คู่กรรม

คู่กรรม เป็นนวนิยายแนวโศกนาฏกรรมและวีรคติ ประพันธ์โดย ทมยันตี ดำเนินเรื่องที่มีฉากหลังในประเทศไทยสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 เขียนขึ้นในปี พ.ศ. 2508 ตีพิมพ์เป็นตอนในนิตยสารศรีสยาม (ในเครือนิตยสารขวัญเรือน)พนิดา ชอบวณิชชา, ชุติมา ศรีทอง. The 40-Years-Old-Magazine, The Legend of ขวัญเรือน. กรุงเทพฯ : อะบุ๊ก, 2552. 256 หน้า. ISBN 978-611-7079-03-0 และรวมเล่มครั้งแรกในปี พ.ศ. 2512 แล้วตีพิมพ์มาหลายครั้ง มีภาคต่อคือ คู่กรรม 2 ในปี พ.ศ. 2534 ถือว่าเป็นบทประพันธ์ที่ชื่อเสียงมากที่สุดเรื่องหนึ่งของทมยันตี

คู่กรรม ได้รับการนำไปสร้างเป็นละครโทรทัศน์และภาพยนตร์แล้วหลายครั้ง เริ่มจากในปี พ.ศ. 2513 สร้างเป็นละครครั้งแรกออกอากาศทางสถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 7 (ขาว-ดำ) สร้างโดย เทิ่ง สติเฟื่อง ในนามของ คณะศรีไทยการละคร ต่อมาออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์ไทยทีวีช่อง 4 ในปี พ.ศ. 2515 และทางช่อง 9 อ.ส.ม.ท. ในปี พ.ศ. 2521 

ครั้งสำคัญเป็นละครทางช่อง 7 สี ในปี พ.ศ. 2533 เป็นละครที่สร้างประวัติศาสตร์เรตติ้งสูงสุดอันดับ 1 ของเมืองไทยตลอดกาล ด้วยเรตติ้ง 40รวมนางเอกคู่กรรม 3 เวอร์ชันครั้งแรกในรายการ : Once Upon A Good Time On Stage ที่ยูทูบข่าวเจาะประเด็น ช่อง 7, 17 เม.ย. 2555, ช่วงภาพเก่าเล่าใหม่ "ตอนอวสานโกโบริ",สร้างประวัติศาสตร์เรตติ้งสูงสุดของละครไทย เรตติ้ง 40 และได้รับรางวัลทั้งเมขลาและโทรทัศน์ทองคำในปีเดียวกัน หลังจากนั้นได้นำมาสร้างใหม่เป็นละครทางช่อง 3 ในปี พ.ศ. 2547 (มีภาคต่อคือ คู่กรรม 2)ละครโทรทัศน์ คู่กรรม พ.ศ. 2547

คู่กรรม ยังถูกนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์ ในปี พ.ศ. 2516, พ.ศ. 2531, พ.ศ. 2538 ซึ่งทั้ง 2 ครั้งหลังได้รับรางวัลภาพยนตร์ยอดเยี่ยมรางวัลตุ๊กตาทองไปทั้งคู่รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ตุ๊กตาทอง ปี 2531รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ตุ๊กตาทอง ปี 2538

ในปี พ.ศ. 2556 มีการออกอากาศ คู่กรรม เป็นละครโทรทัศน์และภาพยนตร์ในปีเดียวกัน ในช่วงเวลาคาบเกี่ยวกัน โดยเวอร์ชั่นละครโทรทัศน์ผลิตโดยเอ็กแซ็กท์และซีเนริโอ ออกอากาศทางช่อง 5 และเวอร์ชั่นภาพยนตร์สร้างโดยเอ็ม เทอร์ตี้ไนน์ ซึ่งทำให้เกิดการเปรียบเทียบระหว่างคู่กรรมทั้ง 2 เวอร์ชั่นจากผู้รับชม

นอกจากนี้ยังมีการดัดแปลงเป็นละครเวทีโดยค่ายดรีมบอกซ์ เมื่อปี พ.ศ. 2546-2547 แสดงที่โรงละครกรุงเทพ และกลางปี พ.ศ. 2550 แสดงที่โรงละครกรุงเทพเมโทรโพลิส และ คู่กรรม ได้ถูกหยิบยกนำมาล้อเลียนในรูปแบบสื่อต่าง ๆ เช่น รายการตลก ภาพยนตร์ตลก การ์ตูน และสื่อออนไลน์

ฉากหลัง
ทมยันตี ผู้ประพันธ์ได้รับแรงบันดาลใจเมื่อราวปี พ.ศ. 2508 จากการเดินทางไปจังหวัดกาญจนบุรี และเข้าชมสุสานทหารสัมพันธมิตรดอนรักที่ฝังร่างของเหล่าทหารสัมพันธมิตร โดยสะดุดใจเมื่อเห็นคำจารึกถึงบนหลุมศพทหารสัญชาติเนเธอร์แลนด์คนหนึ่ง เมื่อสอบถามดูได้ความว่าเป็นลูกชายเพียงคนเดียวของครอบครัวที่มาเสียชีวิตลงที่ประเทศไทย โดยที่ผู้เป็นพ่อแม่มิอาจมาร่วมฝังศพของลูกชายได้สัมภาษณ์ทมยันตี คู่กรรม (2538) จากรายการเกาะกล่องหนังไทย ทางไทยพีบีเอส ที่ยูทูบ

โครงเรื่อง
เรื่องราวทั้งหมดเกิดขึ้นเมื่อกองทัพญี่ปุ่นเข้าสู่ประเทศไทย โกโบริ นายทหารเรือหนุ่มชาวญี่ปุ่นผู้สุภาพและอ่อนโยน ได้พบกับ อังศุมาลิน หญิงสาวชาวสวนริมคลองบางกอกน้อย เขารู้สึกประทับใจและตกหลุมรักเธอทันที แต่สำหรับอังศุมาลิน โกโบริคือตัวแทนของกองทัพศัตรูที่เข้ามารุกรานประเทศ อีกทั้งเธอยังมี วนัส คนรักที่ไปเรียนต่อต่างประเทศและสัญญาว่าจะกลับมาหาเธอ

ด้วยเหตุการณ์ทางการเมืองบางอย่าง ทำให้โกโบริและอังศุมาลินต้องแต่งงานกัน เพื่อลดความตึงเครียดระหว่างทหารญี่ปุ่นและคนไทย อังศุมาลินยอมแต่งงานด้วยความจำใจแต่ตั้งกำแพงในใจไว้อย่างแน่นหนา เธอแสดงท่าทีเย็นชาและเกลียดชังเขาเสมอ เพื่อยืนยันความรักชาติและซื่อสัตย์ต่อวนัส ตลอดเวลาที่ใช้ชีวิตร่วมกัน ความดี ความอดทน และความรักที่มั่นคงของโกโบริ ค่อยๆทลายกำแพงในใจของอังศุมาลินลงทีละน้อย เธอเริ่มรู้สึกผูกพันและรักเขา แต่ด้วยทิฐิและความหยิ่งในศักดิ์ศรี ทำให้เธอไม่เคยยอมรับความรู้สึกของตัวเองออกมาตรงๆ

สงครามทวีความรุนแรงขึ้น และในที่สุดโศกนาฏกรรมก็มาถึง โกโบริได้รับบาดเจ็บสาหัสจากการทิ้งระเบิดของฝ่ายสัมพันธมิตรที่สถานีรถไฟบางกอกน้อย ในวาระสุดท้ายของชีวิต อังศุมาลินได้พรั่งพรูความรู้สึกที่แท้จริงทั้งหมดออกมาว่าเธอรักเขามากเพียงใด แต่ก็สายไปเสียแล้ว โกโบริสิ้นใจในอ้อมแขนของเธอ ทิ้งไว้เพียงอังศุมาลินที่กำลังตั้งครรภ์ลูกของพวกเขาสองคน

ตัวละคร "โกโบริ" และ "อังศุมาลิน" ได้กลายเป็นสัญลักษณ์ของความรักต่างเชื้อชาติท่ามกลางสงครามที่ฝังอยู่ในความทรงจำของคนไทย

 ตัวละคร 
ตัวละครหลัก
 โกโบริ เป็นนายทหารเรือยศเรือเอกแห่งกองทัพเรือญี่ปุ่น มาจากครอบครัวชาวญี่ปุ่นที่มีเกียรติ และเป็นวิศวกรที่มีหน้าที่คุมอู่ต่อเรือของกองทัพที่ตั้งอยู่ใกล้กับบ้านของอังศุมาลินในคลองบางกอกน้อย
 อังศุมาลิน เป็นหญิงสาวชาวสวนแห่งคลองบางกอกน้อย อาศัยอยู่กับแม่และยายในบ้านสวนริมน้ำ แต่เพราะถูกพ่อทิ้งไปตั้งแต่เล็กเลยทำให้เธอกลายเป็นคนหัวแข็งและมีทิฐิเป็นที่ตั้ง โกโบริมักเรียกอังศุมาลินด้วยชื่อญี่ปุ่นที่เขาตั้งให้ว่า ฮิเดโกะ
 วนัส เป็นเพื่อนชายที่เติบโตมากับอังศุมาลินตั้งแต่เด็ก มีความผูกพันกันฉันท์เพื่อนสนิทและคนรัก เขาเป็นหนุ่มไทยที่มีการศึกษาดีและได้เดินทางไปศึกษาต่อที่ประเทศอังกฤษ เมื่อสงครามโลกครั้งที่ 2 ปะทุขึ้น วนัสได้เข้าร่วมกับขบวนการเสรีไทย

ตัวละครรุ่นพ่อแม่
 แม่อร เป็นแม่ของอังศุมาลิน ขยันทำมาหากิน มีเมตตากับผู้ตกทุกข์ได้ยาก และเชื่อในบาปบุญคุณโทษ
 ยายศร เป็นยายของอังศุมาลิน เป็นคนหัวโบราณและขยันทำมาหากิน 
 หลวงชลาสินธุราช เป็นพ่อของอังศุมาลิน เป็นนายทหารระดับสูงแห่งกองราชนาวีไทย
 กำนันนุ่ม เป็นพ่อของวนัส เป็นกำนันตำบลบางกอกน้อย มีนิสัยซื่อตรง
 ตาผล เป็นชายวัยกลางคน ไร้อาชีพ มีนิสัยขี้คุยและชอบพูดเกินความจริง มักคิดแผนเจ้าเล่ห์แกมโกงอยู่เสมอ
 ตาบัว เป็นเพื่อนคู่คิดของตาผล เป็นคนโง่ นิสัยขี้เกียจ หวาดระแวงและมักถูกตาผลชักนำให้ทำเรื่องผิดๆเสมอ
 ยายเมี้ยน เป็นแม่ค้าย่านปากคลองที่ได้รับการขนานนามว่าปากตลาด เพราะชอบสอดรู้สอดเห็นเรื่องชาวบ้านเสมอ

ตัวละครชาวญี่ปุ่น
 หมอโยชิ เป็นหมอฟันชาวญี่ปุ่น ที่เข้ามาเปิดร้านอยู่ที่ตลาดปากคลองบางกอกน้อยนับสิบปีจึงเป็นที่รู้จักมักคุ้นของชาวบ้าน และเป็นครูสอนภาษาญี่ปุ่นของอังศุมาลิน
 หมอทาเคดะ แพทย์ทหารประจำอู่ต่อเรือ เป็นเพื่อนสนิทของโกโบริ เป็นคนมีระเบียบ เคร่งครัดในหน้าที่และมีความรับผิดชอบสูง

ตัวละครชาวอังกฤษ
 ร้อยโทไมเคิล วอร์เด็น เชลยสงครามชาวอังกฤษที่สามารถรอดหนีการกักกันของกองทัพญี่ปุ่นออกมาได้ จนมาพบกับอังศุมาลินซึ่งได้ให้ความช่วยเหลือจนปลอดภัย

 การดัดแปลงเป็นสื่อ 
 ละครโทรทัศน์ 
คู่กรรม ได้รับการนำไปสร้างเป็นละครโทรทัศน์ จนถึงปัจจุบัน (พ.ศ. 2569) รวม 7 ครั้ง ได้แก่

 ปี นักแสดงหลัก บทโทรทัศน์ สถานีโทรทัศน์ หมายเหตุ โกโบริ อังศุมาลิน วนัส พ.ศ. 2513  มีชัย วีระไวทยะ  บุศรา นฤมิตร    ช่อง 7 (ขาว-ดำ)  พ.ศ. 2515  ชนะ ศรีอุบล  ผาณิต กันตามระ     ช่อง 4  พ.ศ. 2521  นิรุตติ์ ศิริจรรยา  ศันสนีย์ สมานวรวงศ์     ช่อง 9  พ.ศ. 2533  ธงไชย แมคอินไตย์  กมลชนก โกมลฐิติ  	ศตวรรษ ดุลยวิจิตร  ศัลยา  ช่อง 7  พ.ศ. 2547  ศรราม เทพพิทักษ์  พรชิตา ณ สงขลา  กรุณพล เทียนสุวรรณ  พิง ลำพระเพลิง  ช่อง 3  พ.ศ. 2556  สุกฤษฎิ์ วิเศษแก้ว  หนึ่งธิดา โสภณ  นภัทร อินทร์ใจเอื้อ  ปราณประมูล  ช่อง 5  พ.ศ. 2569  ธนภพ ลีรัตนขจร         วันดี, ช่องวัน 31  

 ภาพยนตร์ 
คู่กรรม ได้รับการนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์ 4 ครั้ง ในปี พ.ศ. 2516, พ.ศ. 2531, พ.ศ. 2538 และ พ.ศ. 2556 ได้แก่

 ภาพยนตร์ วันที่เข้าฉาย ผู้กำกับ บทภาพยนตร์ นักแสดงหลัก ผู้สร้าง / ผู้จัดจำหน่าย หมายเหตุ คู่กรรม 31 สิงหาคม พ.ศ. 2516 สมวงศ์ ทิมบุยธรรม พร ไพโรจน์ มิสเตอร์ ติง วิทวัส - วดีวงศ์ 
 นาท ภูวนัย รับบท โกโบริ
 ดวงนภา อรรถพรพิศาล / มร. หลิงลีจู รับบท อังศุมาลิน
 สายัณห์ จันทรวิบูลย์ รับบท วนัส จิรบันเทิงฟิล์ม  คู่กรรม 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2531 รุจน์ รณภพ ภรณ์รวี วรุฒ วรธรรม รับบท โกโบริ
 จินตหรา สุขพัฒน์ รับบท อังศุมาลิน
 นัย สุขสกุล รับบท วนัส ไฟว์สตาร์โปรดักชั่น  คู่กรรม 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2538  ยุทธนา มุกดาสนิทพันธุ์ธัมม์ ทองสังข์นิพนธ์ ผิวเณร วาณิช จรุงกิจอนันต์ ยุทธนา มุกดาสนิท ธงไชย แมคอินไตย์ รับบท โกโบริ
 อาภาศิริ นิติพน รับบท อังศุมาลิน
 ธีรภัทร์ สัจจกุล รับบท วนัส แกรมมี่ภาพยนตร์  คู่กรรม 4 เมษายน พ.ศ. 2556 กิตติกร เลียวศิริกุล กิตติกร เลียวศิริกุล ดำเกิง ฐิตะปิยะศักดิ์ ณเดชน์ คูกิมิยะ รับบท โกโบริ
 อรเณศ ดีคาบาเลส รับบท อังศุมาลิน
 นิธิศ วารายานนท์ รับบท วนัส เอ็ม เทอร์ตี้ไนน์ 

 ละครเวที 
คู่กรรมได้รับการดัดแปลงสร้างเป็นละครเวที ในรูปแบบละครเพลง (sung-through musical) เปิดการแสดงครั้งแรกเมื่อเดือนตุลาคม 2546 จากนั้นได้กลับมาแสดงอีกครั้ง เมื่อกลางปี พ.ศ. 2550 รวมทั้งหมด 55 รอบ

 ละครเวที วันที่แสดง นักแสดงหลัก ผู้กำกับ ผู้เขียนบท ผู้สร้าง วันแรก วันสุดท้าย คู่กรรม เดอะมิวสิคัล 23 ตุลาคม พ.ศ. 2546 2 กันยายน พ.ศ. 2550 
 เซงิ โอเซกิ รับบท โกโบริ
 ธีรนัยน์ ณ หนองคาย รับบท อังศุมาลิน
 วรฤทธิ์ เฟื่องอารมย์ รับบท วนัส สุวรรณดี จักราวรวุธ ดารกา วงศ์ศิริ ดรีมบอกซ์

หมายเหตุ

 ดูเพิ่ม 
 ประเทศไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
 การบุกครองไทยของญี่ปุ่น
 การทิ้งระเบิดจังหวัดพระนครในสงครามโลกครั้งที่สอง

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 “คู่กรรม” วรรณกรรมอมตะ ที่ถ่ายทอดเป็นละคร และภาพยนตร์ครั้งแล้วครั้งเล่า
 ‘ความตายของโกโบริ’ กับ ‘ฆาตกรที่ชื่ออังศุมาลิน’ : คู่กรรมบนถนนสังคมการเมืองไทย บทความโดย ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์
 ศิระสาตร์ เอวิตรา. (2016). "คู่กรรม" กับความคิดของผู้เสพ ที่มีต่อภาพลักษณ์ของชาวญี่ปุ่น และความเป็นญี่ปุ่น. Parichart Journal 23 (2), 41-50.
 มันตลักษ์ รันติกาญ, ปัญญโสภณ ธรรญธร, และ หาญพงษ์พันธ์ พีรยา. (2017). สัมพันธบทการเล่าเรื่องของละครโทรทัศน์รีเมกเรื่องคู่กรรม. บรรณศาสตร์ มศว 9 (1), 29-44.
 Prasannam, N. (2018). Romancing the War: Genre Memory and the Politics of Adaptation in Sun & Sunrise (2013). Rian Thai: International Journal of Thai Studies, 11(1), 51-74.

หมวดหมู่:นวนิยายไทย
หมวดหมู่:นวนิยายไทยที่ประพันธ์โดย วิมล เจียมเจริญ
หมวดหมู่:วรรณกรรมที่สร้างเป็นภาพยนตร์
หมวดหมู่:วรรณกรรมที่สร้างเป็นละครโทรทัศน์
หมวดหมู่:ประเทศไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ไทยในบันเทิงคดี
หมวดหมู่:ละครโทรทัศน์ช่อง 4 บางขุนพรหม
หมวดหมู่:ละครโทรทัศน์ช่อง 3
หมวดหมู่:ละครโทรทัศน์ช่อง 9
หมวดหมู่:ละครโทรทัศน์ไทยในปี พ.ศ. 2513
หมวดหมู่:ละครโทรทัศน์ไทยในปี พ.ศ. 2515
หมวดหมู่:ละครโทรทัศน์ไทยในปี พ.ศ. 2521
หมวดหมู่:ภาพยนตร์ไทยที่ออกฉายในปี พ.ศ. 2516
หมวดหมู่:ภาพยนตร์ไทยที่ออกฉายในปี พ.ศ. 2531
หมวดหมู่:ภาพยนตร์โดยจิรบันเทิงฟิล์ม
หมวดหมู่:ละครโทรทัศน์โดยเรดดราม่า
หมวดหมู่:ละครโทรทัศน์ที่กำกับโดย นพดล มงคลพันธ์
หมวดหมู่:ผู้ชนะรางวัลภาพยนตร์ยอดเยี่ยมพระสุรัสวดี
หมวดหมู่:ภาพยนตร์ไทยในคริสต์ทศวรรษ 1970
หมวดหมู่:ภาพยนตร์ไทยในคริสต์ทศวรรษ 1980
หมวดหมู่:ความสัมพันธ์ญี่ปุ่น–ไทย
หมวดหมู่:ละครโทรทัศน์ไทยในคริสต์ทศวรรษ 1970
หมวดหมู่:วรรณกรรมที่สร้างเป็นละครเวที