พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านงคราญอุดมดี

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านงคราญอุดมดี (12 กรกฎาคม พ.ศ. 2405 – 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2471) เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเพ็ง

 พระประวัติ 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านงคราญอุดมดี ประสูติเมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2405 เป็นพระราชธิดาลำดับที่ 58 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่แต่เจ้าจอมมารดาเพ็ง (นามเดิม หุ่น) พระชนนีเป็นนางละครเชื้อสายจีน ธิดาหลวงราชภัตการ (จีนเอ็ง) เจ้ากรมเกาเหลาจีน โดยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเรียกว่า "เมขลา" หรือ "เพ็งเมขลา" ส่วนชาววังเรียกว่า "หุ่นเมขลา"ส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ:ฐานบุ๊คส์. 2554, หน้า 314

ขณะที่พระองค์ประทับในพระบรมมหาราชวัง ทรงเปิดร้านขายขนมแป้งเปียกปั้นเป็นตุ๊กตาน้ำตาลรูปสัตว์ต่าง ๆ ออกจำหน่ายในพระตำหนักสาระ มีผลกิจ. ราชสำนักฝ่ายใน สมัยรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ : มิวเซียมเพรส, 2551, หน้า 180-181วีระยุทธ ปีสาลี. ""แม่ค้าศักดินา" : การปรับตัวสู่การประกอบอาชีพของเจ้านายสตรีหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475". ศิลปวัฒนธรรม. 36:10 สิงหาคม 2558, หน้า 75

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านงคราญอุดมดี ได้ถวายปัจจัยเพื่อการบูรณปฏิสังขรณ์วัดราชบูรณะ เป็นเงินจำนวน 2 ชั่ง ในโอกาสนี้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา เมื่อวันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2439 (ร.ศ. 114)

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านงคราญอุดมดีสิ้นพระชนม์ด้วยพระโรคชราที่ตำหนักในพระบรมมหาราชวังเมื่อเวลา 5 นาฬิกา 20 นาที วันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว สิริพระชันษา 69 ปี ต่อมาในเวลา 17.00 น. พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ไปในการพระราชทานน้ำหลวงสรงพระศพ ข่าวสิ้นพระชนม์  และได้มีการพระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร เมื่อวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2475 พร้อมกับพระศพของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากาญจนากร ในการนี้ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ได้เสด็จพระราชดำเนินไปในการพระราชทานเพลิงพระศพด้วย หมายกำหนดการ พระราชทานเพลิงพระศพและศพ ณ พระเมรุวัดเทพศิรินทราวาส พุทธศักราช ๒๔๗๕ (หน้า ๔๒๖๗) ปัญหาพระยามิลินท์ เล่ม 2 ตอนมณฑลปัญหา. พระนคร : ราชบัณฑิตยสภา, 2475, หน้าปก

 พระเกียรติยศ 

 พระอิสริยยศ 
 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2405 – 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2411 : พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้านงคราญอุดมดี
 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2411 – 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 : พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้านงคราญอุดมดี
 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 – 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474 : พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านงคราญอุดมดี

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:พระราชธิดาในรัชกาลที่ 4
หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าหญิง