อุปาทานหมู่

อุปาทานหมู่ /อุปา- หรือ อุบปา-/ () เป็นปรากฏการณ์ทางจิตสังคมอย่างหนึ่ง มีลักษณะเป็นการแสดงออกอย่างเดียวกับโรคฮิสเตอเรีย หรือโรคผีเข้า () แต่อุปาทานหมู่นั้นเป็นอาการสมดังชื่อ คือ เกิดขึ้นในคนหมู่ โดยมักมีสาเหตุจากการที่คนกลุ่มหนึ่งเชื่อว่าตนกำลังประสบภาวะเจ็บป่วยหรืออาการอื่นอย่างเดียวกัน

คำ "อุปาทานหมู่" นั้นอาจเขียนผิดเป็น "อุปทานหมู่"  ซึ่งคำ "อุปทาน" นั้นเป็นศัพท์ทางเศรษฐศาสตร์ ตรงกับภาษาอังกฤษว่า "supply" คู่กับ "demand" หรือ "อุปสงค์"

คำว่า “อุปาทานหมู่” มักถูกเขียนผิดเป็น “อุปทานหมู่” ซึ่งคำว่า “อุปทาน” ในภาษาไทยแท้จริงเป็นศัพท์ทางเศรษฐศาสตร์ หมายถึง “supply” คู่กับคำว่า “อุปสงค์” หรือ “demand” จึงไม่ควรใช้แทนคำว่าอุปาทานหมู่ในบริบทนี้

 ลักษณะ 

ปรากฏการณ์อุปาทานหมู่นั้นเกิดขึ้นเมื่อบุคคลหนึ่งเกิดป่วยหรือมีอาการของโรคฮิสเตอเรียอันเป็นผลมาจากภาวะเครียด"Doubts raised over Melbourne airport scare". (2005, 27 April). ABC News Online. [Online]. Available: <http://www.abc.net.au/news/newsitems/200504/s1353989.htm>. (Accessed: 15 April 2009). และเมื่อผู้ป่วยคนนั้นเริ่มแสดงอาการ คนอื่น ๆ รอบข้างก็เริ่มแสดงอาการด้วยเพราะเชื่อว่าตัวเองก็ประสบภาวะอย่างเดียวกัน อาการที่แสดงเช่นว่ามักได้แก่ อาการคลื่นไส้ (nausea), อาการกล้ามเนื้ออ่อนแรง (muscle weakness) การชัก (fit) หรืออาการปวดศีรษะ (headache)Glenn Swogger, Jr. (1999, 1 August). Rumble in the Bronx: Mass Hysteria and the "Chemicalization" of Demonology. [Online]. Available: <http://www.acsh.org/healthissues/newsID.155/healthissue_detail.asp >. (Accessed: 15 April 2009).

อุปาทานหมู่มีลักษณะเด่นตรงที่ไม่อาจหาสาเหตุแน่ชัดได้ อาการที่เกิดก็มักมีความคลุมเครือ แต่มักเชื่อกันว่ามีสาเหตุมาจากอำนาจเหนือธรรมชาติหรือเป็นทางทางศาสนา โดยว่ากันทางประชากรศาสตร์ อุปาทานหมู่เกิดมากในเพศเมีย และในหมู่ผู้ที่รับบริการทางการแพทย์บ่อย ๆ คือพวกที่รับประทานยาหรือใช้ยามาก ๆ เป็นต้น 

อาการตื่นตระหนกทางใจ (moral panic) มีอาการแสดงคล้ายกับอุปาทานหมู่มาก

 ข้อวิจารณ์ 

เจอโรม คลาร์ก (Jerome Clark) นักวิจัยเรื่องเหลือเชื่อและจานผี ชาวอเมริกัน กล่าวว่าClark, Jerome (1993). Unexplained! 347 Strange Sightings, Incredible Occurrences, and Puzzling Physical Phenomena. Canton, Milwaukee: Visible Ink Press. ISBN 0-8103-9436-7. อุปาทานหมู่เป็นคำอธิบายอันไร้มูลฐานเมื่อเจ้าหน้าที่หรือผู้เชี่ยวชาญไม่อาจหาคำอธิบายกรณียุ่งเหยิงหรือน่าตระหนกใจได้

เหตุการณ์อุปาทานหมู่ที่โด่งดังสองเหตุการณ์ ได้แก่ กรณีการเสียชีวิตของกลอเรีย รามิเรซ และกรณีอุกกาบาตที่ประเทศเปรู พ.ศ. 2550

 ดูเพิ่ม 

 ผลของกิจกรรมหมู่ ()
 พฤติกรรมร่วม ()
 ความกระตือรือร้นร่วม ()
 จิตวิทยาฝูงชน ()
 ฟอลีอาเดอ () 
 พฤติกรรมแบบกลุ่ม ()
 โรคติดต่อแบบฮิสเตอเรีย ()
 Mean world syndrome () 
 อาการตื่นตระหนกทางใจ () 
 การล่าแม่มด ()

 กรณีตัวอย่าง 

 โรคชอบเต้น () - เช่น การระบาดของโรคชอบเต้น พ.ศ. 2060 (Dancing Plague of 1518)
 อสุรกายแห่งลอนดอน
 มนุษย์ลิงแห่งกรุงนิวเดลี
 โรคจู๋

 อ้างอิง