โลกีย์

โลกิยะ และ โลกีย์

โลกิยะ (อ่านว่า โล-กิ-ยะ) และ โลกีย์ (อ่านว่า โล-กี) เป็นคำในภาษาไทยที่มาจากภาษาบาลี-สันสกฤต ว่า "โลกิย" หมายถึง สิ่งที่ยังเกี่ยวข้องกับโลก, เรื่องทางโลก, หรือสภาวะที่ยังวนเวียนอยู่ในโลกพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ แม้จะมีรากศัพท์เดียวกัน แต่การใช้งานในปัจจุบันมีความหมายเฉพาะทางที่แตกต่างกันไป

 ความหมายในทางพระพุทธศาสนา (โลกิยะ) 
ในทางพระพุทธศาสนา โลกิยะ หมายถึง สภาวะธรรมที่ยังไม่พ้นไปจากโลก ยังต้องเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในสังสารวัฏ ซึ่งประกอบด้วยภพภูมิทั้งสาม (กามภพ, รูปภพ, อรูปภพ) สภาวะนี้ยังถูกครอบงำด้วยกิเลส ได้แก่

 ตัณหา (ความทะยานอยาก)
 ทิฏฐิ (ความเห็นผิด)
 อวิชชา (ความไม่รู้แจ้งในอริยสัจ)

โลกิยธรรม จึงหมายถึงธรรมะในระดับที่ยังเกี่ยวข้องกับทางโลก เช่น โลกิยปัญญา คือปัญญาที่ใช้แก้ปัญหาทางโลก หรือ โลกิยฌาน คือสมาธิที่ยังไม่ประกอบด้วยองค์แห่งการหลุดพ้น

คำนี้มักใช้คู่กับคำว่า โลกุตระ (อ่านว่า โล-กุด-ตะ-ระ) ซึ่งมีความหมายตรงกันข้าม คือ "เหนือโลก" หรือ "พ้นโลก" เป็นสภาวะของอริยบุคคลผู้บรรลุมรรค ผล นิพพานแล้ว
+เปรียบเทียบสภาวะธรรมโลกิยะ (เนื่องด้วยโลก)โลกุตระ (เหนือโลก)สิ่งที่ยังเวียนว่ายในภพสามสิ่งที่พ้นจากภพสามยังถูกครอบงำด้วยกิเลสพ้นจากอำนาจกิเลสเช่น ปุถุชน, บุญบาป, ฌานสมาบัติทั่วไปเช่น พระอริยบุคคล, มรรค, ผล, นิพพาน

 ความหมายในทางโลก (โลกีย์) 
ในภาษาไทยปัจจุบัน คำว่า โลกีย์ มักถูกใช้ในความหมายที่แคบลงและจำเพาะเจาะจงกว่า โดยจะหมายถึงเรื่องที่เกี่ยวข้องกับกามารมณ์ หรือความใคร่ทางเพศ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกามคุณ 5 (รูป, เสียง, กลิ่น, รส, สัมผัส) ที่ทำให้จิตใจยังผูกพันอยู่กับโลก

การใช้ในลักษณะนี้มักปรากฏในคำสมาส เช่น

 กามโลกีย์ หมายถึง เรื่องกามารมณ์ทางโลก, เรื่องที่หมกมุ่นในทางเพศ
 คาวโลกีย์ หมายถึง เรื่องอื้อฉาวที่เกี่ยวกับกามารมณ์, เรื่องเสื่อมเสียทางเพศ
 วิสัยโลกีย์ หมายถึง พฤติกรรมหรือวิถีทางของคนที่ยังข้องอยู่ในเรื่องทางโลก โดยเฉพาะเรื่องกามารมณ์

อ้างอิง

 ดูเพิ่ม 

 โลกุตระ
 ภพภูมิ
 กามคุณ
 กิเลส
 สังสารวัฏ

 ดูเพิ่ม 
 โลกุตระ
 โลกธรรม 8

อ้างอิง
 พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. ๙ ราชบัณฑิต พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด คำวัด,  วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548

หมวดหมู่:คำศัพท์ศาสนาพุทธ