มานะ

มานะ 9 หมายถึง ความยึดถืออันเกิดจากการปรุงแต่ง คือ ราคะ การให้ค่าตีราคาว่าสิ่งต่าง ๆ หยาบ ประณีต ทั้งที่สิ่งทั้งปวงเป็นเช่นนั้นเอง (ตถตา) ดับไปได้ด้วยการมองทุกสรรพสิ่งเป็นดุจความว่าง (สุญญตา) การสิ้นไปของมานะเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า วิราคะ

 ประเภท 

สิ่งนี้เลิศกว่าสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้เลิศกว่าสิ่งนั้น
สิ่งนี้เลิศกว่าสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้เสมอสิ่งนั้น
สิ่งนี้เลิศกว่าสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้ด้อยกว่าสิ่งนั้น
สิ่งนี้เสมอสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้เลิศกว่าสิ่งนั้น
สิ่งนี้เสมอสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้เสมอสิ่งนั้น
สิ่งนี้เสมอสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้ด้อยกว่าสิ่งนั้น
สิ่งนี้ด้อยกว่าสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้เลิศกว่าสิ่งนั้น
สิ่งนี้ด้อยกว่าสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้เสมอสิ่งนั้น
สิ่งนี้ด้อยกว่าสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้ด้อยกว่าสิ่งนั้น

อีกประการหนึ่ง ได้แก่

ถือว่าเราดีกว่าเขา 
ถือว่าเราเสมอเขา
ถือว่าเราเลวกว่าเขา

เป็นกิเลสชั้นละเอียด กล่าวคือ เป็นทั้งอนุสัยกิเลส และ สังโยชน์ 10

 การกำหนดรู้มานะ 
สามารถกำหนดรู้มานะด้วยปริญญา 3 คือ ญาตปริญญา ตีรณปริญญา ปหานปริญญามหานิทเทส พระไตรปิฎก ฉบับหลวง เล่มที่ ๒๙ ข้อที่ ๘๒๙ หน้า ๔๐๕- ๔๐๗

 ญาตปริญญา นรชนย่อมรู้จักมานะ คือ ย่อมรู้ ย่อมเห็นว่าเป็นมานะ 10 อย่าง

 ตีรณปริญญา นรชนรู้อย่างนี้แล้วย่อมพิจารณามานะโดยความเป็นของไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์ โดยอุบายเป็นเครื่องสลัดทุกข์

 ปหานปริญญา นรชนพิจารณาอย่างนี้แล้ว ย่อมละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มีซึ่งมานะ

 มานะลักษณะต่าง ๆ 

 มานะอย่างหนึ่ง ได้แก่ ความฟูขึ้นแห่งจิต

 มานะ 2 อย่าง ได้แก่
มานะในความยกตน 
มานะในความข่มผู้อื่น 

 มานะ 3 อย่าง ได้แก่
มานะว่าเราดีกว่าเขา 
มานะว่าเราเสมอเขา 
มานะว่าเราเลวกว่าเขา 

 มานะ 4 อย่าง ได้แก่
บุคคลให้มานะเกิดเพราะลาภ 
บุคคลให้มานะเกิดเพราะยศ
บุคคลให้มานะเกิดเพราะสรรเสริญ
บุคคลให้มานะเกิดเพราะสุข

 มานะ 5 อย่าง ได้แก่
บุคคลให้มานะเกิดว่าเราได้รูปที่ชอบใจ 
บุคคลให้มานะเกิดว่าเราได้เสียงที่ชอบใจ 
บุคคลให้มานะเกิดว่าได้กลิ่นที่ชอบใจ 
บุคคลให้มานะเกิดว่าได้รสที่ชอบใจ 
บุคคลให้มานะเกิดว่าได้โผฏฐัพพะที่ชอบใจ 

 มานะ 6 อย่าง ได้แก่
บุคคลให้มานะเกิดเพราะความถึงพร้อมแห่งจักษุ
บุคคลให้มานะเกิดเพราะความถึงพร้อมแห่งหู
บุคคลให้มานะเกิดเพราะความถึงพร้อมแห่งจมูก
บุคคลให้มานะเกิดเพราะความถึงพร้อมแห่งลิ้น
บุคคลให้มานะเกิดเพราะความถึงพร้อมแห่งกาย
บุคคลให้มานะเกิดเพราะความถึงพร้อมแห่งใจ

 มานะ 7 อย่าง ได้แก่
ความถือตัว
ความดูหมิ่น
ความถือตัวและความดูหมิ่น
ความถือตัวต่ำ
ความถือตัวสูง
ความถือตัวว่าเรามั่งมี
ความถือตัวผิด

 มานะ 8 อย่าง ได้แก่
บุคคลให้ความถือตัวเกิดเพราะลาภ
บุคคลให้ความถือตัวต่ำเกิดเพราะความเสื่อมลาภ
บุคคลให้ความถือตัวเกิดเพราะยศ
บุคคลให้ความถือตัวต่ำเกิดเพราะความเสื่อมยศ
บุคคลให้ความถือตัวเกิดเพราะความสรรเสริญ
บุคคลให้ความถือตัวต่ำเกิดเพราะความนินทา
บุคคลให้ความถือตัวเกิดเพราะสุข
บุคคลให้ความถือตัวต่ำเกิดเพราะทุกข์

 มานะ 9 อย่าง ได้แก่
เราดีกว่าคนที่ดี
เราเสมอกับคนที่ดี
เราเลวกว่าคนที่ดี
เราดีกว่าผู้เสมอกัน
เราเสมอกับผู้เสมอกัน
เราเสมอกับผู้เลว
เราดีกว่าผู้เลว
เราเสมอกับผู้เลว
เราเลวกว่าผู้เลว

 มานะ 10 อย่าง ได้แก่ 
บุคคลบางคนในโลกนี้ ให้ความถือตัวเกิดขึ้น
เพราะกำเนิดบ้าง เพราะโคตรบ้าง เพราะความเป็นบุตรแห่งสกุลบ้างโสฬสมาณวกปัญหานิทเทส พระไตรปิฎก ฉบับหลวง เล่มที่ ๓๐ ข้อที่ ๕๗๘ หน้า ๒๒๒
เพราะความเป็นผู้มีผิวพรรณงามบ้าง
เพราะทรัพย์บ้าง
เพราะความเชื้อเชิญบ้าง
เพราะบ่อเกิดแห่งการงานบ้าง
เพราะบ่อเกิดแห่งศิลปะบ้าง
เพราะฐานแห่งวิชชาบ้าง
เพราะการศึกษาเล่าเรียนบ้าง
เพราะปฏิภาณบ้าง
เพราะวัตถุอื่นบ้าง

 อ้างอิง 

 หนังสือแบบเรียนนักธรรมโท

หมวดหมู่:ศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:อบายมุข