พระยาศรีไสยณรงค์

พระยาศรีไสยณรงค์ (?-พ.ศ. 2137) เป็นข้าหลวงเดิมและทหารเอกคู่พระทัยของ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช เกิดเมื่อใดไม่ปรากฏเดิมมียศเป็น พระศรีถมอรัตน์ เมื่อสมเด็จพระนเรศวรมหาราชขึ้นครองราชย์เมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2133 ก็แต่งตั้งให้พระศรีถมอรัตน์เป็น พระยาศรีไสยณรงค์ ต่อมาในคราว สงครามยุทธหัตถี ปี พ.ศ. 2135 ท่านและแม่ทัพท่านอื่นๆตามเสด็จ ไม่ทันพระองค์ก็พิโรธโปรดให้ ประหารชีวิต แต่ สมเด็จพระพนรัตน์ วัดป่าแก้ว ได้มาขอร้องเอาไว้จึงโปรดให้ไปตีเมืองมะริด, ทวายและตะนาวศรีแทน 

เมื่อพระยาศรีไสยณรงค์ตีได้เมืองตะนาวศรีจึงโปรดให้ท่านครองเมืองนี้แต่หลังจากสมเด็จพระนเรศวรตีได้เมืองละแวกแล้วใน พ.ศ. 2136 พระยาศรีไสยณรงค์ก็น้อยใจว่าทำไมไม่ให้ท่านร่วมกองทัพไปด้วยจึงก่อการกบฏเมื่อสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทราบจึงโปรดให้พระราชอนุชาคือ สมเด็จพระเอกาทศรถ ไปเจรจาและเกลี้ยกล่อมข้าหลวงเดิมท่านนี้แต่ท่านพระยาไม่ยอมพระองค์ทรงทราบก็ทรงพระพิโรธและมีพระบัญชาให้พระเอกาทศรถขณะที่ดำรงพระอิสริยศเป็น พระมหาอุปราช เข้าตีเมืองตะนาวศรีและจับพระยาศรีไสยณรงค์ ประหารชีวิต ในปี พ.ศ. 2137

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
หมวดหมู่:ขุนนางในสมัยกรุงศรีอยุธยา
ศรีไสยณรงค์
หมวดหมู่:ขุนศึกชาวไทย

มีนักแสดงผู้รับบท พระยาศรีไสยณรงค์ ได้แก่

 กษมา นิสสัยพันธุ์ จากละครเรื่อง สมเด็จพระนเรศวรมหาราช (2530)
 บุญทวี สิริเวสมาศ จากภาพยนตร์เรื่อง ขุนศึก (2546)
 พันโท คมกริช อินทรสุวรรณ จากภาพยนตร์เรื่อง ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช (2550 – 2554)
 วัชรชัย สุนทรศิริ จากภาพยนตร์เรื่อง ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช (2554 – 2558)
 กรกฏ ธนภัทร จากละครเรื่อง ขุนศึก (2555)
 อธิวัฒน์ ธีรนิธิศนันท์ จากละครเรื่อง ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เดอะซีรีส์ (2560 - 2562)