ทวิอักษร

ทวิอักษร () หมายถึงกลุ่มอักษรสองตัวที่เขียนขึ้นเพื่อแทนหน่วยเสียงเสียงเดียวที่แปลกออกไป หรือใช้แทนหน่วยเสียงอื่นที่ไม่ใช่ค่าปกติของอักษรสองตัวนั้นมาประกอบกันตามอักขรวิธี เมื่อภาษาใดภาษาหนึ่งไม่สามารถใช้อักษรตัวเดียวเพื่อแทนเสียงนั้นได้ แต่บางครั้งการรวมทวิอักษรก็มิได้ทำให้เสียงพิเศษไปจากเดิม ซึ่งอาจแสดงถึงธรรมเนียมในอดีตว่าคำศัพท์เหล่านั้นเคยออกเสียงแตกต่างกันมาก่อน หรือคงไว้เพื่อรูปศัพท์เดิมที่ยืมมาจากภาษาอื่น

ในอักขรวิธีของบางภาษา อย่างเช่น ch ในภาษาเซอร์เบีย (เมื่อเขียนด้วยอักษรละติน) หรือภาษาเช็ก ทวิอักษรจะถูกจัดว่าเป็นอักษรตัวเดียวกัน นั่นหมายความว่าทวิอักษรนั้นจะเป็นอักษรตัวหนึ่งในลำดับอักษรของภาษา และไม่สามารถแยกออกจากกันได้ ไม่ว่าจะเป็นการเรียงลำดับ การย่อ หรือการแบ่งคำ

 ภาษาไทย 
ในภาษาไทยมีการใช้ทวิอักษรในรูปแบบของ อักษรควบไม่แท้ เช่น ทร ออกเสียง ซ เป็นต้น ส่วน อักษรควบแท้ และ อักษรนำ ไม่ถือว่าเป็นทวิอักษร เนื่องจากอักษรควบแท้และอักษรนำอ่านตามเสียงปกติของอักษรสองตัวนั้น เช่น คร ออกเสียง ค+ร หรือออกเสียงเป็นพยางค์ เช่น ขนม อ่าน ขะ-หนม เป็นต้น

อักษร ห ที่เติมหน้าพยัญชนะนาสิกและพยัญชนะเหลว ได้แก่ หง, หญ, (หณ), หน, หม, หย (และ อย), หร, หล, หว, (หฬ) ซึ่งอักษรเหล่านี้เป็นอักษรต่ำเดี่ยว จุดประสงค์เพื่อให้สามารถผันวรรณยุกต์ได้ครบทุกเสียง ซึ่งออกเสียงเป็นหน่วยเสียงเดิมไม่ใช่เสียงใหม่ จึงไม่นับเป็นทวิอักษรเช่นกัน

 ภาษาอังกฤษ 
ในภาษาอังกฤษมีทวิอักษรหลายคู่ ทั้งพยัญชนะและสระ พอยกตัวอย่างได้ดังนี้

 ch มักใช้แทนเสียง  หรือ  ซึ่งมาจากภาษากรีก (chaos) หรือ  ซึ่งมาจากภาษาฝรั่งเศส (chef)
 ck ใช้แทนเสียง 
 gh ใช้แทนเสียง  เมื่ออยู่ต้นคำ หรือเสียง  หรือไม่มีเสียงเมื่ออยู่ภายในหรือท้ายคำ (enough, though) รวมไปถึงคำประสมที่เกิดจากคำเหล่านั้น
 ng ใช้แทนเสียง 
 ph ใช้แทนเสียง 
 qu มักใช้แทนเสียง  หรือ  ซึ่งโดยปกติแล้ว q จะต้องตามด้วย u
 rh ใช้แทนเสียง  ซึ่งมาจากภาษากรีก (rhotic)
 sc ปกติใช้แทนเสียง  หรือ  เมื่อนำหน้า e และ i
 sh ใช้แทนเสียง 
 th ใช้แทนเสียง  หรือ 
 wh ใช้แทนเสียง  ในบางสำเนียง ส่วนสำเนียงอื่นใช้  หรือออกเสียง  เมื่อนำหน้า o (who, whole) ดูที่การรวมเสียง Wine–whine
 wr ใช้แทนเสียง  เดิมทีนั้นออกเสียงเป็น  แต่ได้สูญหายไปในสำเนียงส่วนใหญ่

ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างทวิอักษรที่เป็นสระ

 ea มักใช้แทนเสียง ,  หรือ 
 ie มักใช้แทนเสียง  หรือ 
 ai มักใช้แทนเสียง  หรือ 
 ei มักใช้แทนเสียง  หรือ  ซึ่งหาได้ยากกว่า
 au มักใช้แทนเสียง 
 eu มักใช้แทนเสียง 
 ou มักใช้แทนเสียง  หรือ  ซึ่งหาได้ยากกว่า
 aw มักใช้แทนเสียง 
 ew มักใช้แทนเสียง 
 ow มักใช้แทนเสียง  หรือ 

 ทวิอักษรแยก 
คู่ของตัวอักษรที่ประกอบเป็นหน่วยเสียงนั้นไม่จำเป็นต้องอยู่ติดกันเสมอไป เช่นกรณี e ที่ไม่ออกเสียงในภาษาอังกฤษ ตัวอย่างเช่น ลำดับ a_e ในภาษาอังกฤษคำว่า cake มีเสียง   ซึ่งเป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงเสียงในประวัติศาสตร์ 3 ครั้ง ได้แก่ cake เดิมทีออกเสียง  ต่อมาพยางค์เปิด  ออกเสียงเป็นสระเสียงยาว และหลังจากนั้นเสียง schwa ตัวสุดท้ายก็หายไป เหลือเพียง  ต่อมาเสียงสระ  ก็กลายเป็น  ในภาษาอังกฤษมีทวิอักษรดังกล่าว 6 แบบ ได้แก่ ⟨a_e, e_e, i_e, o_e, u_e, y_e⟩

อย่างไรก็ตาม ตัวอักษรอาจถูกออกแบบโดยใช้ทวิอักษรไม่ต่อเนื่องก็ได้ ตัวอย่างเช่น ในอักษรซีริลลิกของภาษาตาตาร์ เราใช้ตัวอักษร ю เขียนทั้ง  และ  โดยปกติแล้วความแตกต่างจะเห็นได้ชัดจากส่วนอื่นของคำ แต่เมื่อไม่สามารถจำแนกเช่นนั้น จะใช้ลำดับ ю...ь แทน  เช่นใน юнь  ซึ่งแปลว่า 'ถูก'

อักษรในตระกูลอักษรพราหมีมีลักษณะเฉพาะคือสระไม่ต่อเนื่อง เช่น อักษรไทย เ...อ  ใน เธอ  อย่างไรก็ตามในทางเทคนิคแล้ว อักษรเหล่านี้อาจถือเป็นเครื่องหมายเสริมสัทอักษรเท่านั้นไม่ใช่อักษรเต็มรูป ดังนั้นอักษรเหล่านี้จะเป็นทวิอักษรหรือไม่นั้นเป็นเรื่องของคำจำกัดความ

 ดูเพิ่ม 
 สระประสมสองเสียง (diphthong)

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 


หมวดหมู่:อักขรวิธี
หมวดหมู่:ทวิอักษร