หน้าบัน

หน้าบัน คือ บริเวณครึ่งวงกลมหรือเกือบสามเหลี่ยมเหนือประตูทางเข้าที่อยู่ระหว่างทับหลังและโค้ง (arch) ซึ่งจะมีรูปสลักตกแต่งหรือเครื่องตกแต่งอื่น ๆ 

สถาปัตยกรรมเกือบทุกแบบจะมีองค์ประกอบนี้ 
ผู้คิดค้นการสร้างหน้าบันเป็นคือชาวอียิปต์โบราณประมาณ 300 ปีก่อนคริสต์ศักราช ต่อมาก็ปรากฏในสถาปัตยกรรมกรีก สถาปัตยกรรมของคริสต์ศาสนา และ สถาปัตยกรรมของศาสนาอิสลามDonald Routledge Hill (1996) , "Engineering", in Roshdi Rashed, Encyclopedia of the History of Arabic Science, Vol. 3, p. 751-795 [769].

 หน้าบันในพุทธศาสนสถาน 
หน้าบัน คือ “องค์ประกอบอาคารที่ใช้อิฐหรือไม้ ก่อหรือปิดทับบริเวณส่วนที่เป็นโพรงของโครงจั่วหลังคา เพื่อป้องกันไม่ให้แดดหรือฝนสาดเข้าไปภายในอาคาร นิยมแกะสลักหรือปั้นปูนประดับตกแต่ง” ความหมายของรองศาสตราจารย์สมคิด จิระทัศนกุล ตัวอย่างหน้าบันที่มีชื่อเสียง ได้แก่ 

 หน้าบันนารายณ์ทรงครุฑยุดนาคประทับราหูแวดล้อมด้วยเหล่าเทวดา ที่ด้านหน้าของพระอุโบสถ วัดหน้าพระเมรุ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
 หน้าบันรูปสัญลักษณ์มงคลจีนสร้างเป็นปูนปั้นประดับกระเบื้องเคลือบ บนหน้าบันพระอุโบสถวัดราชโอรสาราม เป็นแบบที่เรียกว่าแบบพระราชนิยมในรัชกาลที่ 3

 หน้าบันในคริสต์ศาสนสถาน 
หน้าบันของกรีกหรือคริสต์ศาสนสถานจะเป็นเรื่องเกี่ยวกับศาสนา ล้อมรอบด้วยแถบรูปแกะสลักที่เรียกว่าอาร์ชิโวลท์ (archivolt) 

หัวเรื่องบางหัวเรื่องที่นิยมตกแต่งด้านหน้าโบสถ์คริสต์ก็มี
 การพิพากษาครั้งสุดท้าย เช่น ที่ มหาวิหารอาเมียง ประเทศฝรั่งเศส
 พระคริสต์ทรงพระสิริ (Christ in Glory) เช่นที่ มหาวิหารโรเชสเตอร์ (Rochester Cathedral) อังกฤษ
 การอัญเชิญพระศพลงจากกางเขน เช่น งานของนิโคลา ปิซาโน (Nicola Pisano) หน้ามหาวิหารซีเอนา (Sienna Duomo) ประเทศอิตาลี
 ประวัติพระนางมารีย์พรหมจารีหรือนักบุญ เช่น ที่ มหาวิหารโตเลโด (Cathedral of Toledo) ประเทศสเปน

 ดูเพิ่ม 
 แผนผังมหาวิหาร 
 สถาปัตยกรรมกอธิค
 มหาวิหาร

 สมุดภาพ 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Sculpted tympanums Chartres Cathedral, West Front, Central Portal (การตัดสินครั้งสุดท้าย มหาวิหารชาร์ทร)
 Tympanum of the last Judgment - western portal of the abbey-church of Saint Foy (การตัดสินครั้งสุดท้าย แอบบีซองฟอย คองค์) 

หมวดหมู่:ส่วนประกอบของสิ่งก่อสร้าง
หมวดหมู่:สถาปัตยกรรมทางศาสนา
หมวดหมู่:สถาปัตยกรรมไทย