อำเภอยางสีสุราช

ยางสีสุราช เป็นอำเภอในจังหวัดมหาสารคาม เดิมเป็นหมู่บ้านของตำบลนาเชือก อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย วันที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2481 แยกออกมาตั้งเป็นกิ่งอำเภอในปี พ.ศ. 2532 และยกฐานะเป็นอำเภอในปี พ.ศ. 2538 

ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอยางสีสุราช มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอนาเชือกและอำเภอนาดูน
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอนาดูนและอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย และอำเภอพุทไธสง (จังหวัดบุรีรัมย์)
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอนาโพธิ์ (จังหวัดบุรีรัมย์)

 ประวัติ 
ยางสีสุราช เดิมเป็นชื่อหมู่บ้านในตำบลนาเชือก อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย เป็นหมู่บ้านเก่าแก่ที่ก่อตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2202 ในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลายตรงกับรัชสมัยของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช มาตั้งถิ่นฐานที่โคกหนองดุม ซึ่งมีชัยภูมิที่อุดมสมบูรณ์ บ้านยางสีสุราชขึ้นตรงทางการปกครองของเมืองโคราชในปี พ.ศ. 2336 จนเมื่อบ้านยางสีสุราชย้ายจากการปกครองของมณฑลนครราชสีมาไปขึ้นกับมณฑลร้อยเอ็ดและขึ้นตรงเขตเมืองมหาสารคามในปีเดียวกัน ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 5 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในปี พ.ศ. 2407 เมื่อท้องที่ตำบลนาเชือกมีพื้นที่ขนาดใหญ่ ในปี พ.ศ. 2481 ได้แยกหมู่ 8–9,15,17–20,31,35–36,38–40 ของตำบนาเชือก รวมกับพื้นที่หมู่ 5,9,11, 16,18–20,25,28 ของตำบลเม็กดำ รวม 22 หมู่บ้าน ตั้งเป็น ตำบลนาภู

ทิศเหนือของอำเภอพยัคฆภูมิพิสัยหลังปี พ.ศ. 2501 หลังจากเริ่มตั้งหมู่บ้านในพื้นที่เพิ่มขึ้น มีการเปลี่ยนแปลงพื้นที่หมู่ 9–16 ของตำบลนาภู อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย มีอาณาติดต่อกับกิ่งอำเภอนาเชือกที่ตั้งขึ้นใหม่ จึงโอนพื้นที่ทั้ง 8 หมู่บ้านไปขึ้นกับทางกิ่งอำเภอใหม่ในปี พ.ศ. 2503 วันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2503 ในปี พ.ศ. 2506 ได้แยก 14 หมู่บ้านของตำบลเม็กดำ ตั้งเป็น ตำบลขามเรียน และแยก 11 หมู่บ้านของตำบลดงบัง ตั้งเป็น ตำบลบ้านกู่ วันที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2506 และปี พ.ศ. 2511 ได้แยก 6 หมู่บ้านของตำบลนาภู กับ 5 หมู่บ้านของตำบลขามเรียน ตั้งเป็น ตำบลแวงดง วันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2511 และพื้นที่หมู่ 2, 7–8,10, 12–14 ของตำบลบ้านกู่ อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย มีอาณาติดต่อกับกิ่งอำเภอนาดูนที่ตั้งขึ้นใหม่ จึงโอนพื้นที่ทั้ง 7 หมู่บ้านไปขึ้นกับทางตำบลนาดูน กิ่งอำเภอนาดูน ในปี พ.ศ. 2515 วันที่ 11 สิงหาคม พ.ศ. 2515 ในปี พ.ศ. 2520 หมู่ 10 บ้านยางสีสุราช กับอีก 4 หมู่บ้านของตำบลนาภู กับ 1 หมู่บ้านของตำบลแวงดง กับ 2 หมู่บ้านของตำบลดงเมือง แยกเป็น ตำบลยางสีสุราช วันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2520 

ปี พ.ศ. 2531 ประชาชน 6 ตำบลด้านทิศเหนือของอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย ได้ยื่นเรื่องราวต่อกรมการปกครองให้ตั้งกิ่งอำเภอขึ้นในพื้นที่ เนื่องจากห่างไกลจากอำเภอสังกัดเดิมกว่า 22 กิโลเมตร โดยมีพื้นที่รวม 6 ตำบล 71 หมู่บ้าน และปี พ.ศ. 2532 ทางราชการได้แบ่งเขตตำบลนาภู ตำบลดงเมือง ตำบลขามเรียน ตำบลบ้านกู่ ตำบลแวงดง และตำบลยางสีสุราช ออกมาเป็นกิ่งอำเภอ ในวันที่ 21 กุมภาพันธ์ วันที่ 14 มีนาคม พ.ศ. 2532 โดยใช้ชื่อกิ่งอำเภอว่า "ยางสีสุราช" เป็นนามของผู้นํา คือ พระสีสุราช + ป่าดงยางใหญ่ ว่า บ้านยางสีสุราช เพื่อเป็นสิริมงคลและความร่มเย็นเป็นสุขสืบไป พร้อมทั้งแยก 11 หมู่บ้านของตำบลดงเมือง ตั้งเป็น ตำบลหนองบัวสันตุ ในปีเดียวกัน วันที่ 14 ธันวาคม พ.ศ. 2532

ปีต่อมาหมู่บ้านหมู่ 1 บ้านขามเรียน, หมู่ 2 บ้านโคกเลื่อน, หมู่ 8 บ้านหนองหว้าเฒ่า, หมู่ 9 บ้านโคกล่าม, หมู่ 10 บ้านหัวคู และ หมู่ 12 บ้านโคกสว่าง ตำบลขามเรียน กิ่งอำเภอยางสีสุราช ไม่สะดวกในการไปติดต่อราชการกับกิ่งอำเภอยางสีสุราช สะดวกที่จะเดินทางไปติดต่อราชการที่อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จึงโอนพื้นที่ทั้ง 6 หมู่บ้านของตำบลขามเรียน ไปขึ้นกับตำบลเม็กดำ อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย วันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2533 ทำให้ตำบลขามเรียนเหลือพื้นที่ 10 หมู่บ้าน มีการลำดับเลขหมู่บ้านขึ้นใหม่ และเปลี่ยนเขตต่อตำบลเม็กดำ ในปี พ.ศ. 2534 วันที่ 11 มิถุนายน พ.ศ. 2534

ในปี พ.ศ. 2537 ทางกิ่งอำเภอยางสีสุราช มีพื้นที่รวม 7 ตำบล 81 หมู่บ้าน ประชากร 34,024 คน และ 6,177 ครัวเรือนประชากรรายตำบลในประเทศไทย ณ วันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2537 (เขตตำบลนาภู ตำบลดงเมือง ตำบลขามเรียน ตำบลแวงดง ตำบลบ้านกู่ ตำบลยางสีสุราช ตำบลหนองบัวสันตุ กิ่งอำเภอยางสีสุราช อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม) สืบค้นเมื่อวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2567 มีที่ทำการไปรษณีย์ วันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2536 สถานีตำรวจ และศูนย์ราชการที่พร้อมสำหรับการตั้งขึ้นเป็นอำเภอ ต่อมาในวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2538 มีพระราชกฤษฎีกายกฐานะเป็น อําเภอยางสีสุราช วันที่ 8 สิงหาคม พ.ศ. 2538 จนเมื่อปี พ.ศ. 2554 ทางตำบลขามเรียน อำเภอยางสีสุราช ได้รายงานขอเปลี่ยนชื่อตำบล เนื่องจากตำบลขามเรียน มีชื่อพ้องกับพื้นที่หมู่ 5 บ้านขามเรียน ตำบลหนองบัว อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จึงเปลี่ยนชื่อตามพื้นที่หมู่ 5 ของท้องที่เป็น "ตำบลสร้างแซ่ง" วันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2554

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอยางสีสุราชแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 7 ตำบล 91 หมู่บ้าน
1.ยางสีสุราช(Yang Sisurat)13 หมู่บ้าน2.นาภู(Na Phu)17 หมู่บ้าน3.แวงดง(Waeng Dong)19 หมู่บ้าน4.บ้านกู่(Ban Ku)9 หมู่บ้าน5.ดงเมือง(Dong Mueang)9 หมู่บ้าน6.สร้างแซ่ง(Sang Saeng)12 หมู่บ้าน7.หนองบัวสันตุ(Nong Bua Santu)12 หมู่บ้าน

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอยางสีสุราชประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 7 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลยางสีสุราช ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยางสีสุราชทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลแวงดง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแวงดงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาภู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาภูทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านกู่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านกู่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลดงเมือง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดงเมืองทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลขามเรียน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสร้างแซ่ง (ขามเรียนเดิม) ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัวสันตุ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวสันตุทั้งตำบล

 อ้างอิง 

ยางสีสุราช