ซีคฟรีทไม่เชื่อว่ามีเมอคือพ่อที่แท้จริงของตน เพราะพละกำลังต่างกันลิบลับ จึงเค้นเอาความจริง มีเมอสารภาพว่าเขาพบกับหญิงนามว่าซีคลินเดอในป่า นางคลอดลูกและเสียชีวิต มีเมอจึงเก็บซีคฟรีทมาเลี้ยง มีเมอเอาเศษซากดาบโนทุงมาแสดง ซึ่งเป็นดาบของบิดาที่แท้จริง ซีทฟรีดสั่งให้มีเมอตีดาบโนทุงขึ้นมาใหม่จากเศษซากเดิม แล้วก็โกรธหัวเหวี่ยงออกจากบ้าน มีเมอรู้สึกอับจนหนทาง เขาเก็บบุตรมนุษย์มาเลี้ยงเพื่อหวังให้จัดการมังกร แล้วตนเองจะได้ครอบครองแหวน แต่ตอนนี้ ตนเองกลับไม่มีปัญญาสร้างดาบที่จะใช้ฆ่ามังกร

ชายแก่คนหนึ่งปรากฏตัวที่หน้าบ้านและแนะนำตัวว่าเขาเป็นนักพเนจร ขอมาแวะพักสักครู่ เพื่อเป็นการตอบแทน ชายแก่จะตอบคำถามสามข้อ มีเมอจึงถามว่า ชื่อของเผ่าที่จอมเทพรักใคร่ที่สุดแต่ถูกปฏิบัติอย่างโหดร้ายที่สุด, ชื่อของดาบที่สามารถสังหารมังกรฟาฟเนอร์ และชื่อของผู้ที่สามารถตีดาบนั้น ชายแก่ตอบตามลำดับว่า "เผ่าเวิลซุง" (เผ่าของมารดาของซีคมุนด์กับซีคลินเดอ), "ดาบโนทุง" และ "ผู้ไม่รู้จักกลัว" แล้วชายแก่ก็จากไป มีเมอไม่มีปัญหากับสองคำตอบแรก แต่คำตอบสุดท้ายทำเอาเขาหัวเสียทีเดียว

ซีคฟรีทกลับมาที่บ้าน แล้วถามหาดาบที่สั่งไว้ มีเมอบอกว่าตนหมดปัญญาแล้ว แล้วมีเมอก็นึกได้ว่า "ผู้ไม่รู้จักกลัว" คงหมายถึงซีคฟรีท สิ่งเดียวที่ซีคฟรีทกลัวคือตนเอง นักพเนจรคงทำนายไว้ว่าในอนาคต มีเมอจะถูกซีคฟรีทฆ่า เมื่อมีเมอคิดได้ดังนั้นจึงบอกซีคฟรีทว่า ทักษะที่สำคัญอย่างหนึ่งคือความกลัว ชายหนุ่มมีท่าทางสนใจมาก(เพราะไม่รู้ว่าความกลัวหมายถึงอะไร) มีเมอจึงบอกว่างั้นจะพาไปหามังกรฟาฟเนอร์เพื่อสอนให้รู้จักความกลัว ชายหนุ่มจึงลงมือตีดาบโนทุงด้วยตนเอง ในเวลาเดียวกัน มีเมอก็แอบปรุงยาพิษเพื่อใช้กับซีคฟรีทหลังฆ่ามังกร และแล้วชายหนุ่มก็ตีดาบโนทุงสำเร็จ

ในคืนเดียวกัน นักพเนจรปรากฏตัวต่อหน้าอัลเบอริช พี่ชายของมีเมอ ซึ่งเฝ้ารออยู่หน้าปากถ้ำมังกรมาตลอดเพื่อรอให้ใครสักคนมาจัดการมังกร แล้วตนเองจะได้ครอบครองแหวนอีกครั้ง อัลเบอริชเห็นนักพเนจรก็รู้ว่านั่นคือจอมเทพ จอมเทพบอกว่าตนไม่ได้จะมาแทรกแซง แค่มาสังเกตการณ์ พร้อมบอกอัลเบอริชให้ระวังมีเมอเอาไว้ จอมเทพปลุกฟาฟเนอร์และเตือนว่ากำลังจะมีวีรบุรุษหนุ่มมาฆ่าเขา อัลเบอริชบอกให้ฟาฟเนอร์ทิ้งแหวนเสีย ไม่งั้นจะโดนฆ่า ฟาฟเนอร์ไม่สนใจและหลับต่อ อัลเบอริชและนักพเนจรเดินทางจากไป

วันต่อมา เมื่อซีคฟรีทไปถึงปากถ้ำก็ได้ยินเสียงนกร้องเป็นทำนองไพเราะ จึงเป่าขลุ่ยเลียนเสียงแต่ไม่เหมือน จึงลองด้วยแตรเขาสัตว์ก็ยังไม่เหมือนอีก ฟาฟเนอร์ตื่นและออกมาจากถ้ำ หลังพูดคุยกันสักพัก ทั้งสองก็ต่อสู้กัน ซีคฟรีทสามารถแทงดาบโนทุงที่กลางใจของฟาฟเนอร์ เลือดของมังกรเปื้อนตัวเขายกเว้นด้านหลัง มังกรเตือนชายหนุ่มเกี่ยวกับคำสาปแห่งแหวนแล้วก็สิ้นใจ ซีคฟรีทเลียนิ้วที่เปื้อนเลือดมังกรแล้วพลันเขาก็เข้าใจภาษานก เลือดมังกรทำให้เขาอ่านใจมีเมอได้ด้วย เมื่อเห็นว่ามีเมอเอายาพิษมาให้ดื่ม ซีคฟรีทจึงสังหารมีเมอด้วยความรังเกียจ ด้วยเหตุฉะนี้ ซีคฟรีทจึงได้ครอบครองหมวกทาร์นเฮล์มและแหวนวิเศษ ซีคฟรีทอยู่โดดเดี่ยวกลางธรรมชาติ ฝูงนกเล่าให้ซีคฟรีทฟังว่ามีชาวสวรรค์หลับไหลอยู่บนภูเขากลางทะเลเพลิง ชายหนุ่มสงสัยว่าชาวสวรรค์จะทำให้เขารู้จักความกลัวได้ไหม จึงตามฝูงนกไปยังภูเขา

300px|thumb|ซีคฟรีทปลุกบรึนฮิลเดอ
ซีคฟรีทมาถึงตีนเขาก็พบกับนักพเนจร นักพเนจรถามคำถามชายหนุ่ม ชายหนุ่มไม่รู้ว่าอีกฝ่ายคือจอมเทพ คิดว่าเป็นชายแก่ธรรมดาจึงตอบกลับอย่างโอหัง นักพเนจรขวางซีคฟรีทจึงเกิดการต่อสู้กัน ซีคฟรีทใช้ดาบโนทุงทำลายหอกของนักพเนจร(เล่มเดียวกับที่เคยทำลายดาบโนทุง)จนแตกเป็นเสี่ยงๆ นักพเนจรเห็นดังนั้นก็เข้าใจว่ายุคแห่งการปกครองโดยทวยเทพสิ้นสุดแล้ว จึงเก็บเศษซากหอกและจากไปโดยสงบ ซีคฟรีทมาถึงยอดเขาและพบคนในชุดเกราะนอนหลับไหลอยู่ ชายหนุ่มไม่เคยเห็นสตรีมาก่อนจึงเข้าใจว่าคนในชุดเกราะเป็นผู้ชาย เมื่อเขาถอดชุดเกราะของอีกฝ่ายออก ความงดงามของบรึนฮิลเดอก็ทำให้เขาตกตะลึง ชายหนุ่มคิดว่าอีกฝ่ายเป็นผู้ชายที่งดงามอะไรเช่นนี้ ชายหนุ่มจุมพิตอีกฝ่ายเพื่อปลุกจากนิทรา ในตอนแรกนางปฏิเสธรักจากซีคฟรีท เพราะความรักกับมนุษย์จะทำให้ความเป็นอมตะของเธอสิ้นสุดลง แต่สุดท้าย เธอก็ยอมรับรักจากซีคฟรีท และครองรักกันอย่างมีความสุข

ภาคสาม: เทวาอัสดง
ซีคฟรีทได้ครองรักกับบรึนฮิลเดออย่างมีความสุข วันหนึ่งซีคฟรีทต้องการออกไปผจญโลกภายนอก จึงร่ำลาภรรยาและสัญญาว่าจะรักนางเพียงผู้เดียว พร้อมสวมแหวนวิเศษให้นางเป็นของดูต่างหน้า แล้วจึงออกเดินทางไปยังสถานที่ต่างๆ

ริมแม่น้ำไรน์มีนครแห่งหนึ่งนามว่ากีบิชชุง ซึ่งถูกปกครองโดยกษัตริย์กุนเทอร์ () พระองค์มีขนิษฐาร่วมบิดามารดานามว่ากูทรูเนอ () และมีน้องชายต่างบิดานามว่าฮาเกิน () ซึ่งพ่อของฮาเกินก็คืออัลเบอริช โดยที่กษัตริย์กุนเทอร์และขนิษฐากูทรูเนอยังโสดทั้งคู่ ฮาเกินต้องการครองแหวนวิเศษซึ่งเคยเป็นของบิดาตน จึงถวายคำแนะนำองค์กษัตริย์และพระขนิษฐาว่าสมควรที่จะทั้งสองจะหาคู่อภิเษกสมรสได้แล้ว และบนปฐพีนี้ก็ไม่มีผู้ใดคู่ควรกับองค์กษัตริย์และพระขนิษฐามากยิ่งกว่านางฟ้าตกสวรรค์นามว่าวัลคือเรอ กับยอดวีรบุรุษนามว่าซีคฟรีท ตามลำดับ

กษัตริย์กุนเทอร์ไม่ทราบว่าซีคฟรีทกับบรึนฮิลเดอร์เป็นคู่รักกัน จึงเห็นด้วยกับแผนการของเสนาบดีฮาเกิน ฮาเกินจึงลวงซีคฟรีทเข้ามาในวังและวางยาเสน่ห์จนเขาลืมภรรยาและเมารักพระขนิษฐา ซีคฟรีทสาบานเป็นพี่น้องกับกษัตริย์กุนเทอร์ และสัญญาว่าจะเอาตัวนางฟ้าตกสวรรค์มาถวายเป็นชายา

ซีคฟรีทเดินทางกลับไปยังภูเขาอัคคีโดยใช้ของวิเศษแปลงกายให้มีใบหน้าเหมือนกษัตริย์กุนเทอร์ ฝ่าทะเลเพลิงขึ้นไปข่มเหงบรึนฮิลเดอ ถอดแหวนวิเศษที่เป็นเครื่องรางความรักมาสวมไว้เอง ก่อนที่จะนำตัวบรึนฮิลเดอกลับไปถวายกษัตริย์กุนเทอร์ เมื่อถึงราชวัง บรึนฮิลเดอพบกับซีคฟรีทที่กลายเป็นสามีของพระขนิษฐา เมื่อนางเห็นแหวนวิเศษบนนิ้วของซีคฟรีท นางจึงประติดประต่อเรื่องราวทั้งหมดและแค้นที่ถูกทรยศ นางจึงบอกฮาเกินว่ากลางแผ่นหลังคือจุดอ่อนเดียวของซีคฟรีท 

ฮาเกินให้ซีคฟรีทดื่มน้ำถอนยาเสน่ห์ ซีคฟรีทคืนความทรงจำและตระหนักถึงความผิดพลาด เขาคร่ำครวญเสียใจและถูกฮาเกินฆ่าตาย จากนั้น ฮาเกินกับกษัตริย์กุนเทอร์ก็แย่งชิงแหวนวิเศษจนตายทั้งคู่ บรึนฮิลเดอตัดสินใจว่าจะล้างคำสาปของแหวน นางจัดพิธีเผาศพให้ซีคฟรีทอย่างสมเกียรติ นางสวมแหวนและขี่ม้าเข้าไปในกองเพลิงเผาศพสามี และมอดไหม้สูงถึงสรวงสรรค์ จอมเทพประทับอยู่ในวัลฮัลลาท่ามกลางเปลวเพลิง รอคอยการสิ้นสุดแห่งยุคเทพ และกำเนิดยุคของมนุษย์ หลังเปลวเพลิงล้างผลาญ แม่น้ำไรน์ก็ไหลบ่าขึ้นท่วมทุกสิ่ง ทองคำกลับสู่ที่ที่ควรจะอยู่

อิทธิพล
แหวนของนีเบอลุง เป็นแรงบันดาลใจและมีอิทธิพลอย่างมหาศาลต่อเจ. อาร์. อาร์. โทลคีน ในการแต่งปกรณัมชุดมิดเดิลเอิร์ธ

ดนตรีจากช่วงโหมโรง และฉากที่ 1 ("Hojotoho! Heiaha") องก์ที่ 3 ของภาคDie Walküre มีท่วงทำนองที่ได้รับความนิยม มีชื่อเรียกว่า "วัลคือเรินรีท" () หรือ "รีทแดร์วัลคือเริน" () ออกบรรเลงครั้งแรกเมื่อ ค.ศ. 1870 ที่มิวนิก เป็นตอนที่บรรดาวัลคือเรอพี่สาวของบรึนฮิลเดอจำนวนสี่นางบินรวมกลุ่มกัน ดนตรีท่อนนี้เป็นที่นิยมนำมาบรรเลงซ้ำในวัฒนธรรมสมัยนิยม เช่น นำไปบรรเลงประกอบภาพยนตร์ เดอะ เบิร์ธ ออฟ อะ เนชั่น ในค.ศ. 1915http://american_almanac.tripod.com/griffith.htm และฉากเฮลิคอปเตอร์ของกองทัพสหรัฐโจมตีหมู่บ้านเวียดกงในภาพยนตร์ อะโพคาลิปส์นาว ใน ค.ศ. 1979http://www.guardian.co.uk/music/tomserviceblog/2009/mar/10/watchmen-valkyrie-apocalypse

 อ้างอิง 

ข้อมูล









อ่านเพิ่ม
 Besack, Michael, The Esoteric Wagner – an introduction to Der Ring des Nibelungen, Berkeley: Regent Press, 2004 .
 Di Gaetani, John Louis, Penetrating Wagner's Ring: An Anthology. New York: Da Capo Press, 1978. .
 Gregor-Dellin, Martin, (1983) Richard Wagner: His Life, His Work, His Century. Harcourt, .
 Holman, J. K. Wagner's Ring: A Listener's Companion and Concordance. Portland, Oregon: Amadeus Press, 2001.
 Lee, M. Owen, (1994) Wagner's Ring: Turning the Sky Round. Amadeus Press, .
 Magee, Bryan, (1988) Aspects of Wagner. Oxford University Press, .
 May, Thomas, (2004) Decoding Wagner. Amadeus Press, .
 Millington, Barry (editor) (2001) The Wagner Compendium. Thames & Hudson, .
 Sabor, Rudolph, (1997) Richard Wagner: Der Ring des Nibelungen: a companion volume. Phaidon Press, .
 Scruton, Sir Roger, (2016) The Ring of Truth: The Wisdom of Wagner's Ring of the Nibelung. Penguin UK, .
 Spotts, Frederick, (1999) Bayreuth: A History of the Wagner Festival. Yale University Press .

 แหล่งข้อมูลอื่น 





Ring synopsis



หมวดหมู่:อุปรากรโดยริชชาร์ท วากเนอร์
หมวดหมู่:อุปรากรภาษาเยอรมัน