อำเภอเขาฉกรรจ์

เขาฉกรรจ์ เป็นอำเภอในจังหวัดสระแก้ว เป็นที่ตั้งของเขาฉกรรจ์ ซึ่งสถานที่ที่สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชได้มาทำพิธีตัดไม้ข่มนามก่อนทำศึกรวบรวมแผ่นดินกอบกู้บ้านเมืองจนสำเร็จ โดยพื้นที่เดิมครอบคลุมการปกครองของอำเภอวังน้ำเย็นและอำเภอวังสมบูรณ์ทั้งหมด วันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2519 วันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2519 ปัจจุบันเป็นอำเภอสำคัญด้านแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของจังหวัด

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเขาฉกรรจ์มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้ วันที่ 3 กันยายน พ.ศ. 2540
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองสระแก้ว
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอวัฒนานครและอำเภอคลองหาด
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอวังน้ำเย็น และอำเภอท่าตะเกียบ (จังหวัดฉะเชิงเทรา)
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอสนามชัยเขต (จังหวัดฉะเชิงเทรา) และอำเภอกบินทร์บุรี (จังหวัดปราจีนบุรี)

 ประวัติ 
เดิมพื้นที่ทั้งหมดอยู่ในเขตตำบลเขาฉกรรจ์ อำเภอสระแก้ว จังหวัดปราจีนบุรี เนื่องจากพื้นที่ตำบลเขาฉกรรจ์มีพื้นที่กว่า 1,082.8 ตารางกิโลเมตร ในปี พ.ศ. 2518 ทางจังหวัดปราจีนบุรีได้เสนอการจัดตั้งกิ่งอำเภอวังน้ำเย็นขึ้น โดยมีแผนแยกพื้นที่ตำบลเขาฉกรรจ์ออกเป็น 3 ตำบล โดยให้แยกหมู่ 8–9, 16–17 ไปตั้งเป็นตำบลวังน้ำเย็น, พื้นที่หมู่ 12, 18–19 ไปตั้งเป็นตำบลวังสมบูรณ์ กับพื้นที่หมู่ 5, 13–14 ไปตั้งเป็นตำบลตาหลังใน และย้าย 3 ตำบลที่แยกขึ้นใหม่ไปตั้งและขึ้นการปกครองกับกิ่งอำเภอวังน้ำเย็นในปี พ.ศ. 2519 วันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2526

ปี พ.ศ. 2526 ได้แยกพื้นที่ตำบลเขาฉกรรจ์ ออกมาตั้งเป็นตำบลหนองหว้า วันที่ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2526 และแยกพื้นที่ตำบลเขาฉกรรจ์อีกครั้ง ไปตั้งเป็นตำบลพระเพลิง ในปี พ.ศ. 2527 วันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2527 แต่ทางราชการยังเห็นว่าตำบลเขาฉกรรจ์มีพื้นที่กว้างใหญ่ จึงแยกพื้นไปตั้งขึ้นเป็นตำบลเขาสามสิบ ในปี พ.ศ. 2536 วันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2536 ต่อมาจังหวัดปราจีนบุรีได้แยกพื้นที่อำเภอสระแก้ว อำเภอวัฒนานคร อำเภออรัญประเทศ อำเภอตาพระยา อำเภอคลองหาด อำเภอวังน้ำเย็น ตั้งเป็น จังหวัดสระแก้ว วันที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2536 เขาฉกรรจ์จึงมีฐานะเป็นตำบลในอำเภอเมืองสระแก้ว จังหวัดสระแก้ว

ในปี พ.ศ. 2537 ราษฎรในพื้นที่ยื่นเรื่องราวต่อราชการ ให้ตั้งกิ่งอำเภอที่ตำบลเขาฉกรรจ์ โดยกระทรวงมหาดไทยได้พิจารณาเห็นว่าราษฎรทั้ง 3 ตำบล ได้แก่ ตำบลเขาฉกรรจ์ ตำบลหนองหว้า ตำบลพระเพลิง และตำบลเขาสามสิบ เป็นตำบลที่อยู่ไกลท้องที่ทุรกันดาร ห่างไกลจากตัวอำเภอ จึงแนะนำประชุมชี้แจงร่วมกับทางอำเภอเมืองสระแก้ว รายงานต่อกระทรวงมหาดไทย และเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2537 จึงตั้งกิ่งอำเภอเขาฉกรรจ์ วันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2537 ที่มาของชื่ออำเภอมาจากเขาฉกรรจ์ เป็นจุดที่สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ได้ทรงรวบรวมคนไทยจากชุมนุมต่างๆ เพื่อกอบกู้เอกราชตอนเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ได้ทรงกระทำพิธี ฉอ-กัณฑ์ และกอบกู้เอกราชสำเร็จ และปี พ.ศ. 2540 หลังจากตั้งเป็นกิ่งอำเภอเพียง 2 ปี ก็ได้ยกฐานะเป็นอำเภอเขาฉกรรจ์ วันที่ 26 กันยายน พ.ศ. 2540 เนื่องจากพื้นที่มีความเจริญเป็นอย่างมาก

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเขาฉกรรจ์แบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 4 ตำบล 71 หมู่บ้าน ได้แก่
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร(ธันวาคม 2565)1.เขาฉกรรจ์Khao Chakan2.หนองหว้าNong Wa3.พระเพลิงPhra Phloeng4.เขาสามสิบKhao Sam Sip

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเขาฉกรรจ์ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลเขาฉกรรจ์ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเขาฉกรรจ์
 องค์การบริหารส่วนตำบลเขาฉกรรจ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาฉกรรจ์ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลเขาฉกรรจ์)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหว้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหว้าทั้งตำบล 
 องค์การบริหารส่วนตำบลพระเพลิง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระเพลิงทั้งตำบล 
 องค์การบริหารส่วนตำบลเขาสามสิบ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาสามสิบทั้งตำบล

 อ้างอิง 


เขาฉกรรจ์