แบรคิโอพอด

แบรคิโอพอด เป็นคำจากภาษาลาติน brachium หมายถึงแขน + ภาษาลาตินใหม่ -poda หมายถึงตีน เป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังอาศัยอยู่บนท้องน้ำรู้จักกันอีกชื่อหนึงว่า หอยตะเกียง เป็นสัตว์ทะเลมีสองฝาด้วยลักษณะภายนอกมีความละม้ายกับหอยกาบคู่ซึ่งที่แท้จริงแล้วไม่ได้มีความเกี่ยวข้องสัมพันธ์ใกล้ชิดกันอย่างใดเลย นักบรรพชีวินวิทยาได้ประมาณว่าหลักฐานของแบรคิโอพอดที่ได้รับการบันทึกไว้เป็นซากดึกดำบรรพ์ที่สูญพันธุ์ไปแล้วถึงร้อยละ 99ข้อมูลจากนักบรรพชีวินวิทยา W. H. Easton (1960) ใน Invertebrate Paleontology (New York: Harper and Brothers). 

แม้ว่าหอยกาบคู่และแบรคิโอพอดจะมีลักษณะภายนอกละม้ายคล้ายคลึงกัน แต่ที่แท้จริงแล้วมีความแตกต่างอย่างเห็นได้ชัดเจน โดยปรกติแล้วหอยกาบคู่จะมีระนาบสมมาตรอยู่ระหว่างเปลือกฝาทั้งสอง ขณะที่แบรคิโอพอดจะมีระนาบสมมาตรแบบสมมาตรด้านข้าง คือระนาบสมมาตรจะตั้งฉากกับแนวหับเผย (hinge) เปลือกฝาทั้งสองของแบรคิโอพอดแตกต่างกันทั้งขนาดและรูปร่าง หอยกาบคู่ใช้กล้ามเนื้อแอดดักเตอร์ในการทำให้เปลือกฝาทั้งสองมาปะกบกันและจะเปิดอ้าออกโดยใช้ลิกาเมนต์ด้านนอกหรือด้านในทันทีที่กล้ามเนื้อแอดดักเตอร์คลายตัว ขณะที่แบรคิโอพอดใช้กล้ามเนื้อดิดักเตอร์ด้านในดึงให้ฝาทั้งสองเปิดออก และจะปิดปะกบเข้าหากันด้วยกล้ามเนื้อแอดดักเตอร์ 

ความแตกต่างที่ชัดเจนอีกลักษณะหนึ่งคือ แบรคิโอพอดทั้งหลายจะอาศัยอยู่ด้วยการยึดเกาะกับพื้นท้องทะเลโดยอาศัยอวัยวะที่มีลักษณะเป็นก้านเนื้อเยื่อยื่นออกไป ในทางตรงกันข้ามหอยกาบคู่ทั้งหลายจะเคลื่อนที่ไปอย่างอิสระด้วยอวัยวะเนื้อเยื่อที่ทำหน้าที่เป็นเท้า ทั้งนี้ยกเว้นหอยพวกหอยนางรม หอยแมลงภู่ และหอยรูดิสต์ซึ่งสูญพันธุ์ไปแล้วที่ยึดเกาะกับพื้นท้องทะเล

นอกจากนี้ เปลือกฝาของแบรคิโอพอดถ้าไม่ประกอบด้วยสารแคลเซี่ยมฟอสเฟตก็เป็นสารแคลเซียมคาร์บอเนต ขณะที่เปลือกฝาของหอยกาบคู่ทั่วไปจะประกอบด้วยสารแคลเซียมคาร์บอเนต และท้ายสุดที่แบรคิโอพอดไม่เหมือนกับหอยกาบคู่ก็คือ แบรคิโอพอดบางกลุ่มมีเปลือกฝาเป็นปีกคล้ายครีบยื่นออกไปและรวมถึงมีหนามบนพื้นเปลือกฝา

 ลักษณะทั่วไป 
แบรคิโอพอดอาจจำแนกได้เป็น 2 ประเภท คือ แบรคิโอพอดอินอาร์ทิคูเลตที่ใช้กล้ามเนื้อยึดเปลือกฝาทั้งสองให้เชื่อมปะกบเข้าหากัน ขณะที่แบรคิโอพอดอาร์ทิคูเลตเปลือกฝาทั้งสองเชื่อมประกบกันที่แนวหับเผย แบรคิโอพอดทั้งหลายเป็นสัตว์ทะเลพบได้ทั้งที่ยึดเกาะกับพื้นทะเลด้วยอวัยวะที่เรียกว่าเพดิเคิล หรืออาจจะอาศัยอยู่พื้นโคลน แบรคิโอพอดกินอาหารที่แขวนลอยอยู่ในน้ำด้วยอวัยวะที่เรียกว่าโลโฟพอร์ ซึ่งพบได้ให้สัตว์อื่นของไฟลั่มไบรโอซัวและไฟลั่มโฟโรนิดา

แบรคิโอพอดปัจจุบันมีขนาดเปลืกฝาระหว่างน้อยกว่า 5 มม. ถึงมากกว่า 8 ซม. โดยซากดึกดำบรรพ์แบรคิโอพอดจะมีขนาดเปลือกฝาในช่วงดังกล่าว แต่แบรคิโอพอดโตเต็มวัยบางชนิดอาจมีขนาดน้อยกว่า 1 มม. และบางชนิดอาจมีขนาดเปลือกฝากว้างถึง 38.5 ซม. 

 เปลือกฝา 
แบรคิโอพอดมีเปลือกฝา 2 เปลือกฝาแม้ว่าจะไม่ได้จัดให้เป็นหอยกาบคู่  โดยที่เปลือกฝาทั้งสองของแบรคิโอพอดจะเป็นเปลือกฝาด้านบนและเปลือกฝาด้านล่างแทนที่จะเป็นเปลือกฝาด้านซ้ายและเปลือกฝาด้านขวา โดยเปลือกฝาทั้งสองของแบรคิโอพอดจะเรียกว่าเปลือกฝาเพดิคอลและเปลือกฝาบราเชียล เปลือกฝาเพดอลถูกยึดติดกับเพดิคอลและมีกล้ามเนื้อแอดจัสเตอร์ยึดตรึงไว้ เปลือกฝาแบรเชียลอยู่ที่แบรเชียเดียรองรับอวัยวะโลโฟพอร์ แบรคิโอพอดจะเหมือนแอมโมไนต์คือมีลักษณะหกคะเมนด้วยเปลือกฝาเพดิคอลเป็นด้านท้องและเปลือกฝาแบรเชียลเป็นด้านหลัง ซึ่งไม่เป็นจริงในธรรมชาติ

 โครงสร้างเปลือกฝาอาร์ทิคูเลต 
เปลือกฝาของแบรคิโอพอดอาร์ทิคูเลตจะประกอยด้วยสารแคลเซียมคาร์บอเนต เปลือกฝาประกอบด้วยชั้นลามินาร์อยู่ด้านนอกและชั้นไฟบรัสอยู่ด้านในซึ่งเอียงลาดเข้าหาชั้นลามินาร์ไปในทิศทางเข้าหาขอบของเปลือกฝา ชั้นไฟบรัสมีช่องเปิดที่เรียกกันว่าพัลเลียลไซนัสซึ่งขณะที่มีชีวิตจะมีวัตถุแมนเทิล ลักษณะรูปแบบของพัลเลียลไซนัสในซากดึกดำบรรพ์จะใช้ในการวินิจฉัยแบรคิโอพอดสกุลต่างๆ

เปลือกฝาแบรคิโอพอดอาร์ทิคูเลตอาจเป็นแบบอิมพังเทต พังเทต หรือซูโดพังเทต เปลือกฝาแบบอิมพังเทตจะทึบยกเว้นส่วนของช่องเปิดพัลเลียลในชั้นไฟบรัส เปลือกฝาแบบพังเทตจะมีรูเล็กๆของทิวบูลหรือพอร์หรือที่เรียกว่าพังตัมที่แผ่ขยายออกไปจากด้านในของชั้นไฟบรัส ไปจนเกือบทั้งหมดด้านนอกของชั้นลามินาร์  ส่วนเปลือกฝาแบบซูโดพังเทตมีรูปร่างเป็นแท่งของแร่แคลไซต์ไร้โครงสร้างในชั้นไฟบรัสที่อาจผุพังไปเหลือเปิดออกมาที่อาจเข้าใจว่าเป็นพังตัม

 ประวัติวิวัฒนาการ 
ซากดึกดำบรรพ์แบรคิโอพอดรุ่นแรกๆพบปรากฏในช่วงต้นๆของยุคแคมเบรียน เป็นแบรคิโอพอดอินอาร์ทิคูเลตคือชนิดที่ไม่มีหับเผย โดยชนิดอาร์ทิคูเลตซึ่งมีหับเผยจะพบในช่วงเวลาต่อมา มีความเป็นไปได้ที่ว่าจะพบแบรคิโอพอดในชั้นหินที่มีอายุแก่ลงไปอีกถึงช่วงบนของบรมยุคนีโอโปรเทอโรโซอิกแต่ยังไม่ชัดเจนแน่นอน แบรคิโอพอดพบได้ทั่วไปตลอดมหายุคพาลีโอโซอิกและได้ลดปริมาณลงอย่างมากในช่วงเหตุการณ์สูญพันธุ์ครั้งใหญ่เมื่อครั้งสิ้นสุดยุคเพอร์เมียน  โดยก่อนที่จะถึงเหตุการณ์สูญพันธุ์ครั้งใหญ่นี้ถือได้ว่าแบรคิโอพอดเป็นซากดึกดำบรรพ์ที่พบเห็นได้มากและหลากหลายมากกว่าหอยกาบคู่เสียอีก เมื่อเข้าสู่มหายุคมีโซโซอิกแล้วจำนวนและความหลากหลายของแบรคิโอพอดได้ลดลงเป็นอย่างมากแล้วส่วนใหญ่จะถูกแทนที่โดยหอยกาบคู่และก็วิวัฒนาการโดดเด่นต่อเนื่องจนมาถึงปัจจุบัน ขณะที่แบรคิโอพอดส่วนใหญ่จะพบอาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมห่างออกไป   

แบรคิโอพอดที่พบแพร่หลายมากที่สุดในปัจจุบันอยู่ในชั้นเทเรบราตูลิดา ซึ่งมีรูปร่างลักษณะของเปลือกฝาคล้ายกับตะเกียงน้ำมันโบราณทำให้แบรคิโอพอดมีชื่อสามัญเรียกกันว่า “หอยตะเกียง (lamp shell)” ไฟลั่มที่ใกล้ชิดกับแบรคิโอพอดมากที่สุดอาจเป็นไฟลั่มโพโรนิดาซึ่งเป็นไฟลั่มเล็กๆที่รู้จักเรียกกันว่า “หนอนเกือกม้า” นอกจากไฟลั่มไบรโอซัวและอาจรวมถึงเอนโตพรอคต้าแล้ว ไฟลั่มนี้ถูกตั้งให้เป็นเหนือไฟลั่มโลโฟฟอราต้า

แบรคิโอพอดพวกอินอาร์ติคูเลตสกุล “ลิงกูล่า” ถือว่ามีความเก่าแก่ที่สุดและถือได้ว่าเป็นสัตว์ที่เกือบไม่มีการเปลี่ยนแปลงใดๆเลย ซากดึกดำบรรพ์ของลิงกูล่าที่เก่าแก่ที่สุดพบในหินยุคแคมเบรียนตอนต้นประมาณ 550 ล้านปีมาแล้ว การกำเนิดของแบรคิโอพอดยังไม่เป็นที่รู้แน่ชัด แต่อาจมีบรรพบุรุษเป็นทากโบราณ (armored slug) ที่รู้จักกันว่า ฮัลกิเออเรียที่มีโลห์เล็กที่คล้ายแบรคิโอพอดที่หัวและหางของมัน  

ในระหว่างยุคออร์โดวิเชียนและยุคไซลูเรียน แบรคิโอพอดได้ปรับตัวเองให้ดำรงชีวิตอยู่ในทะเลทั้งหมดและส่วนใหญ่อาศัยอยู่บริเวณน้ำตื้น โดยบ้างก็อาศัยอยู่บริเวณชายฝั่งทะเลเหมือนกันกับหอยกาบคู่ในปัจจุบัน (อย่างเช่นหอยแมลงภู่) บางแห่งที่เป็นชั้นหินปูนและที่ที่มีการตกสะสมตัวของปะการังก็พบเปลือกฝาของแบรคิโอพอดได้มากเช่นกัน

ตลอดประวัติทางธรณีวิทยาอันยาวนาน แบรคิโอพอดได้แพร่กระจายออกไปอย่างกว้างขวางและแตกแขนงวิวัฒนาการไปอย่างหลากหลาย และก็รวมถึงการได้ผ่านการเผชิญกับเหตุการณ์การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ๆมาหลายครั้งเช่นกัน

อาจกล่าวได้ว่าการลดจำนวนลงอย่างช้าๆของแบรคิโอพอดตลอดระยะเวลา 100 ล้านปีที่ผ่านมาหรือมากกว่านั้น เป็นผลโดยตรงมาจาก (1) การเพิ่มขึ้นอย่างหลากหลายของหอยกาบคู่ที่หาอาหารด้วยอวัยวะกรอง ซึ่งได้ขับไล่แบรคิโอพอดให้ออกจากถิ่นฐานเดิมของมัน (2) การเพิ่มการรบกวนในตะกอนโดยพวกที่หากินโดยใช้เหยื่อล่อ (รวมถึงหอยกาบคู่ที่ขุดรูอยู่จำนวนมาก)  และ (3) การเพิ่มการล่าด้วยการบดขยี้เปลือกฝาที่รุนแรงและหลากหลายขึ้น อย่างไรก็ตามก็ควรจะระลึกว่าหอยกาบคู่มีความสำเร็จอย่างสูงในการสร้างถิ่นฐานที่อยู่อาศัยซึ่งไม่เคยพบในแบรคิโอพอดมาก่อน อย่างเช่นการขุดรูอยู่

ความมากมาย ความหลากหลาย และการมีวิวัฒนาการอย่างรวดเร็วของแบรคิโอพอดในช่วงมหายุคพาลีโอโซอิกทำให้แบรคิโอพอดมีประโยชน์ในการใช้เป็นซากดึกดำบรรพ์ดัชนีเพื่อการเปรียบเทียบการลำดับชั้นหินในบริเวณกว้าง

 การจำแนก 
ในการจำแนกดั้งเดิม ไฟลั่มแบรคิโอพอดถูกแบ่งออกเป็น 2 ชั้น คือชั้นอาร์ติคูเลตและชั้นอินอาร์ติคูเลต ด้วยอันดับของแบรคิโอพอดทั้งหมดได้สูญพันธุ์ไปตั้งแต่สิ้นมหายุคพาลีโอโซอิก การจำแนกจึงยึดถือเอารูปลักษณ์สัณฐาน (รูปร่าง)ของซากดึกดำบรรพ์เป็นเกณฑ์ แต่ในช่วง 40 ปีมานี้ได้มีการวิเคราะห์เพิ่มมากขึ้นทั้งในซากดึกดำบรรพ์และในแบรคิโอพอดที่ยังมีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน โดยเฉพาะการศึกษาทางพันธุศาสตร์ได้นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในการจำแนกทางอนุกรมวิธาน

การจำแนกทางอนุกรมวิธานถือว่าจนถึงปัจจุบันยังไม่หยุดนิ่ง ดังนั้นผู้ศึกษาต่างกันอาจจำแนกออกไปต่างกัน ในจำนวน 2000 ชิ้นงานดังส่วนหนึ่งในตำราบรรพชีวินวิทยาของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง เขียนโดย วิลเลียม คาร์ลสัน และบรันตัน ได้นำเสนอแนวคิดการจำแนกแบรคิโอพอดเป็นกลุ่มคือ พวกเขาแบ่งแบรคิโอพอดออกเป็น 3 ไฟลั่มย่อย 8 ชั้น และ 26 อันดับ การจำแนกนี้เชื่อว่าจะใกล้เคียงกับประวัติวิวัฒนาการ ความหลากหลายของแบรคิโอพอดได้ลดลงอย่างชัดเจนเมื่อสิ้นมหายุคพาลีโอโซอิก มีเพียง 5 อันดับใน 3 ชั้นเท่านั้นที่อยู่รอดจนถึงปัจจุบันทั้งหมดประมาณระหว่าง 300 ถึง 500 ชนิด ขณะที่เมื่อเปรียบเทียบกับช่วงกลางของยุคไซลูเรียนจะมีแบรคิโอพอดอยู่ทั้งสิ้นถึง 16 อันดับ   

<tr><td style="background:#eeeeee" colspan=4 align="center">อนุกรมวิธานของแบรคิโอพอด 
สีเขียวสายพันธุ์ปัจจุบัน, สีเทาสูญพันธุ์
after Williams, Carlson, and Brunton, 2000
<tr><th>ไฟลั่มย่อย<th>ชั้น<th>อันดับ<th>สูญพันธุ์
<tr><td rowspan=4 style="background: #00DD00">Linguliformea<td rowspan=3 style="background: #00DD00">Lingulata
      <td style="background: #00DD00">Lingulida<td style="background: #00DD00">no
      <tr style="background:#dedede"><td>Siphonotretida<td>Ordovician
      <tr style="background:#dedede"><td>Acrotretida<td>Devonian
  <tr style="background:#dedede"><td>Paterinata<td>Paterinida<td>Ordovician

<tr><td rowspan=3 style="background: #00DD00">Craniformea<td rowspan=3 style="background: #00DD00">Craniforma
    <td style="background: #00DD00">Craniida<td style="background: #00DD00">no
    <tr style="background:#dedede"><td>Craniopsida<td>Carboniferous
    <tr style="background:#dedede"><td>Trimerellida<td>Silurian

<tr><td rowspan=19 style="background: #00DD00">Rhynchonelliformea
  <td rowspan=2 style="background:#dedede">Chileata
      <td style="background:#dedede">Chileida<td style="background:#dedede">Cambrian
      <tr style="background:#dedede"><td>Dictyonellidina<td>Permian
  <tr style="background:#dedede"><td>Obolellata<td>Obolellida<td>Cambrian
  <tr style="background:#dedede"><td>Kutorginata<td>Kutorginida<td>Cambrian
  <tr style="background:#dedede"><td rowspan=6>Strophomenata
      <td>Orthotetidina<td>Permian
      <tr style="background:#dedede"><td>Triplesiidina<td>Silurian
      <tr style="background:#dedede"><td>Billingselloidea<td>Ordovician
      <tr style="background:#dedede"><td>Clitambonitidina<td>Ordovician
      <tr style="background:#dedede"><td>Strophomenida<td>Carboniferous
      <tr style="background:#dedede"><td>Productida<td>Permian
  <tr><td rowspan=9 style="background: #00DD00">Rhynchonellata
      <td style="background:#dedede">Protorthida<td style="background:#dedede">Cambrian
      <tr style="background:#dedede"><td>Orthida<td>Carboniferous
      <tr style="background:#dedede"><td>Pentamerida<td>Devonian
      <tr style="background: #00DD00"><td>Rhynchonellida<td>no
      <tr style="background:#dedede"><td>Atrypida<td>Devonian
      <tr style="background:#dedede"><td>Spiriferida<td>Jurassic
      <tr style="background: #00DD00"><td>Thecideida<td>no
      <tr style="background:#dedede"><td>Athyridida<td>Cretaceous
      <tr style="background: #00DD00"><td>Terebratulida<td>no

 ซากดึกดำบรรพ์แบรคิโอพอดในประเทศไทย 
 Acosarina antesulcata Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
 Acosarina kanmarai Yanagida & Nakornsri, 1999 เขาหินกลิ้ง จังหวัดเพชรบูรณ์
 Anomalaria glomerosa Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Arctitreta percostata Waterhouse, 1982 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Arionthia sapa Waterhouse, 1982 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Aseptella satunensis Brunton in Wongwanich et al., 2004 จังหวัดสตูล
 Asperlinus asperulus Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Aspinosella sinauris Waterhouse, 1982 ห้วยบุนนาค อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
 Attenuatella piyasini Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
 Bibatiola costata Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Brachythyrina rectangulus (Kutorga) Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Brachythyrina thailandica Hamada, 1960 เกาะมุก จังหวัด ตรัง
 Brachythyrina toriyamai Yanagada, 1975 ห้วยหลวง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
 Callispirina austrina Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Cancrinella yanagidae Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 ถ้ำน้ำมโหฬาร อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
 Cancrinelloides monticulus Waterhouse, 1982 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Caplinoplia thailandensis Racheboeuf in Boucot et al., 1999 จังหวัดสตูล
 Caricula salebrosa Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Celebetes gymnus Grant, 1976 จังหวัดพังงา
 Celebetes leptus Grant, 1977 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Chonetinella andamanensis Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Chonetinella cymatilis Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Chonetinella granti Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Chonosteges thailandica Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Cleiothyridina seriata Grant, 1976 จังหวัดพังงา เขาช้าง เขาพริก และเขาตกน้ำ จังหวัดราชบุรี บ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี
 Cleiothyridina tribulosa Grant, 1977 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Clorinda wongwanichi Boucot & Cocks in Boucot et al., 1999 จังหวัดสตูล
 Coledium satuni Boucot & Brunton in Wongwanich et al., 2004 จังหวัดสตูล
 Composita advena Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Composita dolabrata Grant, 1977 เขาตกน้ำ จังหวัดราชบุรี
 Composita subsolana Grant, 1978 เขาช้าง จังหวัดราชบุรี และบ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี
 Compressoproductus pentagonalis Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
 Comuquia modesta Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Cooperina polytreta Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Costachonetina krotowi Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Cruricella couria Grant, 1976 บ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี และเกาะมุก จังหวัดตรัง
 Cyrtonotella thailandica Hamada, 1964 บ้านทุ่งดินลุ่ม อำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล
 Cyrtonotella transversalis Hamada, 1964 บ้านทุ่งดินลุ่ม อำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล
 Demonedys fastigiata Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง และบ้านเขา จังหวัดกาญจนบุรี
 Derbyella kanmerai Yanagida, 1966 ถ้ำน้ำมโหฬาร จังหวัดเลย
 Derbyia scobina Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Desmoinesia prayongi Yanagada, 1975 ห้วยหลวง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
 Diplanus minuta Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Dyschrestia spodia Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Echinoconchus huaipotensis Yanagida, 1974 บ้านสูบ อำเภอเมือง จังหวัดเลย
 Eileenella elegans Wongwanich et al., 2004 จังหวัดสตูล
 Elasmata retusus Waterhouse, 1982 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Erismatina cooperi Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
 Globosobucina scopae Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Glyptosteges percostatus Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
 Goleomixa acymata Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Gratiosina insculpta Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Haydenella buravasi Grant, 1976 เขาช้าง จังหวัดราชบุรี
 Haydenella granti Yanagida & Nakornsri, 1999 เขาหินกลิ้ง จังหวัดเพชรบูรณ์
 Hemiptychina desticata Grant, 1976 จังหวัดพังงา
 Hemiptychina mintrita Grant, 1977 เขาพริกและเขาช้าง จังหวัดราชบุรี
 Hemiptychina murrita Grant, 1978 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Heteralosia haerens Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Heteralosia iphia Grant, 1977 จังหวัดพังงา เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Hustedia funaria Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Hustedia ratburiensis Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Incisius concisus Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Juresania dissimilis Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Kasetia kaseti Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา
 Kitakamithyris buravasi Hamada, 1960 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Komukia solita Waterhouse, 1982 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Kozlowskia cornuta Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Kozlowskia opipara Grant, 1977 จังหวัดพังงา
 Kutorginella aprica Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Kutorginella fraterculus Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวใหญ่ และเกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา
 Kutorginella paucispinosa Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา
 Lampangella lata Waterhouse, 1983 ห้วยทาก จังหวัดลำปาง
 Linoproductus kaseti Grant, 1976 จังหวัดพังงา
 Litocothia cateora Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Marginifera arenaria Grant, 1976 จังหวัดพังงา เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Marginifera banphotensis Yanagada, 1964 ตำบลบ้านโภชน์ จังหวัดเพชรบูรณ์
 Marginifera drastica Grant, 1976 จังหวัดพังงา เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Marginifera nesiotes Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Marginifera otaria Grant, 1977 เขาช้างและเขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Martiniopsis trimmata Grant, 1976 จังหวัดพังงา
 Meekella addicta Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Meekella bisculpta Grant, 1976 บ้านเขา จังหวัดกาญจนบุรี 
 Meekella colpata Grant, 1976 เขาช้าง และเขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Minispina alata Waterhouse, 1982 ห้วยบุนนาค อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
 Mucrospiriferinella undulosa Waterhouse, 1982 ห้วยบุนนาค อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
 Nematocrania crassia Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Neochonetes sakagamii Yanagada, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Neospirifer koewbaidhoni Yanagada, 1966 ถ้ำน้ำมโหฬาร จังหวัดเลย
 Neospirifer steritamakensis (Gerassimov) Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Notothyris hexeris Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Notothyris sakagami Yanagida & Nakornsri, 1999 เขาหินกลิ้ง จังหวัดเพชรบูรณ์
 Notothyris triplax Grant, 1976 บ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี เขาพริก จังหวัดราชบุรี และเกาะมุก จังหวัดตรัง
 Opikina bellicostata Hamada, 1964 บ้านทุ่งดินลุ่ม อำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล
 Orbicoelia fraterculus Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Orthotetes perplexus Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Orthotetina phetchabunensis Yanagida, 1964 ตำบลบ้านโภชน์ จังหวัดเพชรบูรณ์
 Orthotetina ruchae Yanagida & Nakornsri, 1999 เขาหินกลิ้ง จังหวัดเพชรบูรณ์
 Orthotichia javanapheti Yanagida, 1964 ตำบลบ้านโภชน์ จังหวัดเพชรบูรณ์
 Orthotichia waterhousei Grant, 1976 เขาช้าง เขาตกน้ำ เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Paralyttonia tenax Grant, 1976 เขามุก จังหวัดตรัง
 Paraspiriferina gentiles Grant, 1976 เขามุก จังหวัดตรัง
 Perigeyerella tricosa Grant, 1976 เขามุก จังหวัดตรัง
 Permophricodothyris notialasiatica Grant, 1976 จังหวัดพังงา และเขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Phricodothyris toriyamai Yanagida, 1966 ถ้ำน้ำมโหฬาร จังหวัดเลย
 Plectodonta (Plectodonta) forteyi Boucot & Cocks in Boucot et al., 1999 จังหวัดสตูล
 Plicambocoelia tansathieni Boucot & Brunton in Wongwanich et al., 2004 จังหวัดสตูล
 Pontielasma praeundatum Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Pontisia exoria Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Prorugaria thailandica Waterhouse, 1982 ห้วยบุนนาค อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
 Purdonella magna Hamada, 1964 ห้วยซำปอด อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
 Pustuloplica cooperi Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Quasiprosserella samedensis Boucot & Cocks in Boucot et al., 1999 บ้านป่าเสม็ด อำเภอละงู จังหวัดสตูล
 Rafinesquina komalarjuni Hamada, 1964 บ้านทุ่งดินลุ่ม อำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล
 Ramavectus pumwarni Grant, 1976 จังหวัดพังงา เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Retimarginifera alata Waterhouse in Waterhouse et al.,, 1981 เกาะยาวใหญ่ และเกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา
 Retimarginifera celeteria Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Rhamnaria bunopasi Waterhouse in Waterhouse et al.,, 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Rhipidomella cordialis Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง เขาตกน้ำและเขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Rhynchopora culta Waterhouse, 1982 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Rigbyella crassa Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Rorespirifer ruinosus Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Rugaria molengraaffi (Broili) Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Rugosochonetes bansupensis Yanagida, 1974 บ้านสูบ อำเภอเมือง จังหวัดเลย
 Sarytchevinella tenuissima Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
 Schuchertella cooperi Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Septasteges acanthus Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Septospirigerella felinella Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
 Spinifrons planaconvexa Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Spinomarginifera plana Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
 Spinomartinia prolifica Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Spiriferella modesta Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวน้อย และเกาะยาวใหญ่ จังหวัดพังงา
 Spiriferellina aduncata Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Spiriferellina yanagidai Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Squamularia postgrandis Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
 Stenoscisma kanmerai Yanagida, 1975 ห้วยหลวง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
 Stenoscisma quasimutabilis Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวน้อย และเกาะยาวใหญ่ จังหวัดพังงา
 Stenoscisma tetricum Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Stereochia koyaoensis Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา
 Stereochia litostyla Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง บ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี
 Stictozoster leptus Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Streptorhynchus khwaense Grant, 1976 บ้านเขา จังหวัดกาญจนบุรี เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Streptorhynchus sulculatum Grant, 1977 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Streptorhynchus turbineus Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Striochonetes scutella Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Sulciplica thailandica Hamada, 1960 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Swaicoelia rotunda Hamada, 1968 เส้นทางสายเชียงใหม่-อำเภอฝาง ระหว่าง กม. 105-108 อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่
 Terebratuloidea mimula Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Tipispirifer oppilatus Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Tornquistia orthogonal Wongwanich et al., 2004 จังหวัดสตูล
 Tornquistia tricorporum Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
 Tornquistia tropicalis Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Torynifer turbatus Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวใหญ่ จังหวัดพังงา
 Transennatia pitakpaivani Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
 Tuberculatella tubertella Waterhouse, 1982 ห้วยบุนนาค อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
 Uncinunellina mitigate Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Uncinella siamestris Grant, 1976 เขาช้างและเขาพริก จังหวัดราชบุรี
 Urushtenia arguta Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Urushtenia murina Grant, 1977 เกาะมุก จังหวัดตรัง
 Waagenites speciosus Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี

 อ้างอิง 

  Part H of 
 MLF (Moore, Lalicker and Fischer); Invertebrate Fossils, McGraw-Hill Book, 1952
 [1] http://www.scienceforums.net/forum/showthread.php?p=339638 
 วิฆเนศ ทรงธรรม และคณะ (2549) ทำเนียบซากดึกดำบรรพ์ไทย นามยกย่องบุคคล กรมทรัพยากรธรณี กรุงเทพมหานคร 99 หน้า

 เชื่อมต่อภายนอก 

 UC-Berkeley Museum of Paleontology
 Palaeos Brachiopoda
 BrachNet
 Information from the Kansas Geological Survey 
 site of R.Filippi
 Brachiopoda World Database


หมวดหมู่:หอย
หมวดหมู่:ไฟลัม