สามราชาห้าจักรพรรดิ

สามราชาห้าจักรพรรดิ (; ) เป็นกลุ่มบุคคลหรือเทวดาซึ่งตำนานกล่าวว่า ปกครองภาคเหนือของจีนโบราณ

สามราชามาก่อนห้าจักรพรรดิ และห้าจักรพรรดินั้นมีผู้กำหนดว่า ปกครองอยู่ในราว 2852–2070 ปีก่อนคริสตกาล ปัจจุบัน อาจถือว่า บุคคลเหล่านี้เป็นวีรบุรุษทางวัฒนธรรม (culture hero)

ว่ากันว่า ราชาทั้งสามเป็นเทพหรือกึ่งเทพซึ่งสร้างความเป็นอยู่ที่ดีและอบรบสั่งสอนวิชาความรู้ต่าง ๆ ให้แก่ผู้คน เช่น สอนให้ใช้ไฟ สอนปลูกสร้างบ้านเรือน สอนทำเรือกสวนไร่นา ค้นพบหยูกยา รวมถึงจัดตั้งปฏิทินและอักษรจีน ส่วนมเหสีของราชาบางองค์ก็ว่า เป็นผู้คิดค้นวัฒนธรรมเกี่ยวกับผ้าไหม ส่วนจักรพรรดิทั้งห้าก็ว่า เป็นปราชญ์ตัวอย่างซึ่งมีคุณธรรมล้ำเลิศ มีอายุยืนยาว ปกครองผู้คนให้สงบร่มเย็น เอกสารจีนโบราณยังระบุว่า สามราชาและห้าจักรพรรดิมีลักษณะพิเศษต่าง ๆ กันออกไป

ยุคสมัยของสามราชาห้าจักรพรรดิอาจเป็นตำนานมากกว่าเรื่องจริง แต่เอกสารบางฉบับและการตีความใหม่ในบางแง่เห็นว่า ยุคสามราชาห้าจักรพรรดิมาก่อนยุคราชวงศ์เซี่ย (ซึ่งเป็นยุคก่อนประวัติศาสตร์ ไม่มีตัวอักษร และปรากฏแต่ในบันทึกสมัยหลังมากแล้ว)

คำว่า "หฺวังตี้" (皇帝) ซึ่งปัจจุบันแปลกันว่า "จักรพรรดิ" (emperor) นั้นก็มีที่มาจากคำว่า "หฺวัง" (ราชา) และ "ตี้" (จักรพรรดิ) อันเป็นคำเรียกกลุ่มสามราชาห้าจักรพรรดินี้ ผู้ใช้คำว่า "หฺวังตี้" เป็นบุคคลแรก คือ ฉินฉื่อหฺวังตี้ (秦始皇帝; "ปฐมจักรพรรดิฉิน") แห่งรัฐฉิน (秦国)

รายชื่อ

เอกสารโบราณระบุองค์ประกอบของสามราชาห้าจักรพรรดิไว้ต่างกันไป เอกสารส่วนใหญ่เขียนในสมัยหลังยุคสามราชาห้าจักรพรรดิมากแล้ว บางฉบับก็หลายร้อยปี บางฉบับเป็นพันปี และมักสร้างขึ้นจากความต้องการของผู้ปกครองในสมัยนั้น ๆ ที่ประสงค์จะแสดงว่า ตนสืบสายมาจากวีรบุรุษในตำนาน มากกว่าจะแสดงข้อเท็จจริงทางประวัติ เนื้อหาจึงมักเป็นไปในเชิงนิทานหรือตำนาน

แม้เรียกว่า "สามราชา" แต่บุคคลที่เอกสารต่าง ๆ ระบุว่า เป็นสามราชา มีถึงสิบเอ็ดคน คือ ก้งกง (共工), จักรพรรดิเหลือง (黄帝), จู้หรง (祝融), เฉินหนง (神農), ซุ่ยเหริน (燧人), ตี้หฺวัง (地皇; "เจ้าโลก"), เทียนหฺวัง (天皇; "เจ้าฟ้า"), ไท่หฺวัง (泰皇; "เจ้าใหญ่"), นฺหวี่วา (女媧), ฝูซี (伏羲), และเหรินหฺวัง (人皇; "เจ้าคน")

ส่วนที่เรียกว่า "ห้าจักรพรรดิ" มีแปดคน คือ คู่ (嚳), จักรพรรดิเหลือง (黄帝), จฺวันซฺวี (顓頊), เฉ่าเฮ่า (少昊), ชุ่น (舜), ไท่เฮ่า (太昊), หยาน (炎), และเหยา (堯)

 เอกสาร สามราชา ห้าจักรพรรดิ ฉื่อจี้ (史記) ของซือหม่า เชียน (司馬遷)  เทียนหฺวัง หรือฝูซี
 ตี้หฺวัง หรือนฺหวี่วา
 ไท่หฺวัง หรือเฉินหนง จักรพรรดิเหลือง
 จฺวันซฺวี
 คู่
 เหยา
 ชุ่น ตี้หวังชื่อซี่ (帝王世系) ฝูซี
 เฉินหนง
 จักรพรรดิเหลือง เฉ่าเฮ่า
 จฺวันซฺวี
 คู่
 เหยา
 ชุ่น ชื่อเปิ่น (世本) ฝูซี
 เฉินหนง
 จักรพรรดิเหลือง ไป๋หู่ทงอี้ (白虎通義) ฝูซี
 เฉินหนง
 จู้หรง หรือซุ่ยเหริน เฟิงสูทงอี้ (風俗通義) ฝูซี
 นฺหวี่วา
 เฉินหนง อี้เหวินเล่ย์จฺวี่ (藝文類聚) 
 เทียนหฺวัง
 ตี้หฺวัง
 เหรินหฺวัง ทงเจี้ยนไว่จี้ (通鑑外紀) ฝูซี
 เฉินหนง
 ก้งกง ชุนชิว-ยฺวิ่นโต้วชู (春秋運斗樞)  ชุนชิว-ยฺเหวียนมิ่งเปา (春秋元命苞) ฝูซี
 นฺหวี่วา
 เฉินหนง ช่างชูต้าฉวน (尚書大傳) ฝูซี
 นฺหวี่วา
 ซุ่ยเหริน ตี้หวังชื่อจี้ (帝王世紀) ฝูซี
 เฉินหนง
 จักรพรรดิเหลือง อี้จิง (易經) ไท่เฮ่า
 หยาน
 จักรพรรดิเหลือง
 เหยา
 ชุ่น เฉียนฟูลุ่น (潛夫論)
|
|
 ไท่เฮ่า
 หยาน
 จักรพรรดิเหลือง
 เฉ่าเฮ่า
 จฺวันซฺวี
|-
| จือจื้อทงเจี้ยนไว่จี้'' (資治通鑒外紀) จักรพรรดิเหลือง
 เฉ่าเฮ่า
 จฺวันซฺวี
 คู่
 เหยา

แผนผังการสืบสกุลของห้าจักรพรรดิ

รูป

อ้างอิง

 อ่านเพิ่ม 




จักรพรรดิจีน
หมวดหมู่:ผู้ปกครองในตำนาน
หมวดหมู่:สหัสวรรษที่ 3 ก่อนคริสตกาล