กลีบขมับ

กลีบขมับ () เป็น 1 ใน 4 กลีบหลักของสมองใหญ่ อยู่บริเวณด้านข้างของสมองใหญ่ใต้ร่องด้านข้าง (lateral fissure) หรือร่องซิลเวียน (Sylvian fissure) ในซีกสมองใหญ่ทั้งสองข้างของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม หากมองสมองของมนุษย์ให้เหมือนนวมนักมวย กลีบขมับเป็นส่วนของนิ้วโป้ง

กลีบขมับมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับระบบความจำทางการเห็น  การประมวลความรู้สึกคือการเห็น  การเข้าใจในภาษา  การบันทึกความทรงจำใหม่ ๆ  อารมณ์ความรู้สึก  และการเข้าใจความหมาย

นอกจากนั้นแล้ว  กลีบขมับยังมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการได้ยิน เป็นที่อยู่ของคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ และสมองส่วนนี้ยังเกี่ยวข้องกับการเรียนรู้ความหมาย (semantics) ทั้งในการพูดและการมองเห็น 

 หน้าที่ 
 ความจำทางการเห็น 
กลีบขมับมีส่วนประกอบคือฮิปโปแคมปัสที่มีบทบาทสำคัญในการสร้างความจำระยะยาวแบบชัดแจ้ง  (explicit long-term memory)  โดยมีอะมิกดะลาเป็นตัวควบคุม.

 การประมวลสัญญาณความรู้สึก 
 การได้ยิน 
ส่วนที่ติดกันของส่วนบน  ส่วนล่าง  และส่วนข้างของกลีบขมับมีบทบาทในการประมวลผลของการได้ยินระดับสูง  กลีบขมับมีความเกี่ยวข้องในการได้ยินปฐมภูมิ  และประกอบด้วยคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ  (primary auditory cortex) 

คอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิรับข้อมูลความรู้สึกมาจากหูทั้งสองข้าง  และคอร์เทกซ์การได้ยินทุติยภูมิประมวลข้อมูลต่อไปให้เป็นหน่วยที่เข้าใจได้เช่นคำพูด  รอยนูนกลีบขมับบน  (superior temporal gyrus)  มีเขตภายในร่องด้านข้างที่สัญญาณเสียงจากหูชั้นในรูปหอยโข่ง  (cochlea)   เดินทางมาถึงเป็นส่วนแรกในเปลือกสมอง  แล้วคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิของกลีบขมับซีกซ้ายก็ประมวลสัญญาณนั้นต่อไป

 การเห็น 
เขตต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเห็นในกลีบขมับทำหน้าที่ให้ความหมายกับตัวกระตุ้นทางตา  และยังให้เกิดการรู้จำวัตถุ  ส่วนด้านล่าง  (ventral)  ของคอร์เทกซ์กลีบขมับมีส่วนร่วมกับการประมวลผลระดับสูงของการเห็นตัวกระตุ้นที่ซับซ้อน  เช่นรอยนูนรูปกระสวย (fusiform gyrus) มีส่วนในการรับรู้ใบหน้า  และรอยนูนรอบฮิปโปแคมปัสมีส่วนในการรับรู้ทิวทัศน์  ส่วนด้านหน้าของกลีบขมับ  ซึ่งเป็นส่วนของทางสัญญาณด้านล่าง  (ventral stream)  ของระบบประมวลผลทางตา  มีส่วนร่วมในการรับรู้  (perception)  และการรู้จำ  (recognition)  วัตถุ


 การเข้าใจภาษา 
กลีบขมับซีกซ้ายประกอบด้วยคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ  (primary auditory cortex)  ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการประมวลความหมาย  (semantics)  ทั้งในคำพูดและในการเห็น  ของมนุษย์  เขตเวอร์นิเกที่แผ่ขยายไปทั้งในกลีบขมับและกลีบข้าง  มีบทบาทสำคัญในการเข้าใจคำพูด  โดยทำงานร่วมกับเขตโบรคา  (Broca's area)  ในกลีบหน้า 

กิจหน้าที่ของกลีบขมับซีกซ้ายไม่จำกัดเพียงแค่การรับรู้ระดับต่ำเท่านั้น  แต่ยังรวมไปถึงการรับรู้ระดับที่สูงยิ่งขึ้นไปเช่น  การเข้าใจ  การเรียกชื่อ  และระบบความจำคำพูด  (verbal memory) 

 ความจำใหม่ 

กลีบขมับส่วนใน  (medial temporal lobe)  ที่อยู่ใกล้ระนาบแบ่งซ้ายขวา  (sagittal plane)  ได้รับการสันนิษฐานว่ามีส่วนร่วมในการเข้ารหัสการเข้ารหัสโดยรวม ๆ ก็คือ การแปลงข้อมูลที่อยู่ในรูปแบบหนึ่ง  ไปเป็นข้อมูลในอีกรูปแบบหนึ่ง  ตัวอย่างเช่น  เข้ารหัสเสียงดนตรีไปเป็นหลุมเล็ก ๆ บนซีดีที่ใช้เล่นเพลงนั้นได้ความจำระยะยาวเชิงประกาศความจำเชิงประกาศ  (Declarative memory)  ซึ่งบางครั้งเรียกว่าความจำชัดแจ้ง  (explicit memory)  เป็นประเภทหนึ่งในสองประเภทของความจำระยะยาวของมนุษย์  เป็นความทรงจำที่สามารถระลึกได้ใต้อำนาจจิตใจเช่นเรื่องราวและความรู้ต่าง ๆ  ส่วนความจำระยะยาวอีกอย่างหนึ่งเรียกว่า  ความจำไม่ประกาศ  (non-declarative memory)  ซึ่งเป็นความทรงจำที่ไม่ได้อยู่ใต้อำนาจจิตใจเช่นทักษะต่าง ๆ มีการขี่จักรยานเป็นต้น  (declarative long term memory) 

กลีบขมับส่วนในประกอบด้วยฮิปโปแคมปัส  ซึ่งเป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ในการบันทึกความทรงจำ  ดังนั้น  ความเสียหายที่เกิดขึ้นในบริเวณนี้อาจทำให้เกิดความเสียหายในการสร้างความทรงจำใหม่ ๆ และอาจนำไปสู่ภาวะเสียความจำภายหน้า  (anterograde amnesiaภาวะเสียความจำภายหน้า (anterograde amnesia) คือการสูญเสียความสามารถการสร้างความทรงจำใหม่ ๆ หลังจากเหตุการณ์ที่เป็นเหตุของภาวะเสียความจำ  ซึ่งนำไปสู่ความไม่สามารถระลึกถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเป็นบางส่วนหรือทั้งหมด  ในขณะที่ความจำระยะยาวก่อนเหตุการณ์ที่เป็นเหตุของภาวะเสียความจำไม่มีความเสียหายอะไร)  โดยชั่วคราวหรือโดยถาวร

 กลีบขมับส่วนใน 
กลีบขมับส่วนใน  ()  หรือ  คอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนใน ประกอบด้วยโครงสร้างต่าง ๆ ที่ขาดไม่ได้ในความจำระยะยาว  หรือความจำเชิงประกาศ  (Declarative memory)  ความจำเชิงประกาศหรือที่เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า  ความจำชัดแจ้ง  (Explicit memory)  เป็นความทรงจำที่อยู่ใต้อำนาจจิตใจที่แบ่งออกเป็นความจำโดยความหมาย  (semantic memory)  คือความทรงจำของความจริงต่าง ๆ และความจำอาศัยเหตุการณ์  (episodic memory)  คือความทรงจำของเหตุการณ์ต่าง ๆ 

โครงสร้างต่าง ๆ ของกลีบขมับส่วนในที่ขาดไม่ได้สำหรับความจำระยะยาว  รวมทั้งอะมิกดะลา  ก้านสมอง  และฮิปโปแคมปัส  พร้อมกับเขตสมองรอบ ๆ คือ perirhinal cortex,  Parahippocampal gyrus, และ  Entorhinal cortex 

ฮิปโปแคมปัสเป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ในการสร้างความจำ  (memory formation)  ส่วนคอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนในที่อยู่รอบ ๆ  เป็นเขตที่สันนิษฐานว่า   ขาดไม่ได้ในการบันทึกความจำ  (memory storage)  นอกจากนั้นแล้วคอร์เทกซ์กลีบหน้าผากส่วนหน้า  (prefrontal cortex)  และคอร์เทกซ์สายตา  ก็มีส่วนร่วมด้วยเกี่ยวกับความจำชัดแจ้ง

งานวิจัยแสดงว่า  รอยโรคในฮิปโปแคมปัสเขตเดียวของลิงนำไปสู่ความพิการที่จำกัด  แต่ว่า  รอยโรคอย่างกว้างขวางในทั้งฮิปโปแคมปัสและคอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนในนำไปสู่ความพิการที่รุนแรง

 ภาพอื่น ๆ 

 อ้างอิง 

 ดูเพิ่ม 
 กลีบสมอง
 สมอง
 รอยนูนสมองกลีบขมับด้านล่าง
 ฮิปโปแคมปัส

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 กลีบขมับที่มหาวิทยาลัยไอดาโฮ
 The medial temporal lobe memory system 
 H. M.’s Medial Temporal Lobe Lesion: Findings from Magnetic Resonance Imaging

หมวดหมู่:สมองใหญ่