อำเภอนิคมคำสร้อย

นิคมคำสร้อย  เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดมุกดาหาร เดิมเป็นตำบลคำสร้อย ขึ้นกับ อำเภอมุกดาหาร จังหวัดนครพนม ในขณะนั้น จัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอนิคมคำสร้อย ในวันที่ 2 มิถุนายน พ.ศ. 2518 โดยมีเขตการปกครอง 5 ตำบล คือ ตำบลนิคมคำสร้อย ตำบลนากอก ตำบลนาอุดม ตำบลหนองแวง และตำบลกกแดง ตามราชกิจจานุเบกษา เล่ม 92 ตอนที่ 104  วันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ.2518

ต่อมาในวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2522 ได้ยกฐานะเป็น อำเภอนิคมคำสร้อย จังหวัดนครพนม ในขณะนั้น ซึ่งแบ่งการปกครองเป็น 5 ตำบล 64 หมู่บ้าน โดยมีการจัดตั้งอำเภอพร้อมกับ อำเภอหนองกุงศรี จังหวัดกาฬสินธุ์ อำเภอไทรงาม จังหวัดกำแพงเพชร อำเภอบ้านฝาง อำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น อำเภอเวียงชัย จังหวัดเชียงราย อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ อำเภอนาหว้า จังหวัดนครพนม อำเภอเสิงสาง จังหวัดนครราชสีมา อำเภอศรีสาคร จังหวัดนราธิวาส อำเภอบึงสามพัน จังหวัดเพชรบูรณ์ อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม อำเภอค้อวัง จังหวัดยโสธร อำเภอโพธิ์ชัย อำเภอเมืองสรวง จังหวัดร้อยเอ็ด อำเภอปลวกแดง จังหวัดระยอง อำเภอยางชุมน้อย จังหวัดศรีสะเกษ อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์ อำเภอสุวรรณคูหา จังหวัดอุดรธานี (ปัจจุบันคือ จังหวัดหนองบัวลำภู) และอำเภอกุดข้าวปุ้น จังหวัดอุบลราชธานี ตามราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 96 ตอนที่ 42 วันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2522

ในเวลาต่อมา วันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2525 ได้มีพระราชบัญญัติในการจังตั้งจังหวัดมุกดาหารขึ้น ซึ่งได้แยกออกจากจังหวัดนครพนม จึงทำให้ท้องที่อำเภอนิคมคำสร้อยย้ายมาขึ้นกับการปกครองในท้องที่จังหวัดมุกดาหารจนถึงปัจจุบัน

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอนิคมคำสร้อยมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองมุกดาหาร 
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเมืองมุกดาหาร
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอดอนตาล และอำเภอเลิงนกทา (จังหวัดยโสธร)
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอหนองสูง

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอนิคมคำสร้อยแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 7 ตำบล 79 หมู่บ้าน ได้แก่
1.นิคมคำสร้อย  (Nikhom Kham Soi)   14 หมู่บ้าน 2.นากอก  (Na Kok)  13 หมู่บ้าน 3.หนองแวง  (Nong Waeng)  11 หมู่บ้าน 4.กกแดง  (Kok Daeng)  13 หมู่บ้าน 5.นาอุดม  (Na Udom)  12 หมู่บ้าน6.โชคชัย  (Chok Chai)  9 หมู่บ้าน7.ร่มเกล้า  (Rom Klao)  7 หมู่บ้าน

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอนิคมคำสร้อยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลนิคมคำสร้อย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลนิคมคำสร้อย ตำบลนากอก และตำบลโชคชัย
 เทศบาลตำบลร่มเกล้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลร่มเกล้าทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนิคมคำสร้อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนิคมคำสร้อย (นอกเขตเทศบาลตำบลนิคมคำสร้อย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลนากอก  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนากอก (นอกเขตเทศบาลตำบลนิคมคำสร้อย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแวง  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแวงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลกกแดง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกกแดงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาอุดม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาอุดมทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโชคชัย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโชคชัย (นอกเขตเทศบาลตำบลนิคมคำสร้อย)

 รายนามหัวหน้าประธานกิ่งอำเภอและนายอำเภอ 
{| class="wikitable"
! colspan="4" |ประธานกิ่ง อำเภอนิคมคำสร้อย 
|-
!ลำดับ
!ชื่อ
!ดำรงตำแหน่ง
|-
|-
|1
|นายเสริม  ทวีเดช
|2518 - 2521
|-
|2
|นายเชาน์  ศิริรัตน์
|2521 - 2522
|-
นายอำเภอนิคมคำสร้อยลำดับชื่อดำรงตำแหน่ง1ร.ต.เจริญ อุปราคม2522 - 25232นายวินัย  สวัสดี2523 - 25253นายสุจริต แสงมณี2525 - 25284นายภูริวัฒน์  ชิดทรงสวัสดิ์2528 - 25315นายดำเกิง อัศวสุนทรางกูร2531 - 25356นายสนิท เหลืองภิรมย์2535 - 25367นายอุ่น แก่นนาค2536 - 25388นายไพบูลย์  เสลานนท์2538 - 25429นายอนุรัฐ ไทยตรง2542 - 254410นายผดุงศักดิ์  บุญชิต2544 - 254711นายเมธี สุพรรณฝ่าย2547 - 254812นายสุวิทย์ หงษ์ภักดี2548 - 255113นายสุรศักดิ์ เพชรสุวรรณรังสี2551 - 255414นายดำรงค์ สิริวิชย อิ่มวิเศษ2554 - 255515นายกำพล สิริรัตตนนท์2555 - 255816นายชำนาญ  ชื่นตา2558 -255917นายชัยวัฒน์ ชัยเวชพิสิฐ2559 - 256118นายชายสิทธิ์ สุวรรณโชติ2561 - 256819นายวิรัตน์  เจริญจิตร์2568 - 256820นายวีระเชษฐ์ อรุณอิสรา2568 - ปัจจุบัน

 สถานศึกษา 
โรงเรียนประถมศึกษา 33 แห่ง ขยายโอกาส 8 แห่ง
โรงเรียนมัธยมศึกษา 5 แห่ง
ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียน 1 แห่ง
วิทยาลัยการอาชีพนิคมคำสร้อย 1 แห่ง
วิทยาลัยชุมชนมุกดาหาร เครือข่ายนิคมคำสร้อย สถานที่ ฝึกอบรม/เรียน ใช้สถานที่
วิทยาลัยการอาชีพนิคมคำสร้อยและศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนอำเภอนิคมคำสร้อย

1.โรงเรียนมัธยม ได้แก่
โรงเรียนคำสร้อยพิทยาสรรค์
โรงเรียนร่มเกล้าพิทยาสรรค์ 
โรงเรียนอุดมวิทย์
โรงเรียนโชคชัยวิทยา
โรงเรียนแวงใหญ่วิทยา 

2.มหาวิทยาลัย ได้แก่	
วิทยาลัยการอาชีพนิคมคำสร้อย

 ด้านทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญของอำเภอ 

วนอุทยานภูหมู ห้วยบังอี่ อ่างเก็บน้ำห้วยขี้เหล็ก  ป่าไม้ ภูเขา

 ข้อมูลด้านเศรษฐกิจ 

1.อาชีพหลัก ได้แก่

ทำนา ทำสวน 

2.อาชีพเสริม ได้แก่

ปลูกยางพารา ปลูกมันสัมปะหลัง ปลูกข้าวโพด ปลูกอ้อย 

 ด้านการเกษตรและอุตสาหกรรม 

1.ผลผลิตทางการเกษตรที่สำคัญ ได้แก่  อ้อย หม่อนไหม ยางพารา มันสำปะหลัง 

2.ชื่อแหล่งน้ำที่สำคัญได้แก่  ห้วยบังอี่ อ่างเก็บน้ำห้วยขี้เหล็ก

 ภูมิอากาศ 

ลักษณะทางภูมิอากาศเป็นแบบมรสุม มี 3 ฤดู ร้อน, ฝน, หนาว แหล่งน้ำธรรมชาติ มี 1 แห่งคือ อ่างเก็บน้ำห้วยขี้เหล็ก 

 สภาพเศรษฐกิจ/อาชีพ 

โครงสร้างทางเศรษฐกิจ และรายได้ส่วนใหญ่ มาจากภาคเกษตร ข้าวเป็นพืชเกษตรหลัก รองลงมา คือ อ้อยโรงงาน,ยางพารา,มันสำประหลัง ,หม่อนไหมและปอแก้วตามลำดับ รองลงมาคือ การค้าขาย และการบริการภาคอุตสาหกรรมซึ่งมีสัดส่วนน้อยมาก

  การศึกษาศาสนา,วัฒนธรรมและสังคม 

ศาสนา ประชากรส่วนใหญ่ นับถือศาสนาพุทธ ร้อยละ 99 ศาสนาอื่น ๆ ร้อยละ 1 มีวัด /สำนักสงฆ์ / มูลนิธิ 82 แห่ง พระสงฆ์,แม่ชี,สามเณร รวม 250 รูป

 ขนบธรรมเนียมที่สำคัญ  

ได้แก่การทำบุญในวันสำคัญทางศาสนา ,วันสงกรานต์,วันลอยกระทง

 คติธรรม 

   ความเชื่อและสิ่งยึดเหนี่ยวทางจิตใจ ได้แก่ คติธรรมทางพุทธศาสนา ฮีตสิบสอง ครองสิบสี่

 ภาษาถิ่น 

ภาษาไทยอีสาน, ภูไท,ย้อ,ข่า

 ศิลปหัตถกรรมพื้นบ้านที่สำคัญ  

ชาวภูไท นิยมทอผ้าลายขิด ผ้าไหม, ผ้าห่มไหมพรม , ตีเหล็ก ทอเสื่อ, จักสานตะกร้าจากเส้นพลาสติก

นิคมคำสร้อย