อัยการสูงสุด (ประเทศไทย)

อัยการสูงสุด ( , ตัวย่อ : อสส.) คือตำแหน่งข้าราชการอัยการ ชั้น 8พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายอัยการ พ.ศ. 2553  และเป็นผู้บังคับบัญชาสูงสุดของพนักงานอัยการในสำนักงานอัยการสูงสุดพระราชบัญญัติองค์กรอัยการและพนักงานอัยการ พ.ศ. 2553   มีอำนาจในการเข้าไปดำเนินคดีได้ทุกศาลในราชอาณาจักร และสามารถมอบอำนาจหน้าที่ให้แก่พนักงานอัยการผู้ใต้บังคับบัญชาได้ โดยพนักงานอัยการนั้นมีหน้าที่เป็นทนายแผ่นดินหรือนักกฎหมายให้แก่รัฐ เป็นผู้รับผิดชอบการดำเนินคดีอาญาในนามของรัฐ 

ส่วนสำนักงานอัยการสูงสุดเป็นองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญที่ใช้อำนาจกึ่งตุลาการอายุธ สมานเดชา. อำนาจหน้าที่ของอัยการสูงสุด : ศึกษาเปรียบเทียบกับสหรัฐอเมริกาและญี่ปุ่น (นิติศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์) 2534 รับพิจารณาสั่งคดีขึ้นสู่ศาลและว่าความ เพื่อปกป้องผลประโยชน์ของประชาชนและรัฐตามหลักนิติรัฐ

ในประเทศไทยแต่เดิมเรียกตำแหน่งนี้ว่า “อธิบดีกรมอัยการ” เมื่อครั้งสำนักงานอัยการสูงสุดเป็นหน่วยงานระดับกรม ซึ่งกรมอัยการก่อตั้งขึ้นมาเมื่อปี พ.ศ. 2436 สังกัดกระทรวงมหาดไทย จนวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2534 คณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ (รสช.) จึงได้มีประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 47ประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 47 และฉบับที่ 49ประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 49 ลงวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2534  (soc.go.th) แยกกรมอัยการออกจากกระทรวงมหาดไทย ไปเป็นหน่วยงานราชการอิสระไม่สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี กระทรวง หรือทบวงใด แต่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของนายกรัฐมนตรีโดยตรง เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพในการปฏิบัติหน้าที่ยิ่งขึ้น และเพื่อมิให้อิทธิพลทางการเมืองก้าวก่ายการดำเนินคดี ซึ่งจะทำให้เกิดความเป็นธรรมแก่ประชาชนโดยส่วนรวมยิ่งขึ้น มี ศ.ดร.โกเมน ภัทรภิรมย์ อธิบดีกรมอัยการขณะนั้นเป็น "อัยการสูงสุด" คนแรก 

ปัจจุบัน อิทธิพร แก้วทิพย์ ดำรงตำแหน่งเป็นอัยการสูงสุด

 การได้มาซึ่งอัยการสูงสุดและการพ้นจากตำแหน่ง 
ประธานคณะกรรมการอัยการ (ก.อ.) จะเป็นผู้เสนอชื่อผู้สมควรดำรงตำแหน่งอัยการสูงสุด โดยคํานึงถึงอาวุโส ความรู้ความสามารถ ความรับผิดชอบ ประวัติ การปฏิบัติราชการ และพฤติกรรมทางจริยธรรมของบุคคลนั้น ต่อ ก.อ. จากนั้น ก.อ. จะมีมติเสนอชื่อผู้สมควรดำรงตำแหน่งอัยการสูงสุดต่อวุฒิสภาเพื่อขอความเห็นชอบ โดยประธานวุฒิสภาเป็นผู้รับสนองพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง

ส่วนการพ้นจากตำแหน่งอัยการสูงสุดนั้น มีเหตุเช่นเดียวกับพนักงานอัยการ คือ

 ตาย
 พ้นจากราชการเมื่ออายุครบ 65 ปี
 ได้รับอนุญาตให้ลาออก
 โอนไปรับราชการเป็นข้าราชการธุรการหรือข้าราชการฝ่ายอื่น
 ออกจากราชการเพื่อไปรับราชการทหาร
 ถูกสั่งให้ออกจากราชการด้วยเหตุที่ไม่เหมาะสมจะดำรงตำแหน่ง ขาดคุณสมบัติ หรือทุพพหภาพ
 ถูกสั่งโทษไล่ออก ปลดออก หรือให้ออก

ทั้งนี้ กรณีพ้นจากตำแหน่งด้วยเหตุตามข้อ 4 ข้อ 6 และข้อ 7 ต้องได้รับความเห็นชอบจากวุฒิสภา

 อำนาจหน้าที่ของอัยการสูงสุด 
อัยการสูงสุดมีอำนาจหน้าที่ ตามที่กฎหมายต่าง ๆ กำหนดไว้ เช่น
 ฟ้องคดีอาญา ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 28
 ให้พนักงานอัยการไปช่วยราชการในอีกท้องที่หนึ่งเป็นการชั่วคราว ตามพระราชบัญญัติองค์กรอัยการและพนักงานอัยการ พ.ศ. 2553 มาตรา 15
 อำนาจหน้าที่ในการบริหารสำนักงานอัยการสูงสุด ตามพระราชบัญญัติองค์กรอัยการและพนักงานอัยการ พ.ศ. 2553 มาตรา 27

อำนาจเฉพาะตัวของอัยการสูงสุด (พระราชบัญญัติองค์กรอัยการและพนักงานอัยการฯ มาตรา 19)

 สอบสวนและฟ้องคดีอาญาที่เกิดนอกราชอาณาจักร ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 20 วรรคหก
 สั่งสอบสวนเพิ่มเติมหรือให้ส่งพยานหลักฐานมาเพิ่มเติม ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 143
 ชี้ขาดความเห็นแย้งสั่งไม่ฟ้อง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 145
 สั่งไม่ฟ้องคดีที่ไม่เป็นประโยชน์ของประชาชน ตามพระราชบัญญัติองค์กรอัยการและพนักงานอัยการ พ.ศ. 2553 มาตรา 21

กรณีข้างต้นกำหนดให้เป็นอำนาจของอัยการสูงสุดเท่านั้น จะมอบอำนาจให้ผู้อื่นดำเนินการแทนมิได้

 รายนามอธิบดีกรมอัยการและอัยการสูงสุดของไทย 
 กรมอัยการ(พ.ศ. 2436 - พ.ศ. 2534)ลำดับรูปรายนามและยศระยะเวลาการดำรงตำแหน่งหมายเหตุ1100pxขุนหลวงพระยาไกรสี (เปล่ง เวภาระ)ขุนหลวงพระยาไกรสี จัดงานฌาปนกิจศพ หลังตาย ไป 80 กว่าปี (silpa-mag.com)พ.ศ. 2436 - 2444ถึงแก่อนิจกรรมระหว่างดำรงตำแหน่ง2100pxพระยาอรรถการประสิทธิ์ (วิลเลียม แอลเฟรด คุณะดิลก) แจ้งความกระทรวงยุติธรรม เรื่อง ให้พระยาอรรถการประสิทธิ์เป็นอธิบดีกรมอัยการพ.ศ. 2445 - 2455ปฏิบัติหน้าที่ว่าที่เจ้ากรมอัยการพ.ศ. 2455 - 24603100pxพระยาอรรถการยบดี (ชุ่ม อรรถจินดา) พ.ศ. 2461 - 24664100pxพระยาเทพวิทุรพหุลศรุตบดี (บุญช่วย วณิกกุล) พ.ศ. 2466 - 24715100pxพระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา)พ.ศ. 2471 - 24776100pxพระยาอรรถการีย์นิพนธ์ (สิทธิ จุณณานนท์) ประกาศ ตั้งอธิบดีกรมอัยการพ.ศ. 2477 - 24887100pxพระยาอรรถกรมมณุตตี (อรรถกรม ศรียาภัย) ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งผู้รักษาการในตำแหน่งอธิบดีกรมอัยการพ.ศ. 2488 - 24898100pxพระสารการประสิทธิ์ (พิณ คุณะเกษม) ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งอธิบดีกรมอัยการพ.ศ. 2489 - 1 กรกฎาคม 2491ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง อนุญาตให้อธิบดีกรมอัยการลาออกจากราชการลาออกจากราชการ9100pxหลวงอรรถปรีชาชนูปการ (ฉอรรถ แสนโกศิก) ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แต่งตั้งผู้รักษาการในตำแหน่งอธิบดีกรมอัยการ ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งอธิบดีกรมอัยการพ.ศ. 2491 - 250510100pxเล็ก จุณณานนท์ 1 ตุลาคม 2505 – 30 มิถุนายน 251111100pxกมล วรรณประภา 1 กรกฎาคม 2511 – 31 มีนาคม 251212100pxโชติ สุวรรณโพธิ์ศรี 1 เมษายน 2512 – 30 กันยายน 251213100pxสงวน ชูปัญญา 1 ตุลาคม 2512 – 30 กันยายน 251514100pxโปร่ง เปล่งศรีงาม 1 ตุลาคม 2515 – 30 กันยายน 251815100pxอุทัย กัปปิยบุตร 1 ตุลาคม 2518 – 30 กันยายน 251916100pxศาสตราจารย์พิเศษ ประเทือง กีรติบุตร 1 ตุลาคม 2519 – 31 กรกฎาคม 252417100pxสุจินต์ ทิมสุวรรณ 1 สิงหาคม 2524 – 31 กรกฎาคม 2530ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง อนุญาตให้ข้าราชการอัยการลาออกจากราชการ อนุญาตให้นายสุจินต์ ทิมสุวรรณ อธิบดีกรมอัยการลาออกจากราชการลาออกจากราชการก่อนครบวาระ18(1)100pxศาสตราจารย์พิเศษ ดร.โกเมน ภัทรภิรมย์ 1 สิงหาคม 2530 – 28 กุมภาพันธ์ 2534

 สำนักงานอัยการสูงสุด(ตั้งแต่ พ.ศ. 2534)ลำดับรูปรายนามและยศระยะเวลาการดำรงตำแหน่งหมายเหตุ18(2)100pxศาสตราจารย์พิเศษ ดร.โกเมน ภัทรภิรมย์ 1 มี.ค. 2534 - 1 ต.ค. 253619100pxโอภาส อรุณินท์ 1 ต.ค. 2536 - 30 ก.ย. 253720100pxศาสตราจารย์ ดร.คณิต ณ นคร 1 ต.ค. 2537 - 30 ก.ย. 254021100pxศาสตราจารย์พิเศษ สุชาติ ไตรประสิทธิ์ 1 ต.ค. 2540 - 30 ก.ย. 254422100pxวิเชียร วิริยะประสิทธิ์1 ต.ค. 2544 - 30 ก.ย. 254623100pxศาสตราจารย์พิเศษ เรวัต  ฉ่ำเฉลิม 1 ต.ค. 2546 - 30 ก.ย. 254724100pxศาสตราจารย์พิเศษ คัมภีร์  แก้วเจริญ 1 ต.ค. 2547 - 30 ก.ย. 254825100pxพชร ยุติธรรมดำรง 1 ต.ค. 2548 - 30 ก.ย. 2550ประกาศสำนักงานอัยการสูงสุด เรื่อง ข้าราชการอัยการพ้นจากราชการ (นายพชร ยุติธรรมดำรง)26100pxศาสตราจารย์พิเศษ ชัยเกษม นิติสิริ ประกาศสภานิติบัญญัติแห่งชาติ เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการอัยการ (นายชัยเกษม นิติสิริ)1 ต.ค. 2550 - 30 กันยายน 255227100pxศาสตราจารย์พิเศษ จุลสิงห์ วสันตสิงห์ ประกาศวุฒิสภา เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการอัยการ (นายจุลสิงห์ วสันตสิงห์)1 ต.ค. 2552 - 30 ก.ย. 255628100pxศาสตราจารย์พิเศษ อรรถพล ใหญ่สว่างประวัติ อรรถพล ใหญ่สว่าง ประกาศวุฒิสภา เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการอัยการ [นายอรรถพล  ใหญ่สว่าง]1 ต.ค. 2556 - 26 มิ.ย. 255729100pxตระกูล วินิจนัยภาค 27 มิ.ย.2557 - 30 ก.ย. 255830100pxร้อยตำรวจตรี พงษ์นิวัฒน์ ยุทธภัณฑ์บริภารประกาศสภานิติบัญญัติแห่งชาติ เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการอัยการ   [ร้อยตำรวจตรี พงษ์นิวัฒน์ ยุทธภัณฑ์บริภาร] 1 ต.ค. 2558 - 30 ก.ย. 256031100pxศาสตราจารย์พิเศษ เข็มชัย ชุติวงศ์ประกาศสภานิติบัญญัติแห่งชาติ เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการอัยการ [นายเข็มชัย ชุติวงศ์] 1 ต.ค. 2560 - 30 ก.ย. 256232100pxวงศ์สกุล กิตติพรหมวงศ์ ประกาศวุฒิสภา เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการอัยการ [นายวงศ์สกุล กิตติพรหมวงศ์]1 ต.ค. 2562 - 30 ก.ย. 256433100pxสิงห์ชัย ทนินซ้อน ประกาศวุฒิสภา เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการอัยการ [นายสิงห์ชัย ทนินซ้อน]1 ต.ค. 2564 - 30 ก.ย. 256534100pxนารี ตัณฑเสถียร ประกาศวุฒิสภา เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการอัยการ [นางสาวนารี ตัณฑเสถียร]1 ต.ค. 2565 - 30 ก.ย. 2566อัยการสูงสุดหญิงคนแรก35100pxอำนาจ เจตน์เจริญรักษ์ ประกาศวุฒิสภา เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการอัยการ1 ต.ค. 2566 - 30 ก.ย. 2567ก.อ.มติเอกฉันท์ ตั้ง 'อำนาจ เจตน์เจริญรักษ์' เป็น 'อัยการสูงสุด' คนที่ 1836100pxไพรัช พรสมบูรณ์ศิริ 1 ต.ค. 2567 - 30 ก.ย. 2568 37100pxอิทธิพร แก้วทิพย์ 1 ต.ค. 2568 - ปัจจุบัน

 คณะกรรมการอัยการ (ก.อ.) 
เดิมพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายอัยการ พ.ศ. 2521พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายอัยการ พ.ศ. 2521 (soc.go.th) ระบุให้ตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเป็น ประธานคณะกรรมการอัยการ (ก.อ.) โดยตำแหน่ง ส่วนอัยการสูงสุด (ขณะนั้นเรียกว่าอธิบดีกรมอัยการ) เป็นรองประธานคณะกรรมการอัยการโดยตำแหน่ง จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2534 คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (รสช.) กำหนดให้ประธาน ก.อ. มาจากการเลือกตั้งโดยข้าราชการอัยการโดยตรง  

ต่อมาในพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายอัยการ พ.ศ. 2553 ได้กำหนดให้อัยการสูงสุดเป็นประธาน ก.อ. โดยตำแหน่ง ต่อมาในปี พ.ศ. 2561 ได้มรการแก้ไขให้ประธาน ก.อ. มาจากการเลือกตั้งโดยข้าราชการอัยการโดยตรง (เว้นแต่ผู้ดำรงตำแหน่งอัยการผู้ช่วย จะไม่มีสิทธิเลือกตั้งนี้)พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายอัยการ (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2561  เพื่อให้การบริหารงานบุคคลข้าราชการอัยการเป็นอิสระและปลอดจากการเมืองอย่างแท้จริง โดยต้องมีคุณสมบัติเป็นผู้รับบำเหน็จหรือบำนาญตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญข้าราชการหรือกฎหมายว่าด้วยกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ และเคยรับราชการเป็นข้าราชการอัยการมาแล้วในตำแหน่งไม่ต่ำกว่าอธิบดีอัยการหรืออธิบดีอัยการภาค หรือเคยรับราชการในตำแหน่งไม่ต่ำกว่าอธิบดีหรือหัวหน้าส่วนราชการที่เทียบเท่า  ทั้งนี้ ต้องไม่เคยเป็นสมาชิกหรือเจ้าหน้าที่พรรคการเมืองในระยะสิบปีก่อนได้รับเลือก 

สำหรับองค์ประกอบของคณะกรรมการอัยการ (ก.อ.) พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายอัยการ พ.ศ. 2553 (แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2561) ประกอบด้วย

(1) ประธาน ก.อ. ซึ่งข้าราชการอัยการเป็นผู้เลือก (เว้นแต่ผู้ดำรงตำแหน่งอัยการผู้ช่วย) จากผู้ที่มีคุณสมบัติข้างต้น ซึ่งประธาน ก.อ. คนปัจจุบันคือ นายเรวัตร จันทร์ประเสริฐ

(2) อัยการสูงสุด เป็นรองประธาน ก.อ.

(3) รองอัยการสูงสุดตามลำดับอาวุโสจำนวนห้าคน เป็นกรรมการอัยการ

(4) กรรมการอัยการผู้ทรงคุณวุฒิจำนวนหกคน ซึ่งข้าราชการอัยการเป็นผู้เลือก (เว้นแต่ผู้ดำรงตำแหน่งอัยการผู้ช่วย) จาก

(ก) ข้าราชการอัยการชั้น 5 ขึ้นไป ซึ่งมิได้เป็นกรรมการอัยการโดยตำแหน่งอยู่แล้วจำนวนสี่คน

(ข) ผู้รับบำเหน็จหรือบำนาญตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญข้าราชการ หรือกฎหมายว่าด้วยกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ ซึ่งเคยรับราชการเป็นข้าราชการอัยการมาแล้วจำนวนสองคน

(5) กรรมการอัยการผู้ทรงคุณวุฒิจำนวนสองคน ซึ่งข้าราชการอัยการเป็นผู้เลือก (เว้นแต่ผู้ดำรงตำแหน่งอัยการผู้ช่วย) จากผู้ซึ่งไม่เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการอัยการมาก่อน และเป็นผู้ทรงคุณวุฒิด้านการงบประมาณ ด้านการพัฒนาองค์กร หรือด้านการบริหารจัดการ

 สำนักงานอัยการสูงสุดของไทย 

 อ้างอิง 

  แหล่งข้อมูลอื่น 

 พระราชบัญญัติองค์กรอัยการและพนักงานอัยการ พ.ศ. 2553 
 เว็บไซต์สำนักงานอัยการสูงสุด

หมวดหมู่:องค์กรตามรัฐธรรมนูญของไทย

หมวดหมู่:นักกฎหมายชาวไทย