อำเภอเขาย้อย

เขาย้อย เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดเพชรบุรี เดิมเป็นอำเภอที่มีอาณาเขตด้านตะวันตกติดกับชายแดนพม่า (แยกตั้งเป็นอำเภอหนองหญ้าปล้อง) วันที่ 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2515 วันที่ 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2533 ด้านตะวันออกติดกับชายทะเลอ่าวไทย (ภายหลังโอนขึ้นกับอำเภอบ้านแหลม) วันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2481 และเป็นที่ตั้งของวัดถ้ำเขาย้อย และเป็น 1 ใน 5 อำเภอที่มีทางรถไฟสายใต้ผ่านพื้นที่ โดยมีสถานีรถไฟให้บริการ 3 สถานี ได้แก่ สถานีรถไฟบางเค็ม สถานีรถไฟเขาย้อย และสถานีรถไฟหนองปลาไหล

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเขาย้อยตั้งอยู่ทางตอนเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอปากท่อ (จังหวัดราชบุรี)
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภออัมพวา (จังหวัดสมุทรสงคราม) และอำเภอบ้านแหลม
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองเพชรบุรีและอำเภอบ้านลาด 
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอหนองหญ้าปล้อง

 ประวัติ 
เริ่มก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2440 โดยมีหลวงพรหมสารเป็นนายอำเภอคนแรก เดิมที่ว่าการอำเภอตั่งอยู่ที่ตำบลห้วยท่าช้าง จึงได้ชื่ออำเภอว่า อำเภอห้วยท่าช้าง ต่อมาได้ทำการย้ายที่ว่าการอำเภอห้วยท่าช้างไปตั้งอยู่ ณ ตำบลหัวสะพาน จึงได้มีการเปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอหัวสะพาน ต่อมาได้ย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั่งอยู่ ณ หมู่บ้านน้อย จึงได้เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอบ้านน้อย และ อำเภอตวันตก (อำเภอตะวันตก) 

ใน พ.ศ. 2444  กระทรวงมหาดไทย ได้จัดระเบียบกรมการอำเภอเมืองเพชรบุรีใหม่ โดยการย้ายอำเภอตวันตก (อำเภอตะวันตก) ไปตั้ง ณ บ้านเขาย้อย ตำบลเขาย้อย  เรียกชื่อว่า "อำเภอห้วยหลวง" ประกาศกระทรวงมหาดไทย (ปรับปรุงการจัดตั้งแบ่งเขตแขวงเมืองเพ็ชร์บุรีเสียใหม่ โดยให้มี ๖ อำเภอ และการจัดกรมการอำเภอ) ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ ๑๘ ตอนที่ ๕ ประกาศ ณ วันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๔๔ หน้าที่ ๕๙   

ใน พ.ศ. 2446 ได้เปลี่ยนชื่อจากอำเภอห้วยหลวง แขวงเมืองเพชรบุรี เป็น อำเภอเขาย้อย แขวงเมืองเพชรบุรีแจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนชื่อ อำเภอพันลาน แขวงเมืองนครสวรรค์ เป็นอำเภอเกยไชย อำเภอเกลือ แขวงเมืองชลบุรี เป็นอำเภอบางละมุง อำเภอท่าช้าง แขวงเมืองนครนายก เป็นอำเภอบ้านนา อำเภอห้วยหลวง แขวงเมืองเพชรบุรีเป็นอำเภอเข้าย้อย  ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่  ๒๐ ตอนที่ ๓๐ ประกาศเมื่อวันที่  ๒๕ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๔๖ หน้าที่  ๔๙๘

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเขาย้อยแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 10 ตำบล 57 หมู่บ้าน ได้แก่
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร(ธันวาคม 2565)1.เขาย้อยKhao Yoi2.สระพังSa Phang3.บางเค็มBang Khem4.ทับคางThap Khang5.หนองปลาไหลNong Pla Lai6.หนองปรงNong Prong7.หนองชุมพลNong Chumphon8.ห้วยโรงHuai Rong9.ห้วยท่าช้างHuai Tha Chang10.หนองชุมพลเหนือNong Chumphon Nuea

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเขาย้อยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลเขาย้อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางเค็มทั้งตำบล รวมทั้งบางส่วนของตำบลเขาย้อย ตำบลสระพัง และตำบลทับคาง
 เทศบาลตำบลเขาย้อยพัฒนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาย้อย ตำบลสระพัง และตำบลทับคาง (นอกเขตเทศบาลตำบลเขาย้อย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองปลาไหล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองปลาไหลทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองปรง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองปรงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองชุมพล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองชุมพลทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยโรง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยโรงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยท่าช้าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยท่าช้างทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองชุมพลเหนือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองชุมพลเหนือทั้งตำบล

 อ้างอิง 

เขาย้อย