อำเภอเมืองนครราชสีมา

เมืองนครราชสีมา เป็นอำเภอหนึ่งในจำนวนอำเภอทั้งหมด 32 อำเภอของจังหวัดนครราชสีมา เป็นที่ตั้งของศาลากลางจังหวัด และหน่วยงานราชการต่าง ๆ  และเป็นศูนย์กลางความเจริญของจังหวัด 

 ประวัติศาสตร์ 
อำเภอเมืองนครราชสีมามีชื่อเรียกตามความถนัดของชาวพื้นเมืองว่า "โคราช" เรียกตามภาษาราชการว่า "เมืองนครราชสีมา" เหตุที่เรียก 2 ชื่อ ด้วยปรากฏว่าตามหลักฐานโบราณคดีเรื่องงานข้างต้นวินิจฉัยชื่อเมืองนครราชสีมาว่า ก่อนที่จะสร้างขึ้นในสถานที่ปัจจุบัน เดิมมีเมืองโบราณอยู่ 2 เมือง ซึ่งอยู่ทางขวาของลำตะคอง ปัจจุบันอยู่ในเขตอำเภอสูงเนิน เมืองที่หนึ่งอยู่ทางฝั่งซ้ายของลำตะคองมีชื่อเรียกว่า เมืองโคราช จากหลักฐานที่ได้สำรวจพบว่าในบริเวณเมืองทั้งสอง เมืองเสมาสร้างเมืองขึ้นมาใหม่ ต่อมาได้ข้ามมาสร้างเมืองโคราชขึ้นอีกเป็นเมืองใหม่ ทิ้งเมืองเสมาให้เป็นเมืองร้างในที่สุด

ชื่อเมืองโคราช น่าจะเพี้ยนมาจากชื่อเมือง "นครราช" ในภาษาเขมร และไม่น่านำมาจากชื่อเมือง "โคราฆะปุระ" ในมัชฌิมประเทศ เนื่องจากเมืองโคราฆะปุระเป็นเมืองที่สร้างขึ้นในอินเดีย
ราวคริสต์ศตวรรษที่ 13 ซึ่งมีอายุน้อยกว่าอารยธรรมขอม-ทวาราวดีของเมืองเสมามาก

ต่อมาสมเด็จพระนารายณ์มหาราชได้ทรงย้ายเมืองโคราชและเมืองเสมามาสร้างในที่ตั้งปัจจุบัน และตั้งชื่อใหม่ว่า เมืองนครราชสีมา เมืองที่สร้างขึ้นใหม่นี้เป็นเมืองหน้าด่าน มีคูล้อมรอบและมีประตูเมือง 4 ประตู คือ 
 ทิศเหนือ เรียกว่า ประตูพลแสน หรือ ประตูน้ำ
 ทิศใต้ เรียกว่า ประตูไชยณรงค์ หรือ ประตูผี
 ทิศตะวันออก เรียกว่า ประตูพลล้าน
 ทิศตะวันตก  เรียกว่า ประตูชุมพล

 ข้อมูลพื้นฐาน   
 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเมืองนครราชสีมาตั้งอยู่ทางตอนกลางของจังหวัด บนที่ราบสูงโคราช ระหว่างเส้นรุ้งที่ 14-15 องศาเหนือ และเส้นแวงที่ 101-102 องศาตะวันออก สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 180-210 เมตร ห่างจากกรุงเทพมหานครโดยทางรถยนต์ประมาณ 259 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอโนนไทยและอำเภอโนนสูง
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเฉลิมพระเกียรติ
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอโชคชัยและอำเภอปักธงชัย  
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอสูงเนินและอำเภอขามทะเลสอ

 พื้นที่และประชากร 
เนื้อที่ทั้งหมดของอำเภอเมืองนครราชสีมาประมาณ 755.60 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 468,704 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 3.69 ของเนื้อที่ทั้งหมดของจังหวัดนครราชสีมาที่ว่าการอำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา

มีจำนวนประชากรรวมทั้งสิ้น 466,848 คน เป็นชาย 227,312 คน เป็นหญิง 239,536 คน  จำนวนบ้าน 235,050 หลัง ความหนาแน่นของประชากรต่อพื้นที่เท่ากับ 617.85 คน ต่อ ตารางกิโลเมตร  อำเภอเมืองนครราชสีมา เป็นอำเภอที่มีจำนวนประชากรมากเป็นลำดับที่ 1 ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือสถิติประชากร ปี พ.ศ. 2555 กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย

 ลักษณะทางภูมิศาสตร์ 
ลักษณะพื้นที่โดยทั่วไปของอำเภอเมืองนครราชสีมา ตั้งอยู่ทางตอนกลางของจังหวัดนครราชสีมา โดยแบ่งสภาพพื้นที่ดังนี้คือ บริเวณพื้นที่ทางตอนใต้ของอำเภอ มีลักษณะพื้นที่เป็นลูกคลื่นลอนลาดชัน ลาดเอียงจากทิศใต้ไปทางทิศเหนือ และบริเวณทางตอนใต้ค่อนไปทางทิศตะวันตก เป็นพื้นที่ป่าสงวนห้วยยางครอบคลุมพื้นที่ ในเขตตำบลไชยมงคล ตำบลหนองจะบก ตำบลบ้านใหม่ และตำบลโคกกรวด ส่วนบริเวณพื้นที่ตอนล่างมีลักษณะเป็นพื้นที่ราบลุ่ม มีคลองลำตะคอง คลองส่งน้ำชลประทานและเป็นที่ตั้งของเขตเทศบาลนครนครราชสีมา และส่วนบริเวณทางตอนเหนือมีลักษณะพื้นที่เกือบราบถึงราบ

 แหล่งน้ำ 
พื้นที่อำเภอเมืองนครราชสีมาสามารถแบ่งลุ่มน้ำออกเป็น 3 ลุ่มน้ำ ได้แก่ ลุ่มน้ำลำตะคอง ลุ่มน้ำลำช่องโค และลุ่มน้ำลำเชิงไกร
 ลุ่มน้ำลำตะคอง อยู่ทางทิศเหนือของอำเภอเมืองนครราชสีมา ลำน้ำตอนต้นไหลผ่านหุบเขาเขตอำเภอปากช่องและอำเภอสีคิ้วที่มีความลาดชันมาก มีหมู่บ้านที่ตั้งอยู่ในเขตลุ่มน้ำทั้งหมดรวม 14 ตำบล 129 หมู่บ้าน
 ลุ่มน้ำลำช่องโค อยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของอำเภอเมืองนครราชสีมา เป็นลำน้ำซึ่งรับน้ำมาจากลำมูล มีหมู่บ้านตั้งอยู่ในเขตลุ่มน้ำ 1 ตำบล คือ ตำบลหนองระเวียง จำนวน 6 หมู่บ้าน
 ลุ่มน้ำลำเชิงไกร  อยู่ทางทิศเหนือของอำเภอเมืองนครราชสีมา ต้นน้ำไหลมาจากแม่น้ำป่าสัก มีหมู่บ้านตั้งอยู่ในเขตลุ่มน้ำ 1 ตำบล คือ ตำบลโคกสูง จำนวน 12 หมู่บ้าน

พื้นที่นอกเขตลุ่มน้ำ คือ พื้นที่ตำบลโพธิ์กลาง หนองบัวศาลา ไชยมงคล และสุรนารี ตั้งอยู่ในที่ราบสูง ไม่มีแหล่งน้ำไหลผ่านและไม่สามารถจะจัดเป็นลุ่มน้ำได้ แต่ในแต่ละตำบลและหมู่บ้านดังกล่าวมีหนองน้ำและบึงขนาดใหญ่ รวมถึงอ่างเก็บน้ำของกรมชลประทานอยู่ด้วย การผลิตน้ำประปาเพื่อให้บริการประชาชนในเขตเทศบาล อยู่ในความรับผิดชอบของกองประปาเทศบาลนครนครราชสีมา โดยอาศัยแหล่งน้ำดิบจากเขื่อนลำตะคอง ตำบลคลองไผ่ อำเภอสีคิ้ว

 เหตุการณ์สำคัญ 
13 สิงหาคม พ.ศ. 2536 โรงแรมรอยัลพลาซ่าเกิดถล่มลงมามีผู้เสียชีวิต 137 ราย https://www.thairath.co.th/content/103549บาดเจ็บ 227 ราย และทุพพลภาพจำนวนมาก
8-9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563 เกิดเหตุกราดยิง มีผู้เสียชีวิตรวม 30 ราย

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเมืองนครราชสีมาแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 25 ตำบล 234 หมู่บ้าน ได้แก่

 ในเมือง (Nai Mueang) 
 โพธิ์กลาง (Pho Klang)
 หนองจะบก (Nong Chabok)
 โคกสูง (Khok Sung)  
 มะเริง (Maroeng)    
 หนองระเวียง (Nong Rawiang)
 ปรุใหญ่ (Pru Yai)
 หมื่นไวย (Muen Wai)    
 พลกรัง (Phon Krang)
 หนองไผ่ล้อม (Nong Phai Lom)  
 หัวทะเล (Hua Thale)    
 บ้านเกาะ (Ban Ko)
 บ้านใหม่ (Ban Mai)
 พุดซา (Phutsa)    
 บ้านโพธิ์ (Ban Pho)    
 จอหอ (Cho Ho)   
 โคกกรวด (Khok Kruat)  
 ไชยมงคล (Chai Mongkhon)  
 หนองบัวศาลา (Nong Bua Sala)  
 สุรนารี (Suranari)    
 สีมุม (Si Mum)    
 ตลาด (Talat)   
 พะเนา (Phanao)  
 หนองกระทุ่ม (Nong Krathum)  
 หนองไข่น้ำ (Nong Khai Nam)

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
อำเภอเมืองนครราชสีมามีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรวมทั้งสิ้น 27 แห่ง แบ่งตามรูปแบบการบริหารและจัดการ 2 รูปแบบคือ เทศบาล และอบต. (อบต.) เทศบาลมีทั้งสิ้น 16 แห่ง แบ่งเป็น เทศบาลนครจำนวน 1 แห่ง และเทศบาลตำบลจำนวน 15 แห่ง ส่วนอบต.มีทั้งสิ้น 11 แห่ง ซึ่งบริหารในพื้นที่ตำบลนอกเขตเทศบาล องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในอำเภอเมืองนครราชสีมามีรายชื่อดังนี้


 ชื่อ ประเภท ครอบคลุมตำบล พื้นที่(ตร.กม.) จำนวนประชากรพ.ศ. 2555(คน) ความหนาแน่น(คน/ตร.กม.) จำนวนบ้าน(หลัง) ระยะทางจากที่ว่าการอำเภอ(กม.) ทั้งหมด บางส่วน นครราชสีมา ทน. ในเมือง — 37.50 120,354 3,209.44 72,306 1.3 โพธิ์กลาง ทต. โพธิ์กลาง — 55.23 29,468 533.55 13,508 8.5 หัวทะเล ทต. หัวทะเล — 15.59 27,729 1,778.64 13,858 8 สุรนารี ทต. สุรนารี — 49.90 21,074 422.32 11,722 15 บ้านใหม่ ทต. บ้านใหม่ — 19.55 19,465 955.65 8,248 10 จอหอ ทต. — จอหอ, บ้านเกาะ 9.50 16,968 1,786.10 9,909 8 เมืองใหม่โคกกรวด ทต. — โคกกรวด 64.17 15,430 240.45 7,500 13 หนองไผ่ล้อม ทต. หนองไผ่ล้อม — 17.89 15,186 848.85 11,300 3 โคกสูง ทต. โคกสูง — 30.56 11,493 376.07 5,202 15 บ้านโพธิ์ ทต. บ้านโพธิ์ — 44.36 10,422 234.94 4,583 18 ตลาด ทต. ตลาด — 22.20 10,332	 465.40 5,509 12 พุดซา ทต. พุดซา — 39.36 10,240 260.16 3,430 16 ปรุใหญ่ ทต. ปรุใหญ่ — 16.63 9,861 592.96 5,156 11 ไชยมงคล ทต. ไชยมงคล — 60.18 8,724 144.96 4,234 18 โคกกรวด ทต. — โคกกรวด 3.00 7,093 2,364.33 4,687 18 หนองไข่น้ำ ทต. หนองไข่น้ำ — 43.44 6,149 141.55 1,841 19 หนองบัวศาลา ทต. หนองบัวศาลา — 36.61 25,647 700.54 14,960 10 บ้านเกาะ ทต. — บ้านเกาะ 11.30 11,731 1038.14 6,783 6 หนองกระทุ่ม ทต. หนองกระทุ่ม — 18.50 9,702 524.43 5,295 8 จอหอ อบต. — จอหอ 26.97 14,960 554.69 8,261 12.5 หนองจะบก อบต. หนองจะบก — 23.56 14,447 613.20 7,055 7 หนองระเวียง อบต. หนองระเวียง — 54.77 13,150 240.09 5,350 16 หมื่นไวย อบต. หมื่นไวย — 9.76 10,824 1,109.01 5,860 5 มะเริง อบต. มะเริง — 10.25 9,156 893.26 4,102 10.5 สีมุม อบต. สีมุม — 15.0 6,497 433.13 2,274 15 พะเนา อบต. พะเนา — 18.16 5,251 289.15 1,852 9 พลกรัง อบต. พลกรัง — 18.65 4,745 254.42 1,384 17
 สถิติจำนวนประชากรและบ้านของอำเภอเมืองนครราชสีมา ข้อมูล ณ ธันวาคม 2564

 สถานีตำรวจ 
กองบัญชาการตำรวจภูธรภาค 3
กองบังคับการตำรวจภูธรจังหวัดนครราชสีมา
สถานีตำรวจภูธรเมืองนครราชสีมา
สถานีตำรวจภูธรโพธิ์กลาง
สถานีตำรวจภูธรจอหอ
สถานีตำรวจภูธรพลกรัง
สถานีตำรวจภูธรมะเริง

 สถาบันอุดมศึกษา 
 สถาบันอุดมศึกษาของรัฐ 
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี 
 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา 
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน (ศูนย์กลางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นครราชสีมา) 
 มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตนครราชสีมา
 มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย มหาปชาบดีเถรีวิทยาลัย และศูนย์การศึกษาโคราช
 สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ (วนศ.นครราชสีมา)
 วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครราชสีมา

 สถาบันอุดมศึกษาเอกชน 
 มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล
  วิทยาลัยนครราชสีมา
  วิทยาลัยเทคโนโลยีพนมวันท์
 สถาบันการเรียนรู้เพื่อปวงชน ศูนย์การเรียนรู้จังหวัดนครราชสีมา
 วิทยาลัยพิชญบัณฑิต นครราชสีมา
 วิทยาลัยพุทธศาสนานานาชาติ วิทยาเขตนครราชสีมา
 สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์ หน่วยการเรียนทางไกลจังหวัดนครราชสีมา

 โรงเรียน 
 โรงเรียนรัฐบาล 
 โรงเรียนราชสีมาวิทยาลัย (โรงเรียนชายล้วนประจำจังหวัด)
 โรงเรียนสุรนารีวิทยา (โรงเรียนหญิงล้วนประจำจังหวัด)
 โรงเรียนบุญวัฒนา
 โรงเรียนบุญเหลือวิทยานุสรณ์
 โรงเรียนอุบลรัตนราชกัญญาราชวิทยาลัย นครราชสีมา
 โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาน้อมเกล้า นครราชสีมา
 โรงเรียนสุรธรรมพิทักษ์
 โรงเรียนอนุบาลเมืองนครราชสีมา
 โรงเรียนโคราชพิทยาคม 
 โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา
 โรงเรียนบุญวัฒนา 2
 โรงเรียนพุดซาพิทยาคม
 โรงเรียนมหิศราธิบดี
 โรงเรียนสุรนารีวิทยา 2

 โรงเรียนเอกชน 
 โรงเรียนมารีย์วิทยา
 โรงเรียนอัสสัมชัญนครราชสีมา
 โรงเรียนสารสาสน์วิเทศนครราชสีมา
 โรงเรียนสารสาสน์วิเทศโคราช นครราชสีมา 2
 โรงเรียนปลูกปัญญา
 โรงเรียนนานาชาติแองโกลสิงคโปร์ นครราชสีมา
 โรงเรียนเตชะวิทย์
 โรงเรียนเกียรติคุณวิทยา
 โรงเรียนรวมมิตรวิทยา 
 โรงเรียนโคราชวิทยา
โรงเรียนสุรวิวัฒน์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี

 สถานที่สำคัญ 
 สถานที่ท่องเที่ยว 
 อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี
 สวนสัตว์นครราชสีมา และสวนน้ำโคราช
 ปราสาทหินพนมวัน
 พิพิธภัณฑ์ไม้กลายเป็นหิน
 พิพิธภัณฑ์เมืองนครราชสีมา
 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ มหาวีรวงศ์
 วัดสุทธจินดาวรวิหาร
 วัดศาลาลอย
 วัดพระนารายณ์มหาราชวรวิหาร
 วัดป่าสาลวัน
 วัดพายัพ
 ศาลหลักเมืองนครราชสีมา
 สวนน้ำบุ่งตาหลั่วเฉลิมพระเกียรติรัชกาลที่ ๙
 หาดสุรนารี อ่างเก็บน้ำห้วยยาง

 การคมนาคม 
อำเภอเมืองนครราชสีมาเป็นศูนย์กลางคมนาคมและการขนส่ง โดยเป็นชุมทางสำหรับการติดต่อกับจังหวัดต่าง ๆ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออก โดยใช้เส้นทางรถยนต์ ทางรถไฟ และทางอากาศ มีรายละเอียดดังนี้ 

 ทางรถยนต์ 
เส้นทางรถยนต์ ถนนสายหลักที่ใช้ติดกับจังหวัด อำเภอใกล้เคียง
 ทางหลวงพิเศษหมายเลข 6 หรือ ถนนมอเตอร์เวย์บางปะอิน-นครราชสีมา (ให้บริการบางส่วนช่วงเทศกาล)
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2 (ถนนมิตรภาพ) เส้นทางสระบุรี-นครราชสีมา-ขอนแก่น-อุดรธานี-หนองคาย ใช้สำหรับติดต่อกับจังหวัดในภาคกลางและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 290 หรือ ถนนวงแหวนรอบเมืองนครราชสีมา เป็นทางหลวงแผ่นดินเส้นหนึ่งที่มีลักษณะเป็นวงแหวนวนรอบตัวเมืองนครราชสีมา (เปิดให้บริการบางส่วน)
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 205 (ถนนสุรนารายณ์) เส้นทางนครราชสีมา-ชัยภูมิ-ลพบุรี ใช้สำหรับติดต่อกับจังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางและภาคกลาง
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 224 (ถนนนครราชสีมา-โชคชัย) เส้นทางนครราชสีมา-อุบลราชธานี ใช้สำหรับติดต่อกับจังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 226 (ถนนนครราชสีมา-จักราช) เส้นทางนครราชสีมา-บุรีรัมย์-อุบลราชธานี ใช้ติดต่อกับจังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 304 (ถนนนครราชสีมา-กบินทร์บุรี) เส้นทางนครราชสีมา-ฉะเชิงเทรา ใช้สำหรับติดต่อกับจังหวัดต่างๆ ในภาคตะวันออก
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2068 เส้นทางตำบลโคกกรวด-อำเภอโนนไทย ใช้สำหรับติดต่อกับอำเภอขามทะเลสอและอำเภอโนนไทย
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2162 เส้นทางอำเภอเมืองนครราชสีมา-อำเภอห้วยแถลง ใช้สำหรับติดต่อกับอำเภอจักราชและอำเภอห้วยแถลง
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2198 เส้นทางตำบลโคกสูง-อำเภอขามทะเลสอ ใช้สำหรับติดต่อกับอำเภอเมืองนครราชสีมากับอำเภอขามทะเลสอ
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2310 เส้นทางตำบลไชยมงคล-อำเภอโชคชัย ใช้สำหรับติดต่อกับอำเภอเมืองนครราชสีมากับอำเภอโชคชัย

 ทางรถไฟ 
มีสถานีรถไฟในเขตอำเภอเมืองนครราชสีมาจำนวน 6 สถานี รองรับรถไฟสายภาคตะวันออกเฉียงเหนือจำนวน 2 เส้นทาง โดยเริ่มจากสถานีดังต่อไปนี้
 สถานีรถไฟโคกกรวด เป็นสถานีรถไฟในเส้นทางสายกรุงเทพมหานคร-นครราชสีมา กิโลเมตรที่ 249.94 ตั้งอยู่ในเขตตำบลโคกกรวด ระยะห่างถึงสถานีรถไฟภูเขาลาดประมาณ 7.5 กิโลเมตร
 สถานีรถไฟภูเขาลาด เป็นสถานีรถไฟในเส้นทางสายกรุงเทพมหานคร-นครราชสีมา กิโลเมตรที่ 257.44 ตั้งอยู่ในเขตตำบลบ้านใหม่ ระยะห่างถึงสถานีรถไฟนครราชสีมาประมาณ 6.21 กิโลเมตร
 สถานีรถไฟนครราชสีมา เป็นสถานีรถไฟในเส้นทางสายกรุงเทพมหานคร-อุบลราชธานี และสายกรุงเทพมหานคร-หนองคาย กิโลเมตรที่ 263.65 เป็นสถานีรถไฟที่ใหญ่ที่สุดของจังหวัด มีความสำคัญมาตั้งแต่เริ่มแรกกิจการรถไฟของประเทศไทย ตั้งอยู่ตำบลในเมือง เขตเทศบาลนครนครราชสีมา ทางทิศตะวันตกของตัวเมืองนครราชสีมา บนถนนมุขมนตรี (เป็นสถานีร่วมสถานีรถไฟความเร็วสูงนครราชสีมา)
 สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ เป็นสถานีรถไฟชุมทางในเส้นทางสายกรุงเทพมหานคร-อุบลราชธานี และสายกรุงเทพมหานคร-หนองคาย กิโลเมตรที่ 266.28 เป็นสถานีรถไฟที่มีขนาดและความสำคัญรองลงมาจากสถานีนครราชสีมา ตั้งอยู่ตำบลในเมือง อำเภอเมืองนครราชสีมา เขตเทศบาลนครนครราชสีมา ทิศใต้ของตัวเมืองนครราชสีมา โดยที่สถานีแห่งนี้ ได้แยกเส้นทางรถไฟออกเป็น 2 สาย คือ
 สายกรุงเทพมหานคร-หนองคาย   ผ่านไปยังอำเภอโนนสูง คง บ้านเหลื่อม บัวใหญ่ เรื่อยไปจนถึงจังหวัดหนองคาย ระยะทางประมาณ 624 กิโลเมตร
สถานีรถไฟบ้านเกาะ เป็นสถานีรถไฟในเส้นทางสายกรุงเทพมหานคร-หนองคาย กิโลเมตรที่ 272.50 ตั้งอยู่ในเขตตำบลบ้านเกาะ มีระยะทางห่างจากสถานีชุมทางถนนจิระประมาณ 6.22 กิโลเมตร
 ที่หยุดรถไฟสระธรรมขันธ์ เป็นที่หยุดรถในเส้นทางสายกรุงเทพมหานคร-หนองคาย กิโลเมตรที่ 278 ตั้งอยู่ในเขตตำบลจอหอ มีระยะทางห่างจากสถานีชุมทางถนนจิระประมาณ 11.72 กิโลเมตร
 ที่หยุดรถไฟหนองไข่น้ำ เป็นที่หยุดรถในเส้นทางสายกรุงเทพมหานคร-หนองคาย กิโลเมตรที่ 282.92 ตั้งอยู่ในเขตตำบลหนองไข่น้ำ มีระยะทางห่างจากสถานีชุมทางถนนจิระประมาณ 16.64 กิโลเมตร
สถานีรถไฟบ้านกระโดน เป็นที่หยุดรถในเส้นทางสายกรุงเทพมหานคร-หนองคาย กิโลเมตรที่ 284.67 ตั้งอยู่ในเขตตำบลโคกสูง มีระยะทางห่างจากสถานีชุมทางถนนจิระประมาณ 18.39 กิโลเมตร
 สายกรุงเทพมหานคร-อุบลราชธานี  ผ่านไปยังอำเภอเฉลิมพระเกียรติ จักราช ห้วยแถลง เรื่อยไปจนถึงจังหวัดอุบลราชธานี ระยะทางประมาณ 575 กิโลเมตร
 ที่หยุดรถไฟบ้านพะไล เป็นที่หยุดรถในเส้นทางสายกรุงเทพมหานคร-อุบลราชธานี กิโลเมตรที่ 271.59 ตั้งอยู่ในเขตตำบลหัวทะเล มีระยะทางห่างจากสถานีชุมทางถนนจิระประมาณ 5.31 กิโลเมตร
 สถานีรถไฟบ้านพะเนา เป็นสถานีรถไฟในเส้นทางสายกรุงเทพมหานคร-อุบลราชธานี กิโลเมตรที่ 276.35 ตั้งอยู่ในเขตตำบลพะเนา มีระยะทางห่างจากสถานีชุมทางถนนจิระประมาณ 10.07 กิโลเมตร

 สถานีขนส่ง 
 สถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งที่  1  ตั้งอยู่เลขที่ 86 ถนนบุรินทร์ ตำบลในเมือง อำเภอเมืองนครราชสีมา  มีเนื้อที่ทั้งสิ้น 7 ไร่  2 งาน 98 ตารางวา เปิดใช้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2510 บริหารจัดการโดยเทศบาลนครนครราชสีมา ใช้เป็นสถานีขนส่งภายในจังหวัดเป็นหลัก และมีรถโดยสารปรับอากาศสายที่ 21 กรุงเทพมหานคร-นครราชสีมาให้บริการ ปัจจุบันสถานีขนส่งฯ แห่งที่ 1  มีรถโดยสารประจำทางเข้าใช้บริการเฉลี่ยวันละ  2,000 เที่ยว/วัน  หรือประมาณ 730,000 เที่ยว/ปี  และมีผู้โดยสารหมุนเวียนเข้าใช้บริการเฉลี่ย  50,000 คน/วัน หรือประมาณ  18,000,000 ล้านคน/ปี

 สถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งที่ 2 ตั้งอยู่ที่ถนนมิตรภาพ ตำบลในเมือง อำเภอเมืองนครราชสีมา มีเนื้อที่ 29 ไร่ 50 ตารางวา ผู้ได้รับใบอนุญาตจัดตั้งและดำเนินการสถานีขนส่ง คือ บริษัท ไทยสงวนบริการ จำกัด ใช้เป็นสถานีขนส่งผู้โดยสารระหว่างจังหวัดเป็นหลักเส้นทางที่สำคัญคือ สายที่ 21 กรุงเทพมหานคร-นครราชสีมา ปัจจุบันสถานีขนส่งฯ แห่งที่ 2  มีรถโดยสารประจำทางเข้าใช้บริการเฉลี่ยวันละ  1,300 เที่ยว /วัน   หรือประมาณ  470,000 เที่ยว/ปี  และมีผู้โดยสารหมุนเวียนเข้าใช้บริการเฉลี่ย  30,000 คน/วัน  หรือประมาณ  11,000,000 ล้านคน/ปี

 หน่วยกู้ภัย 
 มูลนิธิพุทธธรรม 31 (กู้ภัยฮุก 31)
 มูลนิธิสว่างเมตตาธรรมสถาน (กู้ภัยสว่างเมตตา)

 อ้างอิง 

 ดูเพิ่ม 
 จังหวัดนครราชสีมา
 เทศบาลนครนครราชสีมา

เมืองนครราชสีมา
*