มุขมณฑล

มุขมณฑลราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรมศัพท์ศาสนาสากล ฉบับราชบัณฑิตยสถาน, ราชบัณฑิตยสถาน, 2548, หน้า 139 () คริสต์ศาสนิกชนโรมันคาทอลิกเรียกว่า สังฆมณฑล  ในประเทศไทยกรมการศาสนาเรียกว่า เขตมิสซังกรมการศาสนา, รายงานการศาสนา ประจำปี ๒๕๔๓, กรมการศาสนา, 2543, หน้า 194-6 เป็นเขตการปกครองของคริสตจักรซึ่งมีมุขนายกเป็นประมุข แต่ละมุขมณฑลจะแบ่งออกเป็นเขตแพริช 

ในกรณีที่เป็นมุขมณฑลขนาดใหญ่และมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์มากกว่ามุขมณฑลอื่นที่อยู่รอบ ๆ มุขมณฑลนั้นจะถูกยกสถานะขึ้นเป็นอัครมุขมณฑล โดยมีอัครมุขนายกเป็นประมุข อัครมุขนายกมีสถานะเป็นมุขนายกมหานคร มีอำนาจสูงกว่ามุขนายกปริมุขมณฑลซึ่งเป็นมุขนายกประจำมุขมณฑลอื่น ๆ ในภาคคริสตจักรเดียวกัน 

โครงสร้างการปกครองคริสตจักรแบบนี้เรียกว่า การจัดระเบียบองค์การแบบอิปิสโคปัล

มุขมณฑลยังอาจหมายถึง เขตมุขนายก (bishopric) หรือ อิปิสโคปัลซี (Episcopal see) แต่คำว่าอิปิสโคปัลซีมักใช้หมายถึงอาณาเขตที่ปกครองโดยบิชอป ขณะที่ bishopric อาจหมายถึงตำแหน่งบิชอปก็ได้ 

 เขตมิสซังโรมันคาทอลิกในประเทศไทย 
ศาสนจักรโรมันคาทอลิกในประเทศไทยแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 2 ภาคคริสตจักร ซึ่งประกอบด้วย 11 เขตมิสซัง 2 ภาคคริสตจักรได้แก่

 ภาคกรุงเทพมหานคร ประกอบด้วย
 เขตมิสซังกรุงเทพฯ มีอาณาเขตครอบคลุม 13 จังหวัด คือ กรุงเทพมหานคร   สระบุรี ลพบุรี สิงห์บุรี ชัยนาท นครปฐม นนทบุรี ปทุมธานี สุพรรณบุรี สมุทรปราการ สมุทรสาคร พระนครศรีอยุธยา และอ่างทอง
 เขตมิสซังจันทบุรี มีอาณาเขตครอบคลุม 8 จังหวัด คือ จันทบุรี ตราด ฉะเชิงเทรา นครนายก ชลบุรี ปราจีนบุรี ระยอง และสระแก้ว
 เขตมิสซังราชบุรี มีอาณาเขตครอบคลุม 4 จังหวัด คือ ราชบุรี กาญจนบุรี เพชรบุรี และสมุทรสงคราม
 เขตมิสซังสุราษฎร์ธานี มีอาณาเขตครอบคลุม 15 จังหวัด คือ สุราษฎร์ธานี กระบี่ ชุมพร ตรัง ปัตตานี ประจวบคีรีขันธ์ นครศรีธรรมราช พังงา นราธิวาส ภูเก็ต พัทลุง ระนอง ยะลา สงขลา และสตูล
 เขตมิสซังเชียงใหม่ มีอาณาเขตครอบคลุม 3 จังหวัด คือ เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน และลำพูน 
 เขตมิสซังนครสวรรค์ มีอาณาเขตครอบคลุม 9 จังหวัด คือ นครสวรรค์ กำแพงเพชร ตาก พิจิตร เพชรบูรณ์ สุโขทัย อุทัยธานี พิษณุโลก และอุตรดิตถ์
 เขตมิสซังเชียงราย มีอาณาเขตครอบคลุม 5 จังหวัด คือ เชียงราย พะเยา แพร่ น่าน และลำปาง   
ในบรรดาเขตมิสซังเหล่านี้ เขตมิสซังกรุงเทพฯ มีสถานะเป็นอัครมุขมณฑล มีอำนาจควบคุม 6 เขตมิสซังที่เหลือซึ่งเป็นปริมุขมณฑล

 ภาคท่าแร่-หนองแสง ประกอบด้วย
 เขตมิสซังท่าแร่-หนองแสง มีอาณาเขตครอบคลุม 3 จังหวัด คือ สกลนคร นครพนม และมุกดาหาร
 เขตมิสซังอุดรธานี มีอาณาเขตครอบคลุม 9 จังหวัด คือ อุดรธานี กาฬสินธุ์ ร้อยเอ็ด มหาสารคาม ขอนแก่น เลย หนองคาย บึงกาฬ และหนองบัวลำภู
 เขตมิสซังอุบลราชธานี มีอาณาเขตครอบคลุม 5 จังหวัด คือ อุบลราชธานี อำนาจเจริญ ยโสธร สุรินทร์ และศรีสะเกษ
 เขตมิสซังนครราชสีมา มีอาณาเขตครอบคลุม 3 จังหวัด คือ นครราชสีมา ชัยภูมิ และบุรีรัมย์
ในบรรดาเขตมิสซังเหล่านี้ เขตมิสซังท่าแร่-หนองแสงมีสถานะเป็นอัครมุขมณฑล มีอำนาจควบคุม 3 เขตมิสซังที่เหลือซึ่งเป็นปริมุขมณฑล

 อ้างอิง