จงโฮย

จงโฮย (ค.ศ. 225 – 3 มีนาคม ค.ศ. 264) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า จง ฮุ่ย () ชื่อรอง ชื่อจี้ () เป็นนักอักษรวิจิตร นักเขียนความเรียง ขุนพล และขุนนางของรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊กของจีน จงโฮยเป็นบุตรชายคนเล็กของจาง ชางผู (張昌蒲) ที่เกิดกับจงฮิวผู้ดำรงตำแหน่งเป็นราชครู (太傅 ไท่ฟู่) ในราชสำนักวุยก๊ก จงโฮยเป็นที่รู้จักในเรื่องความรอบรู้และเฉลียวฉลาดตั้งแต่วัยเยาว์ จงโฮยขึ้นมาโดดเด่นในช่วงคริสต์ทศวรรษ 250 เมื่อจงโฮยได้เป็นผู้ช่วยคนสนิทของสุมาเจียวผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์และผู้ปกครองโดยพฤตินัยของวุยก๊ก จงโฮยแนะนำสุมาเจียวถึงวิธีการปราบกบฏสามครั้งในฉิวฉุนตั้งแต่ปี ค.ศ. 257 ถึง ค.ศ. 258 และได้รับความนับถืออย่างสูงจากสุมาเจียว ด้วยความช่วยเหลือของสุมาเจียวทำให้จงโฮยได้เลื่อนตำแหน่งขึ้นไปเรื่อย ๆ และกลายเป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญของราชสำนักวุยก๊ก

ในปี ค.ศ. 263 ราชสำนักวุยก๊กออกคำสั่งให้จงโฮย เตงงาย และจูกัดสูนำทัพแยกกันเข้าโจมตีและพิชิตจ๊กก๊กที่เป็นรัฐอริของวุยก๊ก ระหว่างและหลังการทัพกับจ๊กก๊ก จงโฮยใส่ร่ายจูกัดสูและเตงงายในข้อหาที่ขี้ขลาดในการรบสำหรับจูกัดสู และข้อหากบฏสำหรับเตงงาย แล้วเข้ากุมอำนาจบัญชากำลังทหารของทั้งสอง หลังจ๊กก๊กยอมจำนนต่อวุยก๊กในปี ค.ศ. 263 จงโฮยก็มีอำนาจเต็มในการบัญชาการทัพวุยก๊กทั้งหมดที่อยู่ในอาณาเขตของจ๊กก๊กเดิม ในปี ค.ศ. 264 จงโฮยเริ่มก่อกบฏต่อต้านสุมาเจียว โดยได้รับการหนุนหลังจากเกียงอุยอดีตขุนพลของจ๊กก๊ก แต่การก่อกบฏล้มเหลวเพราะแผนการของจงโฮยที่จะกวาดล้างนายทหารหลายคนของวุยก๊ก (เพราะจงโฮยระแวงว่านายทหารเหล่านี้จะไม่สนับสนุนตน) รั่วไหล เหล่านายทหารหลบหนีการควบคุมตัว แล้วรวบรวมกลุ่มทหารของพวกตนก่อการต่อต้านจงโฮย สังหารได้ทั้งจงโฮยและเกียงอุยในที่สุด

 ประวัติช่วงต้นและการรับราชการ 
บ้านเกิดบรรพบุรุษของจงโฮยคือในอำเภอฉางเช่อ ( ฉางเช่อเซี่ยน) เมืองเองฉวน ( อิ่งชฺวานจฺวิ้น) ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันออกของนครฉางเก่อ มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน จงโฮยเป็นบุตรชายคนเล็กของจงฮิวผู้ดำรงตำแหน่งเป็นราชครู ( ไท่ผู่) ในราชสำนักวุยก๊ก จงโฮยในวัยเยาว์มีชื่อเสียงในเรื่องความรอบรู้และฉลาดหลักแหลม(鍾會字士季，潁川長社人，太傅繇小子也。少敏惠夙成。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28. มารดาของจงโฮยคือจาง ชางผู (張昌蒲) เป็นที่รู้จักในเรื่องความเข้มงวดต่อบุตรชายของตน และเรื่องการมีบทบาทสำคัญในการศึกษาในช่วงต้นของบุตรชาย

เจียวเจ้ขุนนางวุยก๊กเขียนในงานเขียนหนึ่งของตนว่าเราสามารถบอกบุคลิกลักษณะของบุคคลได้โดยการสังเกตรูม่านตาของบุคคลนั้น ๆ เมื่อจงโฮยอายุ 4 ปี จงฮิวผู้บิดาส่งจงโฮยไปพบเจียวเจ้ เจียวเจ้สังเกตได้ว่าเด็กชายจงโฮยไม่ธรรมดา เมื่อจงโฮยเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ ก็มีชื่อเสียงในเรื่องการทำงานหนัก อ่านหนังสือมาก และเชี่ยวชาญศิลปะหลายประเภท ในช่วงศักราชเจิ้งฉื่อ (正始; ค.ศ. 240–249) ในรัชสมัยของโจฮอง จงโฮยรับราชการเป็นเจ้าพนักงานห้องสมุดหลวง ( มี่ชูหลาง) และภายหลังได้เลื่อนขึ้นเป็นเจ้าพนักงานสำนักราชเลขาธิการราชวังและราชเลขาธิการ ( ช่างชูจงชูชื่อหลาง) จงโฮยได้รับการตั้งให้มีบรรดาศักดิ์กวนไล่เหา ( กวานเน่ย์โหว) เมื่อโจมอขึ้นครองราชย์ในปี ค.ศ. 254(中護軍蔣濟著論，謂「觀其眸子，足以知人。」會年五歲，繇遣見濟，濟甚異之，曰：「非常人也。」及壯，有才數技藝，而愽學精練名理，以夜續晝，由是獲聲譽。正始中，以為秘書郎，遷尚書中書侍郎。高貴鄉公即尊位，賜爵關內侯。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

จงโฮยศึกตำราอี้จิง หลังการเสียชีวิตของจงโฮย มีการค้นพบตำรา 20 เล่มชื่อว่า เต้าลุ่น () ในบ้านของจงโฮย ตำรานี้เชื่อว่าเขียนโดยจงโฮย มีเนื้อหาที่อภิปรายหลักปรัชญาทั้งนิตินิยมและตรรกนิยม แม้ว่าชื่อตำราจะบ่งบอกว่าเป็นเรื่องเกี่ยวกับลัทธิเต๋า (道 เต้า) ก็ตาม เมื่อจงโฮยเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ ชื่อเสียงของจงโฮยก็ทัดเทียมกับนักปรัชญาหวาง ปี้ (王弼) ที่มีอายุไล่เลี่ยกัน(會常論易無玄體、才性同異。及會死後，於會家得書二十篇，名曰道論，而實刑名家也，其文似會。初，會弱冠與山陽王弼並知名。弼好論儒道，辭才逸辯，注易及老子，為尚書郎，年二十餘卒。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28. 

 ได้รับความสนใจจากสุมาสู 
ชื่อ-ยฺหวี่ (世語) บันทึกเหตุการณ์ที่จงโฮยได้รับความสนใจจากสุมาสูผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งวุยก๊ก สุมาสูสั่งให้งีสง ( ยฺหวี ซง) หัวหน้าสำนักราชเลขาธิการ ( ช่างชูลิ่ง) ให้ร่างฎีกา สุมาสูยังไม่พอใจหลังอ่านร่างของงีสงและสั่งให้งีสงเขียนใหม่ งีสงคิดไม่ออกว่าจะเขียนฎีกาให้ดีขึ้นอย่างไร ขบคิดแล้วขบคิดอีกจนรู้สึกเศร้าหมอง จงโฮยเห็นว่างีสงดูกังวลจึงเสนอตัวช่วยเหลือและเปลี่ยนคำ 5 คำในฎีกา งีสงรู้สึกยินดีหลังดูการแก้ไขของจงโฮยจึงเสนอร่างที่แก้ไขแล้วนี้ให้กับสุมาสูในภายหลัง หลังสุมาสูอ่านร่างก็ถามงีสงว่า "ท่านไม่ใช่ผู้แก้ไขส่วนเหล่านี้ ใครเป็นผู้แก้ไข" งีสงตอบว่า "เป็นจงโฮย ข้าพเจ้าอยากแนะนำเขาให้นายท่าน บัดนี้เมื่อท่านถามมา ข้าก็จะไม่เก็บเขาไว้กับตัวอีก" สุมาสูกล่าวว่า "เขาสามารถรับความรับผิดชอบที่ใหญ่หลวงกว่านี้ได้ จงเรียกตัวเขามา" เมื่องีสงกลับไปบอกจงโฮยว่าสุมาสูต้องการพบตัว จงโฮยถามเรื่องความสามารถของสุมาสู งีสงตอบว่า "ท่านผู้นั้นรอบรู้ ฉลาดหลักแหลม และมีความสามารถหลากหลาย" จงโฮยอยู่กับบ้านเป็นเวลาประมาณสิบวัน ในช่วงเวลานั้นจงโฮยปฏิเสธที่จะรับแขกใด ๆ และคิดอย่างรอบคอบว่าตนจะพูดอะไรกับสุมาสู ในวันที่จงโฮยเข้าพบสุมาสู จงโฮยเข้ามาในจวนของสุมาสูแต่เช้าตรู่และออกมาในเวลาเที่ยงคืน หลังจงโฮยจากไป สุมาสูกล่าวว่า "เขามีความสามารถยอดเยี่ยมโดยแท้ที่จะสามารถช่วยเหลือผู้ปกครองได้"(世語曰：司馬景王命中書令虞松作表，再呈輒不可意，命松更定。以經時，松思竭不能改，心苦之，形於顏色。會察其有憂，問松，松以實荅。會取視，為定五字。松恱服，以呈景王，王曰：「不當爾邪，誰所定也？」松曰：「鍾會。向亦欲啟之，會公見問，不敢饕其能。」王曰：「如此，可大用，可令來。」會問松王所能，松曰：「博學明識，無所不貫。」會乃絕賔客，精思十日，平旦入見，至鼓二乃出。出後，王獨拊手歎息曰：「此真王佐材也！」) อรรถาธิบายจากเว่ยชื่อชุนชิวในสามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

เผย์ ซงจือตั้งข้อสงสัยต่อเรื่องราวในชื่อ-ยฺหวี่ เห็นว่าไม่น่าเป็นไปได้ที่งีสงจะต้องแนะนำจงโฮยให้กับสุมาสู เพราะสุมาสูคงต้องเคยได้ยินชื่อจงโฮยมาก่อนด้วยเหตุผลต่อไปนี้ ประการแรก จงโฮยมีพื้นเพมาจากตระกูลขุนนาง ประการที่ 2 จงโฮยมีชื่อเสียงอยู่แล้วตั้งแต่อยู่ในวัยเยาว์ ประการที่ 3 จงโฮยเริ่มรับราชการกับวุยก๊กทันทีที่เข้าสู่วัยผู้ใหญ่ เผย์ ซงจือยังเห็นว่าเป็นไปไม่ได้ที่ใครก็ตามที่เพียงแค่การอ่านงานเขียนชิ้นหนึ่งจะสามารถบอกได้ว่าบุคคลที่แก้ไขคำเพียงไม่กี่คำในงานเขียนนี้จะมีความสามารถที่จะรับความผิดชอบที่ใหญ่หลวงกว่านี้ได้(臣松之以為鍾會名公之子，聲譽夙著，弱冠登朝，已歷顯仕，景王為相，何容不悉，而方於定虞松表然後乃蒙接引乎？設使先不相識，但見五字而便知可大用，雖聖人其猶病諸，而況景王哉？) อรรถาธิบายของเผย์ ซงจือในสามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 บทบาทในการปราบกบฏที่ฉิวฉุน 

 การขึ้นสู่อำนาจของสุมาเจียว 

ในปี ค.ศ. 255จือจื้อทงเจี้ยน เล่มที่ 76. ขุนพลวุยก๊กบู๊ขิวเขียมและบุนขิมเริ่มก่อกบฏในอำเภอฉิวฉุน (壽春 โช่วชุน; ปัจจุบันคืออำเภอโช่ว มณฑลอานฮุย) สุมาสูนำทัพหลวงวุยก๊กไปปราบกบฏ โดยจงโฮยติดตามสุมาสูไปในฐานะนายทหารผู้ช่วย สุมาเจียวน้องชายของสุมาสูนำอีกทัพหนึ่งตามมาสนับสนุน สุมาสูเสียชีวิตในฮูโต๋ (許昌 สฺวี่ชาง; ปัจจุบันคือนครสฺวี่ชาง มณฑลเหอหนาน) หลังปราบกบฏสำเร็จ สุมาเจียวได้สืบทอดอำนาจของสุมาสูและได้บัญชาการกำลังทหารของสุมาสู เวลานั้นโจมอจักรพรรดิวุยก๊กมีรับสั่งให้สุมาเจียวยังคงอยู่ที่ฮูโต๋และให้เปาต้านนำทัพกลับมายังนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 ลั่วหยาง) จงโฮยร่วมกับเปาต้านโน้มน้าวให้สุมาเจียวไม่ทำตามรับสั่งของจักรพรรดิและให้นำกำลังพลไปประจำการอยู่ทางใต้ของแม่น้ำลกซุย ( ลั่วฉุ่ย) ใกล้กับนครลกเอี๋ยง สุมาเจียวขึ้นเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์คนใหม่และยังคงกุมอำนาจราชสำนักวุยก๊กเหมือนอย่างที่พี่ชายทำ จงโฮยได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าพนักงานสำนักประตูเหลือง ( หฺวางเหมินชื่อหลาง) และได้รับบรรดาศักดิ์เป็น "ตงอู่ถิงโหว" () มีศักดินา 300 ครัวเรือน(毌丘儉作亂，大將軍司馬景王東征，會從，典知密事，衞將軍司馬文王為大軍後繼。景王薨於許昌，文王緫統六軍，會謀謨帷幄。時中詔勑尚書傅嘏，以東南新定，權留衞將軍屯許昌為內外之援，令嘏率諸軍還。會與嘏謀，使嘏表上，輒與衞將軍俱發，還到雒水南屯住。於是朝廷拜文王為大將軍、輔政，會遷黃門侍郎，封東武亭侯，邑三百戶。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 ช่วยเหลือในการปราบกบฏจูกัดเอี๋ยน 

ในปี ค.ศ. 257 ราชสำนักวุยก๊กเรียกตัวขุนพลจูกัดเอี๋ยนที่ประจำการอยู่ที่อำเภอฉิวฉุนให้กลับมาลกเอี๋ยงเพื่อมารับตำแหน่งเป็นเสนาบดีโยธาธิการ ( ซือคง) เวลานั้นจงโฮยกำลังอยู่ในช่วงไว้ทุกข์เพราะมารดาเพิ่งเสียชีวิต แต่จงโฮยก็หยุดไว้ทุกข์ทันทีและไปเตือนสุมาเจียวว่าตนคาดการณ์ว่าจูกัดเอี๋ยนจะไม่ปฏิบัติตามคำสั่ง สุมาเจียวเห็นว่าการเปลี่ยนแปลงคำสั่งเป็นการยุ่งยากเพราะได้ส่งไปแล้ว จึงไม่ได้ดำเนินการใด ๆ ภายหลังจูกัดเอี๋ยนเริ่มก่อกบฏที่ฉิวฉุน จงโฮยติดตามสุมาเจียวที่นำทัพหลวงไปโจมตีกบฏ(甘露二年，徵諸葛誕為司空，時會喪寧在家，策誕必不從命，馳白文王。文王以事已施行，不復追改。及誕反，車駕住項，文王至壽春，會復從行。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

เมื่อจูกัดเอี๋ยนก่อกบฏในฉิวฉุน ซุนหลิมผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งง่อก๊กที่เป็นรัฐอริของวุยก๊กสั่งให้ขุนพลจวนเต๊ก ( เฉฺวียน อี้) และคนอื่น ๆ ให้นำทัพง่อก๊กไปสนับสนุนจูกัดเอี๋ยน ในช่วงเวลานั้น หลานอาของจวนเต๊กคือจวนฮุย ( เฉฺวียน อี) และเฉฺวียน อี๋ () อยู่ที่นครหลวงเกี๋ยนเงียบ (建業 เจี้ยนเย่; ปัจจุบันคือนครหนานจิง มณฑลเจียงซู) เกิดทะเลาะกับสมาชิกในครอบครัว จวนฮุยและเฉฺวียน อี๋จึงพามารดาและผู้ติดตามแปรพักตร์เข้าด้วยวุยก๊ก จงโฮยทราบข่าวเรื่องการแปรพักตร์ของของทั้งสอง จึงแนะนำสุมาเจียวให้บอกจวนฮุยและเฉฺวียน อี๋ให้เรียนจดหมายลับไปถึงจวนเต๊กและลวงว่าาผู้คนในง่อก๊กไม่พอใจที่จวนเต๊กและคนอื่น ๆ ไม่สามารถเอาชนะทหารข้าศึกที่กำลังปิดล้อมฉิวฉุนได้ และคิดจะใช้เรื่องนี้ในการสังหารสมาชิกในครอบครัวของจวนเต๊กและคนอื่น ๆ แล้วจึงยอมจำนนต่อวุยก๊ก จวนเต๊กได้รับจดหมายก็รู้สึกกลัวจึงนำกำลังทหารของตนไปยอมตำนนต่อสุมาเจียว กลุ่มกบฏของจูกัดเอี๋ยนที่ขาดกำลังสนับสนุนจากง่อก๊กจึงถูกทัพสุมาเจียวตีแตกพ่ายและอำเภอฉิวฉุนก็ถูกยึดคืนกลับมาเป็นของวุยก๊ก จงโฮยได้รับการยกย่องจากสุมาเจียวมากขึ้นจากความสำเร็จของแผนการของจงโฮย ผู้คนในช่วงเวลานั้นเปรียบเทียบจงโฮยกับเตียงเหลียง (張良 จาง เหลียง) นักยุทธศาสตร์ผู้รับใช้จักรพรรดิฮั่นโกโจ (漢高祖 ฮั่นเกาจู่) ผู้ก่อตั้งราชวงศ์ฮั่น(初，吳大將全琮，孫權之婚親重臣也，琮子懌、孫靜、從子端、翩、緝等，皆將兵來救誕。懌兄子輝、儀留建業，與其家內爭訟，携其母，將部曲數十家渡江，自歸文王。會建策，密為輝、儀作書，使輝、儀所親信齎入城告懌等，說吳中怒懌等不能拔壽春，欲盡誅諸將家，故逃來歸命。懌等恐懼，遂將所領開東城門出降，皆蒙封寵，城中由是乖離。壽春之破，會謀居多，親待日隆，時人謂之子房。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

หลังจงโฮยกลับมาลกเอี๋ยง ราชสำนักวุยก๊กเสนอตำแหน่งให้จงโฮยเป็นเสนาบดีกรมราชรถ ( ไท่ผู) แต่จงโฮยปฏิเสธข้อเสนอและเลือกจะเป็นเสมียนในสำนักของสุมาเจียว จงโฮยเป็นหนึ่งในผู้ช่วยคนสนิทของสุมาเจียว ภายหลังราชสำนักต้องการแต่งตั้งให้จงโฮยมีบรรดาศักดิ์เป็น "เฉินโหว" () เพื่อเป็นเกียรติแก่จงโฮยจากความดีความชอบในการปราบกบฏจูกัดเอี๋ยน แต่จงโฮยปฏิเสธการรับบรรดาศักดิ์ ราชสำนักเคารพการตัดสินใจของจงโฮยและแต่งตั้งให้เป็นนายกองพันมณฑลราชธานี ( ซือลี่เซี่ยวเว่ย์) แทน จงโฮยยังคงมีส่วนร่วมอย่างมากในทางการเมืองในราชสำนักแม้ว่าตัวจงโฮยเองจะไม่ได้รับราชการในราชสำนักก็ตาม จงโฮยยังมีบทบาทสำคัญในการยุยงให้สุมาเจียวสั่งประหารชีวิตจี คาง (嵇康)(軍還，遷為太僕，固辭不就。以中郎在大將軍府管記室事，為腹心之任。以討諸葛誕功，進爵陳侯，屢讓不受。詔曰：「會典綜軍事，參同計策，料敵制勝，有謀謨之勳，而推寵固讓，辭指款實，前後累重，志不可奪。夫成功不處，古人所重，其聽會所執，以成其美。」遷司隷校尉。雖在外司，時政損益，當世與奪，無不綜與。嵇康等見誅，皆會謀也。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 การพิชิตจ๊กก๊ก 

 การวางกลยุทธ์และการเปิดศึก 
ระหว่างปี ค.ศ. 247 และ ค.ศ. 262 เกียงอุยขุนพลของจ๊กก๊กที่เป็นรัฐอริของวุยก๊กนำทัพบุกโจมตีชายแดนด้านตะวันตกของวุยก๊กหลายครั้ง แต่ไม่สามารถยึดครองดินแดนได้มากนัก สุมาเจียวเห็นว่าจ๊กก๊กอ่อนแอและขาดแคลนทรัพยากรหลังการทำศึกเหล่านี้ ดังนั้นสุมาเจียวจึงต้องการจะทำการบุกครั้งใหญ่เพื่อพิชิตจ๊กก๊ก ในบรรดาคนที่สุมาเจียวปรึกษา มีเพียงจงโฮยที่เห็นด้วยว่าจ๊กก๊กสามารถพิชิตได้ จงโฮยช่วยเหลือสุมาเจียวในการกำหนดกลยุทธ์ในการพิชิตจ๊กก๊ก(文王以蜀大將姜維屢擾邊陲，料蜀國小民疲，資力單竭，欲大舉圖蜀。惟會亦以為蜀可取，豫共籌度地形，考論事勢。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

ในฤดูหนาวของปี ค.ศ. 262–263 จงโฮยได้รบการแต่งตั้งเป็นขุนพลพิทักษ์ภาคตะวันตก ( เจิ้นซีเจียงจฺวิน) และได้รับอาญาสิทธิ์ในการจัดการราชการทหารในภูมิภาคกวนต๋ง (關中 กวานจง) สุมาเจียวยังได้ระดมกำลังทหารจากหลายมณฑลในวุยก๊ก และสั่งให้ต๋องจูกำกับดูแลการสร้างเรือรบในการเตรียมความพร้อมเพื่อการบุกง่อก๊กที่เป็นอีกหนึ่งรัฐอริของวุยก๊ก(景元三年冬，以會為鎮西將軍、假節都督關中諸軍事。文王勑青、徐、兖、豫、荊、揚諸州，並使作船，又令唐咨作浮海大船，外為將伐吳者。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

ในฤดูใบไม้ร่วงของปี ค.ศ. 263 ราชสำนักวุยก๊กออกพระราชโองการให้เตงงายและจูกัดสูนำกำลังพล 30,000 นายเข้าโจมตีจ๊กก๊กจากสองทิศทาง โดยทัพของเตงงายจะผ่านกานซง (甘松; ทางตะวันออกเฉียงใต้ของ อำเภอเตี๋ยปู้ มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และท่าจง (沓中; ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอโจวชฺวี มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และเข้าโจมตีกำลังทหารของเกียงอุย ทัพของจูกัดสูจะผ่านสะพานอู่เจีย (武街橋 อู่เจียเฉียว; ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอเหวิน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และสกัดทางถอยของเกียงอุย จงโฮยนำอีกทัพกำลังพล 100,000 นาย เข้าอาณาเขตของจ๊กก๊กผ่านหุบเขาเสียดก๊ก (斜谷 เสียกู่; ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอำเภอเหมย์ มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) และหุบเขาล่อก๊ก (駱谷 ลั่วกู่; ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอำเภอโจวจื้อ มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน)(四年秋，乃下詔使鄧艾、諸葛緒各統諸軍三萬餘人，艾趣甘松、沓中連綴維，緒趣武街、橋頭絕維歸路。會統十餘萬衆，分從斜谷、駱谷入。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

จงโฮยสั่งให้เคาหงี (許儀 สฺวี อี๋) บุตรชายของเคาทูขุนพลผ่านศึกของวุยก๊ก ให้กำกับดูแลการก่อสร้างถนนที่นำไปสู่จ๊กก๊ก แต่เมื่อจงโฮยเห็นว่าถนนนั้นสร้างไม่ดี จงโฮยก็ไม่สนใจภูมิหลังของเคาหงีและสั่งให้ประหารชีวิตเคาหงีฐานที่ทำภารกิจล้มเหลว เหล่าทหารวุยก๊กต่างตกตะลึงที่จงโฮยกล้ากระทำเช่นนี้(先命牙門將許儀在前治道，會在後行，而橋穿，馬足陷，於是斬儀。儀者，許褚之子，有功王室，猶不原貸。諸軍聞之，莫不震竦。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 ปะทะกับทัพจ๊กก๊ก 
ราชสำนักจ๊กก๊กตอบสนองต่อการบุกของวุยก๊กโดยสั่งการให้ทัพต่าง ๆ งดการเข้าปะทะกับข้าศึกและล่าถอยไปยังฮั่นเสีย (漢城 ฮั่นเฉิง; ทางตะวันออกของอำเภอเหมี่ยน มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) และก๊กเสีย (樂城 เล่อเฉิง; ทางตะวันออกของอำเภอเฉิงกู้ มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) และรักษาที่มั่นไว้  หลิว ชิน () เจ้าเมืองของเมืองเว่ย์ซิง (魏興郡 เว่ย์ซิงจฺวิ้น; อยู่บริเวณนครอานคาง มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) ในอาณาเขตของวุยก๊กนำกำลังทหารของตนผ่านหุบเข้าจูงอก๊ก (子午谷 จื๋ออู๋กู่; ทางตะวันออกของอำเภอหยาง มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) ไปยังเมืองฮันต๋งในอาณาเขตของจ๊กก๊ก นายทหารของจ๊กก๊กได้แก่อองหำ ( หวาง หาน) และเจียวปิน ( เจี่ยง ปิน) ป้องกันฮั่นเสียและก๊กเสียตามลำดับด้วยกำลังทหารคนละ 5,000 นาย จงโฮยสั่งให้ผู้ใต้บังคับบัญชาคือซุนไค ( สฺวิน ข่าย) และลิจู ( หลี ฝู่) นำกำลังทหารคนละ 10,000 นายเข้าโจมตีฮั่นเสียและก๊กเสีย ส่วนตัวจงโฮยนำทัพหลักมุ่งไปยังด่านเองเปงก๋วน (陽平關 หยางผิงกวาน) หรือหยางอานโข่ว (陽安口; อยู่ในอำเภอหนิงเฉียง มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) ระหว่างทาง จงโฮยส่งคนเป็นตัวแทนตนไปคำนับหลุมศพของจูกัดเหลียง (ที่เชิงเขาของเขาเตงกุนสัน อยู่ในอำเภอเหมี่ยน มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) เมื่อจงโฮยมาถึงด่านเองเปงก๋วน ได้สั่งให้เฮาเหลก ( หู เลี่ย) นำทหารเข้าโจมตีด่าน เฮาเหลกยึดด่านและเสบียงที่ทัพจ๊กก๊กเก็บไว้ที่นั่นได้สำเร็จ (蜀令諸圍皆不得戰，退還漢、樂二城守。魏興太守劉欽趣子午谷，諸軍數道平行，至漢中。蜀監軍王含守樂城，護軍蔣斌守漢城，兵各五千。會使護軍荀愷、前將軍李輔各統萬人，愷圍漢城，輔圍樂城。會徑過，西出陽安口，遣人祭諸葛亮之墓。使護軍胡烈等行前，攻破關城，得庫藏積糓。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

เกียงอุยล่าถอยจากท่าจงไปยังอิมเป๋ง (陰平 อินผิง; ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอเหวิน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ที่ซึ่งเกียงอุยรวบรวมกำลังพลและเตรียมการจะไปหนุนช่วยด่านเองเปงก๋วน แต่เกียงอุยล่าถอยไปยังป้อมปราการที่ไป่ฉุ่ย (白水; ในอำเภอชิงชฺวาน มณฑลเสฉวนในปัจจุบัน) หลังได้ยินว่าด่านเองเปงก๋วนถูกทัพวุยก๊กยึดได้แล้ว เกียงอุยนัดชุมนุมพลกับขุนพลจ๊กก๊กอันได้แก่เตียวเอ๊ก, เลียวฮัว และคนอื่น ๆ จากนั้นจึงเคลื่อนกำลังไปป้องกันจุดยุทธศาสตร์ที่ด่านเกียมโก๊ะ (劒閣 เจี้ยนเก๋อ; รู้จักในอีกชื่อว่าด่านเจี้ยนเหมิน อยู่ในอำเภอเจี้ยนเก๋อ มณฑลเสฉวนในปัจจุบัน) ซึ่งด่านภูเขามีป้อมปราการ จงโฮยเขียนจดหมายขนาดยาวถึงทัพจ๊กก๊ก เกลี้ยกล่อมให้ทัพจ๊กก๊กเลิกต่อต้านและยอมจำนนต่อวุยก๊ก(姜維自沓中還，至陰平，合集士衆，欲赴關城。未到，聞其已破，退趣白水，與蜀將張翼、廖化等合守劒閣拒會。會移檄蜀將吏士民曰： ...) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

เตงงายไล่ตามเกียงอุยมาถึงอิมเป๋ง ที่อิมเป๋งเตงงายจัดกลุ่มทหารฝีมือดีจากในกำลังทหารของตนและใช้ทางลัดไปยังอิวกั๋ง (江由 เจียงโหยว; ทางเหนือของนครเจียงโหยว มณฑลเสฉวนในปัจจุบัน) ผ่านหมู่บ้านเต๊กหยง (德陽亭 เต๋อหยางถิง; ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอเจี้ยนเก๋อ มณฑลเสฉวนในปัจจุบัน) และเข้าใกล้กิมก๊ก (綿竹 เหมียนจู๋) ซึ่งอยู่ใกล้กับเซงโต๋ (成都 เฉิงตู) นครหลวงของจ๊กก๊ก เตงงายขอให้จูกัดสูเข้าร่วมกันตนในแผนการเดินทัพนี้ จูกัดสูได้รับคำสั่งให้สกัดการรุกคืบของเกียงอุยและไม่ได้รับอนุญาตให้ร่วมในภารกิจของเตงงาย เตงงายจึงนำทัพของตนไปยังอำเภอไป๋ฉุ่ยเพื่อนัดพบกับจงโฮย จงโฮยสั่งให้เถียน จาง () และคนอื่น ๆ ให้นำทัพเลี่ยงไปทางตะวันตกของเกียมโก๊ะและเข้าใกล้อิวกั๋ง ระหว่างทางได้ปะทะเข้ากับกองซุ่มของจ๊กก๊ก 3 กอง จึงเข้ารบเอาชนะได้และทำลายค่ายของกองซุ่มเหล่านี้ด้วย เตงงายให้เถียน จางนำกองหน้าและแผ้วถางเส้นทาง(鄧艾追姜維到陰平，簡選精銳，欲從漢德陽入江由、左儋道詣緜竹，趣成都，與諸葛緒共行。緒以本受節度邀姜維，西行非本詔，遂進軍前向白水，與會合。會遣將軍田章等從劒閣西，徑出江由。未至百里，章先破蜀伏兵三校，艾使章先登。遂長駈而前。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 การล่มสลายของจ๊กก๊ก 
เมื่อจงโฮยและจูกัดสูยกมาใกล้เกียมโก๊ะ จงโฮยต้องการยึดอำนาจบัญชาการกำลังทหารของจูกัดสู จึงลอบรายงานราชสำนักวุยก๊กว่าจูกัดสูแสดงความขี้ขลาดในการรบ เป็นผลทำให้จูกัดสูถูกปลดจากอำนาจบัญชาการทหารและถูกส่งกลับไปลกเอี๋ยงนครหลวงของวุยก๊ก ส่วนจงโฮยได้บัญชาการกำลังทหารของจูกัดสู จากนั้นจงโฮยจึงสั่งให้เข้าโจมตีเกียมโก๊ะแต่ยึดด่านเกียมโก๊ะไม่สำเร็จเพราะทัพจ๊กก๊กตั้งรับอย่างเข้มแข็ง จงโฮยจึงล่าถอย(會與緒軍向劒閣，會欲專軍勢，密白緒畏懦不進，檻車徵還。軍悉屬會，進攻劒閣，不克，引退，蜀軍保險拒守。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

ในช่วงเวลาเดียวกัน เตงงายนำทหารมาถึงกิมก๊กและเอาชนะกำลังทหารของจ๊กก๊กที่นำโดยจูกัดเจี๋ยม ตัวจูกัดเจี๋ยมก็ถูกสังหารในที่รบ เมื่อเกียงอุยทราบข่าวการเสียชีวิตของจูกัดเจี๋ยมจึงนำทัพไปทางตะวันออกมุ่งไปยังเมืองปากุ๋น (巴郡 ปาจฺวิ้น; ปัจจุบันคือนครฉงชิ่ง) จงโฮยนำกำลังทหารไปยังอำเภอโปยเสีย (涪縣 ฝูเซี่ยน; ปัจจุบันคือนครเหมี่ยนหยาง มณฑลเสฉวน) และสั่งให้เฮาเหลก ( หู เลี่ย), เตนซก ( เถียน ซฺวี่), บังโฮย ( ผาง ฮุ่ย) และคนอื่น ๆ ให้นำกำลังทหารไล่ตามตีเกียงอุย ในเวลาเดียวกันนั้น เตงงายนำทหารมาถึงด้านนอกของนครเซงโต๋ เล่าเสี้ยนจักรพรรดิจ๊กก๊กทรงยอมจำนนต่อเตงงายโดยไม่ต่อสู้ แล้วทรงมีรับสั่งถึงเกียงอุยให้ยอมจำนนต่อจงโฮย เกียงอุยเดินทางไปยังอำเภอโปยเสีย แล้วสั่งให้ทหารวางอาวุธและยอมจำนนต่อจงโฮย(艾遂至緜竹，大戰，斬諸葛瞻。維等聞瞻已破，率其衆東入于巴。會乃進軍至涪，遣胡烈、田續、龐會等追維。艾進軍向成都，劉禪詣艾降，遣使勑維等令降於會。維至廣漢郪縣，令兵悉放器仗，送節傳於胡烈，便從東道詣會降。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

หลังพิชิตจ๊กก๊กสำเร็จ จงโฮยเขียนฎีกาถึงราชสำนักวุยก๊กเพื่อรายงานความดีความชอบและเรียกร้องให้ราชสำนักฟื้นฟูความสงบในจ๊กก๊กด้วยการปกครองอย่างมีเมตตากรุณา จงโฮยยังออกคำสั่งเคร่งครัดที่ห้ามไม่ให้ทหารของตนปล้นและลักขโมยในดินแดนของจ๊กก๊ก และปฏิบัติต่ออดีตข้าราชการของจ๊กก๊กอย่างให้เกียรติ จงโฮยเข้ากันได้ดีกับเกียงอุย(會上言曰：「賊姜維、張翼、廖化、董厥等逃死遁走， ... 百姓欣欣，人懷逸豫，后來其蘇，義無以過。」會於是禁檢士衆不得鈔略，虛己誘納，以接蜀之群司，與維情好歡甚。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

ในฤดูหนาวของปี ค.ศ. 263-264 ราชสำนักวุยก๊กออกพระราชโองการยกย่องความดีความชอบของจงโฮยในการพิชิตจ๊กก๊ก จงโฮยได้รับการแต่งตั้งเป็นเสนาบดีมหาดไทย (司徒 ซือถู) ได้เลื่อนบรรดาศักดิ์จากโหวระดับหมู่บ้าน (亭侯 ถิงโหว) เป็นโหวระดับอำเภอ (縣侯 เซี่ยนโหว) ได้รับศักดินาเพิ่มขึ้นเป็น 10,000 ครัวเรือน บุตรชายบุญธรรม 2 คนของจงโฮยต่างก็ได้รับการแต่งตั้งเป็นโหวระดับหมู่บ้านและมีศักดินาคนละ 1,000 ครัวเรือน(十二月詔曰：「會所向摧弊，前無彊敵，緘制衆城，罔羅迸逸。蜀之豪帥，靣縛歸命，謀無遺策，舉無廢功。凡所降誅，動以萬計，全勝獨克，有征無戰。拓平西夏，方隅清晏。其以會為司徒，進封縣侯，增邑萬戶。封子二人亭侯，邑各千戶。」) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 ความล่มจมและการเสียชีวิต 

 จับกุมเตงงาย 

จงโฮยมีเจตนาที่จะก่อกบฏต่อวุยก๊กมาช้านาน เมื่อเห็นว่าเตงงายมีพฤติกรรมเผด็จการแม้ว่าอำนาจบัญชาการทหารของเตงงายมาจากการให้อำนาจโดยราชสำนักวุยก๊ก จงโฮยจึงลอบรายงานไปยังราชสำนักว่าเตงงายวางแผนจะก่อกบฏ จงโฮยมีทักษะในการเลียนลายมือผู้อื่น หลังจงโฮยสกัดรายงานที่เตงงายเขียนถึงราชสำนักวุยก๊กได้ ก็แก้ไขรายงานให้มีสำนวนภาษาที่ดูเย่อหยิ่งและเรียกร้องมากเกินไป ในเวลาเดียวกัน จงโฮยยังทำลายจดหมายจากสุมาเจียวที่ส่งถึงเตงงาย(世語曰：會善效人書，於劒閣要艾章表白事，皆易其言，令辭指悖傲，多自矜伐。又毀文王報書，手作以疑之也。又毀文王報書，手作以疑之也。) อรรถาธิบายจากชื่อ-ยฺหวี่ในสามก๊กจี่ เล่มที่ 28. ราชสำนักวุยก๊กหลงตามอุบายของจงโฮยจึงมีคำสั่งให้จับกุมเตงงายและส่งตัวกลับนครหลวงลกเอี๋ยงโดยใช้รถนักโทษ สุมาเจียวกังวลว่าเตงงายจะไม่ยอมถูกจับกุมจึงสั่งให้จงโฮยและอุยก๋วนไปจับกุมเตงงาย โดยกำลังทหารของจงโฮยยกตามหลังอุยก๋วน อุยก๋วนไปถึงค่ายของเตงงายในเซงโต๋และใช้หนังสือมอบอำนาจของสุมาเจียวในการสั่งให้ทหารของเตงงายวางอาวุธ เตงงายถูกจับกุมและถูกนำตัวไปในรถนักโทษ(會內有異志，因鄧艾承制專事，密白艾有反狀，於是詔書檻車徵艾。司馬文王懼艾或不從命，勑會並進軍成都，監軍衞瓘在會前行，以文王手筆令宣喻艾軍，艾軍皆釋仗，遂收艾入檻車。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 วางแผน 
จงโฮยรู้สึกระแวงเตงงาย ดังนั้นหลังการจับกุมเตงงาย จงโฮยจึงเข้าบัญชาการทัพวุยก๊กในอาณาเขตของอดีตจ๊กก๊กในทันที จงโฮยเกิดเหลิงอำนาจหลังเห็นว่าตนกุมอำนาจในมือไว้มาก จึงตัดสินใจก่อกบฏต่อวุยก๊ก จงโฮยคิดกลยุทธ์ในการยึดลกเอี๋ยงนครหลวงวุยก๊ก ตามลำดับดังนี้:
 เกียงอุยจะนำทัพหน้าออกจากหุบเขาเสียดก๊ก ( เสียกู่) เพื่อโจมตีนครเตียงอั๋น (長安 ฉางอาน) จงโฮยจะนำทัพหลักตามมาสนับสนุน
 หลังยึดได้เตียงอั๋น จะแบ่งทัพออกเป็น 2 กองคือกองทหารราบและกองทหารม้า กองทหารราบจะล่องเรือไปตามแม่น้ำอุยโห (渭河 เว่ย์เหอ) และแม่น้ำฮองโห (黃河 หฺวางเหอ) ไปยังท่าข้ามเมิ่งจิน () ใกล้กับลกเอี๋ยง ส่วนกองทหารม้าจะยกมุ่งตรงไปทางลกเอี๋ยงทางบก จงโฮยประมาณการว่าการยกพลจะใช้เวลา 5 วัน
 กองทหารราบและกองทหารม้าจะสมทบกันนอกลกเอี๋ยงและเข้าโจมตีนครลกเอี๋ยงด้วยกัน(會所憚惟艾，艾旣禽而會尋至，獨統大衆，威震西土。自謂功名蓋世，不可復為人下，加猛將銳卒皆在己手，遂謀反。欲使姜維等皆將蜀兵出斜谷，會自將大衆隨其後。旣至長安，令騎士從陸道，步兵從水道順流浮渭入河，以為五日可到孟津，與騎會洛陽，一旦天下可定也。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

จงโฮยได้รับจดหมายจากสุมาเจียวความว่า "ข้าเกรงว่าเตงงายอาจไม่ยอมถูกจับกุม ข้าจึงสั่งให้กาอุ้นนำทหารราบและทหารม้า 10,000 นายเข้าหุบเขาเสียดก๊กและประจำการอยู่ที่ก๊กเสีย ข้าจะนำพล 100,000 นายไปประจำการอยู่ที่เตียงอั๋น เราจะได้พบกันในไม่ช้านี้" หลังจากอ่านจดหมาย จงโฮยก็ตกตะลึงและบอกผู้ช่วยคนสนิทว่า "เมื่อนายท่านนั้นสั่งให้ข้าจับกุมเตงงาย ก็ทราบดีว่าข้าสามารถจะทำภารกิจได้สำเร็จโดยลำพังตน แต่บัดนี้นายท่านนำกำลังพลมาที่นี่ก็คงกำลังสงสัยข้าเป็นแน่ เราควรกระทำการอย่างรวดเร็ว หากทำสำเร็จแล้วแผ่นดินก็จะเป็นของเรา แต่หากล้มเหลว เราสามารถถอยกลับไปที่จ๊กฮั่น และทำอย่างที่เล่าปี่เคยทำมาก่อน เป็นที่รู้กันดีว่าแผนการของข้าไม่เคยล้มเหลวเลยนับแต่ครั้งที่มีกบฏในฉิวฉุน ข้าจะพอใจกับเกียรติเพียงเท่านี้ได้อย่างไร"(會得文王書云：「恐鄧艾或不就徵，今遣中護軍賈充將步騎萬人徑入斜谷，屯樂城，吾自將十萬屯長安，相見在近。」會得書，驚呼所親語之曰：「但取鄧艾，相國知我能獨辦之；今來大重，必覺我異矣，便當速發。事成，可得天下；不成，退保蜀漢，不失作劉備也。我自淮南以來，畫無遣策，四海所共知也。我欲持此安歸乎！」) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 การก่อการกำเริบ 
จงโฮยมาถึงเซงโต๋ในวันที่ 29 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 264 วันรุ่งขึ้น จงโฮยเรียกข้าราชการระดับสูงและอดีตข้าราชการของจ๊กก๊กทุกคนมาที่ราชสำนักจ๊กก๊กเดิม อ้างว่าเพื่อจัดพิธีรำลึกถึงกวยทายเฮาที่เพิ่งสิ้นพระชนม์ ในระหว่างพิธี จงโฮยแสดงพระราชเสาวนีย์ที่อ้างว่ากวยทายเฮาทรงออกก่อนที่จะสิ้นพระชนม์ ในพระราชเสาวนีย์ระบุว่ากวยทายเฮาต้องการให้ผู้จงภักดีต่อวุยก๊กทุกคนลุกขึ้นต่อต้านสุมาเจียวและโค่นสุมาเจียวจากอำนาจ พระราชเสาวนีย์นั้นแท้จริงเป็นของปลอมที่จงโฮยเขียนขึ้นมา จงโฮยขอความคิดเห็นจากเหล่าข้าราชการ บอกให้ลงนามหากเห็นด้วยที่จะปฏิบัติตามพระประสงค์ก่อนสิ้นพระชนม์ของกวยทายเฮา จากนั้นจึงสั่งให้ผู้ช่วยคนสนิทเข้าบัญชาการหน่วยทหารต่าง ๆ แล้วจึงสั่งให้กักบริเวณข้าราชการทั้งหมดในสำนักต่าง ๆ และปิดประตูแต่ละสำนัก รวมถึงสั่งให้ปิดประตูเมืองและวางกำลังเวรยามอย่างแน่นหนา(會以五年正月十五日至，其明日，悉請護軍、郡守、牙門騎督以上及蜀之故官，為太后發喪於蜀朝堂。矯太后遺詔，使會起兵廢文王，皆班示坐上人，使下議訖，書版署置，更使所親信代領諸軍。所請群官，悉閉著益州諸曹屋中，城門宮門皆閉，嚴兵圍守。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

คูเกี๋ยน ( ชิว เจี้ยน) นายทหารใต้บังคับบัญชาของจงโฮยเคยเป็นผู้ใต้บังคับบัญชาของเฮาเหลก ( หู เลี่ย) เฮาเหลกแนะนำคูเกี๋ยนให้กับสุมาเจียว จงโฮยชื่นชมและนับถือคูเกี๋ยนอย่างสูงและขอให้ย้ายคูเกี๋ยนมาอยู่ในสังกัดของตน คูเกี๋ยนเห็นใจเฮาเหลกที่ถูกกักบริเวณเพียงลำพังในห้อง จึงไปหาจงโฮยและกล่าวว่าข้าราชการที่ถูกกักบริเวณแต่ละคนควรมีข้ารับใช้ไว้ดูแลอำนวยความสะดวก จงโฮยเห็นด้วย เฮาเหลกลวงข้ารับใช้ของตนและเขียนจดหมายไปถึงเหล่าบุตรชาย ในจดหมายกล่าวว่าตนได้ยินมาจากคูเกี๋ยนว่าจงโฮยกำลังวางแผนจะกวาดล้างข้าราชการที่ไม่ได้อยู่ในสังกัดของตนโดยการลวงให้มาติดกับและสังหาร ข่าวลือแพร่กระจายอย่างรวดเร็วเหมือนไฟป่าในหมู่ข้าราชการที่ถูกกักบริเวณ เมื่อคนของจงโฮยได้ข่าวเกี่ยวกับข่าวลือนี้ ก็เสนอให้จงโฮยประหารชีวิตข้าราชการทุกคนที่มียศตั้งแต่แม่ทัพทหารม้ารักษาค่ายใหญ่ ( หยาเหมินฉีตู) ขึ้นไป จงโฮยตัดสินใจไม่ได้ว่าควรทำอย่างไร(會帳下督丘建本屬胡烈，烈薦之文王，會請以自隨，任愛之。建愍烈獨坐，啟會，使聽內一親兵出取飲食，諸牙門隨例各內一人。烈紿語親兵及疏與其子曰：「丘建密說消息，會已作大坑，白棓數千，欲悉呼外兵入，人賜白㡊，拜為散將，以次棓殺坑中。」諸牙門親兵亦咸說此語，一夜傳相告，皆徧。或謂會：「可盡殺牙門騎督以上。」會猶豫未決。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

เวลาประมาณเที่ยงวันของวันที่ 3 มีนาคม ค.ศ. 264 เหล่าบุตรชายของเฮาเหลกและผู้ใต้บังคับบัญชาเริ่มตีกลอง เหล่าทหารก็ทำตาม จากนั้นเหล่าทหารก็ยกไปยังประตูเมืองอย่างไม่เป็นระเบียบเพราะไม่มีคนนำ ในเวลานั้นเกียงอุยกำลังรวบรวมชุดเกราะและอาวุธจากจงโฮย ขณะนั้นพวกเขาก็ได้ยินเสียงโห่ร้องและได้รับข่าวว่าเกิดเพลิงไหม้ ต่อมาไม่นานก็มีรายงานว่าทหารจำนวนมากมารวมตัวที่หน้าประตูเมือง จงโฮยประหลาดใจจึงถามเกียงอุยว่า "คนพวกนั้นก่อปัญหาขึ้นแล้ว เราควรทำอย่างไรดี" เกียงอุยตอบว่า "ฆ่าพวกเขาเสีย" จงโฮยจึงสั่งให้ทหารสังหารข้าราชการที่ยังถูกกักบริเวณในแต่ละสำนัก ข้าราชการบางคนนำเครื่องเรือนมาขัดประตูไว้ ทหารของจงโฮยกระแทกประตูแต่ไม่สามารถเปิดได้ ไม่นานหลังนั้น มีรายงานว่ามีคนใช้บันได้ปีนข้ามประตูเมืองและมีคนจุดไฟเผาอาคารต่าง ๆ เกิดความโกลาหลและลูกเกาทัณฑ์ถูกยิงออกไปทุกทิศทาง ข้าราชการที่ถูกกักบริเวณหลบหนีจากการถูกจองจำได้แล้วรวมกลุ่มกับทหารของตนเข้าโจมตีจงโฮยและเกียงอุย จงโฮยและเกียงอุยต่อสู้กับทหารที่ก่อการกำเริบ สังหารได้ 5 หรือ 6 คน แต่ในที่สุดทั้งสองก็ถูกทหารรุมสังหาร จงโฮยเสียชีวิตขณะอายุ 40 ปี (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) มีคนเสียชีวิตหลายร้อยคนในการก่อการกำเริบครั้งนั้น(十八日日中，烈軍兵與烈兒雷鼓出門，諸軍兵不期皆鼓譟出，曾無督促之者，而爭先赴城。時方給與姜維鎧杖，白外有匈匈聲，似失火，有頃，白兵走向城。會驚，謂維曰：「兵來似欲作惡，當云何？」維曰：「但當擊之耳。」會遣兵悉殺所閉諸牙門郡守，內人共舉机以柱門，兵斫門，不能破。斯須，門外倚梯登城，或燒城屋，蟻附亂進，矢下如雨，牙門、郡守各緣屋出，與其卒兵相得。姜維率會左右戰，手殺五六人，衆旣格斬維，爭赴殺會。會時年四十，將士死者數百人。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 การคาดการณ์ของสุมาเจียว 
ในตอนแรก เมื่อสุมาเจียวต้องการมอบหมายให้จงโฮยนำทัพวุยก๊กไปพิชิตจ๊กก๊ก เซียวค้า ( เช่า ที่) เตือนสุมาเจียวว่าจงโฮยอาจจะก่อกบฏต่อวุยก๊กเพราะจงโฮยบัญชาการทหารถึงหลายพันนาย อีกทั้งจงโฮยก็ยังไม่แต่งงานและไม่มีครอบครัวที่ต้องพะวง สุมาเจียวหัวเราะและกล่าวว่าตนเข้าใจความกังวลของเซียวค้าเป็นอย่างดี แต่เลือกที่จะตั้งให้จงโฮยเป็นผู้นำทัพวุยก๊กเพราะตนเชื่อในความสามารถของจงโฮยที่จะพิชิตจ๊กก๊ก สุมาเจียวยังคาดการณ์ว่าแม้ว่าจงโฮยจะก่อกบฏแต่จะไม่สำเร็จด้วยเหตุผล 2 ประการ ประการแรก ผู้คนในจ๊กก๊กจะไม่สนับสนุนจงโฮยเพราะพวกเขาจะหวาดกลัวไปแล้วหลังเห็นการล่มสลายของจ๊กก๊ก ประการที่สอง ทัพวุยก๊กจะไม่สนับสนุนจงโฮยเพราะพวกเขาเหนื่อยล้าไปแล้วและคิดถึงบ้านหลังจากการทำศึก(初，文王欲遣會伐蜀，西曹屬邵悌求見曰：「今遣鍾會率十餘萬衆伐蜀，愚謂會單身無重任，不若使餘人行。」文王笑曰：「我寧當復不知此耶？蜀為天下作患，使民不得安息，我今伐之如指掌耳，而衆人皆言蜀不可伐。夫人心豫怯則智勇並竭，智勇並竭而彊使之，適為敵禽耳。惟鍾會與人意同，今遣會伐蜀，必可滅蜀。滅蜀之後，就如卿所慮，當何所能一辦耶？凡敗軍之將不可以語勇，亡國之大夫不可與圖存，心膽以破故也。若蜀以破，遺民震恐，不足與圖事；中國將士各自思歸，不肯與同也。若作惡，祗自滅族耳。卿不須憂此，慎莫使人聞也。」) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

ต่อมาหลังจากจงโฮยลอบกล่าวโทษเตงงายในข้อหาวางแผนจะก่อกบฏ สุมาเจียวต้องนำทัพไปประจำการที่เตียงอั๋น เซียวค้าบอกสุมาเจียวว่าสุมาเจียวไม่จำเป็นต้องไปเตียงอั๋นเพราะจงโฮยมีความสามารถที่จะจับกุมเตงงายด้วยตนเองได้เพราะจงโฮยมีกำลังพลมากกว่าเตงงายถึง 5-6 เท่า สุมาเจียวตอบว่า "ท่านลืมที่ข้าพูดไว้ก่อนหน้านี้แล้วหรือ เหตุใดท่านจึงบอกข้าไม่ให้ไป (เตียงอั๋น) เล่า โปรดเก็บเรื่องที่เราพูดกันนี้ไว้เป็นความลับเถิด ข้าปฏิบัติต่อผู้คนด้วยความไว้วางใจและความเคารพ ตราบใดที่พวกเขายังคงภักดีต่อข้า ข้าก็จะไม่สงสัยพวกเขา เมื่อเร็ว ๆ นี้กาอุ้นบอกข้าว่า 'ท่านสงสัยจงโฮยหรือไม่' ข้าตอบว่า 'หากข้าส่งท่านไปปฏิบัติภารกิจในวันนี้ ท่านจะคิดว่าข้ากำลังสงสัยท่านหรือไม่' เขาตอบข้าไม่ได้ ทุกอย่างจะเรียบร้อยเมื่อข้าไปถึงเตียงอั๋น" เมื่อสุมาเจียวมาถึงเตียงอั๋น จงโฮยก็ถูกสังหารระหว่างการก่อการกำเริบไปแล้ว ตรงตามที่สุมาเจียวคาดการณ์ไว้(及會白鄧艾不軌，文王將西，悌復曰：「鍾會所統，五六倍於鄧艾，但可勑會取艾，不足自行。」文王曰：「卿忘前時所言邪，而更云可不須行乎？雖爾，此言不可宣也。我要自當以信義待人，但人不當負我，我豈可先人生心哉！近日賈護軍問我，言：『頗疑鍾會不？』我荅言：『如今遣卿行，寧可復疑卿邪？』賈亦無以易我語也。我到長安，則自了矣。」軍至長安，會果已死，咸如所策。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 ครอบครัวและญาติ 
บิดาของจงโฮยคือจงฮิว เป็นขุนนางและนักอักษรวิจิตรที่มีชื่อเสียงและดำรงตำแหน่งเป็นราชครู ( ไท่ฟู่) ในราชสำนักวุยก๊ก มารดาของจงโฮยคือจาง ชางผู (張昌蒲) เป็นอนุภรรยาคนหนึ่งของจงฮิว มีชื่อเสียงจากความประพฤติอันดีงาม สติปัญญา และบทบาทสำคัญในการศึกษาในช่วงต้นของบุตรชาย

พี่ชายต่างมารดาของจงโฮยคือจง ยฺวี่ () เสียชีวิตในฤดูหนาวของปี ค.ศ. 263 จงโฮยไม่มีการตอบสนองใด ๆ ต่อการเสียชีวิตของพี่ชาย จง ยฺวี่มีบุตรชาย 4 คน ได้แก่ จง จฺวิ้น (), จง ยง (), จง อี้ () และจง ชาน () จง อี้ได้รับการเลี้ยงดูในฐานะบุตรชายบุญธรรมของจงโฮยเพราะจงโฮยเป็นโสดและไม่มีบุตรชาย จง ยงถูกสังหารพร้อมกับจงโฮยผู้อาระหว่างการก่อการกำเริบ และสมาชิกในครอบครัวของจง ยงก็ถูกประหารชีวิตไปด้วย หลังจงโฮยก่อกบฏแต่ล้มเหลว จง จฺวิ้น, จง อี้ และจง ชานก็พลอยติดร่างแห ถูกจับกุม และถูกตัดสินโทษประหารชีวิตเพราะเป็นญาติกับจงโฮย แต่สุมาเจียวพิจารณาว่าจงฮิวและจง ยฺวี่มีคุณความดีในการรับใช้วุยก๊ก จึงตัดสินใจปล่อยตัวเหล่าบุตรชายของจง ยฺวี่เพื่อรักษาเชื้อสายไว้ สุมาเจียวให้โจฮวนจักรพรรดิวุยก๊กออกพระราชโองการนิรโทษกรรมให้กับจง จฺวิ้นและจง ชาน รวมถึงคืนตำแหน่งและบรรดาศักดิ์เดิมให้ทั้งสอง ส่วนจง อี้ยังคงต้องโทษประหารชีวิต(會兄毓，以四年冬薨，會竟未知問。會兄子邕，隨會與俱死，會所養兄子毅及峻、辿。等下獄，當伏誅。司馬文王表天子下詔曰：「峻等祖父繇，三祖之世，極位台司，佐命立勳，饗食廟庭。父毓，歷職內外，幹事有績。昔楚思子文之治，不滅鬪氏之祀。晉錄成宣之忠，用存趙氏之後。以會、邕之罪，而絕繇、毓之類，吾有愍然！峻、辿兄弟特原，有官爵者如故。惟毅及邕息伏法。」) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28. เพราะจง อี้เป็นบุตรชายบุญธรรมของจงโฮยจึงไม่ได้รับอภัยโทษ

เชื่อกันว่าที่สุมาเจียวไว้ชีวิตจง จฺวิ้นและจง ชานเพราะจง ยฺวี่เคยเตือนสุมาเจียวว่าจงโฮยเป็นคนเจ้าเล่ห์และไม่ควรตั้งให้อยู่ในตำแหน่งที่มีอำนาจมาก(或曰，毓曾密啟司馬文王，言會挾術難保，不可專任，故宥峻等云。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28. สุมาเจียวหัวเราะและชมจง ยฺวี่ที่แนะนำอย่างซื่อตรง และให้คำมั่นว่าตนจะไว้ชีวิตครอบครัวของจง ยฺวี่หากจงโฮยก่อกบฏขึ้นจริง ๆ(漢晉春秋曰：文王嘉其忠亮，笑荅毓曰：「若如卿言，必不以及宗矣。」) อรรถาธิบายจากฮั่นจิ้นชุนชิวในสามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 คำวิจารณ์ 
 ตันซิ่ว 
ตันซิ่ว (陳壽 เฉิน โช่ว) ผู้เขียนบทชีวประวัติจงโฮยในสามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ) ยกย่องจงโฮยว่า "มีความรู้และทักษะในการคำนวณตัวเลข" กล่าวว่าจงโฮยเคยมีชื่อเสียงในวัยเยาว์เทียบกับกับนักปรัชญาหวาง ปี้ (王弼) จากนั้นตันซิ่วจึงวิจารณ์จงโฮยร่วมกันกับหวาง หลิง (王淩), บู๊ขิวเขียม และจูกัดเอี๋ยนว่า "พวกเขามีชื่อเสียงจากความสามารถหลากหลาย ซึ่งช่วยให้พวกเขาขึ้นมามีตำแหน่งสูง น่าเสียดายที่พวกเขาทะเยอทะยานมากเกินไป มีความคิดคดทางคุณธรรม และไม่สังเกตเห็นหลุมพรางที่ซ่อนอยู่รอบตนเอง เหล่านี้เป็นผลทำให้พวกเขาล่มจมและครอบครัวถูกกวาดล้าง จะมีเรื่องโง่เขลายิ่งกว่านี้อีกหรือ"(評曰： ... 鍾會精練策數，咸以顯名，致茲榮任，而皆心大志迂，不慮禍難，變如發機，宗族塗地，豈不謬惑邪！) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 แฮหัวป๋า 
ชื่อ-ยฺหวี่ (世語) บันทึกว่าเมื่อแฮหัวป๋าขุนพลวุยก๊กแปรพักตร์เข้าด้วยจ๊กก๊ก เหล่าข้าราชการของจ๊กก๊กถามแฮหัวป๋าว่า "สุมาอี้ทำสิ่งใดได้ดีที่สุด" แฮหัวป๋าตอบว่า "การทำให้สถานะของครอบครัวตนในวุยมั่นคง" เหล่าข้าราชการถามอีกว่า "ใครคือผู้มีความสามารถในนครหลวงของวุย" แฮหัวป๋าคอบว่า "มีผู้หนึ่งคือจง ชื่อจี้ ง่อและจ๊กควรกังวลหากเขามีหน้าที่รับผิดชอบในราชสำนักของวุยก๊ก"(世語曰：夏侯霸奔蜀，蜀朝問「司馬公如何德」？霸曰：「自當作家門。」「京師俊士」？曰：「有鍾士季，其人管朝政，吳、蜀之憂也。」) อรรถาธิบายจากชื่อ-ยฺหวี่ในสามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

ในฮั่นจิ้นชุนชิว (漢晉春秋) เล่าว่าเกียงอุยขุนพลจ๊กก๊กก็ถามแฮหัวป๋าว่า "บัดนี้สุมาอี้กุมอำนาจราชสำนักวุยแล้ว ยังวางแผนที่จะบุกจ๊กและง่อหรือไม่" แฮหัวป๋าตอบว่า "เขามุ่งเน้นที่การเสริมอำนาจของตระกูลในราชสำนักวุยและไม่มีเวลามากังวลเรื่องภายนอก แต่ยังมีคนผู้หนึ่งคือจง ชื่อจี้ เขาอาจยังเยาว์ แต่จะต้องกลายเป็นภัยคุกคามต่อง่อและจ๊กในอนาคตเป็นแน่ แม้กระนั้น แม้แต่คนที่พิเศษที่สุดก็ไม่อาจควบคุมเขาได้" คำพูดของแฮหัวป๋าได้รับการพิสูจน์ว่าถูกต้องในอีก 15 ปีให้หลัง เพราะจงโฮยเป็นบุคคลสำคัญคนหนึ่งที่มีบทบาทในการที่วุยก๊กพิชิตจ๊กก๊ก(漢晉春秋曰：初，夏侯霸降蜀，姜維問之曰：「司馬懿旣得彼政，當復有征伐之志不？」霸曰：「彼方營立家門，未遑外事。有鍾士季者，其人雖少，終為吳、蜀之憂，然非常之人亦不能用也。」後十五年而會果滅蜀。) อรรถาธิบายจากฮั่นจิ้นชุนชิวในสามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

เผย์ ซงจือ (裴松之) เพิ่มบันทึกในชื่อ-ยฺหวี่เพื่อสนับสนุนความที่สี จั้วฉื่อ (習鑿齒) เขียนในฮั่นจิ้นชุนชิว(按習鑿齒此言，非出他書，故採用世語而附益也。) อรรถาธิบายของเผย์ซงจือในสามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

 ในวัฒนธรรมประชานิยม 
จงโฮยปรากฏครั้งแรกในฐานะตัวละครที่เล่นได้ในภาคที่ 7ของซีรีส์วิดีโอเกมไดนาสตีวอริเออร์ของโคเอ

 ดูเพิ่ม 
 รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

หมายเหตุ

 อ้างอิง 
อ้างอิงจากสามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ)

อ้างอิงจากอรรถาธิบายสามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อจู้)

อ้างอิงอื่น ๆ

 บรรณานุกรม 
 ตันซิ่ว (คริสต์ศตวรรษที่ 3). สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ).
 เผย์ ซงจือ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). อรรถาธิบายสามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อจู้).
 ซือหม่า กวาง (1084). จือจื้อทงเจี้ยน.

 แหล่งข้อมูลอื่น 


หมวดหมู่:ขุนพลของวุยก๊ก
หมวดหมู่:ขุนนางของวุยก๊ก
หมวดหมู่:นายพลจากมณฑลเหอหนาน
หมวดหมู่:บุคคลในยุคสามก๊กที่ถูกสังหารในยุทธการ
หมวดหมู่:กบฏสามครั้งในฉิวฉุน