สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา อดุลยาดิเรกรัตน ขัตติยราชกุมารี

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา อดุลยาดิเรกรัตน ขัตติยราชกุมารี (21 เมษายน พ.ศ. 2424 – 15 สิงหาคม พ.ศ. 2424) เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า

พระประวัติ
 พระชนม์ชีพช่วงต้น 
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา อดุลยาดิเรกรัตน ขัตติยราชกุมารีเป็นพระราชบุตรลำดับที่ 33 ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เมื่อเวลา 14.52 น.พระภรรยาเจ้า และสมเด็จเจ้าฟ้าในรัชกาลที่ 5, หน้า 207 ของวันพฤหัสบดี แรม 8 ค่ำ เดือน 5 ปีมะเส็ง ตรีศก จ.ศ. 1243 ตรงกับวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2424ราชสกุลวงศ์, หน้า 88-89 หรือหลังงานพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวีเพียงเดือนเศษ  พระองค์เป็นพระราชบุตรร่วมพระชนกชนนีพระองค์ที่สาม จากพี่น้องทั้งหมดแปดพระองค์คือ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร,ราชสกุลวงศ์, หน้า 86 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอิศริยาลงกรณ์,ราชสกุลวงศ์, หน้า 87 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าสมมติวงศ์วโรทัย กรมขุนศรีธรรมราชธำรงฤทธิ์,ราชสกุลวงศ์, หน้า 91 สมเด็จพระราชปิตุจฉา เจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์ กรมหลวงเพชรบุรีราชสิรินธร,ราชสกุลวงศ์, หน้า 94 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าศิราภรณ์โสภณ พิมลรัตนวดี,ราชสกุลวงศ์, หน้า 98 สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนกราชสกุลวงศ์, หน้า 101 และสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง (ไม่มีพระนาม)ราชสกุลวงศ์, หน้า 104

ใน จดหมายเหตุพระราชกิจรายวันในรัชกาลที่ 5 ได้บันทึกเรื่องราวของพระราชธิดาพระองค์นี้ว่า "วันนี้ [21 เมษายน พ.ศ. 2424] สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนาประสูติสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเป็นพระบุตรี เวลาบ่าย ๒ โมง ๕๒ มินิต" ต่อมาวันที่ 24 เมษายนได้จัดให้การสมโภชเจ้าฟ้าประสูติใหม่ขณะมีพระชันษาสามวัน และวันที่ 29 พฤษภาคมปีเดียวกันจึงมีการสมโภชเดือนและตั้งพระนาม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระนามแก่สมเด็จพระเจ้าลูกเธอพระองค์นี้ว่าสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา

 สิ้นพระชนม์ 
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา อดุลยาดิเรกรัตน ขัตติยราชกุมารีสิ้นพระชนม์เมื่อวันจันทร์ แรม 5 ค่ำ เดือน 9 ปีมะเส็ง ตรีศก จ.ศ. 1243 ตรงกับวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2424 ขณะพระชนมายุ 3 เดือน 24 วัน แต่สิ้นพระชนม์ด้วยเหตุอันใดนั้น ไม่เป็นที่ปรากฏพระภรรยาเจ้า และสมเด็จเจ้าฟ้าในรัชกาลที่ 5, หน้า 211-213 พระศพถูกบรรจุไว้ในอนุสรณสถานรังษีวัฒนาภายในสุสานหลวง วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหารตั้งแต่วันสิ้นพระชนม์ ดังหลักฐานที่มีรายละเอียดหลังการสิ้นพระชนม์คือ จดหมายเหตุพระราชกิจรายวันในรัชกาลที่ 5 ความว่า "...จนเวลา ๓ โมงเศษเสด็จทรงพระดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าพระนางเธอและข้าราชการฝ่ายในไปตามถนน ข้ามสะพานหกไปประทับณวัดราชบพิธ เสด็จเข้าในพระอุโบสถ ทรงจุดเทียนนมัสการหม่อมเจ้าพระอรุณนิภาคุณากรถวายศีลแล้วถวายพระพรจบแล้วทรงประเคน พระสงฆ์รับพระราชทานฉันทั้งวัด ในการถวายผ้าวรรษาวาสิกพัสตรสำหรับวันนี้เกณฑ์พระเจ้าลูกเธอทำทั้งสิ้น พระฉันแล้วลูกเธอทรงถวายไทยธรรมแก่พระสงฆ์แล้ว ท้าวอินทรสุริยาถวายผ้าวรรษาสาวิกพัสตร ซึ่งเป็นของเกณฑ์เจ้าจอมแผ่นดินปัตยุบันนี้ แล้วเสด็จพระราชดำเนินไปที่ข้างวัดที่ฝังพระศพสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา ทรงทอดผ้าสดัปกรณ์และสมเด็จพระนางเจ้าทรงทอดแล้วเสด็จกลับพระบรมมหาราชวัง"

 การระลึกถึง 
21 ธันวาคม พ.ศ. 2430 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเททองหล่อพระพุทธรูป ณ พระที่นั่งอาภรณพิโมกขปราสาทในพระบรมมหาราชวัง ทรงอุทิศพระราชกุศลพระราชทานสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าพาหุรัตมณีมัย กรมพระเทพนารีรัตน์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา และพระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาคย์นารีรัตน์ ซึ่งพระพุทธรูปที่โปรดเกล้าฯ ให้สร้างเพื่ออุทิศแก่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภาเป็นพระพุทธรูปสมาธิประดิษฐานไว้ในวัดนิเวศธรรมประวัติ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ทุกวันที่ 31 พฤษภาคมจะมีพระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลอุทิศถวายสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวีและสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรรณาภรณ์เพ็ชรรัตน์ โสภางคทัศนิยลักษณ์ อรรควรราชกุมารี พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้เชิญพระอัฐิสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าพาหุรัตมณีมัย กรมพระเทพนารีรัตน์ พระรูปสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอิศริยาลงกรณ์ พระอัฐิสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าตรีเพ็ชรุตม์ธำรง พระรูปสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา และพระอัฐิพระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาคย์นารีรัตน์ออกตั้งด้วย

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม


 จิรวัฒน์ อุตตมะกุล, นายแพทย์. พระภรรยาเจ้า และสมเด็จเจ้าฟ้าในรัชกาลที่ 5. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ : ลายคำ, 2552

หมวดหมู่:พระราชธิดาในรัชกาลที่ 5
หมวดหมู่:สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 5
หมวดหมู่:เจ้าฟ้าหญิง
หมวดหมู่:เจ้านายไทยที่สิ้นพระชนม์ตั้งแต่ทรงพระเยาว์