ขึ้นฉ่าย

ขึ้นฉ่าย () เป็นพืชล้มลุกชอบพื้นที่ลุ่ม อยู่ในวงศ์ Apiaceae เป็นผักและสมุนไพรที่มีกลิ่นหอม นิยมใช้ในการปรุงอาหารที่ต้องการดับกลิ่นคาว หรือเพิ่มความหอมของน้ำซุป หรือ นำไปผัดเพื่อดับคาวปลา ขึ้นฉ่ายมีลำต้นและใบหลากหลายตามพันธุ์ปลูกและสถานที่ปลูกซึ่งแบ่งกว้าง ๆ ได้ 3 กลุ่มคือ ขึ้นฉ่ายใบ ใช้กินใบและตกแต่งอาหาร, ขึ้นฉ่ายยักษ์ ใช้กินก้านที่อวบน้ำ และขึ้นฉ่ายหัว ที่ใช้หัวในการปรุงอาหาร เมล็ดขึ้นฉ่ายยังใช้เป็นเครื่องเทศและมีการใช้สารสกัดในยาสมุนไพร

คำว่า "ขึ้นฉ่าย" ในภาษาไทยมาจากภาษาจีนว่า 芹菜 โดยอ่านแบบแต้จิ๋วเป็น "ขึ่งไฉ่" (เพ็งอิม: keng5 cai3) ส่วนอ่านแบบจีนกลางจะเป็น "ฉินไช่" ()

 ลักษณะ 
เป็นพืชล้มลุกมีอายุ 1–2 ปี สูง 40–60 เซนติเมตร ใบประกอบแบบ ขนนกออก ตรงข้าม สีใบเป็น สีเหลืองอมเขียว ใบย่อยเป็นรูปลิ่มหยัก ขอบใบหยัก ก้านใบยาวแผ่ออกเป็นกาบ ดอกช่อสีขาว เป็นช่อดอกแบบซี่ร่ม (compound umbels) ผลมีขนาดเล็กมากเป็นสีน้ำตาล
พันธุ์ปลูกภาพชื่อวิทยาศาสตร์ลักษณะเด่นการใช้ขึ้นฉ่ายใบ唐芹Leaf celerylink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Snijselderij_Apium_graveolens.jpg|133x133pxframeless|100x100pxApium graveolens var. secalinum ใบใหญ่สีเขียวเข้ม
 ก้านใบเรียวยาวกินใบขึ้นฉ่ายยักษ์旱芹Celerylink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Celery_2.jpg|141x141pxframeless|100x100pxApium graveolens var. graveolens ใบเล็กเมื่อเทียบกับก้าน
 ก้านอวบ ยาว ตรงกินใบและก้านใบขึ้นฉ่ายหัวCeleriaclink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tselina.png|133x133pxframeless|100x100pxApium graveolens var. rapaceum ใบเหมือนขึ้นฉ่ายใบ
 มีหัวขนาดใหญ่มากกินหัว

 ประโยชน์ 
มีโพแทสเซียมสูง ทำให้หลอดเลือดขยายตัว ช่วยลดความดันโลหิตสูง ช่วยขับปัสสาวะ รักษาโรคปวดข้อ เช่น รูมาติกและโรคเกาต์ มีโซเดียมอินทรีย์ที่สามารถช่วยปรับความเป็นกรดและด่างในเลือดให้สมดุล น้ำคั้นจากขึ้นฉ่ายมีสรรพคุณเป็นยากล่อมประสาท ทำให้รู้สึกสบาย และนอนหลับได้ดี การกินขึ้นฉ่ายจะทำให้อสุจิลดลงถึง 50% หลังจากยุติการกินแล้ว จำนวนเชื้ออสุจิจะเพิ่มกลับมาระดับปกติใน 8-13 สัปดาห์

สารสกัดด้วยเอทานอลจากผลและเมล็ดยับยั้งการเจริญและการงอกของถั่วเขียวผิวดำได้ศานิต สวัสดิกาญจน์. 2554. ผลของแอลลีโลพาธีของพืชสมุนไพร 6 ชนิดต่อการงอกและการเจริญเติบโตของถั่วเขียวผิวดำ. เรื่องเต็มการประชุมทางวิชาการของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ครั้งที่ 49 1-4 ก.พ. 2554 มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ หน้า 419-428

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ผัก
หมวดหมู่:สมุนไพร
หมวดหมู่:เครื่องเทศ
หมวดหมู่:วงศ์ผักชี
หมวดหมู่:คำและวลีภาษาแต้จิ๋ว