เสนาะฉันท์

เสนาะฉันท์ เป็นพระนิพนธ์ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ   กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์

ลักษณะคำประพันธ์	โคลงสี่สุภาพ

จุดมุ่งหมายในการแต่ง	แสดงความสามารถของกวี  และเพื่อส่งเข้าประกวดราชบัณฑิตยสภา  เมื่อ พ.ศ. 2470

ที่มาของเรื่อง		
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ได้ทรงนิพนธ์ไว้และทรงส่งเข้าประกวดราชบัณฑิตยสภา เมื่อพ.ศ. 2470 ได้ทรงเขียนบันทึกไว้ว่า "ชวดรางวัล" ซึ่งหมายความว่า ไม่ได้รางวัล แต่อย่างไรก็ดี บทโคลงนี้เป็นที่นิยมยกย่องกันมานานว่า มีความไพเราะ ใช้โวหารลึกซึ้งคมคาย เด่นเป็นพิเศษที่มีการใช้โวหารอุปมาต่างๆ กันไปโดยตลอด โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
การอุปมาว่า เสียงของกวีนิพนธ์นั้น เสนาะยิ่งกว่าเสียงแห่งนกการเวก เสียงนกการเวกนั้นไพเราะปานใด หนังสือไตรภูมิโลกวินิจฉัยกถา ของพระยาธรรมปรีชา (แก้ว) กวีในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ได้พรรณนาไว้ ดังนี้
เสียงนกการเวกส่งสำเนียงหวานไพเราะดังกึกก้อง  สัตว์จตุบาททั้งหลายได้ยินยังเคลิบเคลิ้ม  เสือโคร่งไล่ติดตามเนื้อน้อย ๆ  ยังลืมตน เคลิบเคลิ้มฟังเสียงไพเราะ  ฝ่ายเนื้อน้อย ๆ  ก็ลืมกลัวหยุดฟังเสียงนกเช่นกัน  หมู่ปักษาชาติทั้งหลายได้ฟังเสียงนกการเวกต่างก็ราปีกหยุดฟังเสียงนิ่งราวรูปปั้นที่มีบุคคลนำไปติดไว้บนเพดาน แม้แต่ปลาก็ลืมตนลอยตัวตรง ๆ  หยุดฟังเสียงนกการเวกเช่นกัน
ชื่อ "เสนาะฉันท์" นี้ มิใช่เป็นชื่อที่ท่านผู้ทรงนิพนธ์ได้ตั้งไว้ หากแต่เป็นชื่อที่ตั้งขึ้นใหม่ เพื่อสะดวกในการอ้างอิงถึงในหนังสือเล่มนี้ คำว่า "ฉันท์" หมายถึงคำประพันธ์ทุกชนิด

ถอดคำประพันธ์
บทที่ 1     ฟ้าร้องเสียงกระหึ่มกึกก้องท้องฟ้า
	   เสียงปี่พาทย์ดีดสีบรรเลงอันน่าเพลิดเพลิน
	   ไม่อาจทำให้สะเทือนอารมณ์ได้เท่ากับความไพเราะของบทกวี
	   ถ้อยคำของสาวงามอันเป็นที่รักไม่อาจเทียบเท่าความไพเราะของกวีนิพนธ์
บทที่ 2     นกการเวกที่เปล่าเปลี่ยวใจส่งเสียงร้องดังระงมถึงสวรรค์
	   ไม่อาจเทียบได้กับความไพเราะของกวีนิพนธ์อันลึกซึ้ง
	   อาทิตย์และจันทร์ส่องแสงอยู่กลางฟ้า  ทำให้โลกเจิดจรัส
	   หรือยามเมฆครึ้มที่บดบังแสง  ก็ยังไม่งามเท่ากับคำพรรณนาของกวีนิพนธ์ 

คุณค่าในการอ่าน
โคลงสี่สุภาพทั้ง 2 บทนี้เป็นที่นิยมยกย่องกันมานานว่ามีความไพเราะ      มีโวหารลึกซึ้ง
คมคายและมีลักษณะเด่นในการใช้โวหารภาพพจน์  เป็นบทกวีที่ดีเด่นในเชิงเปรียบเทียบ  โดยอุปมาว่าเสียงไพเราะของกวีนิพนธ์นั้น  ไพเราะยิ่งกว่าเสียงแห่งนกการเวก

ในด้านการใช้คำ  จะเห็นได้ว่ากวีใช้คำที่ง่าย   ถึงแม้จะไม่มีปรากฏอยู่ในพจนานุกรมก็ตาม  เช่นคำว่า  พรึ้ม  สะดิ้งฤดี  แสงสอึ้ง  ซึ่งการอ่านบทกวีนี้ต้องอาศัยจินตนาการและการอ่านออกเสียง  จึงจะสมบูรณ์ทั้งรสคำและรสความ