เจ้าจอมมารดาสังวาลย์ ในรัชกาลที่ 4

เจ้าจอมมารดาสังวาลย์ (บางแห่งสะกดว่า สังวาล)เรื่องนางนพมาศ หรือ ตำหรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ. พระเจ้าบรมวงษ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม, กรมหลวงสรรพศาตรศุภกิจ และพระองค์เจ้ากาญจนากร พิมพ์แจกในงานศพเจ้าจอมมารดาสังวาล รัชกาลที่ ๔ พ.ศ. ๒๔๕๗ส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ:ฐานบุ๊คส์. 2554, หน้า 305  (สกุลเดิม: ณ ราชสีมา; พ.ศ. 2381 – 8 กันยายน พ.ศ. 2456) เป็นพระสนมโทในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เกิดเมื่อวันอังคาร เดือน 3 แรม 2 ค่ำ ปีกุน พ.ศ. 2381 เป็นธิดาของนายศัลวิไชย (ทองคำ ณ ราชสีมา) กับน้อย ศัลยวิชัย (สกุลเดิม ปาณิกบุตร)

เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ ท่านป้าของท่านซึ่งก็คือธิดาของเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน ณ ราชสีมา) จึงนำท่านมาถวายตัวเข้ารับราชการฝ่ายใน โดยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเรียกท่านว่า "หนูสังวาลย์" พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. คาถาพระราชนิพนธ์ ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานพระนามพระราชโอรสธิดา. พระนคร:ราชบัณฑิตยสภา. 2472, หน้า 45 มีพระราชโอรสและพระราชธิดารวม 4 พระองค์ คือ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเจริญรุ่งราษี 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากาญจนากร

เจ้าจอมมารดาสังวาลย์ มีอาการป่วยเป็นโรคบิด ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อเวลา 15.35 น. วันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2456 ที่วัง พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ สิริอายุ 75 ปี ต่อมาในวันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2456 เวลา 16.00 น.พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ไปยังวังของกรมหลวงสรรพสาสตรศุภกิจเพื่อพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ  ข่าวอสัญกรรมเจ้าจอมมารดาสังวาลย์ ในรัชกาลที่ 4 

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นทุติยจุลจอมเกล้า ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐, ตอน ๓๕, ๒๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๓๖, หน้า ๓๗๔ 
 80px|border เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 4 ชั้นที่ 2 (ม.ป.ร.2)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ ฝ่ายใน , เล่ม ๒๑, ตอน ๓๒, ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๗, หน้า ๕๗๐

 อ้างอิง 



หมวดหมู่:พระภรรยาในรัชกาลที่ 4
หมวดหมู่:เจ้าจอมมารดา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ. (ฝ่ายใน)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.2‎
หมวดหมู่:สกุล ณ ราชสีมา‎