โลเอินกรีน

โลเอินกรีน () เป็นอุปรากรสามองก์โดยริชชาร์ท วากเนอร์ ดัดแปลงจากตำนานของ Garin le Loherain ในยุคกลางเกี่ยวกับอัศวินหงส์ขาว ตัวละครในเรื่องนี้รับเอามาจากกวีนิพนธ์เยอรมันที่โด่งดังเรื่อง Parzival โดยโวลฟรัม ฟ็อน เอ็ชเชินบัค

อุปรากรเรื่องนี้ถูกแสดงรอบปฐมทัศน์ที่เมืองไวมาร์ เมื่อวันที่ 28 สิงหาคม ค.ศ. 1850Grove's Dictionary of Music and Musicians, 5th ed., 1954 กำกับการแสดงโดยฟรันทซ์ ลิสท์ ซึ่งเลือกวันแสดงตรงกับเกิดของโยฮัน ว็อล์ฟกัง ฟ็อน เกอเทอ เพื่อเป็นเกียรติ และประสบความสำเร็จตั้งแต่รอบแรก วากเนอร์ไม่ได้สร้างเพียงแค่อุปรากรเรื่องหนึ่ง แต่เขาสร้าง "ละครเพลงดราม่า" ที่หลอมรวมตำนานอัศวินยุคกลางของเยอรมัน ดนตรี และปรัชญาเข้าด้วยกันอย่างวิจิตรบรรจง โดยมีโลเอินกรีนเป็นผลงานชิ้นเอกที่สะท้อนถึงความเปราะบางของความเชื่อมั่นของมนุษย์ และความโดดเดี่ยวของผู้มาโปรดจากดินแดนอันศักดิ์สิทธิ์ 

อุปรากรนี้มีอิทธิพลสังคมมนุษย์หลายด้าน ในด้านดนตรี บทเพลง Bridal Chorus กลายเป็นเพลงที่นิยมใช้ในงานสมรสทั่วโลก ถัดมาในด้านสถาปัตยกรรม พระเจ้าลูทวิชที่ 2 แห่งบาวาเรีย ทรงสร้างปราสาทนอยชวานชไตน์ จนกลายเป็นปราสาทยุโรปที่สวยงามที่สุดในโลก

เนื้อเรื่อง
 องก์ที่หนึ่ง 
ฉากเปิดขึ้น ณ ทุ่งหญ้าริมฝั่งแม่น้ำเช็ลท์ (Scheldt) ในแคว้นบราบันต์ (Brabant) ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 10 บรรยากาศเต็มไปด้วยความตึงเครียดทางการเมือง พระเจ้าไฮน์ริชที่ 1 แห่งเยอรมนี เสด็จมาเพื่อรวบรวมเหล่าขุนนางและไพร่พลไปร่วมทำสงครามป้องกันประเทศจากการรุกรานของชาวฮังการี แต่พระองค์กลับพบว่าบราบันต์กำลังระส่ำระสาย เพราะดยุกสิ้นพระชนม์และรัชทายาทหายตัวไป ในเวลานั้น เคานต์ฟรีดริช ฟอน เทลรามุนด์ ขุนนางใหญ่ของแคว้น ฉวยโอกาสนี้กราบทูลฟ้องเอลซ่า หญิงสาวสูงศักดิ์ต่อหน้าองค์กษัตริย์ เขาอ้างว่าหลังจากดยุกแห่งบราบันต์สิ้นพระชนม์ เอลซ่าได้ลอบสังหารก็อทฟรีด อนุชาของเธอที่เป็นรัชทายาท เพื่อหวังจะยึดครองบัลลังก์และเสวยสุขกับชายคนรักลับๆของเธอ เทลรามุนด์จึงประกาศตนเป็นผู้สำเร็จราชการและทวงสิทธิในตำแหน่งดยุกโดยมีออร์ทรูด ภรรยาผู้ลึกลับคอยบงการอยู่เบื้องหลัง

เมื่อเอลซ่าถูกเรียกตัวมาให้ปากคำ เธอปรากฏกายด้วยความสงบและโศกเศร้าราวกับอยู่ในภวังค์ลึกลับ แทนที่เธอจะแก้ต่างด้วยเหตุผล เธอกลับเล่าถึงนิมิตในความฝันว่าเห็นอัศวินในชุดเกราะสีเงินแวววาวขี่เรือมาช่วยเธอพ้นจากมลทิน พระเจ้าไฮน์ริชจึงทรงวินิจฉัยให้มีการ "ตัดสินโดยการประลอง" เพื่อให้สวรรค์เป็นผู้ชี้ขาดความบริสุทธิ์ สัญญาณแตรถูกเป่าประกาศเรียกหาอัศวินผู้จะมาสู้แทนเอลซ่าถึงสองครั้ง แต่กลับไม่มีใครขานรับ ท่ามกลางเสียงซุบซิบและการเยาะเย้ยของเทลรามุนด์ เอลซ่าทรุดตัวลงสวดอ้อนวอนอย่างสุดหัวใจ ทันใดนั้น ผู้คนริมฝั่งแม่น้ำเห็นหงส์สีขาวลากเรือลำเล็กพาอัศวินรูปงามในชุดเกราะสีเงินเดินทางมาถึง อัศวินนิรนามก้าวขึ้นฝั่งและประกาศตัวว่าจะต่อสู้เพื่อเกียรติของเอลซ่า พร้อมกับจะขอเธอแต่งงานหากได้รับชัย แต่เขาได้ยื่นเงื่อนไขว่าเอลซ่าจะต้องไม่ถามนาม เชื้อสาย หรือที่มาของเขาเป็นอันขาด ซึ่งเธอได้ตอบรับเงื่อนไขนั้น

การประลองจบลงด้วยชัยชนะของอัศวินนิรนามที่สามารถสยบเทลรามุนด์ได้อย่างง่ายดาย แต่เขาเลือกที่จะไว้ชีวิตผู้แพ้และปล่อยให้อีกฝ่ายมีชีวิตอยู่อย่างอัปยศแทน กษัตริย์และประชาชนต่างโห่ร้องแซ่ซ้องสรรเสริญอัศวินผู้มาโปรด องก์ที่ 1 จบลงด้วยภาพความสำเร็จที่ดูเหมือนจะราบรื่น ทว่าสายตาอันเคียดแค้นของออร์ทรูดที่จ้องมองมายังคู่รักใหม่ เป็นสัญญาณเตือนว่าพายุแห่งความระแวงกำลังจะก่อตัวขึ้นในเงามืด

 องก์ที่สอง 
เหตุการณ์เริ่มต้นขึ้นในคืนวันเดียวกัน ณ ลานปราสาทแอนต์เวิร์ป ท่ามกลางความมืดมิดหน้าประตูวิหาร เคานต์เทลรามุนด์และออร์ทรูด นั่งสิ้นหวังอยู่ในชุดเครื่องทรงที่มอซอหลังจากถูกเนรเทศออกจากแคว้น เทลรามุนด์ก่นด่าภรรยาว่าเป็นต้นเหตุที่ทำให้เขาต้องสูญเสียเกียรติยศจากการหลอกว่าเห็นเอลซ่าสังหารน้องชาย แต่ออร์ทรูดผู้เปี่ยมด้วยเล่ห์เหลี่ยมและนับถือมนตร์ดำตามความเชื่อเก่านอกรีต กลับเผยความลับว่า พลังของอัศวินนิรนามนั้นผูกพันอยู่กับความลับของชื่อ หากใครสามารถบีบให้เขาเผยตัวตน หรือทำลายอวัยวะเพียงส่วนเล็กน้อยของเขาได้ มนตรานั้นก็จะเสื่อมสลายไป แผนการของเธอจึงไม่ใช่การใช้กำลัง แต่เป็นการทำลาย "ความศรัทธา" ในใจของเอลซ่า

เมื่อเอลซ่าปรากฏตัวบนระเบียง ออร์ทรูดแสร้งทำเป็นหญิงผู้น่าสงสารที่ถูกสามีทอดทิ้งเพื่อเรียกคะแนนความเห็นใจ เอลซ่าผู้มีจิตใจบริสุทธิ์และกำลังเปี่ยมสุขจึงยอมรับออร์ทรูดกลับเข้ามาในปราสาท ในช่วงเวลานี้เองที่ออร์ทรูดเริ่มหยอดพิษแห่งความสงสัย โดยตั้งคำถามว่าอัศวินที่มาพร้อมหงส์อาจจะจากไปอย่างลึกลับพอๆ กับตอนที่เขามา และการที่เขาไม่ยอมบอกชื่ออาจเป็นเพราะเขามีความลับที่น่าอัปยศปิดบังอยู่ แม้เอลซ่าจะพยายามยืนยันในความรัก แต่คำพูดเหล่านั้นได้เริ่มสร้างรอยร้าวเล็กๆ ในใจของเธอแล้ว

รุ่งเช้าท่ามกลางความรื่นเริงในวันอภิเษกสมรส พระเจ้าไฮน์ริชประกาศแต่งตั้งให้อัศวินนิรนามเป็น "ผู้พิทักษ์แห่งบราบันต์" ทว่าในขณะที่ขบวนพิธีพยายามจะเคลื่อนเข้าสู่โบสถ์ ออร์ทรูดได้ก้าวออกมาขัดขวางและประกาศต่อหน้าสาธารณชนว่า เอลซ่ากำลังจะแต่งงานกับชายที่ไม่มีแม้แต่นามสกุลหรือที่มาที่ไป พร้อมอ้างว่าตนเองมีฐานะสูงส่งกว่าเพราะมีเชื้อเจ้า ซ้ำร้าย เทลรามุนด์ได้ปรากฏตัวขึ้นกลางงานและกราบทูลต่อพระเจ้าไฮน์ริชว่าอัศวินนิรนามใช้มนต์ดำในการเอาชนะการประลอง และเรียกร้องให้เขาเปิดเผยชื่อเพื่อพิสูจน์ความบริสุทธิ์ตามกฎหมาย อัศวินนิรนามยืนกรานอย่างหนักแน่นว่าจะไม่ตอบคำถามของใครทั้งสิ้นเว้นแต่เอลซ่าเพียงคนเดียวที่จะมีสิทธิถาม แม้กษัตริย์และประชาชนยังคงเลือกยืนอยู่ข้างอัศวิน แต่ในวินาทีสุดท้ายก่อนจะก้าวเข้าสู่พิธีในวิหาร อัศวินสังเกตเห็นเอลซ่าที่อยู่ในอาการสับสนและหวาดหวั่น และองก์ที่ 2 ก็จบลง

 องก์ที่สาม 
ม่านเปิดขึ้นในห้องหออันวิจิตรบรรจง ท่ามกลางเสียงบรรเลงเพลงที่นำทางเอลซ่าและอัศวินนิรนาม เข้าสู่ความเป็นส่วนตัวในฐานะสามีภรรยา ทว่าบรรยากาศแสนหวานกลับถูกบดบังด้วยความกระวนกระวายใจของเอลซ่า พิษแห่งความระแวงที่ถูกปลูกฝังไว้ทำหน้าที่ของมันอย่างรุนแรง เธอเริ่มตั้งคำถามถึงความมั่นคงในความรัก และหวาดกลัวว่าสามีจะทิ้งเธอไปโดยที่เธอไม่รู้จักแม้แต่ตัวตนของเขา แม้สามีจะพยายามปลอบประโลมและย้ำว่าความเชื่อใจคือรากฐานของความสุข แต่ยิ่งเขาพรรณนาถึงความสูงส่งของโลกที่เขาจากมา เอลซ่ากลับยิ่งรู้สึกต้อยต่ำและหวาดกลัวว่าเขาจะจากไปหาโลกที่งดงามกว่านั้น ในที่สุดด้วยความสับสนจนถึงขีดสุด เธอจึงละเมิดสัญญาและหลุดปากเอ่ยคำถามต้องห้าม ว่าเขาคือใครและมาจากไหน ทันใดนั้นเทลรามุนด์ พร้อมพรรคพวกได้บุกเข้ามาเพื่อลอบสังหารอัศวิน แต่อัศวินกลับสังหารเทลรามุนด์ได้ในดาบเดียว ก่อนจะประกาศด้วยความเศร้าโศกว่าบัดนี้ความสุขของทั้งคู่ได้มลายสิ้นลงแล้ว

รุ่งเช้า ณ ริมฝั่งแม่น้ำเช็ลท์ ต่อหน้ากษัตริย์ไฮน์ริชและประชาชนที่เฝ้ารอการนำทัพ อัศวินนิรนามกลับปรากฏตัวเพื่อตอบคำถามที่ทำลายสัญญา เขาประกาศอย่างสง่างามแต่เต็มไปด้วยความเศร้าว่า เขาคือ "โลเอินกรีน" อัศวินแห่งจอกศักดิ์สิทธิ์ บุตรแห่งเซอร์พาร์ซิฟัล เขามาจากปราสาทมอนซัลแวตเพื่อผดุงธรรม แต่กฎศักดิ์สิทธิ์ระบุว่าเมื่อตัวตนถูกเปิดเผย อัศวินจอกศักดิ์สิทธิ์จะต้องกลับคืนสู่ถิ่นฐานทันที ขณะที่เรือหงส์ขาวมารับเขา ออร์ทรูดได้ปรากฏตัวขึ้นพร้อมหัวเราะเยาะว่าแท้จริงแล้วหงส์ตัวนั้นคือก็คือก็อทฟรีด ที่ถูกเธอสาปให้เป็นหงส์ โลเอินกรินจึงคุกเข่าสวดอ้อนวอนอย่างสุดหัวใจจนเกิดปาฏิหาริย์ หงส์กลับคืนร่างเป็นเด็กหนุ่มก็อทฟรีดผู้เป็นรัชทายาทที่แท้จริง โลเอินกรีนจากไปโดยมีนกพิราบขาวนำทางเรือกลับสู่สรวงสวรรค์ ทิ้งให้เอลซ่าที่หัวใจสลายสิ้นลมล้มลงต่อหน้าประชาชน ปิดฉากโศกนาฏกรรมแห่งความศรัทธาที่พ่ายแพ้ต่อความระแวงไปอย่างน่าเศร้า

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น





หมวดหมู่:บทละคร
หมวดหมู่:อุปรากรโดยริชชาร์ท วากเนอร์
หมวดหมู่:อุปรากรภาษาเยอรมัน
หมวดหมู่:งานประพันธ์ดนตรีสำหรับวงออร์เคสตราและออร์แกน