ชั้นเซฟาโลพอด

เซฟาโลพอด () เป็นสมาชิกของมอลลัสกาในชั้น เซฟาโลโพดา (; จากรูปพหุพจน์กรีก , ; "หัว-เท้า") เช่น หมึกกล้วย, หมึกสาย, หมึกกระดอง หรือหอยงวงช้าง สัตว์น้ำเหล่านี้มีร่างกายสมมาตรแบบครึ่งซีก หัวที่โดดเด่น และชุดแขนหรือหนวด (muscular hydrostat) ที่ดัดแปลงจากส่วนเท้ามอลลัสกาแบบดั้งเดิม ชาวประมงบางส่วนเรียกเซฟาโลพอดเป็น "inkfish" เนื่องจากพวกมันสามารถพ่นหมึกออกมาได้ การศึกษาเซฟาโลพอดอยู่ในสาขาของสังขวิทยาที่มีชื่อว่า teuthology

จำนวน

มีชนิดเซฟาโลพอดแบบขยายมากกว่า 800 ชนิด แม้ว่าจะยังมีการระบุถึงชนิดใหม่ต่อไป โดยมีการระบุชนิดที่สูญพันธุ์ประมาณ 11,000 ชนิด แม้ว่าร่างกายที่นิ่มของเซฟาโลพอดจะทำให้การกลายเป็นฟอสซิลเป็นไปได้ไม่ง่าย

เซฟาโลพอดสามารถพบได้ในมหาสมุทรทุกแห่งบนโลก ไม่มีชนิดใดที่อาศัยในน้ำจืดได้ แต่ Lolliguncula brevis ที่พบในอ่าวเชซาพีกเป็นข้อยกเว้นบางส่วน เนื่องจากสามารถอาศัยในน้ำกร่อยได้ คาดว่าเซฟาโลพอดไม่สามารถอาศัยในน้ำจืดได้ด้วยข้อจำกัดทางชีวเคมีหลายประการ และในช่วง >400 ล้านปีที่มีชีวิตอยู่ พวกมันก็ไม่เคยเข้าไปอาศัยอยู่ในบริเวณที่เป็นน้ำจืดสมบูรณ์เลย

การจัดจำแนก
การจัดจำแนกดังรายชื่อข้างล่างนี้ (รวมไปถึงบทความของสัตว์ในกลุ่มเซฟาโลพอด) เป็นไปตาม การจัดจำแนกของเซฟาโลพอด (Current Classification of Recent Cephalopoda)  (พ.ค. 2544)  รวมไปถึงฟอซซิลจากหลายแหล่ง ในวงเล็บหมายถึงกลุ่มที่สูญพันธุ์ไปแล้ว

ชั้น Cephalopoda
 ชั้นย่อย Nautiloidea: เซฟาโลพอดทุกชนิดยกเว้นแอมโมนอยด์และโคลอยด์
 (อันดับ Plectronocerida): บรรพบุรุษของเซฟาโลพอดจากยุคแคมเบรียน
 (อันดับ Ellesmerocerida): รวมบรรพบุรุษของเซฟาโลพอดยุคหลัง
 (อันดับ Endocerida)
 (อันดับ Actinocerida)
 (อันดับ Discosorida)
 (อันดับ Pseudorthocerida)
 (อันดับ Tarphycerida)
 (อันดับ Oncocerida)
 อันดับ Nautilida: หอยงวงช้างและฟอซซิล
 (อันดับ Orthocerida)
 (อันดับ Ascocerida)
 (อันดับ Bactritida): รวมบรรพบุรุษของแอมโมนอยด์และโคลอยด์
 (ชั้นย่อย Ammonoidea): แอมโมไนต์และอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องที่สญพันธุ์ไปแล้ว
 (อันดับ Goniatitida)
 (อันดับ Ceratitida)
 (อันดับ Ammonitida): แอมโมไนต์แท้
 ชั้นย่อย Coleoidea
 (Cohort Belemnoidea): เบเลมไนต์และอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องที่สญพันธุ์ไปแล้ว
 (Genus Jeletzkya)
 (อันดับ Aulacocerida)
 (อันดับ Phragmoteuthida)
 (อันดับ Hematitida)
 (อันดับ Belemnitida)
 Cohort Neocoleoidea
 อันดับใหญ่ Decapodiformes (รู้จักกันในชื่อ Decabrachia หรือ Decembranchiata)
 (?อันดับ Boletzkyida) 
 อันดับ Spirulida: Ram's Horn Squid
 อันดับ Sepiida: cuttlefish
 อันดับ Sepiolida: pygmy, bobtail และ bottletail squid
 อันดับ Teuthida: หมึกกล้วย
 อันดับใหญ่ Octopodiformes (รู้จักกันในชื่อ Vampyropoda)
 อันดับ Vampyromorphida: Vampire Squid
 อันดับ Octopoda: หมึกยักษ์

 การจัดจำแนกของ Shevyrev 
Shevyrev (2005) แนะนำให้แบ่งเป็นแปดชั้นย่อย ส่วนใหญ่ประกอบด้วยหลายสายพันธุ์รวมไปถึงฟอสซิลจำนวนมาก Translated from Paleontologicheskii Zhurnal No. 6, 2005, 33–42. แม้ว่าจะมีการวิจารณ์การจัดอันดับแบบนี้ว่าไม่มีเหตุผล ขาดหลักฐาน และอิงจากการตีความเอกสารอื่นผิด ๆ

ชั้น Cephalopoda Cuvier 1795
 ชั้นย่อย Ellesmeroceratoidea Flower 1950
อันดับ Plectronocerida
อันดับ Protactinocerida
อันดับ Yanhecerida
อันดับ Ellesmerocerida
 ชั้นย่อย Endoceratoidea Teichert, 1933
อันดับ Endocerida
อันดับ Intejocerida
 ชั้นย่อย Actinoceratoidea Teichert, 1933
 อันดับ Actinoceratoidea
 ชั้นย่อย Nautiloidea Agassiz, 1847
 อันดับ Basslerocerida
 อันดับ Tarphycerida
 อันดับ Lituitida
 อันดับ Discosorida
 อันดับ Oncocerida
 อันดับ Nautilida
 ชั้นย่อย Orthoceratoidea Kuhn, 1940
 อันดับ Orthocerida
 อันดับ Ascocerida
 อันดับ Dissidocerida
 อันดับ Bajkalocerida
 ชั้นย่อย Bactritoidea Shimansky, 1951
 ชั้นย่อย Ammonoidea Zittel, 1884
 ชั้นย่อย Coleoidea Bather, 1888

อ้างอิง

อ่านเพิ่ม
 A comprehensive overview of Paleozoic cephalopods.

 Felley, J., Vecchione, M., Roper, C. F. E., Sweeney, M. & Christensen, T., 2001–2003: Current Classification of Recent Cephalopoda. National Museum of Natural History: Department of Systematic Biology: Invertebrate Zoology: Cephalopods

 N. Joan Abbott, Roddy Williamson, Linda Maddock. Cephalopod Neurobiology. Oxford University Press, 1995. 
 Marion Nixon & John Z. Young. The brains and lives of Cephalopods. Oxford University Press, 2003. 
 Hanlon, Roger T. & John B. Messenger. Cephalopod Behaviour. Cambridge University Press, 1996. 
 Martin Stevens & Sami Merilaita. Animal camouflage: mechanisms and function. Cambridge University Press, 2011. 

 Classification key to modern cephalopods: ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/a0150e/a0150e03.pdf

แหล่งข้อมูลอื่น

Fish vs. Cephalopods
TONMO.COM – The Octopus News Magazine Online – cephalopod articles and discussion
Scientific American: Can a Squid Fly Out of the Water?
Roger Hanlon's Seminar: "Rapid Adaptive Camouflage and Signaling in Cephalopods"
Deep Sea Dwelling Bristle Worms


หมวดหมู่:สัตว์ที่เปลี่ยนสีได้