ปตานี

ปตานี (; ) หรือเรียก ปตานีรายา () หรือ ปตานีเบอซาร์ ( "ปตานีใหญ่") เป็นภูมิภาคประวัติศาสตร์ในส่วนเหนือของคาบสมุทรมลายู กินอาณาบริเวณจังหวัดภาคใต้ของประเทศไทย ได้แก่ จังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส

ภูมิภาคปตานีมีความสัมพันธ์ในอดีตกับซิงกอรา (สงขลา) ลิกอร์ (นครศรีธรรมราช) ลิกอร์ (ใกล้สุราษฎร์ธานี) และกลันตัน ย้อนไปถึงเมื่ออาณาจักรปัตตานีเป็นรัฐสุลต่านมลายูกึ่งเอกราชที่ถวายบรรณาการแก่ราชอาณาจักรสุโขทัยและอยุธยาของไทย รัฐสุลต่านปตานีได้รับเอกราชช่วงสั้น ๆ หลังกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่าในปี 2310 แต่กลับมาอยู่ใต้การควบคุมของไทยอีกในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก

ในช่วงปีหลังมีขบวนการแบ่งแยกซึ่งมุ่งตั้งรัฐอิสลามมลายู ชื่อ ปาตานีดารุสซาลาม (, ڤطاني د ارالسلام) ซึ่งกินอาณาบริเวณสามจังหวัดภาคใต้และสงขลาบางส่วนของไทย การรณรงค์เกิดความรุนแรงหลังปี 2544 ทำให้เกิดปัญหาการก่อความไม่สงบยืดเยื้อและการใช้กฎอัยการศึก

ชื่อ

ตำนานก่อตั้งเมือง
ตามตำนาน ผู้ก่อตั้งปตานีเป็นรายาจากโกตามะลิฆา (Kota Malikha) นามพญาตูนักปา อินทิรา (Phaya Tunakpa Inthira) วันหนึ่งขณะที่พญาตูนักปาล่าสัตว์นั้น พระองค์ทอดพระเนตรกระจงเผือกที่สวยงามขนาดเท่าแพะวิ่งหนีหายไป พระองค์ทรงถามราษฎรว่าสัตว์ตัวนั้นหายไปไหน พวกเขาตอบว่า: "ปะตา นี ละฮ์!" ("หาดนี้แหละ!" ในภาษามลายูปัตตานี) พวกเขาค้นหากระจงแต่กลับพบชายชาวประมงวัยชราที่ระบุตนเองเป็น เจ๊ะตานี (Che' Tani) ชายชราพูดว่าตนถูกส่งโดยพระอัยกาของรายาเพื่อสร้างเมืองใหม่ที่อยู่ไกล แต่กลับป่วยระหว่างทาง เนื่องจากไปต่อไม่ได้ จึงหยุดอยู่ที่นี่ ภายหลังรายาสั่งให้สร้างเมืองในบริเวณที่กระจงหายตัวไป เมืองนั้นภายหลังเป็นปตานี ซึ่งเชื่อว่าตั้งชื่อตาม "หาดแห่งนี้" ที่กระจงหายตัวไป หรือตามชายชรานาม ปะตานี หมายถึง "พ่อตานี"

ปตานี, ปัตตานี
ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย อักขรวิธีปัตตานี ปตานี และปาตานีกลายเป็นคำที่มีความขัดแย้งที่ใช้เรียกพื้นที่ที่ครอบคลุมจังหวัดปัตตานี , ยะลา, นราธิวาส และสงขลาบางส่วน โดยปตานีหรือปาตานีในภาษามลายูเขียนด้วยอักษร "t" ตัวเดียว แต่ในข้อมูลไทยเขียนตัว "t" สองตัว เมื่อเขียนเป็นภาษาไทย "ปตานี" (Patani) จึงออกเสียงต่างจาก "ปัตตานี" (Pattani) ส่วน "P'tani" เป็นศัพท์ภาษามลายูดั้งเดิมที่ใช้เรียกภูมิภาคนี้ โดยมีการใช้งานเป็นเวลานาน และมักไม่เขียนในภาษาไทย ดังนั้น ในขณะที่ "Patani" ในทางวิชาการเป็นคำเดียวกับ "P'tani" แต่ "Patani" ที่มี "t" ตัวเดียว มีความหมายแฝงทางการเมืองบางส่วน

วัฒนธรรม
"ปตานี" ตามมุมมองทางวัฒนธรรม อาจหมายถึงดินแดนอาณาจักรปัตตานีในอดีต รวมถึงพื้นที่กว้างใหญ่ที่เคยอยู่ภายใต้การปกครองของอาณาจักรนี้เช่นกัน

ภูมิหลังทางวัฒนธรรม: ประเพณีปตานี

ผู้อาศัยในภูมิภาคปตานีเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมมลายูมาโดยตลอด โดยมีภูมิหลังทางประวัติศาสตร์ที่มีอิทธิพลสำคัญมาจากศาสนาอิสลามNST - "Promote identity and culture of Pattani Malays"

ผู้คนในปตานีพูดภาษามลายูปัตตานี ซึ่งเป็นภาษามลายูรูปแบบหนึ่ง ปตานีมีวัฒนธรรมที่ซับซ้อนและโดดเด่น ซึ่งประกอบด้วยวรรณกรรมมุขปาฐะอันหลากหลาย พิธีเก็บเกี่ยวข้าว ภาพวาดสีสันสดใสบนตัวเรือกอและ และการแสดงละครวายัง ชาวปตานีอาศัยอยู่ในพื้นที่ชายแดนทางตอนเหนือสุดของคาบสมุทรมลายู ตลอดหลายศตวรรษที่ผ่านมา พวกเขาปรับตัวให้เข้ากับวิถีชีวิตที่กลมกลืนกับชุมชนชาวจีน ชาวพุทธ ชาวอินเดีย ชาวอาหรับ และโอรังอัซลีJacques Ivanoff, The Cultural Roots of Violence in Malay Southern Thailand: Comparative Mythology; Soul of Rice, White Lotus.

แม้ชาวปตานีมีความสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์กับชาวมลายูเพื่อนบ้านทางตอนใต้ แต่อาณาจักรปัตตานีที่ปกครองโดยสุลต่านในอดีตนิยมถวายบรรณาการแด่กษัตริย์สยามในกรุงเทพฯ กษัตริย์สยามทรงจำกัดพระองค์เองเป็นเวลาหลายศตวรรษที่ให้ปตานีถวายบรรณาการในรูปแบบของบุหงามาศ ซึ่งเป็นต้นไม้เชิงพิธีที่ประดับด้วยทองคำเปลวและดอกไม้ อันเป็นสัญลักษณ์แห่งการยอมรับอำนาจของสยาม ปล่อยให้ผู้ปกครองปตานีส่วนใหญ่อยู่ตามลำพัง

คริสต์ศตวรรษที่ 20: ถูกบังคับดูดกลืน
จนกระทั่งถึงศตวรรษที่ 20 รัฐบาลในกรุงเทพมหานครยังคงอาศัยเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นในการดำเนินนโยบายต่าง ๆ ภายในภูมิภาคปตานี รวมถึงการยกเว้นการบังคับใช้กฎหมายแพ่งไทย ซึ่งอนุญาตให้ชาวมุสลิมยังคงปฏิบัติตามกฎหมายท้องถิ่นที่อิงตามศาสนาอิสลามในประเด็นเรื่องมรดกและครอบครัวได้ แต่ทว่า ใน พ.ศ. 2477 จอมพล แปลก พิบูลสงคราม ริเริ่มกระบวนการการแผลงเป็นไทย ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อการกลืนกลายทางวัฒนธรรมของชาวปตานีและกลุ่มชาติพันธุ์อื่น ๆ ในประเทศไทยThanet Aphornsuvan, Rebellion in Southern Thailand: Contending Histories  pp.35

พระราชบัญญัติวัฒนธรรมแห่งชาติถูกบังคับใช้ อันเป็นผลมาจากกระบวนการการแผลงเป็นไทยที่ส่งเสริมแนวคิดเรื่อง "ความเป็นไทย" และเป้าหมายรวมศูนย์อำนาจ "รัฐนิยม ฉบับที่ 3" มุ่งเป้าไปที่ชาวปตานีโดยตรงThe Royal Gazette, Vol. 56, Page 1281. 7 August, B.E. 2482 (C.E. 1939). Retrieved on 4 June 2010. ใน พ.ศ. 2487 กฎหมายแพ่งของไทยถูกบังคับใช้ทั่วทั้งแผ่นดิน รวมถึงภูมิภาคปตานี โดยยกเลิกข้อยินยอมเดิมที่มีต่อระบบการปกครองของศาสนาอิสลามในท้องถิ่น หลักสูตรการศึกษาได้รับการปรับปรุงให้เน้นไทยเป็นหลัก โดยสอนทุกวิชาเป็นภาษาไทย ศาลมุสลิมแบบดั้งเดิมที่ใช้พิจารณาคดีแพ่งถูกยกเลิกและแทนที่ด้วยศาลแพ่งที่รัฐบาลกลางในกรุงเทพมหานครเป็นผู้ดำเนินการและอนุมัติ กระบวนการกลืนกลายทางวัฒนธรรมและการมองว่าการนำวัฒนธรรมไทย-พุทธมาบังคับใช้ในสังคมของพวกเขา กลายเป็นสิ่งที่รบกวนความสัมพันธ์อันกลมกลืนระหว่างชาวปตานีเชื้อสายมลายูและรัฐไทยUmaiyah Haji Umar, The Assimilation of the Bangkok-Melayu Communities .

เมื่อถูกปฏิเสธการรับรองว่าเป็นชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์ที่มีวัฒนธรรมแยกจากกัน ผู้นำปตานีจึงต่อต้านนโยบายของรัฐบาลไทยที่มีต่อพวกเขา และขบวนการชาตินิยมก็เริ่มเติบโตขึ้น นำไปสู่ความขัดแย้งในภาคใต้ของประเทศไทย เดิมทีเป้าหมายของขบวนการชาตินิยม เช่น องค์การปลดปล่อยสหปัตตานี (PULO) คือการแบ่งแยกดินแดน มุ่งสู่การต่อสู้ด้วยอาวุธเพื่อจัดตั้งรัฐเอกราชที่ชาวปตานีสามารถดำรงชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี โดยไม่ต้องถูกยัดเยียดคุณค่าทางวัฒนธรรมที่แปลกแยกA Breakdown of Southern Thailand's Insurgent Groups. Terrorism Monitor Volume: 4 Issue: 17

คริสต์ศตวรรษที่ 21: วัฒนธรรมท้องถิ่นตกอยู่ในความเสี่ยง
หลัง พ.ศ. 2544 ขบวนการก่อความไม่สงบในปตานีถูกยึดครองโดยกลุ่มที่มีผู้นำส่วนใหญ่เป็นครูสอนศาสนาแนวซะละฟี ซึ่งส่งเสริมศาสนา ปฏิเสธอุดมการณ์การสร้างชาติของขบวนการแบ่งแยกดินแดนในยุคแรกRohan_Gunaratna & Arabinda Acharya, The Terrorist Threat from Thailand: Jihad Or Quest for Justice?
กลุ่มก่อความไม่สงบในปัจจุบันประกาศลัทธิญิฮาดแบบแข็งข้อและไม่ได้แบ่งแยกดินแดนอีกต่อไป พวกเขามีเป้าหมายทางศาสนาที่สุดโต่งและข้ามชาติ เช่น การสถาปนารัฐเคาะลีฟะฮ์อิสลาม ซึ่งทำลายอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมหรือชาตินิยมปตานีแบบสร้างสรรค์ กลุ่มอิงแบบซะละฟีต่อต้านมรดกและการปฏิบัติของชาวมุสลิมเชื้อสายมลายูดั้งเดิม โดยกล่าวหาว่าไม่เป็นอิสลาม พวกเขาไม่ได้กังวลเกี่ยวกับคุณค่าทางวัฒนธรรมของปตานี แต่มีเป้าหมายโดยตรงคือการทำให้ภูมิภาคปตานีไม่สามารถปกครองได้Zachary Abuza, The Ongoing Insurgency in Southern Thailand, INSS, p. 20

ในสถานการณ์ปัจจุบัน การรักษาอัตลักษณ์ที่ปราศจากอิทธิพลของอิสลามสุดโต่งนั้นแทบจะเป็นไปไม่ได้สำหรับประชาชนในภูมิภาคปตานีที่อัปโชคแห่งนี้ กิจกรรมของกลุ่มกบฏในปัจจุบันได้เปลี่ยนแปลงโฉมหน้าของสังคมปตานีด้วยการบังคับใช้กระแสศาสนาที่รุนแรงและการบังคับใช้กฎซาละฟีที่เข้มงวดต่อประชาชนในพื้นที่

ดูเพิ่ม
 อาณาจักรปตานี
 สี่รัฐมาลัย

อ้างอิง

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 From Bunga Mas to Minarets 
 Asia Times - Thai insurgents extend their reach

หมวดหมู่:ภูมิภาคในประวัติศาสตร์
หมวดหมู่:ศาสนาอิสลามในประเทศไทย
หมวดหมู่:ภาคใต้
หมวดหมู่:คาบสมุทรมลายู