ไวยากรณ์ภาษาเปอร์เซีย

ไวยากรณ์ภาษาเปอร์เซีย มีลักษณะเช่นเดียวกับภาษากลุ่มอินโด-ยุโรเปียนอื่น ๆ คือเป็นภาษาที่มีการผันคำ

 การเรียงคำ 
ภาษาเปอร์เซียเรียงคำแบบประธาน-กรรม-กริยา วลีหลักนำหน้าวลีย่อย คำแสดงคำถาม āyā (آيا) ใช้ในคำถามแบบใช่/ไม่ใช่ โดยอยู่ต้นประโยค คำขยายโดยปกติตามหลังคำนามที่ถูกขยาย แต่มีบ้างที่คำขยายอยู่ข้างหน้าคำนาม ภาษานี้ต่างจากภาษาที่เรียงประโยคแบบเดียวกันคือมีคำบุพบท คำแสดงการกคือ rā (را) ใช้แสดงกรรม ประโยคทั่วไปอยู่ในรูป ประธาน-บุพบท-กรรม-กริยา แต่ถ้าเน้นกรรมจะเรียงประโยคเป็น ประธาน-กรรม + rā –บุพบท-กริยา

 คำนาม 
คำนามไม่มีการแบ่งเพศและมีเครื่องหมายการกเฉพาะ rā ซึ่งแสดงกรรมการก

 พหูพจน์ 
การแสดงพหูพจน์โดยทั่วไปใช้การเติมปัจจัย hā (ها) ปกติใช้กับนามที่ไม่ใช่มนุษย์ ส่วนนามที่เป็นมนุษย์ใช้ ān (ان) คำยืมจากภาษาอาหรับรูปสตรีลึงค์ใช้ปัจจัย āt (ات) คำยืมจากภาษาอาหรับเกี่ยวกับมนุษย์ใช้ in (ين) 

 สรรพนาม 
ภาษาเปอร์เซียเป็นภาษาที่ละประธานได้ คำสรรพนามใช้รูปเดียวกันทั้งเป็นประธาน กรรมตรง กรรมรอง และแสดงความเป็นเจ้าของ บุรุษที่ 1 เอกพจน์ รูปกรรม mæn rā อาจกร่อนเหลือ mærā คำสรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของอาจต่างจากรูปปกติได้บ้าง
+รูปปกติ บุรุษ   เอกพจน์  พหูพจน์ 1  mæn  من          mā  ما 2    to   تو          shomā  شما 3  u    او (มนุษย์/ไม่ใช่มนุษย์),  vey وى   (human only)      ānhā آنها  (มนุษย์/ไม่ใช่มนุษย์),  ishān  ایشان (มนุษย์เท่านั้น)
 คำคุณศัพท์ 
ปกติตามหลังคำที่ถูกขยาย โดยใช้โครงสร้างแสดงความเป็นเจ้าของ แต่คำคุณศัพท์อาจนำหน้านามได้ในรูปแบบที่ซับซ้อน การเปรียบเทียบขั้นกว่าใช้ปัจจัย tær (تَر) ขั้นสุดใช้ปัจจัย tærin (تَرين)

 คำกริยา 
คำกริยาโดยทั่วไปสร้างขึ้นจากรูปแบบต่อไปนี้ (คำอุปสรรคปฏิเสธ-ระยะเวลา)-รากศัพท์-อดีต-บุคคล-แสดงกรรม คำอุปสรรคปฏิเสธคือ næ เปลี่ยนเป็น ne ก่อนหน้าคำอุปสรรคระยะเวลา mi คำอุปสรรคเชื่อมต่อเชิงบังคับคือ be ปัจจยอดีตคือ d เปลี่ยนเป็น t เมื่ออยู่หลังพยัญชนะอโฆษะ
+ปัจจัยบุคคล บุรุษ  เอกพจน์  พหูพจน์ 1 æm            im 2 i             id 3 æd            ænd

+แสดงกรรม บุรุษ   เอกพจน์  พหูพจน์ 1st æm          emān 2nd æt          etān 3rd æsh     eshān
 การเชื่อมต่อ 
ตัวอย่างต่อไปนี้เป็นบุรุษที่ 1 เอกพจน์ ของ xordæn (กิน) 
 ประธานกระทำมาลากาลอักษรโรมันอักษรเปอร์เซีย-อาหรับชี้เฉพาะปัจจุบันกาลmikhorædمی‌خوردชี้เฉพาะPreteritekhordخوردชี้เฉพาะImperfective preteritemikhordمی‌خوردชี้เฉพาะ Perfectkhordeæstخورده‌استชี้เฉพาะImperfective perfectmikhordeæstمی‌خورده‌استชี้เฉพาะ Pluperfectkhorde budخورده بودชี้เฉพาะ Imperfective pluperfectmikhorde budمی‌خورده بودชี้เฉพาะ อนาคตกาลkhāhæd khordخواهد خوردชี้เฉพาะปัจจุบันกาลกำลังกระทำdāræd mikhorædدارد می‌خوردชี้เฉพาะอดีตกาลกำลังกระทำdāsht mikhordداشت می‌خوردSubjunctivePresentbekhorædبخوردSubjunctivePreteritekhorde bāshædخورده باشدSubjunctiveImperfective preteritemikhorde bāshædمی‌خورده باشدSubjunctivePluperfectkhorde bude bāshædخورده بوده باشدSubjunctiveImperfective pluperfectmikhorde bude bāshædمی‌خورده بوده باشد

 ประธานถูกกระทำMoodTenseRomanizationPerso-ArabicIndicativePresentkhorde mishævædخورده می‌شودIndicativePreteritekhorde shodخورده شدIndicativeImperfective preteritekhorde mishodخورده می‌شدIndicativePerfectkhorde shodeastخورده شده‌استIndicativeImperfective perfectkhorde mishodeastخورده می‌شده‌استIndicativePluperfectkhorde shode budخورده شده بودIndicativeImperfective pluperfectkhorde mishode budخورده می‌شده بودIndicativeFuturekhorde khāhæd shodخورده خواهد شدIndicativePresent progressivedaræd khorde mishævædدارد خورده می‌شودIndicativePreterite progressivedasht khorde mishodداشت خورده می‌شدSubjunctivePresentkhorde shævædخورده شودSubjunctivePreteritekhorde shode bāshædخورده شده باشدSubjunctiveImperfective preteritekhorde mishode bāshædخورده می‌شده باشدSubjunctivePluperfectkhorde shode bude bāshædخورده شده بوده باشدSubjunctiveImperfective pluperfectkhorde mishode bude bāshædخورده می‌شده بوده باشد

 กริยาประกอบ 
กริยาอ่อน เช่น kærdæn มักใช้คู่กับนามเป็นกริยาประกอบ ตัวอย่างเช่นคำว่า “sohbæt” การสนทนา ในขณะที่ sohbæt kærdæn การพูด กริยาอ่อนเหล่านี้อาจเติมหลังคำนาม คำคุณศัพท์ เพื่อสร้างคำกริยา เช่น dāræm sohbæt mikonæm ฉันกำลังพูด

จากตัวอย่างข้างต้น คำหลักคือ sohbæt ไม่ถูกเปลี่ยนรูปเมื่อเชื่อมต่อกับกริยาอ่อน มีแต่กริยาอ่อนเท่านั้นที่เปลี่ยนรูป

 คำบุพบท 

+บุพบท ภาษาเปอร์เซีย  ภาษาไทย  ændær (اندر)  ใน (literary) æz (از)  จาก bā (با)  ด้วย bær (بر)  บน bærā-ye (برای)  สำหรับ be (به)  ไปที่ เพื่อ bi (بی)  ปราศจาก chon  (چون)  คล้าย (ทางการ) dær (در)  ที่ ใน mesl-e (مثل)  คล้าย tā (تا)  จนกระทั่ง hæm-chon (همچون)  คล้าย(ทางการ)

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 First International Conference on Aspects of Iranian Linguistics 
 Second International Conference on Iranian Linguistics 
 Persian Verb Conjugator 
 Persian - Farsi: site for studying Iran and Persian

ปเอร์เซีย
หมวดหมู่:ภาษาเปอร์เซีย