วงศ์ปลากัด ปลากระดี่

วงศ์ปลากัด ปลากระดี่ () เป็นวงศ์ปลาน้ำจืดวงศ์ใหญ่ ใช้ชื่อวงศ์ว่า Osphronemidae (/ออฟ-โฟร-นิ-มิ-ดี้/)

พบกระจายอย่างกว้างขวางตั้งแต่ภูมิภาคเอเชียใต้, อนุทวีปอินเดีย, เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไปจนถึงเกาหลี โดยมากปลาที่อยู่ในวงศ์นี้จะมีลักษณะเป็นปลาขนาดเล็ก ลำตัวป้อมแบน เกล็ดสากเป็นแบบทีนอยด์ มีสีสันสวยงาม ตัวผู้มีขนาดใหญ่และสีสดสวยกว่าตัวเมีย  ครีบอกคู่แรกเป็นเส้นยาวใช้สำหรับสัมผัส มีความสามารถพิเศษคือ มีอวัยวะช่วยในการหายใจอยู่ในเหงือก เรียกว่า "อวัยวะเขาวงกต" (Labyrinth organ) จึงทำให้สามารถฮุบอากาศจากบนผิวน้ำได้โดยตรง โดยไม่ต้องผ่านเหงือกเหมือนปลาทั่วไป จึงสามารถอยู่ในน้ำที่มีออกซิเจนต่ำได้ มักอยู่ในแหล่งน้ำนิ่งขนาดเล็ก เช่น ห้วย, หนอง, บึง, นาข้าว หรือ ร่องสวนมากกว่าแหล่งน้ำขนาดใหญ่ เช่น คลอง หรือ แม่น้ำ ในบางสกุล ตัวผู้จะใช้น้ำลายผสมกับอากาศเรียกว่า "หวอด" ก่อติดกันเป็นกลุ่มก้อนเพื่อวางไข่  และตัวผู้จะเป็นผู้ดูแลรักษาไข่และตัวอ่อน เป็นปลาที่มีนิสัยก้าวร้าว ในบางชนิดตัวผู้เมื่อพบกันจะกัดกันจนตายกันไปข้าง 

ปลาในวงศ์นี้ส่วนใหญ่มีขนาดไม่เกิน 10 เซนติเมตร และมีสีสันสวยงาม จึงนิยมนำมาเลี้ยงเป็นปลาสวยงามมากกว่าบริโภค เป็นที่รู้จักกันดีเช่น ปลากัด (Betta spendens) , ปลากระดี่นางฟ้า (Trichogaster trichopterus) ปลาพาราไดซ์ (Macropodus opercularis) เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม ปลาบางชนิดเป็นปลาเศรษฐกิจที่นำมาบริโภคได้ เช่น ปลาสลิด (Trichogaster pectoralis) และปลาแรด (Osphronemus goramy) สำหรับปลาแรดซึ่งมีขนาดใหญ่ได้ถึง 90 เซนติเมตร และพบได้ทุกภาคในประเทศไทย ตลอดไปจนถึงมาเลเซียและอินโดนีเซียlabyrinth fish  สมโภชน์ อัคคะทวีวัฒน์, 2539: หน้า 187

 วงศ์ย่อย และ สกุล  
วงศ์ย่อย Belontiinae ได้แก่
 Belontia – ปลาหมอจำปะ พบ 2 ชนิด 

วงศ์ย่อย Luciocephalinae ได้แก่
 Ctenops – ปลากระดี่โนเบิล พบ 1 ชนิด
 Luciocephalus – ปลาช่อนเข็ม พบ 2 ชนิด
 Sphaerichthys  – ปลากระดี่ช็อคโกแล็ต  พบ 4 ชนิด
Parasphaerichthys – ปลากระดี่พม่า พบ 2 ชนิด
 Pseudosphromenus – ปลาพาราไดซ์หางหนาม พบ 2 ชนิด
 Trichopodus – ปลากระดี่, ปลาสลิด พบ 4 ชนิด 
 Trichogaster – ปลากระดี่แคระ, ปลากระดี่อินเดีย พบ 4 ชนิด

วงศ์ย่อย Macropodusinae ได้แก่ 
 Betta – ปลากัด พบทั้งหมดราว 73กว่า ชนิด
 Macropodus – ปลาพาราไดซ์ พบ 5 ชนิด
Malpulutta – ปลาออร์เนตพาราไดซ์  พบ 1 ชนิด
 Parosphromenus – ปลากริมแรด, ปลาขิม  พบ 10กว่า ชนิด
 Trichopsis – ปลากริม, ปลาหมัด พบ 3 ชนิด

วงศ์ย่อย Osphroneminae ได้แก่
 Osphronemus – ปลาแรด, ปลาเม่น, ปลามิน พบ 4 ชนิดสมโภชน์ อัคคะทวีวัฒน์, 2539: หน้า 188-214สมโภชน์ อัคคะทวีวัฒน์, 2539: หน้า 217-218

 อื่น ๆ 
นอกจากนี้แล้ว ยังมีปลาจำพวกอื่นที่มีลักษณะคล้ายเคียงกัน แต่ถูกแยกออกเป็นวงศ์ต่างหากอีก ได้แก่

 วงศ์ปลาหมอ (Anabantidae)
 วงศ์ปลาหมอตาล (Helostomatidae)

 อ้างอิง 

บรรณานุกรม

แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:ปลา
หมวดหมู่:ปลาน้ำจืด
หมวดหมู่:ปลาที่พบในประเทศไทย

หมวดหมู่:ปลาแบ่งตามวงศ์