ทางรถไฟสายแม่กลอง

ทางรถไฟสายแม่กลอง เป็นทางรถไฟที่เดินรถจากฝั่งธนบุรี ผ่านจังหวัดสมุทรสาคร สิ้นสุดที่จังหวัดสมุทรสงคราม ตั้งแต่ พ.ศ. 2444 และ พ.ศ. 2448 เป็นระยะทาง 66.9 กิโลเมตร อยู่ในการดูแลของการรถไฟแห่งประเทศไทย ประกอบด้วยเส้นทาง 2 ช่วงจาก สถานีรถไฟวงเวียนใหญ่ ถึงสถานีรถไฟมหาชัย ระยะทาง 31.2 กิโลเมตร และจากสถานีรถไฟบ้านแหลม ถึงสถานีรถไฟแม่กลอง ระยะทาง 33.57 กิโลเมตร  โดยระหว่างสถานีมหาชัยกับสถานีบ้านแหลม จะไม่มีเส้นทางเชื่อมถึงกัน ผู้โดยสารจะต้องลงจากขบวนรถ และเดินเท้าไปขึ้นเรือข้ามฟากข้ามแม่น้ำท่าจีน เพื่อไปต่อรถไฟอีกขบวนหนึ่ง

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเคยเสด็จพระราชดำเนินประทับรถไฟพระที่นั่ง ผ่านทางรถไฟสายนี้เมื่อวันที่ 18 มีนาคม ร.ศ. 124 (พ.ศ. 2448) เพื่อทรงทำพิธีเปิดถนนถวาย ตำบลท่าฉลอม อำเภอเมืองสมุทรสาคร 

ในอดีตทางรถไฟสายแม่กลอง จะสิ้นสุดที่สถานีรถไฟปากคลองสานริมแม่น้ำเจ้าพระยา (ปัจจุบันกลายเป็นตลาดท่าน้ำรถไฟคลองสาน) แต่ได้ถูกยกเลิกทางรถไฟช่วงนี้ไปในสมัย จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ เป็นนายกรัฐมนตรีจึงทำให้ทางรถไฟสายนี้สิ้นสุดที่สถานีวงเวียนใหญ่ดังเช่นปัจจุบัน ส่วนทางที่ยกเลิกไปได้ถมเป็นถนนและตั้งชื่อว่าถนนเจริญรัถ โดยเป็นถนน 3 ช่องทาง ซึ่งช่องทางกลางในอดีตคือรางรถไฟราชกิจจานุเบกษา.  การเปิดรถไฟสายท่าจีน. เล่มที่ 21 ตอนที่ 40 หน้า 739. วันที่ 8 มกราคม 2447.

 ประวัติ 
เดิมรถไฟสายนี้เดินรถโดยบริษัทเอกชน  คือ บริษัท รถไฟท่าจีน ทุนจำกัด (บริษัท ท่าจีนเรวเวกัมปนีลิมิเต็ตทุน จำกัด) ได้รับสัมปทานเดินรถช่วงปากคลองสาน–มหาชัย ระยะทางทั้งสิ้น 33.1 กิโลเมตร เริ่มเดินรถตั้งแต่วันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2444 จนถึง พ.ศ. 2484 รวมระยะเวลา 40 ปีราชกิจจานุเบกษา. พระบรมราชโองการ ประกาศ พระราชทานอำนาจพิเศษแก่บริษัทท่าจีนเรลเวกำปนีทุน จำกัด. เล่มที่ 19  ตอนที่ 43  หน้า 823. วันที่ 11 มกราคม 2445.

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (ขณะนั้นทรงเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร) เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ ทรงเปิดเส้นทางปากคลองสาน-มหาชัย เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม พ.ศ. 2447 และเปิดให้ประชาชนใช้งานตั้งแต่วันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2448

ต่อมาใน พ.ศ. 2448 บริษัท แม่กลอง ทุนจำกัด ได้รับสัมปทานเดินรถช่วงที่สองราชกิจจานุเบกษา. ประกาศพระราชทานอำนาจพิเศษแก่บริษัทรถไฟแม่กลองทุนจำกัด. เล่มที่ 22 ตอนที่ 19 หน้า 423. วันที่ 6 สิงหาคม 2448. จากสถานีรถไฟบ้านแหลมที่อยู่ฝั่งตรงข้ามกับสถานีรถไฟมหาชัย ถึงสถานีรถไฟแม่กลอง อำเภอเมืองสมุทรสงคราม ระยะทางทั้งสิ้น 33.8 กิโลเมตร เริ่มเดินรถตั้งแต่วันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2448 จนถึง พ.ศ. 2488 รวมระยะเวลา 40 ปี

ต่อมาบริษัทรถไฟท่าจีน และบริษัทแม่กลอง ได้รับพระบรมราชานุญาตให้รวมเป็นบริษัทเดียวกัน ใช้ชื่อว่า บริษัท แม่กลอง ทุนจำกัดราชกิจจานุเบกษา. พระบรมราชโองการ ประกาศ พระราชทานอำนาจพิเศษแก่บริษัทรถไฟแม่กลองทุนจำกัด. เล่มที่ 25 ตอนที่ 28 หน้า 792. วันที่ 11 ตุลาคม 2451. และเดินรถจนกระทั่งหมดสัมปทานในปี พ.ศ. 2488 จึงได้ขายกิจการให้กับกรมรถไฟ ภายใต้องค์กรรถไฟสายแม่กลอง เปลี่ยนสถานะเป็น สำนักงานรถไฟสายแม่กลอง เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2495 และรวมเข้ากับการรถไฟแห่งประเทศไทยเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2498

ปัจจุบันเส้นทางช่วงปากคลองสาน–วงเวียนใหญ่ ไม่มีการเดินรถมาตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2504 สืบเนื่องจากมติคณะรัฐมนตรีในรัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ เมื่อวันที่ 24 พฤศจิกายน พ.ศ. 2502 โดยยังคงรางรถไฟไว้ แต่ราดยางมะตอยทับ กลายเป็นถนนเจริญรัถ

 การซ่อมบำรุงและปรับปรุงเส้นทาง 
ใน พ.ศ. 2558 การรถไฟแห่งประเทศไทยได้ประกาศปิดเส้นทางรถไฟในช่วงบ้านแหลม–แม่กลอง ระหว่างวันที่ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2558 — 31 มีนาคม พ.ศ. 2559 เพื่อทำการปรับปรุงเส้นทางตามโครงการปรับปรุงเส้นทางรถไฟ โดยจะมีรถสองแถวรับ-ส่งผู้โดยสารชั่วคราว และเปิดเดินรถอีกครั้งเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2559 โดยมีวุฒิชาติ กัลยาณมิตร ผู้ว่าการรถไฟแห่งประเทศไทยในขณะนั้น เป็นประธานในพิธีเปิดเดินรถเที่ยวแรกจากแม่กลอง–บ้านแหลม

เนื่องจากทางรถไฟสายแม่กลองไม่มีเส้นทางเชื่อมต่อกับรถไฟสายอื่น ทำให้การขนส่งขบวนรถเพื่อซ่อมบำรุง ต้องบรรทุกขบวนรถจากศูนย์ซ่อมบำรุงที่สถานีรถไฟธนบุรีหรือสถานีรถไฟมักกะสัน โดยผ่านทางแพขนานยนต์

 รายชื่อสถานีรถไฟ 

 ช่วงวงเวียนใหญ่ - มหาชัย (งญ.-ชั.) 
 ชื่อสถานี / ที่หยุดรถ รหัสสถานีระยะทางจาก งญ. ชั้นสถานี สืบค้นวันที่ 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567ที่ตั้ง หมายเหตุเลขตัวย่อตำบล/แขวงอำเภอ/เขตจังหวัดวงเวียนใหญ่ - มหาชัยวงเวียนใหญ่Wongwian Yai5001งญ.WWY0.00 กม.2 บางยี่เรือธนบุรีกรุงเทพมหานคร  สถานีวงเวียนใหญ่  สถานีวงเวียนใหญ่ (กำลังก่อสร้าง)Talat Phlu5003ลู.TLP1.78 กม.3ตลาดพลู สถานีตลาดพลู   สถานีราชพฤกษ์   สถานีตลาดพลู (โครงการ)WutthaKat 5036 วฒ.WTK 2.45 กม.ป้ายหยุดรถ สถานีวุฒากาศคลองต้นไทรKhlong Ton Sai5004ไซ.KTS3.35 กม.ที่หยุดรถ บางค้อจอมทองChom Thong5005ทจ.CTO4.13 กม.ป้ายหยุดรถบางขุนเทียนวัดไทรWat Sai5007วซ.WAI5.76 กม.วัดสิงห์Wat Sing5008สิ.WTS7.15 กม.3บางบอนBang Bon5009าา.BBO9.76 กม.ป้ายหยุดรถคลองบางบอนบางบอนการเคหะKan Kheha5010เค.KKH12.23 กม.ที่หยุดรถรางสะแกRang Sakae5011รแ.RSK12.53 กม.ป้ายหยุดรถรางโพธิ์Rang Pho5012รโ.RPO14.25 กม.4บางบอนใต้สามแยกSam Yaek5013แย.SAY15.83 กม.ป้ายหยุดรถพรมแดนPhrom Daen5014พแ.PDA17.29 กม.ที่หยุดรถแสมดำบางขุนเทียนบางน้ำจืดเมืองสมุทรสาครสมุทรสาครทุ่งสีทองThung Si Thong5034ที.TST18.76 กม.ป้ายหยุดรถบางน้ำจืดBang Nam Chuet5015นจ.BJD19.97 กม.ที่หยุดรถคอกควายKhok Khwai5016วา.KHW22.99 กม. คอกกระบือบ้านขอมBan Khom5017ขม.KHO26.76 กม. โคกขามคลองจากKhlong Chak5033ลจ.KCH29.76 กม.ป้ายหยุดรถมหาชัยนิคมรถไฟมหาชัยNikhom Rotfai Maha Chai5037 คฟ.KMC30.60 กม.ที่หยุดรถมหาชัยMaha Chai5018ชั.KHC31.22 กม.1

 ช่วงบ้านแหลม - แม่กลอง (แห. - แอ.) 
 ชื่อสถานี / ที่หยุดรถ รหัสสถานีระยะทางจาก แห. ชั้นสถานี สืบค้นวันที่ 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567ที่ตั้ง หมายเหตุเลขตัวย่อตำบลอำเภอจังหวัดบ้านแหลม - แม่กลอง บ้านแหลมBan Laem  5019  แห.BLA  0.187 กม.  4  ท่าฉลอม  เมืองสมุทรสาคร  สมุทรสาคร โรงพยาบาลนครท่าฉลอมThachalom City Hospital–นฉ.0.567 กม.ที่หยุดรถสร้างขึ้นโดยมูลนิธิโรงพยาบาลนครท่าฉลอม โดยเงินบริจาคของผู้มีจิตศรัทธา โดยมีชานชาลากว้าง 2 เมตร ยาว 40 เมตร อาคารพักผู้โดยสาร ได้รับการออกแบบและตกแต่งในรูปแบบย้อนยุคสมัยรัชกาลที่ 5ท่าฉลอมTha Chalom5020ฉอ.THC1.057 กม.บ้านชีผ้าขาวBan Chi Pha Khao5021ผา.BCI3.873 กม.ป้ายหยุดรถท่าจีนคลองนกเล็กKhlong Nok Lek5035ลเ.KNL5.951 กม.บางกระเจ้าบางสีคตBang Si Khot5022บี.BSH6.895 กม.ที่หยุดรถบางกระเจ้าBang Krachao5023ะจ.BCO9.018 กม.บ้านบ่อBan Bo5024บ่.BAB11.672 กม.บ้านบ่อเคยเป็นสถานี ยุบเป็นที่หยุดรถเมื่อวันที่ 1 มกราคม 2520บางโทรัดBang Thorat5025งโ.BTR13.205 กม.บางโทรัดบ้านกาหลงBan Kalong5026กห.BLG15.766 กม.กาหลงเคยเป็นสถานี ยุบเป็นที่หยุดรถเมื่อวันที่ 1 มกราคม 2520บ้านนาขวางBan Na Khwang5027บ้.BNW17.957 กม.บ้านนาโคกBan Na Khok5028าโ.BNH19.969 กม.นาโคกเขตเมืองKhet Mueang5029ดเ.KEM23.739 กม.ป้ายหยุดรถลาดใหญ่Lat Yai5030ลญ.LAY27.630 กม.ลาดใหญ่เมืองสมุทรสงครามสมุทรสงครามแม่กลองMae Klong5032แอ.MKO33.729 กม.3แม่กลอง

สถานีในอดีต
 สถานีรถไฟปากคลองสาน กิโลเมตรที่ -1+190 (ยกเลิกเมื่อ 1 มกราคม พ.ศ. 2504 เนื่องจากมติคณะรัฐมนตรี 24 พฤศจิกายน พ.ศ. 2502 ในรัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ให้ยกเลิกเส้นทางช่วงปากคลองสาน-วงเวียนใหญ่ โดยราดยางมะตอยทับทางรถไฟไว้ใต้พื้นถนน ส่วนตัวอาคารสถานีถูกรื้อถอนไปแล้ว)
 อดีตสถานีช่องลม กิโลเมตรที่ 1+020 (ไม่มีร่องรอยเหลือ พบในแผนที่ปี 2495)
 ที่หยุดรถไฟบางกระบูน กิโลเมตรที่ 30+160 บริเวณตำบลลาดใหญ่ อำเภอเมืองสมุทรสงคราม จังหวัดสมุทรสงคราม

 โครงการในอนาคต 
ในอนาคต การรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) ร่วมกับกรมการขนส่งทางราง จะทำการย้ายสถานีต้นทางหลักของกรุงเทพมหานคร จากสถานีหัวลำโพง มาที่ ชุมทางบางซื่อ และรวมเส้นทาง รถไฟฟ้าชานเมืองสายสีแดง รถไฟทางไกล รถไฟความเร็วสูง (สายกรุงเทพ-นครราชสีมา) และ รถไฟฟ้าเชื่อมท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ เข้าไว้ที่สถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์เป็นสถานีหลักแห่งเดียวของกรุงเทพมหานคร พร้อมจัดเส้นทางใหม่ จากบางซื่อไปนครปฐม เป็นสายตะวันตก และจากบางซื่อ ไปหัวลำโพง ลดระดับลงใต้ดินเข้าสู่วงเวียนใหญ่ ไปตามแนวทางรถไฟสายแม่กลอง และส่วนต่อขยายจากสถานีปลายทางที่แม่กลองไปยังปากท่อ ตลอดจนทุกสถานีหลังจากนี้นับเป็นเส้นทางใหม่ของสายใต้ ส่วนจากบางซื่อไปชุมทางบ้านภาชี ยังเป็นสายเหนือและสายตะวันออกเฉียงเหนือเช่นเดิม และจากบางซื่อไปฉะเชิงเทรา เป็นสายตะวันออกตามเดิม และแยกเพิ่มอีก 2 เส้นทางคือ รถไฟด่วนพิเศษ (เส้นทางแรก กรุงเทพ-นครราชสีมา) และรถไฟฟ้าเชื่อมท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ (SARL : Suvarnabhumi Airport Rails Link)

 ในวัฒนธรรมร่วมสมัย 
 โลโก้ปัจจุบันของห้างเซ็นทรัล มหาชัย (:en:Central Mahachai) ได้รับแรงบันดาลใจมาจากทางรถไฟสายแม่กลอง
 ทางรถไฟสายแม่กลองช่วงที่ผ่านย่านตลาดพลูได้ปรากฏอยู่ในภาพยนตร์เรื่องหลานม่า
 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 






หมวดหมู่:เส้นทางรถไฟในประเทศไทย
หมวดหมู่:เส้นทางรถไฟที่เปิดทำการในปี พ.ศ. 2447
หมวดหมู่:ทางรถไฟในกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:ทางรถไฟในจังหวัดสมุทรสาคร
หมวดหมู่:ทางรถไฟในจังหวัดสมุทรสงคราม
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในเขตธนบุรี
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในเขตจอมทอง
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในเขตบางบอน
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในเขตบางขุนเทียน
หมวดหมู่:การขนส่งในเขตธนบุรี
หมวดหมู่:การขนส่งในเขตจอมทอง
หมวดหมู่:การขนส่งในเขตบางบอน
หมวดหมู่:การขนส่งในเขตบางขุนเทียน
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในอำเภอเมืองสมุทรสาคร
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในอำเภอเมืองสมุทรสงคราม
หมวดหมู่:ก่อตั้งในสยามในปี พ.ศ. 2447