ภาษาบีซู

ภาษาบีซู หรือ ภาษาเลาเมียน เป็นภาษาที่มีผู้พูดในประเทศจีนและประเทศไทย จัดอยู่ในตระกูลภาษาจีน-ทิเบต ตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่า สาขาพม่า-โลโล สาขาย่อยโลโล การเรียงประโยคเป็นแบบประธาน-กริยา-กรรม ภาษานี้มีความใกล้เคียงกับภาษาก่อ (อึมปี้) ภาษาปเยน และภาษาพูน้อย ความแตกต่างของแต่ละสำเนียงขึ้นกับอิทธิพลของภาษากลุ่มกะไดและคำยืมจากภาษาลาหู่ รากศัพท์มีความคล้ายคลึงกับภาษาฮานีร้อยละ 36 ภาษาลาหู่ร้อยละ 32 และภาษาลิซูร้อยละ 31

 การกระจายตามเขตภูมิศาสตร์ 
มีผู้พูดภาษาบีซูทั้งหมดราว 3,000 คน โดยในประเทศจีนมี 2,000 คน (พ.ศ. 2542) โดยเป็นผู้ที่พูดได้ภาษาเดียว 500 คน พบบริเวณสิบสองปันนา ในมณฑลยูนนานตะวันตกเฉียงใต้ หมู่บ้านเหมิ่งเจอ () ในอำเภอเหมิงไห่ () ในเขตหมู่บ้านจิ่งซิ่น () ฟู่หยาน () และหนานหย่า () ในอำเภอเมิ่งเหลียน () และบางส่วนของอำเภอซีเหมิง () ผู้พูดภาษานี้ในจีนกำลังเปลี่ยนไปใช้ภาษาละหู่หรือภาษากะได ส่วนใหญ่ใช้ในหมู่ผู้ใหญ่ และเด็กใช้ภาษานี้กับผู้ใหญ่ ผู้พูดภาษานี้ในจีนร้อยละ 80 พูดภาษาละหู่ ภาษากะได หรือภาษาจีนได้ด้วย และมีร้อยละ 10 ที่พูดภาษาเหล่านี้ได้ทั้งหมดรวมทั้งภาษาฮานี

ผู้พูดภาษาบีซูได้อพยพเข้ามาอยู่ในบริเวณประเทศลาว พม่า และไทยเนื่องจากภัยสงครามในสมัยจักรพรรดิเจียชิ่ง ปัจจุบันในไทยมีประชากรที่พูดภาษาบีซูทั้งสิ้นประมาณ 500 คนสำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2563). คู่มือระบบเขียนภาษาบีซูอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสภา. กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, หน้า 1. ส่วนใหญ่อยู่ในหมู่บ้าน 3 หมู่บ้านของจังหวัดเชียงราย ได้แก่ บ้านดอยชมภู หมู่ที่ 7 ตำบลโป่งแพร่ อำเภอแม่ลาว, บ้านปุยคำ หมู่ที่ 14 ตำบลป่าอ้อดอนชัย อำเภอเมืองเชียงราย และบ้านผาแดง ซึ่งเป็นหมู่บ้านบริวารของบ้านผาจ้อ หมู่ที่ 10 ตำบลสันกลาง อำเภอพานมูลนิธิชนเผ่าพื้นเมืองเพื่อการศึกษาและสิ่งแวดล้อม. โครงการพัฒนาระบบฐานข้อมูลเพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งให้แก่ชนเผ่าพื้นเมืองในประเทศไทย: ชนเผ่าพื้นเมืองบีซู., หน้า 3. ภาษาบีซูในแต่ละหมู่บ้านมีคำศัพท์และการออกเสียงต่างกันเล็กน้อย

 สัทวิทยา 
 พยัญชนะ 
 หน่วยเสียงพยัญชนะภาษาบีซูถิ่นดอยชมภู จังหวัดเชียงรายสำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2563). คู่มือระบบเขียนภาษาบีซูอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสภา. กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, หน้า 32.ลักษณะการออกเสียงตำแหน่งเกิดเสียงริมฝีปากปุ่มเหงือกเพดานแข็งเพดานอ่อนเส้นเสียงเสียงนาสิกก้อง     ไม่ก้อง     เสียงหยุดก้อง     ไม่ก้อง ไม่พ่นลม      พ่นลม    เสียงเสียดแทรก  ()    เสียงกักเสียดแทรกไม่พ่นลม     พ่นลม      เสียงข้างลิ้นก้อง     ไม่ก้อง     เสียงกึ่งสระก้อง    ไม่ก้อง     

หน่วยเสียงที่เป็นได้ทั้งพยัญชนะต้นและพยัญชนะท้ายมี 8 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , ,  และ 
หน่วยเสียงพยัญชนะควบมี 12 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , , , , , ,  และ  เกิดในตำแหน่งต้นพยางค์เท่านั้น
 พยัญชนะ , , , ,  ออกเสียงคล้ายมีลมนำหน้า แต่ปัจจุบันเสียงลมนำหน้าลดลงหรือไม่มีแล้วสำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2563). คู่มือระบบเขียนภาษาบีซูอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสภา. กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, หน้า 8.
 หน่วยเสียง  พบเฉพาะในคำยืม

 สระ 
 หน่วยเสียงสระเดี่ยวภาษาบีซูถิ่นดอยชมภู จังหวัดเชียงรายสำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2563). คู่มือระบบเขียนภาษาบีซูอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสภา. กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, หน้า 38.ระดับลิ้นตำแหน่งลิ้นหน้ากลางหลัง สูง      กลาง      ต่ำ   

 ระบบเสียงภาษาบีซูถิ่นดอยชมภูมีเฉพาะสระเดี่ยว โดยสระประสม  ปรากฏเฉพาะในคำยืม เช่น  'เอเชีย'
 ความสั้นยาวของเสียงสระไม่ทำให้ความหมายของคำเปลี่ยนแปลง แต่สระที่มีพยัญชนะท้ายเป็น , , , ,  มักมีเสียงยาวกว่าสระที่มีพยัญชนะท้ายเป็น , ,  อย่างไรก็ตาม ระบบเขียนอักษรไทยใช้รูปสระเสียงยาวในทุกบริบท
 สระในพยางค์เปิดจะเป็นเสียงยาวตามด้วยเสียงกักที่เส้นเสียง เช่น  'ไก่',  'กลัว'

 วรรณยุกต์ 
ภาษาบีซูถิ่นดอยชมภูมีหน่วยเสียงวรรณยุกต์ 3 หน่วยเสียงสำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2563). คู่มือระบบเขียนภาษาบีซูอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสภา. กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, หน้า 39. ได้แก่
 หน่วยเสียงวรรณยุกต์กลาง (mid tone) เช่น  'ไก่'
 หน่วยเสียงวรรณยุกต์ต่ำ (low tone) เช่น  'คัน'
 หน่วยเสียงวรรณยุกต์สูง (high tone) เช่น  'ไร่'

 ระบบการเขียน 
ตัวเขียนภาษาบีซูอักษรไทยตามที่คณะกรรมการจัดทำระบบเขียนภาษาท้องถิ่นของกลุ่มชาติพันธุ์ด้วยอักษรไทย สำนักงานราชบัณฑิตยสภา ได้กำหนดไว้ มีดังนี้
+ พยัญชนะ อักษรไทย  เสียง  ตัวอย่างคำ  ความหมาย       นกฮูก   ผ่า       ฉัน (สรรพนาม)       หมา       หนอก   เสียง       เหยี่ยว       ต้นไม้       บูด, เปรี้ยว       เสือ       ตะกร้า       เตาสามขา       ตั๊กแตน       ผี  (เมื่อเป็นพยัญชนะท้าย)   หน่อไม้    (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น)   กอบ, สง       ดาบ       จมูก   เหา       หญ้า  (เมื่อเป็นพยัญชนะท้าย)   ฟ้าแลบ    (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น)   ขวด       ย่ามสะพาย       ฝาย       มะม่วง   ถือ       บ้าน   กรวยดอกไม้       กุ้ง       หมู   เป็ด       เต่า       หนู       ทาก       ดม       เห็ด       ไก่       หาบ
 , , , ,  และ  เป็นทวิอักษร+ สระ อักษรไทย  เสียง  ตัวอย่างคำ  ความหมาย       ผู้หญิง   ดีใจ       ให้   ปอก        มัด (ใช้กับเชือก)   ข้องใส่ปลา       เด็ด   จันทัน       แผ้วถาง (หลังการเผา)   พิง       ปลา    ปลิดด้วยไม้ง่าม       หมด   โรงเรียน       ผีเสื้อ   เคาะ       เป็น   ล้ม       เอเชีย+ วรรณยุกต์ อักษรไทย  เสียง  ตัวอย่างคำ  ความหมาย ไม่มีรูป  เสียงกลาง    ไก่   เครื่องบิน    เสียงต่ำ    คัน   แมวป่า    เสียงสูง    ไร่   สิ่งใด 

 อ้างอิง 



บีซู
บีซู