อำเภอเมืองอำนาจเจริญ

เมืองอำนาจเจริญ เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดอำนาจเจริญ และเป็นอำเภอศูนย์กลางการปกครองและการบริหารราชการของจังหวัดอำนาจเจริญ

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเมืองอำนาจเจริญมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเสนางคนิคม
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอปทุมราชวงศา 
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอพนา อำเภอลืออำนาจ และอำเภอหัวตะพาน
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอป่าติ้ว และอำเภอไทยเจริญ (จังหวัดยโสธร)

 ประวัติ 
บริเวณจังหวัดอํานาจเจริญ เริ่มตั้งบ้านเรือนปักหลักฐานเริ่มต้นอยู่ที่บ้านช่องนาง (ออกเสียงเป็นซ้องนาง แต่ฟังเป็นส่องนาง ปัจจุบันคือ อําเภอเสนางคนิคม) กับ เมืองพนานิคม (ปัจจุบันคืออําเภอพนา) แต่มีบางกลุ่มไปตั้งบ้านเรือนที่บ้านบุ่ง ติดห้วยปลาแดก ครั้น พ.ศ. 2393 ย้ายไปแหล่งใหม่ที่บ้านค้อ ที่ต่อไปเรียกเป็น บ้านค้อใหญ่คอนไชย (ปัจจุบันคืออําเภอลืออํานาจ จังหวัดอํานาจเจริญ) ชื่อ “อํานาจเจริญ” แรกมีขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2401 ในแผ่นดินรัชกาล ที่ 4 (ครองราชย์ระหว่าง พ.ศ. 2394-2411) ได้ชื่อจากราชทินนามเจ้าเมืองคนแรกว่า พระอมรอํานาจ

อำเภออำนาจเจริญในแผ่นดินรัชกาลที่ 5 เป็นเมืองน้อยหรือเมืองประเทศราชบริวารของเมืองที่ใหญ่กว่า เช่น เมืองอุบลราชธานี, เมืองเขมราฐ, เมืองยโสธร สุดแต่จะถูกกำหนด พ.ศ. 2460 เปลี่ยนชื่ออำเภออำนาจเจริญเป็น “อำเภอบุ่ง” ขึ้นกับจังหวัดอุบลราชธานี เพื่อให้สอดคล้องกับพื้นที่ตั้ง เพราะว่า บุ่ง แปลว่า บริเวณที่มีน้ำ หรือบึง ต่อมา พ.ศ. 2482 เปลี่ยนชื่ออำเภอบุ่ง เป็นอำเภออำนาจเจริญตามเดิม

 วันที่ 28 กรกฎาคม 2455 ยุบอำเภอเสนางคนิคม ลงเป็น กิ่งอำเภอเสนางคนิคม และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภออำนาจเจริญ
วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภออำนาจเจริญ จังหวัดอุบล มณฑลอุบล เป็น อำเภอบุ่ง และเปลี่ยนชื่อกิ่งอำเภอเสนางค์นิคม อำเภออำนาจเจริญ เป็น กิ่งอำเภอหนองทับม้า 
วันที่ 24 ธันวาคม 2465 ยุบกิ่งอำเภอหนองทับม้า ลงเป็น ตำบลหนองทับม้า และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภออำนาจเจริญ
 วันที่ 8 พฤศจิกายน 2479 ยุบตำบลหนองสิม รวมกับท้องที่ตำบลกุดเชียงหมี
 วันที่ 29 พฤศจิกายน 2479 โอนพื้นที่หมู่ 15 (ในขณะนั้น) ของตำบลอำนาจ ไปขึ้นกับตำบลไก่เขี่ย
 วันที่ 21 มีนาคม 2480 ตั้งตำบลโนนเปือย แยกออกจากตำบลส้มผ่อ และโอนพื้นที่ตำบลโนนเปือย กิ่งอำเภอเลิงนกทา อำเภอบุ่ง ไปขึ้นกับอำเภอยโสธร กับตั้งตำบลสวาท แยกออกจากตำบลกุดเชียงหมี กับโอนพื้นที่หมู่ 14 (ในขณะนั้น) ของตำบลนาวัง ไปขึ้นกับตำบลสวาท กับโอนพื้นที่หมู่ 6,11-12,28 (ในขณะนั้น) ของตำบลส้มผ่อ กิ่งอำเภอเลิงนกทา ไปขึ้นกับตำบลสวาท อำเภอบุ่ง
 วันที่ 23 สิงหาคม 2480 แยกพื้นที่ตำบลกุดเชียงหมี ตำบลบุ่งค้า จากอำเภอบุ่ง และตำบลส้มผ่อ จากอำเภอยโสธร ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอเลิงนกทา ให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอบุ่ง และโอนพื้นที่ตำบลส้มผ่อ อำเภอยโสธร มาขึ้นกับกิ่งอำเภอเลิงนกทา อำเภอบุ่ง
 วันที่ 18 เมษายน 2481 โอนพื้นที่ตำบลห้องแซง อำเภอยโสธร มาขึ้นกับกิ่งอำเภอเลิงนกทา อำเภอบุ่ง
 วันที่ 12 กันยายน 2481 โอนพื้นที่ตำบลสวาท อำเภอบุ่ง ไปขึ้นกับกิ่งอำเภอเลิงนกทา อำเภอบุ่ง
 วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลหนองทับม้า อำเภอบุ่ง เป็น ตำบลเสนางคนิคม และเปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอบุ่ง จังหวัดอุบลราชธานี เป็น อำเภออำนาจเจริญ
 วันที่ 8 เมษายน 2484 โอนพื้นที่หมู่ 8,9 (ในขณะนั้น) ของตำบลคำพระ ไปขึ้นกับตำบลหัวตะพาน
 วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลไก่เขี่ย แยกออกจากตำบลบุ่ง ตั้งตำบลนาหมอม้า แยกออกจากตำบลน้ำปลีก และตำบลนาจิก ตั้งตำบลเปือย แยกออกจากตำบลอำนาจ ตั้งตำบลหนองแก้ว แยกออกจากตำบลเค็งใหญ่ และตำบลหัวตะพาน ตั้งตำบลไร่ขี แยกออกจากตำบลดงบัง
 วันที่ 21 ตุลาคม 2490 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอเลิงนกทา อำเภออำนาจเจริญ เป็น อำเภอเลิงนกทา
 วันที่ 14 เมษายน 2496 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลไก่เขี่ย อำเภออำนาจเจริญ เป็น ตำบลไก่คำ
 วันที่ 17 กันยายน 2498 จัดตั้งสุขาภิบาลบุ่ง ในท้องที่บางส่วนของตำบลบุ่ง
 วันที่ 2 ตุลาคม 2505 ตั้งตำบลสร้างนกทา แยกออกจากตำบลปลาค้าว
 วันที่ 26 มีนาคม 2506 จัดตั้งสุขาภิบาลน้ำปลีก ในท้องที่บางส่วนของตำบลน้ำปลีก และจัดตั้งสุขาภิบาลอำนาจ ในท้องที่บางส่วนของตำบลอำนาจ
 วันที่ 7 มกราคม 2507 ตั้งตำบลนาผือ แยกออกจากตำบลนาวัง และตำบลเสนางคนิคม
 วันที่ 4 ตุลาคม 2509 ตั้งตำบลไร่สีสุก แยกออกจากตำบลเสนางคนิคม และตำบลนาวัง
 วันที่ 8 พฤศจิกายน 2509 ตั้งตำบลหนองไฮ แยกออกจากตำบลโพนทอง และตำบลคึมใหญ่
 วันที่ 29 สิงหาคม 2510 แยกพื้นที่ตำบลหัวตะพาน ตำบลคำพระ ตำบลหนองแก้ว และตำบลเค็งใหญ่ จากอำเภออำนาจเจริญ ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอหัวตะพาน และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภออำนาจเจริญ
 วันที่ 15 มิถุนายน 2511 โอนพื้นที่ตำบลจิกดู่ ตำบลสร้างถ่อน้อย และตำบลโพนเมืองน้อย อำเภอม่วงสามสิบ มาขึ้นกับกิ่งอำเภอหัวตะพาน อำเภออำนาจเจริญ
 วันที่ 15 สิงหาคม 2513 ตั้งตำบลเหล่าพรวน แยกออกจากตำบลปลาค้าว
 วันที่ 16 มีนาคม 2514 โอนพื้นที่หมู่ 16 (ในขณะนั้น) ของตำบลปลาค้าว ไปตั้งเป็นหมู่ 14 ของตำบลสร้างนกทา
 วันที่ 16 พฤศจิกายน 2514 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอหัวตะพาน อำเภออำนาจเจริญ เป็น อำเภอหัวตะพาน
 วันที่ 4 กันยายน 2516 ตั้งตำบลนาเวียง แยกออกจากตำบลนาวัง
 วันที่ 23 ธันวาคม 2518 แยกพื้นที่ตำบลเสนางคนิคม ตำบลไร่สีสุก ตำบลโพนทอง ตำบลหนองไฮ และตำบลนาเวียง จากอำเภออำนาจเจริญ ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอเสนางคนิคม และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภออำนาจเจริญ
 วันที่ 13 มิถุนายน 2521 ตั้งตำบลโนนโพธิ์ แยกออกจากตำบลนาจิก
 วันที่ 1 กันยายน 2525 จัดตั้งศาลจังหวัดอำนาจเจริญ ในท้องที่อำเภออำนาจเจริญ จังหวัดอุบลราชธานี มีเขตตลอดท้องที่อำเภออำนาจเจริญ อำเภอหัวตะพาน อำเภอชานุมาน อำเภอพนา อำเภอเขมราฐ และอำเภอกุดข้าวปุ้น
 วันที่ 31 มีนาคม 2526 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอเสนางคนิคม อำเภออำนาจเจริญ เป็น อำเภอเสนางคนิคม พระราชกฤษฎีกาตั้งอำเภอเทพสถิต อำเภอวังน้ำเย็น อำเภอเนินมะปราง อำเภอสวนผึ้ง และอำเภอเสนางคนิคม พ.ศ. ๒๕๒๖
 วันที่ 25 พฤศจิกายน 2528 ตั้งตำบลโนนหนามแท่ง แยกออกจากตำบลบุ่ง ตั้งตำบลห้วยไร่ แยกออกจากตำบลบุ่ง
 วันที่ 31 กรกฎาคม 2530 ตั้งตำบลหนองมะแซว แยกออกจากตำบลสร้างนกทา
 วันที่ 21 ตุลาคม 2531 ตั้งตำบลแมด แยกออกจากตำบลอำนาจ
 วันที่ 7 พฤศจิกายน 2532 ตั้งตำบลกุดปลาดุก แยกออกจากตำบลนาผือ และตำบลนาวัง
 วันที่ 31 มกราคม 2534 แยกพื้นที่ตำบลอำนาจ ตำบลดงมะยาง ตำบลเปือย ตำบลดงบัง ตำบลไร่ขี และตำบลแมด จากอำเภออำนาจเจริญ ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอลืออำนาจ และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภออำนาจเจริญ
 วันที่ 29 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลโนนงาม แยกออกจากตำบลเหล่าพรวน
 วันที่ 2 กรกฎาคม 2536 แยกพื้นที่ตำบลคำโพน ตำบลหนองข่า จากอำเภอชานุมาน ตำบลนาหว้า ตำบลลือ ตำบลห้วย จากอำเภอพนา และตำบลโนนงาม อำเภออำนาจเจริญ มาตั้งเป็น อำเภอปทุมราชวงศา เพื่อเป็นอนุสรณ์เนื่องในวโรกาสเฉลิมฉลองจังหวัดอุบลราชธานีที่ได้รับการสถาปนามาครบ 200 ปี
 วันที่ 31 สิงหาคม 2536 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลบุ่ง เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น
 วันที่ 2 กันยายน 2536 แยกพื้นที่อำเภออำนาจเจริญ อำเภอชานุมาน อำเภอปทุมราชวงศา อำเภอพนา อำเภอเสนางคนิคม อำเภอหัวตะพาน และกิ่งอำเภอลืออำนาจ จังหวัดอุบลราชธานี มาตั้งเป็น จังหวัดอำนาจเจริญ และเปลี่ยนชื่ออำเภออำนาจเจริญ เป็น อำเภอเมืองอำนาจเจริญ
 วันที่ 2 ธันวาคม 2537 จัดตั้งสุขาภิบาลบุ่ง อำเภอเมืองอำนาจเจริญ ขึ้นเป็น เทศบาลเมืองอำนาจเจริญ
 วันที่ 14 พฤศจิกายน 2538 ตั้งตำบลโคกกลาง แยกออกจากตำบลดงมะยาง
 วันที่ 9 มกราคม 2539 ตั้งตำบลดอนเมย แยกออกจากตำบลนาจิก ตั้งตำบลนายม แยกออกจากตำบลนาหมอม้า ตั้งตำบลนาแต้ แยกออกจากตำบลคึมใหญ่
 วันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอลืออำนาจ อำเภอเมืองอำนาจเจริญ เป็น อำเภอลืออำนาจ
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลน้ำปลีก เป็นเทศบาลตำบลน้ำปลีก ด้วยผลของกฎหมาย
 วันที่ 11 มกราคม 2551 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลนายม ขึ้นเป็นเทศบาลตำบลนายม
 วันที่ 27 ตุลาคม 2552 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลไก่คำ ขึ้นเป็นเทศบาลตำบลไก่คำ จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลนาหมอม้า ขึ้นเป็นเทศบาลตำบลนาหมอม้า
 วันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2554 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลนาวัง ขึ้นเป็นเทศบาลตำบลนาวัง
 วันที่ 11 มิถุนายน 2563 เปลี่ยนแปลงชื่อหมู่บ้าน หมู่ที่ 9 บ้านก่อนาดี ตำบลปลาค้าว เป็นหมู่ที่ 9 บ้านดอนก่อ

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเมืองอำนาจเจริญแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 19 ตำบล 212 หมู่บ้าน ได้แก่
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร(ธันวาคม 2565)1บุ่งBung2ไก่คำKai Kham3นาจิกNa Chik4ปลาค้าวPla Khao5เหล่าพรวนLao Phruan6สร้างนกทาSang Nok Tha7คึมใหญ่Khuem Yai8นาผือNa Phue9น้ำปลีกNam Plik10นาวังNa Wang11นาหมอม้าNa Mo Ma12โนนโพธิ์Non Pho13โนนหนามแท่งNon Nam Thaeng14ห้วยไร่Huai Rai15หนองมะแซวNong Masaeo16กุดปลาดุกKut Pla Duk17ดอนเมยDon Moei18นายมNa Yom19นาแต้Na Tae

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเมืองอำนาจเจริญประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 21 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลเมืองอำนาจเจริญ  ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบุ่ง
 เทศบาลตำบลน้ำปลีก ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลน้ำปลีก
 เทศบาลตำบลนายม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนายมทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลไก่คำ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไก่คำทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลนาวัง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาวังทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลนาหมอม้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาหมอม้าทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบุ่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบุ่ง (นอกเขตเทศบาลเมืองอำนาจเจริญ)
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาจิก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาจิกทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลปลาค้าว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปลาค้าวทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเหล่าพรวน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเหล่าพรวนทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสร้างนกทา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสร้างนกทาทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลคึมใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคึมใหญ่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาผือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาผือทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำปลีก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำปลีก (นอกเขตเทศบาลตำบลน้ำปลีก)
 องค์การบริหารส่วนตำบลโนนโพธิ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนโพธิ์ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโนนหนามแท่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนหนามแท่งทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยไร่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยไร่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะแซว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองมะแซวทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลกุดปลาดุก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกุดปลาดุกทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลดอนเมย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนเมยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาแต้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาแต้ทั้งตำบล

 สถานที่ท่องเที่ยวสำคัญ 
 พระมงคลมิ่งเมือง ประดิษฐานอยู่ที่เขาดานพระบาท อำเภอเมืองอำนาจเจริญ จังหวัดอำนาจเจริญ สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2508

 อ้างอิง 

มเอง