พระยมี

พระยมี  () เป็นเทวีในศาสนาฮินดู ผู้ดูแลและรักษาแม่น้ำยมุนาและเป็นเทพแห่งน้ำ หรืออีกพระนามคือ กลินทิ () ในปรัมปราวิทยาฮินดู เชื่อว่าพระองค์เกี่ยวข้องกับพระกฤษณะ และเป็นฝาแฝดคู่กับพระยม ได้รับความนิยมในการบูชาในฐานะเทพแห่งน้ำคู่กับพระแม่คงคาและพระสุรัสวดี ในประเทศไทยพระนามของพระนางเป็นหนึ่งสระศักดิ์สิทธิ์ทั้งสี่สำหรับใช้แทนแม่น้ำยมุนาและในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระมหากษัตริย์ไทย

 ประติมานวิทยา 
ในประติมานวิทยา พระนางยมุนามักจะปรากฏพระองค์คู่กับพระแม่คงคาในฐานะผู้รักษาและพิทักษ์เทวสถานเพื่อชำระล้างและขจัดอาถรรพณ์ของผู้ที่จะเข้ามาสักการะบูชาให้บริสุทธิ์ ในจิตรกรรมของประติมากรรมพระนางจะมีผิวสีคล้ำและทรงพาหนะเป็นเต่าในศิลปะโบราณมักจะทรงประทับยืนตริภังค์และทรงสัญญาลักษณ์หม้อปูรณฆฏะในหัตถ์ข้างหนึ่ง ส่วนในศิลปะประเพณีนิยมอินเดียในปัจจุบันมักจะทรงเทพอาวุธคือบัวและปุษปะมาลา (พวงมาลัย)

 เทวสถาน 
 สระศักดิ์สิทธิ์ทั้งสี่ - ตั้งตามชื่อแม่น้ำยมุนาและถือเป็นตัวแทนของพระนาง ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อพระองค์เสด็จพระราชดำเนินไปประเทศอินเดีย ในปี พ.ศ. 2415 ทรงได้นำน้ำปัญจมหานทีที่มีการบันทึกในตำราของพราหมณ์ กลับมายังประเทศสยามด้วย และในปี พ.ศ. 2416 เมื่อพระองค์ได้รับราชาภิเษกเป็นครั้งที่ 2 น้ำสรงมุรธาภิเษก จึงเพิ่มน้ำปัญจมหานทีลงในน้ำเบญจสุทธิคงคาและน้ำในสระศักดิ์สิทธิ์ทั้งสี่ ของเมืองสุพรรณบุรีด้วย
 เทวรูปพระแม่ยุมนา - ในฐานะผู้รักษาและพิทักษ์ตาเลชุภวานีมนเทียร พระราชวังปาตัน ประเทศเนปาล
 ยมุโนตรี - เทวสถานอุทิศแก่พระยมุนาในรัฐอุตตราขัณฑ์ เป็นแหล่งต้นน้ำของแม่น้ำยมุนา
 ยมุนาเทวีมนเทียร - เมืองมถุรา รัฐอุตตรประเทศ ริมแม่น้ำแม่น้ำยมุนา วังน้ำวนสังคัมhttps://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/Yum-Yamuna-Temple/ps47615631.cms
 ประติมากรรมนูนต่ำในถ้ำเอลโลรา - เมืองออรังกบาด รัฐมหาราษฏระ ปรากฏพระองค์ร่วมกับพระแม่คงคาและพระสุรัสวดีในฐานะเทพแห่งน้ำจากคตินิยมในวังน้ำวนสังคัมhttp://oknation.nationtv.tv/blog/supawan/2016/09/10/entry-1

 ปรัมปราวิทยา 
ในมหาภารตะ เมื่อนางเทวกีประสูติพระกฤษณะ ท้าววาสุเทพซึ่งเป็นราชบิดาได้นำพระกฤษณะกุมารหนีออกจากคุกของพระยากังสะ และหนีโดยการข้ามแม่น้ำยมุนา ซึ่งเทพียมุนาได้มาอภิบาลและคุ้มครองพระกฤษณะกุมาร และท้าววาสุเทพ จนปลอดภัย

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:เทพแห่งน้ำ
หมวดหมู่:เทวีในศาสนาฮินดู