บันได

บันได เป็นชื่อเรียกของสิ่งก่อสร้างที่ออกแบบมาเชื่อมต่อระหว่างจุดยืนที่ระดับความสูงแตกต่างกัน บันไดโดยทั่วไปจะมีลักษณะเป็นเส้นตรง หรืออาจเป็นเกลียว เรียกว่า บันไดวน บันไดที่มีการติดตั้งเครื่องจักรให้มีการเลื่อนอัตโนมัติจะเรียก บันไดเลื่อน

บันไดยังเป็นส่วนหนึ่งของบ้านที่สามารถแสดงออกด้านความงาม และความประทับใจให้แก่ผู้อยู่อาศัย และผู้ที่มาเยี่ยมเยือน การออกแบบ หรือสร้างบันไดสักตัว โครงสร้างของบันไดเป็นสิ่งแรกที่ควรคำนึงถึง

 ข้อกำหนดเกี่ยวกับบันได 
โดยกฏหมายที่ควบคุมความปลอดภัยในการใช้งานบันไดสำหรับบ้านพักอาศัย ได้มีกำหนดไว้ใน กฏกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ.2543) ข้อ 23 ซึ่งกำหนดบันไดสำหรับบ้านพักอาศัยไว้ดังนี้:

 หน้ากว้างของบันได ควรมีขนาดความกว้างไม่น้อยกว่า 80-120 cm. (ไม่รวมราวบันได)
 ลูกนอนของบันได ควรมีขนาดประมาณ 22-25 cm.
 ลูกตั้งของบันได ควรมีขนาดประมาณ 17.5-18 cm.
 บันได 1 ช่วง ไม่ควรสูงเกิน 3 เมตร โดยวัดความสูงจากระดับพื้นก่อนบันไดขั้นแรก ไปยังระดับพื้นบ้านของชั้นถัดไป หากเกิน 3 เมตรจะต้องมีชานพักบันได เพื่อความสะดวกในการเดินขึ้นลงบันได

 โดยบันไดที่ต้องมีอย่างน้อยหนึ่งบันไดนั้น จะต้องมีระยะต่าง ๆ เป็นไปตามที่กฎหมายกำหนดด้วย หากบ้านมีบันไดหลายบันได แต่บันไดทั้งหมดที่มีนั้นมีระยะต่าง ๆ ไม่เป็นไปตามกฎหมาย ถ้าอยู่ระหว่างยื่นขออนุญาตก่อสร้างก็จะไม่ได้รับอนุญาตจนกว่าจะแก้ไขแบบให้ถูกต้อง

 ประเภทของบันได 
บันไดมีมีหลายประเภทดังนี้:

 บันไดตรง 
บันไดตรงหรือ () บันไดตรงเป็นหนึ่งในรูปแบบบันไดที่ได้รับความนิยมมากที่สุด บันไดคือรูปแบบบันได ที่ไม่มีการเปลี่ยนทิศทางแม้แต่นิดเดียว ถือเป็นชนิดที่สามารถพบได้ทั่วไป ทั้งในอาคารที่อยู่อาศัย และอาคารพาณิชย์ บันไดประเภทนี้มีข้อดีหลายประการ เช่น ขึ้นลงง่าย สร้างง่าย ราวบันไดและราวจับสร้างได้ง่าย บันไดแบบตรงต้องเชื่อมต่อกันที่ด้านบนและด้านล่างเท่านั้น โดยไม่มีโครงสร้างรองรับตรงกลาง และจำเป็นต้องมีชานพักบันไดเฉพาะเมื่อความสูงเกิน 12 ฟุตหรือ 16 ขั้น การเพิ่มชานพักบันไดจะทำให้ใช้พื้นที่มากขึ้น ดังนั้นบันไดประเภทนี้จึงไม่ค่อยถูกใช้ในการก่อสร้างที่อยู่อาศัย มักจะเห็นบันไดประเภทนี้บ่อยขึ้นในอาคารพาณิชย์ขนาดใหญ่

ผลการศึกษาบางส่วนของ Carlson, J. G. (1978) สรุปว่า ในบางพื้นที่ บันไดตรงมักจะเป็นจุดที่เกิดอุบัติเหตุมากกว่าบันไดรูปแบบอื่น และการศึกษาของ Svanstrom (1973) และ Kinoshita (1978) สรุปอย่างชัดเจนว่า บันไดตรงนั้นอันตรายกว่าบันไดแบบ dogleg (บันไดหักฉาก) Svanstrom พบว่า บันไดตรงที่ไม่มีชานพักคิดเป็น 52% ของอุบัติเหตุจากบันไดทั้งหมด (ในขณะที่การศึกษาของ Kinoshita พบ 36%) บ้านแบบ Split-level ใช้บันไดตรงสั้นๆ หลายชุด แต่ละชุดมีความสูงประมาณครึ่งหนึ่งของหนึ่งชั้นพื้น การวิ่งของบันไดจะสั้นและมีความสูงเพดานที่ดี เนื่องจากบันไดโดยทั่วไปจะวางอยู่ตรงเหนือบันไดอีกชุดหนึ่งโดยตรง บันไดตรงอาจมีการเปลี่ยนทิศทางได้ที่ชานพักระหว่างชั้น ในกรณีของบันไดคู่ขนาน จะต้องมีการกลับทิศทางเต็มรูปแบบ ส่วนบันไดเปลี่ยนมุมนั้น แต่ละช่วงของการขึ้นจะทำมุมต่อกัน

 บันไดแบบ L 

() ก็คือบันไดตรง ที่เลี้ยวไปในทิศทางอื่น มักจะมีการหมุนทิศทางที่บบริเวณหลังจากผ่านชานพักนั่นเอง มุมองศามักจะอยู่ที่ 90 องศา แต่ไม่จำเป็นเสมอไป ซึ่งโดยปกติแล้วจะมีชานพักบันไดคอยช่วยเหลือ ชานพักบันไดเหล่านี้อาจมีรูปร่างและขนาดที่หลากหลาย ตั้งแต่แผงสามเหลี่ยมหลายแผง (ชานพักบันไดแบบวินเดอร์) ไปจนถึงแบบที่พบเห็นได้ทั่วไป เช่น ชานพักบันไดแบบสี่เหลี่ยมจัตุรัสหรือสี่เหลี่ยมผืนผ้า (ชานพักบันไดแบบแบน)

 บันไดแบบ U 
() ประกอบไปด้วยบันไดแนวตรง ที่ทิศทางตรงข้ามกัน 2 อัน เชื่อมต่อกันด้วยชานพัก ทำให้เกิดเส้นทางเดิน ที่หมุน 180 องศา บันไดรูปตัวยูใช้พื้นที่พื้นมากที่สุดแต่สามารถให้บันไดเปลี่ยนทิศทางกลับด้านได้

 บันไดบ้านแบบโค้งวงกลม 
บันไดบ้านลักษณะนี้จะเป็นบันไดบ้านที่มีลักษณะโค้งมนเป็นวงกลม เน้นการแสดงให้เห็นทุกส่วนที่ครอบคลุมภายในตัวบ้าน โดยแบบบันไดหน้าบ้านลักษณะนี้จะออกแบบให้แต่ละชั้นเป็นวงกลมหมุนเวียนต่อกันไปเรื่อย ๆ

 บันไดบ้านแบบเกลียวหมุน 
บันไดบ้านแบบเกลียวหมุน เป็นบันไดบ้านที่มีลักษณะเป็นทรงเกลียว ที่มีลักษณะวนไปทางด้านใดด้านหนึ่ง หมุนเวียนไปเรื่อย ๆ มีเนื้อที่ใช้สอยภายในบ้านน้อย บ้านที่มีขนาดเล็กและต้องการประหยัดพื้นที่ในการใช้สอย สามารถดัดแปลงบันไดบ้านแบบเกลียวหมุนให้มีหน้าตาที่สวยงาม

 ประวัติ 
 ก่อนประวัติศาสตร์ 
เชื่อกันว่าแนวคิดเรื่องบันไดถูกนำมาใช้เมื่อกว่า 10,000 ปีที่แล้ว เรารู้เรื่องนี้เพราะมีการค้นพบภาพของบันไดในถ้ำแห่งหนึ่งในประเทศสเปน บันไดนี้ยังถูกกล่าวถึงในพระคัมภีร์ไบเบิลด้วย ยาโคบฝันและในความฝันเขาเห็นบันไดทอดยาวจากสวรรค์มายังโลก

หลักฐานทางกายภาพที่เก่าแก่ที่สุดของขั้นบันไดพบได้ในเมโสโปเตเมียโบราณ อียิปต์ และหุบเขาสินธุ ตัวอย่างบันไดแรกๆ ที่เป็นที่รู้จักปรากฏอยู่ใน แหล่งโบราณคดียุคหินใหม่แห่งเมืองเจริโค (ในดินแดนปาเลสไตน์ในปัจจุบัน) ซึ่งมีอายุย้อนกลับไปประมาณ 8,000 ปีก่อนคริสตศักราช นักโบราณคดีได้ค้นพบโครงสร้างหินในเมืองเจริโค ซึ่งประกอบด้วยบันไดที่แกะสลักจากดินซึ่งนำไปสู่แท่นยกพื้น

บันไดแรกๆ น่าจะปรากฏขึ้นในยุคก่อนประวัติศาสตร์ แม้ว่าจะระบุต้นกำเนิดที่แน่ชัดได้ยาก บันไดยุคแรกๆ เหล่านี้น่าจะเป็นบันไดธรรมดาที่แกะสลักลงบนเนินเขาหรือทำจากหินกอง ซึ่งมนุษย์ยุคแรกๆ ใช้เพื่อเดินทางบนพื้นที่สูงชันหรือขึ้นไปยังพื้นที่สูง บันไดที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่รู้จักมีอายุย้อนกลับไปประมาณ 6,000-5,000 ปีก่อนคริสตกาลชุมชนของ Çatalhöyük ซึ่งปัจจุบันอยู่ในตุรกี บันไดเหล่านี้ทำจากอิฐโคลนและหิน ซึ่งนำไปสู่ชานชาลาที่ยกสูงขึ้นภายในที่อยู่อาศัย

พีระมิดขั้นบันไดแห่งโจเซอร์ถือเป็นโครงสร้างพีระมิดแห่งแรกที่สร้างขึ้นในอียิปต์ พีระมิดขั้นบันไดสร้างขึ้นในสมัยราชวงศ์ที่สามเมื่อประมาณ 4,700 ปีก่อน (ศตวรรษที่ 27 ก่อนคริสตกาล) เพื่อถวายแด่พระเจ้าโจเซอร์กษัตริย์โจเซอร์ทรงเป็นกษัตริย์องค์ที่สองของราชวงศ์ที่สามในอียิปต์โบราณ พีระมิดขั้นบันไดมีความสูงประมาณ 62 เมตร (203 ฟุต) และประกอบด้วยหกชั้นที่แตกต่างกัน ซึ่งแต่ละชั้นสร้างจากหินก้อนใหญ่

 ยุคกลาง 
ในพันธสัญญาเดิม มีการอ้างอิงถึงบันไดเวียนที่เป็นส่วนหนึ่งของวิหารโซโลมอน ซึ่งอาจบ่งชี้ว่าบันไดเวียนถูกใช้มาตั้งแต่ประมาณ 1,000 ปีก่อนคริสตกาลแล้ว วิหาร A ที่เซลินุนเตในซิซิลี สร้างขึ้นเมื่อประมาณ 480 ปีก่อนคริสตกาล และที่บริเวณนี้ พบซากบันไดวนแบบยุคแรก ๆ

การออกแบบบันไดได้พัฒนามาตลอดหลายศตวรรษ โดยสอดคล้องกับกระแสสถาปัตยกรรมที่เปลี่ยนแปลงไป และบางครั้งก็มีความสำคัญเชิงสัญลักษณ์หรือแม้กระทั่งเหนือธรรมชาติ เดิมทีบันไดถูกตัดจากลำต้นไม้เพื่อช่วยให้นักเดินทางสามารถเดินทางบนพื้นที่ขรุขระ ต่อมาชาวอียิปต์และชาวมายันโบราณได้สร้างขึ้นเพื่อปีนพีระมิด และชาวจีนได้สร้างขึ้นเพื่อเดินทางไปยังภูเขาไท่อันศักดิ์สิทธิ์ในมณฑลซานตง ซึ่งเป็นสถานที่อันสง่างามสำหรับ "บันไดสู่สวรรค์"

จนกระทั่งการสร้างเสาทราจันเสร็จสมบูรณ์ในกรุงโรม (ค.ศ. 113) การออกแบบบันไดเวียนแบบใหม่จึงกลายเป็นเรื่องธรรมดาในสถาปัตยกรรมโรมัน เสาทราจันยังคงตั้งตระหง่านอยู่ในกรุงโรมจนถึงปัจจุบัน และกล่าวกันว่าเป็นโครงสร้างบันไดเวียนที่เก่าแก่ที่สุดในโลกที่ "ยังคงสภาพสมบูรณ์"

บันไดสเปนบันไดใน จัตุรัสสเปน (Piazza di Spagna) ของกรุงโรม ซึ่งทอดยาวขึ้นไปตามทางลาดชันระหว่างจัตุรัสและโบสถ์ตรีนิตา เดอี มอนติ (Trinità dei Monti) ด้านบน ประกอบด้วยบันได 135 ขั้น สร้างขึ้นระหว่างปี ค.ศ. 1723 ถึง 1725 แม้ว่าจะได้รับเงินทุนจากมรดกที่นักการทูตชาวฝรั่งเศสทิ้งไว้ แต่ได้รับการตั้งชื่อตามสถานทูตสเปนของราชวงศ์บูร์บง ประจำนครรัฐวาติกันในจัตุรัส

 บันไดในยุคปัจจุบัน 
การสันนิษฐานว่าลิฟต์และบันไดเลื่อนได้เข้ามาแทนที่บันไดนั้นไม่ถูกต้องนัก บันไดเลื่อนและลิฟต์ยังคงใช้กันทั่วไปในบ้านหลายชั้นและแม้แต่ในตึกระฟ้าสมัยใหม่ในฐานะเส้นทางฉุกเฉินในกรณีเกิดเพลิงไหม้หรือไฟฟ้าดับ แม้ว่าปัจจุบันพื้นที่ส่วนใหญ่มีกฎระเบียบที่เข้มงวดเกี่ยวกับการก่อสร้างบันได แต่การออกแบบบันไดก็ยังคงเปิดให้มีการตีความ และประวัติศาสตร์ของบันไดก็ยังคงดำเนินต่อไป

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ส่วนประกอบของสิ่งก่อสร้าง
หมวดหมู่:งานวิศวกรรมอาคาร