โลกธรรม 8

โลกธรรม 8 หมายถึง ธรรมดาของโลก เรื่องของ ธรรมชาติของโลกที่ครอบงำสัตว์โลก และต้องเป็นไปตามนี้ โดยมี 8 ประการอันประกอบด้วย 

โลกธรรมฝ่ายอิฏฐารมณ์ คือ พอใจของมนุษย์ เป็นที่รักเป็นที่ปรารถนา

 ลาภ หมายความว่า ได้ผลประโยชน์ ได้มาซึ่งทรัพย์
 ยศ หมายความว่า ได้รับฐานันดรสูงขึ้น ได้อำนาจเป็นใหญ่เป็นโต 
 สรรเสริญ คือ ได้ยิน ได้ฟัง คำสรรเสริญคำชมเชย คำยกย่อง เป็นที่น่าพอใจ
 สุข คือ ได้ความสบายกาย สบายใจ ความเบิกบาน บันเทิงใจเริงใจ

โลกธรรมฝ่ายอนิฏฐารมณ์ คือ ความไม่พอใจของมนุษย์ ไม่เป็นที่ปรารถนา

 เสื่อมลาภ หมายความว่า เสียลาภไป ไม่อาจดำรงอยู่ได้
 เสื่อมยศ หมายถึง ถูกลดอำนาจความเป็นใหญ่ 
 นินทา หมายถึง ถูกตำหนิติเตียนว่าไม่ดี ถูกติฉินนินทา หรือถูกกล่าวร้ายให้เสียหาย
 ทุกข์ คือ ได้รับความทุกขเวทนา ทรมานกาย ทรมานใจพระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๑  พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๓ ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค ทสุตตรสูตร ที่ ๑๑. พระไตรปิฎกฉบับสยามรัฐ.  [ออนไลน์].  แหล่งข้อมูล : .  เข้าถึงเมื่อ 25-10-52

 คำจำกัดความ 
โลกธรรม 8 คือ สภาวะหรือเรื่องราวธรรมดาสามัญของโลก 8 ประการ ที่เกิดขึ้นและหมุนเวียนอยู่คู่กับชีวิตของสรรพสัตว์ทั้งปวง ไม่ว่าจะเป็นใครก็ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ หลักธรรมนี้เปรียบเสมือนกระแสของโลกที่มากระทบจิตใจ ทำให้เกิดความยินดี (พอใจ) และความยินร้าย (ไม่พอใจ)

แก่นแท้ของคำสอนนี้คือการฝึกฝนจิตใจให้มีสติและปัญญารู้เท่าทันสภาวะเหล่านี้ตามความเป็นจริง เพื่อให้จิตใจตั้งมั่นคง ไม่หวั่นไหวไปตามกระแสโลก คือไม่ฟูใจจนหลงระเริงเมื่อได้สิ่งดี และไม่เศร้าโศกจนเป็นทุกข์เมื่อต้องสูญเสียไป

โลกธรรม 8 แบ่งออกเป็น 2 ฝ่าย ฝ่ายละ 4 ประการที่ตรงข้ามกัน ดังนี้

 ฝ่ายอิฏฐารมณ์ (สิ่งที่น่าปรารถนา) 
เป็นสภาวะที่เมื่อเกิดขึ้นแล้วทำให้คนส่วนใหญ่รู้สึกพึงพอใจ ยินดี และเป็นสุข

 มีลาภ (Gain): การได้มาซึ่งผลประโยชน์ ทรัพย์สิน เงินทอง สิ่งของ หรือสภาวะที่ตนต้องการ
 มียศ (Status / Honor): การได้รับตำแหน่งที่สูงขึ้น ได้รับการยอมรับนับถือ มีอำนาจ มีเกียรติยศ และมีชื่อเสียงในสังคม
 สรรเสริญ (Praise): การได้รับคำชื่นชม การยกย่อง การสดุดีในคุณงามความดี หรือผลงานจากผู้อื่น
 สุข (Pleasure / Happiness): ความสบายกาย ความสบายใจ ความเบิกบาน ความรื่นเริงบันเทิงใจ

 ฝ่ายอนิฏฐารมณ์ (สิ่งที่ไม่น่าปรารถนา) 
เป็นสภาวะที่เมื่อเกิดขึ้นแล้วทำให้คนส่วนใหญ่รู้สึกไม่พึงพอใจ ขัดเคืองใจ และเป็นทุกข์

 เสื่อมลาภ (Loss): การสูญเสียผลประโยชน์ ทรัพย์สิน หรือสิ่งที่เคยได้มาต้องหมดไป สิ้นไป
 เสื่อมยศ (Loss of Status): การถูกลดตำแหน่ง การหมดอำนาจ การเสื่อมเสียเกียรติ หรือการสิ้นไปซึ่งชื่อเสียง
 นินทา (Blame / Criticism): การถูกตำหนิติเตียน การถูกกล่าวร้าย หรือการถูกวิพากษ์วิจารณ์ในทางที่ไม่ดี ไม่ว่าจะเป็นเรื่องจริงหรือไม่ก็ตาม
 ทุกข์ (Pain / Suffering): ความทุกข์ทรมานกาย ความไม่สบายใจ ความเดือดร้อนใจ ความเศร้าโศกเสียใจ

 หลักการปฏิบัติ 

 รู้เท่าทัน: ให้ยอมรับว่าทั้ง 8 อย่างนี้เป็นเรื่องธรรมดาของโลกที่ต้องเกิดขึ้น
 ไม่เที่ยงแท้: ให้พิจารณาว่าไม่มีสิ่งใดคงอยู่ตลอดไป สิ่งที่ดีก็ย่อมเสื่อมได้ สิ่งที่ร้ายก็ย่อมผ่านไป
 วางใจเป็นกลาง (อุเบกขา): คือเป้าหมายสูงสุดของการปฏิบัติ โดยใช้สติและปัญญากำกับจิตใจ ไม่ให้ดีใจหรือเสียใจจนเกินไปเมื่อต้องเผชิญกับโลกธรรมทั้งสองฝ่าย

 ดูเพิ่ม 
 โลกีย์

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ธรรมหมวด 8