พระพิมลธรรม

พระพิมลธรรม เป็นราชทินนามสมณศักดิ์พระราชาคณะเจ้าคณะรองรูปหนึ่ง ในสมัยหลัง ๆ ได้พระราชทานเฉพาะพระภิกษุฝ่ายมหานิกาย ปัจจุบันไม่มีพระราชาคณะรูปใดได้รับราชทินนามนี้

 ประวัติ 
สมณศักดิ์ที่ "พระพิมลธรรม" ปรากฏครั้งแรกในรัชสมัยสมเด็จพระศรีเสาวภาคย์ ว่าพระศรีสินซึ่งผนวชอยู่วัดระฆังเป็นผู้รู้พระไตรปิฎกและชำนาญพระเวท มีสมณศักดิ์เป็นพระพิมลธรรม์อนันตปรีชา ได้ปราบดาภิเษกเป็นสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม ในทำเนียบตำแหน่งพระราชาคณะในกรุงครั้งกรุงเก่า ระบุว่าพระพิมลธรรม วัดรามาวาส เป็นเจ้าคณะรองคณะคามวาสีฝ่ายซ้าย ถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ได้เปลี่ยนเป็นเจ้าคณะรองคณะเหนือ แต่ก็มีข้อมูลว่า "พระพิมลธรรม" เป็นพระอาจารย์อีกรูปหนึ่งของสมเด็จพระนารายณ์ ทรงปรึกษาข้อราชการบ่อยครั้ง โดยเฉพาะเรื่องโหราศาสตร์ เชื่อกันว่าทำนายได้แม่นยำมาก เช่น เมื่อสมเด็จพระนารายณ์ ยกทัพไปตีเมืองอังวะ ครั้งนั้นพระยาสีราชเดโชถูกพม่าจับไป สมเด็จพระนารายณ์ทรงทราบข่าวก็ดำรัสสั่งตำรวจหลวงไปนิมนต์พระพิมลธรรม วัดระฆังเข้ามาให้จับยามดู พระพิมลธรรมตรวจดูแล้วถวายพยากรณ์ว่า พระยาสีหราชเดโชชัยจะสามารถหลุดฟื้นมาได้และกลับได้ชัยชนะ ซึ่งเหตุการณ์ก็เป็นไปตามคำทำนายนั้น 

 ฐานานุกรม 
พระพิมลธรรม มีฐานานุศักดิ์ตั้งฐานานุกรมได้ 8 รูป ดังนี้ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศสถาปนาสมณศักดิ์, ฉบับพิเศษ, เล่ม 105, ตอนที่ 35, 4 มีนาคม 2531, หน้า 5
 พระครูปลัดสุวัฒนศีลคุณ วิบุลธรรมคณิสสร ธุราธรมหาคณานุนายก

 พระครูวินัยธร
 พระครูสรวิชัย พระครูคู่สวด
 พระครูธรรมบาล
 พระครูใบฎีกา

 พระครูธรรมธร
 พระครูไกรสรวิลาส พระครูคู่สวด
 พระครูสมุห์

 สมัยรัตนโกสินทร์ 
ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์มีผู้ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ที่ "พระพิมลธรรม" ดังนี้
 ลำดับที่  รายนาม  วัด  ดำรงสมณศักดิ์ 1  พระพิมลธรรม  วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2325 - 2337 2  พระพิมลธรรม (มี)  วัดราชบุรณราชวรวิหาร  พ.ศ. 2337 - ???? 3  พระพิมลธรรม (อาจ)  วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. ???? - 2359 4  พระพิมลธรรม (ด่อน)  วัดหงส์รัตนารามราชวรวิหาร  พ.ศ. 2359 - 2363 5  พระพิมลธรรม (ทองดี)  วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2463 - ???? 6  พระพิมลธรรม (พร)  วัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2373 - ???? 7  พระพิมลธรรม (อู่)  วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2368 - 2394 8  พระพิมลธรรม (จี่)  วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร  พ.ศ. 2394 - 2400 9  พระพิมลธรรม (ยิ้ม)  วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2400 - 2412 10  พระพิมลธรรม (ทับ พุทฺธสิริ)  วัดโสมนัสราชวรวิหาร  พ.ศ. 2415 - 2422 11  พระพิมลธรรม (อ้น)  วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร   พ.ศ. 2422 - 2432 12  หม่อมเจ้าพระพิมลธรรม์ (ทัด เสนีวงศ์)  วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2435 - 2437 13  พระพิมลธรรม (ฑิต อุทโย)  วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2438 - 2443 14  พระพิมลธรรม (ยัง เขมาภิรโต)  วัดโสมนัสราชวรวิหาร  พ.ศ. 2443 - 2453 15  พระพิมลธรรม (หม่อมราชวงศ์เจริญ ญาณฉนฺโท)  วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2453 - 2464 16  พระพิมลธรรม (เฮง เขมจารี)  วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2471 - 2482 17  พระพิมลธรรม (นาค สุมนนาโค)  วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2482 - 2485 18  พระพิมลธรรม (ช้อย ฐานทตฺโต)  วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2488 - 2491 19  พระพิมลธรรม (อาจ อาสโภ)  วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร  พ.ศ. 2492 - 2503พ.ศ. 2518 - 2528 20  พระพิมลธรรม (ชอบ อนุจารี)  วัดราษฎร์บำรุง  พ.ศ. 2530 - 2535

 อ้างอิง