หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษ (กองทัพบกไทย)

หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษ เป็นหน่วยทหารของกองทัพบกไทย ได้รับการก่อตั้งเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2497 ในนามกองพันทหารพลร่ม (ป่าหวาย) อัตราการจัดเทียบเท่ากองทัพภาค มีที่ตั้งกองบัญชาการอยู่ที่ค่ายสมเด็จพระนารายณ์มหาราช 130 หมู่ที่ 3 ตำบลทะเลชุบศร อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี

 ประวัติ 
กองทัพบกเล็งเห็นถึงความสำคัญและความจำเป็นของปฏิบัติการสงครามพิเศษที่สามารถเผชิญและลดภัยคุกคามจากภายนอกประเทศได้ จึงได้มีการจัดตั้งหน่วยรบพิเศษขึ้นเป็นหน่วยแรก เมื่อวันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2497 ที่ หมู่ที่ 6 บ้านป่าหวาย ตำบลป่าตาล อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี หน่วยรบพิเศษของกองทัพไทย ถือกำเนิดเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2497 ในนามของกองพันทหารพลร่ม ที่ตั้ง ณ บ้านป่าหวาย ตำบลป่าตาล อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี ซึ่งมี พ.ต. เทียนชัย สิริสัมพันธ์ เป็นผู้บังคับกองพัน กองพันทหารพลร่มในยุคแรกได้ปฏิบัติภารกิจตามแผนงานโครงการของกองทัพบก และกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายใน ผลการปฏิบัติงานเป็นที่ยอมรับของผู้บังคับบัญชาทุกระดับชั้นและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุกฝ่าย ตลอดจนประชาชนต่างก็ประจักษ์ถึงขีดความสามารถของกองพันทหารพลร่มในเรื่องการรบ การกระโดดร่ม การช่วยเหลือประชาชนในรูปแบบต่าง ๆ และป้องกันประเทศจากภัยคุกคามของลัทธิคอมมิวนิสต์ ขณะเดียวกันความต้องการที่จะใช้หน่วยทหารพลร่มปฏิบัติภารกิจมีเพิ่มมากขึ้น ส่งผลให้หน่วยรบพิเศษได้รับการปรับปรุงพัฒนามาโดยลำดับ จากกองพันทหารพลร่มได้รับพิจารณาให้ขยายกำลังเป็นกองรบพิเศษ (พลร่ม) และต่อมาได้มีการขยายกำลังเป็นระดับกองพล คือ ศูนย์สงครามพิเศษ เพื่อเป็นศูนย์ทางวิทยาการและศูนย์ปฏิบัติงานเกี่ยวกับการสงครามพิเศษ มีหน้าที่ คืิอ ค้นคว้า, วิจัย, พัฒนา, ฝึกอบรม และปฏิบัติงานเกี่ยวกับการสงครามพิเศษ 
หน่วยรบพิเศษในปัจจุบันได้พิจารณาถึงความจำเป็นต้องขยายปรับปรุงพัฒนาหน่วยรบพิเศษ จึงได้ขยายกองพันทหารพลร่มเป็นกองรบพิเศษ (พลร่ม)  และจัดตั้งกองรบพิเศษ (พลร่ม) ขึ้นอีก 3 กองรบพิเศษ จนกระทั่งวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2509 ได้จัดตั้งศูนย์สงครามพิเศษขึ้นเป็นหน่วยควบคุมบังคับบัญชากองรบพิเศษ (พลร่ม) และมีโรงเรียนสงครามพิเศษอยู่ในอัตราด้วย ต่อมาวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2526 กองทัพบกได้จัดตั้ง “หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษ” เป็นหน่วยที่รับผิดชอบการปฏิบัติการสงครามพิเศษทั้งมวลของกองทัพบก และเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2537 กองทัพบกได้สั่งการให้บรรจุมอบและปรับการบังคับบัญชาใหม่ทั้งหมดโดยให้ศูนย์สงครามพิเศษ กองพลรบพิเศษที่ 1 และ 2 ขึ้นการบังคับบัญชากับหน่วยบัญชาการสงครามพิเศษ โดยให้ศูนย์สงครามพิเศษทำหน้าที่เป็นหน่วยสายวิทยาการเพื่อดำเนินงานด้านการฝึก ศึกษา เพียงอย่างเดียว จะเห็นได้ว่าจากสถานการณ์สู้รบในอดีตจนถึงปัจจุบันกองทัพบกได้ใช้หน่วยรบพิเศษเข้าแก้ไขวิกฤตการณ์ต่างๆ ของบ้านเมืองในขณะเดียวกันได้เร่งรัดพัฒนาการจัดหน่วยให้มีขีดความสามารถจนเป็นหน่วยบัญชาการสงครามพิเศษในปัจจุบันซึ่งเทียบเท่ากองทัพภาค มีภารกิจเกี่ยวกับการสงครามพิเศษทั้งปวง ตั้งแต่การวางแผน อำนวยการ กำกับการทั้งด้านการฝึกศึกษา และการปฏิบัติงาน เป็นหน่วยหวังผลทางยุทธศาสตร์มีบทบาทในการออมกำลังและชดเชยอำนาจกำลังรบที่เสียเปรียบ การปฏิบัติงานของหน่วยจะต้องดำเนินการอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ยามปกติในพื้นที่รับผิดชอบ

ต่อมาปี พ.ศ. 2544 กองทัพบกได้ออกคำสั่งปิดการบรรจุกองพลรบพิเศษที่ 2 ปรับการบังคับบัญชาและพัฒนาขีดความสามารถงานด้านการข่าวลับและปฏิบัติการจิตวิทยา ส่งผลให้หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษประกอบด้วยกองบัญชาการและกองร้อยกองบัญชาการ กองพลรบพิเศษที่ 1 เป็นส่วนกำลังรบ มีหน่วยรองหลักได้แก่ กรมรบพิเศษที่ 1 กรมปฏิบัติการพิเศษ ศูนย์สงครามพิเศษ เป็นส่วนการศึกษาและสนับสนุน, กรมรบพิเศษที่ 2 เป็นหน่วยควบคุมการปฏิบัติ การปฏิบัติการข่าวลับและการปฏิบัติการจิตวิทยา และกองพันทหารสื่อสารที่ 35 เป็นส่วนสนับสนุนการปฏิบัติด้านการติดต่อสื่อสารและสารสนเทศ

 เครื่องหมายและสัญลักษณ์ 
 ตัวอักษร U สงครามนอกแบบ (Unconventional Warfare) ซึ่งเป็นภารกิจของหน่วย
 ปีกและร่ม ความสามารถในการส่งทางอากาศ อันเป็นจุดเริ่มต้นของหน่วย
 ดาว 3 ดวง อัตรากำลังของหน่วยระดับกองทัพภาคมีผู้บัญชาการยศ พลโท
 สีดำที่ตัวยู ภารกิจภายใต้การปิดลับที่ไม่เปิดเผย 
 สีฟ้าที่พื้น ขอบเขตอันกว้างไกลตามภารกิจของหน่วย

 หน่วยขึ้นตรง 

 หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษ
 กองพลรบพิเศษที่ 1 (พล.รพศ. 1) ตั้งกองบัญชาการที่ค่ายเอราวัณ ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กรมรบพิเศษที่ 1 (รพศ.1) ตั้งกองบังคับการที่ค่ายวชิราลงกรณ์  ตำบลป่าตาล อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กองพันรบพิเศษที่ 1 กรมรบพิเศษที่ 1 ตั้งกองบังคับการที่ค่ายวชิราลงกรณ์ ตำบลป่าตาล อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กองพันรบพิเศษที่ 2 กรมรบพิเศษที่ 1 ตั้งกองบังคับการที่ค่ายวชิราลงกรณ์ ตำบลป่าตาล อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กรมรบพิเศษที่ 2 (รพศ.2) ตั้งกองบังคับการที่ค่ายเอราวัณ ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กองพันรบพิเศษที่ 1 กรมรบพิเศษที่ 2 ตั้งกองบังคับการที่ค่ายเอราวัณ ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กองพันรบพิเศษที่ 2 กรมรบพิเศษที่ 2 ตั้งกองบังคับการที่ค่ายเอราวัณ ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กรมรบพิเศษที่ 3 (รพศ.3)  ตั้งกองบังคับการที่ค่ายเอราวัณ ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กองพันจู่โจม กรมรบพิเศษที่ 3 (พัน.จจ.รพศ.3) ตั้งกองบังคับการที่ค่ายเอราวัณ ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กองพันปฏิบัติการพิเศษ กรมรบพิเศษที่ 3 (พัน.ปพ.รพศ.3) ตั้งกองบังคับการที่ค่ายเอราวัณ ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กรมรบพิเศษที่ 4 (รพศ.4) ตั้งกองบังคับการที่ค่ายสฤษดิ์เสนา ตำบลวังนกแอ่น อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก
 กองพันรบพิเศษที่ 1 กรมรบพิเศษที่ 4 ตั้งกองบังคับการที่ค่ายสฤษดิ์เสนา ตำบลวังนกแอ่น อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก
 กองพันรบพิเศษที่ 2 กรมรบพิเศษที่ 4 ตั้งกองบังคับการที่ค่ายสฤษดิ์เสนา ตำบลวังนกแอ่น อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก
 กรมรบพิเศษที่ 5 (รพศ.5) ตั้งกองบังคับการที่ค่ายขุนเณร ตำบลแม่สา อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่
 กองพันรบพิเศษที่ 1 กรมรบพิเศษที่ 5 ตั้งกองบังคับการที่ค่ายขุนเณร ตำบลแม่สา อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่
 กองพันรบพิเศษที่ 2 กรมรบพิเศษที่ 5 ตั้งกองบังคับการที่ค่ายขุนเณร ตำบลแม่สา อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่
 ศูนย์สงครามพิเศษ (ศสพ.) ตั้งกองบัญชาการที่ค่ายเอราวัณ ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กองพันรบพิเศษ ศูนย์สงครามพิเศษ ตั้งกองบังคับการที่ค่ายเอราวัณ ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กองพันนักเรียน โรงเรียนสงครามพิเศษ ศูนย์สงครามพิเศษ ตั้งกองบังคับการที่ค่ายเอราวัณ ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กองพันปฏิบัติการจิตวิทยา หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษ (พัน.ปจว.นสศ.) ตั้งกองบังคับการที่ค่ายสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ตำบลทะเลชุบศร อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กองพันทหารสื่อสารที่ 35 หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษ (พัน.ส.35 นสศ.) ตั้งกองบังคับการที่ค่ายสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ตำบลทะเลชุบศร อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
 กองพลาธิการส่งทางอากาศ (กอง พธ.สกอ.) ตั้งกองบังคับการที่ค่ายสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ตำบลทะเลชุบศร อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี

 รายนามผู้บัญชาการ 
 รายนามผู้บัญชาการ   ลำดับ  นาม  วาระการดำรงตำแหน่ง  หมายเหตุ 1 พลโท เอนก บุนยถี  พ.ศ. 2526 - 2527  2 พลโท สุนทร คงสมพงษ์  พ.ศ. 2527 - 2529  3 พลโท  วิมล วงศ์วานิช  พ.ศ. 2529 - 2532  4 พลโท ขจร รามัญวงศ์  พ.ศ. 2532 - 2535  5 พลโท  สุรยุทธ์ จุลานนท์  พ.ศ. 2535 - 2537  6 พลโท ฉลองชัย แย้มสระโส  พ.ศ. 2537 - 2539  7 พลโท หอม โห้ลำยอง  พ.ศ. 2539 - 2542  8 พลโท สาธร สุวรรณศรี  พ.ศ. 2542 - 2543  9 พลโท ธารินทร์ สุตะพาหะ พ.ศ. 2543 - 2545  10 พลโท สนธิ บุญยรัตกลิน พ.ศ. 2545 - 2547  11 พลโท ปมุข อุทัยฉาย พ.ศ. 2547 - 2549  12 พลโท ชัยพัฒน์ ธีรธำรง  พ.ศ. 2549 - 2550  13 พลโท สุนัย สัมปัตตะวนิช  พ.ศ. 2550 - 2551  14 พลโท ภุชงค์ รัตนวรรณ  พ.ศ. 2551 - 2552  15 พลโท โปฏก บุนนาค  พ.ศ. 2552 - 2554  16 พลโท ศุภรัตน์ พัฒนาวิสุทธิ์ พ.ศ. 2554 - 2556  17 พลโท เฉลิมชัย สิทธิสาท  พ.ศ. 2556 - 2558  18 พลโท ธนศักดิ์ เก่งถนอมม้า พ.ศ. 2558 - 2559  19 พลโท ศิริชัย เทศนา พ.ศ. 2559 - 2560  20 พลโท สุนัย ประภูชะเนย์ พ.ศ. 2560 - 2562  21 พลโท ภูมิพัฒน์ จันทร์สว่าง พ.ศ. 2562 - 2564  22 พลโท ณัฐวุฒิ นาคะนคร  พ.ศ. 2564 - 2566  23 พลโท วัฒนา ฉัตรรัตนแสง พ.ศ. 2566 - 2567  24 พลโท ณรงค์ฤทธิ์ คัมภีระ พ.ศ. 2567 - 2568 25 พลโท อดุลย์ จันทร์มา พ.ศ. 2568 - ปัจจุบัน 

หมายเหตุ ยศทหารเป็นยศขณะดำรงตำแหน่งตามประกาศสํานักนายกรัฐมนตรี

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

 ค่ายหน่วยรบพิเศษ 
 ค่ายวชิราลงกรณ์ (ป่าหวาย)
 ค่ายสมเด็จพระนารายณ์มหาราช
 ค่ายเอราวัณ
 ค่ายสฤษดิ์เสนา
 ค่ายขุนเณร

 ค่ายทหารที่ตั้งปกติ 

 ดูเพิ่ม 

 กองทัพบกไทย
 รายพระนามและชื่อผู้บัญชาการทหารบกไทย
 กองทัพภาคที่ 1
 กองทัพภาคที่ 2

 กองทัพภาคที่ 3
 กองทัพภาคที่ 4
 หน่วยบัญชาการป้องกันภัยทางอากาศกองทัพบก
 รายชื่อกลุ่มแยกในกองทัพไทย

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 thai Army Special Warfare Command official Website 
 Thai Army Special Warfare School 
 หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษ บล็อก  

ทัพภาค
บก
หมวดหมู่:กองทัพบกไทย