ดอกดิน กัญญามาลย์

ดอกดิน กัญญามาลย์ (25 ตุลาคม พ.ศ. 2467 - 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2561) ชื่อเล่น ดินประวัติ ดอกดิน กัญญามาลย์นักแสดง ผู้กำกับภาพยนตร์ และผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์ชาวไทย  ได้รับรางวัลรางวัลนราธิป ประจำปี พ.ศ. 2550 และได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติจากคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติเป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์) ประจำปี พ.ศ. 2555

 ประวัติ 
 ภูมิหลัง 
ดอกดิน กัญญามาลย์ มีชื่อจริงว่า ธำรง กัญญามาลย์ เกิดเมื่อ 25 ตุลาคม พ.ศ.2467 เป็นบุตรคนสุดท้อง ในบรรดาพี่น้อง 4 คน ของนายพุฒ และนางแม้น กัญญามาลย์ บิดาทำงานรถไฟอยู่ฝ่ายซ่อมบำรุงและเป็นนักสวดคฤหัสถ์ ส่วนมารดาเป็นแม่ค้าขายข้าวแกง เริ่มเข้ารับการศึกษาระดับประถมศึกษาปีที่ 1 - 2 ที่โรงเรียนสะพานมอญพิทยาศึกษา ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 - 4 ที่โรงเรียนประชาบาล ต่อมาได้เข้าเป็นนักเรียนช่างหล่อของกรมรถไฟ เรียนอยู่หกเดือน ก็เข้าทำงานที่โรงงานมักกะสันของกรมรถไฟเป็นลูกจ้างรายวัน (ลูกจ้างเฉพาะงานในปัจจุบัน) เป็นช่างหล่อทองเหลือง, เหล็ก และอลูมิเนียม และในปีพ.ศ.2546 ได้รับปริญญาศิลปศาสตร์มหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (สื่อสารมวลชน) จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง

 เข้าสู่วงการแสดง 
พ.ศ.2477 หลังจากสำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษาปีที่ 4 ไม่ได้ศึกษาต่อเนื่องจากที่บ้านยากจน เพราะคุณพ่อออกจากการทำงานที่รถไฟแล้ว วันหนึ่งดอกดินมีโอกาสตามบิดาไปแสดงสวดคฤหัสถ์ จึงเริ่มสนใจในการแสดง ครูกู๋ บุนนาค เพื่อนของคุณพ่อ จึงได้ถ่ายทอดวิชาความรู้ให้ ในเบื้องต้นดอกดินรับบทเป็น ตัวตุ๊ย (ตัวตลก) จนเริ่มมีชื่อเสียง แต่เนื่องจากงานศพมีน้อย จึงหันไปแสดงจำอวด (หัสสนาฏกรรม) กับครูสุดใจ ศรีเบ็ญจา บุตรชายของครูกู๋ แสดงจนชำนาญจึงออกเดินสายไแต่างจังหวัด เป็นศิลปินเดี่ยวไปกับพวกคณะละครเร่ หรือ ละครร้อง ผู้แสดงจะเป็นหญิงล้วนยกเว้นตัวตลก ดอกดินตระเวนแสดงไปกับละครเร่เรื่อย ๆ จนถึงจังหวัดยะลาจึงหยุดพักช่วยพี่ชายขายก๋วยเตี๋ยวที่ยะลาอยูประมาณ 2 ปี

พ.ศ.2484 ได้กลับกรุงเทพฯ มาเริ่มงานใหม่กับละครเร่พัฒนากร ของหม่อมเจ้าอมรรัตน์ กฤดากร และได้ร่วมงานกับครูไพบูลย์ บุตรขันอีกด้วย ตระเวนแสดงไปเรื่อย ๆ จนถึงภูเก็ต คณะละครเร่วงแตกเพราะไม่มีพระเอก หม่อมเจ้าอมรรัตน์จึงชวนดอกดินไปอยู่วังท่าขาวที่จังหวัดสงขลา ขณะนั้นดอกดินมีชื่อเสียงมาก ในชื่อ “ดอกดินตลกทางใต้”  จนหลังสงครามโลกครั้งมี่ 2 สงบ ดอกดินได้เดินทางกลับกรุวเทพฯ และเริ่มงานกับคณะศิวารสณ์ ที่มีครูเนรมิตเป็นผู้กำกับการแสดง โดยทำหน้าที่ร้องเพลงสลับฉากหน้าม่านละครเวที จากนั้นในปี พ.ศ.2493 ได้แสดงเป็นตัวตลกให้กับอัศวินการละคร ของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล โดยใช้ชื่อว่า “ดอกดิน กัญญามาลย์”  เพราะตัวดำ และได้แสดงละครอื่น ๆ เรื่อยมา จนได้พบรักกับนางสาวบรรจง ชมกลิ่น

 ผู้กำกับการแสดง 
หลังแต่งงาน ดอกดินเริ่มสนใจในภาพยนตร์ เพราะเสี่ยซัว (พิสิฐ ตันสัจจา) เจ้าของศาลาเฉลิมไทย นำภาพยนตร์มาจากประเทศฮ่องกงให้ทำบทพากย์ ใช้ชื่อภาษาไทยว่า “กีฬาทีเด็ด” ประสบความสำเร็จ ได้กำไรเกือบ 6  แสนบาท เสี่ยซัวจึงไปซื้อภาพยนตร์จากสหรัฐอเมริกามาให้ทำบทพากย์อีก ทำให้ดอกดินมีโอกาสศึกษาการถ่ายทำภาพยนตร์ของอมเริกาจากสคริปภาพยนตร์ฝรั่งของเสี่ยซัว

พ.ศ. 2494 ดอกดินจึงเริ่มสร้างภาพยนตร์ 16 มม.ขาวดำเป็นเรื่องแรก ร่วมกับ สมพงษ์ พงษ์มิตรและล้อต๊อก จากนั้นได้ตั้งบริษัท กัญญามาลย์ภาพยนตร์ ขึ้นมีผลงานสร้างภาพยนตร์ทั้งสิ้น 32 เรื่อง มักเป็นภาพยนตร์บู๊ปนตลก มีเอกลักษณ์คือ การแสดงบทบาทตลกคู่ขวัญกับ อรสา อิศรางกูร ณ อยุธยา จนมีคำพูดที่ว่า “อรสาตัวขาว ๆ ดอกดินตัวดำ ๆ”  และเมื่อภาพยนตร์เรื่องใดมีรายได้เกิน 1 ล้านบาท จะทำป้ายโฆษณาขนาดใหญ่ และประชาสัมพันธ์ว่า "ล้านแล้ว...จ้า" ทุกครั้ง ตั้งแต่ภาพยนตร์เรื่อง นกน้อย (2507) เป็นต้นมา

ในจำนวนภาพยนตร์ 32 เรื่องของดอกดิน ทำรายได้เกิน 1 ล้านบาททั้งสิ้น 24 เรื่อง อีกทั้งยังเป็นคนตั้งชื่อให้ เพชรา เชาวราษฎร์ และนำพา มยุรา เศวตศิลา เข้าสู่วงการอีกด้วย

 ผลงานการแสดง 
 ละครเวที 
 2777 - 2493 : สวดคฤหัสถ์ จำอวด ละครเร่ 
 2494 : ขุนเหล็ก

 ภาพยนตร์ 
 สุภาพบุรุษอเวจี (2494)
สามเกลอถ่ายหนัง (2495)
สามเกลอเจอผี (2496)
สามเกลอกระยาจก (2496)
แม่ค้าปลาสด (2496)
ราชาธิราช ตอน ศึกพระเจ้ากรุงจีน (2496)
จอมหิว (2496)
เจ้าสาวชาวไร่ (2497)
ธิดายาจก (2497)
แม่ค้าหาบเร่ (2497)
สร้อยฟ้าขายตัว (2498)
หญิงคนชั่ว (2498)
สาวเวียงฟ้า (2498)
อัศวินเหล็ก (2498)
สุดที่รัก (2498)
นางแก้ว (2498)
เสียแรงรัก (2499)
เศรษฐีอนาถา (2499)
สามรักในปารีส (2499)
นเรศวรมหาราช (2500)
แก้วกัลยา (2500)
มังกรทอง (2500)
เห่าดง (2501)
แววมยุรา (2501)
ไกรทอง (2501)
บุกแหลก (2501)
ลบลายเสือ (2501)
นักรักนักสู้ (2501)
พล นิกร กิมหงวน ตอน เวทีถล่มและพิชิตเมีย (2501)
ดาวคลี่ (2502)
สี่คิงส์ (2502)
แม่นาคพระโขนง (2502)
วนาลี (2502)
กล่อมกากี (2502)
หนึ่งน้องนางเดียว (2502)
คนองปืน (2502)
กิโมโน (2502)
สุดชีวิต (2503)
ยอดเดี่ยว (2503)
สาวดาวเทียม (2503)
มังกรหยก (2504)
บันทึกรักของพิมพ์ฉวี (2505)
อ้อมอกสวรรค์ (2505)
วิญญาณรักแม่นาค (2505)
โจรแพรแดง (2505)
จอมใจเวียงฟ้า (2505)
รุ่งทิพย์ (2505)
สิงห์โตหยก (2505)
วัยรุ่นวัยคนอง (2505)
แพนน้อย (2506)
หนึ่งในทรวง (2506)
ฝนแรก (2506)
นกน้อย (2507)
เทพบุตรนักเลง (2508)
ลมหวน (2508)
ศึกเสือไทย (2508)
เงิน เงิน เงิน (2508)
กาเหว่า (2509)
น้อยไจยา (2509)
ลมหนาว (2509)
พิมพิลาไล (2509)
แสงเทียน (2509)
นกเอี้ยง (2509)
ปิ่นรัก (2510)
จุฬาตรีคูณ (2510)
เหนือเกล้า (2510)
มดแดง (2510)
ปูจ๋า (2510)
กบเต้น (2511)
ดอกอ้อ (2511)
น้ำอ้อย (2511)
ลมเหนือ (2512)
 ไทยน้อย (2512)
 ละครเร่ (2512)
 ไทยใหญ่ (2513)
 หวานใจ (2513)
ม้ามืด (2513)
 เรือมนุษย์ (2513)
 ไก่นา (2514)
 ไอ้ทุย (2514)
 เชียงตุง (2515)
 สายฝน (2516)
 คนกินเมีย (2517)
 แหม่มจ๋า (2518)
 มือปืนพ่อลูกอ่อน (2518)
 กุ้งนาง (2519)
 สิงห์สำออย (2520)
 แม่ดอกกัญชา (2520)
 ไอ้ 8 นิ้ว (2521) 
 ขโมยที่รัก (2521) 
 แม่เขียวหวาน (2522) 
 ย.ยอดยุ่ง (2523)  
 นกน้อย (2524) 
 เฮงสองร้อยปี (2525) 
 สาวแดดเดียว (2526)

 ผลงานการสร้างภาพยนตร์ 
 ผลงานการสร้างภาพยนตร์ในช่วงก่อน 2506 
 สามเกลอถ่ายหนัง (2495) (สร้างและกำกับร่วมกับสมพงษ์และล้อต๊อก)
 เจ้าสาวชาวไร่ (2497)
 ผลงานการสร้างภาพยนตร์ในนามกัญญามาลย์ภาพยนตร์ 
 แพนน้อย (2506)
ฝนแรก (2506)
 นกน้อย (2507)
 ลมหวน (2508)
 แสงเทียน (2509)
 นกเอี้ยง (2509)
 มดแดง (2510)
 ปูจ๋า (2510)
 กบเต้น (2511)
 ดอกอ้อ (2511)
 ลมเหนือ (2512)
 ไทยน้อย (2512)
 ไทยใหญ่ (2513)
 ม้ามืด (2513)
 ไอ้ทุย (2514)
 ไก่นา (2514)
 เชียงตุง (2515)
 สายฝน (2516)
 คนกินเมีย (2517)
 แหม่มจ๋า (2518)
 มือปืนพ่อลูกอ่อน (2518)
 กุ้งนาง (2519)
 สิงห์สำออย (2520)
 แม่ดอกกัญชา (2520)
 ไอ้ 8 นิ้ว (2521) 
 แม่เขียวหวาน (2522) 
 ย.ยอดยุ่ง (2523)  
 นกน้อย (2524) 
 เฮงสองร้อยปี (2525) 
 สาวแดดเดียว (2526)

 ผลงานกำกับภาพยนตร์ 

 สามเกลอถ่ายหนัง (2495) (กำกับในนามสามชาย) (สร้างและกำกับร่วมกับสมพงษ์และล้อต๊อก)
 สามเกลอเจอผี (2496)
 สามเกลอเจอจานผี (2496)
 เจ้าสาวชาวไร่ (2497)
 สร้อยฟ้าขายตัว (2498)
 เสียแรงรัก (2499)
 ดาวคลี่ (2502)
 นกน้อย (2507)
 ลมหวน (2508)
 กาเหว่า (2509)
 น้อยไจยา (2509)
 พิมพิลาไล (2509)
 แสงเทียน (2509)
 นกเอี้ยง (2509)
 ปิ่นรัก (2510)
 จุฬาตรีคูณ (2510)
 มดแดง (2510)
 ปูจ๋า (2510)
 กบเต้น (2511)
 ดอกอ้อ (2511)
 น้ำอ้อย (2511)
 ลมเหนือ (2512)
 ไทยน้อย (2512)
 ไทยใหญ่ (2513)
 ม้ามืด (2513)
 เรือมนุษย์ (2513)
 ไอ้ทุย (2514)
 ไก่นา (2514)
 เชียงตุง (2515)
 สายฝน (2516)
 คนกินเมีย (2517)
 แหม่มจ๋า (2518)
 มือปืนพ่อลูกอ่อน (2518)
 กุ้งนาง (2519)
 สิงห์สำออย (2520)
 แม่ดอกกัญชา (2520)
 ไอ้ 8 นิ้ว (2521) 
 ขโมยที่รัก (2521) 
 แม่เขียวหวาน (2522) 
 ย.ยอดยุ่ง (2523)  
 นกน้อย (2524) 
 เฮงสองร้อยปี (2525) 
 สาวแดดเดียว (2526)

 ผลงานอื่น ๆ 
 ขับร้องเพลง 
 เพลงนกน้อย (ประกอบภาพยนตร์เรื่องนกน้อย พ.ศ.2507)
 เพลงสินในน้ำ (ประกอบภาพยนตร์เรื่องปูจ๋า พ.ศ.2510)
 เพลงมดแดง (ประกอบภาพยนตร์เรื่องมดแดง พ.ศ.2510)
 เพลงกบเต้น (ประกอบภาพยนตร์กบเต้น พ.ศ.2511)
 เพลงบัวใบบอน (ประกอบภาพยนตร์เรื่องไอ้ทุย พ.ศ.2514)
 เพลงพุดตาน (ประกอบภาพยนตร์เรื่องพุดตาน พ.ศ.2514)
 เพลงสายฝน (ประกอบภาพยนตร์เรื่องสายฝน พ.ศ.2516)
 เพลงแม่ดอกกัญชา (ประกอบภาพยนตร์เรื่องแม่ดอกกัญชา พ.ศ.2520)
 เพลงเรือนแพสลัม (ประกอบภาพยนตร์เรื่องย.ยอดยุ่ง พ.ศ.2523)

 พิธีกร 
 ดอกดินพาเหรด ช่อง 5
 คู่ทรหด ช่อง 5

 เสียชีวิต 
ดอกดิน กัญญามาลย์ ได้ถึงแก่กรรม เมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2561 เวลาประมาณ 02.00 น. ที่โรงพยาบาลวิชัยยุทธ แขวงพญาไท เขตพญาไท กรุงเทพมหานคร เนื่องจากหัวใจล้มเหลวเฉียบพลัน (โรคชรา) สิริอายุ 93 ปี 7 เดือนสิ้นแล้ว! “ดอกดิน กัญญามาลย์” ศิลปินแห่งชาติศิลปะการแสดง ทั้งนี้ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ได้เสด็จฟังสวดพระอภิธรรมศพเป็นการส่วนพระองค์ และมีพิธีพระราชทานเพลิงศพ เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ. 2561 ณ วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร แขวงบางขุนพรหม เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ประจำปี ๒๕๕๖ (ในโอกาสพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ ธันวาคม ๒๕๕๖ จำนวน ๖,๖๖๐ ราย) เล่ม ๑๓๐ ตอนที่ ๒๓ ข ราชกิจจานุเบกษา ๒๔ ตุลาคม ๒๕๕๖ หน้า ๑๐๕

 อ้างอิง 


หมวดหมู่:ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง
หมวดหมู่:ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงชายชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงตลกชายไทย
หมวดหมู่:นักแต่งเพลงลูกกรุง
หมวดหมู่:นักแสดงตลกไทย
หมวดหมู่:นักแสดงลิเก
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จ.ภ.
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากภาวะหัวใจล้มเหลว
หมวดหมู่:ผู้ได้รับรางวัลสุพรรณหงส์เกียรติยศ
หมวดหมู่:ผู้ชนะรางวัลนักแสดงประกอบชายยอดเยี่ยมพระสุรัสวดี