พระยาบุเรศผดุงกิจ (รวย พรหโมบล)

พันตํารวจเอก พระยาบุเรศผดุงกิจ (รวย พรหโมบล) (30 เมษายน พ.ศ. 2424 - 30 มกราคม พ.ศ. 2509)  อธิบดีกรมตำรวจคนที่ 3 ของประเทศไทย

 ประวัติ 
พระยาบุเรศผดุงกิจ (รวย พรหโมบล) เกิดเมื่อวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2424 ที่ตำบลตลาดสมเด็จ อำเภอบางใหญ่ กรุงเทพ เป็นบุตรของ นายขำ และนางบุญรอด มีพี่น้องทั้งหมด 5 ท่าน คือ
 นางปลั่ง สมรสกับ หลวงราชเดชา (ชม บุนนาค)
 นางผ่อง สมรสกับ พันตำรวจเอก พระยาอินทราธิบดีสีหราชรองเมือง (เชย ไชยคุปต์)
 นางแปลก สมรสกับ นายกราย บุนนาค
 นางสาวสาย พรหโมบล
 คุณหญิงน้อม สมรสกับ พระยาพิชัยภูเบนทร์ (ผ่าน อินทรทัต)

สืบเชื้อสายโดยตรงจากราชตระกูลแห่งราชอาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์ โดยนายขำ บิดาเป็นหลานตาของพระเจ้าอนุรุทราช มีมารดาชื่อ เจ้าหนูจีน เป็นธิดาลำดับที่ 18 ในจำนวน 23 คน ของพระเจ้าอนุรุทราช พระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรล้านช้างเวียงจันทร์ ประเทศลาว เมื่อพระเจ้าอนุรุทราชถึงแก่พิราลัยเมือ พ.ศ. 2371 ครอบครัวของพระยาบุเรศผดุงกิจ ยังได้ติดต่อใกล้ชิดกับญาติสมัยเมื่อยังมีชีวิตอยู่ มีอยู่ 2 ท่าน คือ เจ้าคลี่ และเจ้าเสือ
 เจ้าคลี่ เป็นบุตรคนที่ 7 ของพระเจ้าอนุรุทราช ซึ่งเป็นบิดาของเจ้าจอมมารดาดวงคำ ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 มีพระราชธิดา 2 พระองค์คือ 
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านารีรัตนา 
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี 

ซึ่งทั้งสองพระองค์ได้ทรงพระกรุณาชุบเลี้ยงญาติทางพระมารดาด้วยพระเมตตา พี่น้องฝ่ายหญิงของพระยาบุเรศผดุงกิจ โดยเฉพาะน้องสาวคนเล็กคือ คุณหญิงน้อม พิชัยภูเบนทร์นั้นก็ถวายตัวเป็นข้าหลวงในเสด็จทั้งสองพระองค์ และรับใช้จนพระองค์เจ้าประดิษฐาสารีสิ้นพระชนม์เมื่อ พ.ศ. 2505 ดังนั้น บุตรและธิดาของพระยาบุเรศผดุงกิจ จึงได้มีโอกาสเข้าเฝ้าเสด็จพระองค์หญิงโดยสม่ำเสมอ 
 เจ้าเสือ เป็นบุตรคนที่ 9 ของพระเจ้าอนุรุทราช มีบุตรคือเจ้าพรหมเทวานุเคราะห์วงศ์ เจ้าผู้ครองเมืองอุบลราชธานี ท่านนี้มีศักดิ์เป็นท่านลุงของพระยาบุเรศผดุงกิจ ซึ่งพระยาบุเรศผดุงกิจได้รับพระราชทานนามสกุลจากล้นเกล้าฯ รัชกาลที่ 6 ตามชื่อและบรรดาศักดิ์ของท่านลุงว่า "พรหโมบล"

ตอนที่พระยาบุเรศผดุงกิจเกิดมานั้น ครอบครัวมีฐานะร่ำรวย บิดาจึงได้ตั้งชื่อว่า "รวย" แต่ต่อมาบิดาก็ถึงแก่กรรมลงตั้งแต่เยาว์วัย จึงเป็นเหตุให้พระยาบุเรศผดุงกิจ ต้องอยู่ในอุปการะของพี่สาวคนโตทั้งสองคนคือ นางปลั่ง และนางผ่อง ซึ่งเป็นภริยาตำรวจ แต่หลังจากนั้นเองก็ได้ไปสมัครเป็นตำรวจ เพราะพี่เขยเป็นตำรวจ ทั้ง ๆ ที่ไม่ได้สนใจอาชีพนี้เลย เนื่องจากกลัวและไม่ชอบตำรวจเป็นทุนเดิม แต่ภายหลังพระยาบุเรศผดุงกิจได้เจริญก้าวหน้าในกรมตำรวจ จนได้รับตำแหน่งสูงสุดในกรม และบุตรหลานของพระยาบุเรศผดุงกิจ หลายคนก็เป็นข้าราชการตำรวจเป็นส่วนใหญ่

ความเจริญก้าวหน้าในราชการ ตั้งแต่เข้ารับราชการเป็นตำรวจตั้งแต่ปี 2441 คือ
 ปี 2441 เริ่มรับราชการในตำแหน่งพลตำรวจเสมียน พลตระเวนประจำสถานีตำรวจนครบาลสามยอด
 ปี 2444 ได้เลื่อนยศเป็นนายหมวด สารวัตรแขวง สารวัตรใหญ่ 
 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2453 หลวงบุเรศผดุงกิจ ถือศักดินา ๖๐๐พระราชทานสัญญาบัตรขุนนาง (หน้า ๗๙๗)
 พ.ศ. 2453 ปลัดกรมกองตระเวน
 3 มิถุนายน พ.ศ. 2458 - อำมาตย์ตรีพระราชทานยศ (หน้า ๖๑๘)
 17 มกราคม พ.ศ. 2458 - เปลี่ยนยศเป็น พันตำรวจตรีพระบรมราชโองการ ประกาศเปลี่ยนนามกรมพลตระเวน และเปลี่ยนยศข้าราชการกรมพลตระเวน
 23 มิถุนายน พ.ศ. 2459 - ได้เลื่อนยศ เป็น พันตำรวจโท  พระราชทานยศนายตำรวจภูธรแลนายตำรวจพระนครบาล 
 13 ธันวาคม พ.ศ. 2459 - พระบุเรศผดุงกิจ ถือศักดินา ๘๐๐ ตั้งและเลื่อนบรรดาศักดิ์ (หน้า ๒๕๕๙) 
 26 พฤศจิกายน 2460 – ได้เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์รายวันพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์
 26 เมษายน พ.ศ. 2461 - ได้เลื่อนยศ เป็น พันตำรวจเอก  พระราชทานยศ (หน้า ๒๔๗๓) 
 26 เมษายน 2463 – โปรดเกล้าฯ ให้กระทรวงนครบาลส่งสัญญาบัตรยศไปพระราชทานส่งสัญญาบัตรยศตำรวจภูธรและตำรวจพระนครบาลไปพระราชทาน
 20 ธันวาคม พ.ศ. 2463 ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระยาบุเรศผดุงกิจ ศักดินา ๑๐๐๐  พระราชทานบรรดาศักดิ์ (หน้า ๓๒๔๖) 
 1 มกราคม 2463 – เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์รายวันพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์
 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2469 - พ้นจากตำแหน่งผู้บังคับการโรงเรียนนายร้อยตำรวจและโรงเรียนพลตำรวจและรั้งตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจนครบาลสายบางรักแทน พันตำรวจเอก พระยาพลพรรคภิบาล ที่ย้ายไปดำรงตำแหน่ง ผู้บังคับการตำรวจนครบาลสายพระนคร เรื่อง ย้ายและบรรจุตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจ 
 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2472 ดำรงตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจสายดุสิต เรื่อง ปลด ย้าย และตั้งนายตำรวจชั้นผู้บังคับการ (หน้า ๒๒๙) 
 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2475 ได้รับแต่งตั้งเป็น อธิบดีกรมตำรวจ  สืบต่อจาก พระยาอธิกรณ์ประกาศ (หลุย จาติกวณิช)  แจ้งความประธานคณะกรรมการราษฎร (หน้า ๑๒๘๔) 

หลังจากเปลี่ยนแปลงการปกครอง ในวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2475 มีการเปลี่ยนชื่อ กรมตำรวจภูธร เป็น กรมตำรวจ พระบรมราชโองการ ประกาศ จัดวางโครงการกรมตำรวจ  พระยาบุเรศผดุงกิจ สามารถปราบปรามอาชญากรรมต่าง ๆ จนได้รับสมญานามว่า “มือปราบของกรมตำรวจ” ในยุคนั้น 

นอกจากนี้ยังนับได้ว่าเป็นต้นสกุล "พรหโมบล"  (เขียนเป็นตัวอักษรโรมันว่า Brahmopala) เนื่องจากได้รับพระราชทานนามสกุลจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 เมื่อวันที่ 6 มิถุนายน พ.ศ. 2457 เป็นนามสกุลพระราชทานลำดับที่ 1404 ขณะมีบรรดาศักดิ์เป็น หลวงบุเรศผดุงกิจ ปลัดกรมกองตระเวน ผู้บังคับการโรงเรียนนายหมวด  ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ ๑๗ (หน้า ๕๙๘) 

 ชีวิตส่วนตัว 
ด้านครอบครัว พระยาบุเรศผดุงกิจมีภรรยาทั้งหมด 6 คน คือ
 คุณหญิงทองคำ บุเรศผดุงกิจ
 คุณพร้อม 
 คุณเยื้อง
 คุณเปรื่อง
 คุณชวน
 คุณสุดใจ

พระยาบุเรศผดุงกิจท่านมีบุตร และบุตรี ตามลำดับทั้งหมด 19 ท่าน ดังรายนามดังนี้
 พลตำรวจตรี หลวงพรหโมปกรณ์กิจ (รื่น พรหโมบล)
 คุณเริญ พรหโมบล
 คุณเลื่อน พรหโมบล
 คุณหญิงแร่ม พรหโมบล บุณยประสพ (เนติบัณฑิตหญิงคนแรกของไทย) (มารดาของคุณอรนุช โอสถานนท์ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงพาณิชย์)
 คุณริ้ม พรหโมบล
 คุณร้อม พรหโมบล
 พันตำรวจเอก รัตน์ พรหโมบล
 คุณเรียม หรือ บุญช่วย พรหโมบล
 คุณเรียบ หรือ ผดุง พรหโมบล
 คุณรุจี หรือ ไข่ขวัญ พรหโมบล
 คุณรัมภา พรหโมบล (มารดาของ คุณกรณ์ จาติกวณิช อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง)
 คุณคลอใจ พรหโมบล
 คุณรุ่งเรือง พรหโมบล
 คุณเคลือวัลย์ พรหโมบล
 คุณสุรศักดิ์ พรหโมบล
 คุณจิระ พรหโมบล
 คุณอมรา พรหโมบล
 พันตำรวจเอก คีรี พรหโมบล
 คุณดำรงศักดิ์ พรหโมบล

พระยาบุเรศผดุงกิจถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2509

 ยศ 
 3 มกราคม พ.ศ. 2456 - นายหมู่ตรีเลื่อนและตั้งตำแหน่งยศนายกองนายหมู่เสือป่า (หน้า ๒๖๘๙)
 นายหมู่เอก
 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2459 - นายหมวดตรีพระราชทานยศเสือป่า
 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2461 - นายหมวดโท พระราชทานยศเสือป่า 
 นายหมวดเอก
 30 มิถุนายน พ.ศ. 2465 นายกองตรี พระราชทานยศเสือป่า 
 8 กุมภาพันธ์ 2467 – นายกองโทพระราชทานยศเสือป่า

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าฝ่ายหน้า (หน้า ๒๖๒๙) 
พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์
พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์
พระราชทานเหรียญจักรมาลา
 30 สิงหาคม 2458 - เข็มข้าหลวงเดิมพระราชทานเข็มข้าหลวงเดิม

 อ้างอิง 

บุเรศผดุงกิจ
หมวดหมู่:สกุลพรหโมบล
หมวดหมู่:อธิบดีกรมตำรวจและผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ
หมวดหมู่:ตำรวจชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากเขตบางกอกใหญ่
หมวดหมู่:นายพลชาวไทย