ข้อเสื่อม

โรคข้อเสื่อม
หรือ ข้อเสื่อม
(, OA)
เป็นโรคข้อเสื่อมชนิดหนึ่งที่เกิดจากการเสื่อมสลายของกระดูกอ่อนและกระดูกใต้กระดูกอ่อนของข้อต่อ
เชื่อว่าเป็นเหตุความพิการอันดับสี่ทั่วโลก มีผลต่อผู้ใหญ่ ในสหรัฐอเมริกาเพียงประเทศเดียว
อาการที่พบบ่อยที่สุดคือปวดข้อและข้อติด
ปกติอาการจะค่อยๆ แย่ลงในช่วงหลายปี
อาการอื่นๆ อาจรวมถึงข้อบวมและเคลื่อนไหวข้อได้จำกัด โดยเมื่อเกิดที่หลัง ก็อาจทำให้แขนขาอ่อนแรงหรือชาด้วย
ข้อต่อที่เป็นบ่อยที่สุดก็คือข้อสองข้อที่ปลายนิ้วมือและข้อที่ฐานนิ้วหัวแม่มือ ข้อเข่าและข้อสะโพก และข้อต่อคอและหลังส่วนล่าง
ซึ่งรบกวนการทำอาชีพและกิจกรรมในชีวิตประจำวัน
ต่างกับโรคข้ออักเสบชนิดอื่นๆ โรคนี้มีผลที่ข้อต่อเท่านั้น คือไม่มีผลต่ออวัยวะภายใน

เหตุของโรครวมถึงการบาดเจ็บของข้อในอดีต พัฒนาการผิดปกติของข้อหรือแขนขา และปัจจัยทางพันธุกรรม
ความเสี่ยงจะสูงขึ้นในผู้ที่มีน้ำหนักเกิน มีขายาวไม่เท่ากัน หรือมีอาชีพที่ใช้ข้อต่อมาก
เชื่อว่าโรคเกิดจากความเครียดทางกลต่อข้อต่อ บวกกับกระบวนการอักเสบในระดับต่ำ
เกิดเมื่อเสียกระดูกอ่อนไปแล้วมีผลต่อกระดูกข้างใต้กระดูกอ่อน
เมื่อเจ็บก็จะทำให้ออกกำลังกายได้ยาก จึงอาจเสียกล้ามเนื้อไปด้วย
การวินิจฉัยมักขึ้นอยู่กับอาการ โดยการถ่ายภาพทางแพทย์และการทดสอบอื่นๆ อาจใช้เพื่อยืนยันหรือคัดแยกปัญหาอื่นๆ
โรคนี้จะไม่เหมือนกับโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ เพราะไม่ได้ทำให้ข้อร้อนหรือแดง

การรักษารวมถึงการออกกำลังกาย การลดใช้ข้อต่อ เช่น ให้พักผ่อนหรือใช้ การมีกลุ่มสนับสนุน และยาแก้ปวด
การลดน้ำหนักอาจช่วยได้สำหรับผู้ที่มีน้ำหนักเกิน
ยาแก้ปวดอาจรวมถึงพาราเซตามอล ยาแก้อักเสบชนิดไม่ใช่สเตอรอยด์ (NSAIDs) เช่น หรือไอบูโพรเฟน
ไม่แนะนำให้ใช้ยากลุ่มโอปิออยด์ในระยะยาวเนื่องจากขาดข้อมูลเกี่ยวกับประโยชน์ และเสี่ยงต่อการเสพติดและผลข้างเคียงอื่นๆ
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อต่ออาจเป็นทางเลือกหากยังคงพิการแม้จะได้รักษาด้วยวิธีอื่นๆ แล้ว
ข้อต่อเทียมมักใช้งานได้นาน 

โรคข้อเสื่อมเป็นโรคข้ออักเสบซึ่งพบบ่อยที่สุด ส่งผลกระทบต่อประชากรโลกประมาณ หรือ 3.3% ณ ปี2015
โรคนี้พบได้บ่อยขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น
ในผู้มีอายุมากกว่า 60ปี ผู้ชายประมาณ 10% และผู้หญิง 18% จะมีโรค
โรคข้อเสื่อมเป็นสาเหตุประมาณ 2% ของจำนวนปีที่มีชีวิตอยู่กับความพิการ ()

 อาการ 
thumb 
 | alt = ภาพร่างผู้หญิงที่แสดงส่วนในร่างกายซึ่งเกิดโรคข้อเสื่อมบ่อยที่สุด
|โรคข้อเสื่อมมักเกิดที่มือ (ที่ปลายนิ้วมือและนิ้วหัวแม่มือ) คอ หลังส่วนล่าง เข่า และสะโพก
อาการหลักคือเจ็บปวด ทำให้พิการและข้อติด
มักเจ็บปวดมากขึ้นเมื่อมีกิจกรรมต่อเนื่องเป็นเวลานานและบรรเทาลงเมื่อพักผ่อน
อาการข้อติดพบได้บ่อยที่สุดในตอนเช้า และมักจะคงอยู่น้อยกว่า หลังจากเริ่มทำกิจกรรมประจำวัน แต่อาจกลับมาเป็นอีกหลังจากช่วงที่ไม่มีกิจกรรม
โรคข้อเสื่อมสามารถก่อเสียงดังกรอบแกรบเมื่อขยับข้อต่อที่เป็นปัญหา โดยเฉพาะข้อต่อไหล่และเข่า
คนไข้อาจบ่นว่าข้อต่อล็อกหรือไม่เสถียร
อาการเหล่านี้จะมีผลต่อชีวิตประจำวันเนื่องจากข้อปวดและติด
บางคนรายงานว่าปวดเพิ่มขึ้นเมื่อสัมผัสกับอุณหภูมิที่เย็น ความชื้นสูง หรือความกดอากาศที่ลดลง แต่การศึกษาต่างๆ ก็ได้ผลที่ไม่สอดคล้องกัน

โรคข้อเสื่อมมักมีผลต่อมือ เท้า กระดูกสันหลัง และข้อต่อที่รับน้ำหนักมาก เช่น สะโพกและเข่า แม้ว่าในทางทฤษฎีแล้ว ข้อต่อใดๆ ก็สามารถเกิดโรคได้
เมื่อโรคลุกลามมากขึ้น รูปแบบการเคลื่อนไหว (เช่น การเดิน) ก็มักจะได้ผลกระทบ
โรคข้อเสื่อมเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของภาวะน้ำซึมซ่าน (joint effusion) ในข้อเข่า

ในข้อต่อที่เล็กกว่า เช่น ที่นิ้วมือ การขยายตัวของกระดูกแข็งที่เรียกว่า Heberden's nodes (ที่ข้อปลายนิ้ว) หรือ Bouchard's nodes (ที่ข้อกลางนิ้ว) ก็อาจเกิดขึ้น
แม้ว่าอาจจะไม่เจ็บ แต่ก็จำกัดการเคลื่อนไหวของนิ้วมืออย่างสำคัญ
โรคข้อนิ้วเท้าเสื่อมอาจเป็นปัจจัยให้เกิดตาปลา (bunion เป็นก้อนที่นิ้วเท้า) ทำให้มันแดงหรือบวม

 เหตุ  
เชื่อว่า ความเครียดทางกลก่อความเสียหายที่ข้อต่อ แล้วร่างกายซ่อมแซมได้ไม่พอ เป็นสาเหตุหลักของโรคข้อเสื่อม
แหล่งความเครียดอาจรวมการจัดเรียงกระดูกผิดปกติทั้งแบบแต่กำเนิดหรือเพราะโรค, การบาดเจ็บ, น้ำหนักตัวมากเกินไป, 
กล้ามเนื้อที่รองรับข้อต่อไม่แข็งแรง และความบกพร่องของเส้นประสาทส่วนปลายซึ่งทำให้เคลื่อนไหวอย่างฉับพลันหรือไม่ประสานกัน
อย่างไรก็ตาม การออกกำลังกายรวมถึงการวิ่งเมื่อไม่บาดเจ็บ ไม่พบว่าเพิ่มความเสี่ยงโรคข้อเข่าเสื่อม
การหักข้อนิ้ว (ให้เกิดเสียงดัง) ก็ไม่พบว่ามีบทบาทให้เกิดโรคนี้
ความเสี่ยงโรคจะเพิ่มขึ้นตามอายุ

 โรคข้อเสื่อมปฐมภูมิ 
การเกิดโรคข้อเสื่อมมีสหสัมพันธ์กับประวัติการบาดเจ็บของข้อและโรคอ้วน โดยเฉพาะข้อเข่า
ระดับฮอร์โมนเพศที่เปลี่ยนไปอาจมีบทบาท เพราะพบโรคในหญิงวัยหมดประจำเดือนมากกว่าชายอายุรุ่นเดียวกัน

 เหตุอาชีพ 

พบว่ามีความเสี่ยงเกิดโรคข้อเข่าและข้อสะโพกเสื่อมเพิ่มขึ้นสำหรับคนที่ทำงานยกของ งานที่ใช้แรงกายมาก ต้องเดินในที่ทำงาน และมีงานที่ต้องปีน (เช่น ขึ้นหรือปีนบันได)
สำหรับโรคข้อสะโพกเสื่อมโดยเฉพาะ พบว่าหากทำงานโดยต้องก้มหรือบิดตัว ก็จะเสี่ยงโรคเพิ่มขึ้น
สำหรับโรคข้อเข่าเสื่อมโดยเฉพาะ พบว่ามีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นในกลุ่มคนที่ทำงานในท่าคุกเข่าหรือนั่งยองๆ ต้องยกของหนักร่วมกับท่าคุกเข่าหรือนั่งยองๆ และทำงานในท่ายืน
หญิงและชายเสี่ยงโรคข้อเสื่อมเหตุอาชีพคล้ายๆ กัน

 โรคข้อเสื่อมทุติยภูมิ 

โรคข้อเสื่อมชนิดนี้เกิดจากปัจจัยอื่นๆ แต่พยาธิสภาพที่เกิดขึ้นเหมือนกับโรคข้อเสื่อมชนิดปฐมภูมิ รวมทั้ง
 แอลแคปโทนิวเรีย
 ความผิดปกติแต่กำเนิดของข้อต่อ
 โรคเบาหวานทำให้ต้องเปลี่ยนข้อเนื่องกับโรคข้อเสื่อมเป็นสองเท่า และผู้ป่วยเบาหวานมักต้องเปลี่ยนข้อเมื่อมีอายุน้อยกว่าผู้ที่ไม่เป็นเบาหวาน
 Ehlers–Danlos syndromes หรือกลุ่มอาการเอเลอร์ส-ดันลอส เป็นกลุุ่มโรคทางพันธุกรรมเกี่ยวกับเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน 13 โรค
 ภาวะเหล็กเกินและโรควิลสันซึ่งเป็นโรคทางพันธุกรรมเกี่ยวกับการมีทองแดงเกิน
 โรคอักเสบ (เช่น Perthes' disease) โรคไลม์ และโรคข้ออักเสบเรื้อรังทุกรูปแบบ (เช่น Costochondritis, โรคเกาต์ และข้ออักเสบรูมาตอยด์) สำหรับโรคเกาต์ ผลึกกรดยูริกจะทำให้กระดูกอ่อนเสื่อมเร็วขึ้น
 การบาดเจ็บของข้อหรือเอ็นยึด (เช่น เอ็นไขว้หน้าเข่า คือ anterior cruciate ligament) อันเป็นผลมาจากอุบัติเหตุหรือศัลยกรรมออร์โทพีดิกส์
 การเสื่อมสภาพหรือความไม่เสถียรของเอ็นยึดอาจเป็นปัจจัยหนึ่ง
 กลุ่มอาการมาร์แฟน
 โรคอ้วน
 ข้ออักเสบเหตุติดเชื้อ

 พยาธิสรีรวิทยา 

แม้โรคข้อเสื่อมอาจทำให้สูญเสียกระดูกอ่อนอย่างชัดเจนและทำให้เนื้อเยื่อข้อชนิดอื่นๆ เสียรูปทรง 
แต่จริงๆ ก็มีการเปลี่ยนแปลงทางชีวเคมีอันละเอียดอ่อนที่เกิดขึ้นในระยะแรกๆ ของโรคแล้ว
ปริมาณน้ำในกระดูกอ่อนปกติจะสมดุลโดยอาศัยแรงอัดที่ขับน้ำออก และอาศัยแรงดันอุทกสถิต (hydrostatic pressure) กับแรงดันออสโมซิสที่ดึงน้ำเข้า
เส้นใยคอลลาเจนจะเป็นตัวสร้างแรงอัด ในขณะที่ปรากฏการณ์กิบส์-ดอนนันและโปรตีน proteoglycan ของกระดูกอ่อนเป็นตัวสร้างแรงดันออสโมซิสซึ่งมักจะดึงน้ำเข้า

ในช่วงเริ่มต้นของโรค เมทริกซ์ของคอลลาเจนจะเริ่มไม่เป็นระเบียบมากขึ้น โดยปริมาณของ proteoglycan ก็จะลดลงในกระดูกอ่อน
การเสื่อมสลายของเส้นใยคอลลาเจนมีผลเพิ่มปริมาณน้ำโดยสุทธิ
ซึ่งเกิดขึ้นแม้จะเสีย proteoglycan ไปโดยรวมและดังนั้นจึงเสียแรงดันออสโมซิสที่ดึงน้ำเข้าด้วย
น้ำเพิ่มขึ้นโดยสุทธิเพราะการเสียคอลลาเจนมีผลแรงกว่า

โครงสร้างอื่นๆ ในข้อต่อก็อาจได้รับผลกระทบด้วย
เอ็นยึดจะหนาตัวขึ้นและกลายเป็นพังผืด และหมอนรองเข่าอาจเสียหายและสึกหรอไป
โดยหมอนรองเข่าอาจหมดไปโดยสิ้นเชิงเมื่อต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อ
กระดูกงอกใหม่ที่เรียกว่า ปุ่มงอก (osteophyte) อาจเกิดขึ้นที่ริมข้อต่อ อาจเป็นเพื่อพยายามปรับปรุงความเข้ากันได้ของกระดูกอ่อนผิวข้อต่อเมื่อไม่มีหมอนรองเข่า
ปริมาตรกระดูกใต้กระดูกอ่อน (subchondral bone) จะเพิ่มขึ้นโดยมีแร่ธาตุน้อยลง (hypomineralization)
การเปลี่ยนแปลงทั้งหมดนี้อาจก่อปัญหาให้เข่าทำงานได้ไม่ดี
อาการปวดในโรคข้อเสื่อมสัมพันธ์กับ (synovium) ที่หนาตัวขึ้น
และกับรอยโรคที่กระดูกใต้กระดูกอ่อน

 การวินิจฉัย 

การวินิจฉัยที่ค่อนข้างแน่นอนจะอาศัยประวัติคนไข้และการตรวจของแพทย์
โดยภาพเอกซเรย์อาจยืนยันการวินิจฉัยได้
การเปลี่ยนแปลงที่พบในภาพเอกซเรย์รวมทั้งช่องว่างข้อต่อแคบลง, ภาวะกระดูกแข็งตัวใต้กระดูกอ่อน (sclerosis การสร้างกระดูกเพิ่มขึ้นรอบๆ ข้อต่อ), การเกิดถุงน้ำใต้กระดูกอ่อน และการเกิดกระดูกงอก
แต่ภาพเอกซเรย์ธรรมดาก็อาจไม่สัมพันธ์กับสิ่งที่พบในการตรวจร่างกายหรือระดับความเจ็บปวด

ในปี1990 โดยใช้ข้อมูลจากการศึกษาหลายศูนย์ วิทยาลัยโรคข้ออเมริกัน () ได้พัฒนาเกณฑ์สำหรับวินิจฉัยโรคข้อมือเสื่อมโดยอิงการขยายตัวของเนื้อเยื่อแข็ง (เช่นกระดูก) และการบวมของข้อต่อบางข้อ
เกณฑ์เหล่านี้มีความไวร้อยละ92 และความจำเพาะร้อยละ98 สำหรับโรคข้อมือเสื่อมเมื่อเทียบกับโรคอื่นๆ เช่น โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์และกลุ่มโรคข้ออักเสบคือ spondyloarthropathy

 การจำแนกประเภท 
มีระบบการจำแนกประเภทหลายระบบที่ใช้ระบุระดับโรคข้อเสื่อม
 มาตรวัด  เป็นแบบคำถามมาตรฐานที่ใช้สอบความเจ็บปวด การติด และข้อจำกัดในการใช้งาน
 ระบบการให้คะแนน Kellgren-Lawrence grading scale สำหรับโรคข้อเข่าเสื่อม ซึ่งใช้ลักษณะที่เห็นจากภาพเอกซ์เรย์เท่านั้น
 การจำแนกแบบ Tönnis classification สำหรับโรคข้อสะโพกเสื่อม ซึ่งใช้เฉพาะลักษณะที่เห็นจากภาพถ่ายเอกซ์เรย์เช่นกัน

ภาพเอกซเรย์โรคข้อนิ้วมือเสื่อมแบบกร่อน (erosive) มีการขยายภาพเข้าไปที่ข้อสองข้อซึ่งมีลักษณะ "ปีกนางนวล" ที่เป็นลักษณะเฉพาะ
ทั้งโรคข้อเสื่อมแบบเกิดปุ่มที่ข้อหลายข้อ (generalized nodal osteoarthritis) และโรคข้อเสื่อมแบบสึกกร่อน () เป็นกลุ่มย่อยของโรคข้อเสื่อมปฐมภูมิ
EOA เป็นรูปแบบที่พบน้อยกว่ามาก มีการอักเสบที่รุนแรงกว่า มักมีผลต่อข้อปลายนิ้วมือ และมีลักษณะเฉพาะคือเห็นเป็นข้อสึกกร่อนในภาพเอกซเรย์

 การจัดการ 
การปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต (เช่น การลดน้ำหนักและการออกกำลังกาย) และยาแก้ปวดเป็นวิธีการรักษาหลัก
แนะนำให้ใช้ยาพาราเซตามอลเป็นตัวเลือกแรก โดยใช้ยาแก้อักเสบชนิดไม่ใช่สเตอรอยด์เป็นตัวเสริมหากบรรเทาความปวดได้ไม่เพียงพอ 
ยังไม่พบยาที่สามารถเปลี่ยนการดำเนินโรคจนถึงปี2018
ในผู้ที่มีน้ำหนักเกิน การลดน้ำหนักอาจช่วยบรรเทาอาการข้อสะโพกเสื่อมได้
คำแนะนำรวมการเปรับเปลี่ยนปัจจัยเสี่ยงโดยเฉพาะๆ รวมทั้ง 1) โรคอ้วนและการมีน้ำหนักเกิน 2) กิจกรรมทางกาย 3) อาหาร 4) โรคที่เกิดร่วม 5) ปัจจัยทางชีวกลศาสตร์ 6) ปัจจัยด้านอาชีพ

การจัดการโรคมักสำเร็จได้ยากเพราะการให้ความสำคัญที่แตกต่างกัน บวกกับการสื่อสารที่ไม่ดีระหว่างแพทย์กับผู้ป่วย
เป้าหมายการรักษาที่ทำได้จริงอาจได้โดยการทำความเข้าใจร่วมกันเกี่ยวกับโรค การรับฟังความกังวลของผู้ป่วยอย่างตั้งใจ การเลี่ยงใช้ศัพท์แพทย์ที่เข้าใจยาก 
และการปรับแผนการรักษาให้เหมาะสมกับความต้องการของผู้ป่วย

 การออกกำลังกาย  
การลดน้ำหนักและการออกกำลังกายได้ผลในระยะยาวและเป็นวิธีที่แนะนำสำหรับโรคข้อเสื่อม
เป็นวิธีที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพที่สุด เทียบกับการรักษาระยะสั้นซึ่งมักเสี่ยงก่อผลลบในระยะยาว 

การออกกำลังกายที่มีแรงกระแทกสูงสามารถเพิ่มความเสี่ยงการบาดเจ็บที่ข้อ
ในขณะที่การออกกำลังกายแบบแรงกระแทกต่ำหรือปานกลาง เช่น การเดินหรือว่ายน้ำ ปลอดภัยกว่าสำหรับโรคข้อเสื่อม
การศึกษาหนึ่งชี้ว่าระดับแคลเซียมในเลือดที่เพิ่มขึ้นมีผลบวกต่อโรคข้อเสื่อม
การได้แคลเซียมจากอาหารอย่างเพียงพอและการออกกำลังกายแบบรับน้ำหนักอย่างสม่ำเสมอสามารถเพิ่มระดับแคลเซียมและช่วยป้องกันโรคข้อเสื่อมในประชากรทั่วไป
อนึ่ง ยังมีปัจจัยป้องกันอย่างอ่อนๆ จากไลโพโปรตีนหนาแน่นต่ำ ()
แต่ก็ไม่แนะนำเพราะการเพิ่ม LDL เพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดโดยเกิดเป็นโรคร่วม

การออกกำลังกายระดับปานกลางอาจช่วยบรรเทาความปวดและเพิ่มการใช้งานได้สำหรับโรคข้อเสื่อมที่หัวเข่าและสะโพก
โดยควรทำอย่างน้อยสามครั้งต่อสัปดาห์ ควรอยู่ในการดูแลของผู้ชำนาญการ
ควรมุ่งเน้นไปที่รูปแบบการออกกำลังกายชนิดที่เป็นประโยชน์มากที่สุดสำหรับโรคข้อเสื่อมประเภทนั้นๆ 

ในขณะที่หลักฐานบางอย่างสนับสนุนการบำบัดทางกายภาพบางรูปแบบ หลักฐานสำหรับโปรแกรมแบบผสมผสานก็ยังมีจำกัด
การให้คำแนะนำที่ชัดเจน การทำให้การออกกำลังกายสนุก และการให้ความมั่นใจแก่ผู้ป่วยเกี่ยวกับความสำคัญของการออกกำลังกาย อาจก่อประโยชน์มากขึ้นโดยคนไข้ร่วมมือมากขึ้น
หลักฐานบางอย่างชี้ว่าการบำบัดด้วยการออกกำลังกายภายใต้การดูแลอาจช่วยเพิ่มการปฏิบัติตาม
อย่างไรก็ตาม สำหรับโรคข้อเข่าเสื่อม การออกกำลังกายภายใต้การดูแลมีผลลัพธ์ที่ดีสุด

 การรักษาทางกาย 
การนวดไม่มีหลักฐานเพียงพอเพื่อระบุประสิทธิผล
การรักษาโดยใช้มืออื่นๆ (manual therapy เช่น chiropractice) มีหลักฐานที่ไม่ชัดเจน
การปริทัศน์เป็นระบบในปี2015 ระบุว่าการบำบัดในน้ำ (aquatic therapy) มีความปลอดภัย มีประสิทธิผล และสามารถเป็นการบำบัดเสริมสำหรับโรคข้อเข่าเสื่อมได้

มีการแนะนำให้ฝึกใช้งาน ฝึกเดิน และฝึกทรงตัว เพื่อแก้ไขความบกพร่องในการรับรู้ตำแหน่งของร่างกาย การทรงตัว และความแข็งแรงในผู้ที่มีโรคข้อเสื่อมที่ขาและเท้า เพราะความบกพร่องเหล่านี้ทำให้ล้มบ่อยขึ้น
สำหรับโรคข้อมือเสื่อม การออกกำลังกายอาจให้ประโยชน์เล็กน้อยในการปรับปรุงการทำงานของมือ ลดอาการปวด และบรรเทาอาการข้อนิ้วติด

มีหลักฐานคุณภาพต่ำว่า กล้ามเนื้อเหยียดเข่าที่อ่อนแอเพิ่มโอกาสการเกิดโรคข้อเข่าเสื่อม
ดังนั้น การสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อเหยียดเข่าอาจช่วยป้องกันโรคข้อเข่าเสื่อมได้

แผ่นรองส้นเท้าด้านข้าง (lateral wedge) และแผ่นรองส้นเท้าธรรมดาดูเหมือนจะไม่มีประโยชน์ในโรคข้อเข่าเสื่อม
แม้อุปกรณ์พยุงเข่าอาจช่วยได้
แต่นี่ก็ถูกโต้แย้งเช่นกัน
เพื่อจัดการความเจ็บปวด ความร้อนสามารถบรรเทาอาการแข็งเกร็ง ความเย็นสามารถบรรเทาอาการกล้ามเนื้อกระตุกและความเจ็บปวด
ในโรคข้อสะโพกและข้อเข่าเสื่อม การออกกำลังกายในน้ำอาจช่วยลดความเจ็บปวดและความพิการ และเพิ่มคุณภาพชีวิตในระยะสั้น
นอกจากนี้ โปรแกรมออกกำลังกายเพื่อบำบัด เช่น การออกกำลังกายแบบแอโรบิกและการเดิน ช่วยลดความเจ็บปวดและปรับปรุงการทำงานของร่างกายได้นานถึง 6เดือนหลังจากสิ้นสุดโปรแกรมสำหรับผู้ที่มีโรคข้อเข่าเสื่อม
ในการศึกษาที่ทำ 2ปี ทีมวิจัยพบว่าทุกๆ 1,000ก้าวที่เพิ่มต่อวัน ข้อจำกัดการใช้งานจะลดลง 16% ในโรคข้อเข่าเสื่อม
การบำบัดด้วยน้ำ (hydrotherapy) อาจมีประโยชน์เพื่อจัดการความเจ็บปวด ความพิการ และคุณภาพชีวิตที่รายงานโดยคนไข้โรคข้อเสื่อม

 การบำบัดด้วยความเย็นร้อน 
การทบทวนของคอเคลนปี2003 ของการศึกษา 7ชิ้นระหว่าง พบว่าการนวดด้วยน้ำแข็งมีประโยชน์อย่างมีนัยสำคัญในการปรับปรุงช่วงการเคลื่อนไหวและการทำงาน แต่อาจไม่บรรเทาอาการปวด
ถุงน้ำแข็งอาจช่วลดอาการบวมได้ แต่ถุงน้ำร้อนไม่ได้ผลกับการบวม
การบำบัดด้วยความร้อนสามารถเพิ่มการไหลเวียนของเลือด จึงช่วยลดความเจ็บปวดและอาการติด
แต่เสี่ยงต่อการอักเสบและการบวมน้ำ

 ยา 
	 การรักษาที่แนะนำตามปัจจัยเสี่ยง	 ความเสี่ยงปัญหาทางเดินอาหาร
	 ความเสี่ยงโรคระบบหัวใจหลอดเลือด
	 ทางเลือก	 ต่ำ
	 ต่ำ
	 NSAID หรือพาราเซตามอล	 ปานกลาง
	 ต่ำ
	 พาราเซตามอล หรือ NSAID ขนาดน้อยบวกกับยาลดกรด	 ต่ำ
	 ปานกลาง
	 พาราเซตามอล หรือแอสไพรินขนาดน้อยบวกกับยาลดกรด	 ปานกลาง
	 ปานกลาง
	 พาราเซตามอล แอสไพริน และยาลดกรด ทั้งหมดมีขนาดน้อย ให้คอยตรวจดูว่าปวดท้องหรืออุจจาระดำหรือไม่

 ทางปาก  
ยาแก้ปวดพาราเซตามอล เป็นยาอันดับแรกสำหรับโรคข้อเสื่อม
การบรรเทาความปวดจะไม่ต่างกันตามขนาดยา
อย่างไรก็ตาม งานทบทวนปี2015 พบว่าพาราเซตามอลมีประโยชน์เพียงเล็กน้อยในระยะสั้น โดยมีข้อกังวลเกี่ยวกับค่าวัดการทำงานของตับ
สำหรับอาการระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง พาราเซตามอลมีประสิทธิผลคล้ายกับยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) เช่น 
แต่สำหรับอาการที่รุนแรง NSAIDs อาจมีประสิทธิผลมากกว่า
แต่ NSAIDs ก็มีผลข้างเคียงมากกว่า เช่น อาการเลือดออกในกระเพาะและลำไส้

NSAIDs อีกกลุ่มหนึ่ง คือ สารยับยั้ง COX-2 แบบเจาะจง (เช่น ซีลีคอกซิบ) มีประสิทธิผลเท่ากับ NSAIDs แบบไม่เจาะจง 
โดยมีอัตราผลข้างเคียงต่อระบบทางเดินอาหารต่ำกว่า 
แต่มีอัตราการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดสูงกว่า เช่น กล้ามเนื้อหัวใจตายเหตุขาดเลือด
และยังมีราคาแพงกว่า NSAIDs แบบไม่เจาะจงอีกด้วย
ประโยชน์และความเสี่ยงจะต่างกันในแต่ละบุคคลซึ่งต้องพิจารณาเมื่อเลือกการรักษา
การวิจัยที่ไม่มีอคติเพื่อเปรียบเทียบ NSAIDs กับตัวยับยั้ง COX-2 แบบเจาะจง ก็ควรมีเพิ่มขึ้นด้วย
NSAIDs ที่ใช้ทามีประสิทธิผลสำหรับคนจำนวนน้อย
สารยับยั้ง COX-2 แบบเจาะจงชนิด โรฟีคอกซิบ ถูกถอนออกจากตลาดในปี2004 
เนื่องจากสัมพันธ์กับการเกิดปัญหาหัวใจและหลอดเลือดเมื่อใช้ในระยะยาว

การให้ความรู้มีประโยชน์ในการบริหารตนเองสำหรับโรคข้อเสื่อม และสามารถให้วิธีการรับมือที่นำไปสู่การบรรเทาอาการปวดได้มากกว่าประมาณ 20% เมื่อเทียบกับการใช้ NSAIDs เพียงอย่างเดียว

ถ้าไม่สามารถบรรเทาอาการปวดได้พอหลังจาก  ควรประเมินขนาดยาและยาแก้ปวดที่ใช้ใหม่
ยากลุ่มโอปิออยด์ที่รับประทาน รวมทั้งชนิดฤทธิ์อ่อนเช่น ทรามาดอล และฤทธิ์แรง ก็มักใช้ด้วยเหมือนกัน
แต่ความเหมาะสมก็ไม่ชัดเจน ดังนั้น จึงมักแนะนำให้ใช้ต่อเมื่อยาอันดับแรกใช้ไม่ได้หรือหรือมีข้อห้ามใช้
เพราะประโยชน์มีน้อยและมีความเสี่ยงผลข้างเคียงที่ค่อนข้างสูง
ทรามาดอลไม่น่าจะช่วยปรับปรุงอาการปวดหรือการทำงานของข้อ และน่าจะเพิ่มอัตราการเกิดผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์
ไม่แนะนำให้ใช้สเตอรอยด์ชนิดรับประทานในการรักษาโรคข้อเสื่อม

การกินยาปฏิชีวนะ ดอกซีไซคลีน เพื่อรักษาโรคข้อเสื่อมไม่ทำให้ดีขึ้นทางคลินิกในด้านการใช้งานหรืออาการปวดข้อ
เพราะแม้ประโยชน์เล็กน้อยที่อาจมีเพื่อแก้ไขการแคบลงของช่องข้อก็ยังไม่ชัดเจน
และประโยชน์ใดๆ ก็ไม่คุ้มค่ากับอันตรายที่อาจเกิดขึ้นจากผลข้างเคียง

การวิเคราะห์อภิมานในปี2018 พบว่าการให้กินคอลลาเจนเพื่อรักษาโรคข้อเสื่อมช่วยลดอาการติด
แต่ไม่ช่วยปรับปรุงอาการปวดและข้อจำกัดในการใช้งาน

 ยาทาภายนอก 
มียาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) หลายชนิดที่สามารถใช้ทาภายนอกได้ รวมถึงไดโคลฟีแนค
การทบทวนแบบคลอเคลนปี2016 สรุปว่า มีหลักฐานที่น่าเชื่อถือพอสมควรเฉพาะสำหรับการใช้ไดโคลฟีแนคและคีโตโพรเฟนแบบทาในผู้ที่มีอายุมากกว่า 40ปีที่มีอาการปวดข้อเข่า
ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์แบบแผ่นแปะผิวหนังไม่ได้แนะนำโดยทั่วไปเพื่อรักษาโรคข้อเสื่อม
การใช้แคปไซซินทาเพื่อรักษาโรคข้อเสื่อมยังเป็นเรื่องยังไม่ยุติ เพราะการทบทวนบางงานพบว่ามีประโยชน์
ในขณะที่งานอื่นๆ ไม่พบ

 การฉีดยาเข้าข้อต่อ  
การฉีดยาเข้าข้อโดยใช้อัลตราซาวด์นำทางที่ข้อสะโพก (ultrasound-guided hip joint injection) ในภาพมีเครื่องหมายบนผิวที่ใช้ระบุจุดซึ่งเหมาะสมที่สุดเพื่อแทงเข็มCreative Commons Attribution 4.0 International License (CC-BY 4.0) 
แนะนำให้ใช้ยาแก้ปวด ให้ฉีดคอร์ติโซนเข้าข้อ และให้พิจารณาใช้กรดไฮยาลูรอนิกบวกกับพลาสมาที่มีเกล็ดเลือดเข้มข้นเพื่อบรรเทาอาการปวดในผู้ที่มีโรคข้อเข่าเสื่อม

การฉีดยาเข้าข้อเฉพาะที่อาจมีประสิทธิผลและปลอดภัยมากกว่าในด้านชีวปริมาณออกฤทธิ์ ลดการกระจายยาทั่วร่างกาย และลดผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์
มียาฉีดเข้าข้อเพื่อรักษาตามอาการดังต่อไปนี้

 สเตอรอยด์  
การฉีดกลูโคคอร์ติคอยด์ (เช่น ไฮโดรคอร์ติโซน) เข้าข้อช่วยบรรเทาอาการปวดในระยะสั้นที่อาจคงอยู่ได้ตั้งแต่ไม่กี่สัปดาห์จนถึงไม่กี่เดือน

การทบทวนของคอเคลนปี2015 พบว่าการฉีดเข้าข้อเข่าไม่ได้เพิ่มคุณภาพชีวิตและไม่มีผลต่อช่องว่างของข้อเข่า
ผลทางคลินิกที่ได้ หลังการฉีดไม่สามารถระบุได้อย่างชัดเจนเพราะคุณภาพการศึกษาไม่ดี
การศึกษาอีกชิ้นในปี 2015รายงานผลลบของการฉีดคอร์ติโคสเตอรอยด์เข้าในข้อต่อในขนาดมากขึ้น
และการทดลองในปี2017 แสดงว่า กระดูกอ่อนจะบางลงเมื่อฉีดคอร์ติโคสเตอรอยด์ triamcinolone เข้าข้อทุกๆ เป็นเวลา 2ปีเมื่อเทียบกับยาหลอก
การศึกษาในปี2018 พบว่าการฉีด triamcinolone เข้าข้อ สัมพันธ์กับการเพิ่มความดันในลูกตา

 กรดไฮยาลูรอนิก  
การฉีดกรดไฮยาลูโรนิกไม่ได้ช่วยให้ดีขึ้นเมื่อเทียบกับยาหลอกสำหรับโรคข้อเข่าเสื่อม
แต่กลับเพิ่มความเสี่ยงการปวดมากขึ้น
สำหรับโรคข้อเท้าเสื่อม หลักฐานยังไม่ชัดเจน

 สารกัมมันตรังสี 
มีการฉีดสารกัมมันตรังสีที่ปล่อยอนุภาคเบตา (radiosynoviorthesis) เฉพาะที่เพื่อรักษาภาวะข้อต่ออักเสบ

 พลาสมาที่มีเกล็ดเลือดเข้มข้น 
การฉีดพลาสมาที่มีเกล็ดเลือดเข้มข้น () มีประสิทธิผลยังไม่ชัดเจน
มีการเสนอว่า การฉีดดังกล่าวช่วยปรับปรุงการใช้งานแต่ไม่ช่วยลดอาการปวด และสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้น
การทบทวนของคอเคลนปี2014 เกี่ยวกับ PRP พบว่าหลักฐานยังไม่เพียงพอ

 การผ่าตัด  
 การเชื่อมกระดูก  
การเชื่อมกระดูก (arthrodesis) เป็นทางเลือกสำหรับโรคข้อเสื่อมบางประเภท
ตัวอย่างเช่น ในโรคข้อเท้าเสื่อม การเชื่อมข้อเท้าถือเป็นการรักษามาตรฐาน (gold standard) สำหรับโรคระยะสุดท้าย
เป็นการแลกการเคลื่อนไหวได้ของเท้ากับการบรรเทาความเจ็บปวด

 การเปลี่ยนข้อ  
หากอาการโรคข้อเสื่อมมีผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างมีนัยสำคัญและรักษาแบบอนุรักษนิยมไม่ได้ อาจแนะนำให้ผ่าตัดเพื่อเปลี่ยนข้อหรือเพื่อปรับผิวกระดูกข้อ
หลักฐานสนับสนุนการเปลี่ยนข้อสำหรับทั้งเข่าและสะโพก เนื่องจากมีประสิทธิผลทางคลินิก
และคุ้มค่า
ผู้ที่ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าทั้งหมดมีคะแนนคุณภาพชีวิตตามแบบสอบถาม SF-12 ดีขึ้น และรู้สึกดีขึ้นเมื่อเทียบกับผู้ที่ไม่ได้ผ่าตัด
และอาจมีประโยชน์ต่อคุณภาพชีวิตทั้งในระยะสั้นและระยะยาวในแง่ของความเจ็บปวดและการใช้งาน
ประโยชน์เหล่านี้อาจจำกัดเวลาเนื่องจากปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมต่างๆ, โรคร่วม และความเจ็บปวดในส่วนอื่นๆ ของร่างกาย

สำหรับคนไข้โรคข้อไหล่เสื่อมผู้ไม่ตอบสนองต่อยา ทางเลือกการผ่าตัดรวมการเปลี่ยนข้อไหล่บางส่วน (hemiarthroplasty) และการเปลี่ยนข้อไหล่ทั้งหมด (shoulder arthroplasty)

การปลูกถ่ายข้อต่อเป็นการเปลี่ยนเนื้อเยื่อที่เป็นโรคด้วยเนื้อเยื่อใหม่
ซึ่งอาจมาจากตัวเอง (autograft) หรือจากผู้บริจาค (allograft)
ผู้ที่เข้ารับการปลูกถ่ายกระดูกอ่อนผิวข้อจากผู้อื่น (osteochondral allograft) ไม่ต้องรับประทานยากดภูมิคุ้มกัน 
เพราะเนื้อเยื่อกระดูกและกระดูกอ่อนมีการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันที่จำกัด
การย้ายกระดูกอ่อนข้อต่อจากบริเวณที่ไม่รับน้ำหนักไปยังบริเวณที่เสียหาย (osteochondral autograft transfer system) 
อาจทำได้แม้จะยังศึกษาอยู่
ถ้าส่วนกระดูกอ่อนที่หายไปเป็นเฉพาะจุด การปลูกถ่ายเซลล์กระดูกอ่อนจากตัวเอง (autologous chondrocyte implantation) ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง

 การเปลี่ยนข้อไหล่ 
สำหรับผู้ที่เป็นโรคข้อไหล่เสื่อม การเปลี่ยนข้อไหล่ทั้งหมดบางครั้งจะแนะนำเพื่อปรับปรุงอาการปวดและการใช้งาน
คาดว่าความต้องการการรักษาแบบนี้จะเพิ่มขึ้น 750% ภายในปี2030
มีตัวเลือกต่างๆ สำหรับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อไหล่ อย่างไรก็ตาม ยังขาดหลักฐานเป็นการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุมที่มีคุณภาพสูง เพื่อกำหนดว่าการผ่าตัดเปลี่ยนข้อไหล่แบบใดมีประสิทธิภาพมากที่สุดในสถานการณ์ต่างๆ มีความเสี่ยงอะไรบ้างในแต่ละวิธี หรือเปรียบเทียบกับตัวเลือกการรักษาอื่นๆ ได้ดีแค่ไหน
มีหลักฐานคุณภาพต่ำบ้างที่ชี้ว่า เมื่อเปรียบเทียบการผ่าตัดเปลี่ยนข้อไหล่ทั้งหมดกับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อไหล่บางส่วน ไม่พบประโยชน์ทางคลินิกที่สำคัญในระยะสั้น
ยังไม่ชัดเจนว่าความเสี่ยงอันตรายแตกต่างกันหรือไม่ระหว่างการผ่าตัดทั้งสองแบบ

 การผ่าตัดอื่นๆ  
การตัดกระดูก (osteotomy) อาจมีประโยชน์สำหรับโรคข้อเข่าเสื่อม 
แต่ก็ยังไม่ได้ศึกษาเป็นอย่างดีและยังไม่ชัดเจนว่ามีประสิทธิภาพมากกว่าการรักษาแบบไม่ผ่าตัดหรือการผ่าตัดประเภทอื่นๆ หรือไม่
ส่วนการผ่าตัดส่องกล้อง (arthroscopic surgery) จะไม่แนะนำเป็นส่วนใหญ่ เนื่องจากไม่ได้ปรับปรุงผลลัพธ์สำหรับโรคข้อเข่าเสื่อม
และอาจเกิดอันตราย
ยังไม่ชัดเจนว่าการผ่าตัดมีประโยชน์สำหรับโรคข้อเข่าเสื่อมระดับเล็กน้อยจนถึงปานกลางหรือไม่

 การรักษาที่ไม่ได้การยืนยัน 
 กลูโคซามีนและคอนดรอยติน 
ประสิทธิภาพของกลูโคซามีนยังเป็นเรื่องยังไม่ยุติ
งานทบทวนพบว่ามีผลเท่ากับ
หรือดีกว่ายาหลอกเล็กน้อย
และกลูโคซามีนไฮโดรคลอไรด์อาจต่างกัน คือกลูโคซามีนซัลเฟตมีประโยชน์แต่กลูโคซามีนไฮโดรคลอไรด์ไม่มี
หลักฐานที่แสดงว่ากลูโคซามีนซัลเฟตมีผลต่อการดำเนินโรคข้อเสื่อมยังไม่ชัดเจนและหากมี ผลก็อาจจะเพียงเล็กน้อย
สมาคมวิจัยโรคข้อเสื่อมนานาชาติ () แนะนำให้หยุดใช้กลูโคซามีนหากไม่ได้ผลหลังจากหกเดือน
และสถาบันแห่งชาติเพื่อความเป็นเลิศด้านสุขภาพและการดูแลแห่งสหราชอาณาจักร () ไม่แนะนำให้ใช้อีกต่อไป

แม้จะระบุประสิทธิผลได้ยาก กลูโคซามีนก็ยังคงเป็นทางเลือกการรักษา
สมาคมยุโรปเพื่อการศึกษาด้านคลินิกและเศรษฐกิจของโรคกระดูกพรุนและโรคข้อเสื่อม () แนะนำให้ใช้กลูโคซามีนซัลเฟตและคอนดรอยตินซัลเฟตสำหรับโรคข้อเข่าเสื่อม
การใช้รักษาโรคข้อเสื่อมปกติจะปลอดภัย

การทบทวนของคอเคลนปี2015 เกี่ยวกับการทดลองทางคลินิกของคอนดรอยตินพบว่าส่วนใหญ่มีคุณภาพต่ำ
แต่มีหลักฐานบ้างว่ามีผลลดความเจ็บปวดระยะสั้นและมีผลข้างเคียงน้อย
แต่ก็ดูจะไม่ช่วยปรับปรุงหรือคงสภาพข้อที่เป็นปัญหา

 อาหารเสริม 
ไขมันที่ไม่กลายเป็นสบู่ (unsaponifiable, ASU) ที่ได้มาจากน้ำมันอะโวคาโดและน้ำมันถั่วเหลือง
มีการจำหน่ายเป็นอาหารเสริมในยี่ห้อต่างๆ
โดยเป็นยาที่แพทย์ต้องสั่งในประเทศฝรั่งเศส
การทบทวนของคอเคลนปี2014 พบว่าในขณะที่ ASU อาจช่วยบรรเทาอาการปวดในระยะสั้นสำหรับผู้ที่เป็นโรคข้อเสื่อมบางราย แต่ดูเหมือนจะไม่ช่วยปรับปรุงหรือคงสภาพข้อที่เป็นโรค
การทบทวนกล่าวถึงการทดลองทางคลินิกคุณภาพสูงเป็นเวลาสองปีที่เปรียบเทียบ ASU กับคอนดรอยตินซึ่งมีประสิทธิผลที่ไม่ชัดเจนสำหรับโรคข้อเสื่อม โดยไม่พบความแตกต่างระหว่างสารทั้งสอง
การทบทวนยังพบว่ามีหลักฐานไม่เพียงพอเกี่ยวกับความปลอดภัยของ ASU

การศึกษาคุณภาพสูงบางชิ้นเกี่ยวกับพืชกำยาน Boswellia serrata พบว่า ช่วยปรับปรุงอาการปวดและการใช้งานอย่างสม่ำเสมอแต่มีผลเพียงเล็กน้อย
ส่วนเคอร์คูมิน
phytodolor
และ s-adenosyl methionine (SAMe)
อาจมีประสิทธิภาพช่วยลดความปวด
การทบทวนของคอเคลนปี2009 แนะนำไม่ให้ใช้ SAMe เป็นประจำ เนื่องจากยังไม่มีการวิจัยทางคลินิกคุณภาพสูงเพียงพอที่จะพิสูจน์ผล
การทบทวนปี2021 พบว่า สำหรับโรคข้อเสื่อม ไฮดรอกซีคลอโรควิน () ไม่มีผลลดอาการปวดและปรับปรุงการใช้งานที่มือหรือเข่า 
โดยแนะนำไม่ให้ใช้ HCQ นอกเหนือจากข้อบ่งชี้
ไม่มีหลักฐานสำหรับการใช้โคลชิซีนในการรักษาอาการปวดของโรคข้ออักเสบที่มือหรือเข่า

มีหลักฐานจำกัดที่สนับสนุนการใช้กรดไฮยาลูรอนิก,
methylsulfonylmethane,
ผลวิสามัญของกุหลาบ (rose hip)
แคปไซซิน
และวิตามินดี

 การฝังเข็มและการรักษาอื่นๆ 
แม้าการฝังเข็มจะช่วยบรรเทาอาการปวด แต่ก็ได้เพียงแล็กน้อยโดยอาจไม่มีนัยสำคัญ
การทดลองแบบมีกลุ่มควบคุมที่รอการรักษา (waiting list–controlled trial) สำหรับโรคข้อเสื่อมที่แขนขาแสดงประโยชน์ที่เกี่ยวข้องทางคลินิกของการฝังเข็ม แต่ก็อาจเกิดจากผลแบบยาหลอก
การฝังเข็มดูเหมือนจะไม่ให้ประโยชน์ในระยะยาว

เทคนิคการกระตุ้นด้วยไฟฟ้า เช่น  ได้ใช้มาเป็นเวลายี่สิบปีแล้วเพื่อรักษาโรคข้อเข่าเสื่อม
แต่ก็ไม่มีหลักฐานที่ชัดเจนว่า ลดความเจ็บปวดหรือความพิการได้
การทบทวนของคอเคลนเกี่ยวกับการบำบัดด้วยเลเซอร์กำลังต่ำพบหลักฐานที่ไม่ชัดเจนว่ามีประโยชน์ 
ในขณะที่งานทบทวนอีกชิ้นหนึ่งพบว่าสามารถบรรเทาอาการปวดในระยะสั้นสำหรับโรคข้อเข่าเสื่อม

จำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติมเพื่อกำหนดว่าการบำบัดด้วยน้ำแร่ (balnotherapy การแช่น้ำแร่หรือการรักษาด้วยสปา) สำหรับโรคข้อเสื่อม 
ปรับปรุงคุณภาพชีวิตหรือการใช้ชีวิตประจำวันได้หรือไม่
การใช้น้ำแข็งหรือถุงน้ำแข็งอาจเป็นประโยชน์ อย่างไรก็ตาม จำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติม
การวางถุงน้ำร้อนบนข้อต่อไม่มีหลักฐานว่ามีประโยชน์

มีหลักฐานคุณภาพต่ำที่แสดงว่าการบำบัดด้วยอัลตราซาวด์ (therapeutic ultrasound) อาจมีประโยชน์สำหรับผู้ที่เป็นโรคข้อเข่าเสื่อม
อย่างไรก็ตาม จำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติมเพื่อยืนยันและกำหนดระดับและนัยสำคัญของประโยชน์ที่อาจเกิดขึ้นนี้

พบว่า การบำบัดด้วยอัลตราซาวด์นั้นปลอดภัย และช่วยลดอาการปวดและปรับปรุงการใช้งานสำหรับโรคข้อเข่าเสื่อม
ในขณะที่การบำบัดด้วยอัลตราซาวด์ร่วมกับยาทา (phonophoresis) ไม่ได้ทำให้ใช้งานได้ดีขึ้น แต่อาจบรรเทาอาการปวดได้มากกว่าอัลตราซาวด์ธรรมดาที่ไม่ใช้ยา

การใช้อัลตราซาวด์แบบต่อเนื่องและแบบพัลส์ (โดยเฉพาะ 1MHz, ,  โดยเป็นโปรแกรมรักษา ) อาจมีประสิทธิภาพในการปรับปรุงการใช้งานและอาการปวดของผู้ป่วย

มีหลักฐานอ่อนๆ ที่ชี้ว่า การรักษาด้วยสนามแม่เหล็กไฟฟ้าอาจช่วยบรรเทาอาการปวดได้ปานกลาง 
แต่ต้องมีงานวิจัยเพิ่มเติมและยังไม่ทราบว่าปรับปรุงคุณภาพชีวิตหรือการใช้งานได้หรือไม่

การฉีดสารหล่อลื่นข้อ (คือกรดไฮยาลูรอนิก) สำหรับโรคข้อเข่าเสื่อมอาจมีผลดีต่ออาการปวดและการใช้งานในช่วง หลังการฉีด

 ระบาดวิทยา 
thumb 
 | alt = แผนที่จำนวนปีที่สูญเสีย () เนื่องจากความพิการจากโรคข้อเสื่อมต่อประชากร 100,000คนในปี2004
|จำนวนปีที่สูญเสีย () เนื่องจากความพิการจากโรคข้อเสื่อมต่อประชากร 100,000คนในปี2004
ทั่วโลก ณ ปี2010 มีผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมประมาณ  (3.6% ของประชากร)
มีผู้ป่วยโรคข้อสะโพกเสื่อมในอัตรา 0.85%
ณ ปี2004 โรคข้อเสื่อมทั่วโลกก่อความพิการระดับปานกลางจนถึงรุนแรงกับคน 
โรคข้อเข่าเสื่อมและข้อสะโพกเสื่อมรวมกันก่อความพิการทั่วโลกเป็นอันดับที่11 จากภาวะโรค 291อย่างที่ประเมิน

 ตะวันออกกลางและแอฟริกาเหนือ (MENA) 
ในตะวันออกกลางและแอฟริกาเหนือ จาก ความชุกของผู้ป่วยโรคข้อสะโพกเสื่อมเพิ่มขึ้น 3เท่าในช่วงรวมเป็น 
โรคข้อเข่าเสื่อมเพิ่มขึ้น 2.88เท่าจาก เป็น 
โรคข้อมือเสื่อมเพิ่มขึ้น 2.7เท่าจาก เป็น 

 สหรัฐอเมริกา 
ณ ปี2012 มีคนไข้โรคข้อเสื่อม ในสหรัฐอเมริกา ประมาณ 50% มีอายุ 65ปีขึ้นไป
คาดว่า 80% ของประชากรจะตรวจพบทางรังสีวิทยาได้ว่ามีโรคเมื่อถึงอายุ 65ปี แม้ว่าเพียง 60% (เป็น 48% ของประชากร) ของคนเหล่านี้จะมีอาการ
คาดว่า จะมีผู้ใหญ่เป็นโรคข้อเข่าเสื่อม  (26%) เมื่อถึงปี2040
ในปี2011 มีการเข้าโรงพยาบาลเพราะโรคข้อเสื่อมประมาณ 964,000ครั้ง คิดเป็นอัตรา 31ครั้งต่อประชากร 10,000คนPfuntner A., Wier L.M., Stocks C. Most Frequent Conditions in U.S. Hospitals, 2011. HCUP Statistical Brief #162. September 2013. Agency for Healthcare Research and Quality, Rockville, Maryland.
โดยมีค่าใช้จ่ายรวม  (ประมาณ ) คิดเป็น ต่อครั้ง (ประมาณ 470,000บาท) จึงเป็นภาวะที่มีค่าใช้จ่ายสูงเป็นอันดับสองสำหรับผู้เข้า รพ. ในปี2001
เป็นภาวะที่มีค่าใช้จ่ายสูงเป็นอันดับสองที่เรียกเก็บจาก Medicare และประกันเอกชน

 ยุโรป 
ในยุโรป คนไข้โรคข้อเสื่อมเพิ่มขึ้นจาก ในปี1990 เป็น ในปี2019
โรคข้อมือเสื่อมเป็นชนิดที่พบบ่อยเป็นอันดับสอง มีผลต่อคนประมาณ 
ในปี2019 โรคข้อเข่าเสื่อมเป็นสาเหตุอันดับที่18 ของจำนวนปีที่มีชีวิตอยู่กับความพิการ () ในยุโรป คิดเป็น 1.28% ของทั้งหมด
ซึ่งเพิ่มขึ้นจาก 1.12% ในปี1990

 อินเดีย 
ในอินเดีย คนไข้โรคข้อเสื่อมเพิ่มขึ้นจาก ในปี1990 เป็น ในปี2019
โดยพบโรคข้อเข่าเสื่อมมากที่สุด ตามด้วยโรคข้อมือเสื่อม
ในปี2019 โรคข้อเสื่อมเป็นสาเหตุอันดับที่20 ของจำนวนปีที่มีชีวิตอยู่กับความพิการ () ในอินเดีย คิดเป็น 1.48% ของทั้งหมด ซึ่งเพิ่มขึ้นจาก 1.25%

 ประวัติ 
 ศัพท์ 
คำว่า osteoarthritis มาจากคำอุปสรรค "osteo-" (มาจากคำกรีกโบราณ: ὀστέον หรือ ostéon แปลว่า 'กระดูก') รวมกับคำว่า "arthritis"
ซึ่งมาจาก ἀρθρῖτῐς (arthrîtis) แปลว่า 'ของหรือในข้อ'
ซึ่งมาจากรากศัพท์ว่า arthr- (จาก ἄρθρον หรือ árthron แปลว่า 'ข้อ, แขนขา') และ -itis (จาก  หรือ -îtis แปลว่า 'เกี่ยวข้องกับ') 
โดยคำต่อท้ายหลังนี้มักเชื่อมโยงกับการอักเสบ
ดังนั้น คำต่อท้ายจึงอาจทำให้เข้าใจผิดได้ เนื่องจากการอักเสบไม่ใช่ลักษณะเด่นของโรค
แพทย์บางท่านจึงเรียกภาวะนี้ว่า osteoarthrosis เพื่อแสดงว่าร่างกายไม่ได้ตอบสนองด้วยการอักเสบ
คำต่อท้าย -osis (จาก -ωσις หรือ -ōsis แปลว่า 'สภาวะ เงื่อนไข หรือการกระทำที่ผิดปกติ') หมายถึงพยาธิสภาพของโรคเอง

 ในสัตว์อื่น ๆ 
โรคข้อเสื่อมพบในสัตว์หลายชนิดทั่วโลก รวมถึงสัตว์ทะเลและแม้แต่ในซากดึกดำบรรพ์
เช่น แมว สัตว์ฟันแทะหลายชนิด วัว กวาง กระต่าย แกะ อูฐ ช้าง ควาย หมาป่า สิงโต ล่อ หมู เสือ จิงโจ้ โลมา พะยูน และม้า

มีรายงานว่าพบโรคในไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่ชนิด Allosaurus fragilis

 งานวิจัย 
 การรักษา 

การใช้ยาที่สามารถเปลี่ยนการดำเนินโรคตามธรรมชาติโดยหยุดการเปลี่ยนโครงสร้างข้อและบรรเทาอาการเรียกว่า การรักษาที่ปรับเปลี่ยนการดำเนินโรค (disease-modifying treatment)
การรักษาที่อยู่ในระหว่างการศึกษารวมทั้ง
 ยา strontium ranelate อาจช่วยลดการเสื่อมในโรคข้อเสื่อมและปรับปรุงผลลัพธ์ให้ดีขึ้น
 ยีนบำบัดโดยถ่ายโอนยีนที่มีเป้าหมายที่กระบวนการของโรค ไม่ใช่ที่อาการ ยีนบำบัดที่ใช้เซลล์เป็นตัวส่งยีนที่เป็นตัวบำบัด (cell-mediated gene therapy) ก็กำลังอยู่ในระหว่างการศึกษาด้วยเหมือนกัน มีชนิดหนึ่งที่ได้รับการอนุมัติในประเทศเกาหลีใต้เพื่อรักษาโรคข้อเข่าเสื่อมระดับปานกลาง แต่ต่อมาถูกเพิกถอนเนื่องจากการติดฉลากผิดและการรายงานเท็จเกี่ยวกับส่วนผสมที่ใช้ ยาดังกล่าวใช้ฉีดเข้าข้อโดยตรง

 เหตุ 
นอกจากความพยายามค้นหายาที่ปรับเปลี่ยนการดำเนินโรคข้อเสื่อมแล้ว ยังมีหลักฐานใหม่ที่แสดงว่าจำเป็นต้องใช้วิธีการแบบองค์รวมเพื่อค้นหาสาเหตุของโรคข้อเสื่อม
งานศึกษาที่มหาวิทยาลัยตเว็นเตอพบว่า ความแออัดของโมเลกุลในเซลล์ที่กระตุ้นโดยออสโมลาริตี (osmolarity induced intracellular molecular crowding) อาจเป็นตัวขับเคลื่อนพยาธิสภาพของโรค

 สารส่อโรคเพื่อการวินิจฉัย 
ในปี2015 มีการตีพิมพ์แนวทางที่ระบุข้อกำหนดในการรวมสารส่อโรค (biomarker) ที่ละลายน้ำได้เข้าในการทดลองทางคลินิกเกี่ยวกับโรคข้อเสื่อม
แต่จนถึงปี2021 ก็ยังไม่มีสารส่อโรคที่ตรวจสอบความถูกต้องแล้วเพื่อตรวจหาโรคข้อเสื่อม

การปริทัศน์เป็นระบบปี2015 ซึ่งสำรวจหาโมเลกุลที่ใช้ประเมินความเสี่ยงของโรคข้อเสื่อมได้ พบตัวบ่งชี้ทางชีวเคมีของการสร้างและการสลายกระดูกกับกระดูกอ่อน 37ชนิด ในงานวิจัย 25งาน
หลักฐานที่น่าเชื่อถือที่สุดคือ urinary C-terminal telopeptide of type II collagen (uCTX-II) โดยเป็นสารพยากรณ์การดำเนินของโรคข้อเข่าเสื่อม 
และระดับ serum cartilage oligomeric matrix protein (COMP) โดยเป็นสารพยากรณ์การเกิดทั้งโรคข้อเข่าและข้อสะโพกเสื่อม
ส่วนงานทบทวนสารส่องโรคข้อสะโพกเสื่อมปี2015 
ก็พบความสัมพันธ์กับ uCTX-II ด้วย
ระดับ procollagen type II C-terminal propeptide (PIICP) สะท้อนถึงการสังเคราะห์คอลลาเจนชนิดที่2 ในร่างกาย และระดับ PIICP ในไขข้อใช้เป็นสารส่องโรคสำหรับโรคข้อเสื่อมระยะแรกได้

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 



 Osteoarthritis, 'A common joint condition where cartilage wears away over time, leading to pain and stiffness.'

หมวดหมู่:ข้ออักเสบ
หมวดหมู่:โรคกระดูก