ครุยวิทยฐานะไทย

ครุยวิทยฐานะไทย เป็นชุดพิธีการซึ่งสถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทยโดยถือรับธรรมเนียมปฏิบัติมาจากพิธีการสำเร็จการศึกษาของสถาบันอุดมศึกษาทางตะวันตก ปัจจุบันครุยวิทยฐานะใช้ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรเพื่อแสดงถึงปริญญาวิทยฐานะที่ได้จากการสำเร็จการศึกษา

ครุยวิทยฐานะสำหรับสถาบันอุดมศึกษาของรัฐจะกำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกาหรือกฎหมายอื่น ส่วนสถาบันอุดมศึกษาของเอกชนกำหนดไว้ในข้อบังคับของตน การใช้ครุยวิทยฐานะสำหรับมหาวิทยาลัยรัฐโดยไม่ชอบนั้นมีโทษ

อนึ่ง มีการเข้าใจผิดว่าครุยวิทยฐานะไทยเป็นเป็นเสื้อครุยที่ได้รับพระราชทานจากพระมหากษัตริย์ไทย ซึ่งมีเพียงจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเท่านั้นที่ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวราชกิจจานุเบกษา, ระเบียบการทั่วไปแห่งโรงเรียนข้าราชการพลเรือน ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าอยู่หัว, เล่ม ๓๑, ตอน ๐ ง, ๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๕๗, หน้า ๒๐๑๑  ภายหลังจากการก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง สถาบันอุดมศึกษาอื่น ๆ จึงได้ออกแบบครุยวิทยฐานะขึ้นเองโดยไม่ต้องขอพระราชทาน แต่ถูกเข้าใจผิดว่าครุยวิทยฐานะไทยทั้งหมดเป็นของพระราชทานและให้ความสำคัญในมุมมองของความศักดิ์สิทธิ์ สวมชุดครุย planking เหมาะสมแล้วหรือ ? ดรามาผีนักศึกษา! ใส่ชุดครุยแกล้งนอนตายตรงบันได!!

 ประวัติ 
ประเทศไทยมีแนวคิดเกี่ยวกับการใช้ครุยวิทยฐานะในปี พ.ศ. 2457 โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชานุญาตให้ผู้สำเร็จการศึกษาในชั้นบัณฑิตจากโรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอยู่สามารถใช้ครุยเพื่อเป็นเกียรติยศได้ อย่างไรก็ตามในขณะนั้นโรงเรียนข้าราชการพลเรือนฯ จัดการเรียนการสอนได้เพียงระดับประกาศนียบัตรเท่านั้น จึงไม่มีการจัดสร้างเสื้อครุยเพื่อแสดงว่าเป็นผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาในขณะนั้น

เมื่อโรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้รับการประดิษฐานขึ้นเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2460 และสามารถจัดการศึกษาถึงระดับปริญญาได้เป็นผลสำเร็จเมื่อปี พ.ศ. 2471 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงมีความคิดที่จะสร้างเสื้อครุยสำหรับบัณฑิตจุฬาฯ และออกเป็นพระราชกำหนดเสื้อครุยบัณฑิตของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2473ราชกิจจานุเบกษา, พระราชกำหนดเสื้อครุยบัณฑิตของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พุทธศักราช ๒๔๗๓ , เล่ม ๔๗, ตอน ๐ ก, ๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๗๓, หน้า ๙๒ ถือเป็นครั้งแรกที่มีการใช้ครุยวิทยฐานะสำหรับผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาในประเทศไทย

เมื่อประเทศไทยได้ขยายการศึกษาในระดับอุดมศึกษา สถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ จึงได้จัดสร้างครุยวิทยฐานะเป็นลักษณะเฉพาะของตนเองมาจนถึงปัจจุบัน

 รูปแบบของครุยวิทยฐานะ 
ครุยวิทยฐานะไทยในปัจจุบันมีหลากหลายรูปแบบ ซึ่งแต่ละสถาบันอุดมศึกษาจะกำหนดรูปแบบของครุยวิทยฐานะให้มีลักษณะเฉพาะของตนเอง โดยสามารถจำแนกเป็นสองแบบหลัก ๆ ดังนี้

 รูปแบบตามพิธีไทยโบราณ 
ครุยวิทยฐานะรูปแบบนี้มีลักษณะคล้าย ๆ ชุดครุยพระยาแรกนา หรือขุนนางสมัยโบราณหรือที่เรียกว่าครุยเทวดา โดยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเป็นสถาบันอุดมศึกษาแห่งแรกที่ใช้ครุยวิทยฐานะในรูปแบบนี้ 
ครุยวิทยฐานะรูปแบบนี้สามารถแยกตามชนิดเนื้อผ้าและสีได้ดังนี้

 ครุยผ้าโปร่งเนื้อสีขาว
 กลุ่มมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล 9 แห่ง
 กลุ่มสถาบันการอาชีวศึกษา 19 แห่ง
 กลุ่มสถาบันการอาชีวศึกษาเกษตร 4 แห่ง
 กลุ่มสถาบันวิทยาลัยชุมชน 20 แห่ง
 จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
 มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
 มหาวิทยาลัยขอนแก่น
 มหาวิทยาลัยเฉลิมกาญจนา
 มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์
 มหาวิทยาลัยนเรศวร
 มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
 มหาวิทยาลัยนอร์ท-เชียงใหม่
 มหาวิทยาลัยภาคกลาง
 มหาวิทยาลัยราชธานี
 มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์
 มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา
 มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี
 มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี
 มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
 มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น
 โรงเรียนเสนาธิการทหารบก
 วิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย
 วิทยาลัยสันตพล
 สถาบันกันตนา
 สถาบันการเรียนรู้เพื่อปวงชน
 สถาบันเทคโนโลยีจิตรลดา
 สถาบันเทคโนโลยีไทย-ญี่ปุ่น
 สถาบันรัชต์ภาคย์

 ครุยผ้าโปร่งเนื้อสีอื่น ๆ
 มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ใช้เนื้อผ้าสีชมพู
 มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ใช้เนื้อผ้าสีน้ำเงิน (ระดับดุษฎีบัณฑิต ใช้ผ้าทึบเนื้อสีแดง)

 ครุยผ้าทึบเนื้อโทนสีแดง
 กลุ่มสถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้า 3 แห่ง ใช้เนื้อผ้าสีแดง
 มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ใช้เนื้อผ้าสีแดง
 สถาบันการพยาบาลศรีสวรินทิรา สภากาชาดไทย ใช้เนื้อผ้าสีชาด
 สถาบันเทคโนโลยีปทุมวัน ใช้เนื้อผ้าสีเลือดหมู

 ครุยผ้าทึบเนื้อสีดำ
 มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ
 มหาวิทยาลัยราชภัฏกาญจนบุรี
 มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร
 มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี
 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม
 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา
 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์
 มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร
 มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา
 มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
 มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี
 มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบูรณ์
 มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต
 มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์
 มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี
 มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง
 มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์

 ครุยผ้าทึบเนื้อสีอื่น ๆ
 มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย ใช้เนื้อผ้าสีแสด
 มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ใช้เนื้อผ้าสีม่วง
 มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ ใช้เนื้อผ้าสีทอง
 วิทยาลัยเชียงราย ใช้เนื้อผ้าสีม่วง
 สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ ใช้เนื้อผ้าสีเขียวเข้ม

 ไม่มีครุย
 สถาบันการศึกษาของทหารและตำรวจ 10 แห่ง

 รูปแบบตามแบบตะวันตก 
ครุยวิทยฐานะประเภทนี้มีลักษณะแบบครุยจะเป็นครุยคลุมใช้เนื้อผ้าทึบสีดำหรือสีอื่น ๆ อาจประดับฮูดหรือหมวกคล้ายกับครุยวิทยฐานะที่ใช้ในประเทศแถบตะวันตก โดยมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เป็นสถาบันอุดมศึกษาแห่งแรกที่ใช้ครุยวิทยฐานะในรูปแบบนี้ ครุยวิทยฐานะรูปแบบนี้สามารถแยกลักษณะได้ดังนี้

 ครุยแบบตุลาการเนื้อสีดำ
 มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
 มหาวิทยาลัยรัตนบัณฑิต (มีหมวก)
 มหาวิทยาลัยศรีปทุม

 ครุยแบบตะวันตกเนื้อสีดำมีหมวก
 มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี
 มหาวิทยาลัยกรุงเทพสุวรรณภูมิ
 มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
 มหาวิทยาลัยการจัดการและเทคโนโลยีอีสเทิร์น
 มหาวิทยาลัยเจ้าพระยา
 มหาวิทยาลัยชินวัตร
 มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
 มหาวิทยาลัยซีเอ็มเคแอล
 มหาวิทยาลัยตาปี
 มหาวิทยาลัยนครพนม
 มหาวิทยาลัยนอร์ทกรุงเทพ
 มหาวิทยาลัยนานาชาติเซนต์เทเรซา
 มหาวิทยาลัยนานาชาติแสตมฟอร์ด
 มหาวิทยาลัยนานาชาติเอเชีย-แปซิฟิก
 มหาวิทยาลัยเนชั่น
 มหาวิทยาลัยปทุมธานี
 มหาวิทยาลัยพะเยา (ระดับมหาบัณฑิตและดุษฎีบัณฑิต ใช้เนื้อผ้าสีฟ้า)
 มหาวิทยาลัยพายัพ
 มหาวิทยาลัยพิษณุโลก
 มหาวิทยาลัยฟาฏอนี (บุรุษสวมหมวกแบบอิสลาม และสตรีสวมฮิญาบ)
 มหาวิทยาลัยฟาร์อีสเทอร์น
 มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
 มหาวิทยาลัยมหิดล
 มหาวิทยาลัยแม่โจ้
 มหาวิทยาลัยรังสิต
 มหาวิทยาลัยราชพฤกษ์
 มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล
 มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (ระดับดุษฎีบัณฑิต ใช้เนื้อผ้าสีแดง)
 มหาวิทยาลัยสยาม
 มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย
 มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ
 มหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย
 วิทยาลัยเซนต์หลุยส์
 วิทยาลัยดุสิตธานี
 วิทยาลัยทองสุข
 วิทยาลัยเทคโนโลยีพนมวันท์
 วิทยาลัยเทคโนโลยีภาคใต้
 วิทยาลัยเทคโนโลยีสยาม
 วิทยาลัยนครราชสีมา
 วิทยาลัยนานาชาติราฟเฟิลส์
 วิทยาลัยพิชญบัณฑิต
 วิทยาลัยพุทธศาสนานานาชาติ
 วิทยาลัยแสงธรรม
 วิทยาลัยอินเตอร์เทคลำปาง
 สถาบันการจัดการธุรกิจบริการและการโรงแรมแห่งเอเชีย
 สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์
 สถาบันวิทยาการจัดการแห่งแปซิฟิค
 สถาบันวิทยาการประกอบการแห่งอโยธยา
 สถาบันสารสาสน์เทคโนโลยีแห่งสุวรรณภูมิ

 ครุยแบบตะวันตกเนื้อสีดำไม่มีหมวก
 มหาวิทยาลัยกรุงเทพ
 มหาวิทยาลัยเกริก
 มหาวิทยาลัยเกษมบัณฑิต
 มหาวิทยาลัยคริสเตียน
 มหาวิทยาลัยเซนต์จอห์น
 มหาวิทยาลัยเซาธ์อีสท์บางกอก (มีหมวกสำหรับมหาบัณฑิต)
 มหาวิทยาลัยทักษิณ
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมหานคร
 มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (มีหมวกสำหรับดุษฎีบัณฑิต)
 มหาวิทยาลัยบูรพา (มีหมวกสำหรับดุษฎีบัณฑิต)
 มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
 มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม
 มหาวิทยาลัยราชภัฏชัยภูมิ
 มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย
 มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
 มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี
 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช
 มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์
 มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม
 มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา
 มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด
 มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง
 มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย
 มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา
 มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี
 มหาวิทยาลัยรามคำแหง
 มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
 มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
 มหาวิทยาลัยศิลปากร
 มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ
 มหาวิทยาลัยหาดใหญ่
 มหาวิทยาลัยเอเชียอาคเนย์
 วิทยาลัยนอร์ทเทิร์น
 สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย
 สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
 สถาบันวิทยสิริเมธี

 ครุยแบบตะวันตกเนื้อสีอื่น ๆ
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี ใช้เนื้อสีเทา
 มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ใช้เนื้อสีน้ำตาลแก่
 สถาบันดนตรีกัลยาณิวัฒนา ใช้เนื้อผ้าสีน้ำตาลแก่
 สถาบันพระบรมราชชนก ใช้เนื้อสีฟ้ามีหมวก

 ครุยรูปแบบอื่น ๆ
 ราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์ ใช้เนื้อสีส้ม
 สถาบันอาศรมศิลป์ ใช้เนื้อสีม่วง

 ดูเพิ่ม 

 ครุยวิทยฐานะ
 เสื้อครุย

 อ้างอิง 

ทไย
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทย