พระยาอนุสสรธุระการ (จ่าง วัจนะพุกกะ)

พันตำรวจเอก พระยาอนุสสรธุระการ (จ่าง วัจนะพุกกะ) นามเดิม จ่าง เกิดเมื่อวันอังคารที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2423 ที่บ้านในตำบลหัวรอ อำเภอรอบกรุง จังหวัดกรุงเก่า เป็นบุตรของ นายเขียว และ นางเพ็ง โดยปู่ของท่าน ชื่อ นายพุก ซึ่งสืบสายลงมาจาก นายคำ  พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงพระราชทานนามสกุลให้ท่านว่า "วัจนะพุกกะ"

 ประวัติ 
ในวัยเยาว์ ท่านได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนสำเหร่บอยคริสเตียนไฮสคูล (กรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย ในปัจจุบัน) จนสำเร็จการศึกษาได้ประกาศนียบัตร ชั้น 7 จากนั้นจึงรับราชการในกระทรวงนครบาล เริ่มที่ตำแหน่งผู้ช่วยนายเวรสรรพากร ในกรมกองตระเวน เมื่อ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2444 และได้รับความเจริญในราชการเรื่อยมา คือ เป็นผู้กำกับการโรงพักสามแยก เมื่อ พ.ศ. 2464 ปฏิบัติงานอยู่ 5 ปี  จึงย้ายไปรั้งตำแหน่ง ผู้บังคับการตำรวจภูธรมณฑลภูเก็ต เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2469 แจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ย้ายและบรรจุตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจ  และได้ดำรงตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจมณฑลภูเก็ต เมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2470 แจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งผู้บังคับการตำรวจ  ถึงวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2472 กลับเข้ามากรุงเทพฯ เป็นผู้บังคับการตำรวจนครบาล บางรัก เรื่อง ปลด ย้าย และตั้งนายตำรวจชั้นผู้บังคับการ (หน้า 229) 

จนหลังเปลี่ยนการปกครอง พ.ศ. 2475 แล้ว ท่านจึงได้เป็นรองอธิบดีกรมตำรวจ ในสมัย พันตำรวจเอก พระยาบุเรศผดุงกิจ เป็นอธิบดี เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2475 ประกาศ ปลดและย้ายนายตำรวจ (หน้า 495)  และในที่สุด ท่านก็ได้ดำรงตำแหน่ง อธิบดีกรมตำรวจ เมื่อ วันที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2476 ประกาศ ปลดและตั้งอธิบดีและรองอธิบดีกรมตำรวจ 

 ตำแหน่งการทำงาน 
ได้รับยศเป็นนายพันตำรวจเอกเมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2471 พระราชทานยศพลเรือน (หน้า 2449)  และอีก 2 ปีต่อมา คือ ในวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2473 จึงได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระยาอนุสสรธุระการ ถือศักดินา 1000 พระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์ 

นอกจากนี้ ในระหว่างที่รับราชการ ได้มีโอกาสปฏิบัติราชการพิเศษหลายคราว ที่สำคัญ คือ
 เป็นเจ้าพนักงาน เรี่ยไรเก็บเงิน ในการหล่อพระบรมรูปทรงม้า ระหว่างปี พ.ศ. 2451-2452
 เป็นเจ้าพนักงาน ตามเสด็จประจำ เจ้าหญิงวอลดิมาร์ แห่งประเทศเดนมาร์ค เมื่อปี พ.ศ. 2456
 ตามเสด็จพระราชดำเนิน รัชกาลที่ 6 คราวประพาสลานเท ที่พระนครศรีอยุธยา, ลำน้ำสมุทรสาคร และมณฑลราชบุรี เมื่อ พ.ศ. 2460
 เป็นผู้จับกุมชนชาติศัตรู (เยอรมัน) คราวสงครามโลกครั้งที่ 1 และคุมศัตรูไปส่งที่สิงคโปร์ เมื่อ พ.ศ. 2461
 มีส่วนร่วม ในการปฏิบัติงานคราวปราบกบฏบวรเดช เมื่อ พ.ศ. 2476
ฯลฯ

ท่านออกจากราชการเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2479 ประกาศ ปลดอธิบดีกรมตำรวจ  รวมอายุราชการ 34 ปี ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ตริตาภรณ์ช้างเผือก และ ตริตาภรณ์มงกุฎไทย กับทั้งเหรียญจักรมาลา และ เหรียญพิทักษ์รัฐธรรมนูญ เป็นเกียรติยศ

 ชีวิตครอบครัว 
พระยาอนุสสรธุระการ มีบุตร-ธิดา รวม 11 คน คือ
 นายดาบดำริห์ วัจนะพุกกะ (ทหารอาสาร่วมรบสงครามโลก)
 พันตำรวจโทดำรัส วัจนะพุกกะ
 พลตำรวจตรีสุชาติ วัจนะพุกกะ
 นางสาวผกา วัจนะพุกกะ
 นายสัตว์แพทย์จินดา วัจนะพุกกะ
 นายสัตว์แพทย์สมจิตต์ วัจนะพุกกะ
 นางชูศรี แจ้งเจนกิจ
 นางสาวพิศวง วัจนะพุกกะ
 นายสุดจิตต์ วัจนะพุกกะ
 นายโฆสิต วัจนะพุกกะ                                                                                                        
 พันตำรวจโทโกสุม วัจนะพุกกะ
หลังออกจากราชการแล้ว ท่านก็ได้ชีวิตอย่างสงบ ณ บ้านของท่านที่ถนนสาธร จนถึงแก่อนิจกรรม เมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2497

 ยศและบรรดาศักดิ์ 
 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2453 หลวงอนุสสรธุระการ ถือศักดินา 600พระราชทานสัญญาบัตรขุนนาง
 3 มิถุนายน พ.ศ. 2458 - อำมาตย์ตรีพระราชทานยศ (หน้า ๖๑๘)
 17 มกราคม พ.ศ. 2458 - เปลี่ยนยศเป็น พันตำรวจตรีพระบรมราชโองการ ประกาศเปลี่ยนนามกรมพลตระเวน แลเปลี่ยนยศข้าราชการกรมพลตระเวน
 21 สิงหาคม พ.ศ. 2460 พันตำรวจโทพระราชทานยศนายตำรวจภูธรและนายตำรวจพระนครบาล
 20 ธันวาคม 2460 – พระอนุสสรธุระการ ถือศักดินา 800
 26 เมษายน 2463 – โปรดเกล้าฯ ให้กระทรวงนครบาลส่งสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์ไปพระราชทานส่งสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์ไปพระราชทาน
 26 เมษายน 2463 – โปรดเกล้าฯ ให้กระทรวงนครบาลส่งสัญญาบัตรยศไปพระราชทาน
 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2471 พันตำรวจเอก

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์และเหรียญ (หน้า 3447)พระราชทานเหรียญจักรมาลา

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
หมวดหมู่:อธิบดีกรมตำรวจและผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ
หมวดหมู่:ตำรวจชาวไทย
หมวดหมู่:สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยแบบแต่งตั้ง
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอพระนครศรีอยุธยา
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย
หมวดหมู่:พันตำรวจเอก