กลุ่มภาษาคอเคเซียน

กลุ่มภาษาคอเคเซียน () เป็นกลุ่มภาษาใหญ่และมีภาษาหลากหลายภาษาที่พูดโดยประชากรมากกว่า 10 ล้านคนทั้งในและรอบเทือกเขาคอเคซัส ซึ่งตั้งอยู่ระหว่างทะเลดำกับทะเลสาบแคสเปียน

การเปรียบเทียบเชิงภาษาศาสตร์จัดแบ่งภาษาในบริเวณนี้ออกเป็นหลายตระกูลที่มีความเกี่ยวพันกันเพียงเล็กน้อยหรือแทบจะไม่มีเลย อย่างไรก็ตาม ภาษาในคอเคซัสบางครั้งถูกเรียกอย่างผิด ๆ ว่าเป็นตระกูลของภาษาTuite, Kevin. (1999). The myth of the Caucasian Sprachbund: The case of ergativity. Lingua. 108. 1-29.  Asya Pereltsvaig รายงานว่า "ความแตกต่างทางไวยากรณ์ระหว่างกลุ่มภาษาทั้งสามนั้นถือว่ามีมาก [...] ความแตกต่างเหล่านี้ทำให้ภาษาศาสตร์เชิงประวัติศาสตร์แบบอนุรักษ์นิยมกว่าต้องปฏิบัติต่อตระกูลภาษาทั้งสามของคอเคซัสว่าไม่เกี่ยวข้องกัน"

 ตระกูลภาษาที่พบในเทือกเขาคอเคซัส 

สามกลุ่มภาษานี้ไม่มีประชากรพื้นเมืองที่อาศัยนอกคอเคซัสในปัจจุบัน และถือว่าเป็นประชากรพื้นเมืองในบริเวณนี้ คำว่ากลุ่มภาษาคอเคเซียนโดยทั่วไปจำกัดเฉพาะกลุ่มภาษาเหล่านี้ที่มีผู้พูดประมาณ 11.2 ล้านคน

 คาร์ตเวเลียน มีอีกชื่อว่า คอเคซัสใต้ หรือ ไอบีเรีย มีผู้พูดรวมประมาณ 4.3 ล้านคน ได้แก่ ภาษาจอร์เจีย ภาษาราชการในประเทศจอร์เจียที่มีผู้พูด 4 ล้านคน, ภาษาสวานที่มีผู้พูด 14,000 คน, ภาษามิงเกรเลียที่มี 345,000 คน และภาษาลัซที่มี 22,000 คน
 คอเคซัสตะวันออกเฉียงเหนือ มีอีกชื่อว่า นัค-ดาเกสถาน หรือ แคสเปียน มีผู้พูดรวมประมาณ 4.3 ล้านคน ได้แก่ ภาษาเชเชนที่มี 1.7 ล้านคน, ภาษาอาวาร์ที่มี 1 ล้านคน, ภาษาดาร์กวาที่มี 590,000 คน, ภาษาอิงกุชที่มี 500,000 คน, ภาษาเลซกีที่มี 800,000 คน และภาษาอื่น ๆ
 คอเคซัสตะวันตกเฉียงเหนือ มีอีกชื่อว่า อับฮาโซ-อะดีเก, เซอร์แคสเชีย หรือพอนติก มีผู้พูดรวมประมาณ 2 ล้านคน ได้แก่ ภาษาคาบาร์เดียที่มี 1 ล้านคน, ภาษาอะดีเกยาที่มี 610,000 คน, ภาษาอับคาเซียที่มี 190,000 คน และภาษาอาบาซาที่มี 85,000 คน

ลักษณะร่วมกันของกลุ่มภาษาคอเคซัส ได้แก่ การมีพยัญชนะเสียงเป่าลม และโครงสร้างแบบรูปคำติดต่อชัดเจนมาก นอกจากภาษาเมเกรเลียแล้ว ภาษาในกลุ่มนี้มีลักษณะของการกเกี่ยวพันสูง

โดยทั่วไปเชื่อว่าภาษาในกลุ่มนี้มีเสียงพยัญชนะมาก แต่ความเป็นจริงจะถูกต้องเฉพาะกับกลุ่มภาษาคอเคเซียนตะวันตกเฉียงเหนือและกลุ่มภาษาคอเคเซียนตะวันออกเฉียงเหนือเท่านั้น (มีถึง 80 - 84 เสียงในภาษาอูบึก) พยัญชนะของกลุ่มภาษาคอเคเซียนใต้ไม่ต่างไปจากภาษาตระกูลอื่นมากนัก เช่นภาษาจอร์เจียมี 28 เสียง ภาษาลาซ 30 เสียง เมื่อเทียบกับภาษาอาหรับ 28 เสียง และภาษารัสเซีย 35-37 เสียง

ภาษาอื่น ๆ ที่ใช้พูดในบริเวณเทือกเขาคอเคซัสได้แก่ตระกูลภาษาอินโด-ยุโรเปียน เช่น ภาษาอาร์มีเนีย ภาษากรีก กลุ่มภาษาอิหร่าน (ภาษาออสเซติก ภาษาตาลิซ) กลุ่มภาษาสลาวิก (ภาษารัสเซีย) และตระกูลภาษาอัลไตอิก เช่น กลุ่มภาษาเตอร์กิก (ภาษาอาเซอรี ภาษาการาเชย์-บัลการ์) และกลุ่มภาษามองโกล เช่น ภาษาคัลมึก

 ความเกี่ยวข้องในระดับที่สูงขึ้น 
หัวข้อที่เป็นที่สนใจในการศึกษาเกี่ยวกับกลุ่มภาษานี้คือจะจัดจำแนกกลุ่มภาษาคอเคเซียนทั้งสามกลุ่มเข้าในหมวดหมู่ที่สูงกว่านี้ได้อย่างไร แต่การศึกษาก็มีความซับซ้อน ทั้งในด้านวัฒนธรรมและการเมือง ทำให้มีข้อโต้แย้งในการศึกษาและยังหาข้อสรุปที่แน่นอนไม่ได้
 กลุ่มภาษาคอเคเซียนเหนือ 
นักภาษาศาสตร์บางส่วนเห็นว่าควรรวมกลุ่มภาษาคอเคเซียนตะวันตกเฉียงเหนือและกลุ่มภาษาคอเคเซียนตะวันออกเฉียงเหนือเข้าด้วยกันเป็นกลุ่มภาษาคอเคเซียนเหนือ แต่ยังไม่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง
 กลุ่มภาษาไอเบอโร-คอเคเซียน 
ไม่มีความเกี่ยวข้องอย่างชัดเจนระหว่างกลุ่มภาษาคอเคซัสใต้และกลุ่มภาษาคอเคซัสเหนือ แต่มีนักภาษาศาสตร์บางคนรวมภาษาสองกลุ่มนี้เข้าด้วยกัน เรียกว่ากลุ่มภาษาไอเบอโร-คอเคเซียน คำว่าไอเบอโรนั้น อ้างถึงราชอาณาจักรไอบีเรียคอเคซัสในจอร์เจียตะวันออกและไม่ได้เกี่ยวข้องกับคาบสมุทรไอบีเรีย

 เปรียบเทียบคำศัพท์ 
ด้านล่างคือคำศัพท์พื้นฐานที่คัดเลือกมาสำหรับตระกูลภาษาทั้งสามของเทือกเขาคอเคซัส

{| class="wikitable sortable"
! คำศัพท์ !! คอเคซัสตะวันออกเฉียงเหนือดั้งเดิมNichols, Johanna. 2003. The Nakh-Daghestanian consonant correspondences. In Dee Ann Holisky and Kevin Tuite (eds.), Current Trends in Caucasian, East European and Inner Asian Linguistics: Papers in honor of Howard I. Aronson, 207-264. Amsterdam: John Benjamins.  !! คอเคซัสตะวันตกเฉียงเหนือดั้งเดิมChirikba, Viacheslav. 1996. Common West Caucasian: The Reconstruction of its Phonological System and Parts of its Lexicon and Morphology. Leiden: Research School CNWS, School of Asian, African, and Amerindian Studies. ISBN 978-9073782716. !! คาร์ตเวเลียดั้งเดิม !! จอร์เจีย
|- 
| ตา ||  ||  ||  || 
|-
| ฟัน ||  ||  || GZ  || 
|-
| ลิ้น ||  ||  ||  || 
|-
| มือ, แขน ||  ||  ||  || 
|-
| หลัง (ของร่างกาย) ||  ||  ||  || 
|-
| หัวใจ ||  ||  ||  || 
|-
| เนื้อ ||  ||  || GZ  || 
|-
| ดวงอาทิตย์ ||  ||  ||  || 
|-
| ดวงจันทร์ ||  ||  ||  || 
|-
| ดิน ||  ||  (เซอร์แคสเชียดั้งเดิม) ||  || 
|-
| น้ำ ||  ||  (เซอร์แคสเชียดั้งเดิม) || GZ  || 
|-
| ไฟ ||  ||  || GZ  || 
|-
| ขี้เถ้า ||  ||  ||  || 
|-
| ถนน ||  ||  || GZ  || 
|-
| ชื่อ ||  ||  ||  || 
|-
| ฆ่า ||  ||  ||  || 
|-
| เผา ||  ||  ||  || 
|-
| รู้ ||  ||  ||  || 
|-
| ดำ ||  ||  ||  || 
|-
| กลม ||  ||  ||  || 
|-
| แห้ง ||  ||  ||  || 
|-
| ผอม/บาง ||  ||  || GZ  || 
|-
| อะไร ||  ||  (เซอร์แคสเชียดั้งเดิม) ||  || 
|-
| หนึ่ง ||  ||  || GZ  || 
|-
| ห้า ||  ||  ||  || 
|}

 อ้างอิง 

 อ่านเพิ่ม 
 Kovalevskaia, V. B "Central Ciscaucasia in Antiquity and Early Middle Ages: Caucasian Substratum and Migrations of the Iranic-Speaking Tribes." (1988).

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 TITUS: Caucasian languages map by Jost Gippert & projects Armazi& Ecling
 CIA ethnolinguistic map
 language-family map by Matthew Dryer
 Caucausian section of the Red Book of the Peoples of the Russian Empire
 The Iberian-Caucasian Connection in a Typological Perspective – An in-depth linguistic study of Basque, Georgian, and other ergative languages, concluding that the similarities are not strong enough to prove a genetic link.
 Atlas of the Caucasian Languages with very detailed Language Guide (by Yuri B. Koryakov)
 Comparative Notes on Hurro-Urartian, Northern Caucasian and Indo-European by V. V. Ivanov
 11. The comparative method in Caucasian linguistics by Wolfgang Schulze
 The myth of the Caucasian Sprachbund: The case of ergativity by Kevin Tuite
 The Rise and Fall and Revival of the Ibero-Caucasian Hypothesis by Kevin Tuite
 Grammaticalization in the North Caucasian languages by Peter Arkadiev and Timur Maisak
 Areal Typology of Proto‐Indo‐European: The Case for Caucasian Connections by Ranko Matasovic
 The Northwest Caucasian languages by Peter Arkadiev and Yury Lander
 Mountain of Tongues: The Languages of the Caucasus by J. C. Catford
 “Mountain of Tongues” The Languages of the Caucasus in Arabic-Islamic Sources by Andrii Danylenko
 Routledge Handbook of the Caucasus by John Colarusso
 13 - The Caucasus from Part II - Case Studies for Areal Linguistics by Sven Grawunder
 Ejectives, Altitude, and the Caucasus as a Linguistic Area by Thomas Wier
 The languages of the Caucasus
 Barriers That Are Steep and Linguistic by Ellen Barry
 Caucasian Languages by Marina Chumakina
 Parallel Evolution of Genes and Languages in the Caucasus Region
 North Caucasian languages: comparison of three classification approaches by Valery Solovyev
 The linguistic and genetic mosaic of the Northwest Caucasus by Asya Pereltsvaig
 Languages of the World: Ibero-Caucasian and Pidgin-Creole Fascicle One by C. F. Voegelin and F. M. Voegelin on JSTOR
 A Case of Taboo-Motivated Lexical Replacement in the Indigenous Languages of the Caucasus by Kevin Tuite and Wolfgang Schulze on JSTOR
 Mountain of Tongues: The Languages of the Caucasus by J. C. Catford on JSTOR
 Languages of the World: Ibero-Caucasian and Pidgin-Creole Fascicle One by C. F. Voegelin and F. M. Voegelin
 A case of taboo-motivated lexical replacement in the indigenous languages of the Caucasus by Kevin Tuite and Wolfgang Schulze on ResearchGate
 From North to North West: How North-West Caucasian Evolved from North Caucasian by Viacheslav Chirikba
 2. The problem of the Caucasian Sprachbund by Viacheslav Chirikba
 Overview of Caucasian languages and Caucasus
 Caucasian Language Families
 The Caucasians - Cradle of Civilization
 Northwest Caucasian Languages and Hattic on Dergi Park
 BASQUE AND CAUCASIAN: A SURVEY OF THE METHODS USED IN ESTABLISHING ANCIENT GENETIC AFFILIATIONS on repository by the University of Arizona
 The History of Basque
 Endangered Languages of the Caucasus and Beyond on IIAS
 The Pan-Caucasian alphabet by Vazgen R. Ghazaryan at Omniglot

กลุ่มภาษาคอเคเซียน