นายกรัฐมนตรีไทย

นายกรัฐมนตรีไทย เป็นประธานคณะรัฐมนตรี และทำหน้าที่หัวหน้ารัฐบาลอภิชาติ คุณวัฒน์บัณฑิต,ประวัติสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี, เอกสารวิชาการส่วนบุคคล:สถาบันพระปกเกล้า โดยมีจุดกำเนิดมาจากการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงการปกครองสู่ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญและประชาธิปไตยระบบรัฐสภา ผู้ดำรงตำแหน่งคนปัจจุบันคือ อนุทิน ชาญวีรกูล โดยได้รับมติเห็นชอบเมื่อวันที่ 5 กันยายน พ.ศ. 2568 และมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งตั้งแต่วันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2568

โดยปกติแล้วนายกรัฐมนตรีในระบอบประชาธิปไตยจะมีที่มาจากสภาผู้แทนราษฎร ซึ่งโดยหลักแล้วถือว่านายกรัฐมนตรีต้องมาจากการแต่งตั้งทางอ้อมโดยประชาชน แต่บทเฉพาะกาลมาตรา 272 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 กำหนดให้พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีตามมติของที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภาในช่วง 5 ปีนับจากวันที่มีรัฐสภาชุดแรกตามรัฐธรรมนูญ

 ประวัติ 
ตำแหน่งนายกรัฐมนตรีมีขึ้นภายหลังการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 เรียกว่า "ประธานคณะกรรมการราษฎร" ตามพระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พุทธศักราช 2475พระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พุทธศักราช 2475, ราชกิจจานุเบกษา, สืบค้นวันที่ 15 เมษายน 2558 อย่างไรก็ตาม มีการวิจารณ์อย่างหนักว่าชื่อตำแหน่งดังกล่าวเหมือนกับตำแหน่งประธานคณะกรรมการราษฎรแห่งสหภาพโซเวียต ไทยรัฐ. ก่อนจะได้เรียก รัฐมนตรี 23 เมษายน 2562  ส่งผลให้ในเวลาต่อมา ก็เปลี่ยนมาเรียกว่า "นายกรัฐมนตรี" ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช 2475, ราชกิจจานุเบกษา, สืบค้นวันที่ 15 เมษายน 2558 โดยมีตราประจำสำนักนายกรัฐมนตรีเป็นตราราชสีห์คชสีห์รักษารัฐธรรมนูญ และเป็นตราประจำตำแหน่งนายกรัฐมนตรีไทย 

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกฉบับจะบัญญัติที่มาของนายกรัฐมนตรีไว้อย่างชัดเจน โดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ซึ่งเป็นรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน ระบุว่า นายกรัฐมนตรีมาจากการเสนอชื่อบุคคลที่พรรคการเมืองที่มีจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรขั้นต่ำร้อยละ 5 ของจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในขณะนั้น แจ้งไว้ก่อนการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไปแต่ละครั้ง จำนวนไม่เกินพรรคละ 3 ชื่อ เพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบโดยสภาผู้แทนราษฎรไทย และยังมีบทเฉพาะกาลให้วุฒิสภาชุดแรกตามรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน (วาระปี 2562–67) มีส่วนเลือกนายกรัฐมนตรีด้วย

 การปฏิบัติหน้าที่ 
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ซึ่งเป็นรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน ได้กำหนดวาระของนายกรัฐมนตรีว่า ''นายกรัฐมนตรีจะดำรงตำแหน่งรวมกันแล้วเกินแปดปีมิได้ ทั้งนี้ ไม่ว่าจะเป็นการดำรงตำแหน่งติดต่อกันหรือไม่ แต่มิให้นับรวมระยะเวลาในระหว่างที่อยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปหลังพ้นจากตำแหน่ง"รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 , ราชกิจจานุเบกษา, สืบค้นวันที่ 18 พฤษภาคม 2562

นายกรัฐมนตรีอาจพ้นจากตำแหน่งได้ด้วยการถูกอภิปรายไม่ไว้วางใจ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดมีสิทธิเข้าชื่อขอเปิดอภิปรายทั่วไปเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจนายกรัฐมนตรี ญัตตินี้ต้องเสนอชื่อผู้สมควรดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีคนต่อไปไว้ด้วย เมื่อเสนอญัตติแล้วจะมีการยุบสภาผู้แทนราษฎรมิได้ ทั้งนี้ เพื่อป้องกันไม่ให้นายกรัฐมนตรีหลีกหนีการอภิปราย เว้นแต่จะมีการถอนญัตติหรือการลงมตินั้นไม่ได้เสียงครบ หากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรลงมติไม่ไว้วางใจ นายกรัฐมนตรีต้องพ้นจากตำแหน่ง และมีผลให้คณะรัฐมนตรีสิ้นสุดลงทั้งคณะด้วย

 การรักษาราชการแทน 
ในกรณีที่นายกรัฐมนตรีไม่อาจปฏิบัติหน้าที่ได้ พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 มาตรา 41 กำหนดให้รองนายกรัฐมนตรีเป็นผู้รักษาราชการ ถ้ามีรองนายกรัฐมนตรีหลายคนให้คณะรัฐมนตรีมอบหมายให้รองนายกรัฐมนตรีคนใดคนหนึ่งเป็นผู้รักษาราชการแทน ถ้าไม่มีผู้ดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี หรือมีแต่ไม่อาจปฏิบัติราชการได้ ให้คณะรัฐมนตรีมอบหมายให้รัฐมนตรีคนใดคนหนึ่งเป็นผู้รักษาราชการแทนพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534, ราชกิจจานุเบกษา, สืบค้นวันที่ 15 เมษายน 2558 และรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 มาตรา 168 ได้กำหนดเพิ่มเติมว่า หากคณะรัฐมนตรีไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้หรือลาออกทั้งคณะ ให้ปลัดกระทรวงปฏิบัติหน้าที่แทนรัฐมนตรีว่าการและให้ปลัดกระทรวงคัดเลือกกันเองให้คนหนึ่งปฏิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรี

 สถานที่ปฏิบัติงานและบ้านพัก 
นายกรัฐมนตรีของประเทศไทยปฏิบัติหน้าที่ ณ ทำเนียบรัฐบาล ซึ่งเป็นสถานที่ราชการสำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย ตั้งอยู่ ณ เลขที่ 1 ถนนพิษณุโลก เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร มีเนื้อที่ทั้งสิ้น 27 ไร่ 3 งาน 44 ตารางวา 

สำหรับบ้านพักประจำตำแหน่งนายกรัฐมนตรีไทย คือ บ้านพิษณุโลก ซึ่งมีสถาปัตยกรรมที่สวยงาม ออกแบบและสร้างโดย มาริโอ ตามานโญ สถาปนิกประจำราชสำนักสยามชาวอิตาลี มีเนื้อที่ 25 ไร่ 3 งาน

 รองนายกรัฐมนตรี 

รองนายกรัฐมนตรี มีหน้าที่ในการกำกับการบริหารราชการของกระทรวง หรือทบวงหนึ่งหรือหลายกระทรวงหรือทบวง ตามที่นายกรัฐมนตรีมอบหมาย รวมทั้งเป็นผู้รักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรี ในกรณีที่นายกรัฐมนตรีไม่อาจปฏิบัติราชการได้ ตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (เรียงตามลำดับรองนายกรัฐมนตรีดังนี้)
 ตำแหน่ง รายชื่อ พรรคการเมือง เริ่มดำรงตำแหน่ง ตำแหน่งที่สอง กระทรวงที่กำกับดูแลหน่วยงานที่กำกับดูแล รองนายกรัฐมนตรี พิพัฒน์ รัชกิจประการ พรรคภูมิใจไทย 19 กันยายน พ.ศ. 2568 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม กระทรวงคมนาคม
 กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม
 กระทรวงพลังงาน สำนักงานคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ
 สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก โสภณ ซารัมย์ พรรคภูมิใจไทย  กระทรวงแรงงาน
 กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
 กระทรวงสาธารณสุข สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค
 สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ
 กรมประชาสัมพันธ์
 สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ
 สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
 สถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน)
 สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ บวรศักดิ์ อุวรรณโณ อิสระ  กระทรวงยุติธรรม
 กระทรวงวัฒนธรรม สำนักงานขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ยุทธศาสตร์ชาติ และการสร้างความสามัคคีปรองดอง
 สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี
 สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
 สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
 สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน
 สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศอิสระรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง กระทรวงการคลัง
 กระทรวงพาณิชย์ สำนักงบประมาณ
 สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
 สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน ร้อยเอก ธรรมนัส พรหมเผ่า พรรคกล้าธรรม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
 กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา
 กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
 กระทรวงศึกษาธิการ สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ (องค์การมหาชน) สุชาติ ชมกลิ่น พรรคภูมิใจไทย รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
 กระทรวงอุตสาหกรรม

 รายชื่อนายกรัฐมนตรีไทย 

 อดีตนายกรัฐมนตรีไทยที่ยังมีชีวิตอยู่ 
ปัจจุบันมีอดีตนายกรัฐมนตรีที่ยังมีชีวิตอยู่ทั้งสิ้น 11 คน มีรายชื่อดังต่อไปนี้

 ส่วนราชการในบังคับบัญชา 
 ส่วนราชการที่อยู่ในบังคับบัญชาขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี 
ส่วนราชการที่อยู่ในบังคับบัญชาขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี ตามมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2545
 สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี
 สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี 
 สำนักข่าวกรองแห่งชาติ
 สำนักงบประมาณ
 สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ
 สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
 สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน
 สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (เดิมชื่อ สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ)
 สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ ๔) พ.ศ. ๒๕๕๐
 สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุนประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ฉบับที่ ๑๐๐/๒๕๕๗ เรื่อง การแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรมและกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมการลงทุน ประกาศ คสช. ดึง 'บีโอไอ' ขึ้นตรงนายกรัฐมนตรี
 สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ ๔๖/๒๕๖๐ เรื่อง การจัดตั้งสำนักงานบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๓๔ ตอน ๒๖๑ ง พิเศษ หน้า ๑๖ ๒๕ ตุลาคม ๒๕๖๐ 
 สำนักงานขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ยุทธศาสตร์ชาติ และการสร้างความสามัคคีปรองดองคำสั่งหัวหน้ำคณะรักษำควำมสงบแห่งชาติ ที่ ๑๙/๒๕๖๑ เรื่อง กลไกในการขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ยุทธศาสตร์ชาติ และการสร้างความสำมัคคีปรองดอง
 สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ ๒๐) พ.ศ. ๒๕๖๔ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๓๘ ตอน ๑๑ ก พิเศษ หน้า ๖ ๑๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๔ 

 อ้างอิง 

 ดูเพิ่ม 

 รายชื่อนายกรัฐมนตรีไทย
 การลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีไทย
 รัฐบาลไทย
 สำนักนายกรัฐมนตรี (ประเทศไทย)

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์อย่างเป็นทางการ
 รายนามนายกรัฐมนตรีแห่งราชอาณาจักรไทย 
 ประวัตินายกรัฐมนตรีแห่งราชอาณาจักรไทย 


หมวดหมู่:การเมืองไทย