หม่อมเจ้าจงจิตรถนอม ดิศกุล

หม่อมเจ้าจงจิตรถนอม ดิศกุล (3 สิงหาคม พ.ศ. 2429 - 23 กันยายน พ.ศ. 2521) เป็นพระธิดาพระองค์ใหญ่ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ประสูติแต่หม่อมนวม ดิศกุล ณ อยุธยา (สกุลเดิม โรจนดิศ) มีขนิษฐาร่วมมารดา 2 องค์ คือ หม่อมเจ้าพร้อมเพราพรรณ วุฒิชัย และ หม่อมเจ้าสรรพสมบูรณ์ ดิศกุล มีพระนามลำลองว่า ท่านหญิงใหญ่ หรือ ท่านหญิงจง เมื่อเยาว์วัยได้ทรงศึกษา ที่โรงเรียนใกล้วังเชิงสะพานดำรงสถิตย์ โรงเรียนสุนันทาลัย และได้ประทับอยู่ในพระราชสำนักของสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้า สุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี เป็นนางเสมียนหลวงในรัชกาลที่ 5 อนึ่งทรงมีความจำประทับอยู่ในพระราชสำนักของ และมีความสามารถในการทำอาหารเป็นอย่างดี ด้วยความที่เป็นพระธิดาองค์ใหญ่ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ จึงมีหน้าที่ดูแลวังวรดิศ และประกอบกรณียกิจแทนพระบิดาขณะที่พระบิดาไม่ได้ประทับในพระนคร นอกจากนี้หม่อมเจ้าจงจิตรถนอมยังมีศักดิ์เป็นหลานย่าของเจ้าจอมมารดาชุ่ม

ภายหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง เมื่อสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เสด็จไปลี้ภัยที่ปีนัง ระหว่าง พ.ศ. 2476 - พ.ศ. 2485 หม่อมเจ้าจงจิตรถนอมประทับอยู่ที่เรือนไม้ของเจ้าจอมมารดาชุ่ม ภายในวังวรดิศ พร้อมกับหม่อมเจ้ามารยาตรกัญญา ดิศกุล ขนิษฐา

หม่อมเจ้าจงจิตรถนอม ดิศกุล เริ่มประชวรเมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ ๒๕๑๖ เรื่อยมาจน สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 23 กันยายน พ.ศ. 2521 สิริชันษา 92 ปี

พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และสมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี ไปในการพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน พ.ศ. 2521 ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหารข่าวในพระราชสำนัก วันพฤหัสบดีที่ ๒ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๒๑

อุปนิสัย
หม่อมเจ้าจงจิตรถนอม ทรงมีความจงรักภักดี ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และทรงคุ้นเคยกับพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวมาแต่ก่อนเสวยราชสมบัติ  ทรงเป็นผู้หญิงที่รักสวยรักงาม  อีกทั้งทรงขยันทำงานได้หลายอย่างโดยว่องไว และประณีต ทรงมีหทัยโอมอ้อมอารี หากใครมีทุกข์ร้อนมาขอให้ทรงช่วย ถ้าทรงช่วยได้ก็ทรงช่วย 
ความสามารถส่วนองค์
ด้านการทำอาหาร
ทรงมีความสามารถในการทำอาหารเป็นอย่างดี เช่น ทรงทำพระกายาหารเป็นที่พอพระราชหฤทัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จนได้พระราชทานรางวัลสร้อยข้อมือ 1 เส้น พร้อมด้วยพระราชดำรัสชมในฝีหัตถ์ ทรงได้ตั้งเครื่องเสวยและพระกายาหารแมกซิกันถวายพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นที่พอพระราชหฤทัย อีกทั้งฝีหัตถ์การทำอาหารขององค์ ยังเป็นที่พอพระทัย สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ กระทั่งทรงมีลายพระหัตถ์ชมเชย อีกทั้งสมเด็จพระเจ้าเฟรเดอริกที่ 9 แห่งเดนมาร์กและเจ้าชายแอกเซิลแห่งเดนมาร์กได้ทรงชื่นชมอีกด้วย
ด้านความจำ
หม่อมเจ้าจงจิตรถนอมทรงมีความทรงจำที่ดียิ่งโดยเฉพาะในรัชกาลที่5 หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมชได้ทูลถามและนำข้อมูลเหล่านี้ไปประกอบในเรื่องสี่แผ่นดิน
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์  ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 47 หน้า 3097 ราชกิจจานุเบกษา วันที่ 15 พฤศจิกายน 2474พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ฝ่ายหน้า ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 20 หน้า 616 

 พงศาวลี 

อ้างอิง

หมวดหมู่:หม่อมเจ้าหญิง
หมวดหมู่:ราชสกุลดิศกุล
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ป.ป.ร.2‎
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ภ.ป.ร.3
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:หัวหน้าคนครัวหญิงชาวไทย