ภาษาปยู

ภาษาปยู (ปยู:  20x20px; , ; หรือ ภาษาตีร์กุล) เป็นภาษาตระกูลจีน-ทิเบตที่สูญหายแล้ว ซึ่งเคยมีผู้พูดเป็นหลักในบริเวณที่ปัจจุบันคือประเทศพม่าในคริสต์สหัสวรรษที่ 1 ถือเป็นภาษาถิ่นของนครรัฐปยูที่เจริญรุ่งเรืองในคริสต์ศตวรรษที่ 2 ถึง 9 การใช้งานภาษานี้เริ่มลดลงในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 9 เมื่อชาวพม่าแห่งน่านเจ้าเริ่มเข้าครองครองนครรัฐปยู ภาษานี้ยังคงมีการใช้งานในจารึกพระราชลัญจกรของอาณาจักรพุกามเป็นอย่างน้อย (ถ้าไม่ใช่ในระดับภาษาถิ่น) จนกระทั่งปลายคริสต์ศตวรรษที่ 12 ภาษานี้สูญหายไปในคริสต์ศตวรรษที่ 13 ซึ่งเป็นยุคที่เริ่มใช้ภาษาพม่า ภาษาของอาณาจักรพุกาม ในพม่าตอนบน ซึ่งเป็นอดีตดินแดนปยู

ภาษาหลักที่รู้จักจากจารึกบนแจกันหินสี่ใบ (คริสต์ศตวรรษที่ 7 ถึง 8) พบใกล้เจดีย์ Payagyi (ในพื้นที่พะโคในปัจจุบัน) และจารึกเมียเซดีหลายภาษา (ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 12) ข้อความเหล่านี้ได้รับการถอดความครั้งแรกโดย Charles Otto Blagden ในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1910

อักษรปยูเป็นอักษรพราหมี ผลงานวิชาการล่าสุดชี้ให้เห็นว่าอักษรปยูอาจเป็นแหล่งที่มาของอักษรพม่า

การจัดอันดับ
Blagden (1911: 382) เป็นนักวิชาการคนแรกที่จดให้ภาษาปยูเป็นสาขาเอกเทศในตระกูลภาษาจีน-ทิเบต มิยาเกะ (2021, 2022) โต้แย้งว่าภาษาปยูอยู่ในสาขาของตนเองที่อยู่ในตระกูลภาษาจีน-ทิเบตเนื่องจากลักษณะทางสัทศาสตร์และคำศัพท์ที่แตกต่างกัน ภาษาปยูไม่ได้เป็นภาษาจีน-ทิเบตที่มีความคงเดิมมากนัก เนื่องจากมีนวัตกรรมทางสัทศาสตร์และคำศัพท์มากมาย เช่นเดียวกับที่สูญเสียสัณฐานวิทยาดั้งเดิมของภาษาจีน-ทิเบตไปมาก มิยาเกะ (2022) เสนอแนะว่าสิ่งนี้อาจเกิดจากต้นกำเนิดการทำให้เป็นครีโอลของภาษาปยูที่เป็นไปได้

การใช้งาน
ภาษานี้เป็นภาษาถิ่นของกลุ่มรัฐปยู อย่างไรก็ตาม ภาษาสันสกฤตและภาษาบาลีดูเหมือนมีการใช้งานในราชสำนักร่วมกับภาษาปยู บันทึกของจีนระบุว่านักดนตรี 35 คนที่เดินทางร่วมกันคณะทูตปยูไปเข้าเฝ้าราชสำนักถังใน ค.ศ. 800–802 เล่นดนตรีและขับร้องในภาษาฟ่าน ( "สันสกฤต")

บาลีปยูบาลีพม่า บาลีไทยแปลภาษา400px (อักษรปยูในงานเขียนช่วง ค.ศ. 500 ถึง 600)ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓော ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နောอิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโนแม้ด้วยเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์นั้น เป็นผู้ไกลจากกิเลส เป็นผู้ตรัสรู้ชอบเอง เป็นผู้บริบูรณ์แล้วด้วยวิชชาและจรณะ400pxသုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မ သာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုသာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ(တိ)สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถาเทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา(ติ)เป็นผู้ไปดีแล้ว เป็นผู้รู้โลกอย่างแจ่มแจ้ง เป็นผู้ฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นครูผู้สอนเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม ดังนี้

อ้างอิง

ข้อมูล





อ่านเพิ่ม

 Griffiths, Arlo, Marc Miyake & Julian K. Wheatley. 2021. Corpus of Pyu inscriptions.





แหล่งข้อมูลอื่น
 The Pre-History of Pyu, Marc Miyake
 Searchable corpus of Pyu inscriptions
 Datasets for Pyu inscriptions, photographed by James Miles

ปยู
หมวดหมู่:ภาษาโบราณในทวีปเอเชีย