รัฐคอมมิวนิสต์

รัฐคอมมิวนิสต์ () หรือเรียก รัฐลัทธิมากซ์–เลนิน () เป็นรัฐซึ่งบริหารราชการแผ่นดินและปกครองโดยพรรคคอมมิวนิสต์พรรคเดียวซึ่งมีอุดมการณ์ลัทธิมากซ์-เลนินชี้นำ ลัทธิมากซ์-เลนินเป็นอุดมการณ์ประจำรัฐของสหภาพโซเวียต, โคมินเทิร์น (คอมมิวนิสต์สากล) และรัฐคอมมิวนิสต์ในโคมีคอน กลุ่มตะวันออก และสนธิสัญญาวอร์ซอBottomore, T. B. (1991). A Dictionary of Marxist Thought. Wiley-Blackwell. p. 54. ลัทธิมากซ์-เลนินยังคงเป็นอุดมการณ์ของรัฐคอมมิวนิสต์หลายรัฐทั่วโลก และอุดมการณ์อย่างเป็นทางการของพรรครัฐบาลประเทศจีน คิวบา ลาวและเวียดนามCooke, Chris, ed. (1998). Dictionary of Historical Terms (2nd ed.). pp. 221–222, 305.

ตรงแบบรัฐคอมมิวนิสต์บริหารราชการแผ่นดินผ่านระบบศูนย์รวมอำนาจปกครองแบบประชาธิปไตย (democratic centralism) โดยกลไกพรรคคอมมิวนิสต์รวมศูนย์พรรคเดียว พรรคการเมืองเหล่านี้ปกติเป็นลัทธิมากซ์-เลนิน หรือรูปแบบเฉพาะชาติ เช่น ลัทธิเหมาหรือลัทธิติโต โดยมีเป้าหมายอย่างเป็นทางการเพื่อบรรลุสังคมนิยมและก้าวหน้าสู่สังคมคอมมิวนิสต์ มีหลายกรณีที่รัฐคอมมิวนิสต์มีกระบวนการมีส่วนร่วมทางการเมืองซึ่งเกี่ยวข้องกับองค์การที่มิใช่พรรคอย่างอื่น เช่น การมีส่วนร่วมแบบประชาธิปไตยทางตรง คณะกรรมการโรงงานและสหภาพแรงงาน แม้ว่าพรรคคอมมิวนิสต์เป็นศูนย์กลางแห่งอำนาจ สภาพทางสังคม-เศรษฐกิจของรัฐคอมมิวนิสต์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งของสหภาพโซเวียตซึ่งเป็นตัวอย่างสำคัญ มีการถกเถียงกันมาก โดยมีการระบุต่าง ๆ กันว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของระบบคติรวมหมู่ข้าราชการประจำบ้าง ทุนนิยมโดยรัฐบ้าง สังคมนิยมโดยรัฐบ้าง หรือเป็นวิถีการผลิตที่มีเอกลักษณ์เบ็ดเสร็จบ้างSandle, Mark (1999). A Short History of Soviet Socialism. London: UCL Press. pp. 265–266. . .

คำว่า "รัฐคอมมิวนิสต์" เป็นคำที่นักประวัติศาสตร์ นักรัฐศาสตร์และสื่อตะวันตกใช้เรียกประเทศเหล่านี้และใช้แยกกับรัฐสังคมนิยมอื่น แต่รัฐเหล่านี้มิได้เรียกตนเองหรืออ้างว่าได้บรรลุลัทธิคอมมิวนิสต์แล้ว กล่าวคือ ประเทศเหล่านี้เรียกตนเองว่าเป็นสังคมนิยมที่กำลังอยู่ในกระบวนการสร้างสังคมนิยม คำที่รัฐเหล่านี้ใช้เรียกตนเอง เช่น ประชาธิปไตยชาติ ประชาธิปไตยประชาชน โน้มเอียงไปทางสังคมนิยม หรือรัฐกรรมกรและชาวนา นักวิชาการ นักวิจารณ์การเมืองและผู้ทรงคุณวุฒิอื่นมักแบ่งแยกรัฐคอมมิวนิสต์กับรัฐสังคมนิยมประชาธิปไตย โดยกลุ่มแรกใช้หมายถึงกลุ่มตะวันออก และกลุ่มหลังหมายถึงกลุ่มตะวันตกที่ใช้ระบอบประชาธิปไตยและมีพรรคสังคมนิยม เช่น บริเตน ฝรั่งเศส สวีเดน เป็นต้นBarrett, William, ed. (1 April 1978). "Capitalism, Socialism, and Democracy: A Symposium" . Commentary. Retrieved 14 June 2020. "If we were to extend the definition of socialism to include Labor Britain or socialist Sweden, there would be no difficulty in refuting the connection between capitalism and democracy."Heilbroner, Robert L. (Winter 1991). "From Sweden to Socialism: A Small Symposium on Big Questions". Dissident. Barkan, Joanne; Brand, Horst; Cohen, Mitchell; Coser, Lewis; Denitch, Bogdan; Fehèr, Ferenc; Heller, Agnès; Horvat, Branko; Tyler, Gus. pp. 96–110. Retrieved 17 April 2020.Kendall, Diana (2011). Sociology in Our Time: The Essentials. Cengage Learning. pp. 125–127. . "Sweden, Great Britain, and France have mixed economies, sometimes referred to as democratic socialism—an economic and political system that combines private ownership of some of the means of production, governmental distribution of some essential goods and services, and free elections. For example, government ownership in Sweden is limited primarily to railroads, mineral resources, a public bank, and liquor and tobacco operations."Li, He (2015). Political Thought and China's Transformation: Ideas Shaping Reform in Post-Mao China. Springer.  pp. 60–69. . "The scholars in camp of democratic socialism believe that China should draw on the Sweden experience, which is suitable not only for the West but also for China. In the post-Mao China, the Chinese intellectuals are confronted with a variety of models. The liberals favor the American model and share the view that the Soviet model has become archaic and should be totally abandoned. Meanwhile, democratic socialism in Sweden provided an alternative model. Its sustained economic development and extensive welfare programs fascinated many. Numerous scholars within the democratic socialist camp argue that China should model itself politically and economically on Sweden, which is viewed as more genuinely socialist than China. There is a growing consensus among them that in the Nordic countries the welfare state has been extraordinarily successful in eliminating poverty."


ผู้นำรัฐคอมมิวนิสต์
ประเทศหัวหน้าพรรคประมุขแห่งรัฐหัวหน้ารัฐบาล100pxสี จิ้นผิง(ตั้งแต่ปี 2012)frameless|143x143px
หลี่ เฉียง(ตั้งแต่ปี 2023)100pxคิม จ็อง-อึน(ตั้งแต่ปี 2011)frameless|121x121px
พัก แท-ซ็อง(ตั้งแต่ปี 2024)100pxมิเกล ดิอัซ-กาเนล(ตั้งแต่ปี 2018)มานูเอล มาร์เรโร กรุซ(ตั้งแต่ปี 2019)100pxทองลุน สีสุลิด(ตั้งแต่ 2021)frameless|136x136px
สอนไซ สีพันดอน(ตั้งแต่ 2022)frameless|153x153px
โต เลิม(ตั้งแต่ปี 2024)frameless|148x148px
เลือง เกื่อง
(ตั้งแต่ปี 2024)frameless|152x152px
ฝั่ม มิญ จิ๊ญ(ตั้งแต่ปี 2021)

รัฐคอมมิวนิสต์ในอดีต
ประเทศช่วงปีรัฐสืบทอดในปัจจุบัน  1917–1922   สาธารณรัฐโซเวียตแห่งทหารและป้อมปราการ-ผู้สร้างแห่งไนส์ซาร์ 1917–1918   สาธารณรัฐโซเวียตโอเดสซา 1918   สาธารณรัฐโซเวียตดอแนตสก์–กรือวึยรีห์ 1918   ชุมชนแรงงานเอสโตเนีย 1918–1919   สาธารณรัฐโซเวียตสังคมนิยมลัตเวีย 1918–1920   สาธารณรัฐสังคมนิยมเยอรมนีอิสระ 1918–1919   สาธารณรัฐสังคมนิยมแรงงานฟินแลนด์ 1918   สาธารณรัฐโซเวียตอาลซัส 1918   สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตไครเมีย 1919   สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตยูเครน 1919–1922   สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเบสซาราเบีย 1919–1924   สาธารณรัฐโซเวียตมุงฮัน 1919   สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนีย-เบียโลรัสเซีย 1919   สาธารณรัฐโซเวียตสโลวัก 1919   สาธารณรัฐโซเวียตฮังการี 1919    โซเวียตลิเมอริค 1919   สาธารณรัฐตะวันออกไกล​ 1920–1922   สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตกาลิเซีย 1920   สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเปอร์เซีย​​ 1920–1921   สาธารณรัฐประชาชนตูวา 1921–1944   รัฐข่านแห่งมองโกล 1921–1924   1922–1991   1924–1992   เขตเสรี 1927–1949   โซเวียตเหงะ-ห่า 1930–1931   รัฐบาลประชาชนปฏิวัติสาธารณรัฐจีน 1933–1934   สาธารณรัฐสังคมนิยมอัสตูเรียส 1934   สาธารณรัฐประชาธิปไตยฟินแลนด์​ 1939–1940   ​รัฐบาลประชาธิปไตยแอลเบเนีย​ 1944–1946   สาธารณรัฐเตอร์กิสถานตะวันออก 1944–1949   รัฐบาลประชาชนอาเซอร์ไบจาน 1945–1946   1945–1992   ​สาธารณรัฐโปแลนด์​ 1945–1947   สาธารณรัฐประชาชนมองโกเลียใน 1945   สาธารณรัฐประชาชนเกาหลี 1945–1946   สาธารณรัฐประชาชนบัลแกเรีย​ 1946–1990   สาธารณรัฐสังคมนิยมประชาชนแอลเบเนีย​ 1946–1992   สาธารณรัฐฮังการี​ 1946–1949   สาธารณรัฐมาฮาบัด​​ 1946–1947   ​สาธารณรัฐประชาชนโปแลนด์​ 1947–1989   ​สาธารณรัฐสังคมนิยมโรมาเนีย​ 1947–1989   ​ 1948–1990   สาธารณรัฐมาคูตาเลีย​ 1948–1958   สาธารณรัฐประชาชนฮังการี​ 1949–1989  ​ 1949–1990   สาธารณรัฐประชาธิปไตยเวียดนาม​ 1954–1976   สาธารณรัฐประชาชนแซนซิบาร์และเพมบา​ 1963–1964   สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเยเมน​ 1967–1990   รัฐบาลปฏิวัติเฉพาะกาลแห่งสาธารณรัฐเวียดนามใต้​ 1969–1976   สาธารณรัฐประชาธิปไตยโซมาลี​ 1969–1991   สาธารณรัฐประชาชนคองโก​ 1969–1992   ​รัฐบาลทหารสังคมนิยมเฉพาะกาลเอธิโอเปีย​ 1974–1987   กัมพูชาประชาธิปไตย​ 1975–1979   สาธารณรัฐประชาชนโมซัมบิก​ 1975–1990   สาธารณรัฐประชาชนแองโกลา​ 1975–1999   สาธารณรัฐประชาธิปไตย​มาดากัสการ์​ 1975–1992   สาธารณรัฐประชาชนเบนิน​ 1975–1990   สาธารณรัฐประชาธิปไตยอัฟกานิสถาน​ 1978–1992   สาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา​ 1979–1989   รัฐบาลปฏิวัติประชาชนเกรเนดา​ 1979–1983   บูร์กินาฟาโซ​ 1984–1987   สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเอธิโอเปีย​ 1987–1991   รัฐกัมพูชา​ 1989–1992   รัฐบาลชั่วคราวสหภาพแห่งชาติและการปลดปล่อยแห่งชาติกัมพูชา​ 1994–1998 

ดูเพิ่ม
 รัฐสังคมนิยม

อ้างอิง

หมวดหมู่:ระบอบการปกครอง