การทางพิเศษแห่งประเทศไทย

การทางพิเศษแห่งประเทศไทย หรือ กทพ. () เป็นหน่วยงานรัฐวิสาหกิจสังกัดกระทรวงคมนาคม ก่อตั้งขึ้นตามประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ลงวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2515 โดยมีวัตถุประสงค์ที่จะสร้าง หรือจัดให้มีทางพิเศษด้วยวิธีการใด ๆ ตลอดจนบำรุงรักษาทางพิเศษและดำเนินงานต่างๆ ที่เกี่ยวกับทางพิเศษ โดยเฉพาะในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑลประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ ๒๙๐ เพื่อกำหนดให้จัดตั้ง การทางพิเศษแห่งประเทศไทย โดยให้มีอำนาจหน้าที่ในการสร้างทางพิเศษ (มีสถานะเทียบเท่าพระราชบัญญัติ), ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม ๘๙, ตอน ๑๘๒ ก ฉบับพิเศษ หน้า ๗๖, ๒๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๑๕.พระราชบัญญัติ การทางพิเศษแห่งประเทศไทย พ.ศ. ๒๕๕๐, ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม ๑๒๕ ตอนที่ ๔ ก, ๘ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑.

ในสิ้นปี 2565 การทางพิเศษแห่งประเทศไทย เป็นรัฐวิสาหกิจที่นำส่งรายได้แผ่นดินสะสมสูงสุด ลำดับที่ 8ปตท.แชมป์ ส่งรายได้เข้ารัฐมากสุด 1.89 หมื่นล้านบาท

 ประวัติ 
ในช่วง พ.ศ. 2512 รัฐบาลของจอมพล ถนอม กิตติขจร ได้เตรียมเสนอร่างกฎหมายเพื่อจัดตั้งหน่วยงานใหม่ที่ทำหน้าที่กำกับ ดูแล และดำเนินการก่อสร้างทางพิเศษและระบบรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนในกรุงเทพมหานคร แนวคิดนี้มีเป้าหมายเพื่อพัฒนาระบบคมนาคมให้ทันสมัย รองรับการขยายตัวของเมือง และแก้ไขปัญหาการจราจรที่เริ่มทวีความรุนแรงในช่วงเวลานั้นรัฐบาลได้ตั้งคณะกรรมการขึ้นเพื่อศึกษาผลกระทบของการก่อสร้างทางพิเศษ แต่ด้วยอุปสรรคหลายประการ ทำให้ไม่สามารถเสนอร่างกฎหมายฉบับนี้ต่อสภาผู้แทนราษฎรได้ จนกระทั่งเกิดการปฏิวัติตัวเองของจอมพลถนอมเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514

กระทั่งวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2515 จอมพลถนอมในฐานะประธานสภาบริหารคณะปฏิวัติได้ลงนามในประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ว่าด้วยการจัดตั้งการทางพิเศษแห่งประเทศไทย ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 30 พฤศจิกายนปีเดียวกัน ทั้งนี้ การทางพิเศษแห่งประเทศไทยถือเอาวันที่ 27 พฤศจิกายนเป็นวันก่อตั้งองค์กร ต่อมาเมื่อวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2516 คณะรัฐมนตรีมีมติแต่งตั้ง ประสิทธิ์ อุไรรัตน์ ให้ดำรงตำแหน่งผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยคนแรก

ใน พ.ศ. 2530 คณะรัฐมนตรีและการทางพิเศษแห่งประเทศไทยได้เสนอร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ลงวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2515 ซึ่งมีสาระสำคัญคือให้ยกเลิกบทบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ต่อ สภาผู้แทนราษฎร และได้มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติฉบับนี้เมื่อวันที่ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2530 พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ ๒๙๐ ลงวันที่ ๒๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๑๕ พ.ศ. ๒๕๓๐ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๐๔ ตอน ๑๖๔ ก พิเศษ หน้า ๓๖ ๑๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๐ 

ใน พ.ศ. 2535 มีการจัดตั้ง องค์การรถไฟฟ้ามหานคร เพื่อเป็นหน่วยงานที่ดูแลรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนโดยเฉพาะอันเนื่องมาจากการจราจรที่ติดขัดอย่างหนักในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล และเพื่อความคล่องตัวในการจัดการการก่อสร้างและการบริการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชน 

ใน พ.ศ. 2536 การทางพิเศษแห่งประเทศไทย ซึ่งเป็นองค์กรที่ควบคุมและดูแลในเรื่องของระบบขนส่งสาธารณะระบบราง หรือรถไฟฟ้าในขณะนั้นได้เปิดเผยโครงการการจัดสร้างระบบขนส่งในหัวเมืองใหญ่ 8 เมือง อันได้แก่ เชียงใหม่ พิษณุโลก ขอนแก่น นครราชสีมา สงขลา ภูเก็ต ฉะเชิงเทรา และชลบุรี โครงการของจังหวัดเชียงใหม่ หลังจากการทำแผนพัฒนาและสำรวจเส้นทางที่เหมาะสมกับประชาชนมูลค่า 30 ล้านบาทแล้วเสร็จhttps://thestandard.co/chiangmai-public-transit-master-plan/

23 มิถุนายน พ.ศ. 2536 เริ่มทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการระบบทางด่วน Smart EIA Plus
https://eia.onep.go.th  › docPDF
การทางพิเศษแห่งประเทศไทย รับที่ 4444 วันที่ 24 8.8, 2541 2540
23 มิ.ย. 2536 — 23 มิถุนายน 2536. เรื่อง ผลการพิจารณารายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการระบบทางด่วนขั้นที่. เรียน ผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทย. อ้างถึง. ,การขอความร่วมมือสำนักงานสถิติแห่งชาติจัดทำสถิติการใช้ทางพิเศษ เพื่อจัดทำแผนแม่บททางด่วน 300 กิโลเมตรhttp://service.nso.go.th/nso/HTML/STAT/S140201/th/8.htm และวันที่ 5 ตุลาคม 2536 มีการนำเทคโนโลยีเข้ามาใช้เก็บค่าผ่านทาง https://www.soc.go.th/wp-content/uploads/2020/01/v190_46.pdf

ต่อมาในวันพุธที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2550 ในการประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ครั้งที่ 32/2550 คณะรัฐมนตรีได้เสนอ ร่างพระราชบัญญัติการทางพิเศษแห่งประเทศไทย พ.ศ.... เข้าสู่การพิจารณาซึ่งที่ประชุมมีมติรับหลักการและได้ตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญจำนวน 15 คนบันทึกการประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ครั้งที่ 32/2550 จากนั้นในการประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ครั้งที่ 55/2550 เมื่อวันพุธที่ 3 ตุลาคม 2550 ที่ประชุมมีมติในวาระ 3 เห็นชอบสมควรให้ประกาศใช้เป็นกฎหมายบันทึกการประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ครั้งที่ 55/2550 ซึ่งได้มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเมื่อวันที่ 8 มกราคม พ.ศ. 2551 และให้มีผลในวันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาคือในวันที่ 9 มกราคม พ.ศ. 2551 โดยสาระสำคัญของพระราชบัญญัติฉบับนี้คือให้ยกเลิกประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ลงวันที่ 27 พฤศจิกายน 2515 และ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ลงวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2515 พ.ศ. 2530 รวมถึงการแก้ไขวัตถุประสงค์ในการจัดตั้งซึ่งไม่เข้ากับยุคสมัยพระราชบัญญัติการทางพิเศษแห่งประเทศไทย พ.ศ. ๒๕๕๐

 สายทางพิเศษ 
การทางพิเศษแห่งประเทศไทย ปัจจุบันได้เปิดให้บริการทางพิเศษ 8 สายทาง คือ
 ทางพิเศษเฉลิมมหานคร (ระบบทางด่วนขั้นที่ 1)
 ทางพิเศษศรีรัช (ระบบทางด่วนขั้นที่ 2)
 ทางพิเศษฉลองรัช (ทางด่วนสายอาจณรงค์-รามอินทรา-วงแหวนรอบนอกกรุงเทพมหานคร)
 ทางพิเศษบูรพาวิถี (ทางด่วนสายบางนา-ชลบุรี)
 ทางพิเศษอุดรรัถยา (ทางด่วนสายบางปะอิน-ปากเกร็ด)
 ทางพิเศษสายบางนา-อาจณรงค์ (ระบบทางด่วนขั้นที่ 3 สายใต้ ตอน S1)
 ทางพิเศษกาญจนาภิเษก (ทางด่วนวงแหวนใต้)
 ทางพิเศษประจิมรัถยา (สายศรีรัช-วงแหวนรอบนอกกรุงเทพมหานคร)ประจิมรัถยา นามพระราชทานใหม่ ทางพิเศษศรีรัช-วงแหวนรอบนอกกรุงเทพฯ

 ศูนย์ควบคุม 
 ศูนย์ควบคุมทางพิเศษเฉลิมมหานคร (CCB1)
 ศูนย์ควบคุมทางพิเศษศรีรัช (CCB2)
 ศูนย์ควบคุมทางพิเศษฉลองรัช (CCB3)
 ศูนย์ควบคุมทางพิเศษบูรพาวิถี (CCB4)
 ศูนย์ควบคุมทางพิเศษอุดรรัถยา (CCB5)
 ศูนย์ควบคุมทางพิเศษกาญจนาภิเษก (CCB6)
 ศูนย์ควบคุมทางพิเศษประจิมรัถยา (CCB7)

 ระบบจัดเก็บค่าผ่านทางระบบอิเล็กทรอนิกส์ 
การทางพิเศษแห่งประเทศไทยได้เปิดให้บริการระบบจัดเก็บค่าผ่านทางระบบอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Toll Collection System: ETCs) โดยเรียกว่า Easy Pass เมื่อวันที่ 31 มกราคม พ.ศ. 2553 ในสายทางพิเศษเฉลิมมหานคร, ทางพิเศษฉลองรัช และทางพิเศษวงแหวนรอบนอกด้านใต้ (บางพลี-บางขุนเทียน) และวันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2553 ในสายทางพิเศษศรีรัช กทพ. ได้นำ Easy Pass เข้ามาใช้แทนระบบ Tag ของเดิมที่ได้ถูกยกเลิกการใช้งานแล้ว เพื่อขยายปริมาณการรองรับการจราจรบริเวณหน้าด่านเก็บค่าผ่านทาง โดยสามารถทำได้สูงสุด 1200 คันต่อชั่วโมงต่อช่องทาง

 รายชื่อผู้ว่าการ 
ประสิทธิ์ อุไรรัตน์ (27 มีนาคม พ.ศ. 2516-17 กรกฎาคม พ.ศ. 2516)
จำลอง ศาลิคุปต์ (21 สิงหาคม พ.ศ. 2516-10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2519)
ทองฉัตร หงส์ลดารมภ์ (1 ธันวาคม พ.ศ. 2519-25 กรกฎาคม พ.ศ. 2522)
จรัญ บุรพรัตน์ (9 ตุลาคม พ.ศ. 2522-1 มิถุนายน พ.ศ. 2536)
สุขวิช รังสิตพล (16 มิถุนายน พ.ศ. 2536-24 ตุลาคม พ.ศ. 2537)
ศิวะ เจริญพงษ์ (8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2537-30 กันยายน พ.ศ. 2538)
เรืองฤทธิ์ พูลสวัสดิ์ (17 ตุลาคม พ.ศ. 2538-19 กันยายน พ.ศ. 2540)
สมนึก ชัยเดชสุริยะ (23 กันยายน พ.ศ. 2540-22 ตุลาคม พ.ศ. 2541)
ปรีชา ศรีทองสุข (25 ตุลาคม พ.ศ. 2541-30 กันยายน พ.ศ. 2544)
เผชิญ ไพโรจน์ศักดิ์ (1 ตุลาคม พ.ศ. 2544-20 มกราคม พ.ศ. 2552)
พันโท ทวีสิน รักกตัญญู (1 กรกฎาคม พ.ศ. 2552-22 พฤษภาคม พ.ศ. 2554)
อัยยณัฐ ถินอภัย (8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2554-7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2558)
ณรงค์ เขียดเดช (13 มกราคม พ.ศ. 2559-15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561)
สุชาติ ชลศักดิ์พิพัฒน์ (27 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561-7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563)
สุรเชษฐ์ เหล่าพูลสุข (3 สิงหาคม พ.ศ. 2563-ปัจจุบัน)

 อ้างอิง 

ดูเพิ่ม
การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย

หมวดหมู่:กระทรวงคมนาคม (ประเทศไทย)
หมวดหมู่:การขนส่งในประเทศไทย
หมวดหมู่:รัฐวิสาหกิจไทย
หมวดหมู่:หน่วยงานภาครัฐที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2515
หมวดหมู่:ธุรกิจขนส่งและโลจิสติกส์
หมวดหมู่:หน่วยงานของรัฐบาลไทยในเขตห้วยขวาง
หมวดหมู่:ก่อตั้งในประเทศไทยในปี พ.ศ. 2515