อินทรีย์ 5

อินทรีย์ หรือ อินทรีย์ 5 คือ ความสามารถหลักทางจิตห้าประการสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส. นวโกวาท. กรุงเทพ: สำนักพืมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๔๐ ได้แก่
 สัทธินทรีย์ คือ ความศรัทธา ในโพธิปักขิยธรรม
 วิริยินทรีย์ คือ ความเพียร ในสัมมัปปธาน 4
 สตินทรีย์ คือ ความระลึกได้ ในสติปัฏฐาน 4
 สมาธินทรีย์ คือ ความตั้งมั่น ในฌานทั้ง 4
 ปัญญินทรีย์ คือ ความเข้าใจ ในอริยสัจ 4

อินทรีย์ 5 เป็นหลักธรรมที่คู่กับ พละ 5
สัทธินทรีย์ เปรียบเสมือน การหาภาชนะดี ๆ มาใส่น้ำ
วิริยินทรีย์ เปรียบเสมือน การเติมน้ำสะอาดแทนน้ำสกปรกเสมอ 
สตินทรีย์ เปรียบเสมือน การระวังไม่ให้สิ่งใดหล่นใส่ในน้ำ
สมาธินทรีย์ เปรียบเสมือน การถือภาชนะใส่น้ำไว้นิ่ง ๆ และไม่ให้สิ่งใดมากระทบกระเทือนให้หวั่นไหว
ปัญญินทรีย์ เปรียบเสมือน การเห็นนำสิ่งสกปรกออกจากน้ำ

 อินทรีย์ 5 กับ อิทธิบาท 4 

อินทรีย์ 5 เป็นธรรมที่ส่งเสริมธรรมอันเป็นฝักฝ่ายแห่งกุศล คือ อิทธิบาท 4
 สัทธินทรีย์ ส่งเสริม ฉันทะอิทธิบาท ความยินดีพอใจ
 วิริยินทรีย์ ส่งเสริม วิริยะอิทธิบาท ความเพียร แข็งใจปฏิบัติ
 สมาธินทรีย์ ส่งเสริม จิตตะอิทธิบาท ความตั้งใจ
 ปัญญินทรีย์ ส่งเสริม วิมังสาอิทธิบาท ความเอาใจฝักใฝ่สิ่งนั้น พิจารณาใคร่ครวญ
อิทธิบาททั้ง 4 ก็จะมาส่งเสริม สตินทรีย์​ ความมีสติระลึกเห็นสภาพธรรมะเป็นจริงและมีอยู่จริง​ แต่ตัองอยู่ภายใต้กฎแห่งพระไตรลักษณ์

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ธรรมหมวด 5