อำเภอพิมาย

พิมาย เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนครราชสีมา

ประวัติศาสตร์

เมืองพิมายมีความสำคัญมาตั้งแต่สมัยอาณาจักรโคตรบูรณ์ของขอม สมัยอยุธยาและสมัยรัตนโกสินทร์ 
เดิมผู้ปกครองมีกรมการเมือง ปลัดเมือง ซึ่งมีบรรดาศักดิ์ชั้นพระ หลวง ขุน มาเป็นผู้ปกครองอำเภอพิมาย
เดิมชื่อ "อำเภอเมืองพิมาย" มีฐานะเป็นอำเภอเมื่อ พ.ศ. 2443 โดยมีขุนขจิตสารกรรม ดำรงตำแหน่งนายอำเภอคนแรก เมื่อปี พ.ศ. 2454 
สมเด็จพระศรีพัชรินทร์พระบรมราชินีนาถในรัชการที่ 5 (สมเด็จพระพันปีหลวง) ได้เสด็จประพาสเมืองพิมายและได้เสด็จทรงพักผ่อนที่ไทรงามด้วย 
คณะกรมการเมืองได้จัดรับเสด็จ โดยจัดสถานที่ประทับข้างลำน้ำตลาด (บริเวณติดลำน้ำด้านทิศใต้ของโรงเรียนพิมายวิทยาในปัจจุบัน)
ซึ่งเรียกชื่อสถานที่ในขณะนั้นว่า "วังเก่า" ในปี พ.ศ. 2457 ได้สร้างที่ว่าการอำเภอขึ้นทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของปราสาทหินพิมาย
(บริเวณที่จอดรถหน้าอุทยานประวัติศาสตร์พิมายในปัจจุบัน) ผู้ปกครองมีคณะกรรมการเมือง นายอำเภอ ซึ่งมีบรรดาศักดิ์ชั้น หลวง ขุน 
หม่อมเจ้า ดำรงตำแหน่ง และกำนันประจำตำบลจะมีบรรดาศักดิ์ชั้น ขุน หมื่น มาดำรงตำแหน่ง 
 พ.ศ. 2440  ตั้งอำเภอมีชื่อว่า เมืองพิมาย
 วันที่  15  พฤศจิกายน  2481  เปลี่ยนชื่ออำเภอจากอำเภอเมืองพิมาย  มาเป็น  อำเภอพิมาย 
 วันที่ 14  พฤษภาคม  2499  จัดตั้งสุขาภิบาลในเมือง  
 วันที่ 29  สิงหาคม  2500  ตั้งตำบลดอนมัน แยกออกจากตำบลชีวาน  และ ตั้งตำบลท่าลาด แยกออกจากตำบลโบสถ์  
 วันที่ 30  สิงหาคม  2500  แยกพื้นที่ตำบลประสุข  ตำบลกระเบื้องนอก ตำบลขุย ตำบลสาหร่าย ตำบลดอนมัน และตำบลท่าลาด  อำเภอพิมาย  ไปตั้งกิ่งอำเภอชุมพวง  ขึ้นกับอำเภอพิมาย 
 วันที่ 1 ธันวาคม  2501  ตั้งตำบลรังกาใหญ่  แยกออกจากตำบลในเมือง  ตั้งตำบลเมืองพลับพลา แยกออกจากตำบลงิ้ว และ ตั้งตำบลห้วยแถลง  แยกออกจากตำบลงิ้ว 
 วันที่ 11 ธันวาคม 2502  ยกฐานะจากกิ่งอำเภอชุมพวง อำเภอพิมาย เป็นอำเภอชุมพวง 
 วันที่ 1 มกราคม  2504  แยกพื้นที่ตำบลห้วยแถลง  ตำบลหินดาด  ตำบลงิ้ว  และตำบลเมืองพลับพลา   อำเภอพิมาย   มาตั้งเป็นกิ่งอำเภอห้วยแถลง  ขึ้นกับอำเภอพิมาย 
 วันที่ 17 กรกฎาคม 2506 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอห้วยแถลง อำเภอพิมาย เป็นอำเภอห้วยแถลง  
 วันที่ 1  กุมภาพันธ์ 2511  ตั้งตำบลนิคมสร้างตนเอง  แยกออกจากตำบลในเมือง  และตำบลหนองพลวง 
 วันที่ 1  เมษายน  2511  ยุบตำบลหนองพลวง    และวันเดียวกัน  ตั้งตำบลหนองพลวง อีกครั้งหนึ่ง  
 วันที่ 25 ธันวาคม 2511  โอนตำบลหนองพลวง  ไปขึ้นกับอำเภอจักราช  
 วันที่ 15 กันยายน 2514  โอนพื้นที่หมู่ 3 (ในตอนนั้น) จากตำบลหินดาด  อำเภอห้วยแถลง  มาขึ้นกับตำบลนิคมสร้างตนเอง  
 วันที่ 15 กันยายน 2523  ตั้งตำบลกระชอน  แยกออกจากตำบลชีวาน  
 วันที่ 15 สิงหาคม 2526  ตั้งตำบลดงใหญ่  แยกออกจากตำบลท่าหลวง 
 วันที่ 6  กันยายน 2528  ตั้งตำบลธารละหลอด  แยกออกจากตำบลสัมฤทธิ์  และ ตั้งตำบลหนองระเวียง  แยกออกจากตำบลนิคมสร้างตนเอง 
 วันที่ 19 พฤษภาคม 2542 เปลี่ยนชื่อสุขาภิบาลในเมือง  เป็น สุขาภิบาลพิมาย  
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542  ยกฐานะจากสุขาภิบาลพิมาย  เป็น เทศบาลตำบลพิมาย

 ที่ตั้งและอาณาเขต  
อำเภอพิมายตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอโนนแดงและอำเภอประทาย
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอชุมพวง
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอห้วยแถลงและอำเภอจักราช
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอโนนสูงและอำเภอคง

 เขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอพิมายแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 12 ตำบล 213 หมู่บ้าน

 1.  ในเมือง  (Nai Mueang)  21 หมู่บ้าน 2.  สัมฤทธิ์  (Samrit)  15 หมู่บ้าน 3.  โบสถ์  (Bot)  27 หมู่บ้าน 4.  กระเบื้องใหญ่  (Krabueang Yai)  11 หมู่บ้าน 5.  ท่าหลวง  (Tha Luang)  12 หมู่บ้าน 6.  รังกาใหญ่  (Rang Ka Yai)  20 หมู่บ้าน 7.  ชีวาน  (Chiwan)  10 หมู่บ้าน 8.  นิคมสร้างตนเอง  (Nikhom Sang Ton-eng)  22 หมู่บ้าน 9.  กระชอน  (Krachon)  21 หมู่บ้าน 10.  ดงใหญ่  (Dong Yai)  20 หมู่บ้าน 11.  ธารละหลอด  (Than Lalot)  14 หมู่บ้าน 12.  หนองระเวียง  (Nong Rawiang)  20 หมู่บ้าน

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอพิมายประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 13 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลพิมาย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลในเมือง
 เทศบาลตำบลรังกาใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลรังกาใหญ่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลในเมือง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลในเมือง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลพิมาย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลสัมฤทธิ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสัมฤทธิ์ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโบสถ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโบสถ์ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลกระเบื้องใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระเบื้องใหญ่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าหลวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าหลวงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลชีวาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลชีวานทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนิคมสร้างตนเอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนิคมสร้างตนเองทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลกระชอน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระชอนทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลดงใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดงใหญ่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลธารละหลอด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลธารละหลอดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองระเวียง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองระเวียงทั้งตำบล

ประชากร

ชื่อปีที่จัดตั้งพื้นที่(ตร.กม.)จำนวนประชากร(ธันวาคม 2555)ความหนาแน่น(คน/ตร.กม.)จำนวนบ้าน(ธันวาคม 2555)เทศบาลตำบลพิมาย25422.1568,8434,101.572,635เทศบาลตำบลรังกาใหญ่2551 (2539)74.34614,471194.644,125 องค์การบริหารส่วนตำบลในเมือง253945.9116,118351.076,063 องค์การบริหารส่วนตำบลสัมฤทธิ์253951.569,076176.022,523 องค์การบริหารส่วนตำบลโบสถ์2538156.319,458124.494,868 องค์การบริหารส่วนตำบลกระเบื้องใหญ่253880.326,30178.441,718 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าหลวง2538???5,767???1,469 องค์การบริหารส่วนตำบลชีวาน253861.634,58874.441,172 องค์การบริหารส่วนตำบลนิคมสร้างตนเอง253889.610,922121.893,024 องค์การบริหารส่วนตำบลกระชอน253997.78,50487.042,170 องค์การบริหารส่วนตำบลดงใหญ่253984.4310,957129.772,957 องค์การบริหารส่วนตำบลธารละหลอด2539483,95082.291,117 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองระเวียง253911610,89493.913,005  ทั้งหมด 896.9129,849144.7736,846

 แหล่งท่องเที่ยว 
เมืองพิมายมีลักษณะเป็นเมืองโบราณ สถานี่ท่องเที่ยวจึงเป็นลักษณะของเมืองประวัติศาสตร์ ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยว และการส่งเสริมวัฒนธรรมประเพณี ที่มีนักท่องเที่ยวมาเยี่ยมชมอย่างสม่ำเสมอ โดยสถิติการท่องเที่ยวข้อมูลปี พ.ศ. 2550 ประกอบด้วยนักท่องเที่ยวชาวต่างประเทศ 9,260 คน / ปี นักท่องเที่ยวชาวไทย 166,500 คน /ปี รายได้เฉลี่ย / นักท่องเที่ยวชาวต่างประเทศ 370,400 บาท /ปี รายได้เฉลี่ย / นักท่องเที่ยวชาวไทย  1,665,000 บาท /ปี 
อุทยานประวัติศาสตร์พิมาย ตามหนังสืออุทยาประวัติศาสตร์พิมาย ที่ วธ 0426/292. ลงวันที่ 30 เมษายน 2551

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 อุทยานประวัติศาสตร์พิมาย
 ชุมชนพิมาย 
 เทศบาลตำบลพิมาย 
 เว็บกลุ่ม"เรา" มหาวิทยาลัยรังสิต 

อ้างอิง

พิมาย