เจ้าคณะใหญ่

เจ้าคณะใหญ่ (เดิม: มหาสังฆนายก) เป็นตำแหน่งทางปกครองของคณะสงฆ์ไทย ถือเป็นพระสังฆาธิการระดับสูง รองจากสมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก โดยแบ่งการปกครอง ดังนี้

 การแบ่งการปกครอง 

 คณะสงฆ์มหานิกาย 
มี 4 ตำแหน่ง ปกครองคณะสงฆ์มหานิกายทั่วประเทศ
 เจ้าคณะใหญ่หนกลาง มีเขตปกครอง 6 ภาค ได้แก่ ภาค 1, ภาค 2, ภาค 3, ภาค 13, ภาค 14 และภาค 15
 เจ้าคณะใหญ่หนเหนือ มีเขตปกครอง 4 ภาค ได้แก่ ภาค 4, ภาค 5, ภาค 6 และภาค 7
 เจ้าคณะใหญ่หนตะวันออก มีเขตปกครอง 5 ภาค ได้แก่ ภาค 8, ภาค 9, ภาค 10, ภาค 11 และภาค 12
 เจ้าคณะใหญ่หนใต้ มีเขตปกครอง 3 ภาค ได้แก่ ภาค 16, ภาค 17 และภาค 18

 คณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย 
มีตำแหน่งเจ้าคณะใหญ่ 1 ตำแหน่ง คือ เจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุต ปกครองคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกายทั่วประเทศ

 คณะสงฆ์จีนนิกาย 
เป็นคณะสงฆ์นิกายมหายานของชาวไทยเชื้อสายจีน ถือกำเนิดมาจากชาวจีนที่เข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารบนผืนแผ่นดินไทย มีตำแหน่งเจ้าคณะใหญ่ 1 ตำแหน่ง คือ เจ้าคณะใหญ่จีนนิกาย ปกครองคณะสงฆ์จีนนิกายแห่งประเทศไทย

 คณะสงฆ์อนัมนิกาย 
เป็นคณะสงฆ์นิกายมหายาน ซึ่งสืบมาจากประเทศเวียดนาม (พระญวน) ที่เข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารบนผืนแผ่นดินไทย มีตำแหน่งเจ้าคณะใหญ่ 1 ตำแหน่ง คือ เจ้าคณะใหญ่อนัมนิกาย ปกครองคณะสงฆ์อนัมนิกายแห่งประเทศไทย

 คุณสมบัติ 
ตามกฎมหาเถรสมาคม ผู้ดำรงตำแหน่งเจ้าคณะใหญ่ กำหนดคุณสมบัติไว้ดังนี้(1) มีพรรษาสมควรแก่ตำแหน่ง(2) มีความรู้สมควรแก่ตำแหน่ง(3) มีความประพฤติเรียบร้อยตามพระธรรมวินัย(4) เป็นผู้ฉลาดสามารถในการปกครองคณะสงฆ์(5) ไม่เป็นผู้มีร่างกายทุพพลภาพไร้ความสามารถ หรือมีจิตฟั่นเฟือน ไม่สมประกอบ หรือเป็นโรคเรื้อน หรือเป็นวัณโรคในระยะอันตรายจนเป็นที่น่ารังเกียจ(6) ไม่เคยต้องคำวินิจฉัยลงโทษในอธิกรณ์ที่พึงรังเกียจมาก่อน(7) ไม่เคยถูกถอดถอนหรือถูกปลดจากตำแหน่งใด เพราะความผิดมาก่อนคุณสมบัติโดยเฉพาะอีกส่วนหนึ่ง (เฉพาะคณะสงฆ์ 2 นิกายหลักของไทย)
 มีพรรษาพ้น 30 และ
 มีสมณศักดิ์ไม่ต่ำกว่าพระราชาคณะเจ้าคณะรอง (รองสมเด็จพระราชาคณะ)

 ผู้ดำรงตำแหน่งเจ้าคณะใหญ่ในปัจจุบัน 

 เจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุต
 สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก (อัมพร อมฺพโร) 
 เจ้าอาวาสวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร (พระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดราชวรวิหาร)

 เจ้าคณะใหญ่หนเหนือ
 สมเด็จพระมหาธีราจารย์ (ปสฤทธ์ เขมงฺกโร) 
 เจ้าอาวาสวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร (พระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดราชวรมหาวิหาร)

 เจ้าคณะใหญ่หนกลาง
 สมเด็จพระมหารัชมงคลมุนี (ธงชัย ธมฺมธโช) 
 ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร (พระอารามหลวงชั้นโท ชนิดวรวิหาร)

 เจ้าคณะใหญ่หนตะวันออก
 สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สนิท ชวนปญฺโญ) 
 เจ้าอาวาสวัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร (พระอารามหลวงชั้นโท ชนิดวรวิหาร)

 เจ้าคณะใหญ่หนใต้
 สมเด็จพระมหาวชิรมังคลาจารย์ (สงัด ปญฺญาวุโธ) 
 เจ้าอาวาสวัดกะพังสุรินทร์ (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ) จังหวัดตรัง

 เจ้าคณะใหญ่จีนนิกาย
 พระมหาคณาจารย์จีนธรรมวชิราจารย์ (เย็นอี่)
 เจ้าอาวาสวัดโพธิ์เย็น และรักษาการเจ้าอาวาสวัดโพธิ์แมนคุณาราม

 เจ้าคณะใหญ่อนัมนิกาย
 พระมหาคณานัมธรรมวชิรานุวัตร (ณรงค์ ติ่นเรียน)
 เจ้าอาวาสวัดสมณานัมบริหาร

 อ้างอิง