อาณาจักรหลวงพระบาง

อาณาจักรหลวงพระบาง อยู่ทางประเทศลาวตอนเหนือ ภายหลังเมื่อรวมลาวเป็นหนึ่งแล้ว ก็ยังเป็นเมืองหลวงของลาว จนกระทั่งเปลี่ยนแปลงการปกครอง 

หลังเจ้ากิสราช กับเจ้าองค์นก (องค์ดำ) มาชิงเอาเมืองหลวงพระบางได้ ก็ประกาศขึ้นครองราชสมบัติของนครหลวงพระบางในระหว่างพ.ศ. 2250 ถึง พ.ศ. 2269 เจ้ากิ่งกิสราชขึ้นครองราชย์ ต่อมาเจ้าอินทโฉมอนุชาเป็นกบฏหนีไปอยู่สิบสองปันนา พระเจ้ากิ่งกิสราชอยู่ในราชสมบัติจนถึงปี พ.ศ. 2269 เป็นรัชสมัยเดียวกับพระเจ้าชัยเชษฐาธิราชที่ 2 หรือ พระเจ้าองค์ไชยเว้ครองนครเวียงจันทน์ พระเจ้าสร้อยศรีสมุทรครองนครจำปาศักดิ์ พระเจ้ากิ่งกิสราชมีพระธิดานามว่าเจ้าแท่นขาว เจ้าแท่นคำ ไม่มีพระโอรสกระทั่งพระองค์สวรรคตขุนนางยกราชสมบัติให้แก่เจ้าองค์คำและให้เสกสมรสกับเจ้าแท่นขาว เจ้าแท่นคำพระธิดาในพระเจ้ากิ่งกิสราช ครั้นในรัชสมัยเจ้าโชติกะ กองทัพญวนได้ยกทัพมาจากทางทิศตะวันออก บุกเข้ายึดเมืองพวนและเข้าประชิดแดนหลวงพระบาง ในเวลาที่เจ้าอินทโฉมสวรรคต เสนาอำมาตย์จึงนำบรรดาพระโอรสของเจ้าอินทโฉมเสี่ยงทายให้เป็นแม่ทัพไปตีพวกญวนแตกพ่ายกลับไป จึงอัญเชิญขึ้นเสวยราชย์สมบัติแทนได้ 8 เดือน บรรดาพระประยูรญาติจึงไม่พอพระทัย จึงยอมสละราชสมบัติให้แก่เจ้าโชติกะปีนั้นเอง ต่อมาทัพพม่ายกทัพใหญ่มารุกรานหลวงพระบางเจ้าโชติกะเสด็จหนีออกไปจากนคร ปล่อยให้เจ้าสุริยวงศ์รักษาเมืองแทน พม่าตีหลวงพระบางได้จับตัวเจ้าอินทะวงศ์และกวาดต้อนผู้คนไปยังพม่า

ต่อมา เจ้าอินทะวงศ์ หนีกลับพม่ามาซ่องสุมผู้คนอยู่ในเขตเมืองแถงแล้วยกทัพมายึดหลวงพระบางไว้ เจ้าโชติกะหนีไปตั้งค่ายอยู่นอกเมือง เตรียมจะยกทัพมาสู้รบ เจ้าหญิงศรีคำกองซึ่งเป็นพระขนิษฐาของเจ้าโชติกะเกลี้ยกล่อมมิให้ทั้ง 2 ฝ่ายรบราฆ่าฟันกันเอง จึงมอบราชสบัติให้แก่เจ้าสุริยวงศาในปี พ.ศ. 2314 หลวงพระบางมีเรื่องขัดแย้งกับนครเวียงจันทน์ในสมัยเจ้าสุริยวงศา จนล่วงมาถึงรัชสมัยเจ้าอุ่นคำ หลวงพระบางและเวียงจันทน์ไม่ปกติสุข ด้วยชาวฮ่อหนีมาจากยูนนาน ประเทศจีน เหตุการณ์สงบลงเนื่องจากทางฝ่ายญวนได้ตีขนาบมาอีกด้านหนึ่ง จนมาถึงสมัยพระเจ้าสักรินทรฤทธิ์ เพราะอันเนื่องมาจากเหตุการณ์ที่ไทยต้องทำสงครามกับฝรั่งเศสนั้นเอง จึงส่งผลทำให้ไทยต้องยอมยกดินแดนฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงซึ่งมีเมืองหลวงพระบางอยู่ด้วยนั้นให้ตกไปเป็นของฝรั่งเศสแทน เมื่อวันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ. 2436

 การปกครองของอาณาจักรสยาม 
เมื่อสูญเสียเอกราชในปี พ.ศ. 2321 พระเจ้าสุริยวงศ์ พระมหากษัตริย์ องค์ที่ 6 แห่งอาณาจักรล้านช้างหลวงพระบาง ถูกคุมตัวลงไปที่กรุงธนบุรีภายหลังจึงถูกส่งคืนมาเป็นเจ้าผู้ครองนครหลวงพระบาง และเสด็จสวรรคตในปี พ.ศ. 2334 บรรดาเสนาอำมาตย์จึงทูลเชิญเจ้าอนุรุทธ พระอนุชาของเจ้าสุริยวงศ์ขึ้นครองราชย์ เมื่อเจ้านันทเสนแห่งเวียงจันทน์ยกทัพมาตีเมืองหลวงพระบางได้ เจ้าอนุรุทธจึงถูกส่งลงไปขังที่กรุงเทพฯ อยู่ 4 ปี จึงได้เสด็จกลับมาขึ้นครองราชย์ตามเดิม และเสด็จสวรรคตในปี พ.ศ. 2339 เจ้ามันธาตุราช พระโอรสของเจ้าอนุรุทธะ จึงได้ขึ้นครองเมืองแทนในปี พ.ศ. 2360 ต่อมาเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เสด็จสวรรคต เจ้ามันธาตุราชจึงได้เสด็จลงไปกรุงเทพฯ เพื่ออุปสมบทต่อหน้าพระบรมศพแล้วจึงเสด็จกลับมาครองครองราชย์ตามเดิม โดยในปี พ.ศ. 2370 เกิดเหตุการณ์กบฏเจ้าอนุวงศ์ เจ้ามันธาตุราชจึงได้ส่งกำลังพลไปช่วยกองทัพไทยตีเมืองเวียงจันทน์

เมื่อเจ้ามันธาตุราช สิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ. 2379 ทางกรุงเทพฯ จึงตั้งให้เจ้าสุกเสริม โอรสของเจ้ามันธาตุราชขึ้นเป็นพระเจ้าแผ่นดินหลวงพระบางในปี พ.ศ. 2381 และสิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ. 2393 เจ้าจันทราชราช โอรสองค์ที่ 2 ของเจ้ามันธาตุราชได้ครองราชสืบแทนและครองราชย์อยู่ 20 ปี จึงสวรรคตในปี พ.ศ. 2414 ทำให้เจ้าอุ่นคำโอรสของเจ้ามันธาตุราช ได้ครองราชสมบัติสืบต่อ ในรัชสมัยเจ้าอุ่นคำนี้ได้เกิดกบฏฮ่อขึ้นทำให้พระองค์หนีไปอยู่ที่เมืองปากลาย รัฐบาลไทยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้จึงได้ส่งกองทัพมาปราบ พร้อมทั้งปลดเจ้าอุ่นคำออกจากบัลลังก์ แล้วตั้งเจ้าคำสุกโอรสของเจ้าอุ่นคำขึ้นครองราชย์แทน ในปี พ.ศ. 2432

เจ้าคำสุก ได้ขึ้นครองราชย์จนถึงปี พ.ศ. 2436 เกิดกรณีพิพาทสยาม-ฝรั่งเศส รัฐบาลสยามได้ยอมยกดินแดนทางฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงทั้งหมดให้แก่รัฐบาลฝรั่งเศส จึงทำให้เจ้าคำสุกเป็นพระเจ้าแผ่นดินหลวงพระบางภายใต้การอารักขาของฝรั่งเศส จนถึงปี พ.ศ. 2448 จึงสิ้นพระชนม์

 ลำดับกษัตริย์แห่งอาณาจักรหลวงพระบาง 

ลำดับ พระรูปรายพระนาม ครองราชย์หมายเหตุ เริ่มรัชกาล สิ้นสุดรัชกาล รวมเวลา (ปี) 1  พระเจ้ากิ่งกิสราช  พ.ศ. 2246  พ.ศ. 2265  19 ปี พระราชนัดดาในพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช 2  พระบรมเชษฐขัตติยสุริยวงศา(เจ้าองค์คำ) พ.ศ. 2265  พ.ศ. 2266  1 ปี พระราชโอรสในเจ้าอินทรกุมาร เชื้อสายกษัตริย์เมืองเชียงรุ้ง3 เจ้าอินทโฉม  พ.ศ. 2266  พ.ศ. 2292  26 ปี พระราชอนุชาในพระเจ้ากิ่งกิสราช 4  เจ้าอินทพรหม  พ.ศ. 2292  พ.ศ. 2293  8 เดือน พระราชโอรสในพระเจ้าอินทโฉม  5  เจ้าโชติกะ  พ.ศ. 2293  พ.ศ. 2314  21 ปี พระเชษฐาองค์โตในพระเจ้าอินทพรหม 6  เจ้าสุริยวงศ์  พ.ศ. 2314  พ.ศ. 2334  20 ปี พระราชอนุชาในพระเจ้าโชติกะ เสียเอกราชให้แก่สยามเมื่อปี พ.ศ. 2322 7  เจ้าอนุรุทธ  พ.ศ. 2334  พ.ศ. 2359  25 ปี พระราชโอรสองค์ที่ 2 ในพระเจ้าอินทโฉม พระเชษฐาในพระเจ้าสุริยวงศ์ 8  เจ้ามันธาตุราช  พ.ศ. 2359  พ.ศ. 2378  19 ปีพระราชโอรสในพระเจ้าอนุรุทธ 9  เจ้าสุกเสริม  พ.ศ. 2381  พ.ศ. 2393  12 ปี พระราชโอรสในพระเจ้ามันธาตุราช 10border|centre|60px พระเจ้าจันทรเทพประภาคุณ(เจ้าจันทราช)  พ.ศ. 2395  พ.ศ. 2414  19 ปี พระราชอนุชาในพระเจ้าสุกเสริม 11 border|centre|60px พระเจ้ามหินทรเทพนิภาธร(เจ้าอุ่นคำ)  พ.ศ. 2415  พ.ศ. 2431  16 ปี พระราชอนุชาในพระเจ้าจันทรเทพประภาคุณ พระราชโอรสในพระเจ้ามันธาตุราช, เกิดเหตุโจรจีนฮ่อยกทัพปล้นสะดมตามหัวเมืองลาวต่างๆ เป็นเวลาหลายปี เมืองหลวงพระบางถูกเผาจากเหตุการณ์ครั้งนี้, รัชกาลที่ 5 ทรงให้ออกจากตำแหน่งเจ้านครหลวงพระบาง ฐานหย่อนสมรรถภาพ, ถึงแก่พิราลัยใน พ.ศ. 2438 12 border|centre|60px พระเจ้าสักรินทรฤทธิ์(เจ้าคำสุก)  พ.ศ. 2432  พ.ศ. 2448  16 ปี พระราชโอรสในพระเจ้ามหินทรเทพนิภาธร สมัยนี้ดินแดนลาวตกเป็นของฝรั่งเศส เมื่อปี พ.ศ. 2436 13 border|centre|60px พระเจ้าศรีสว่างวงศ์  พ.ศ. 2447  พ.ศ. 2488  41 ปี พระราชโอรสในพระเจ้าสักรินทรฤทธิ์ หลังปี พ.ศ. 2488 ทรงเปลี่ยนพระราชฐานะเป็นพระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรลาว

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ลาว
หมวดหมู่:หลวงพระบาง
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศลาว
หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในคริสต์ศตวรรษที่ 18
ล
หลวงพระบาง
หลวงพระบาง
หมวดหมู่:อดีตรัฐในอารักขา
หมวดหมู่:อดีตรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส
หมวดหมู่:ความสัมพันธ์ไทย–ลาว