พระอุปสีวเถระ

พระอุปสีวเถระ เป็นศิษย์ของพราหมณ์พาวรีที่ถูกส่งมาทูลถามปัญหาทั้ง 16 ต่อพระพุทธเจ้า ณ ปาสาณเจดีย์ โดยมีอชิตมาณพเป็นหัวหน้าคณะศิษย์ทั้ง  16 ของพราหมณ์พาวรี ต่อมาทั้งหมดได้บรรลุธรรมและอุปสมบทเป็นพระภิกษุในพระพุทธศาสนา เป็นผู้มีส่วนสำคัญในการช่วยพระพุทธเจ้าเผยแพร่พระพุทธศาสนา โดยนับเนื่องในพระอสีติมหาสาวก 80 องค์สำคัญของพระพุทธศาสนา

 ประวัติ

 ปัญหาของอุปสีวมาณพ 

อุปสีวมาณพ ทูลถามปัญหาว่า:

 ข้าแต่พระองค์ผู้ศากยะ ข้าพระองค์ผู้เดียว ไม่อาศัยธรรมหรือบุคคลอะไรแล้ว  
 ไม่สามารถจะข้ามห้วงน้ำใหญ่คือกิเลสได้  
 ข้าแต่พระองค์ผู้สมันตจักษุ ขอพระองค์จงตรัสบอก  
 ที่หน่วงเหนี่ยว อันข้าพระองค์พึงอาศัย ข้ามห้วงน้ำคือกิเลสนี้แก่ข้าพระองค์เถิด

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า:

 ดูกรอุปสีวะ ท่านจงเป็นผู้มีสติ  
 เพ่งอากิญจัญญายตนสมาบัติ อาศัยอารมณ์ว่า “ไม่มี” ดังนี้แล้ว  
 ข้ามห้วงน้ำคือกิเลสเสียเถิด  
 ท่านจงละกามทั้งหลายเสีย เป็นผู้เว้นจากความสงสัย  
 เห็นธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งตัณหาให้แจ่มแจ้ง ทั้งกลางวันกลางคืนเถิด

อุปสีวมาณพ ทูลถามต่อ:

 ผู้ใดปราศจากความกำหนัดยินดีในกามทั้งปวง  
 ละสมาบัติอื่นเสีย อาศัยอากิญจัญญายตนสมาบัติ  
 น้อมใจลงในสัญญาวิโมกข์ (คืออากิญจัญญายตนสมาบัติ ธรรมเปลื้องสัญญา)  
 เป็นอย่างยิ่ง ผู้นั้นเป็นผู้ไม่หวั่นไหว  
 พึงตั้งอยู่ในอากิญจัญญายตนพรหมโลกนั้นแลหรือ?

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า:

 ดูกรอุปสีวะ ผู้ใดปราศจากความกำหนัดยินดีในกามทั้งปวง  
 ละสมาบัติอื่นเสีย อาศัยอากิญจัญญายตนสมาบัติ  
 น้อมใจลงในสัญญาวิโมกข์เป็นอย่างยิ่ง  
 ผู้นั้นเป็นผู้ไม่หวั่นไหว พึงตั้งอยู่ในอากิญจัญญายตนพรหมโลกนั้น

อุปสีวมาณพ ทูลถามต่ออีกว่า:

 ข้าแต่พระองค์ผู้มีสมันตจักษุ  
 ถ้าผู้นั้นเป็นผู้ไม่หวั่นไหว พึงตั้งอยู่ในอากิญจัญญายตนพรหมโลกนั้น  
 สิ้นปีแม้มากไซร้ ผู้นั้นพึงพ้นจากทุกข์ต่าง ๆ  
 ในอากิญจัญญายตนพรหมโลกนั้นแหละ พึงเป็นผู้เยือกเย็น  
 หรือว่าวิญญาณของผู้เช่นนั้น พึงเกิดเพื่อถือปฏิสนธิอีก?

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า:

 ดูกรอุปสีวะ มุนีพ้นแล้วจากนามกาย  
 ย่อมถึงการตั้งอยู่ไม่ได้ ไม่ถึงการนับ  
 เปรียบเหมือนเปลวไฟอันถูกกำลังลมพัดไปแล้ว  
 ย่อมถึงการตั้งอยู่ไม่ได้ ไม่ถึงการนับ ฉะนั้นแล

อุปสีวมาณพ ทูลถามว่า:

 ท่านผู้นั้นถึงความตั้งอยู่ไม่ได้ ท่านผู้นั้นไม่มี  
 หรือว่าท่านผู้นั้นเป็นผู้ไม่มีโรค ด้วยความเป็นผู้เที่ยง?  
 ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นมุนี ขอพระองค์จงตรัสพยากรณ์ความข้อนั้น  
 ให้สำเร็จประโยชน์แก่ข้าพระองค์เถิด  
 เพราะว่าธรรมนั้น พระองค์ทรงรู้แจ้งแล้วด้วยประการนั้น

พระผู้มีพระภาคตรัสพยากรณ์ว่า:

 ดูกรอุปสีวะ ท่านผู้ถึงความตั้งอยู่ไม่ได้ ไม่มีประมาณ  
 ชนทั้งหลายจะพึงกล่าวท่านผู้นั้น ด้วยกิเลสมีราคะเป็นต้นใด  
 กิเลสมีราคะเป็นต้นนั้นของท่านไม่มี  
 เมื่อธรรม (มีขันธ์เป็นต้น) ทั้งปวง ท่านเพิกถอนขึ้นได้แล้ว  
 แม้ทางแห่งถ้อยคำทั้งหมด ก็เป็นอันท่านเพิกถอนขึ้นได้แล้ว

 บั้นปลายชีวิต 
ในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาไม่ระบุว่าท่านดับขันธปรินิพพานที่ใด แต่ท่านคงดำรงขันธ์อยู่พอสมควรแก่กาลจึงดับขันธปรินิพพาน

 อ้างอิง 

 สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส. (2525). ธรรมวิภาคปริเฉทที่ 2. พิมพ์ครั้งที่ 23. กรุงเทพฯ: คณะกรรมการแผนกตำรา มหามกุฏราชวิทยาลัย.

 ดูเพิ่ม 
พระอสีติมหาสาวก
พาวรีพราหมณ์

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์ 84000
 เว็บไชต ธรรมะ เกตเวย์ 

หมวดหมู่:พระสงฆ์
หมวดหมู่:พระอสีติมหาสาวก
หมวดหมู่:คำศัพท์ศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:บุคคลในศตวรรษที่ 6 ก่อนคริสตกาล
หมวดหมู่:บุคคลในพุทธประวัติ