อักษรไทใหญ่

อักษรไทใหญ่ (ไทใหญ่ː တူဝ်လိၵ်ႈတႆး ตัวลิกไต [โต๋ลิกไต๊], สัทอักษร: /tǒ.lḭk.táj/) พัฒนามาจากอักษรไทใต้คงเก่า ซึ่งเป็นอักษรที่ใช่ในหมู่ชาวไทใหญ่ทั้งหมด โดยยังคงมีลักษณะกลม เนื่องจากไม่ได้เปลี่ยนไปเขียนด้วยพู่กันเหมือนอักษรไทใต้คง (อักษรถั่วงอก) เมื่อรัฐฉานตกเป็นเมืองขึ้นของอังกฤษเมื่อ พ.ศ. 2428 ทางอังกฤษได้ส่งเสริมให้ชาวไทใหญ่พัฒนาอักษรของตนขึ้นใหม่ และจัดให้มีการพิมพ์ ทำให้รูปอักษรที่เกิดจากการหล่อตัวพิมพ์มีลักษณะป้อม กลมคล้ายอักษรพม่ามากขึ้น

พยัญชนะในภาษาไทใหญ่มีทั้งหมด 18 ตัว แต่มีการเพิ่มอีก 5 เสียงจัตวา ไม่มีรูปวรรณยุกต์

 ประวัติ 
ชาวไทใหญ่มีอักษรใช้ 2 ชนิดคือ ลิ่กถั่วงอกใช้เขียนเอกสารทั่วไปกับลิ่กยวนใช้เขียนเอกสารทางศาสนา อักษรไทใหญ่ที่ใช้กันอยู่ทุกวันนี้ นักประวัติศาสตร์พม่าเชื่อว่ารับมาจากพม่า ในขณะที่ชาวไทใหญ่เชื่อว่าพัฒนามาจากอักษรเทวนาครี และอักษรมอญ โดยอักษร "อ" ของอักษรไทใหญ่ มีลักษณะเฉพาะไม่เหมือนอักษรชนิดใดเลย แต่คล้ายกับตัว"อ" ของอักษรมอญในจารึกภาษามอญที่เจดีย์ปีชเวชานดอ อายุราวพุทธศตวรรษที่ 16 โดยทั่วไป ทฤษฎีที่อธิบายที่มาของอักษรไทใหญ่เป็นดังนี้
 มาจากอักษรทิเบตโดยผ่านอาณาจักรน่านเจ้า เพราะขาดอักษรตัวที่ 4 ของแต่ละวรรคเช่นเดียวกับอักษรทิเบต
 มาจากอินเดียตอนใต้ผ่านเมืองแปร เพราะไทใหญ่เคยมีอำนาจเหนือเมืองแปรช่วงหนึ่ง
 รับจากอักษรมอญโดยผ่านชาวลาว
 จากอินเดียใต้ผ่านอาณาจักรจามปา-กัมพูชาและเชียงแสนตามลำดับ
อักษรของชาวไทเหนือในเขตใต้คงเป็นตัวเหลี่ยมหรือลิ่กถั่วงอก มีหลักฐานว่าในสมัยราชวงศ์หมิง มีการตั้งสำนักงานหยีสี่เป้าเพื่อแปลเอกสารที่เขียนด้วยภาษาไทเหนือ แสดงว่าชาวไทใหญ่มีอักษรเป็นของตนเองมานาน

อักษรไทใหญ่มีพยัญชนะไม่ครบสำหรับเขียนภาษาบาลี ทำให้เป็นไปได้ว่าชาวไทใหญ่มีอักษรใช้ก่อนพุทธศาสนาจะเข้ามาถึง เมื่อได้รับอิทธิพลจากพุทธศาสนา ชาวไทใหญ่จึงรับอักษรพม่าเข้ามาใช้เขียนแทนเสียงที่อักษรไทใหญ่ไม่มี

เอกสารภาษาไทใหญ่ที่เก่าแก่และเขียนด้วยลิ่กถั่วงอกคือ พื้นศาสนาแสน ลิ่กถั่วงอกนี้ผอม รูปเหลี่ยม เอนซ้าย จากนั้นจึงพัฒนาการเขียนมาสู่ระบบกำเยน อักษรกลมมากขึ้น และเริ่มนำอักษรพม่ามาใช้ และเพิ่มสัญลักษณ์เครื่องหมายต่าง ๆ ต่อมาจึงพัฒนาเป็นระบบตัวมน ซึ่งพบในชาวไทใหญ่ในรัฐฉาน ส่วนชาวไทมาวยังใช้อักษรแบบเดิม

เมื่อเข้าสู่พุทธศตวรรษที่ 24 วรรณกรรมภาษาไทใหญ่ได้รับอิทธิพลจากภาษาพม่ามากขึ้น มีการใช้ภาษาพม่าปะปนกับภาษาไทใหญ่มากขึ้น เมื่อมีการพิมพ์ไบเบิลภาษาไทใหญ่เมื่อ พ.ศ. 2428 ตัวพิมพ์ของอักษรไทใหญ่มีลักษณะกลมมนคล้ายอักษรพม่ามากขึ้น และมีเครื่องหมายเฉพาะที่ต่างไปจากอักษรไทใหญ่ในคัมภีร์

ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2492 รัฐบาลของสมาพันธรัฐไทใหญ่ได้ตั้งคณะกรรมการปฏิรูปอักษรไทใหญ่ที่เมืองตองจี และได้ปรับปรุงอักษรไทใหญ่ใหม่เรียกว่าใหม่สูงลิ่กไทย ต่อมาใน พ.ศ. 2512 สภาไทใหญ่ได้ปรับปรุงตัวอักษรใหม่อีก และใน พ.ศ. 2517 ก็มีการปรับปรุงอักษรไทใหญ่อีกชุดหนึ่งที่เมืองสีป้อ ทำให้มีประเด็นถกเถียงเกี่ยวกับอักษรไทใหญ่มากและยังหาข้อสรุปไม่ได้

 อักษรไทใหญ่กับภาษาบาลี 
แต่เดิม ชาวไทใหญ่ใช้ลิ่กยวนเขียนภาษาบาลี ต่อมาพยายามเปลี่ยนมาใช้ลิ่กถั่วงอกและลิ่กตัวมน แต่อักษรไม่พอ ทำให้ไม่มีระบบการเขียนเป็นมาตรฐาน ต่อมาจึงมีการนำอักษรพม่ามาใช้เขียนภาษาบาลี ในปัจจุบัน ได้มีความพยายามที่จะเขียนภาษาบาลีด้วยอักษรไทใหญ่อีกครั้ง มีการจัดประชุมระหว่างพระสงฆ์ไทใหญ่และชาวไทใหญ่หลายครั้งเริ่มตั้งแต่ พ.ศ. 2499 ใน พ.ศ. 2500 ที่ประชุมเสนอให้เขียนพระไตรปิฎกด้วยอักษรพม่าแล้วแปลเป็นภาษาไทใหญ่ที่เขียนด้วยอักษรไทใหญ่ แต่พระสงฆ์ไทใหญ่ก็ยังไม่พอใจ ใน พ.ศ. 2518 มีการจัดประชุมพระสงฆ์ไทใหญ่ที่เชียงใหม่ และได้มีการประดิษฐ์อักษรไทใหญ่สำหรับเขียนภาษาบาลี แต่ยังไม่มีระบบใดได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการ

 พยัญชนะ 
พยัญชนะหลัก
 รูปอักษรไทใหญ่ ชื่ออักษรในภาษาไทใหญ่ เทียบรูปอักษรไทย สัทอักษร หมายเหตุ ၵ ก้ะ ไก่ (ၵ ၵႆႇ) ก /k/ ၶ ข้ะ ไข่ (ၶ ၶႆႇ) ข, ค /kʰ/ င ง่ะ งู้ (င ငူး) ง /ŋ/ งู้ (ငူး) แปลว่า งู ในภาษาไทย ၸ จ้ะ จ้าง (ၸ ၸၢင်ႉ) จ /t͡s/, /s/ จ้าง (ၸၢင်ႉ) แปลว่า ช้าง (ไม่มีเสียง ช ช้าง) သ ส้ะ แสง (သ သႅင်) ซ, ศ, ษ, ส /sʰ/ แสง (သႅင်) แปลว่า อัญมณี ၺ ญ่ะ หญ่อง (ၺ ၺွင်ႇ) ญ /ɲ/ เสียง /ญ/ ในที่นี้เป็นเสียงนาสิก (เสียงขึ้นจมูก) แบบเดียวกับที่ปรากฏในภาษาอีสาน ภาษาคำเมือง ไม่มีในภาษาไทย, หญ่อง (ၺွင်ႇ) แปลว่า ต้นโพธิ์ (มาจากภาษาพม่า ညောင်) တ ต้ะ เต่า (တ တဝ်ႇ) ฏ, ต /t/ ထ ถ้ะ ไถ (ထ ထႆ) ฐ, ถ, ท, ฑ /tʰ/ ไถ (ထႆ) แปลว่า คันไถ ၼ น่ะ หนู (ၼ ၼူ) น, ณ /n/ ပ ป้ะ ป๋า (ပ ပႃ) ป /p/ ป๋า (ပႃ) แปลว่า ปลา ในภาษาไทย (ไม่มีเสียง ล ควบกล้ำ) ၽ ผ้ะ ผึ้ง (ၽ ၽိုင်ႈ) ผ, พ /pʰ/ ၾ ฟ่ะ ไฟ้ (ၾ ၾႆး) ฝ, ฟ /f/, /pʰ/ ไฟ้ (ၾႆး) แปลว่า ไฟ မ ม่ะ ม่า (မ မႃႉ) ม /m/ ม่า (မႃႉ) แปลว่า ม้า ယ ย่ะ ยุ้ง (ယ ယုင်း) ย /j/ ยุ้ง (ယုင်း) แปลว่า ยุง ရ ร่ะ ร่ะฮ้าน (ရ ရႁၢၼ်း) ร /r/, /l/ ร่ะฮ้าน (ရႁၢၼ်း) แปลว่า พระสงฆ์, มาจากภาษาพม่า ရဟန်း, จากภาษาบาลี อรหนฺตฺ လ ล่ะ ลิ้ง (လ လိင်း) ล, ฦ, ฬ /l/ ลิ้ง (လိင်း) แปลว่า ลิง ဝ ว่ะ เว้ง (เสียงสั้น) (ဝ ဝဵင်း) ว /w/ เว้ง (ဝဵင်း) แปลว่า เวียง (ไม่มีเสียงสระเอีย) ႁ ห้ะ หิ่ง (ႁ ႁိင်ႇ) ห, ฮ /h/ หิ่ง (ႁိင်ႇ) แปลว่า ระฆัง ဢ อ้ะ อ่าง (ဢ ဢၢင်ႇ) อ /ʔ/

พยัญชนะเสริม
 รูปอักษรไทใหญ่ ชื่ออักษรในภาษาไทใหญ่ เทียบรูปอักษรไทย สัทอักษร หมายเหตุၷ ก้ะ ค /ɡ/ ก ก้อง คำยืมจากพม่า ไม่มีในภาษาไทยꧠค้ะฆ/gh/อักษรนี้ถูกสร้างมาเพื่อเขียนบาลีในอรรถาธิบายพุทธศาสนาꧡช้ะฉ/ch/อักษรนี้ถูกสร้างมาเพื่อเขียนบาลีในอรรถาธิบายพุทธศาสนาꧢช้ะฌ/jh/อักษรนี้ถูกสร้างมาเพื่อเขียนบาลีในอรรถาธิบายพุทธศาสนาꧣน้ะณ/ṇ/อักษรนี้ถูกสร้างมาเพื่อเขียนบาลีในอรรถาธิบายพุทธศาสนาꧤพ้ะภ/bh/อักษรนี้ถูกสร้างมาเพื่อเขียนบาลีในอรรถาธิบายพุทธศาสนาၿ บ้ะ บ /b/ คำยืมจากไทยและพม่าၻ ด้ะ ด /d/ คำยืมจากไทยและพม่าႀ ธ้ะ ธ /θ/ ส แลบลิ้น คำยืมจากพม่า ไม่มีในภาษาไทยၹซะซ/z/ ซ ก้อง ไม่มีในภาษาไทย

 สระ 
สระเสียงหลัก มี 12 รูป
 รูปสระ ตัวอย่างการผสมสระ ชื่อสระในภาษาไทใหญ่ เทียบรูปสระไทย สัทอักษร หมายเหตุ -อ๋ะ ะอ๋า า อิ๋   ิอี๋   ีอุ๋  ุอู๋  ูเอ๋เแอ๋แโอ๋โอ๋ออออื๋อ   ืเอ๋อเ-อ

 วรรณยุกต์ 
วรรณยุกต์ในภาษาไทใหญ่มี 5 รูป 6 เสียง

 รูปวรรณยุกต์ ชื่อวรรณยุกต์ในภาษาไทใหญ่ เสียงวรรณยุกต์ - เป่า เสียงจัตวา ႇ ยัก เสียงเอก ႈ ยักจ้ำ เสียงสามัญท้ายโท း จ้ำหน้า เสียงสามัญท้ายตรี ႉ จ้ำใต้ (จ้ำต้ะ-อึ) เสียงโทสั้น ႊ ยักขึ้น เสียงสามัญ

 ยูนิโคด 
อักษรไทใหญ่ในยูนิโคด ใช้รหัสช่วงเดียวกันกับอักษรพม่า เพียงแต่มีส่วนขยายของอักษรไทใหญ่เพิ่มขึ้นมาจากอักษรพม่าตามปกติ

 อ้างอิง 


 ซาย คำเมือง. อักษรไทใหญ่และพัฒนาการของอักษรไทใหญ่ในพม่า. ใน การศึกษาประวัติศาสตร์และวรรณกรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ไท, สรัสวดี อ๋องสกุล และ โยซิซูกิ มาซูฮารา, บรรณาธิการ. หนังสือรวมผลงานวิชาการประชุมนานาชาติไทศึกษา 22-23 มีนาคม 2544 ที่ จ. เชียงใหม่ หน้า 427 - 451
 ยูนิโคดอักษรบาลีไทใหญ่
 บล็อกของนายช่างปลูกเรือน
 BlogGang.com : : นายช่างปลูกเรือน - พยัญชนะไทใหญ่

ทไใหญ่
หมวดหมู่:อักษรในตระกูลอักษรพราหมี