สถานีสนามไชย

สถานีสนามไชย () เป็นสถานีรถไฟฟ้าใต้ดิน ในเส้นทางรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล  โดยเป็นสถานีเดียวในระบบรถไฟฟ้าใต้ดินที่ตั้งอยู่บริเวณใจกลางพื้นที่อนุรักษ์เกาะรัตนโกสินทร์ ในแนวถนนสนามไชย กรุงเทพมหานคร บริเวณวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม เป็นเส้นทางต่อเนื่องจากสถานีหัวลำโพงผ่านพื้นที่เมืองเก่าก่อนลอดใต้แม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณปากคลองตลาด ไปยังฝั่งธนบุรี และยกระดับขึ้นสู่สถานีท่าพระต่อไป

สถานีตั้งอยู่ด้านล่างถนนสนามไชย ด้านทิศเหนือของแยกสะพานเจริญรัช 31 หรือปากคลองตลาด (จุดบรรจบถนนสนามไชย, ถนนมหาราช, ถนนราชินี, ถนนอัษฎางค์ และถนนจักรเพชร) บริเวณด้านหน้าโรงเรียนวัดราชบพิธ, มิวเซียมสยาม และด้านหลังวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ในพื้นที่แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินมายังสถานีนี้ เพื่อทรงเปิดโครงการรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล ส่วนต่อขยาย หัวลำโพง–หลักสอง และบางซื่อ–ท่าพระ เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2563

 การออกแบบ 
300px|thumb|ชานชาลาไปฝั่งธนบุรี

ที่ตั้งของสถานีสนามไชยเป็นสถานีแห่งเดียวในโครงการระบบรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนในกรุงเทพมหานคร ที่มีตัวสถานีอยู่ใจกลางพื้นที่ชั้นในของเกาะรัตนโกสินทร์ ภายในขอบเขตระหว่างแม่น้ำเจ้าพระยา และคลองคูเมืองเดิม (นอกเหนือจากสถานีสนามหลวง ของรถไฟฟ้ามหานคร สายสีส้ม ซึ่งมีทางเข้าออกสถานีที่เชื่อมต่อกับท้องสนามหลวงอยู่ในขอบเขตพื้นที่ดังกล่าว) จึงทำให้การวางแผนก่อสร้างเส้นทางและตัวสถานีสนามไชยเป็นที่จับตามองจากคณะกรรมการกรุงรัตนโกสินทร์ เนื่องจากหลายฝ่ายกังวลว่าโครงสร้างระบบรถไฟฟ้าจะส่งผลกระทบต่อชั้นน้ำใต้ดินและความมั่นคงของโครงสร้างโบราณสถานที่สำคัญใกล้เคียง โดยเฉพาะวัดพระเชตุพนฯ และพระบรมมหาราชวัง นอกจากนี้เพื่อรักษาทัศนียภาพของเมืองและเพื่อลดผลกระทบในระหว่างการก่อสร้าง จึงจำเป็นต้องเลือกวิธีการก่อสร้างเส้นทางแบบไม่เปิดหน้าดิน

เพื่อป้องกันมิให้โครงสร้างสถานีบดบังทัศนียภาพของมิวเซียมสยาม การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย และผู้รับเหมาก่อสร้างคือ บริษัท ช.การช่าง จำกัด (มหาชน) จึงตกลงร่วมกันที่จะก่อสร้างทางขึ้นลงที่ 1 ในรูปแบบการตัดหลังคาออกไป โดยระหว่างการก่อสร้างได้มีการเพิ่มบ่อพักน้ำฝนและเพิ่มท่อระบายน้ำบริเวณที่เป็นโซนพื้นที่กลางแจ้งของสถานี รวมถึงได้มีการติดตั้งบันไดเลื่อนแบบใช้งานกลางแจ้งเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาไฟฟ้ารั่วหรือลัดวงจรแก่ผู้มาใช้บริการ แนวทางการออกแบบอนุรักษ์ คือ ออกแบบทางขึ้นลงของสถานีให้สอดคล้องกับรูปแบบรั้วของมิวเซียมสยาม

การออกแบบภายใน ใช้รูปแบบสถาปัตยกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ออกแบบโดย รศ.ดร. ภิญโญ สุวรรณคีรี ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ ให้ความรู้สึกเหมือนเป็นท้องพระโรงในสมัยรัตนโกสินทร์ มีการประดับด้วยเสาสดุมภ์ ที่ตั้งตระหง่านอยู่ระหว่างทางเดิน ลงลายกระเบื้องเป็นดอกพิกุล ปลายเสาประดับด้วยบัวจงกลปิดทองคำเปลว พื้นและผนังจำลองมาจากกำแพงเมือง ประดับด้วยเสาเสมาของพระบรมมหาราชวัง เพดานเป็นลายฉลุแบบดาวล้อมเดือน ปิดทองคำเปลวสถานีสนามไชย สถานีรถไฟฟ้าใต้ดินสวยที่สุดในไทย นอกจากนี้ยังมีการจัดนิทรรศการ แสดงวัตถุโบราณที่ขุดพบ เช่น ฐานรากของพระราชวังของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี

ระบบปรับอากาศ ไว้ด้านข้างแทนการวางด้านบน ทำให้สถานีนี้มีเพดานสูงกว่าสถานีอื่นเรื่องน่ารู้เกี่ยวกับ “สถานีสนามไชย” สถานีรถไฟใต้ดินที่สวยที่สุดในประเทศไทย

 การขุดพบโบราณวัตถุ 
ในช่วงการก่อสร้างสถานี ผู้รับเหมาก่อสร้างตามสัญญาที่ 2 (โครงสร้างใต้ดินช่วงสนามไชย - ท่าพระ) คือ บริษัท ช.การช่าง จำกัด (มหาชน) ได้มีการขุดพบวัตถุโบราณระหว่างการก่อสร้างกำแพงกันดิน (Retaining Wall) ในชั้นดินเป็นจำนวนมาก อาทิ ตุ๊กตาดินเผา ถ้วย ชาม กระเบื้องดินเผา สมัยพุทธศตวรรษที่ 24–25 ทั้งภาษาไทยและภาษาจีน ปืนโลหะ ความยาว 14.5 ซม. สลักวลีว่า MEMENTO MORI ซึ่งมีความหมายว่า Remember you will die นอกจากนั้นยังพบเหรียญโลหะสมัยรัชกาลที่ 4-5 เช่น เหรียญโลหะวงกลม มีตราจักร มูลค่า 1 สตางค์ เหรียญโลหะวงกลม พิมพ์อักษรสยามรัฐ มูลค่า 1 สตางค์ เหรียญโลหะ มีตรามหามงกุฎ อีกด้านพิมพ์ลายจักรภายในมีช้าง เป็นต้น ยังขุดพบ คลองราก หรือฐานรากโครงสร้างพระราชวังโบราณ ทำให้ทราบวิธีการก่อสร้างพระราชวังโบราณขุดรถไฟฟ้าพบประวัติศาสตร์ โบราณวัตถุสมัยรัชกาลที่ 4–5 ไทยรัฐออนไลน์ การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทยและผู้รับเหมาจึงได้ดำเนินการส่งมอบวัตถุโบราณให้กรมศิลปากร และมิวเซียมสยาม นำไปเก็บรักษาและสืบหาที่มาของวัตถุ พร้อมทั้งปรับแบบของสถานีสนามไชยให้มีพื้นที่จัดแสดงวัตถุโบราณหรือไซต์มิวเซี่ยมก่อนลงไปยังพื้นที่ของสถานีMRT สนามไชย “พิพิธภัณฑ์ใต้ดิน” แห่งแรกของไทย! - บ้านและสวน โดยได้ปรับปรุงและตกแต่งพื้นที่บริเวณทางออกที่ 1 เพื่อจัดแสดงเป็นนิทรรศการถาวรภายใต้ชื่อ ไซต์มิวเซี่ยม ซึ่ง รฟม. ได้มอบพื้นที่ให้มิวเซียมสยามเข้ามาตกแต่งและดูแลรักษาพื้นที่แห่งนี้

 แผนผังสถานี 
Gระดับถนน-ป้ายรถประจำทาง, มิวเซี่ยมสยาม, โรงเรียนวัดราชบพิธโรงเรียนราชินี, ท่าเรือราชินี, สน.พระราชวัง, ปากคลองตลาดวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามB1ทางเดินระหว่างชั้นระดับถนน กับ ชั้นขายตั๋วโดยสารชั้น Subwayชั้นคั่นกลาง ระหว่างระดับถนน กับ ชั้นขายตั๋วโดยสาร, ทางออก 3-5B2ชั้นขายบัตรโดยสารไซต์มิวเซี่ยมชั้นขายบัตรโดยสารห้องขายบัตรโดยสาร, เครื่องขายบัตรโดยสารไซต์มิวเซี่ยม, ทางเดินลอดถนน, ทางออก 1-2B3ทางเดินระหว่างชั้นขายบัตรโดยสาร กับ ชั้นชานชาลาชั้น Plantชั้นคั่นกลาง ระหว่างชั้นขายบัตรโดยสาร กับ ชั้นชานชาลาB4ชานชาลาชานชาลา 2 มุ่งหน้า  (ผ่าน )<center><small>ชานชาลาเกาะกลาง, ประตูรถจะเปิดทางด้านขวาชานชาลา 1 มุ่งหน้า 

 รายละเอียดสถานี 
 รูปแบบของสถานี 
เป็นชานชาลาแบบเกาะกลาง (Station with Central Platform) โดยชั้นออกบัตรโดยสารตกแต่งโดยใช้สถาปัตยกรรมรัตนโกสินทร์ตอนต้น ออกแบบโดยรองศาสตราจารย์ ดร. ภิญโญ สุวรรณคีรี 

 ทางเข้า-ออกสถานี 
 1 มิวเซียม สยาม, พระบรมมหาราชวัง, วัดพระศรีรัตนศาสดาราม, วัดโพธิ์ (ลิฟต์, บันไดเลื่อนขึ้นและลง)
 2 โรงเรียนวัดราชบพิธ (ลิฟต์, บันไดเลื่อนขึ้นและลง / ไม่มีบันไดธรรมดา)
 3 สถานีตำรวจนครบาลพระราชวัง (บันไดเลื่อนขึ้นและลง / ไม่มีบันไดธรรมดา)
 4 ปากคลองตลาด
 5 ท่าเรือราชินี, โรงเรียนราชินี (บันไดเลื่อนขึ้น)

 การจัดพื้นที่ในตัวสถานี 
แบ่งเป็น 4 ชั้น ประกอบด้วย
 G ชั้นระดับถนน (Ground level)
 B1 ชั้นระหว่างชั้นระดับถนน กับชั้นออกบัตรโดยสาร
 B2 ชั้นออกบัตรโดยสาร เหรียญโดยสาร และห้องประชาสัมพันธ์ (Concourse level)
 B3 ชั้นระหว่างชั้นออกบัตรโดยสาร กับชั้นชานชาลา
B4 ชั้นชานชาลา (Platform level) ชานชาลา 1 มุ่งหน้าสถานีหลักสอง และชานชาลา 2 มุ่งหน้าสถานีท่าพระ (ผ่านบางซื่อ)

 เวลาให้บริการ 
 ปลายทาง  วัน  ขบวนแรก  ขบวนสุดท้าย  ชานชาลาที่ 1   หลักสอง  จันทร์ – ศุกร์  05:50  00:13 เสาร์ – อาทิตย์ นักขัตฤกษ์  05:55  00:13 ชานชาลาที่ 2    ท่าพระ  (ผ่านบางซื่อ)  จันทร์ – ศุกร์  05:48  23:24 เสาร์ – อาทิตย์ นักขัตฤกษ์   05:56   23:24 ขบวนสุดท้ายเชื่อมต่อสายสีม่วง  –  22:38

 รถโดยสารประจำทาง 
  เส้นทางที่มีรถรองรับวีลแชร์

 ถนนสนามไชย (หน้ามิวเซียมสยาม) 
 องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ 

 สายที่ เขตการเดินรถที่ จุดเริ่มต้น จุดสิ้นสุด ประเภทของรถที่ให้บริการ ผู้ให้บริการ หมายเหตุ 3 (2-37) 8 (กปด.18) อู่กำแพงเพชร คลองสานรถโดยสารประจำทางสีครีม-แดงขสมก. 3 (2-37)รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีส้ม (ยูโรทู) 60 (1-38) 2 (กปด.22) อู่สวนสยาม MRT สนามไชยรถโดยสารประจำทางสีครีม-แดง 60 (1-38) รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีฟ้า (ใช้แก๊สธรรมชาติ) 1-80E (60E)รถโดยสารประจำทางสีครีม-แดงรถบริการทางด่วน

 รถเอกชน 
 สายที่ จุดเริ่มต้น จุดสิ้นสุด ประเภทของรถที่ให้บริการผู้ให้บริการ หมายเหตุ 2 (3-1)   สะพานพุทธ ปากน้ำรถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีน้ำเงิน (ใช้พลังงานไฟฟ้า)บจก.ไทยสมายล์บัส 2E (3-2E)   ท่าน้ำปู่เจ้าสมิงพราย รถบริการทางด่วน (ขึ้นทางด่วนด่านสุขุมวิท 62 ลงด่านประตูน้ำ) 9 (4-36)  กัลปพฤกษ์  สถานีรถไฟสามเสนบจก.สมาร์ทบัส(เครือไทยสมายล์บัส) 48 (3-11)   ท่าช้าง ม.รามคำแหง 2  82 ท่าน้ำพระประแดง พาหุรัด รถโดยสารประจำทางขนาดเล็กสีส้ม บจก.เกลียวเวิลด์บจก.รูท 45บจก.ทเวนตี้บัส 

 ถนนมหาราช (ฝั่ง รร.ราชินี) 
 องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ 
 สายที่ เขตการเดินรถที่ จุดเริ่มต้น จุดสิ้นสุด ประเภทของรถที่ให้บริการ ผู้ให้บริการ หมายเหตุ 47 (3-41) 4 (กปด.14) กรมที่ดิน คลองเตยรถโดยสารประจำทางสีครีม-แดงขสมก. 53 (2-9) 6 (กปด.26) สนามหลวง เทเวศร์ เส้นทางรถวิ่งเป็นวงกลม

 รถเอกชน 
 สายที่ จุดเริ่มต้น จุดสิ้นสุด ประเภทของรถที่ให้บริการผู้ให้บริการ หมายเหตุ 82 (4-15)   ท่าน้ำพระประแดง สนามหลวงรถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีน้ำเงิน (ใช้พลังงานไฟฟ้า)บจก.ไทยสมายล์บัส
 ถนนมหาราช (ฝั่ง สน.พระราชวัง) 
 องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ 
 สายที่ เขตการเดินรถที่ จุดเริ่มต้น จุดสิ้นสุด ประเภทของรถที่ให้บริการ ผู้ให้บริการ หมายเหตุ 53 (2-9) 6 (กปด.26) สนามหลวง เทเวศร์รถโดยสารประจำทางสีครีม-แดงขสมก. เส้นทางรถวิ่งเป็นวงกลม

 รถเอกชน 
 สายที่ จุดเริ่มต้น จุดสิ้นสุด ประเภทของรถที่ให้บริการผู้ให้บริการ หมายเหตุ 48 (3-11)   ท่าช้าง ม.รามคำแหง 2รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีน้ำเงิน (ใช้พลังงานไฟฟ้า)บจก.สมาร์ทบัส(เครือไทยสมายล์บัส)
 ถนนราชินี (ฝั่งคลองคูเมืองเดิม) 
 องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ 
 สายที่ เขตการเดินรถที่ จุดเริ่มต้น จุดสิ้นสุด ประเภทของรถที่ให้บริการ ผู้ให้บริการ หมายเหตุ 47 (3-41) 4 (กปด.14) กรมที่ดิน คลองเตยรถโดยสารประจำทางสีครีม-แดงขสมก. 60 (1-38) 2 (กปด.22) อู่สวนสยาม MRT สนามไชย 60 (1-38) รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีฟ้า (ใช้แก๊สธรรมชาติ) 1-80E (60E)รถโดยสารประจำทางสีครีม-แดงรถบริการทางด่วน

 สถานที่สำคัญใกล้เคียง
 วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร
 หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน (สวนเจ้าเชตุ)
 สวนสราญรมย์
 อาคารสำนักงานสถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ (มิวเซียมสยาม)
 ยอดพิมานริเวอร์วอล์ค
 ปากคลองตลาด
 ท่าเตียน
 กรมที่ดิน
 โรงเรียนวัดราชบพิธ
 โรงเรียนราชินี 
 ถนนบ้านหม้อ
โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Site Museum พิพิธภัณฑ์ใต้ดินแห่งแรกในไทย พิกัด MRT สนามไชย

สนามไชย
สนามไชย
สนามไชย
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างโดยภิญโญ สุวรรณคีรี