ถนนเพชรเกษม

ถนนเพชรเกษม () ซึ่งมีระยะทางส่วนใหญ่เป็น ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 สายกรุงเทพมหานคร–จุดผ่านแดนถาวรสะเดา (เขตแดนไทย/มาเลเซีย) เป็นทางหลวงแผ่นดินสายประธานของประเทศไทย ที่มีเส้นทางมุ่งสู่ภาคใต้ของประเทศไทย มีระยะทาง 1310.554 กิโลเมตร นับเป็นทางหลวงหรือถนนสายที่ยาวที่สุดในประเทศไทยความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับประเทศไทยเพชรเกษม-สีลม จากข่าวสด ถนนเพชรเกษมมีเส้นทางเริ่มต้นที่สะพานเนาวจำเนียร (ข้ามคลองบางกอกใหญ่) ระหว่างเขตบางกอกใหญ่กับเขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร สิ้นสุดที่จุดผ่านแดนถาวรสะเดา อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา บริเวณเขตแดนประเทศไทยกับประเทศมาเลเซีย เชื่อมต่อกับทางด่วนเหนือ–ใต้ สายเหนือ ที่เมืองบูกิตกายูฮีตัม รัฐเกอดะฮ์ ประเทศมาเลเซีย บางช่วงของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 เป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงเอเชียสาย 2 (ส่วนใหญ่) และทางหลวงเอเชียสาย 123 เป็นถนนที่สร้างความเจริญเป็นอย่างมากให้แก่ภาคตะวันตกและภาคใต้ของประเทศไทยมาตั้งแต่อดีต

เมื่อผ่านเข้ามาในตำบลอ้อมน้อย จังหวัดสมุทรสาคร อำเภอตะกั่วป่า และเขานางหงส์จังหวัดพังงา และอำเภอห้วยยอด และอำเภอเมืองตรังและ จังหวัดตรัง ถนนบางแห่งแคบ บางแห่งจะเข้าภูเขาและบางแห่งเข้าเมืองที่มีขนาดใหญ่

เมื่อผ่านเข้ามาในอำเภอเมืองชุมพร จะเข้าทางแยกต่างระดับปฐมพร ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 จะออกระบบของทางหลวงเอเชียสาย 2 เข้าไปยังในจังหวัดระนอง จังหวัดพังงา จังหวัดกระบี่ และจังหวัดตรัง โดยไม่ผ่านจังหวัดสุราษฎร์ธานี และจังหวัดนครศรีธรรมราช และเมื่อเข้าไปในอำเภอเมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง จะมีทางแยก/วงเวียน (ทางแยกต่างระดับเอเชียพัทลุง) เพื่อกลับเข้าสู่ระบบของทางหลวงเอเชียสาย 2 และเป็นการเริ่มต้นของทางหลวงเอเชียสาย 123 

โดยทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 จะมี 4 ช่วง ที่เข้าเขา คือ 2 ช่วงจะเป็นของทิวเขาภูเก็ต ช่วงแนวเขาคุระบุรี อำเภอคุระบุรี และช่วงอุทยานแห่งชาติเขาหลัก-ลำรู่ อำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา และอีก 2 ช่วงจะเป็นของทิวเขานครศรีธรรมราช ช่วงแนวเขานางหงส์ อำเภอทับปุด จังหวัดพังงา และช่วงแนวเขาพับผ้า คือ อำเภอนาโยง จังหวัดตรัง กับอำเภอศรีนครินทร์ จังหวัดพัทลุง

โดยในจังหวัดนครปฐม จะมีทางแยกเข้าไปใน ทางหลวงพิเศษหมายเลข 81 ช่วงสเปอร์สไลน์ที่เข้าทางหลวงพิเศษหมายเลข 8 และทางหลวงพิเศษหมายเลข 91 ในอำเภอนครชัยศรี ที่ทางแยกต่างระดับศีรษะทอง และในจังหวัดเพชรบุรี เป็นทางแยกเข้าไปในทางหลวงพิเศษหมายเลข 8 สายปากท่อ-เพชรบุรี ในอำเภอท่ายาง ที่ทางแยกต่างระดับท่ายาง

 ประวัติ 
ถนนเพชรเกษมตั้งชื่อตามชื่อหลวงเพชรเกษมวิถีสวัสดิ์ (แถม เพชรเกษม) อธิบดีกรมทางหลวงคนที่ 7 หลวงเพชรเกษมวิถีสวัสดิ์เป็นนักเรียนทุนของกรมรถไฟหลวง เมื่อพ.ศ. 2464 ไปศึกษาวิชาวิศวกรรมโยธาที่สหราชอาณาจักร และกลับมารับราชการที่กรมรถไฟหลวง ตำแหน่งนายช่างผู้ช่วย กองแบบแผน กรมรถไฟหลวง ต่อมาย้ายไปสังกัดกรมทาง เมื่อถนนเพชรเกษมสร้างเสร็จเมื่อ พ.ศ. 2493 จึงได้รับการตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่บุคคลดังกล่าวเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม ปีเดียวกัน ตามนโยบายของรัฐบาลสมัยจอมพล ป. พิบูลสงครามเป็นนายกรัฐมนตรี ที่ให้ตั้งชื่อถนนตามชื่อนายช่างใหญ่ผู้ควบคุมการก่อสร้างหรือการบังคับบัญชารับผิดชอบ

 เลนถนน 

 ถนนเพชรเกษมในอดีต ถูกสร้างขึ้นจากถนน 2 เลนก่อน เพราะว่าในสมัยนั้นความเจริญเติบโตยังไม่มากเท่าปัจจุบัน 
 หลังจากนั้นมีการขยายเลนถนนจาก 2 เลน เป็น 4 เลน (ทั่วไป) บางช่วงในขณะนั้น เช่น ช่วงจากจ.ชุมพร-จ.ระนอง-อ.ตะกั่วป่า ยังเป็นสองเลน ฯลฯ
 หลังจากนั้นถนนใน เทศบาลนครอ้อมน้อย เทศบาลนครนครปฐม เทศบาลเมืองราชบุรี ทางแยกต่างระดับวังมะนาว จ.เพชรบุรี อ.หัวหิน เทศบาลนครหาดใหญ่ จะขึ้นชื่อในเรื่องของถนนที่พัฒนามาระหว่าง 6-8 เลน เพราะเป็นเทศบาลนครที่เป็นแหล่งความเจริญขนาดใหญ่ และถนนส่วนใหญ่มีรถสัญจรเป็นจำนวนมาก
 มีโครงการที่ทำถนนให้เป็น 4 เลนทั้งหมด เช่น สาทิตย์ วงศ์หนองเตย เป็นผู้เสนอโครงการในจังหวัดตรัง ตัวอย่างโครงการ เช่น ช่วง จ.กระบี่-อ.ห้วยยอด ให้เป็นสี่เลนทั้งหมดทล.สร้างทางหลวงหมายเลข4สายกระบี่-อ.ห้วยยอดวิ่งฉลุย ขยาย 4 เลนเพชรเกษม “กระบี่-ห้วยยอด” เสร็จแล้ว หนุน ศก.-ท่องเที่ยว จากการยางแห่งประเทศไทย สาขาห้วยยอด-สามแยกโรงพยาบาลห้วยยอด ให้สร้างเป็นถนนสี่เลนเหลืออีก 1 กม. ช่วงเขาพับผ้า ระหว่าง อ.นาโยง จังหวัดตรัง ถึง อ.ศรีนครินทร์ จังหวัดพัทลุง สร้างเป็นถนนสี่เลนและเลนสำหรับรถบรรทุกคค.ชง ครม.ขยายถนนสายพัทลุง-ตรัง เป็น 4 เลน

 ชื่ออื่น ๆ 
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 ยังมีชื่ออื่นในช่วงเส้นทางต่าง ๆ ดังนี้
 ช่วงทางแยกโค้งปลาลังถึงทางแยกเข้าเมืองกระบี่ เรียกว่า "ถนนศรีพังงา"
 ช่วงเข้าสู่ทางหลวงเอเชีย เรียกว่า "ถนนสายเอเชียพัทลุง-หาดใหญ่" จนถึงทางแยกคลองหวะ
 ช่วงตั้งแต่ทางแยกคลองหวะ อำเภอหาดใหญ่ ถึงอำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา เป็นส่วนหนึ่งของ "ถนนกาญจนวนิช" ซึ่งรัฐบาลสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม ตั้งชื่อนี้ให้กับทางหลวงสายสงขลา-สะเดา เพื่อเป็นเกียรติแก่พระยาประกิตย์กลศาสตร์ (ประกิต รณชิต กาญจนวณิชย์) อดีตนายช่างด้านสงขลา ในช่วงแรกถนนกาญจนวณิชย์ถือเป็นทางหลวงคนละสายกับถนนเพชรเกษมซึ่งในขณะนั้นเป็นทางหลวงสายกรุงเทพมหานคร-หาดใหญ่ ต่อมาเมื่อมีการตั้งชื่อทางหลวงโดยใช้ระบบหมายเลข ถนนกาญจนวนิช ช่วงหาดใหญ่ถึงสะเดาได้ถูกรวมเป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 ส่วนช่วงสงขลาถึงหาดใหญ่ (ภายหลังเพิ่มระยะทางไปถึงคลองหวะ) ได้รับการกำหนดเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 407

 รายละเอียดของเส้นทาง 
 ความยาวของถนนแบ่งตามจังหวัด

|-
| กรุงเทพมหานคร
| align = "right" | 10.6
| align = "right" | 17.1
|-
| จังหวัดสมุทรสาคร
| align = "right" | 3.2
| align = "right" | 5.1
|-
| จังหวัดนครปฐม
| align = "right" | 25.6
| align = "right" | 41.2
|-
| จังหวัดราชบุรี
| align = "right" | 36.1
| align = "right" | 58.1
|-
| จังหวัดเพชรบุรี
| align = "right" | 56.2
| align = "right" | 90.5
|-
| จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
| align = "right" | 132.4
| align = "right" | 213
|-
| จังหวัดชุมพร
| align = "right" | 54.9
| align = "right" | 88.4
|-
| จังหวัดระนอง
| align = "right" | 113.1
| align = "right" | 183
|-
| จังหวัดพังงา
| align = "right" | 138.6
| align = "right" | 223
|-
| จังหวัดกระบี่
| align = "right" | 78.3
| align = "right" | 126
|-
| จังหวัดตรัง
| align = "right" | 58.4
| align = "right" | 94.0
|-
| จังหวัดพัทลุง
| align = "right" | 53.0
| align = "right" | 85.3
|-
| จังหวัดสงขลา
| align = "right" | 57.4
| align = "right" | 92.3
|-
|รวม
| align = "right" | 817.8
| align = "right" | 1,316.0
|}

 รายละเอียดหลัก ๆ 

ถนนเพชรเกษมเริ่มต้นที่สะพานเนาวจำเนียร (สะพานข้ามคลองบางกอกใหญ่) ผ่านเขตบางกอกใหญ่ เขตภาษีเจริญ เขตบางแค และเขตหนองแขม กรุงเทพมหานคร แล้วผ่านลงไปยังจังหวัดทางภาคตะวันตกและภาคใต้ โดยผ่านจังหวัดสมุทรสาคร จังหวัดนครปฐม จังหวัดราชบุรี จังหวัดเพชรบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ จังหวัดชุมพร แล้วตัดเข้าจังหวัดระนอง (ไม่ผ่านจังหวัดสุราษฎร์ธานีและจังหวัดนครศรีธรรมราช) แล้วผ่านจังหวัดพังงา จังหวัดกระบี่ จังหวัดตรัง จังหวัดพัทลุง และสิ้นสุดที่จุดผ่านแดนถาวรสะเดา อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา เชื่อมต่อกับเมืองบูกิตกายูฮีตัม รัฐเกอดะฮ์ ประเทศมาเลเซีย

ระยะทางส่วนใหญ่ของถนนเพชรเกษมมีฐานะเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 โดยมีบางช่วงที่เป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงเอเชียสาย 2 (ตั้งแต่ทางแยกต่างระดับบางแค กรุงเทพมหานคร ถึงทางแยกต่างระดับปฐมพร จังหวัดชุมพร และตั้งแต่ทางแยกเอเชีย จังหวัดพัทลุง ถึงจุดผ่านแดนถาวรสะเดา จังหวัดสงขลา) และทางหลวงเอเชียสาย 123 (ตั้งแต่ทางแยกต่างระดับนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม ถึงทางแยกหนองตะแคง จังหวัดราชบุรี) อนึ่ง เมื่อถนนเพชรเกษมผ่านเข้าไปในท้องถิ่นบางแห่ง เช่น กรุงเทพมหานคร เทศบาลนครอ้อมน้อย เทศบาลเมืองพังงา เทศบาลนครตรัง จะมีฐานะเป็นทางหลวงท้องถิ่น มิใช่ทางหลวงแผ่นดิน เนื่องจากกรมทางหลวงได้ถ่ายโอนความรับผิดชอบให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเหล่านั้นแล้ว

 ช่วงกรุงเทพมหานครถึงอำเภอปากท่อ 
ถนนเพชรเกษมช่วงต้นสาย ตั้งแต่แยกท่าพระถึงทางต่างระดับบางแค มีเส้นทาง รถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล ซ้อนทับเหนือถนน โดยถนนเพชรเกษมในเขตกรุงเทพมหานคร จะเป็นถนนคอนกรีตสลับกับถนนลาดยาง ขนาด 6 ช่องจราจร แบ่งทิศทางการจราจรโดยเกาะกลางถนน จากนั้นจะขยายเป็น 8 ช่องจราจรเมื่อพ้นแยกบางแค และลดเหลือ 6 ช่องจราจรเมื่อเข้าสู่เขตหนองแขม ก่อนที่จะขยายเป็นขนาด 8 ช่องจราจรอีกครั้งเมื่อเข้าสู่เขตเทศบาลนครอ้อมน้อย แล้วเบนไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ข้ามแม่น้ำท่าจีน ไปบรรจบถนนบรมราชชนนีที่อำเภอนครชัยศรี เมื่อเลยทางเข้าอำเภอนครชัยศรี เส้นทางจะเลี้ยวไปทางตะวันตกไปจนถึงอำเภอเมืองนครปฐม ถนนจะขยายเป็น 12 ช่องจราจรในช่วงเลี่ยงเมืองนครปฐม เมื่อพ้นเขตเทศบาลนครนครปฐม ถนนจะเหลือ 4 ช่องจราจรและแบ่งทิศทางการจราจรด้วยคูน้ำ เมื่อพ้นทางต่างระดับหนองตะแคง ซึ่งแยกไปอำเภอบ้านโป่งและจังหวัดกาญจนบุรี เส้นทางจะเลี้ยวไปทางทิศใต้ ผ่านอำเภอโพธาราม อำเภอบางแพ อำเภอเมืองราชบุรี และอำเภอปากท่อ

 ช่วงอำเภอปากท่อถึงจังหวัดชุมพร 
เมื่อพ้นเขตเมืองของอำเภอปากท่อจากนั้นตัดกับถนนพระรามที่ 2 ที่ทางแยกต่างระดับวังมะนาว และเส้นทางจะขยายเป็น 7 ช่องจราจร โดยแบ่งเป็นขาล่อง 3 ช่องจราจร และขาขึ้น 4 ช่องจราจร ซึ่งช่องจราจรขาขึ้นคือแนวถนนเดิมสมัยที่ยังเป็นทางขนาด 4 ช่องจราจร เข้าเขตจังหวัดเพชรบุรี ผ่านอำเภอเมืองเพชรบุรี อำเภอบ้านลาด และเส้นทางจะลดเหลือ 6 ช่องจราจร ผ่านอำเภอท่ายาง และแยกไปทางซ้ายเลียบชายฝั่งทะเลที่ทางแยกต่างระดับชะอำ (ถ้าตรงไปจะเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 37) ซึ่งถนนจะมีขนาด 4 ช่องจราจรตั้งแต่ทางต่างระดับชะอำถึงทางรถไฟสายใต้ เมื่อเข้าสู่เขตเทศบาลเมืองชะอำ ถนนจะมีขนาด 6 ช่องจราจรอีกครั้ง และเส้นทางจะเลี้ยวลงไปทิศใต้ ลอดใต้ทางวิ่งท่าอากาศยานหัวหิน เข้าสู่เขตเทศบาลนครหัวหิน และถนนจะลดขนาดเหลือ 4 ช่องจราจรเมื่อพ้นวังไกลกังวล เมื่อพ้นตัวเมืองหัวหินจะข้ามทางรถไฟสายใต้อีกครั้งและถนนจะเหลือ 2 ช่องจราจรก่อนถึงทางแยกต่างระดับวังยาวประมาณ 3 กิโลเมตร จากนั้นถนนจะผ่านอำเภอปราณบุรี อำเภอสามร้อยยอด อำเภอกุยบุรี อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ อำเภอทับสะแก อำเภอบางสะพาน อำเภอบางสะพานน้อย เป็นถนนขนาด 4 ช่องจราจร มีคูน้ำกั้น จากนั้นเข้าสู่เขตจังหวัดชุมพรโดยผ่านอำเภอปะทิว ในช่วงสั้น ๆ และผ่านอำเภอท่าแซะ อำเภอเมืองชุมพร จากนั้นเลี้ยวขวาที่ทางแยกต่างระดับปฐมพรที่อำเภอเมืองชุมพร ซึ่งถ้าตรงไปจะเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 41

 ช่วงจังหวัดชุมพรถึงแยกโคกเคียน 
ถนนจากชุมพรไประนองจะมี 4 ช่องจราจร ถนนจะมุ่งหน้าไปทางทิศตะวันตก ผ่าน อำเภอเมืองชุมพร เข้าสู่จังหวัดระนอง เมื่อถึงตำบลปากจั่น อำเภอกระบุรี จังหวัดระนอง ถนนจะโค้งแล้วมุ่งหน้าไปทางใต้ ผ่านอำเภอกระบุรี อำเภอละอุ่น อำเภอเมืองระนอง ผ่านเทศบาลเมืองระนอง เมื่อออกจากตัวเมืองแล้ว ถนนจะมี 4 ช่องจราจรอีกสักพัก ถนนจะลดเหลือ 2 ช่องจราจร ยกเว้นเขตเทศบาลและทางแยก ผ่านอำเภอกะเปอร์ อำเภอสุขสำราญ เข้าเขตจังหวัดพังงาที่อำเภอคุระบุรี อำเภอตะกั่วป่า บรรจบกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 401 ที่แยกโคกเคียน อำเภอตะกั่วป่า

 ช่วงแยกโคกเคียนถึงจังหวัดพัทลุง 
จากทางแยกโคกเคียน เส้นทางจะเลี้ยวขวาเข้าสู่ตัวอำเภอตะกั่วป่า แล้วลงไปทางใต้อีกครั้งผ่านเทศบาลตำบลคึกคัก เขาหลัก เข้าสู่อำเภอท้ายเหมือง เลี้ยวซ้ายที่บ้านโคกกลอย ซึ่งมีทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 402 แยกไปจังหวัดภูเก็ต โดยถนนช่วงแยกโคกเคียนถึงตำบลโคกกลอยเป็นถนนขนาด 4 ช่องจราจร ยกเว้นช่วงเขาหลัก - ลำแก่น ซึ่งเป็นเส้นทางบนภูเขา มีขนาด 2-3 ช่องจราจร จากนั้นถนนจะมีขนาด 4 ช่องจราจรผ่านอำเภอตะกั่วทุ่ง เข้าสู่อำเภอเมืองพังงา เมื่อพ้นตัวเมือง ถนนจะเหลือ 2 ช่องจราจรและขึ้นเขานางหงส์ เมื่อลงเขามาจะเป็นตัวเมืองทับปุด ตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4311 (เลี่ยงเมืองพังงา) และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 415 (ไปบ้านตาขุน) ตั้งแต่ตัวเมืองทับปุด ถนนจะขยายขนาดเป็น 4 ช่องจราจรอีกครั้ง และมุ่งหน้าไปยังทิศตะวันออกเฉียงใต้ แล้วเบนไปยังทิศใต้ เข้าเขตจังหวัดกระบี่ ผ่านอำเภออ่าวลึก แล้วเลี้ยวซ้ายที่ตัวเมืองกระบี่ จากนี้ไปถนนจะมีเกาะกลางกั้น เส้นทางจะผ่านอำเภอเหนือคลอง อำเภอคลองท่อม เข้าเขตจังหวัดตรัง ผ่านอำเภอวังวิเศษ ตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 403 ที่แยกห้วยยอด จากนั้นเส้นทางจะเข้าสู่ตัวเมืองห้วยยอด เส้นทางจะมุ่งลงไปทางใต้เข้าเขตอำเภอเมืองตรัง โดยช่วงห้วยยอด-ตรัง ส่วนใหญ่ไม่มีเกาะกลางถนนกั้น เมื่อเข้าสู่เขตเทศบาลนครตรัง ถนนจะมุ่งหน้าไปทางทิศตะวันออก ผ่านอำเภอนาโยง ข้ามเขาพับผ้า เข้าสู่เขตจังหวัดพัทลุงที่อำเภอศรีนครินทร์ และมุ่งหน้าสู่อำเภอเมืองพัทลุง ตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 41

 ช่วงจังหวัดพัทลุงถึงแยกคลองหวะ 

ถนนเพชรเกษมจะรับช่วงต่อจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 41 จากนั้นเส้นทางจะมุ่งหน้าลงไปทางทิศใต้ ผ่านอำเภอเขาชัยสน อำเภอบางแก้ว อำเภอป่าบอน เข้าสู่จังหวัดสงขลาที่อำเภอรัตภูมิ ตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 406 ที่แยกคูหา (โดยแนวถนนเพชรเกษมจะเลี้ยวขวา แล้วแยกจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 406 ที่แยกท่าชะมวง ส่วนทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 จะตรงไป) เข้าสู่อำเภอหาดใหญ่ มีทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 414 แยกไปทางซ้ายไปอำเภอเมืองสงขลา ตัดกับถนนเพชรเกษมสายเก่า (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4287) เข้าเมืองหาดใหญ่และไปจังหวัดสตูลที่แยกควนลัง ผ่านทางหลวงหมายเลข 4135 ไปท่าอากาศยานหาดใหญ่ ข้ามทางรถไฟสายใต้ (ปาดังเบซาร์) แล้วเลี้ยวขวาไปตามถนนกาญจนวณิชย์ (มาจากอำเภอเมืองสงขลา) ซึ่งถ้าตรงไปจะเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 43 ไปปัตตานี

ช่วงแยกคลองหวะถึงด่านพรมแดนสะเดา

ถนนเพชรเกษมในช่วงนี้จะเป็น 4 ช่องจราจรตลอดสาย ถนนจะมุ่งหน้าลงทางทิศใต้ แนวเส้นทางจะตัดกับทางรถไฟสายใต้ (ปาดังเบซาร์) 2 ครั้ง จากนั้นจะมีทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 42 แยกไปอำเภอนาทวีและจังหวัดปัตตานี เมื่อเข้าสู่ตัวเมืองสะเดา จะมีทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4054 แยกทางขวาไปยังตำบลปาดังเบซาร์ จากนั้นเส้นทางจะสิ้นสุดที่ด่านพรมแดนสะเดา เชื่อมต่อกับทางด่วนหมายเลข 1 ของประเทศมาเลเซีย

 การนับหลักกิโลเมตร 
เนื่องจากถนนเพชรเกษมในแต่ละช่วงอยู่ในความรับผิดชอบดูแลของหน่วยงานที่แตกต่างกัน ดังนั้นหลักกิโลเมตรจึงมีวิธีการนับและจุดเริ่มต้นการนับที่ต่างกัน ได้แก่

 ส่วนที่ไม่ได้เป็นทางหลวงแผ่นดิน 
ช่วงเขตกรุงเทพมหานคร เดิมอยู่ในความรับผิดชอบของกรมทางหลวงซึ่งเริ่มนับกิโลเมตรที่ 0+000 จากอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ถนนราชดำเนินกลาง เขตพระนคร มาทางถนนดินสอ ถนนตีทอง ถนนตรีเพชร ถนนสะพานพุทธ สะพานพระพุทธยอดฟ้า ถนนประชาธิปก และถนนอินทรพิทักษ์ ด้วยวิธีนับเช่นนี้ สะพานเนาวจำเนียรจะอยู่ที่กิโลเมตรที่ 4+400 และเส้นแบ่งเขตหนองแขมกับอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร จะอยู่ที่กิโลเมตรที่ 21+375 ต่อมากรมทางหลวงได้โอนถนนเพชรเกษมในช่วงนี้ให้แก่สำนักการโยธา กรุงเทพมหานคร ซึ่งได้เปลี่ยนมานับกิโลเมตรที่ 0+000 ช่วงแยกบางยี่เรือ จนถึงสะพานเนาวจำเนียร เขตบางกอกใหญ่ (จุดเริ่มต้นที่แท้จริงของถนนเพชรเกษม) ไปจนสุดเขตหนองแขมที่กิโลเมตรที่ 16+975

ช่วงเขตจังหวัดสมุทรสาคร เดิมอยู่ในความรับผิดชอบของกรมทางหลวง ปัจจุบันได้ถ่ายโอนความรับผิดชอบให้แก่เทศบาลนครอ้อมน้อย จึงเปลี่ยนฐานะมาเป็นทางหลวงท้องถิ่น แต่ยังคงนับกิโลเมตรที่ 0+000 จากอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยเช่นเดิม ด้วยวิธีนับเช่นนี้ เส้นแบ่งเขตหนองแขมกับอำเภอกระทุ่มแบนจะตรงกับกิโลเมตรที่ 21+375 และเส้นแบ่งเขตอำเภอกระทุ่มแบนกับอำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม จะตรงกับกิโลเมตรที่ 26+420

 ส่วนที่เป็นทางหลวงแผ่นดิน 
250px|thumbnail|right|ป้ายบอกทางหลวงหมายเลข 4 ที่จังหวัดราชบุรี
ช่วงเขตจังหวัดนครปฐมเป็นต้นไป มีฐานะเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 รับผิดชอบดูแลโดยกรมทางหลวง โดยเริ่มนับกิโลเมตรที่ 0+000 จากอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย กรุงเทพมหานคร ด้วยวิธีนับเช่นนี้ ตรงเส้นแบ่งเขตระหว่างจังหวัดสมุทรสาครกับจังหวัดนครปฐมจะถือเป็นกิโลเมตรที่ 26+420 และจุดสิ้นสุดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 ณ จุดผ่านแดนถาวรสะเดา อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา จะถือเป็นกิโลเมตรที่ 1310+554

ทั้งนี้ ในปัจจุบัน จำนวนกิโลเมตรที่ปรากฏบนหลักกิโลเมตรของทางหลวงหมายเลข 4 ยังคงลักลั่นอยู่เป็นบางช่วง อันเป็นผลมาจากวิธีการนับกิโลเมตรที่แตกต่างกันตามรายละเอียดดังนี้

 ตั้งแต่เขตจังหวัดนครปฐม จนถึงทางแยกเข้าชุมชนต้นมะม่วงหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี สาขาเพชรบุรี (กิโลเมตรที่ 26+420 - กิโลเมตรที่ 162+217)

เริ่มนับกิโลเมตรที่ 0+000 ตั้งแต่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ไปตามถนนดินสอ ถนนตีทอง ถนนตรีเพชร ถนนสะพานพุทธ สะพานพระพุทธยอดฟ้า ถนนประชาธิปก ถนนอินทรพิทักษ์ มาถึงสะพานเนาวจำเนียร จากนั้นจะไปตามแนวสายทางหลวงหมายเลข 4 ที่ปรากฏในปัจจุบัน ไม่ผ่านเข้าตัวจังหวัดหรือชุมชนใด ๆ เมื่อมาถึงจุดตัดกับทางหลวงหมายเลข 3528 ด้านใต้ บริเวณหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี สาขาเพชรบุรี (ทางหลวงหมายเลข 4 สายเดิม แยกเข้าชุมชนต้นมะม่วง) อำเภอเมืองเพชรบุรี จะได้ระยะทาง 162.217 กิโลเมตร


ในอดีต เป็นการนับกิโลเมตรแบบเดิม โดยเริ่มนับกิโลเมตรที่ 0+000 ตั้งแต่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ไปตามถนนดินสอ ถนนตีทอง ถนนตรีเพชร ถนนสะพานพุทธ สะพานพระพุทธยอดฟ้า ถนนประชาธิปก ถนนอินทรพิทักษ์ มาถึงสะพานเนาวจำเนียร จากนั้นไปตามแนวทางหลวงหมายเลข 4 โดยผ่านสายเก่า (เข้าตัวจังหวัดนครปฐม ตัวอำเภอบ้านโป่ง ตัวอำเภอโพธาราม ชุมชนเจ็ดเสมียน ตัวจังหวัดราชบุรี ตัวจังหวัดเพชรบุรี และชุมชนต้นมะม่วงหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี สาขาเพชรบุรี) เมื่อมาถึงทางแยกเข้าชุมชนต้นมะม่วงหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี จะได้ระยะทาง 170.717 กิโลเมตร ต่อจากจุดนี้ก็จะนับเลขกิโลเมตรต่อไปตามวิธีนี้จนสิ้นสุดที่ทางแยกโคกเคียน อำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา ณ กิโลเมตรที่ 776+660 ส่วนตั้งแต่ทางแยกโคกเคียนเป็นต้นไป จะเป็นการนับแบบวัดระยะทางระหว่างอำเภอถึงอำเภอหรือจังหวัดถึงจังหวัดต่าง ๆ ในปัจจุบันการนับแบบวิธีนี้ได้ถูกยกเลิกไปแล้ว

ปัจจุบัน เป็นการนับกิโลเมตรแบบใหม่ โดยเริ่มนับกิโลเมตรที่ 0+000 จากสี่แยกท่าพระ ไปตามทางหลวงหมายเลข 4 แนวปัจจุบัน โดยเริ่มที่ กม.156+399 และนับเลขกิโลเมตรต่อไปตามวิธีนี้จนสิ้นสุดทางหลวงหมายเลข 4 ที่จุดผ่านแดนถาวรสะเดา ณ กิโลเมตรที่ 1310+554 จึงทำให้เลขหลักกิโลเมตรช่วงตั้งแต่ทางแยกเข้าชุมชนต้นมะม่วงหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี สาขาเพชรบุรี จนถึงทางแยกโคกเคียน จะมีจำนวนกิโลเมตรจากการนับแบบใหม่และแบบเก่าต่างกันประมาณ 14 กิโลเมตร ปัจจุบันกรมทางหลวงได้ทยอยปรับปรุงตัวเลขไปมากแล้ว

 รายชื่อทางแยก 

 เส้นทางสายเก่า 
 บางช่วงของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 เคยได้รับการกำหนดให้เป็นสนามบินฉุกเฉินโดยใช้ผิวจราจรเป็นทางขึ้น-ลงเครื่องบิน ปัจจุบันได้ถูกยกเลิกไปหมดแล้ว
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 เป็นเส้นทางที่มีช่วงทางหลวงสายเก่าอยู่หลายช่วง ดังนี้
 ทางเข้าตัวเมืองนครปฐม (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3524)
 ทางแยกกระจับถึงทางแยกหนองโพ จังหวัดราชบุรี (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3525)
 ทางเข้าอำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3526)
 ทางเข้าบ้านเจ็ดเสมียน (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3238)
 ทางเข้าตัวเมืองราชบุรี (ทางแยกเมืองราชถึงทางแยกแขวงการทาง)
 ทางเข้าตัวเมืองเพชรบุรีบริเวณเขาวัง (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3528)
 ทางเข้าตัวเมืองเพชรบุรีบริเวณหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี สาขาเพชรบุรี (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3647)
 ทางเข้าบ้านทุ่งมะพร้าว จังหวัดพังงา (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4282)
 ทางเข้าบ้านกะไหล จังหวัดพังงา (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4283)
 ทางเข้าบ้านกะโสม จังหวัดพังงา (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4284)
 ถนนช่วงทางแยกโคกกอก ถึงทางแยกท่ามิหรำ จังหวัดพัทลุง (ปัจจุบันเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4285)
 ถนนช่วงตัวอำเภอรัตภูมิถึงทางแยกสนามบินนอก (ต่อเขตเทศบาลนครหาดใหญ่) (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4287)อำเภอหาดใหญ่ - สงสัยเส้นทางถนนเพชรเกษม (สาย 4) ในอำเภอหาดใหญ่ ใครรู้ช่วยบอกหน่อยครับ
 ถนนในเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ (ถนนเพชรเกษมและถนนกาญจนวณิชย์ช่วงทางแยกคอหงส์ถึงต่อเขตแขวงการทางสงขลา)
 ถนนกาญจนวณิชย์ช่วงต่อเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ถึงทางแยกคลองหวะ (ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 407)
ซึ่งถ้าหากนับระยะทางโดยยึดเส้นทางสายเก่าเป็นหลัก จะมีระยะทางทั้งสิ้น 1,351.60 กิโลเมตร

 เขตการควบคุม 
ถนนเพชรเกษม แบ่งเขตการควบคุมออกเป็น 45 ตอน ได้แก่

หมายเหตุ: บางช่วงของถนนเพชรเกษม (ช่วงจังหวัดสมุทรสาคร, เพชรบุรี และจังหวัดพังงา) ในระบบสารสนเทศโครงข่ายทางหลวงนั้นมีการวางระบบผิดพลาด ดังนั้นจะใช้วิธีการดูระยะตอนของทางหลวงแบบขับรถยนต์จริงโดยสลับเลขตอนควบคุมทางหลวง และไม่รวมเส้นทางสายเก่า, ทางหลวงเอเชีย, และทางเลี่ยงเมือง
+ถนนเพชรเกษม, ถนนกาญจนวณิชย์, ถนนเลียบชายฝั่งพม่า (เขตจังหวัดระนอง)ช่วงที่ตอนชื่อตอนหลัก กม.ระยะทาง (กม.)หมวดทางหลวงแขวงทางหลวงจังหวัด10100อ้อมใหญ่ - นครชัยศรี26+420 - 41+06714.647หมวดทางหลวงพุทธมณฑลสมุทรสาครสมุทรสาคร, นครปฐม20201นครชัยศรี - พระประโทน41+067 - 52+40011.333 หมวดทางหลวงท่าตำหนักนครปฐมนครปฐม30202พระประโทน - สระกระเทียม52+400 - 67+33414.934หมวดทางหลวงนครปฐม40301สระกระเทียม - คลองอีจาง67+334 - 79+85112.517หมวดทางหลวงบ้านโป่งราชบุรีราชบุรี50302คลองอีจาง - หลุมดิน79+851 - 99+76919.918หมวดทางหลวงโพธาราม60303หลุมดิน - ห้วยชินสีห์99+769 - 111+45711.688หมวดทางหลวงราชบุรี70401ห้วยชินสีห์ - ปากท่อ111+457 - 120+8009.343หมวดทางหลวงห้วยชินสีห์สมุทรสงคราม80402ปากท่อ - สระพัง120+800 - 134+58713.787หมวดทางหลวงปากท่อเพชรบุรี90501สระพัง - เขาวัง134+587 - 157+31222.725หมวดทางหลวงเขาย้อยเพชรบุรี100502เขาวัง - หนองบ้วย157+312 - 162+2174.905หมวดทางหลวงท่ายาง11162+217 - 173+00016.601120503หนองบ้วย - ห้วยทรายใต้173+000 - 210+16737.167หมวดทางหลวงชะอำ130601ห้วยทรายใต้ - วังยาว210+167 - 235+81325.646หมวดทางหลวงหัวหินประจวบคีรีขันธ์ (หัวหิน)ประจวบคีรีขันธ์140602วังยาว - หนองหมู235+813 - 276+81341.000หมวดทางหลวงปราณบุรี150603หนองหมู - ห้วยยาง276+813 - 335+81359.000หมวดทางหลวงประจวบคีรีขันธ์160604ห้วยยาง - บางสะพาน335+813 - 384+31348.500หมวดทางหลวงทับสะแก170605บางสะพาน - น้ำรอด384+313 - 414+81330.500หมวดทางหลวงบางสะพาน180701น้ำรอด - พ่อตาหินช้าง414+813 - 440+81326.000หมวดทางหลวงปะทิวชุมพรชุมพร190702พ่อตาหินช้าง - วังครก440+813 - 472+81332.000หมวดทางหลวงท่าแซะ200703วังครก - เสียบญวณ472+813 - 487+90315.090หมวดทางหลวงชุมพร210801เสียบญวณ - กระบุรี487+903 - 550+90363.000หมวดทางหลวงกระบุรีระนองระนอง220802กระบุรี - หงาว550+903 - 610+82159.918หมวดทางหลวงระนอง230803หงาว - อ่าวเคย610+821 - 692+93182.110หมวดทางหลวงกะเปอร์240901อ่าวเคย - บางนายสี692+931 - 765+80472.873หมวดทางหลวงคุระบุรีพังงาพังงา250902ตะกั่วป่า - บางสัก 766+884 - 786+62719.743หมวดทางหลวงตะกั่วป่า261001บางสัก - ท้ายเหมือง786+627 - 828+75342.126หมวดทางหลวงท้ายเหมืองภูเก็ต271002ท้ายเหมือง - คลองบางดินสอ830+753 - 854+55323.800หมวดทางหลวงถลาง280903คลองบางดินสอ - นาเหนือ854+553 - 879+55825.005หมวดทางหลวงพังงาพังงา29884+598 - 915+49330.895300904นาเหนือ - เขาคราม915+493 - 948+12732.634หมวดทางหลวงทับปุดกระบี่311101เขาคราม - ตลาดเก่า948+127 - 972+72724.600หมวดทางหลวงอ่าวนางกระบี่321102ตลาดเก่า - คลองท่อม972+727 - 1008+96536.238 หมวดทางหลวงกระบี่331103คลองท่อม - นาวง1008+965 - 1060+34551.380หมวดทางหลวงห้วยน้ำขาวกระบี่, ตรัง341201นาวง - ห้วยยอด1060+345 - 1079+76519.420หมวดทางหลวงวังวิเศษตรังตรัง351202ห้วยยอด - ลำภูรา1082+115 - 1095+76513.650หมวดทางหลวงห้วยยอด361203ลำภูรา - ตรัง1095+765 - 1107+28411.519หมวดทางหลวงตรังเข้าเขตเทศบาลนครตรัง (ถนนห้วยยอด) (เดินรถทางเดียว)ออกเขตเทศบาลนครตรัง (ถนนราชดำเนิน - ถนนพัทลุง) (เดินรถทางเดียว)371204ตรัง - เขาพับผ้า1109+254 - 1133+32124.067หมวดทางหลวงนาโยงตรังตรัง381301เขาพับผ้า - พัทลุง1133+321 - 1163+79030.469หมวดทางหลวงศรีนครินทร์พัทลุงพัทลุง391302พัทลุง - นาโหนด1163+790 - 1179+04315.253หมวดทางหลวงพัทลุง401303นาโหนด - ห้วยทราย1179+043 - 1203+58524.542หมวดทางหลวงตะโหมด411304ห้วยทราย - พรุพ้อ1203+585 - 1218+66415.079หมวดทางหลวงป่าบอน421401พรุพ้อ - เนินพิชัย1218+664 - 1249+35930.695หมวดทางหลวงกำแพงเพชรสงขลาที่ 1สงขลา431402เนินพิชัย - คลองหวะ1249+359 - 1258+6429.283หมวดทางหลวงหาดใหญ่441403คลองหวะ - พังลา1258+642 - 1275+58816.946หมวดทางหลวงคอหงส์451500พังลา - จุดผ่านแดนถาวรสะเดา (เขตแดนไทย/มาเลเซีย)1275+588 - 1310+55434.966หมวดทางหลวงสะเดาสงขลาที่ 2 (นาหม่อม)รวม45 ตอนควบคุมรวมระยะทาง1277.512 กม.

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 ระบบสารสนเทศโครงข่ายทางหลวง  กรมทางหลวง กระทรวงคมนาคม


4
1-4
หมวดหมู่:ถนนในกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:ถนนในเขตบางกอกใหญ่
หมวดหมู่:ถนนในเขตภาษีเจริญ
หมวดหมู่:ถนนในเขตบางแค
หมวดหมู่:ถนนในเขตหนองแขม
หมวดหมู่:ถนนในจังหวัดสมุทรสาคร
หมวดหมู่:ถนนในจังหวัดนครปฐม
หมวดหมู่:ถนนในจังหวัดราชบุรี
หมวดหมู่:ถนนในจังหวัดเพชรบุรี
หมวดหมู่:ถนนในจังหวัดประจวบคีรีขันธ์
หมวดหมู่:ถนนในจังหวัดชุมพร
หมวดหมู่:ถนนในจังหวัดระนอง
หมวดหมู่:ถนนในจังหวัดพังงา
หมวดหมู่:ถนนในจังหวัดกระบี่
หมวดหมู่:ถนนในจังหวัดตรัง
หมวดหมู่:ถนนในจังหวัดพัทลุง
หมวดหมู่:ถนนในจังหวัดสงขลา
ถนนเพชรเกษม

หมวดหมู่:เขตแดนไทย–พม่า
หมวดหมู่:เขตแดนไทย–มาเลเซีย