ภาษาชูวัช

ภาษาชูวัช (ชูวัช: ,  , ) เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิก ใช้พูดในบริเวณเทือกเขายูรัลทางตอนกลางของรัสเซีย เป็นภาษาราชการของสาธารณรัฐชูวัชในประเทศรัสเซีย มีผู้พูดราว 2 ล้านคน ภาษานี้เป็นภาษาเดียวในสาขาOghur ในกลุ่มภาษาเตอร์กิกที่ยังมีผู้พูด Chuvash is the sole living representative of the Bulgharic branch, one of the two principal branches of the Turkic family. ภาษาที่มีอิทธิพลต่อภาษาชูวัชได้แก่ ภาษาตาตาร์ ภาษากลุ่มฟินโน-อูกริก ภาษารัสเซีย ภาษามารี ภาษามองโกเลีย ภาษาอาหรับ และภาษาเปอร์เซีย 

แต่โบราณ ภาษาชูวัชเขียนด้วยอักษรออร์คอน เปลี่ยนเป็นอักษรอาหรับเมื่อเข้ารับอิสลาม เมื่อถูกยึดครองโดยมองโกเลีย ระบบการเขียนได้หายไป อักษรแบบใหม่ถูกประดิษฐ์ขึ้นโดย อีวาน ยาคอฟเลวิช ยาคอฟเลฟ ใน พ.ศ. 2416 จน พ.ศ. 2481 จึงเปลี่ยนมาเขียนด้วยอักษรซีริลลิก โดยใช้ตัวอักษรทั้งหมดจากชุดตัวอักษรรัสเซียและเพิ่มอักษรของตนเอง 4 ตัว: Ӑ, Ӗ, Ҫ และ Ӳ

 ประวัติ 
ภาษาชูวัชเป็นภาษาแตกต่างจากภาษากลุ่มเตอร์กิกอื่นๆมากและไม่สามารถเข้าใจได้กับผู้พูดภาษากลุ่มเตอร์กิกอื่นๆคาดว่าภาษาแม่ของภาษานี้ที่ใช้พูดโดยชาวบุลการ์ในยุคกลางแตกต่างจากภาษากลุ่มเตอร์กิกสมัยใหม่อื่นๆและจัดเป็นภาษาพี่น้องของภาษาเตอร์กิกดั้งเดิมมากกว่าจะเป็นภาษาลูกหลาน ภาษาที่ใกล้เคียงที่สุดคือภาษาฮันนิกที่เป็นภาษาตายไปแล้ว ก่อนหน้านี้มีนักวิจารณ์เสนอว่าภาษาชูวัชไม่ใช่ภาษากลุ่มเตอร์กิกแต่เป็นกลุ่มภาษาฟินโน-ยูกริกที่ถูกทำให้เป็นแบบภาษากลุ่มเตอร์กิกEncyclopædia Britannica (1997)

 ระบบการเขียน 
ปัจจุบัน
 А а Ӑ ӑ Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ӗ ӗ Ж ж З з И и Й й К к Л л М м Н н О о П п Р р С с Ҫ ҫ Т т У у Ӳ ӳ Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я
<big>การทับศัพท์อักษรชูวัช</big> 
 ชื่อ สัทอักษรสากลKNAB  1995      ALA-LC 1997       Edward Allworth  1971 ISO 
ระบบ A ISO 
ระบบ BTurkkălla              Ivanof CVLat  1.1
2007  หมายเหตุ  а ~aaaaaaa a  ӑ , , äăăăĭah ă/ò a'  бӑ bbbbbbb b เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  вӑ ~,  (ในคำยืมที่ไม่ใช่ภาษาชูวัช)vvvvvvv v  гӑ ggggggg g เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  дӑ ddddddd d เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  е ye-, -e-ee, jeee -e-, ye-je e, je/ye  ё  หรือ yoëëëyoyojo jo/yo เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  ӗ  (ɘ~ø)ĕĕöĕĭ̇eh ĕ/ö e'  жӑ zhzhžžzhjqsh (š) เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  зӑ zzzzzzzh s เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  и iiiiiii i  йӑ yĭjjjyj j  кӑ ,  (c),  (gʲ, ɟ)kkkkkkk k  лӑ ~,  (ʎ)lllllll l, lĭ/l' l'  мӑ mmmmmmm m  нӑ ,  (ɲ)nnnnnnn n, nĭ/n' n'  о ooooooo o เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  пӑ ,  (b)ppppppp p  рӑ ~rrrrrrr r r'  сӑ ,  (z)sssssss s  ҫӑ ,  (ʑ)s'śśşş́c ş/ś s'  тӑ , ,  (dʲ),  (d)ttttttt t, tĭ/t'  у ,  (o)uuuuuuu u  ӳ üu̇üűüuh ü u'  фӑ ,  (v)fffffff f เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  хӑ , ,  (ɣ),  (ɣʲ)khkhhhxhx h/x  цӑ ,  (dz)tst͡scccz, cz ts/z เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  чӑ ,  (ʥ)chchččchçch tś/c  шӑ ,  (ʒ)shshššshş sh (š)  щӑ shchshchščŝshhth śç, ş  เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  хытӑлӑх палли –″"ʺ`` j เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย ตั้งหลังพยัญชนะ ทำหน้าที่เป็น "สละหลังเงียบ"; puts a distinct  sound in front of the following iotified: Е, Ё, Ю, Я vowels with no palatalization of the preceding consonant  ы ïyyyy'ıy y เฉพาะตอนต้นของคำ, 1-2 ตัวอักษร  ҫемҫелӗх палли '′' / jʹ` ĭ/' ตั้งหลังพยัญชนะ ทำหน้าที่เป็น "สระหน้าเงียบ", slightly palatalizes the preceding consonant  э ëėè, eèe`ee e เฉพาะตัวอักษรแรก  ю  หรือ yŭ͡iujuûyujuju ju/yu, ‘u  я  หรือ yă͡iajaâyajaja ja/ya, ‘a

พ.ศ. 2416 - 2481
อักษรสำหรับภาษาชูวัชสมัยใหม่ปรับปรุงขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2416 โดยอีวาน ยาคอฟเลวิช ยาคอฟเลฟ

 а  е  ы  и/і  у  ӳ  ӑ  ӗ  й  в  к  л  ԡ  м  н  ԣ  п  р  р́  с  ҫ  т   т̌ ꚋ х  ш

ใน พ.ศ. 2481 จึงปรับเปลี่ยนมาสู่รูปแบบที่ใช้ในปัจจุบัน

ระบบก่อนหน้านี้
ระบบการเขียนที่เก่าแก่ที่สุดคืออักษรออร์คอนซึ่งหายสาบสูญไปเมื่อบริเวณนี้ได้รับอิทธิพลจากศาสนาอิสลามโดยหันมาใช้อักษรอาหรับแทน เมื่อชาวมองโกลรุกรานเข้ามา การเขียนจึงหยุดชะงักจนถึงสมัยซาร์ปีเตอร์มหาราช ชาวชูวัชต้องใช้ภาษารัสเซียในการศึกษา

 สัทวิทยา 
พยัญชนะ
ริมฝีปากฟัน/ปุ่มเหงือกหลัง-ปุ่มเหงือกเพดานแข็งเพดานแข็งอ่อนหยุด  (п)  (т)  (ч)  (к)เสียดแทรก  (c)  (ш)  (ҫ)  (x)นาสิก  (м)  (н)เปิด  (в)  (л)  (й)รัว  (p)

  สามารถออกเสียงเป็นหน่วยเสียงย่อยของ 

สระ
รายงานจาก Krueger (1961) หน่วยเสียงของภาษาชูวัชเป็นไปตามนี้:

 หน้า หลัง       สูง  (и)   (ӳ)  (ы)   (у) ต่ำ  (е)   (ӗ)  (а)   (ӑ)

András Róna-Tas (1997) ได้เสนอหน่วยเสียงนี้กับข้อมูลเพิ่มเติมจาก Petrov (2001) ไว้ดังนี้

 หน้า หลัง       สูง  (и)   (ӳ)  (ы)   (у) กลาง-ปิด  (ĕ)   (ӑ)  กลาง-เปิด   (е)   ต่ำ    (а) 

 สำเนียง 
ภาษาชูวัชมีสองสำเนียงคือสำเนียงวิรยัลหรือสำเนียงบน (มีเสียง o และ u) กับสำเนียงอนาตรีหรือสำเนียงล่าง (ไม่มีเสียง o ใช่เสียง u แทน) ภาษาเขียนขึ้นกับทั้งสำเนียงบนและสำเนียงล่าง ภาษาตาตาร์และกลุ่มภาษาฟินนิกมีอิทธิพลต่อภาษาชูวัชเช่นเดียวกับภาษารัสเซีย ภาษามารี ภาษามองโกเลีย ภาษาอาหรับและภาษาเปอร์เซีย

 ไวยากรณ์ 
ภาษาชูวัชเป็นภาษารูปคำติดต่อ มีปัจจัยจำนวนมากแต่ไม่มีอุปสรรค คำคำหนึ่งอาจมีปัจจัยจำนวนมากและใช้ปัจจัยเพื่อสร้างคำใหม่ได้ หรือใช้เพื่อแสดงหน้าที่ทางไวยากรณ์ของคำคำนั้น
นามและคุณศัพท์
คำนามภาษาชูวัชจะมีการลงท้ายเพื่อบอกบุคคลและความเป็นเจ้าของ มีปัจจัยของนามทั้งสิ้น 6 การก
กริยา
คำกริยาของภาษาชูวัชแสดงบุคคล กาล มาลาและจุดมุ่งหมาย
การเปลี่ยนเสียงสระ
เป็นหลักการที่พบได้ทั่วไปในรากศัพท์ของภาษาชูวัช ภาษาชูวัชแบ่งสระเป็นสองแบบคือสระหน้าและสระหลัง การเปลี่ยนเสียงสระอยู่บนหลักการว่าในคำคำหนึ่งจะไม่มีทั้งสระหลังและสระหน้าอยู่ด้วยกัน

คำประสมถือว่าเป็นคำเอกเทศคำหนึ่งที่ต้องคำนึงถึงการเปลี่ยนเสียงสระ แต่จะไม่ใช้การเปลี่ยนเสียงสระกับคำยืมจากภาษาอื่น และมีคำดั้งเดิมในภาษาชูวัชบางคำไม่เป็นไปตามกฎการเปลี่ยนเสียงสระ
การเรียงคำ
เป็นแบบประธาน-กรรม-กริยา
คำศัพท์
ตัวเลข:
 1 – пӗрре pĕrre, пӗр pĕr
 2 – иккӗ ikkĕ, икӗ ikĕ, ик ik
 3 – виҫҫӗ vişşĕ, виҫӗ vişĕ, виҫ viş
 4 – тӑваттӑ tăvattă, тӑватӑ tăvată, тӑват tăvat
 5 – пиллӗк pillĕk, пилӗк pilĕk
 6 – улттӑ ulttă, , ултӑ ultă, , улт ult, /
 7 – ҫиччӗ şiccĕ, , ҫичӗ şicĕ, , ҫич şic, 
 8 – саккӑр sakkăr, , сакӑр sakăr, 
 9 – тӑххӑр tăhhăr, тӑхӑр tăhăr
 10 – вуннӑ vunnă, вун vun
 11 – вун пӗр vun pĕr
 12 – вун иккӗ vun ikkĕ, вун икӗ vun ikĕ, вун ик vun ik
 13 – вун виҫҫӗ vun vişşĕ, вун виҫӗ vun vişĕ, вун виҫ vun viş
 14 – вун тӑваттӑ vun tăvattă, вун тӑватӑ vun tăvată, вун тӑват vun tăvat
 15 – вун пиллӗк vun pillĕk, вун пилӗк vun pilĕk
 16 – вун улттӑ vun ulttă, вун ултӑ vun ultă, вун улт vun ult
 17 – вун ҫиччӗ vun şiccĕ, вун ҫичӗ vun şicĕ
 18 – вун саккӑр vun sakkăr, вун сакӑр vun sakăr
 19 – вун тӑххӑр vun tăhhăr, вун тӑхӑр vun tăhăr
 20 – ҫирӗм şirĕm
 30 – вӑтӑр vătăr
 40 – хӗрӗх hĕrĕh
 50 – аллӑ allă, алӑ ală, ал al
 60 – утмӑл utmăl
 70 – ҫитмӗл şitmĕl
 80 – сакӑрвуннӑ sakărvunnă, сакӑрвун sakărvun
 90 – тӑхӑрвуннӑ tăhărvunnă, тӑхӑрвун tăhărvun
 100 – ҫӗр şĕr
 1000 – пин pin
 834236 - сакӑр ҫӗр вӑтӑр тӑватӑ пин те ик ҫӗр вӑтӑр улттӑ sakăr şĕr vătăr tăvată pin te ik şĕr vătăr ulttă, , сакӑр ҫӗр вӑтӑр тӑватӑ пин те ик ҫӗр вӑтӑр ултӑ sakăr şĕr vătăr tăvată pin te ik şĕr vătăr ultă

หมายเหตุ

 อ้างอิง 
เฉพาะ

ทั่วไป

 Dobrovolsky, Michael (1999). "The phonetics of Chuvash stress: implications for phonology". Proceedings of the XIV International Congress of Phonetic Sciences, 539–542. Berkeley: University of California.
 Johanson, Lars & Éva Agnes Csató, ed. (1998). The Turkic languages. London: Routledge.



 Johanson, Lars (2007). Chuvash. Encyclopedia of Language and Linguistics. Oxford: Elsevier.





แหล่งข้อมูลอื่น

 Скоро чувашский язык останется "какой-то культурной традицией"
 Chuvash–Russian On-Line Dictionary
 Chuvash English On-Line Dictionary
 Chuvash People's Website , also available in Chuvash, Esperanto and Russian
 Nutshell Chuvash, by András Róna-Tas 
 Chuvash people and language by Éva Kincses Nagy, Istanbul Erasmus IP 1- 13. 2. 2007
 Chuvash manual online
 Виталий Станьял: На чувашском конь еще не валялся...
 Виталий Станьял: Решение Совета Аксакалов ЧНК
 Прощай, исчезающий чувашский язык?
 Чӑваш чӗлхине Страсбургра хӳтӗлӗҫ
 Тутарстанра чӗлхе пирки сӑмахларӗҫ
 Владимир Болгарский. Об угрозе развала страны в будущем, о съезде ЧНК, и об обращении к президенту
 Why don't Chuvash people speak Chuvash?
 "As it is in the Chuvash Republic the Chuvash are not needed?!"

หมวดหมู่:ตระกูลภาษาเตอร์กิก
หมวดหมู่:ภาษาในประเทศรัสเซีย