อำเภอประทาย

ประทาย เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนครราชสีมา เดิมมีฐานะเป็นตำบลประทายขึ้นกับเขตการปกครองอำเภอบัวใหญ่(เดิมชื่ออำเภอ นอก) ต่อมาได้รับการยกฐานะเป็นกิ่งอำเภอประทาย เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2504 และได้ยกฐานะเป็นอำเภอในปี 2506 ชื่ออำเภอประทาย ใช้ชื่อตามตำบลประทาย มีหมู่บ้านประทายเป็นหมู่บ้านเก่าแก่สมัยขอมเรืองอำนาจ ซึ่งได้แก่บ้านประทาย หมู่ที่ 2 ตำบลตลาดไทรในปัจจุบัน ซึ่งได้แยกจากตำบลประทาย คำว่า "ประทาย" เป็นภาษาเขมร แปลว่า "ป้อมค่ายหรือที่พักแรม" เข้าใจว่าเป็นทางผ่าน และที่พักแรมของทหารขอมในการไปสักการะปราสาทหินพิมาย

ประวัติศาสตร์
 วันที่  1  มกราคม  2504  แยกพื้นที่ตำบลประทาย  ตำบลโนนเพชร  ตำบลวังหิน  ตำบลโนนตาเถร  ตำบลกระทุ่มราย  และตำบลหนองพลวง  อำเภอบัวใหญ่   มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอประทาย  ขึ้นกับอำเภอบัวใหญ่ 
 วันที่  15   มิถุนายน  2504  ตั้งตำบลหันห้วยทราย   แยกออกจากตำบลโนนเพ็ด   
 วันที่  1  กุมภาพันธ์  2506  ยุบองค์การบริหารส่วนตำบลประทาย กิ่งอำเภอประทาย อำเภอบัวใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา และจัดตั้งสุขาภิบาลประทาย  ในท้องที่บางส่วนของตำบลประทาย
 วันที่  17   กรกฎาคม   2506   ยกฐานะกิ่งอำเภอประทาย อำเภอบัวใหญ่ เป็น อำเภอประทาย  
 วันที่   15   พฤศจิกายน  2508   จัดตั้งสุขาภิบาลโนนแดง   ในท้องที่บางส่วนของตำบลโนนตาเถร   
 วันที่   1   กุมภาพันธ์   2510   ตั้งตำบลโนนแดง   แยกออกจากตำบลโนนตาเถร   และ  ตั้งตำบลวังไม้แดง   แยกออกจากตำบลโนนเพ็ด     
 วันที่   25   ธันวาคม   2511   โอนพื้นที่ของตำบลดอนมัน  จากอำเภอชุมพวง  มาขึ้นกับ อำเภอประทาย   
 วันที่   30   กันยายน  2512   ตั้งตำบลหนองค่าย   แยกออกจากตำบลหนองพลวง   
 วันที่   1   กันยายน  2513   ตั้งตำบลนางรำ  แยกออกจากตำบลวังหิน   ตั้งตำบลตลาดไทร   แยกออกจากตำบลประทาย  
 วันที่  16  กันยายน  2517   ตั้งตำบลสำพะเนียง  แยกออกจากตำบลวังหิน  และ  ตำบลโนนแดง    
 วันที่  20  กันยายน  2522   ตั้งตำบลทุ่งสว่าง  แยกออกจากตำบลกระทุ่มราย   
 วันที่  6   กรกฎาคม  2530   ตั้งตำบลดอนยาวใหญ่   แยกออกจากตำบลโนนตาเถร   
 วันที่  1  เมษายน   2532   ได้แยกพื้นที่ตำบลโนนแดง  ตำบลโนนตาเถร   ตำบลสำพะเนียง  และตำบลวังหิน   ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอโนนแดง   ขึ้นกับอำเภอประทาย  พร้อมกับโอนสุขาภิบาลโนนแดง  ไปขึ้นกับ  กิ่งอำเภอโนนแดง 
 วันที่  1  สิงหาคม   2532   โอนพื้นที่ตำบลดอนยาวใหญ่  จากอำเภอประทาย  มาขึ้นกับ  กิ่งอำเภอโนนแดง    
 วันที่  1   กรกฎาคม  2533   ตั้งตำบลโคกกลาง   แยกออกจากตำบลดอนมัน   
 วันที่  1   กรกฎาคม  2534   ตั้งตำบลเมืองโดน  แยกออกจากตำบลหันห้วยทราย  
 วันที่  4  พฤศจิกายน  2536   ยกฐานะจาก กิ่งอำเภอโนนแดง เป็น  อำเภอโนนแดง  

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอประทายตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอพลและอำเภอหนองสองห้อง (จังหวัดขอนแก่น)
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์ (จังหวัดบุรีรัมย์) และอำเภอเมืองยาง
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอชุมพวงและอำเภอพิมาย
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอโนนแดง อำเภอสีดา และอำเภอบัวลาย

 การแบ่งเขตการปกครอง 
alt=|thumb|350x350px|แผนที่อำเภอประทาย แบบแบ่งเขตตำบล

 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอประทายแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 13 ตำบล 151 หมู่บ้าน ได้แก่

 ลำดับที่  อักษรไทย  อักษรโรมัน  จำนวนหมู่บ้าน  ประชากรทั้งหมด(พ.ศ. 2562) กรมการปกครอง ประชากรแยกตามส่วนท้องถิ่น(พ.ศ. 2562) 1.  ประทาย  Prathai  17  10,226  6,130  4,096  (ทต. ประทาย)(อบต. ประทาย) 2.  หนองพลวง  Nong Phluang  12  5,681  5,681  (อบต. หนองพลวง) 3.  หันห้วยทราย  Han Huai Sai  9  5,552  5,552  (อบต. หันห้วยทราย) 4.  วังไม้แดง  Wang Mai Daeng  11  6,338  6,338  (อบต. วังไม้แดง) 5.  โนนเพ็ด  Non Phet  11  5,708  5,708  (อบต. โนนเพ็ด) 6.  กระทุ่มราย  Krathum Rai  17  7,225  7,225  (อบต. กระทุ่มราย) 7.  นางรำ  Nang Ram  13  5,810  5,810  (อบต. นางรำ) 8.  หนองค่าย  Nong Khai  14  5,092  5,092  (อบต. หนองค่าย) 9.  ตลาดไทร  Talat Sai  13  5,926  5,926  (อบต. ตลาดไทร) 10.  ดอนมัน  Don Man  10  5,344  5,344  (อบต. ดอนมัน) 11.  ทุ่งสว่าง  Thung Sawang  8  4,754  4,754  (ทต. ทุ่งสว่าง) 12.  โคกกลาง  Khok Klang  9  5,981  5,981  (อบต. โคกกลาง) 13.  เมืองโดน  Mueang Don  7  3,997  3,997  (อบต. เมืองโดน) รวม  151  77,634  10,884 (เทศบาล)66,750 (อบต.)

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอประทายประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 14 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลประทาย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลประทาย
 เทศบาลตำบลทุ่งสว่าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งสว่างทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลประทาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลประทาย (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลประทาย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลกระทุ่มราย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระทุ่มรายทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังไม้แดง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังไม้แดงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลตลาดไทร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตลาดไทรทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองพลวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองพลวงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองค่าย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองค่ายทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหันห้วยทราย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหันห้วยทรายทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลดอนมัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนมันทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนางรำ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนางรำทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโนนเพ็ด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนเพ็ดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโคกกลาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกกลางทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองโดน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองโดนทั้งตำบล

ชาวอำเภอประทายที่มีชื่อเสียง
ไหมไทย หัวใจศิลป์ นักร้องลูกทุ่งหมอลำ

อ้างอิง

ประทาย