แม่น้ำยาลู่

แม่น้ำยาลู่ () หรือ แม่น้ำอัมนก () เป็นแม่น้ำบนพรมแดนระหว่างประเทศจีนและประเทศเกาหลีเหนือ เมื่อนับรวมกับแม่น้ำตูเมนทางทิศตะวันออก และส่วนเล็ก ๆ ของภูเขาแพ็กดู แม่น้ำยาลู่ก่อตัวเป็นเส้นพรมแดนระหว่างประเทศจีนและเกาหลีเหนือ หุบเขาของแม่น้ำแห่งนี้เคยเป็นสถานที่เกิดความขัดแย้งทางทหารหลายครั้งในช่วงหลายศตวรรษที่ผ่านมา มีอาณาเขตติดกับประเทศเกาหลีเหนือทางทิศใต้และติดกับประเทศจีนทางทิศเหนือ

 ชื่อ 
ชื่อภาษาจีน ยาลู่ ("สีเขียวเป็ด") มีหลักฐานปรากฏครั้งแรกในช่วงราชวงศ์ถัง ตามบันทึกในคัมภีร์ทงเตี่ยน (ศตวรรษที่ 8) แม่น้ำสายนี้ได้รับชื่อตามสีของน้ำซึ่งมีความคล้ายกับสีบนส่วนหัวของเป็ดแมลลาร์ด ส่วนชื่อในภาษาเกาหลี "อัมนก" เป็นการอ่านชื่อเดียวกันนี้ตามแบบจีน–เกาหลี ในสมัยโบราณ แม่น้ำสายนี้เป็นที่รู้จักในชื่อเพ่ย์ฉุ่ย (浿水) หรือหมาจื๋อฉุ่ย (馬訾水)

ในทางประวัติศาสตร์ แม่น้ำสายนี้ยังเป็นที่รู้จักในชื่อภาษาเกาหลีว่าอารีนารเย (아리나례강, 阿利那禮江) โดยอารี เป็นคำภาษาเกาหลีเก่าที่ใช้สื่อถึง 'ความเป็นจิตวิญญาณ (신령성; 神靈性) ของดวงอาทิตย์' ส่วนองค์ประกอบที่สองอาจมีความเกี่ยวข้องกับคำว่านารี (나리, 川理) ในภาษาเกาหลีเก่าซึ่งหมายถึง 'แม่น้ำหรือลำธาร' (나리, 川理)

ยังมีทฤษฎีอื่นอีกสองทฤษฎีเกี่ยวกับที่มาของชื่อยาลู่ ทฤษฎีหนึ่งระบุว่าชื่อนี้มีที่มาจากคำว่ายาลูอูลา () ในภาษาแมนจู โดยยาลู () ในภาษาแมนจูมีความหมายว่า "เขตแดนระหว่างสองประเทศ" ในภาษาจีนกลาง ยาลู่ (yālù) มีเสียงใกล้เคียงกับคำดั้งเดิมในภาษาแมนจู แต่ตามตัวอักษรมีความหมายว่า "สีเขียวเป็ด" ซึ่งกล่าวกันว่าเป็นสีของแม่น้ำในอดีต ส่วนอีกทฤษฎีหนึ่งระบุว่าแม่น้ำนี้ถูกตั้งชื่อตามการรวมกันของลำน้ำสาขาตอนบนสองสาย ซึ่งมีชื่อว่า "" ( หรือ อับ) และ "" ( หรือ "รก"/"นก") ตามลำดับ

การถอดอักษรเกาหลีเป็นอักษรโรมันฉบับปรับปรุงสะกดชื่อแม่น้ำว่า  (; "แม้น้ำอัมนก") และการถอดอักษรฮันกึลเป็นอักษรโรมันฉบับปรับปรุงสะกดว่า  (; "แม่น้ำอัพรก")

 ภูมิศาสตร์ 
จากความสูง  เหนือระดับน้ำทะเลบนภูเขาแพ็กดูบริเวณพรมแดนจีน–เกาหลีเหนือ แม่น้ำไหลลงทางทิศใต้สู่ฮเยซันก่อนจะวกไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือเป็นระยะทาง  มุ่งหน้าสู่หลินเจียงและไหลกลับเข้าสู่เส้นทางทิศใต้อีกประมาณ  เพื่อไหลลงสู่อ่าวเกาหลีระหว่างตานตงของประเทศจีนและชินอึยจูของประเทศเกาหลีเหนือ โดยมีมณฑลของจีนที่มีอาณาเขตติดต่อได้แก่ มณฑลจี๋หลินและมณฑลเหลียวหนิง ในขณะที่จังหวัดของเกาหลีเหนือที่มีอาณาเขตติดต่อคือจังหวัดพย็องอันเหนือ จังหวัดชากัง และจังหวัดรยังกัง

แม่น้ำมีความยาว  และรับน้ำจากพื้นที่ลุ่มน้ำกว่า  ลำน้ำสาขาที่สำคัญที่สุดของแม่น้ำยาลู่ ได้แก่ แม่น้ำชังจิน () แม่น้ำโฮช็อน () แม่น้ำทกโร () จากฝั่งเกาหลีและแม่น้ำอ้าย () และแม่น้ำหุน () จากฝั่งจีน พื้นที่ส่วนใหญ่ของแม่น้ำไม่สามารถเดินเรือได้โดยสะดวก และน้ำในแม่น้ำส่วนใหญ่จะกลายเป็นน้ำแข็งในช่วงฤดูหนาวซึ่งสามารถเดินเท้าข้ามได้

ความลึกของแม่น้ำยาลู่มีความแตกต่างกันตั้งแต่ส่วนที่ตื้นกว่าทางทิศตะวันออกในฮเยซัน () ไปจนถึงส่วนที่ลึกกว่าของแม่น้ำใกล้ทะเลเหลือง () บริเวณดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำเป็นที่ตั้งของพื้นที่อนุรักษ์นกสำคัญบริเวณปากแม่น้ำอัมรก ระบุโดยองค์การชีวิตนกนานาชาติ

มีเกาะประมาณ 205 เกาะตั้งอยู่ในแม่น้ำยาลู่ สนธิสัญญาพรมแดน ค.ศ. 1962 ระหว่างเกาหลีเหนือและจีนแบ่งเกาะต่าง ๆ ตามกลุ่มชาติพันธุ์ที่อาศัยอยู่บนแต่ละเกาะ โดยเกาหลีเหนือครอบครอง 127 เกาะและจีนครอบครอง 78 เกาะ ด้วยเกณฑ์การแบ่งดังกล่าว เกาะบางแห่งเช่น เกาะฮวังคุมพย็องจึงตกเป็นของเกาหลีเหนือแม้จะตั้งอยู่ติดกับฝั่งจีนของแม่น้ำ

 ประวัติศาสตร์ 

 สมัยจักรวรรดิ 
ลุ่มแม่น้ำแห่งนี้เป็นสถานที่ซึ่งอาณาจักรเกาหลีโบราณนามว่า "โคกูรยอ" ก้าวขึ้นสู่สํานาจ ป้อมปราการเก่าแก่จำนวนมากตั้งอยู่ตลอดแนวแม่น้ำ และอดีตเมืองหลวงของอาณาจักรดังกล่าวก็เคยตั้งอยู่ที่จี๋อาน เมืองขนาดกลางริมแม่น้ำยาลู่ในปัจจุบัน โดยเป็นสถานที่ที่รุ่มรวยไปด้วยโบราณวัตถุสมัยโคกูรยอ เกาะวีฮวาในแม่น้ำยังมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ในฐานะสถานที่ซึ่งนายพลอี ซ็อง-กเย (ต่อมาคือพระเจ้าแทโจแห่งโชซ็อน) ตัดสินใจหันหลังกลับและเคลื่อนกองทัพลงใต้ไปยังแคซ็องใน ค.ศ. 1388 ซึ่งเป็นเหตุการณ์แรกในชุดการก่อปฏิวัติที่นำไปสู่การสถาปนาราชวงศ์โชซ็อนในที่สุด

ตามความเห็นของนักวิชาการคนหนึ่ง พรมแดนเกาหลี–จีนตามแนวแม่น้ำยาลู่ถือเป็นพรมแดนระหว่างประเทศที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลงมายาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ โดยคงอยู่มาอย่างน้อย 1,000 ปี

ด้วยตำแหน่งทางยุทธศาสตร์ที่ตั้งอยู่ระหว่างเกาหลีและจีน แม่น้ำสายนี้จึงเป็นสถานที่เกิดสมรภูมิหลายครั้ง ได้แก่:
 ยุทธนาวีที่แม่น้ำยาลู่ (ค.ศ. 1894) – สงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่ง
 ยุทธการที่แม่น้ำยาลู่ (ค.ศ. 1904) – สงครามรัสเซีย–ญี่ปุ่น
 ยุทธการใกล้แม่น้ำยาลู่ (ค.ศ. 1950) – สงครามเกาหลี

พื้นที่ฝั่งใต้ของแม่น้ำได้รับการพัฒนาเป็นเขตอุตสาหกรรมอย่างหนักในช่วงที่ญี่ปุ่นปกครอง (ค.ศ. 1910–1945) และภายใน ค.ศ. 1945 ผลผลิตทางอุตสาหกรรมเกือบ 20% ของญี่ปุ่นมีต้นกำเนิดมาจากเกาหลี

 สงครามเกาหลี 
ในช่วงสงครามเกาหลี การเคลื่อนพลของกองกำลังสหประชาชาติที่เข้าใกล้แม่น้ำสายนี้ แม้จะมีการเตือนซ้ำหลายครั้งจากจีนไม่ให้กระทำการดังกล่าว กลายเป็นชนวนเหตุให้จีนเข้าแทรกแซงครั้งใหญ่โดยส่งกำลังพลจากบริเวณตานตง ในระหว่างความขัดแย้ง สะพานทุกแห่งที่ทอดข้ามแม่น้ำถูกทำลายจนหมดสิ้นยกเว้นเพียงแห่งเดียว สะพานที่เหลืออยู่นั้นคือสะพานมิตรภาพจีน–เกาหลี ซึ่งเชื่อมต่อชินอึยจูของเกาหลีเหนือเข้ากับตานตงของประเทศจีน ในระหว่างสงคราม หุบเขาที่ล้อมรอบปลายแม่น้ำฝั่งตะวันตกยังกลายเป็นจุดยุทธศาสตร์ของการสู้รบทางอากาศเพื่อแย่งชิงความเป็นเจ้าเวหาเหนือเกาหลีเหนือ จนได้รับฉายาว่า "มิกแอลลีย์" (MiG Alley) ซึ่งอ้างอิงถึงเครื่องบินขับไล่มิก-15 ที่บินโดยกองกำลังผสมของเกาหลีเหนือ จีน และโซเวียต ขณะที่กองกำลังสหประชาชาติในสงครามเกาหลีรุกคืบไปยังแม่น้ำยาลู่ ประเทศจีนภายใต้ประธานเหมา เจ๋อตงได้เข้าสู่สงครามโดยอยู่ข้างเดียวกับเกาหลีเหนือภายใต้คิม อิล-ซ็อง

เพื่อเป็นการสร้างขวัญและกำลังใจ ใน ค.ศ. 1950 หม่า ฝูเหยา (麻扶摇) และเจิ้ง ลฺวี่เฉิง (郑律成) ได้ประพันธ์เพลงสรรเสริญกองทัพจีนชื่อว่า เพลงกองทัพอาสาประชาชนจีน (中国人民志愿军战歌) ซึ่งมีการกล่าวถึงแม่น้ำยาลู่ และต่อมาเพลงนี้ได้กลายเป็นหนึ่งในบทเพลงที่เป็นที่นิยมและเป็นตัวแทนการแสดงออกทางดนตรีที่ชัดเจนที่สุดของการที่จีนเข้าแทรกแซงในเกาหลี โดยมีเนื้อร้องว่า:

 หลังสงคราม 
ตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1990 แม่น้ำสายนี้มักถูกใช้เป็นเส้นทางที่ชาวเกาหลีเหนือใช้ข้ามไปยังประเทศจีนเพื่อหลบหนี แม้แม่น้ำตูเมนจะยังคงเป็นเส้นทางที่ผู้ลี้ภัยเหล่านี้เลือกใช้มากที่สุดก็ตาม

 เศรษฐกิจ 

แม่น้ำสายนี้มีความสำคัญต่อการผลิตไฟฟ้าพลังน้ำ และหนึ่งในเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียคือเขื่อนซูพุง ซึ่งมีความสูง  และยาวกว่า  ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของชินอึยจู ประเทศเกาหลีเหนือ เขื่อนแห่งนี้ได้สร้างทะเลสาบเทียมขึ้นครอบคลุมพื้นที่ส่วนหนึ่งของแม่น้ำ เรียกว่า ทะเลสาบซูพุง นอกจากนี้ แม่น้ำยังถูกใช้เพื่อการคมนาคมขนส่ง โดยเฉพาะการขนส่งไม้ซุงจากพื้นที่ป่าบริเวณริมฝั่งแม่น้ำ ทั้งยังเป็นแหล่งประมงสำหรับประชากรในท้องถิ่นอีกด้วย ทางตอนใต้ของเขื่อนซูพุงเป็นที่ตั้งของเขื่อนไท่ผิงวาน ส่วนทางตอนเหนือของเขื่อนซูพุงเป็นที่ตั้งของเขื่อนอุนบง ซึ่งเขื่อนทั้งสองแห่งนี้ผลิตไฟฟ้าพลังน้ำด้วยเช่นกัน

ในบริเวณดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำทางตอนเหนือของตานตงและติดกับภูเขาหูเป็นที่ตั้งของหมู่บ้านชาวเกาหลีเหนือหลายแห่ง มีรายงานว่าสภาพเศรษฐกิจในหมู่บ้านเหล่านี้ค่อนข้างยากจนและไม่มีไฟฟ้าใช้

 จุดข้ามแม่น้ำ 
 สะพานรถไฟพรมแดนข้ามแม่น้ำยาลู่ จี๋อาน จี๋อาน ประเทศจีน – มันโพ ประเทศเกาหลีเหนือ
 สะพานข้ามแม่น้ำยาลู่ใหม่ อยู่ระหว่างก่อสร้าง ตานตง ประเทศจีน – ชินอึยจู ประเทศเกาหลีเหนือ
 สะพานมิตรภาพจีน–เกาหลี ตานตง ประเทศจีน – ชินอึยจู ประเทศเกาหลีเหนือ

 แกลเลอรี

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Yalu River. สารานุกรมบริแทนนิกา.



ยาลู่
ย
ยาลู่
ยาลู่
หมวดหมู่:ภูมิศาสตร์เกาหลี
หมวดหมู่:เขตแดนจีน–เกาหลีเหนือ