ขอมสบาดโขลญลำพง

ขอมสบาดโขลญลำพง ตามเรื่องราวในศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ 2 กล่าวว่า เป็นนายทหารที่ได้นำกำลังเข้ายึดเมืองสุโขทัยขจร สุขพานิช, หน้า 58. ภายหลังพ่อขุนศรีนาวนำถุมสวรรคต โดยระยะเวลาในการมีอำนาจการปกครองอาณาจักรสุโขทัยของขอมสบาดโขลญลำพงยังไม่เป็นที่ชัดเจนในปัจจุบัน อาจเป็นไปได้ว่าขอมสบาดโขลญลำพงมีความสัมพันธ์เป็นเครือญาติของตระกูลพ่อขุนศรีนาวนำถุม แต่ยอมรับอำนาจอิทธิพลของขอม-ละโว้

 ศัพทมูลวิทยา 
ตาม ภาษาเขมรเมืองสุรินทร์ นิยามคำว่า ขอมสบาดโขลญลำพง หมายถึง "ชาวขอมที่เป็นโรคเท้าแสนปม"คติธรรม สิงคเสลิต. (2561). ภาษาเขมรเมืองสุรินทร์ (eBook). [ม.ป.ท.]: คติธรรม สิงคเสลิต. น. 12–13. เมื่อพิจารณาจากความหมายแต่ละคำพบว่าน่าจะเป็นคำเรียกบุคคลตามลักษณะที่ปรากฏ (คล้ายกับฉายา) มากกว่าชื่อยศหรือตำแหน่ง โดยแยกออกเป็น ขอม + สบาดโขลญ + ลำพง มีความหมายดังนี้

 ขอม แปลว่า เป็นชาวขอม

 สบาดโขลญ แยกเป็น สบาด + โขลญ โดยคำว่า สบาด เมื่อปริวรรตกลับไปเป็นเสียงในภาษาสยาม-ขอมจะเขียนว่า ซแบ๊ย์ก แปลว่า "หนัง ผิว" และคำว่า โขลญ ปริวรรตกลับไปจะเขียนว่า คลวน หรือ คลูน แปลว่า "ตัว กาย" เมื่อนำสองคำรวมกัน สบาดโขลญ จึงหมายถึง "ผิวตัว" หรือ "ผิวกาย"

 ลำพง ปริวรรตกลับไปเป็นเสียงในภาษาสยาม-ขอมจะเขียนว่า ลำป็วง มี 2 ความหมาย คือ "อาการหรือสิ่งของที่ผุดหรือโผล่ออกมาเป็นปุ่มหรือปมเล็ก ๆ" และ "พืชประเภทเถาชนิดหนึ่ง มีผลกลมเกลี้ยงขนาดโตประมาณปลายนิ้วก้อย เมื่อยังดิบอยู่จะมีสีเขียวเข้ม เมื่อสุกแล้วจะมีสีดำ รับประทานได้"

เมื่อเปรียบเทียบข้อสันนิษฐานโดยอาศัยภาษาเขมรเมืองสุรินทร์ คำว่า ขอมสบาดโขลญลำพง กับตำนานเรื่อง ท้าวแสนปม พบว่ายังสอดคล้องกันซึ่งท้าวแสนปมเป็นบุคคลที่ถูกกล่าวถึงในตำนานดังกล่าวคือขอมสบาดโขลญลำพงนั่นเอง

 ยุทธการยึดสุโขทัย 

จนกระทั่งในปี พ.ศ. 1781 ขอมสบาดโขลญลำพง ถูกพ่อขุนบางกลางหาว เจ้าเมืองบางยาง และพ่อขุนผาเมือง เจ้าเมืองราด ซึ่งเป็นสหายสนิทกันและมีสายสัมพันธ์ทางเครือญาติได้ร่วมกันยึดอำนาจการปกครองดินแดนสุโขทัยได้ในที่สุด ต่อมาพ่อขุนผาเมืองได้นำกองทัพออกจากสุโขทัย เพื่อให้พ่อขุนบางกลางหาวได้ขึ้นครองราชเป็นกษัตริย์สุโขทัย พร้อมทั้งมอบพระแสงขรรค์ชัยศรี และเฉลิมพระนามให้เป็นเกียรติแก่พ่อขุนบางกลางหาวว่า "ศรีอินทรบดินทราทิตย์" แต่สุดท้ายพ่อขุนบางกลางหาวทรงใช้พระนามว่า "พ่อขุนศรีอินทราทิตย์" ซึ่งเป็นต้นราชวงศ์พระร่วงแห่งกรุงสุโขทัยขจร สุขพานิช, หน้า 56–57.

 งานวิจัย 
ศาสตราจารย์ ยอร์ช เซเดส์ ได้ให้ความหมายของคำว่า "ขอมสบาด" แปลว่าเขมรดง ส่วน "โขลญลำพง" คือคำสำหรับเรียกคนทำงานประจำเทวสถานหรือวัดวาอาราม

นอกจากนี้เรื่องราวเกี่ยวกับขอมสบาดโขลญลำพงยังคงเป็นที่คลุมเครือเนื่องจากมีการกล่าวถึงชื่อนี้เฉพาะในศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ 2 เท่านั้น เป็นหลักฐานอ้างอิงเพียงชิ้นเดียว (รวมทั้งชื่อของพ่อขุนศรีนาวนำถมและพ่อขุนผาเมืองด้วย)

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
มีนักแสดงผู้รับบท ขอมสบาดโขลญลำพง ได้แก่

 ธานินทร์ ทัพมงคล จากละครเรื่อง นางเสือง (2535)
 รังสรรค์ ปัญญาเรือน จากภาพยนตร์เรื่อง พระร่วง มหาศึกสุโขทัย (2568)

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 


หมวดหมู่:อาณาจักรพระนคร
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงสุโขทัย