เอฟซี รีเซพเตอร์

ตัวรับเอฟซี หรือ เอฟซี รีเซพเตอร์ () คือเป็นโปรตีนบนผิวของเซลล์ในระบบภูมิคุ้มกัน ที่ทำหน้าที่เป็นรีเซพเตอร์ (ตัวรับหรือจับ) ของแอนติบอดีส่วนขา (Fc component, Constant region) เมื่อจับได้จะส่งสัญญาณเข้าไปสู่เซลล์ ต่างๆกันตามชนิดของแอนติบอดี ชนิดของรีเซพเตอร์ และ ชนิดของเซลล์ ส่งผลให้เซลล์ทำงานต่างๆ เช่น ฟาโกไซโทซิส (การทำลายแบคทีเรียโดยการนำเข้าเซลล์), degranulation (การปล่อยสารในเวซิเคิลในเซลล์ออกไป) และอื่นๆ โดยตัวรับเอฟซีแต่ละชนิดก็จะเจาะจงกับแอนติบอดีแต่ละไอโซไทป์ (isotype) และด้วยหน้าที่นี้จึงถือว่าตัวรับเอฟซีเป็นตัวเล่นที่สำคัญในระบบภูมิคุ้มกันส่วนของเหลว (humoral immune system) 

 ระบบการเรียกชื่อของตัวรับเอฟซี 
เนื่องจากตัวรับเอฟซีมีหลายชนิดมาก และ จับกับแอนติบอดีต่างๆกันไป จึงแบ่งชนิดของมันตามแอนติบอดีที่มันจับ โดยให้ชื่อเป็นอักษรกรีกของแอนติบอดีนั้นๆ อย่างเช่น Fc Receptor ใด จับกับ IgA ก็จะมีชื่อว่า Fc-alpha Receptor (FcαR) , จับกับ IgE ก็จะมีชื่อว่า Fc-epsilon Receptor (FcεR) , จับกับ IgG ก็จะมีชื่อว่า Fc-gamma receptors (FcγR) เป็นต้น กรณีที่มีซับคลาส ก็จะใช้ตัวเลขโรมัน ต่อท้ายระบุลงไป เช่น FcγRI, FcγRII

 โครงสร้างของตัวรับเอฟซี 
ส่วนมากจะเป็นโปรตีนหลายๆ ซับยูนิตมารวมกัน ส่วนมากจะเป็นโปรตีนในกลุ่ม Immunoglobulin superfamily ซึ่งประกอบด้วย สายแอลฟา ที่มีส่วนอยู่นอกเซลล์ไว้จับกับแอนติบอดี สายบีตา และ สายแกมมา สองสายที่ใช้ในการส่งสัญญาณเข้าในเซลล์ ซึ่งตัวรับเอฟซีแต่ละตัวไม่จำเป็นต้องมีทุกสายครบ ขึ้นอยู่กับชนิดของตัวรับเอฟซีนั้นๆ จากโครงสร้างของตัวรับเอฟซีสามารถถูกแบ่งได้คร่าวๆเป็นสามกลุ่มดังนี้
 Receptors with immunglobulin-like domain ได้แก่ FcγRs, FcεRI, FcαRI, polymeric immunoglobulin receptor (pIgR) , IgA/IgM-R (Fcα/μR)  
 Receptors with immunglobulin-like domain ได้แก่ FcRn (neonatal FcR)
 Receptors with immunglobulin-like domain ได้แก่ FcεRI (CD23)

 ตารางสรุป 
 ชนิด Receptorแอนติบอดีที่จับความสามารถในการจับ (Affinity) พบบนเซลล์ปฏิกิริยาตอบสนองของเซลล์FcγRI (CD64)   IgG1 and IgG3สูง (Kd ~ 10-9 M)MacrophagesNeutrophilsEosinophilsDendritic cellsPhagocytosisCell activationกระตุ้นการเกิด respiratory burstกระตุ้นการกำจัดเชื้อโรคFcγRIIA (CD32)   IgGต่ำ (Kd > 10-7 M)MacrophagesNeutrophilsEosinophilsเกล็ดเลือดLangerhans cells Phagocytosis Degranulation (eosinophils)FcγRIIB1 (CD32)   IgGต่ำ (Kd > 10-7 M)บีเซลล์Mast cells ไม่เกิด phagocytosisยับยั้งการทำงานของเซลล์FcγRIIB2 (CD32)   IgGต่ำ (Kd > 10-7 M)MacrophagesNeutrophilsEosinophils Phagocytosisยับยั้งการทำงานของเซลล์FcγRIIIA (CD16a)   IgGต่ำ (Kd > 10-6 M)NK cells กระตุ้นให้ทำลายเซลล์ที่ไม่ต้องการโดย วิธี antibody-dependent cell-mediated cytotoxicity (ADCC)FcγRIIIB (CD16b)   IgGต่ำ (Kd > 10-6 M)EosinophilsMacrophagesNeutrophilsMast cells Follicular dendritic cells กระตุ้นการฆ่าเชื้อโรคFcεRI  IgEสูงที่สุด (Kd ~ 10-10 M)Mast cellsEosinophilsBasophilsLangerhans cellsDegranulationFcεRII (CD23)   IgEต่ำ (Kd > 10-7 M)บีเซลล์EosinophilsLangerhans cells เกี่ยวกับการเกาะติดของเซลล์ (adhesion molecule) เป็น growth factor ของ บีเซลล์FcαRI (CD89)   IgAต่ำ (Kd > 10-6 M)MonocytesMacrophagesNeutrophilsEosinophils Phagocytosisกระตุ้นการฆ่าเชื้อโรค และอื่นๆตามชนิดเซลล์Fcα/μR  IgA and IgMสูงสำหรับ IgM, ปานกลางสำหรับ IgAบีเซลล์Mesangial cellsMacrophages Endocytosisกระตุ้นการฆ่าเชื้อโรคป้องกันการสร้างแอนติบอดีที่ต่อต้านตัวเอง (autoimmunity)FcRn  IgGMonocytesMacrophagesDendritic cellsEpithelial cellsEndothelial cellsHepatocytes ส่งผ่านแอนติบอดี IgG จากแม่สู่ลูกในครรภ์ ผ่านทางรกส่งผ่านแอนติบอดี IgG จากแม่ สู่ ทารกผ่านทางน้ำนมป้องกัน IgG จากการถูกย่อยสลายpIgR  dimerIgA และ polymerIgMเซลล์เยื่อบุ (epithelial cell) ส่งผ่านแอนติบอดี dimerIgA จากเซลล์ร่างกายสู่น้ำเมือกในท่อลำเลียง (transcytosis)

 การส่งสัญญาณเข้าสู่เซลล์ 
ส่วนใหญ่ใช้ผ่าน โปรตีน สาย บีตา และ แกมมา ที่มี โปรตีนโมทิฟที่มีกรดอะมิโนไทโรซีน เป็นกลไกการส่งสัญญาณ ชื่อ Immunoreceptor tyrosine-based activation motif (ITAM) ที่มีผลในทางกระตุ้น หรือ Immunoreceptor tyrosine-based inhibitory motif (ITIM) ที่มีผลในทางยับยั้งการทำงานของเซลล์ สำหรับตัวรับเอฟซีบางชนิดจะไม่มีโปรตีนโมทิฟที่ว่ามา แต่จะมี โปรตีนโมทิฟอื่นแทนในการส่งสัญญาณเข้าสู่เซลล์ เช่น ใน Fcα/μR และ pIgR จะมี dileucine motif และ Glycophosphatidylinositol (GPI) anchor

 การทำงานของเซลล์หลังได้รับสัญญาณ 

เมื่อเซลล์ที่มีตัวรับเอฟซีบนเซลล์ ได้รับการส่งสัญญาณเข้าภายในเซลล์แล้ว เซลล์จะมีการตอบสนองหลักๆ 3 แบบ ซึ่งจะแตกต่างกันไปตามชนิดของเซลล์ ดังนี้
 ผลต่อการนำแอนติเจนเข้าสู่เซลล์ซึ่งอาจเป็น endocytosis หรือฟาโกไซโทซิส (phagocytosis) ก็ได้
 ผลต่อการสังเคราะห์สารในเซลล์ เช่น ไซโตคีน (Cytokine) และอื่นๆ 
 ผลทำให้เซลล์ปล่อยสารบางอย่างออกมา (Degranulation) เช่นใน เอ็นเค เซลล์ (NK cell) ที่จะปล่อยสารออกมาฆ่าเซลล์ที่ถูกแอนติบอดีจับได้ หรือ ในมาสต์เซลล์ ที่ปล่อยสารภูมิแพ้ เช่น ฮิสตามีน ออกมา

 ดูเพิ่ม 
 Fc receptor-like molecule

 อ้างอิง 
 Immunobiology. 5th ed. Janeway, Charles A.; Travers, Paul; Walport, Mark; Shlomchik, Mark. New York and London: Garland Publishing; c2001.

หมวดหมู่:การวิจัยทางการแพทย์
หมวดหมู่:วิทยาภูมิคุ้มกัน
หมวดหมู่:การส่งสัญญาณระหว่างเซลล์