หม่อมดุษฎี บริพัตร ณ อยุธยา

หม่อมดุษฎี บริพัตร ณ อยุธยา (สกุลเดิม: ณ ถลาง; 14 ธันวาคม พ.ศ. 2467 – 5 กันยายน พ.ศ. 2558) เป็นนักเขียน, ครู, นักแปล และผู้แต่งเพลงสำหรับเด็กชาวไทย ทั้งเป็นผู้อำนวยการศูนย์ส่งเสริมศักยภาพเด็กปฐมวัย เธอเสกสมรสกับพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุขุมาภินันท์ และเป็นมารดาของหม่อมราชวงศ์สุขุมพันธุ์ บริพัตร อดีตผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร

หม่อมดุษฎี เป็นผู้ริเริ่มรณรงค์การใช้หนังสือภาพสำหรับเด็ก ทั้งยังเขียนคู่มือการสอนสำหรับครูปฐมวัย และหนังสืออ่านสำหรับเด็ก โดยมีลักษณะการเขียนแบบเล่นเสียงสัมผัส มีใช้คำที่มีเสียงขึ้นลง และใช้คำเก่าเพื่อให้เด็กเรียนรู้ รวมทั้งใช้ภาพประกอบที่สวยงามปลุกเร้าจินตนาการของผู้อ่าน

 ประวัติ 
 ชีวิตช่วนต้นและการศึกษา 
หม่อมดุษฎีเกิดที่จังหวัดภูเก็ต เป็นธิดาของหลวงอิศเรศรักษา (ปลื้ม ณ ถลาง) กับดรุณ อิศเรศรักษา มารดามีอาชีพเป็นครู

สำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษาจากโรงเรียนปลูกปัญญา จังหวัดภูเก็ต, ระดับมัธยมศึกษาที่โรงเรียนมาแตร์เดอีวิทยาลัย ระดับอุดมศึกษาปริญญาตรีอักษรศาสตร์ อ.บ. (เกียรตินิยม) และอนุปริญญา ครุศาสตร์ ป.ม. (เกียรตินิยม) จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ต่อมาได้รับทุนการศึกษาจากครุสภาให้ไปศึกษาต่อในสหรัฐอเมริกา จนสำเร็จการศึกษาปริญญาโท พัฒนาการเด็ก และอนุปริญญาการเลี้ยงเด็ก มหาวิทยาลัยมิลล์

หม่อมดุษฎีเคยเป็นครูสอนหนังสือที่โรงเรียนมาแตร์เดอีวิทยาลัย

หม่อมดุษฎี ตั้งโรงเรียนชื่อ โรงเรียนสมประสงค์ตั้งอยู่ในซอยเพชรบุรี 13 ในพื้นที่บ้านของท่าน ปัจจุบันไม่มีโรงเรียนนี้แล้ว 

 ชีวิตส่วนตัว 
เธอเสกสมรสกับพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุขุมาภินันท์ พระโอรสในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต กับหม่อมสมพันธุ์ บริพัตร ณ อยุธยา เมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2494 มีบุตร 2 คน คือ

 หม่อมราชวงศ์สุขุมพันธุ์ บริพัตร สมรสกับนุชวดี บำรุงตระกูล ต่อมาได้หย่ากัน และสมรสอีกครั้งกับสาวิตรี บริพัตร ณ อยุธยา (สกุลเดิม: ภมรบุตร) มีบุตรสองคน 
 พลโท หม่อมราชวงศ์วโรรส บริพัตร สมรสกับพัฒนาพร นิยมศิริ ต่อมาได้หย่ากัน และสมรสอีกครั้งกับวรภาทิพย์  บริพัตร ณ อยุธยา (นามเดิม: ลอองดาว โตเจริญ) มีบุตรสามคน

 ถึงแก่อนิจกรรม 
หม่อมดุษฎี บริพัตร ณ อยุธยา ถึงแก่อนิจกรรมด้วยโรคชราเมื่อเวลาประมาณ 03.00 น. ของวันที่ 5 กันยายน พ.ศ. 2558  ณ โรงพยาบาลศิริราช สิริอายุ 90 ปี พระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2559 ณ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร โดยมีสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพร้อมด้วยพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ เข้าร่วมในพิธี

 ผลงาน 
หม่อมดุษฎีมีผลงานการเขียน และแปลทั้งหมด 46 เล่ม เช่น

 หนังสือภาพสำหรับเด็กอ่อน เล่ม 1 (2498)
 หนังสือภาพสำหรับเด็กอ่อน เล่ม 2 (2498)
 ปลาบู่ทอง ฉบับผนังโบสถ์ (2504)
 ปลาบู่ทอง ฉบับนิยายพื้นเมือง (2504)
 แบบฝึกหัดเขียนตัวอักษรภาษาอังกฤษ เล่ม 1 (2504)
 แบบฝึกหัดเขียนตัวอักษรภาษาอังกฤษ เล่ม 2 (2504)
 นกกระจาบ (2505)
 ศิลปะการฟ้อนรำพื้นเมืองของไทย ฉบับไทย-อังกฤษ (2505)
 มาร้องรำกันเถิด (2506)
 แบบฝึกหัดการขับร้องตามโน้ตสากล (2506)
 แบบฝึกหัดการทำจังหวะตามโน้ตสากล (2506)
 The Reluctant Princess (2506; นกกระจาบฉบับอังกฤษ)
 เพลงเยาวชน (2509)
 ณ ชายหาด สะอาดทราย (2509)
 เพชรดีมณีแดง (2512)
 เสือโค ฉบับไทย-อังกฤษ (2518)
 The Golden Goby (2520; ปลาบู่ทองฉบับอังกฤษ)
 เพื่อนของเจ้า (2520)
 พลายชุมพล (2521)
 อะไรหนอขอถามว่า (2521)
 แผนการสอนดนตรีนาฏศิลป์ขั้นพื้นฐาน (2522)
 หนังสืออุเทศ : เรื่องวิธีสอนดนตรีศิลป์เบื้องต้น (2522)
 หนูหนุ่ยกับมะม่วง (2522)<li> อันชนกชนนีนี้รักเจ้า (2522; แปลจาก For the Love of Ann)
<li> เจ้าจุ๊บแจง (2523)
<li> อะไรเอ่ย... (2525)
<li> เพลินคิดพลอยฝัน (2530)
<li> คำถามสารพันสร้างสรรค์ปัญญา (2530)
<li> เด็กปัญญาเลิศ (2531)
<li> เขียวส่องล่องหน (2533)
<li> หนิงโหน่ง (2533)
<li> ช่วยฉันที (2535; แปลจาก Rescue)
<li> จินตนาการสู่การเรียนรู้ (2538; แปลจาก Unicorns Are Real)
<li> ศักยภาพสู่อัจฉริยะภาพ (2539; แปลจาก Free Flight)
<li> ธรรมชาติสู่อัจฉริยภาพ (2539)
<li> รู้เรียน เพื่อเรียนรู้ สู่ความเป็นเลิศ (2549; แปลจาก Learning To Learn)
<li> ความฝัน (2551; แปลจากงานของซูซาน วี. โบซัก)
<li> The Silence From Inner World (2559; แปลจาก ความสงัดจากภายใน ของดอกเข็มป่า)
<li> เรียวฝันของแคนดี้ (ไม่ทราบปี)
<li> ซุปก้อนหิน (ไม่ทราบปี)
<li> พจนานุกรมภาพ (รอบตัวเรา) (ไม่ทราบปี)
<li> พจนานุกรมภาพ (ตัวเรา) (ไม่ทราบปี)
<li> รำไทย (ไม่ทราบปี)
<li> พับผ้าเช็ดหน้า (ไม่ทราบปี)

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า , เล่ม ๘๘ ตอนที่ ๔๙ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๒๓, ๑๓ พฤษภาคม ๒๕๑๔
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม ๘๐ ตอนที่ ๓ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๕๗๕, ๔ มกราคม ๒๕๐๖

อ้างอิง

หมวดหมู่:สกุล ณ ถลาง
หมวดหมู่:ณ อยุธยา
หมวดหมู่:หม่อม
หมวดหมู่:ราชสกุลบริพัตร
หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดภูเก็ต
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนมาแตร์เดอีวิทยาลัย
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา
หมวดหมู่:นิสิตเก่าคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:นิสิตเก่าคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ. (ฝ่ายใน)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ บ.ช.
หมวดหมู่:นักเขียนชาวไทย
หมวดหมู่:นักแปลชาวไทย
หมวดหมู่:ครูชาวไทย
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายมลายู