พระยาสุรินทราชา (นกยูง วิเศษกุล)

มหาอำมาตย์โท พระยาสุรินทราชา สยามราชภักดี  พิริยะพาหะ (นกยูง วิเศษกุล) มีนามเดิมว่า นกยูง วิเศษกุล อดีตอธิบดีกรมไปรษณีย์โทรเลข อดีตสมุหเทศาภิบาล มณฑลภูเก็ต เป็นผู้แปลนวนิยายเรื่อง ความพยาบาท จากเรื่อง Vendetta ของมารี คอเรลลี ใช้นามปากกา "แม่วัน" ลงพิมพ์ในหนังสือ ลักวิทยา ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2444 ถือเป็นนิยายแปลเล่มแรกของไทยกำแพงสามชั้น...ของงานแปล ซึ่งนิยายแปลเล่มแรกนี้ยังส่งผลให้เกิดนิยายภาษาไทยเล่มแรกคือ ความไม่พยาบาท ในปี พ.ศ. 2458 แต่งโดยนายสำราญ หรือหลวงวิลาศปริวัตร (ครูเหลี่ยม) โดยได้รับอิทธิพลหลังจากได้อ่านนิยายแปลเล่มดังกล่าว

พระยาสุรินทราชา (นกยูง วิเศษกุล) เดิมมีบรรดาศักดิ์เป็น หลวงอภิรักษ์ราชฤทธิ์ ถือศักดินา 600 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2441 ส่งสัญญาบัตรไปพระราชทาน เป็นมหาดเล็กข้าหลวงเดิมในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ต่อมาได้รับบรรดาศักดิ์เป็น พระวิสูตรเกษตรศิลป์ ถือศักดินา 800 เมื่อวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2453 พระราชทานสัญญาบัตรขุนนาง (หน้า 2396) ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้ากรมเพาะปลูก กระทรวงเกษตราธิการ และได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็น อธิบดีกรมไปรษณีย์โทรเลข เมื่อวันที่ 29 สิงหาคม 2457ประกาศกระทรวงคมนาคม และได้เลื่อนเป็นพระยาสุรินทราชา เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ. 2463 ตำแหน่งเทศาภิบาลมณฑลภูเก็ต สืบต่อจาก พระยาสุรินทราชา (ม.ร.ว.สิทธิ์ สุทัศน์) ที่เลื่อนบรรดาศักดิ์ขึ้นเป็นพระยาวิชิตวงศ์วุฒิไกร (หม่อมราชวงศ์สิทธิ์ สุทัศน์)พระราชทานบรรดาศักดิ์ ต่อมาจึงได้ย้ายไปรับตำแหน่งสมุหเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลนครศรีธรรมราชเมื่อวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2468 จากนั้นจึงได้ย้ายมารับตำแหน่ง อธิบดีกรมนคราทร กระทรวงมหาดไทย เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2470 ก่อนจะถูกปลดออกจากประจำการรับพระราชทานบำนาญเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2475 ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ปลดอธิบดีกรมนคราทร

พระยาสุรินทราชา (นกยูง วิเศษกุล) สมรสกับคุณหญิงเนื่อง สุรินทราชา มีธิดา 4 คน  คนสุดท้องคือหม่อมกอบแก้ว อาภากร ณ อยุธยา หม่อมในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา (อดีตประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร) พระยาสุรินทราชา (นกยูง วิเศษกุล) และคุณหญิงเนื่อง สุรินทราชา จึงเป็นพระสสุระและพระสัสสุในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตยทิพอาภา

พระยาสุรินทราชา (นกยูง วิเศษกุล) ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2485 สิริอายุได้ 66 ปี

จากการที่ท่านเป็นผู้แปลนวนิยายเรื่องแรกของไทย ทำให้ได้รับการยกย่องจากสมาคมนักแปลและล่ามแห่งประเทศไทย โดยตั้งชื่อรางวัลประจำปีที่มอบให้กับนักแปล และล่ามดีเด่น ใช้ชื่อรางวัลว่า "รางวัลสุรินทราชา"

และในปัจจุบัน มีถนนวิเศษกุล ในเขตอำเภอเมือง จังหวัดตรัง ตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่ท่าน

 รับราชการและยศตำแหน่ง 

 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2453 จ่า แจ้งความกรมมหาดเล็ก 
 20 เมษายน พ.ศ. 2454 รั้งเจ้ากรมเพาะปลูก ประกาศกระทรวงฯเกษตราธิการ เรื่อง ย้ายพระวิสูตรเกษตรศิลป์ข้าหลวงเกษตรมณฑลภูเก็ตมารับราชการในกรมเพาะปลูกและให้หลวงพินิจพืชการเป็นข้าหลวงเกษตรมณฑลภูเก็ต 
 20 สิงหาคม พ.ศ. 2454 อำมาตย์ตรี ประกาศพระบรมราชโองการ ประกาศพระราชทานยศ แก่ข้าราชการกระทรวงเกษตราธิการ 
 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 อำมาตย์โท พระราชทานยศ (หน้า 1782) 
 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2454 – อำมาตย์เอกพระราชทานยศ
 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2454 เจ้ากรมเพาะปลูกประกาศกระทรวงเกษตราธิการ
 3 มกราคม พ.ศ. 2456 – นายหมู่ตรีเลื่อนและตั้งยศนายกองนายหมู่เสือป่า
 – รักษาราชการแทนอธิบดีกรมไปรษณีย์โทรเลข
 29 สิงหาคม พ.ศ. 2457 – อธิบดีกรมไปรษณีย์โทรเลข
 15 กันยายน พ.ศ. 2457 – มหาอำมาตย์ตรีพระราชทานยศ
 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2457 – พระยาอจิรการประสิทธิ์รายนามผู้ที่ได้รับพระราชทานเลื่อนยศบรรดาศักดิ์
 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2457 – เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์รายวันพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์
 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2460 จางวางตรี ประกาศกรมมหาดเล็ก 
 20 มกราคม พ.ศ. 2462 – อาจารย์ในจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยแจ้งความกระทรวงศึกษาธิการ
 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2463 – เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์
 20 กรกฎาคม พ.ศ. 2463 – สภานายกกรรมการจัดการลูกเสือมณฑลภูเก็ต
 10 สิงหาคม พ.ศ. 2463 – นายกองโทพระราชทานยศนายเสือป่า
 20 กันยายน พ.ศ. 2463 – รักษาราชการแทนผู้บัญชาการกองเสนารักษาดินแดนภูเก็ตแจ้งความกรมบัญชาการคณะเสือป่า เรื่อง ย้ายและบรรจุสมาชิกเสือป่ารับราชการ
 1 มกราคม พ.ศ. 2464 จางวางโท พระราชทานยศ (หน้า 2931) 
 27 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2466 – นายกองเอก

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งไทยและต่างประเทศ ดังนี้
 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย 
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จุลจอมเกล้าฝ่ายหน้า, เล่ม ๓๙ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๓๔๘, ๒๖ พฤศจิกายน ๒๔๖๕
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๔๑ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๔๕๖, ๑ มกราคม ๒๕๖๗
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๓๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๗๒๒, ๖ กุมภาพันธ์ ๒๔๖๓
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์รัชกาลปัจจุบัน, เล่ม ๓๒ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๘๒๖, ๑๖ มกราคม ๒๔๕๘
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์และเหรียญ, เล่ม ๔๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๔๒๙๙, ๖ มีนาคม ๒๔๖๙
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญราชรุจิ, เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๐๕๙, ๒๗ สิงหาคม ๑๓๐
ราชกิจจานุเบกษา, ส่งเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไปพระราชทาน, เล่ม ๔๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๔๗๕, ๒ พฤษภาคม ๒๔๖๙
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม ๓๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๓๒๗, ๒๕ มกราคม ๒๔๖๒

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ 
  :
 พ.ศ. 2443 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญอันนา ชั้นที่ 3ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๑๗ ตอนที่ ๒ หน้า ๑๓, ๘ เมษายน ๑๑๙
  :
 พ.ศ. 2455 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ดาวขั้วโลก ชั้นที่ 2ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์และเหรียญต่างประเทศ, เล่ม ๒๙ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๔๕๒, ๒๙ กันยายน ๑๓๑
  :
 พ.ศ. 2463 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎอิตาลี ชั้นที่ 3ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับตราต่างประเทศ, เล่ม ๓๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๔๕๔, ๑๖ พฤษภาคม ๒๔๖๓

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ทหารบกชาวไทย
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
หมวดหมู่:นักแปลชาวไทย
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า