อำเภอตาพระยา

ตาพระยา เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสระแก้ว เดิมพื้นที่อำเภอเป็นเขตของตำบลโคกสูงทั้งหมด ต่อมาได้แยกตำบลโคกสูงออกเป็นตำบลตาพระยา พ.ศ. 2470 และตั้งเป็นกิ่งอำเภอในปี พ.ศ. 2502 โดยแยกการปกครองออกจากอำเภออรัญประเทศ ภายหลังได้ยกฐานะเป็นอำเภอตาพระยา ในปี 2506

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอตาพระยามีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอโนนดินแดงและอำเภอละหานทราย (จังหวัดบุรีรัมย์)
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับจังหวัดบันทายมีชัย (ประเทศกัมพูชา)
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอโคกสูง
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอวัฒนานคร

 ประวัติ 
ตั้งชื่อจากประวัติการพักทัพของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ขณะเดินทัพไปรบกับเขมร เดิมตาพระยาขึ้นกับอำเภออรัญประเทศ ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2502 มีประชากรเพิ่มขึ้น จึงได้แยกเป็นกิ่งอำเภอ โดยมีร้อยโทมนตรี  มณีเลิศ เป็นปลัดอำเภอผู้เป็นหัวหน้าประจำกิ่งอำเภอตาพระยา เป็นคนแรก (16 มีนาคม 2502 - 29 ธันวาคม 2503) ยกฐานะเป็นอำเภอตาพระยาเมื่อ พ.ศ. 2506 มีนายประเทือง เวียรศิลป์ เป็นนายอำเภอคนแรก พื้นที่นี้เป็นสมรภูมิรบระหว่างรัฐบาลกับพรรคคอมมิวนิสต์ (ชาวบ้านเรียกทหารป่า) รบกับเขมรแดงที่ทิวเขาพนมมาลัยและตลอดแนวชายแดน

วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2470 ยุบตำบลหนองแวง และแยกเอาหมู่บ้านไปรวมขึ้นกับตำบลโคกสูง และรวมหมู่บ้านบางส่วนของตำบลโคกสูงตั้งเป็นตำบลตาพระยา แยกออกจากตำบลโคกสูง

วันที่ 10 พฤศจิกายน 2502 แยกพื้นที่ตำบลตาพระยา และตำบลโคกสูง จากอำเภออรัญประเทศ มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอตาพระยา และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภออรัญประเทศ
วันที่ 16 กรกฎาคม 2506 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอตาพระยา อำเภออรัญประเทศ เป็น อำเภอตาพระยา

วันที่ 7 กรกฎาคม 2507 จัดตั้งสุขาภิบาลตาพระยา ในท้องที่บางส่วนของตำบลตาพระยา

วันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2511 ตั้งตำบลทัพเสด็จ แยกออกจากตำบลตาพระยา

วันที่ 26 กรกฎาคม 2520 ตั้งตำบลหนองแวง แยกออกจากตำบลโคกสูง ตั้งตำบลหนองม่วง แยกออกจากตำบลโคกสูง เช้ามืดของวันที่ 2 ตุลาคม พ.ศ. 2520 กองกำลังเขมรแดงบุกโจมตีหมู่บ้านจำนวนสามแห่งในอำเภอตาพระยาซึ่งอยู่ในเขตอธิปไตยของไทย ได้แก่ บ้านสะแหง บ้านสันลอชงัน (ปัจจุบันชื่อ บ้านทัพไทย) และบ้านกระสัง ซึ่งทหารและตำรวจตระเวนชายแดนได้ทำการตอบโต้กองกำลังเขมรแดงอย่างแข็งขัน แต่อย่างไรก็ตามเหตุการณ์ดังกล่าวทำให้ราษฎรไทยทั้งเด็กและผู้ใหญ่ รวมทั้งเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยเสียชีวิตจำนวน 42 คน เช้าวันรุ่งขึ้น สมัคร สุนทรเวช รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ขึ้นเฮลิคอปเตอร์บินด่วนมายังหมู่บ้านและฐานที่ถูกกองกำลังเขมรแดงโจมตี เหตุการณ์ดังกล่าวได้รับการถ่ายทอดเป็นบทเพลงลูกทุ่งสองเพลง คือ "ยอมตายที่ตาพระยา" แต่งโดยชลธี ธารทอง ขับร้องโดยสายัณห์ สัญญา และเพลง "ตาพระยาร้องไห้" แต่งโดยฉลอง ภู่สว่าง ขับร้องโดยศรชัย เมฆวิเชียร

พลเอก เกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ นายกรัฐมนตรีของไทยได้ออกนโยบาย "เปิดประตู" ซึ่งอนุญาตให้ผู้ลี้ภัยชาวกัมพูชาข้ามพรมแดนได้อย่างปลอดภัยและอาศัยอยู่ในสถานที่เฉพาะ เมื่อวันที่ 19 ตุลาคม พ.ศ. 2522 เขาอีด่างในอำเภอตาพระยาถูกใช้เป็นศูนย์กักกันชั่วคราวสำหรับผู้ลี้ภัยที่จะส่งตัวกลับกัมพูชาหรือส่งตัวไปประเทศที่สาม ในวันแรกมีผู้เดินทางมาถึง 4,800 คน และภายในวันที่ 31 ธันวาคม มีผู้เดินทางมาถึง 84,800 คนBarber, in Levy and Susott, p. 32 ระหว่างเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2522 ถึงสิ้นเดือนมกราคม พ.ศ. 2523 ผู้ลี้ภัยเดินทางมาถึงค่ายเฉลี่ยวันละ 1,600 คน นโยบายเปิดประตูของประเทศไทยสิ้นสุดลงอย่างกะทันหันเมื่อวันที่ 24 มกราคม พ.ศ. 2523

วันที่ 23 ตุลาคม 2527 ตั้งตำบลทัพราช แยกออกจากตำบลตาพระยา

วันที่ 15 กันยายน 2532 ตั้งตำบลทัพไทย แยกออกจากตำบลทัพเสด็จ

วันที่ 12 กันยายน 2533 ตั้งตำบลโนนหมากมุ่น แยกออกจากตำบลโคกสูง

วันที่ 27 พฤศจิกายน 2535 ตั้งตำบลโคคลาน แยกออกจากตำบลหนองแวง

วันที่ 2 กันยายน 2536 แยกพื้นที่อำเภอสระแก้ว อำเภอคลองหาด อำเภอตาพระยา อำเภอวังน้ำเย็น อำเภอวัฒนานคร และอำเภออรัญประเทศ จังหวัดปราจีนบุรี มาตั้งเป็น จังหวัดสระแก้ว และเปลี่ยนชื่ออำเภอสระแก้ว เป็นอำเภอเมืองสระแก้ว

วันที่ 26 มิถุนายน 2539 แยกพื้นที่ตำบลโคกสูง ตำบลหนองม่วง ตำบลหนองแวง และตำบลโนนหมากมุ่น จากอำเภอตาพระยา ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอโคกสูง และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอตาพระยา

วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลตาพระยา เป็นเทศบาลตำบลตาพระยา ด้วยผลของกฎหมาย

วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอโคกสูง อำเภอตาพระยา เป็น อำเภอโคกสูง

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอตาพระยาแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 5 ตำบล 64 หมู่บ้าน ได้แก่
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร(ธันวาคม 2565)1.ตาพระยาTa Phraya2.ทัพเสด็จThap Sadet3.ทัพราชThap Rat4.ทัพไทยThap Thai5.โคคลานKho Khlan

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอตาพระยาประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 6 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลตาพระยา ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลตาพระยา
 องค์การบริหารส่วนตำบลตาพระยา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาพระยา (นอกเขตเทศบาลตำบลตาพระยา)
 องค์การบริหารส่วนตำบลทัพเสด็จ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทัพเสด็จทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลทัพราช  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทัพราชทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลทัพไทย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทัพไทยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโคคลาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคคลานทั้งตำบล

 อ้างอิง 

คลองหาด

หมวดหมู่:เขตแดนกัมพูชา–ไทย