อำเภอบึงสามพัน

บึงสามพัน เป็นอำเภอในจังหวัดเพชรบูรณ์ เป็นอำเภอที่มีการพัฒนาอย่างรวดเร็วเนื่องจากมีจุดตัดทางถนนระหว่างทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 21 (สระบุรี–หล่มสัก) กับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 225 (นครสวรรค์–ชัยภูมิ) อีกทั้งเป็นอำเภอทางผ่านไปสู่ตัวจังหวัด จึงทำให้สะดวกทั้งการค้าขายและการเดินทาง

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอบึงสามพันมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอชนแดนและอำเภอหนองไผ่ มีคลองทราย ห้วยทุ่งแฝก สันเขาเหล็ก ห้วยสาธารณะ คลองบน สันเขาซับลิ้นทอง สันเขาอู่เรือ คลองลำพื้นทอง แนวแปลงที่ดิน คลองไผ่ขวาง คลองกระโบน กึ่งกลางแม่น้ำป่าสัก แนวแปลงที่ดิน สันเขาคำพง และสันเขาพลวง เป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอภักดีชุมพล (จังหวัดชัยภูมิ) มีแนวสันเขาพังเหย เป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอวิเชียรบุรี มีคลองน้ำเขียว แนวแปลงที่ดิน ห้วยลำจังกันน้อย คลองลำจังหัน คลองบึงสามพัน กึ่งกลางแม่น้ำป่าสัก แนวแปลงที่ดิน สันเขาน้อย และสันเขาซับพลู เป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอไพศาลีและอำเภอหนองบัว (จังหวัดนครสวรรค์) มีแนวแปลงที่ดิน และห้วยลำโพง เป็นเส้นแบ่งเขต


 ประวัติ 
พื้นที่ที่เป็นอำเภอบึงสามพันในปัจจุบัน เดิมเป็นส่วนหนึ่งของตำบลบ้านโภชน์ อำเภอวิเชียรบุรี ต่อมาสิบตำรวจเอกสมัคร มงคลกิติ (ยศในขณะนั้น) ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นสายตรวจเดินทางไปปราบโจรผู้ร้ายที่อำเภอวิเชียรบุรีซึ่งมีตำบลกองทูล ตำบลบ้านโภชน์ ตำบลกันจุเป็นเขตการปกครอง เนื่องจากเส้นทางเป็นทางเดินเท้าหรือใช้ม้าได้เท่านั้น ทำให้การปราบปรามโจรผู้ร้ายไม่ค่อยได้ผล จึงได้ปรึกษาคณะกรรมการท้องถิ่นซึ่งมีกำนัน ผู้ใหญ่บ้านและครูในเขตตำบลกองทูลชี้แจงปัญหากับจังหวัดให้จะตั้งกิ่งอำเภอขึ้น และเห็นว่าตำบลกองทูลเป็นพื้นที่อยู่กึ่งกลางระหว่างอำเภอเมืองเพชรบูรณ์และอำเภอวิเชียรบุรี ในวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2503 จึงประกาศแยก 3 ตำบลขึ้นเป็น กิ่งอำเภอหนองไผ่ ขึ้นกับอำเภอวิเชียรบุรี วันที่ 27 ธันวาคม พ.ศ. 2503 โดยตั้งที่ว่าการกิ่งอำเภอ ณ บ้านหนองไผ่ ตำบลกองทูล โดยมีนายสมบูรณ์ อมรบุตร เป็นหัวหน้ากิ่งอำเภอหนองไผ่คนแรก เปิดใช้ที่ว่าการกิ่งอำเภอในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2504 สืบค้นเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2566 ใน พ.ศ. 2505 ทางราชการได้โอนพื้นที่กิ่งอำเภอหนองไผ่ จากเดิมที่ขึ้นกับอำเภอวิเชียรบุรี ไปขึ้นกับอำเภอเมืองเพชรบูรณ์ พื้นที่ตำบลบ้านโภชน์จึงย้ายไปขึ้นกับกิ่งอำเภอหนองไผ่ อำเภอเมืองเพชรบูรณ์ วันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2505 ก่อนที่กิ่งอำเภอหนองไผ่จะได้รับการยกฐานะเป็นอำเภอหนองไผ่ และแยกเป็นเอกเทศออกจากอำเภอเมืองเพชรบูรณ์ใน พ.ศ. 2506 วันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2506 พร้อมกับตั้งสุขาภิบาลซับสมอทอด ในพื้นที่บ้านซับสมอทอด ตำบลบ้านโภชน์ (ในขณะนั้น) วันที่ 1 กันยายน พ.ศ. 2507 ซึ่งกระทรวงมหาดไทยอนุมัติให้จัดตั้งก่อนสุขาภิบาลหนองไผ่ที่เป็นที่ตั้งของที่ว่าการอำเภอหนองไผ่

ใน พ.ศ. 2511 ตำบลบ้านโภชน์มีหมู่บ้านมากกว่า 35 หมู่บ้าน มีพื้นที่กว้างขวาง จึงแยก 23 หมู่บ้านด้านทิศใต้ของตำบลบ้านโภชน์ ตั้งเป็น ตำบลซับสมอทอด วันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2511 เพียง 2 ปี ในวันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2513 เขตตำบลซับสมอทอดมีการจัดตั้งหมู่บ้านเพิ่มขึ้นมาก จึงแยกหมู่บ้านในตำบลซับสมอทอดด้านเหนือ 9 หมู่บ้าน ตั้งเป็นตำบลหนองแจง และแยกหมู่บ้านในตำบลซับสมอทอดด้านตะวันตก 11 หมู่บ้าน ตั้งเป็นตำบลซับไม้แดง วันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2513 พ.ศ. 2518 กระทรวงมหาดไทยเห็นว่าหมู่บ้านซับสมอทอด ในเขตตำบลซับสมอทอด เป็นที่ตั้งของสถานีตำรวจ มีตลาดเป็นที่ประชุมชนและมีความเจริญมากขึ้น ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ชุมชนไปตามแนวถนนคชเสนีย์ มีความเป็นศูนย์กลาง จึงแยกตำบลกันจุ ตำบลซับสมอทอด ตำบลหนองแจง และตำบลซับไม้แดง ออกมาจากอำเภอหนองไผ่และจัดตั้งขึ้นเป็น "กิ่งอำเภอบึงสามพัน" วันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2518 


ชื่อ "บึงสามพัน" มาจากชื่อเรียกของบึง ที่อยู่ห่างจากที่ตั้งที่ว่าการอำเภอบึงสามพัน ประมาณ 3 กิโลเมตร มีจระเข้ในบึงนี้เป็นจำนวนมาก โดยในช่วง พ.ศ. 2500 (บางแหล่งก็ว่า พ.ศ. 2493) นั้น คาดกันว่ามีจระเข้ไม่ต่ำกว่า 3,000 ตัว ซึ่งอาจเป็นที่มาของชื่อบึงสามพันที่เรียกกันตั้งแต่สมัยนั้น และในการตั้งกิ่งอำเภอนี้เมื่อ พ.ศ. 2518 นั้นทางภาครัฐที่เกี่ยวข้องในขณะนั้นก็ได้พิจารณาใช้ชื่อกิ่งอำเภอนี้ว่าบึงสามพัน จากเดิมที่จะใช้ชื่อว่ากิ่งอำเภอซับสมอทอดตามชื่อตำบล ด้วยเห็นว่าบึงสามพันมีประวัติความเป็นมาและมีเอกลักษณ์ประวัติความเป็นมา อำเภอบึงสามพัน  จากเว็บไซต์สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอบึงสามพัน จังหวัดเพชรบูรณ์ กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย ซึ่งต่อมาได้ยกฐานะเป็นอำเภอโดยสมบูรณ์เมื่อวันที่ 19 มีนาคม พ.ศ. 2522 วันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2522

ใน พ.ศ. 2525 ได้แยกหมู่ 12 บ้านวังพิกุล ของตำบลซับไม้แดงรวมกับอีก 3 หมู่บ้าน ตั้งเป็น ตำบลวังพิกุล วันที่ 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2525 ในเดือนกันยายนปีเดียวกันได้แยกหมู่ 13 บ้านพญาวัง ของตำบลซับไม้แดงรวมกับอีก 5 หมู่บ้าน ตั้งเป็น ตำบลพญาวัง วันที่ 14 กันยายน พ.ศ. 2525 เมื่อพื้นที่มีความเจริญขึ้นตามลำดับ ชุมชนซับสมอทอดขยายตามแนวถนนคชเสนีย์ไปมากกว่าเขตพื้นที่เดิมจึงเปลี่ยนเขตสุขาภิบาลซับสมอทอด ตั้งแต่ กม.ที่ 139.0 (ด้านใต้) – กม.ที่ 143.5 (ด้านเหนือ) ของถนนคชเสนีย์ ซึ่งมีพื้นที่เขตชุมชนยาวกว่า 4 กิโลเมตร วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2528 พร้อมกับการสร้างโรงพยาบาลบึงสามพันให้แล้วเสร็จภายในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2528 วันที่ 15 มกราคม พ.ศ. 2528

อำเภอบึงสามพันเริ่มจัดตั้งตำบลใหม่อีกครั้งใน พ.ศ. 2530 โดยแยกหมู่ 4 บ้านศรีมงคล ของตำบลพญาวัง รวมกับอีก 9 หมู่บ้าน ตั้งเป็น ตำบลศรีมงคล วันที่ 11 สิงหาคม พ.ศ. 2530 และใน พ.ศ. 2535 ด้านทิศตะวันออกของตำบลกันจุ เขตหมู่ 14 บ้านสระแก้ว กับอีก 7 หมู่บ้าน ได้ขอแยกตั้งเป็น ตำบลสระแก้ว วันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2535 ก่อนที่ใน พ.ศ. 2536 ด้านตะวันออกของเขตตำบลซับสมอทอดมีประชากรและหมู่บ้านมาก จึงแยกฝั่งตะวันออกของตำบลซับสมอทอดตามแนวถนนคชเสนีย์ รวม 10 หมู่บ้าน ตั้งเป็น ตำบลบึงสามพัน วันที่ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2536 เป็นตำบลลำดับที่ 9 ของทางอำเภอบึงสามพัน จนถึงปัจจุบัน

ต่อมาได้มีการจัดตั้งและกำหนดเขตหมู่บ้านใหม่ในอำเภอบึงสามพัน โดยวันที่ 19 กันยายน 2546 ได้แยกบ้านถนนโค้ง หมู่ที่ 7 ตำบลหนองแจง จัดตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ชื่อบ้านคลองปากโบสถ์ หมู่ที่ 17 ต่อมาวันที่ 20 กันยายน 2547 ได้แยกบ้านลำพื้นทอง หมู่ที่ 9 ตำบลหนองแจง จัดตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ชื่อบ้านโรงวัว หมู่ที่ 18 และวันที่ 25 พฤษภาคม 2550 ได้แยกบ้านศรีมงคล หมู่ที่ 1 ตำบลศรีมงคล จัดตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ชื่อบ้านศรีมงคลใต้ หมู่ที่ 11 รวมทั้งแยกบ้านหินดาดใหญ่ หมู่ที่ 6 ตำบลซับไม้แดง จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 15 บ้านไทยถาวร

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอบึงสามพันแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 9 ตำบล 123 หมู่บ้าน

1.ซับสมอทอด   (Sap Samo Thot)   9 หมู่บ้าน      6.พญาวัง    (Phaya Wang)  16 หมู่บ้าน2.ซับไม้แดง   (Sap Mai Daeng)    15 หมู่บ้าน      7.ศรีมงคล   (Si Mongkhon)  11 หมู่บ้าน3.หนองแจง   (Nong Chaeng)  18 หมู่บ้าน      8.สระแก้ว   (Sa Kaeo)  9 หมู่บ้าน4.กันจุ   (Kan Chu)  19 หมู่บ้าน      9.บึงสามพัน   (Bueng Sam Phan)  10 หมู่บ้าน5.วังพิกุล   (Wang Phikun)  16 หมู่บ้าน 

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอบึงสามพันประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลซับสมอทอด  ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลซับสมอทอดและตำบลบึงสามพัน
 องค์การบริหารส่วนตำบลซับสมอทอด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลซับสมอทอด (นอกเขตเทศบาลตำบลซับสมอทอด)
 องค์การบริหารส่วนตำบลซับไม้แดง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลซับไม้แดงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลกันจุ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกันจุทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังพิกุล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังพิกุลทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลพญาวัง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพญาวังทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลศรีมงคล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีมงคลทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสระแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสระแก้วทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแจง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแจงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบึงสามพัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบึงสามพัน (นอกเขตเทศบาลตำบลซับสมอทอด)

 อ้างอิง 

บึงสามพัน