วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร

วัดมกุฏกษัตริยาราม เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดราชวรวิหารราชกิจจานุเบกษา, ประกาศกระทรวงธรรมการ แผนกกรมสังฆการี เรื่อง จัดระเบียบพระอารามหลวง , เล่ม ๓๒, ตอน ๐ ก, ๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๕๘, หน้า ๒๙๐ ตั้งอยู่ริมถนนและคลองผดุงกรุงเกษม ด้านใกล้ถนนราชดำเนินนอก

ประวัติ
วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร สร้างขึ้นตามพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หลังจากขุดคลองผดุงกรุงเกษมเป็นคูพระนครชั้นนอกแล้วทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้มีวัดเรียงรายอยู่ตามชายคลองเหมือนที่กรุงศรีอยุธยา จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างวัดขึ้นเคียงคู่กับวัดโสมนัสราชวรวิหาร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) เป็นแม่กองก่อสร้าง และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนราชสีหวิกรม เป็นนายช่าง การก่อสร้างแล้วเสร็จใน พ.ศ. 2411 ในขั้นแรกโปรดเกล้าฯ ให้เรียกชื่อว่าวัดพระนามบัญญัติ เป็นการชั่วคราวก่อน ต่อมาในปี พ.ศ. 2433 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้พระราชทานนามพระอารามแห่งนี้เสียใหม่เป็น วัดมกุฏกษัตริยาราม ตามพระราชดำรัสสั่งของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

วัดมกุฏกษัตริยารามในเขตพระนคร และวัดโสมนัสราชวรวิหารที่อยู่ในเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย เป็นวัดในเขตกรุงรัตนโกสินทร์ ที่มีเสมา 2 ชั้น ชั้นแรกเรียกว่า มหาสีมา อยู่ในซุ้มที่มุมกำแพงรอบวัด และยังมีเสมารอบพระอุโบสถอีกเรียกว่า ขัณฑสีมา ในวัดที่มีเสมา 2 ชั้นเช่นนี้ พระสงฆ์สามารถประชุมทำสังฆกรรมได้ทั้งพระอุโบสถและพระวิหาร อยู่ติดกับโรงเรียนมัธยมวัดมกุฏกษัตริย์

ประวัติสิ่งปลูกสร้างต่าง ๆ 
อาคารสำคัญในวัดได้แก่ พระวิหาร และพระอุโบสถ มีลายพระมหามงกุฏอันเป็นตราประจำรัชกาลที่ 4 ทั้งที่หน้าบันและด้านบนของซุ้มประตูหน้าต่างเช่นเดียวกัน ผนังด้านในพระอุโบสถมีภาพจิตรกรรมอันหลากหลายแตกต่างจากวัดอื่น เช่น เรื่องพระสาวกในบาลีและอรรถกถา พระอัครสาวก 11 พระองค์ อัครสาวิกา 8 องค์ ภาพการบำเพ็ญกรรมฐาน สิ่งที่พึ่งปฏิบัติเนื่องด้วยธรรมวินัย ธุดงควัตร บนบานหน้าต่างและบานประตูด้านในเขียนพระสูตรที่เป็นคาถาด้วยตัวอักษรบรรจง เป็นต้น

ลำดับเจ้าอาวาส
พระอารามแห่งนี้มีเจ้าอาวาสมาแล้วทั้งสิ้น 8 พระองค์/รูปได้แก่
 ลำดับที่ รูปภาพ   รายนาม เริ่มวาระ สิ้นสุดวาระ 1 100px  พระจันทรโคจรคุณ (ยิ้ม จนฺทรํสี)   พ.ศ. 2411 พ.ศ. 2425 2 100px  พระพรหมมุนี (แฟง กิตฺติสาโร)   พ.ศ. 2425  พ.ศ. 2443 3 100px  พระธรรมปาโมกข์ (ถม วราสโย)  พ.ศ. 2443  พ.ศ. 2462  4 100px  พระศาสนโศภน (แจ่ม จตฺตสลฺโล)  พ.ศ. 2462  พ.ศ. 2488 5    สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช (จวน อุฏฺฐายี)  พ.ศ. 2488  พ.ศ. 2514 6 100px   พระเทพกิตติเมธี (หิ้น คนฺธาโร)  พ.ศ. 2514  พ.ศ. 2516 7 100px  สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (ประจวบ กนฺตาจาโร)  พ.ศ. 2517   พ.ศ. 2551 8   พระเทพวชิรเมธาจารย์ (บุญร่วม อตฺถกาโม)  พ.ศ. 2565  ปัจจุบัน

 คลังภาพ 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:วัดไทยในสังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย
หมวดหมู่:พระอารามหลวงชั้นโท ชนิดราชวรวิหาร
หมวดหมู่:วัดในเขตพระนคร
หมวดหมู่:โบราณสถานในเขตพระนคร