กีฏวิทยาการแพทย์

กีฏวิทยาการแพทย์ () หรือกีฏวิทยาสาธารณสุข () เป็นสาขาที่ศึกษาสัตว์ขาข้อ และแมลงที่มีผลกระทบต่อสุขภาพของมนุษย์ เป็นการศึกษาที่รวมถึงข้อมูลที่ได้จากการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ว่าด้วยพฤติกรรมของแมลง นิเวศ โรคระบาดที่เกิดจากแมลงและสัตว์ขาข้อที่อาจนำมาใช้ประโยชน์ด้านความปลอดภัยของสาธารณชนและทางการแพทย์ (Arthropods and insects of medical importance) ในสหรัฐอเมริกาและประเทศพัฒนาแล้วจ้างนักกีฏวิทยาทำงานในภาคเอกชน ในมหาวิทยาลัยใน ภาคอุตสาหกรรมรวมทั้งในหน่วยงานระดับต่างๆ ของรัฐ

 ความสำคัญทางการแพทย์ 
แมลง (Insects) เป็นสัตว์ขาข้อ (Arthropods) สามารถทำอันตรายต่อคนได้หลายทาง ได้แก่
 Dermatosis อาการระคายเคืองต่อผิวหนัง ได้แก่ อาการคันเมื่อถูกกัด เช่น ยุง (Mosquitoes) เหา (Lice) หมัด (fleas) ริ้น (Midges) เรือด (Bedbugs) หรือเกิดจากการฝังตัวในผิวหนัง เช่น หิด (Scabies mites)
 Myiasis เกิดจากหนอนแมลงวันไชเข้าสู่ร่างกายตามบาดแผล หรือช่องเปิดตามร่างกายแล้วอาศัยอยู่ตามอวัยวะต่าง ๆ
 ทำอันตรายต่ออวัยวะสัมผัส (Injury to sense organs) เช่น แมลงเล็ก ๆ จำพวก ริ้น ด้วง (Beetles) เข้าสู่ตา หรือเห็บ ไร ด้วงตัวเล็ก ๆคลานเข้ารูหูในขณะนอนหลับที่พื้นดินในป่า ทำให้เกิดอาการเจ็บปวดมาก
 อาการแพ้ (Allergy) เมื่อมีการสูดดมเอาขนตามตัว เกล็ดปีก ชิ้นส่วนต่าง ๆ ของแมลง เช่น may flies, Caddis flies หรือไรฝุ่น
 ปล่อยสารพิษ และสารระคายเคือง (Venoms and irritating fluids)
 โดยการต่อยหรือกัด (sting or bite) เช่น เห็บ ไร แมงมุม ผึ้ง ต่อ
 โดยการสัมผัส (contact toxins) เช่น ตัวบุ้ง หนอนผีเสื้อ (caterpillar)
 รบกวนประสาท (Nervous disorders) เสียงบินหึ่ง ๆ ของแมลง ข้างหูในขณะนอนทำให้นอนไม่หลับ คนบางคนมีอาการเกลียดกลัวแมลงบาง
 พาหะนำโรค (Vectors) รูปแบบการนำโรคแบ่งได้เป็น 2 แบบ คือ
 Mechanical transmission นำไข่, เชื้อโรคติดตามตัวนำไปสู่คนผ่านทางน้ำและอาหาร
 Biological transmission แมลงพาหะส่วนใหญ่นำโรคด้วยวิธีนี้ โดยเชื้อโรคเมื่อเข้าไปอาศัยในตัวแมลงอาจมีการเพิ่มจำนวน หรือเปลี่ยนรูปร่างไปตามระยะการเจริญเติบโต สามารถแบ่งเป็น 3 แบบ คือ
 Propagative transmission เชื้อโรคมีการเพิ่มจำนวน แต่ไม่มีการเปลี่ยนแปลงรูปร่างตามการเจริญเติบโต เช่น กรณีของไข้เลือดออก
 Cyclo-propagative เชื้อโรคมีการเพิ่มจำนวน และมีการเปลี่ยนแปลงรูปร่างตามการเจริญเติบโต เช่น กรณีของโรคมาลาเรีย
 Cyclo- transmission เชื้อโรคมีการเปลี่ยนแปลงรูปร่างตามการเจริญเติบโต แต่ไม่มีการเพิ่มจำนวน เช่น กรณีของโรคเท้าช้าง

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 วารสารวิชาการกีฏวิทยาการแพทย์ของสหรัฐฯ 

หมวดหมู่:สาขาวิชา
หมวดหมู่:กีฏวิทยา
หมวดหมู่:จุลชีววิทยา