อำเภอเมืองน่าน

เมืองน่าน () เป็นอำเภอที่เป็นศูนย์กลางการบริหารราชการและศูนย์กลางธุรกิจของจังหวัดน่าน

 ประวัติ 
แต่เดิมที อำเภอเมืองน่าน มีอาณาเขตที่กว้างขวางมาก ภายหลังจึงมีการแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็นอำเภอต่างๆ ตามลำดับ ดังนี้
 อำเภอแม่จริม
 วันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2512 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกตำบลพงษ์ ตำบลหนองแดง และตำบลหมอเมือง ออกจากการปกครองของอำเภอเมืองน่าน รวมตั้งเป็น กิ่งอำเภอแม่จริม 
 วันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2520 จึงมีพระราชกฤษฎีกาฯ ให้ยกฐานะขึ้นเป็น ”อำเภอแม่จริม“
 อำเภอบ้านหลวง
 วันที่ 17 มีนาคม พ.ศ. 2496 โอนพื้นที่ตำบลสวด อำเภอปง จังหวัดเชียงราย ให้มาขึ้นกับจังหวัดน่าน
 วันที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2516 ตั้งตำบลป่าคาหลวง แยกจากตำบลสวด 
 วันที่ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2518 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกตำบลป่าคาหลวง ตำบลสวด และตำบลบ้านฟ้า ออกจากการปกครองของอำเภอเมืองน่าน รวมตั้งเป็น กิ่งอำเภอบ้านหลวง แต่ไม่สามารถตั้งเป็นอำเภอใหม่ได้ เนื่องจากไม่เข้าเกณฑ์ในการจัดตั้งอำเภอใหม่ 
 วันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2523 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกบางหมู่บ้านออกมาจากการปกครองของตำบลป่าคาหลวง รวมตั้งเป็นตำบลบ้านพี้
 วันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2536 จึงมีพระราชกฤษฎีกาฯ ยกฐานะขึ้นเป็น “อำเภอบ้านหลวง”
 อำเภอสันติสุข
 วันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2512 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกตำบลพงษ์ ตำบลหนองแดง และตำบลหมอเมือง ออกจากการปกครองของอำเภอเมืองน่าน รวมตั้งเป็น กิ่งอำเภอแม่จริม 
 วันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2520 จึงมีพระราชกฤษฎีกาฯ ให้ยกฐานะขึ้นเป็น ”อำเภอแม่จริม“
 วันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2521 แยกหมู่ 4-6, 8, 10 และหมู่ 12 (ในขณะนั้น) ออกมาจากการปกครองของตำบลดู่พงษ์ จัดตั้งตำบลป่าแลวหลวง เพื่อเตรียมจัดตั้งเป็นกิ่งอำเภอ
 วันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2524 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกท้องที่ตำบลป่าแลวหลวง และตำบลดู่พงษ์ ของอำเภอเมืองน่าน ออกมาตั้งเป็น กิ่งอำเภอสันติสุข 
 วันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2526 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้โอนท้องที่ตำบลพงษ์ (ส่วนที่เหลือจากการแยกตำบลแม่จริม) ของอำเภอแม่จริม เข้ามาสมทบในการปกครองของทางกิ่งอำเภอ โดยให้มีผลภายในวันที่ 21 เมษายน ปีเดียวกัน 
 วันที่ 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2537 จึงมีพระราชกฤษฎีกาฯ ให้ยกฐานะขึ้นเป็น ”อำเภอสันติสุข“
 อำเภอภูเพียง
 วันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2490 แยกพื้นที่หมู่ 4-7 (ในขณะนั้น) ของตำบลน้ำแก่น จัดตั้งขึ้นเป็นตำบลนาปัง และแยกพื้นที่หมู่ 4-6 (ในขณะนั้น) ของตำบลท่าน้าว จัดตั้งขึ้นเป็นตำบลม่วงตึ๊ด กับแยกพื้นที่หมู่ 6-7 (ในขณะนั้น) ของตำบลฝายแก้ว จัดตั้งขึ้นเป็นตำบลเมืองจัง
 วันที่ 12 กันยายน พ.ศ. 2533 โดยแยกพื้นที่หมู่ 3, 6, 9-10 และหมู่ 12 (ในขณะนั้น) ของตำบลน้ำแก่น ตั้งเป็นตำบลน้ำเกี๋ยน
 วันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2540 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกพื้นที่ตำบลม่วงตึ๊ด ตำบลนาปัง ตำบลน้ำแก่น ตำบลน้ำเกี๋ยน ตำบลเมืองจัง ตำบลท่าน้าว และตำบลฝายแก้ว ของอำเภอเมืองน่าน จัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอภูเพียง
 วันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2550 จึงมีพระราชกฤษฎีกาฯ ให้ยกฐานะขึ้นเป็น ”อำเภอภูเพียง“ ตามโครงการเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา 5 ธันวาคม พ.ศ. 2550

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเมืองน่านมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเชียงม่วน อำเภอปง (จังหวัดพะเยา) และอำเภอท่าวังผา 
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอสันติสุขและอำเภอภูเพียง
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเวียงสา 
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบ้านหลวง

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 

อำเภอเมืองน่านแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 11 ตำบล 109 หมู่บ้าน ได้แก่
 ที่   ชื่อตำบล  ตัวเมือง  อักษรโรมัน  จำนวนหมู่บ้าน จำนวนประชากร
(ธันวาคม 2565)1.ในเวียง39pxNai Wiang-17,2412.บ่อ15pxBo104,2933.ผาสิงห์43pxPha Sing97,1094.ไชยสถาน43pxChai Sathan118,2545.ถืมตอง33pxThuem Tong83,4606.เรือง25pxRueang84,2577.นาซาว33pxNa Sao73,6198.ดู่ใต้33pxDu Tai158,6539.กองควาย43pxKong Khwai125,19910.บ่อสวก35pxBo Suak136,47311.สะเนียน39pxSanian1613,507

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเมืองน่านประกอบด้วย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 11 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลเมืองน่าน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลในเวียงทั้งตำบลและบางส่วนของตำบลผาสิงห์
 เทศบาลเมืองไชยสถาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไชยสถานทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลดู่ใต้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดู่ใต้ทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลกองควาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกองควายทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ่อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ่อทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลผาสิงห์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลผาสิงห์ (นอกเขตเทศบาลเมืองน่าน)
 องค์การบริหารส่วนตำบลถืมตอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลถืมตองทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเรือง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเรืองทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาซาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาซาวทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ่อสวก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ่อสวกทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสะเนียน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสะเนียนทั้งตำบล

 สถานที่สำคัญ 
 สถานที่ท่องเที่ยว 
 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ น่าน
 เสาหลักเมืองน่าน
 แนวกำแพงเมืองเก่า
 วนอุทยานถ้ำผาตูบ ตำบลผาสิงห์
 แหล่งเตาเผาโบราณบ้านบ่อสวก ตำบลบ่อสวก
 น้ำตกดอยหลวง ตำบลเรือง
 น้ำตกสองแคว ตำบลสะเนียน
 น้ำตกดอยหมอก
 น้ำตกห้วยซ้อน
 ดอยตีดู้ว์
 หาดหินขาว หมู่บ้านท่าช้าง ตำบลในเวียง
 ศูนย์การเรียนรู้ดาราศาสตร์และหอดูดาว เฉลิมพระเกียรติฯ
 โฮงเจ้าฟองคำ
 พิพิธภัณฑ์ชุมชนบ้านพระเกิด
 หอศิลป์ริมน่าน
 หอศิลป์พิงพฤกษ์
 หออัตลักษณ์นครน่าน

ศาสนาพุทธในอำเภอเมืองน่าน

 พระอารามหลวงมหานิกาย 
 วัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร) ตำบลในเวียง อำเภอเมืองน่าน
  วัดพญาภู พระอารามหลวง (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ) ตำบลในเวียง อำเภอเมืองน่าน

 วัดราษฎร์มหานิกาย 

 ตำบลกองควาย
 วัดธงหลวง
 วัดนาผา 
 วัดน้ำครกเก่า
 วัดน้ำครกใหม่ 
 วัดพุฒิมาราม
 ตำบลไชยสถาน
 วัดต้นแก้ว
 วัดตาแก้ว
 วัดปางค่า
 วัดฝาง
 วัดศรีเกิด
 วัดไชยสถาน
 ตำบลดู่ใต้
 วัดดอนมูล
 วัดดู่ใต้
 วัดธงน้อย
 วัดป่าคอวัง 
 วัดพญาวัด
 วัดพระธาตุเขาน้อย
 วัดสมุน
 วัดเจดีย์ 
 วัดเชียงราย
 ตำบลถืมตอง
 วัดดอนถืมตอง 
 วัดถืมตอง 
 วัดฝายแก
 วัดเขื่อนแก้ว 
 ตำบลนาซาว
 วัดนวราษฎร์ 
 วัดนาซาว
 วัดบ้านต้าม
 วัดสะไมย์
  ตำบลในเวียง
 วัดกู่คำ
 วัดช้างเผือก 
 วัดดอนแก้ว
 วัดท่าช้าง 
 วัดน้ำล้อม 
 วัดพระเกิด
 วัดพระเนตร 
 วัดพวงพยอม
 วัดภูมินทร์ 
 วัดมงคล
 วัดมณเฑียร
 วัดมหาโพธิ์ 
 วัดมิ่งเมือง
 วัดศรีพันต้น
 วัดสถารศ
 วัดสวนตาล
 วัดหัวข่วง 
 วัดหัวเวียงใต้
 วัดอภัย
 วัดอรัญญาวาส
 วัดเชียงแข็ง
 วัดเมืองเล็น
 วัดไผ่เหลือง
 ตำบลบ่อ
 วัดผาขวาง
 วัดภูเวียง 
 วัดสาระ
 วัดห้วยยื่น 
 วัดเชียงยืน
 ตำบลบ่อสวก
 วัดซาวหลวง
 วัดบ่อสวก
 วัดป่าคา
 วัดม่วง (ม่วงเจริญราษฎร์)
 ตำบลผาสิงห์
 วัดผาตูบ
 วัดผาสิงห์ 
 วัดสวนหอม
 ตำบลเรือง
 วัดดอนเฟือง
 วัดศรีนาป่าน 
 วัดศรีนาเรือง
 ตำบลสะเนียน
 วัดน้ำโค้งวนาราม
 วัดสุรธาดาราม

 วัดราษฎร์ธรรมยุติกนิกาย 
 ตำบลดู่ใต้
 วัดป่าปัญญาวุธาราม
 วัดเขาน้อยเทสรังสี
 ตำบลสะเนียน
 วัดป่าศรีถาวรวังตาว 
 ตำบลผาสิงห์
 วัดป่านันทบุรีญาณสังวราราม 
 ตำบลเรือง
 วัดดอยแยง 

 ศาสนาคริสต์ในอำเภอเมืองน่าน 

 โบสถ์คริสตจักรโรมันคาทอลิก 
 คริสตจักรประสิทธิพรน่าน ตำบลในเวียง
 คริสตจักรธรรมาภรณ์ หมู่ 1 ตำบลบ่อ
 คริสตจักรธารพระพร หมู่ 9 ตำบลบ่อ

 โรงเรียน 
 โรงเรียนมัธยม สพฐ. 
 โรงเรียนน่านประชาอุทิศ 
 โรงเรียนบ่อสวกวิทยาคาร
 โรงเรียนศรีสวัสดิ์วิทยาคาร 
 โรงเรียนสตรีศรีน่าน

 โรงเรียนประถม สพฐ. 
 โรงเรียนบ้านดอน (ศรีเสริมกสิกร) 
 โรงเรียนราชานุบาล 

 โรงเรียนในสังกัดเทศบาลเมืองน่าน 
 โรงเรียนเทศบาลบ้านพระเนตร (สามัคคีวิทยาคาร) 
 โรงเรียนเทศบาลบ้านภูมินทร์ (จุมปีวนิดาภรณ์) 
 โรงเรียนเทศบาลบ้านสวนตาล (ดรุณวิทยา) 

 โรงเรียนเอกชน 
 โรงเรียนซินจง 
 โรงเรียนนันทบุรีวิทยา 
 โรงเรียนน่านคริสเตียนศึกษา 
 โรงเรียนนิธิวิทย์ 
 โรงเรียนอนุบาลอยู่วิทยา 

 โรงพยาบาล 
 โรงพยาบาลน่าน

 ท่าอากาศยาน 
 ท่าอากาศยานน่านนคร

 อ้างอิง 

มเองน่าน
หมวดหมู่:อำเภอเมืองน่าน