ภาษาอูรักลาโวยจ

ภาษาอูรักลาโวยจ หรือ ภาษาอูรักลาโว้ย เป็นภาษามลายูพื้นเมืองดั้งเดิมภาษาหนึ่งที่ใช้กันในภาคใต้ของประเทศไทย มีผู้พูดราว 5,000 คน (พ.ศ. 2555) โดยเฉพาะในเกาะภูเก็ต จังหวัดภูเก็ต และเกาะลันตา จังหวัดกระบี่ นอกจากนี้ยังมีผู้พูดในท้องที่อื่นทางภาคใต้ฝั่งตะวันตกอย่างเกาะอาดัง จังหวัดสตูล เป็นต้นhttp://school.obec.go.th/adang/urak%20lawoi.html ไม่พบในประเทศมาเลเซีย 

ภาษาอูรักลาโวยจจัดอยู่ในตระกูลภาษาออสโตรนีเซียน กลุ่มภาษามาลาโย-โพลีเนเซีย สาขามาเลย์อิก ผู้พูดภาษานี้เป็นภาษาแม่คือชาวอูรักลาโวยจซึ่งเป็นกลุ่มชาติพันธุ์กลุ่มหนึ่งในประเทศไทย พวกเขานับถือความเชื่อดั้งเดิม ศาสนาพุทธ ศาสนาคริสต์ และศาสนาอิสลาม

 สัทวิทยา 
 พยัญชนะ 
 หน่วยเสียงพยัญชนะภาษาอูรักลาโวยจถิ่นบ้านสังกาอู้ จังหวัดกระบี่ศูนย์ศึกษาและฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต. (2563). คู่มือระบบเขียนภาษาอูรักลาโวยจอักษรไทย ฉบับมหาวิทยาลัยมหิดล. นครปฐม: สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยมหิดล, หน้า 12–13.ลักษณะการออกเสียงตำแหน่งเกิดเสียงริมฝีปากปุ่มเหงือกเพดานแข็งเพดานอ่อนเส้นเสียงเสียงนาสิก     เสียงหยุด ก้อง     ไม่ก้อง ไม่พ่นลม      พ่นลม () () () ()เสียงเสียดแทรก  ()    เสียงลิ้นกระทบ     เสียงข้างลิ้น     เสียงกึ่งสระ    

 หน่วยเสียงในวงเล็บเป็นหน่วยเสียงที่พบในคำยืมจากภาษาอื่นเป็นส่วนใหญ่
 หน่วยเสียงพยัญชนะต้นควบในภาษาอูรักลาโวยจถิ่นบ้านสังกาอู้มี 15 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , , , , , , , , ,  และ 
 แหล่งข้อมูลต่าง ๆ วิเคราะห์สถานะทางสัทวิทยาของ  และ  (ซึ่งปรากฏท้ายพยางค์) แตกต่างกันไป บางแหล่งจัดให้  เป็นหน่วยเสียงย่อยของหน่วยเสียง  และจัดให้  เป็นหน่วยเสียงย่อยของหน่วยเสียง  ในขณะที่บางแหล่งจัดให้  เป็นหน่วยเสียงย่อยของหน่วยเสียง  เท่านั้น และบางแหล่งไม่เห็นด้วยกับการจัดเช่นนี้ทั้งหมด
 หน่วยเสียง  ในภาษาอูรักลาโวยจถิ่นบ้านสังกาอู้มีเสียงแปร 2 เสียง ได้แก่ เสียงลิ้นกระทบ ปุ่มเหงือก ก้อง  และเสียงที่มีลักษณะใกล้เคียงกับเสียงเสียดแทรก เพดานอ่อน ก้อง 
 หน่วยเสียง  ในภาษาอูรักลาโวยจถิ่นบ้านสังกาอู้ปรากฏในตำแหน่งต้นพยางค์เท่านั้น แต่ในภาษาอูรักลาโวยจถิ่นภูเก็ตปรากฏทั้งในตำแหน่งต้นพยางค์และท้ายพยางค์

 สระ 
 สระเดี่ยว 
 หน่วยเสียงสระเดี่ยวภาษาอูรักลาโวยจถิ่นบ้านสังกาอู้ จังหวัดกระบี่ศูนย์ศึกษาและฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต. (2563). คู่มือระบบเขียนภาษาอูรักลาโวยจอักษรไทย ฉบับมหาวิทยาลัยมหิดล. นครปฐม: สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยมหิดล, หน้า 16–17.ระดับลิ้นตำแหน่งลิ้นหน้ากลางหลัง สูง      กลาง      ต่ำ     

ความสั้นยาวของเสียงสระไม่ทำให้ความหมายของคำเปลี่ยนแปลง แต่เสียงสระในพยางค์เปิดมักยาวกว่าเสียงสระในพยางค์ปิด และในขณะเดียวกัน เสียงสระที่มีพยัญชนะนาสิกเป็นพยัญชนะท้ายมักยาวกว่าเสียงสระที่มีพยัญชนะหยุดเป็นพยัญชนะท้ายศูนย์ศึกษาและฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต. (2563). คู่มือระบบเขียนภาษาอูรักลาโวยจอักษรไทย ฉบับมหาวิทยาลัยมหิดล. นครปฐม: สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยมหิดล, หน้า 16–17.

 สระประสม 
หน่วยเสียงสระประสมภาษาอูรักลาโวยจถิ่นบ้านสังกาอู้มี 2 หน่วยเสียง ได้แก่  และ 

 ลักษณ์เหนือหน่วยแยกส่วน 
ภาษาอูรักลาโวยจไม่มีวรรณยุกต์ แต่มีการเน้นพยางค์ (stress) และการใช้ทำนองเสียง (intonation) ทำให้ฟังแล้วคล้ายกับมีวรรณยุกต์ ตัวอย่างเช่น คำที่มี 2–3 พยางค์ จะเน้นที่พยางค์สุดท้าย, คำสุดท้ายของประโยคคำถาม จะมีทำนองเสียงสูงขึ้น, คำสุดท้ายของประโยคปฏิเสธ จะมีทำนองเสียงลงต่ำกว่าปกติ เป็นต้น แม้ว่าการเปลี่ยนทำนองเสียงในประโยคสามารถทำให้ความหมายของประโยคนั้นเปลี่ยนแปลงไปได้ศูนย์ศึกษาและฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต. (2563). คู่มือระบบเขียนภาษาอูรักลาโวยจอักษรไทย ฉบับมหาวิทยาลัยมหิดล. นครปฐม: สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยมหิดล, หน้า 18. แต่การออกเสียงเน้นที่พยางค์ใดก็ตามของคำไม่ทำให้ความหมายของคำนั้นเปลี่ยนแปลง

 ระบบการเขียน 
เดิมทีภาษาอูรักลาโวยจไม่มีตัวเขียน นับวันจะยิ่งสูญหาย จึงเกิดโครงการ "แนวทางในการศึกษาศักยภาพของชุมชนเพื่อการอนุรักษ์และฟื้นฟูภาษา วัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างมีส่วนร่วมของชาวอูรักลาโวยจ บ้านสังกาอู้ ต.เกาะลันตาใหญ่ อ.เกาะลันตา จ.กระบี่" ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น และศูนย์ศึกษาและฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยมหิดล และได้จัดทำมาตรฐานการเขียนภาษาอูรักลาโวยจด้วยอักษรไทยขึ้นตามระบบเสียงภาษาอูรักลาโวยจที่พูดกันอยู่ในหมู่ที่ 7 บ้านสังกาอู้ ตำบลเกาะลันตาใหญ่ อำเภอเกาะลันตา จังหวัดกระบี่ เป็นหลัก

ตัวเขียนภาษาอูรักลาโวยจอักษรไทยตามที่คณะกรรมการพัฒนาระบบเขียนและจัดทำคู่มือภาษาชาติพันธุ์ด้วยอักษรไทย ศูนย์ศึกษาและฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต มหาวิทยาลัยมหิดล ได้กำหนดไว้ มีรายละเอียดดังต่อไปนี้
+ พยัญชนะ อักษรไทย  เสียง  ตัวอย่างคำ  ความหมาย       ปู   เหยี่ยว       ฟัน (นาม)       ค้อน (นาม)       กรรไกรหนีบหมาก   หมาก     (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น)    แหวน       ลูกเนียง    (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น)    หอย       ยุง       ใบไม้  (เมื่อเป็นพยัญชนะท้าย)   ฝน    (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น)   มือ       ถัง       น้อยหน่า   ฟักทอง       หมู  (เมื่อเป็นพยัญชนะท้าย)   ไก่    (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น)   กล้วย       แบ่ง       ฟิล์ม       ผึ้ง   กระต่าย       หัวใจ   กระรอก       ปาก       ปลาหมึก       นิ้ว       ตะกร้า       ตะขาบ       วัด (นาม)   แมว    (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น)    ปลา       กุ้ง   บ้าน ไม่มีรูป   (เมื่อเป็นพยัญชนะท้าย)    ข้าวโพด
 นอกเหนือจากมาตรฐานนี้ ยังมีการใช้รูปพยัญชนะ แทน ;  แทน ; และ  แทน 
 มีการใช้รูป  และ  แสดงหน่วยเสียง  ท้ายพยางค์ในภาษาอูรักลาโวยจถิ่นภูเก็ต+ สระ อักษรไทย  เสียง  ตัวอย่างคำ  ความหมาย    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น หรือ )     แมงมุม   กลาง    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายที่ไม่ใช่,  และ )     ฟัก (ไข่)   ข้าวสาร    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)    ขนุน   เสียง    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น รวมทั้งพยัญชนะอื่น เช่นพยัญชนะหยุด)   หมด   เป็ด   แห้ง    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้ายหรือมีพยัญชนะท้ายในบางคำ)    แก้ม   คีม   ลูกเนียง    (เมื่อมีพยัญชนะท้าย)    มุ้ง   ก่อน    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)    ผึ้ง   แข่ง    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น หรือ )    กิ๊บติดผม   ได้    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้ายหรือมีพยัญชนะท้ายอื่น)    มะพร้าว   ตก (เบ็ด)    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น หรือ )    มีดอีโต้   มา    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้ายหรือมีพยัญชนะท้ายอื่น)    แห่   ตะกวด (แลนดำ)    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น หรือ )    สับปะนก (เครื่องมือเจาะหอย)   สมอเรือ  (ลดรูป)   (เมื่อมีพยัญชนะท้ายที่ไม่ใช่, , ,  และ )    นก   ก่อ, จุด (ไฟ)    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น , หรือ  รวมทั้งพยัญชนะอื่นในบางคำ)    ขนม   เงาะ   ใบไม้    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น หรือ )    สวิงดักปลา   ใส่    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้ายหรือมีพยัญชนะท้ายอื่น)    กาน้ำ   เสียงของตก    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)    ไข่   กระจก       ทุเรียน   แมว    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น)    เต้นอย่างสนุกสนาน   ช่องแคบ    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)    โลก, จักรวาล    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)    ทำ   ไข้หวัด       มะนาว   ใส
 สระสั้นที่ไม่มีตัวสะกดจะมีเสียง  อยู่ด้วย
 สระสั้นที่มีตัวสะกดเป็น  ไม่ต้องเปลี่ยนรูปสระ
 รูปสระ  โดยทั่วไปใช้แทนเสียงสระ  ที่ไม่มีเสียงพยัญชนะท้าย แต่บางครั้งยังใช้แทนเสียงสระ  ที่มีเสียงพยัญชนะท้ายด้วย โดยเฉพาะพยัญชนะนาสิก
 รูปสระ  ที่มีตัวสะกดนอกเหนือจาก  โดยทั่วไปเขียนแบบลดรูป ยกเว้นเมื่อตัวสะกดนั้นเป็น , ,  รวมทั้งพยัญชนะอื่นในบางคำ จะใส่  กำกับไว้
 รูปสระ ,  และ  ถ้ามีตัวสะกด ไม่ต้องใส่ไม้ไต่คู้
 ในคำยืมบางคำปรากฏเสียงสระ  ในพยางค์ปิดด้วย ในกรณีนี้จะแสดงด้วยรูป 
 นอกเหนือจากมาตรฐานนี้ ยังมีการใช้รูปสระ  แทน  ในพยางค์ที่ไม่เน้นหนัก

 อ้างอิง 

 Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com/.

อูรักลาโวยจ