สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (ประจวบ กนฺตาจาโร)

สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (ประจวบ กนฺตาจาโร)  เป็นสมเด็จพระราชาคณะฝ่ายธรรมยุติกนิกาย  อดีตเคยดำรงตำแหน่งสำคัญ เช่น คณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช  รักษาการเจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุต กรรมการมหาเถรสมาคม ประธานอำนวยการฝึกอบรมพระธรรมทูตไปต่างประเทศ (ธรรมยุต) อธิการบดีมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย เจ้าอาวาสวัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยสีลาจารวัตรมีความรอบรู้ทั้งในทางคดีโลกและคดีธรรม กล่าวได้อย่างเต็มภาคภูมิว่า เป็นสมเด็จพระราชาคณะรูปแรกของไทยที่สำเร็จการศึกษาในทางคดีโลกถึงชั้นปริญญาเอก

 ประวัติ 
สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ นามเดิม ประจวบ เนียมหอม เกิดเมื่อวันจันทร์ ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 8 ปีขาล ตรงกับวันที่ 14 มิถุนายน พ.ศ. 2469 ที่หมู่บ้านโรงจีน ตำบลบางแพ อำเภอบางแพ จังหวัดราชบุรี เป็นบุตรคนที่หนึ่งของคุณพ่อคง คุณแม่ท้อน เนียมหอม ได้เข้าเรียนระดับประถมเมื่ออายุ 10 ปี ที่โรงเรียนเฉลียววิทยา วัดเหนือ บางแพ

อายุได้ 12 ปี ได้บรรพชาเป็นสามเณร เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2480 ณ วัดเหนือบางแพ ตำบลบางแพ อำเภอบางแพ จังหวัดราชบุรี โดยมีพระธรรมเสนานี (เงิน นนฺโท) วัดสัตตนารถปริวัตรวรวิหาร อำเภอเมืองราชบุรี จังหวัดราชบุรี เป็นพระอุปัชฌาย์ พระครูนาถ สุมโน เจ้าอาวาสวัดเหนือบางแพ ตำบลบางแพ อำเภอบางแพ จังหวัดราชบุรี เป็นพระศีลาจารย์

เมื่ออายุได้ 14 ปี พ.ท.วิบูล สิริสุภาส ซึ่งขณะนั้นยังดำรงอยู่ในสมณเพศและดำรงสมณศักดิ์ที่พระครูวิบูลธรรมคุต วัดราชบพิธ กรุงเทพมหานคร ได้นำเข้ามาฝากตัวให้อยู่กับสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (จวน อุฏฺฐายี) ครั้งยังทรงดำรงสมณศักดิ์ที่พระเทพเวที วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร เมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2483

อายุย่างเข้า 21 ปี ได้อุปสมบทเป็นพระภิกษุ ณ วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร เมื่อวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2489 โดยมีสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (จวน อุฏฺฐายี) ขณะทรงดำรงสมณศักดิ์ที่พระธรรมปาโมกข์ เป็นพระอุปัชฌาย์ พระธรรมกิจจานุการี (ผัน กิจฺจการี) วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร เป็นพระกรรมวาจาจารย์ พระเทพกิตติเมธี (หิ้น คนฺธาโร) วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร ครั้งยังดำรงสมณศักดิ์ที่พระปริยัติเมธี เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้นามฉายา กนฺตาจาโร

 วิทยฐานะ 
 แผนกธรรม นักธรรมเอก
 แผนกบาลี เปรียญธรรม 5 ประโยค
 แผนกสามัญ 
 ประโยคเตรียมอุดมศึกษา (ม. 8) 
 ประโยคครู พ. 
 ประโยคครู พ.ป.
 ปริญญาตรี ศาสนศาสตร์บัณฑิต (ศน.บ.) จากสภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย 
 พ.ศ. 2509 ปริญญาโท (M.A.) ทางปรัชญา จากมหาวิทยาลัยพาราณสี ประเทศอินเดีย
 พ.ศ. 2530 ปริญญาเอก (Ph.D.) ทางปรัชญา จากมหาวิทยาลัยพาราณสี ประเทศอินเดีย
เกียรติคุณพิเศษ
ได้รับพระราชทานรางวัลเสาเสมาธรรมจักรจากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในฐานะผู้ทำคุณประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนา ประจำปี ๒๕๒๖

 สมณศักดิ์ 
 พ.ศ. 2505 ได้รับพระราชทานตั้งสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญ ที่ พระกิตติสารมุนีราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์, ตอนที่ 3, เล่ม 80, วันที่ 4 มกราคม 2506, หน้า 9
 พ.ศ. 2515 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นราช ที่ พระราชกวี นรสีหพจนปิลันธน์ คันถธุรบัณฑิต ยติคณิสสร บวชสังฆาราม คามวาสี'''ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์, ตอนที่ 202, เล่ม 89, วันที่ 31 ธันวาคม 2515, หน้า 4
 พ.ศ. 2517 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นเทพ ที่ พระเทพโมลี ตรีปิฎกธาดา มหากถิกสุนทร ยติคณิสสร บวชสังฆาราม คามวาสีราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์, ตอนที่ 91, เล่ม 229, วันที่  31 ธันวาคม 2517, หน้า 4
 พ.ศ. 2528 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นธรรม ที่ พระธรรมธัชมุนี ปริยัติเมธีสิกขากร ธรรมธรสังฆโสภณ ปรหิตโกศลสังฆวิภูษิต ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสีราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์,ตอนที่ 20,เล่ม103,วันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2529, หน้า 1
 พ.ศ. 2536 ได้รับพระราชทานสถาปนาสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรอง ชั้นหิรัญบัฏ ที่ พระธรรมปัญญาจารย์ ไพศาลสังฆวิทยาธิการี อุฏฐายีวรางกูรสังฆวิสุทธิ์ พุทธบริษัทอรรถธรรมปสาทกร สุนทรศีลขันธสมาจารสุทธิ ธรรมยุตติกคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสีราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสถาปนาสมณศักดิ์, ตอนที่ 202, เล่ม 110, วันที่ 6 ธันวาคม 2536, หน้า 1
 พ.ศ. 2543 ได้รับพระราชทานสถาปนาสมณศักดิ์เป็นสมเด็จพระราชาคณะ ชั้นสุพรรณบัฏ ที่ สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ พิพัฒนพงศ์วิสุต พุทธพจนานุสิต วิจิตรปฏิภาณพัฒนคุณ วิบุลศีลสมาจารวัตรสุนทร ตรีปิฎกธรรมวราลงกรณ์ ธรรมยุตติกคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี อรัญวาสี''ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศสถาปนาสมณศักดิ์, ตอนที่ 28 ข, เล่ม 117, วันที่ 28 ธันวาคม 2543, หน้า 7

 ผลงานของท่าน 

 ด้านการปกครอง 
 เป็นเจ้าอาวาสวัดมกุฏกษัตริยาราม
 เป็นกรรมการมหาเถรสมาคม
 เป็นคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช
 เป็นผู้รักษาการเจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุต แต่งตั้งผู้รักษาการแทนเจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุต ในการประชุมมหาเถรสมาคมครั้งที่ ๓/๒๕๔๗ เมื่อวันที่ ๓๐ มกราคม ๒๕๔๗ผู้รักษาการแทนเจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุตดำรงตำแหน่งครบวาระ การประชุมมหาเถรสมาคมครั้งที่ ๔/๒๕๔๙ เมื่อวันที่ ๒๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๙
พ.ศ. 2491 – 2502 เป็นเลขานุการสังฆมนตรีว่าการองค์การเผยแผ่และสั่งการแทนสังฆนายก
พ.ศ. 2502 – 2505 เป็นเลขานุการสังฆนายก
พ.ศ. 2515 เป็นเลขานุการสมเด็จพระสังฆราช
เป็นเลขานุการคณะกรรมการส่งเสริมสภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย (ก.ส.ม.)
เป็นกรรมการและเลขานุการมูลนิธิส่งเสริมกิจการศาสนาและมนุษยธรรม (ก.ศ.ม.)
เป็นรองประธานกรรมการมูลนิธิ ก.ศ.ม.
พ.ศ. 2505 - 2526 เป็นรองเลขาธิการและเลขาธิการสภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย มหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนา แห่งประเทศไทย
พ.ศ. 2526 - 2537 เป็นอธิการบดีสภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย
เป็นกรรมการอบรมพระธรรมทูตต่างประเทศ (ธรรมยุต)เสนอว่า สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ กรรมการฝึกอบรมพระธรรมทูตไปต่างประเทศ (ธรรมยุต),๐๗๗/๒๕๔๘ ลงวันที่ ๒๔ พฤษภาคม ๒๕๔๘
เป็นอนุกรรมการศูนย์ควบคุมการไปต่างประเทศ สำหรับพระภิกษุสามเณร (ศ.ต.ภ.)
เป็นกรรมการเถรสมาคมคณะธรรมยุต
เป็นผู้อำนวยการมหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย
เป็นประธานคณะกรรมการมูลนิธิสงเคราะห์คนเป็นโรคเรื้อนเสนอว่า สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ ประธานกรรมการมูลนิธิ-สงเคราะห์คนเป็นโรคเรื้อน ในสังฆราชูปถัมภ์ ,การประชุมมหาเถรสมาคมครั้งที่ ๒๒/๒๕๔๘ เมื่อวันที่ ๒๐ กันยายน ๒๕๔๘
เป็นประธานคณะกรรมการมูลนิธิธัมสิริ
เป็นกรรมการมูลนิธิมหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย (ม.ว.ก.)
เป็นกรรมการมูลนิธิสิรินธร (ส.ธ.)
เป็นกรรมการมูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย
เป็นกรรมการมูลนิธิสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช (จวน อุฏฺฐายี)
เป็นอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย
เป็นประธานกรรมการบริหารสำนักฝึกอบรมพระธรรมทูตไปต่างประเทศ (ธรรมยุต)  ,การประชุมมหาเถรสมาคมครั้งที่ ๒๙/๒๕๔๗
เป็นผู้รักษาการเจ้าคณะใหญ่ (ธรรมยุต)  ,มติมหาเถรสมาคมครั้งที่ ๓/๒๕๔๗

 ด้านการศึกษา 
 เป็นครูสอนพระปริยัติธรรม วัดมกุฏกษัตริยาราม
 เป็นกรรมการตรวจธรรมสนามหลวง
 เป็นเจ้าสำนักเรียนพระปริยัติธรรม วัดมกุฏกษัตริยาราม
 เป็นผู้อุปถัมภ์โรงเรียนวัดมกุฏกษัตริยาราม
 เป็นผู้ก่อตั้งโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกธรรมบาลีและแผนกสามัญศึกษา มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตมหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย
 เป็นผู้จัดการโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา วัดมกุฏกษัตริยาราม
 เป็นกรรมการมูลนิธิมหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย
 เป็นกรรมการมูลนิธิสิรินธร
 เป็นผู้จัดการโรงเรียนมหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย
 เป็นผู้จัดการโรงเรียนมหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย 2 (วัดไผ่ดำ)
 เป็นอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย

ด้านต่างประเทศ  
งานเผยแผ่พระพุทธศาสนาในต่างประเทศโดยจัดตั้งสำนักฝึกอบรมพระธรรมทูตไปต่างประเทศ (ธรรมยุต) 
ดำรงตำแหน่งเป็นประธานกรรมการบริหารสำนักฝึกอบรมพระธรรมทูตไปต่างประเทศ (ธรรมยุต) โดยมอบให้มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย เป็นหน่วยงานบริหารกิจการมาจนถึงปัจจุบัน
เดินทางไปดูการพระพุทธศาสนา ณ ประเทศอินเดีย (ก่อนและหลังการเดินทางไปศึกษา)
เดินทางไปร่วมฉลองพุทธชยันติ ณ ประเทศญี่ปุ่น และไปเยี่ยมทหารไทยที่ประเทศเกาหลี กลับมาแวะดูการพระศาสนาที่ฮ่องกงและประเทศเวียดนาม
เดินทางไปร่วมประชุมสงฆ์คณะธรรมยุต ที่ประเทศสหรัฐอเมริกา เป็นประจำปี
เป็นผู้เริ่มก่อตั้งวัดญาณรังษี ที่รัฐเวอร์จิเนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา
เดินทางดูการพระพุทธศาสนา ที่ประเทศฝรั่งเศส ประเทศเดนมาร์กและประเทศนอร์เว
เดินทางดูการพระพุทธศาสนาที่ประเทศอินโดนีเซีย
 เดินทางดูการพระศาสนาที่ประเทศไต้หวัน

 การเผยแผ่ 
แสดงธรรมในวันพระ แสดงธรรมอบรมประชาชน ข้าราชการ ทหาร ตำรวจ นักเรียน นักศึกษา
แสดงธรรมทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย กรมประชาสัมพันธ์ และทางสถานีวิทยุโทรทัศน์เป็นครั้งคราว
คณะกรรมการฝ่ายเผยแผ่พระพุทธศาสนาของมหาเถรสมาคมเรื่อง การเสนอขอแต่งตั้งคณะกรรมการฝ่ายเผยแผ่พระพุทธศาสนาของมหาเถรสมาคม ,การประชุมมหาเถรสมาคม ครั้งที่ ๒๓/๒๕๔๕ เมื่อวันที่ ๑๐ กันยายน ๒๕๔๕

 การสาธารณูปการ 
ได้บูรณปฏิสังขรณ์และก่อสร้างอาคารถาวรวัตถุภายในวัดมกุฏกษัตริยาราม
ก่อสร้างอาคารเรียน อาคารที่พักอาศัย อุโบสถ หอประชุม ที่มหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย (วัดชูจิตธรรมาราม) ตำบลสนับทึบ อำเภอวังน้อย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา รวมจำนวน ๑๐๐ หลัง*
ก่อสร้างศาลาการเปรียญและกุฏิที่พักอาศัยที่สำนักปฏิบัติธรรม “วัดมกุฎคีรีวัน” ตำบลโป่งตาลอง อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา จำนวน ๒๘ หลัง
ให้ความอนุเคราะห์ในการก่อสร้างโรงพยาบาลบางแพ จังหวัดราชบุรี

 วาระสุดท้าย 
สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ อาพาธด้วยโรคไตวายเรื้อรัง ปอดอักเสบ หลอดเลือดหัวใจตีบ เบาหวาน เข้ารับรักษาอาการอาพาธตั้งแต่วันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2550 ต่อมาเกิดอาการปอดติดเชื้ออย่างรุนแรงและลุกลามเข้าสู่กระแสเลือด และมรณภาพเมื่อวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2551 เวลา 07:53 น. ที่ห้องซีซียู ตึกอัษฎางค์ ชั้น 3 โรงพยาบาลศิริราช สิริรวมอายุ 81 ปี 6 เดือน พรรษา 61

สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ ประกอบพิธีพระราชทานน้ำหลวงสรงศพสมเด็จพระพุทธชินวงศ์ เมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2551 ณ วัดมกุฎกษัตริยาราม พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรได้พระราชทานพิธีสวดพระอภิธรรมในพระบรมราชานุเคราะห์ ระหว่างวันที่ 4-10 มกราคม พ.ศ. 2551 พระราชทานเพลิงศพ สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (ประจวบ กนฺตาจารเถร) ในวันเสาร์ที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2552 เวลา 16.00 น. ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส กรุงเทพมหานคร

 อ้างอิง 

ประจวบ
หมวดหมู่:กรรมการมหาเถรสมาคม
หมวดหมู่:เจ้าอาวาสวัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร
หมวดหมู่:เปรียญธรรม 5 ประโยค
หมวดหมู่:อธิการบดีมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย
หมวดหมู่:ภิกษุในสังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับพระราชทานรางวัลเสาเสมาธรรมจักร
หมวดหมู่:ศิษย์เก่าจากมหาวิทยาลัยพาราณสี
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอบางแพ
หมวดหมู่:ภิกษุจากจังหวัดราชบุรี