เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้

เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ()  เป็นเยื่อจมูกอักเสบที่เกิดเมื่อระบบภูมิคุ้มกันมีปฏิกิริยาไวเกินกับสารก่อภูมิแพ้ในอากาศ
จัดเป็นปฏิกิริยาภูมิไวเกินชนิดที่1 ()
อาการรวมทั้งน้ำมูกไหล คัดจมูก จาม ตาแดง คันตา น้ำตาไหล และบวมรอบตา
น้ำมูกมักจะใส
อาการมักกำเริบภายในไม่กี่นาทีหลังสัมผัสกับสารก่อภูมิแพ้ และอาจส่งผลต่อการนอนหลับ การทำงาน หรือการเรียนได้
บางคนอาจมีอาการในช่วงเวลาเฉพาะของปี โดยมักเกิดจากการสัมผัสละอองเกสร
หลายคนมักมีโรคหืด เยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ หรือผิวหนังอักเสบภูมิแพ้ร่วมด้วย

โรคมักถูกกระตุ้นโดยสารก่อภูมิแพ้ในสิ่งแวดล้อม เช่น ละอองเกสร ขนสัตว์เลี้ยง ฝุ่น หรือเชื้อรา
พันธุกรรมและการสัมผัสกับสิ่งแวดล้อมมีส่วนให้เกิดภูมิแพ้
การเติบโตในไร่นาและการมีพี่หลายคนสัมพันธ์กับความเสี่ยงการเกิดโรคนี้ที่ลดลง
กลไกมูลฐานมาจากสารภูมิต้านทาน () ที่จับกับสารก่อภูมิแพ้ มีผลให้ร่างกายหลั่งสารที่ก่อการอักเสบ เช่น จากเม็ดเลือดขาวชนิดแมสต์เซลล์
ซึ่งทำให้เยื่อเมือกในจมูก ตา และลำคออักเสบและคัน เมื่อพยายามจะขับสารก่อภูมิแพ้ออกไป
การวินิจฉัยทำโดยการสอบประวัติผู้ป่วย ร่วมกับการทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนัง หรือการตรวจเลือดหาสารไอจีอีที่จำเพาะต่อสารก่อภูมิแพ้
แต่การทดสอบก็อาจให้ผลบวกลวงได้ (คือชี้ว่าเป็นโรค แต่จริงๆ ไม่ได้เป็น)
อาการจะคล้ายกับไข้หวัดทั่วไป 
แต่ต่างกันตรงที่ภูมิแพ้จะเป็นนานกว่า และมักจะไม่มีไข้ (แม้จะมีชื่อบางอย่างที่เรียกว่าไข้)

การได้สัมผัสกับสัตว์ตั้งแต่อายุยังน้อยอาจลดความเสี่ยงการเกิดอาการแพ้ได้
ยาหลายประเภทช่วยบรรเทาอาการแพ้ รวมถึงสเตอรอยด์พ่นจมูก สารต้านฮิสตามีนพ่นจมูก เช่น olopatadine หรืออะเซลาสทีน,
สารต้านฮิสตามีนชนิดรับประทานรุ่นที่สอง เช่น  เดสลอร์อาตาดีน เซทิริซีน หรือเฟกโซเฟนาดีน,
สารยับยั้งแมสต์เซลล์คือโครโมลินโซเดียม และยาต้านลิวโคไตรอีน เช่น montelukast
โดยยามักจะไม่สามารถควบคุมอาการได้อย่างสมบูรณ์ และอาจมีผลข้างเคียง
การให้สัมผัสกับสารก่อภูมิแพ้ในปริมาณที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ตามแนวทางที่กำหนดซึ่งเรียกว่า ภูมิคุ้มกันบำบัดสำหรับสารก่อภูมิแพ้ (allergen immunotherapy) มักได้ผลดี โดยจะใช้เมื่อการรักษาขั้นต้นไม่สามารถควบคุมอาการได้
อาจฉีดเข้าใต้ผิวหนังหรือเป็นเม็ดยาอมใต้ลิ้น
การรักษามักใช้เวลา  โดยหลังจากนั้นก็อาจมีผลต่อไปเรื่อยๆ

เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เป็นโรคภูมิแพ้ที่ส่งผลกระทบต่อคนจำนวนมากที่สุด
ในประเทศตะวันตก มีผู้ป่วยระหว่าง 10–30% ในแต่ละปี
ส่วนในไทยมี 
พบบ่อยที่สุดในคนอายุ 
การอธิบายโรคอย่างถูกต้องเป็นครั้งแรกมาจากแพทย์ชาวเปอร์เซีย แอบู แบกร์ แอล-รอซี ในศตวรรษที่10
ต่อมาเมื่อ ค.ศ.1859 แพทย์ชาวอังกฤษ ชาร์ลส์ แบล็กลีย์ ระบุละอองเกสรว่าเป็นสาเหตุ
เมื่อ ค.ศ.1906 แพทย์ชาวออสเตรีย เคลเมินส์ ฟ็อน เพียร์เค ได้ระบุกลไกให้เกิดอาการของโรค
ชื่อโรคว่า ไข้ละอองฟาง () มาจากทฤษฎีในยุคแรกที่ผิดพลาด ซึ่งระบุว่าอาการเกิดจากกลิ่นฟางใหม่

 อาการ 
รูปแสดงการอักเสบที่เกี่ยวกับเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้
อาการตามแบบฉบับของเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ได้แก่ น้ำมูกไหล คัน จามเป็นชุด และคัดจมูก
อาการที่ปรากฏรวมทั้งเยื่อตาบวมและแดง หนังตาบวมร่วมกับมีรอยพับเดนนี-มอร์แกน
ภาวะเลือดดำไหลช้าที่เปลือกตาล่าง/ขอบตาดำ (ที่รู้จักในชื่อ allergic shiner [รอยคล้ำจากภูมิแพ้]) เยื่อบุโพรงจมูกบนกระดูกเทอร์บิเนตบวม และมีน้ำขังในหูชั้นกลาง
การส่องกล้องตรวจจมูกอาจพบเยื่อบุโพรงจมูกซีดและเปียกชุ่มจากภาวะบวมน้ำของเยื่อเมือก 
พบเมือกเหนียวทั่วโพรงจมูก โดยมีผิวไม่เรียบเป็นรูปกลมๆ คล้ายก้อนหิน

อาจมีอาการเป็นพฤติกรรมเกิดร่วมด้วย
เพื่อบรรเทาความระคายเคืองหรือน้ำมูกไหล บางคนอาจเอามือดัน ปาดหรือถูจมูกขึ้นด้านบนด้วยฝ่ามือ 
ซึ่งอาจก่อรอยย่นพาดผ่านจมูก (หรืออาจเกิดต่างกันที่จมูกแต่ละข้างถ้าเช็ดจมูกขึ้นทีละข้าง)
และหากทำซ้ำบ่อยครั้งพอ รอยนี้ก็อาจคงอยู่ถาวรได้

บางคนอาจมีการแพ้ข้ามชนิดเกิดขึ้น
เช่น ผู้ที่แพ้ละอองเกสรต้นเบิร์ชอาจมีอาการแพ้เมื่อสัมผัสกับเปลือกลูกแอปเปิลหรือมันฝรั่ง
อาการที่ชัดเจนคือมีการคันคอหลังจากกินแอปเปิล หรือจามขณะปอกเปลือกมันฝรั่งหรือแอปเปิล
นี่เกิดเพราะโปรตีนในละอองเกสรกับในอาหารคล้ายคลึงกัน
มีสารที่ก่อการแพ้ข้ามชนิดหลายอย่าง
ไข้ละอองฟางไม่ใช่ไข้จริง กล่าวคือไม่ได้ทำให้อุณหภูมิแกนกลางของร่างกายสูงเกิน 

 เหตุ 
ปัจจัยเสี่ยงของเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้รวมทั้งโรคผิวหนังอักเสบภูมิแพ้และโรคหืด 
ทั้งสามภาวะนี้อาจเกิดร่วมกัน ซึ่งเรียกกันว่า "atopic triad" (กลุ่มอาการภูมิแพ้สามประการ)
นอกจากนี้ การสัมผัสสิ่งแวดล้อม เช่น มลพิษทางอากาศและการสูบบุหรี่ของมารดา สามารถเพิ่มโอกาสเป็นภูมิแพ้ได้

 ละอองเกสร 
เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ที่เกิดจากละอองเกสรของพืชตามฤดูกาลมักรู้จักกันในชื่อ "ไข้ละอองฟาง" () เนื่องจากพบมากที่สุดในช่วงฤดูเก็บฟาง
แต่จริงๆ อาจเกิดขึ้นได้ทั้งปี
ละอองเกสรที่ทำให้แพ้จะแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคลและในแต่ละภูมิภาค 
โดยทั่วไป ละอองเกสรขนาดเล็กที่แทบมองไม่เห็นของพืชที่ผสมเกสรโดยลม เป็นสาเหตุหลัก
มีสาขาการศึกษาการกระจายของละอองชีวภาพเหล่านี้ ซึ่งเรียกว่า aerobiology (ชีววิทยาอากาศ)
ส่วนละอองเกสรของพืชที่ผสมเกสรโดยแมลง มีขนาดใหญ่เกินกว่าจะลอยอยู่ในอากาศได้ จึงไม่ก่อความเสี่ยง 
ตัวอย่างของพืชที่มักเป็นสาเหตุของไข้ละอองฟาง ได้แก่
 ต้นไม้: เช่น สนเขา (Pinus), หม่อน (Morus), เบิร์ช (Betula), ออล์เดอร์ (Alnus), ซีดาร์ (Cedrus), เฮเซล (Corylus), ฮอร์นบีม (Carpinus), เกาลัดม้า (Aesculus), วิลโลว์ (Salix), พอปลาร์ (Populus), เพลน (Platanus), ลินเดน/ไลม์ (Tilia) และมะกอกออลิฟ (Olea) ในเขตละติจูดกลางและสูง เบิร์ชถือเป็นต้นไม้ที่ปล่อยละอองเกสรซึ่งก่อภูมิแพ้มากที่สุด โดยคนไข้ประมาณ 15–20% แพ้ละอองเกสรของเบิร์ช แอนติเจนหลักในละอองเกสรคือโปรตีนที่ชื่อว่า Bet V I ละอองเกสรต้นมะกอกพบมากในบริเวณเมดิเตอร์เรเนียน ส่วนไข้ละอองฟางในญี่ปุ่นมีสาเหตุหลักจากละอองเกสรของต้นซูกิ (Cryptomeria japonica) และฮิโนกิ (Chamaecyparis obtusa)
 ต้นไม้ที่ถือว่า "ไม่ก่อภูมิแพ้" รวมแอชเพศเมีย (Fraxinus) เมเปิลแดง พอปลาร์เหลือง ด็อกวูด แมกโนเลีย เชอร์รี่ดอกซ้อน เฟอร์ สปรูซ และพลัมดอก
 หญ้า (วงศ์ Poaceae) โดยเฉพาะหญ้าไรย์ (Lolium sp.) และหญ้าทิโมธี (Phleum pratense) ประมาณ 90% ของผู้ที่เป็นไข้ละอองฟางแพ้ละอองเกสรจากหญ้า
 วัชพืชรวมทั้งแร็กวีด (Ambrosia), แพลนเทน (Plantago), กะลังตังช้าง (Urticaceae), มักเวิร์ต (Artemisia vulgaris), แฟตเฮน (Chenopodium) และซอเรล/ด็อก (Rumex)

เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้อาจเกิดจากการแพ้บัลซัมแห่งเปรู ซึ่งมีอยู่ในน้ำหอมและผลิตภัณฑ์อื่นๆ อีกหลายชนิด

 ปัจจัยทางพันธุกรรม 
สาเหตุและกลไกของเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เชื่อว่าได้รับอิทธิพลจากทั้งปัจจัยทางพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม 
มีงานวิจัยจำนวนมากในระยะหลังที่มุ่งเน้นไปที่ตำแหน่งยีนโดยเฉพาะๆ ที่อาจเป็นเป้าการรักษาโรค 
การศึกษาความสัมพันธ์ (ของยีนกับลักษณะปรากฏ) ทั่วทั้งจีโนม () 
ได้ระบุตำแหน่งยีนและวิถีการทำงานของยีนหลายอย่าง ที่ดูเหมือนจะมีบทบาทในการตอบสนองของร่างกายต่อสารก่อภูมิแพ้ และส่งเสริมให้เกิดอาการ

ผลลัพธ์ที่น่าสนใจที่สุดมาจากการศึกษาเกี่ยวกับซิงเกิลนิวคลีโอไทด์โพลีมอร์ฟิซึม () ของยีนอินเตอร์ลิวคิน-33 (IL-33)
โปรตีน IL-33 ที่เข้ารหัสโดยยีน IL-33 เป็นไซโตไคน์ในกลุ่มอินเตอร์ลิวคินที่มีปฏิสัมพันธ์กับเซลล์ทีเฮลเปอร์ชนิด 2 (Th2) ซึ่งเป็นเซลล์ทีชนิดหนึ่ง
เซลล์ Th2 มีบทบาทในการตอบสนองแบบอักเสบของร่างกายต่อสารก่อภูมิแพ้โดยมีตัวรับ ST2 โดยเฉพาะ หรือที่รู้จักในชื่อ IL1RL1 บนเซลล์ที่จับกับลิแกนด์ IL-33
วิถีการส่งสัญญาณของเซลล์ IL-33/ST2 พบว่า เป็นตัวกำหนดหลักทางพันธุกรรมอย่างหนึ่งของการเกิดโรคหืดหลอดลม
และเพราะโรคหืดสัมพันธ์ทางพยาธิสภาพกับเยื่อจมูกอักเสบ การทดลองกับ IL-33 จึงได้หันมามุ่งเน้นว่ามีบทบาทให้เกิดเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ทั้งในมนุษย์และในสัตว์โมเดลคือหนูอย่างไร

งานศึกษาเมื่อ ค.ศ.2020 พบว่าผู้ป่วยเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้มีการแสดงออกของยีน IL-33 สูงขึ้นในเยื่อบุจมูก และมีความเข้มข้นของ ST2 ในซีรัมโพรงจมูกสูงขึ้นหลังจากสัมผัสกับละอองเกสรและสารก่อภูมิแพ้อื่นๆ 
ซึ่งแสดงว่ายีนนี้และตัวรับที่เกี่ยวข้องมีการแสดงออกในอัตราที่สูงขึ้นในคนไข้
ในงานศึกษาอีกงานหนึ่งปีเดียวกันเกี่ยวกับภาวะพหุสัณฐานของยีน IL-33 และความสัมพันธ์กับเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ในคนจีนชาวฮั่น 
นักวิจัยพบว่ามี SNPs 5ชนิดที่มีส่วนในการเกิดโรค โดยมี ⅗ ชนิดที่ได้ระบุแล้วว่าเป็นตัวกำหนดทางพันธุกรรมสำหรับโรคหืด

งานศึกษาเมื่อ ค.ศ.2016 กับเด็กจีนชาวฮั่นพบว่า SNPs บางชนิดในยีนโปรตีน tyrosine phosphatase non-receptor 22 (PTPN22) และ cytotoxic T-lymphocyte-associated antigen 4 (CTLA-4) อาจสัมพันธ์กับเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้และโรคหืดจากภูมิแพ้ในวัยเด็ก
โปรตีน PTPN22 ซึ่งพบโดยหลักในเนื้อเยื่อน้ำเหลือง ทำหน้าที่เป็นตัวควบคุมหลังการแปลรหัส (post-translational regulator) โดยกำจัดหมู่ฟอสเฟตออกจากโปรตีนเป้าหมาย 
ที่สำคัญ PTPN22 ยังสามารถส่งผลต่อปฏิกิริยาฟอสฟอรีเลชันในการตอบสนองของเซลล์ทีและการเพิ่มจำนวนเซลล์ทีที่ตามมา 
ดังที่กล่าวไปแล้ว เซลล์ทีมีบทบาทในกลไกการอักเสบของร่างกายหลายทาง ดังนั้นการเปลี่ยนแปลงใดๆ ต่อโครงสร้างและการทำงานของเซลล์ อาจมีผลเสียต่อการตอบสนองแบบอักเสบของร่างกายต่อสารก่อภูมิแพ้ 
มี SNP หนึ่งชนิดในยีน PTPN22 ที่พบว่าสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับการเกิดเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ในเด็ก

ในทางตรงกันข้าม CTLA-4 เป็นโปรตีนในกระบวนการ immune-checkpoint ที่ช่วยอำนวยและควบคุมการตอบสนองภูมิคุ้มกันของร่างกายเพื่อป้องกันการตอบสนองมากเกินไป
ซึ่งแสดงออกเฉพาะในเซลล์ที เป็นไกลโคโปรตีนสำหรับกลุ่มโปรตีนอิมมูโนกลอบูลิน () ที่รู้จักว่า สารภูมิต้านทาน
มี SNPs สองชนิดในยีน CTLA-4 ที่พบว่าสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ในเด็ก
ทั้งสองน่าจะมีผลต่อรูปร่างและการทำงานของโปรตีนที่เกี่ยวข้อง ทำให้ร่างกายตอบสนองทางภูมิคุ้มกันต่อสารก่อภูมิแพ้มากเกินไป 
ภาวะพหุสัณฐานของยีนทั้งสองยังเพิ่งเริ่มตรวจสอบ จึงต้องวิจัยเพิ่มเติมเพื่อกำหนดผลของภาวะพหุสัณฐานต่อยีนที่เกี่ยวข้อง

การเปลี่ยนแปลงทางอีพีเจเนติกส์กับสิ่งที่สัมพันธ์กัน ถือเป็นประเด็นที่น่าสนใจอย่างยิ่งในการศึกษาและการรักษาเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้
โดยเฉพาะคือ ไมโครอาร์เอ็นเอ (miRNA) ได้ตั้งสมมติฐานว่ามีบทบาทสำคัญต่อการเกิดโรค เพราะควบคุมและยับยั้งกลไกการแปลรหัสของเอ็มอาร์เอ็นเอให้เป็นโปรตีน
ทั้ง miRNA และถุงพาหะขนาดเล็กที่บรรจุ miRNA ซึ่งเรียกว่า เอกโซโซม (exosome) พบว่ามีบทบาทในการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันและการอักเสบของร่างกายต่อสารก่อภูมิแพ้
เอกโซโซมจะบรรจุและเก็บ miRNA ไว้จนกว่าจะพร้อมปล่อยออกไปยังส่วนของเซลล์ที่ miRNA มีการเข้ารหัสให้อยู่และทำหน้าที่
การยับยั้งการแปลรห้สให้เป็นโปรตีนสามารถยับยั้งบางส่วนของการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันและการอักเสบของร่างกาย 
จึงมีส่วนให้เกิดเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้และโรคภูมิต้านตนเองอื่นๆ 
มี miRNA หลายชนิดที่ระบุว่าอาจเป็นเป้าหมายการรักษา ชนิดที่มีการศึกษามากที่สุดคือ miR-133, miR-155, miR-205, miR-498 และ let-7e

 พยาธิสรีรวิทยา 
พยาธิสรีรวิทยาของเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เกี่ยวข้องกับเซลล์ทีเฮลเปอร์ Th2 
และการอักเสบที่อำนวยโดยสารภูมิต้านทาน  
ร่วมกับการทำงานมากเกินไปของระบบภูมิคุ้มกันแบบจำเพาะและแบบมีมาแต่กำเนิด
กระบวนการเริ่มต้นเมื่อสารก่อภูมิแพ้ในอากาศผ่านเข้าไปในเยื่อบุโพรงจมูก 
ซึ่งอาจผ่านได้ง่ายขึ้นสำหรับผู้ไวต่อการเกิดโรค
จากนั้นเซลล์ antigen-presenting cell (APC) เช่น เซลล์เดนไดรต์ ก็จะกลืนสารก่อภูมิแพ้เข้าไป
แล้วนำไปเสนอแก่เซลล์ทีเฮลเปอร์แบบ Naive CD4+ ซึ่งจะกระตุ้นให้เซลล์เปลี่ยนเป็นเซลล์ทีเฮลเปอร์ชนิด Th2
ซึ่งจากนั้นก็จะหลั่งไซโตไคน์ที่ก่อการอักเสบรวมทั้ง , IL-5, IL-13, IL-14 และ IL-31 
ไซโตไคน์ก่อการอังเสบเหล่านี้จะกระตุ้นเซลล์บีให้เปลี่ยนเป็นแล้วหลั่งอิมมูโนโกลบูลิน IgE ที่จำเพาะต่อสารก่อภูมิแพ้
IgE ก็จะไปจับกับแมสต์เซลล์
ไซโตไคน์ที่ก่อการอักเสบยังดึงดูดให้เซลล์อักเสบอื่นๆ เช่น เบโซฟิล อีโอซิโนฟิล และไฟโบรบลาสต์ให้เข้ามาสู่บริเวณนั้น

ด้วยกระบวนการเช่นนี้ บุคคลนี้ก็จะไวต่อการเกิดอาการ เมื่อได้รับสารก่อภูมิแพ้อีกครั้ง เซลล์แมสต์ที่มี IgE จำเพาะจะจับกับสารก่อภูมิแพ้และปล่อยโมเลกุลก่อการอักเสบ
รวมทั้งฮิสตามีน, leukotrienes, platelet activating factor, โพรสตาแกลนดิน และ thromboxane
สารเหล่านี้จะส่งผลเฉพาะที่ต่อหลอดเลือด (ขยายตัว) ต่อมเมือก (หลั่งเมือก) และเส้นประสาทรับความรู้สึก (รู้สึกระคายเคือง) ทำให้เกิดอาการทางคลินิกของเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้

เยื่อบุจมูกที่ถูกรบกวนอาจปล่อย alarmins ซึ่งเป็นกลุ่มโมเลกุลที่เกี่ยวข้องกับความเสียหายของเซลล์ () โมเลกุลเช่น thymic stromal lymphopoietin, IL-25 และ IL-33
ซึ่งจะกระตุ้น innate lymphoid cell กลุ่ม 2 คือ  ให้ทำการ โดย ILC2 ก็จะหลั่งไซโตไคน์ที่ก่อการอักเสบ ซึ่งกระตุ้นเซลล์ภูมิคุ้มกันอื่นๆ ต่อไป

 การวินิจฉัย 
thumb | upright = 1.3|
การทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนังด้วยวิธี Patch test
การทดสอบภูมิแพ้อาจช่วยระบุสารก่อภูมิแพ้โดยเฉพาะๆ ที่แพ้ 
การทดสอบทางผิวหนังเป็นวิธีที่ใช้บ่อยที่สุด
วิธีทดสอบด้วยแผ่นแปะ (patch test) สามารถระบุสารที่ก่อเยื่อจมูกอักเสบ วิธีอื่นๆ รวมทั้งการฉีดเข้าใต้ผิวหนัง การขีดข่วน เป็นต้น
ในกรณีที่พบน้อยกว่า สารที่สงสัยว่าทำให้แพ้จะละลายแล้วหยดลงบนเปลือกตาล่างเพื่อทดสอบ
แต่นี้ควรทำโดยแพทย์เท่านั้น เพราะหากทำผิดวิธีอาจเป็นอันตรายได้ 
ในบางคนที่ไม่สามารถทดสอบทางผิวหนังได้ (ตามที่แพทย์ประเมิน) การตรวจเลือดแบบ  อาจช่วยระบุความไวต่อสารก่อภูมิแพ้ได้ 

การทดสอบภูมิแพ้ไม่แน่นอนเสมอไป
บางครั้งอาจให้ผลบวกกับสารก่อภูมิแพ้บางชนิดที่ไม่ได้เป็นสาเหตุของอาการ 
และอาจไม่สามารถตรวจพบสารที่เป็นสาเหตุได้ 
การทดสอบแบบฉีดใต้ผิวหนังมีความไวมากกว่าการทดสอบแบบสะกิดผิวหนัง
แต่ก็มักให้ผลบวกลวงยิ่งกว่า

แม้ว่าผลการทดสอบภูมิแพ้ตามที่ว่าจะเป็นลบ 
ก็ยังอาจมีภูมิแพ้เฉพาะที่จมูก
ซึ่งเรียกว่า เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เฉพาะที่ (local allergic rhinitis)
ซึ่งจะระบุได้ก็ด้วยการตรวจเฉพาะที่

 การจำแนกประเภท 
 เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ตามฤดูกาล (ไข้ละอองฟาง) เกิดจากปริมาณละอองเกสรในอากาศที่เพิ่มขึ้นตามฤดูกาล 
 เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ตลอดปี (เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ที่ไม่ขึ้นกับฤดูกาล) เกิดจากสารก่อภูมิแพ้ที่มีอยู่ตลอดทั้งปี (เช่น ขนสัตว์ สะเก็ดผิวหนัง)

เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ อาจเป็นแบบตามฤดูกาล แบบตลอดปี หรือแบบเป็นครั้งคราว
แบบตามฤดูกาลเกิดขึ้นในช่วงที่มีละอองเกสร
โดยทั่วไปจะไม่เกิดขึ้นก่อนอายุ 6ปี 
แบบตลอดปีเกิดได้ทั้งปี
ชนิดนี้เกิดในเด็กเล็กอย่างสามัญ

เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้อาจแบ่งเป็นแบบเบาไม่ต่อเนื่อง แบบปานกลาง–รุนแรงไม่ต่อเนื่อง แบบเบาแต่ต่อเนื่อง แบบปานกลาง–รุนแรงและต่อเนื่อง
แบบไม่ต่อเนื่องคือเมื่อเกิดขึ้นน้อยกว่า 4วันต่อสัปดาห์ หรือเกิดน้อยกว่า ต่อๆ กัน
แบบต่อเนื่องคือเมื่ออาการเกิดมากกว่า 4วันต่อสัปดาห์ และเกิน ต่อๆ กัน
อาการจะถือว่าเบาหากนอนหลับปกติ ไม่รบกวนกิจวัตรประจำวัน ไม่รบกวนการงานหรือการเรียน และไม่มีอาการที่สร้างปัญหา 
อาการจะถือว่ารุนแรงเมื่อรบกวนการนอนหลับ การใช้ชีวิตประจำวัน และประสิทธิภาพในการเรียนหรือการทำงาน

 เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เฉพาะที่ 
เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เฉพาะที่ () เป็นปฏิกิริยาภูมิแพ้ในจมูกต่อสารก่อภูมิแพ้ แต่ไม่เกิดทั่วร่างกาย
การทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนังและทางเลือดจึงให้ผลลบ 
แต่มีการสร้างสารภูมิต้านทาน  ในจมูกที่ตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้
การทดสอบแบบฉีดเข้าใต้ผิวหนังก็อาจให้ผลลบเช่นกัน

อาการของเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เฉพาะที่เหมือนกับแบบธรรมดา รวมถึงอาการทางตา
อาจเป็นแบบตามฤดูกาลหรือแบบตลอดปีก็ได้ 
อาจจัดเป็นระดับเบา ปานกลาง หรือรุนแรง
โดยสัมพันธ์กับเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้และโรคหืดด้วย

การศึกษาหนึ่งพบว่าประมาณ 25% ของผู้ที่มีเยื่อจมูกอักเสบมาจากภูมิแพ้เฉพาะที่
การศึกษาหลายชิ้นพบว่า กว่า 40% ของผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นเยื่อจมูกอักเสบที่ไม่เกิดจากภูมิแพ้ จริงๆ เป็นเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เฉพาะที่
สเตอรอยด์พ่นจมูกและยาทานต้านฮิสตามีนพบว่ามีประสิทธิภาพในการรักษาโรคแบบนี้

จนถึง ค.ศ.2014 โรคแบบนี้โดยมากจะมีการศึกษาในยุโรป 
ส่วนในสหรัฐอเมริกา การทดสอบที่โพรงจมูกซึ่งจำเป็นในการวินิจฉัยโรคแบบนี้ยังไม่มีใช้อย่างทั่วไป

 การป้องกัน 
การป้องกันมักเน้นการหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้ที่เป็นสาเหตุของอาการ
รวมทั้งการไม่เลี้ยงสัตว์ ไม่ใช้พรมหรือเฟอร์นิเจอร์ที่ประกอบด้วยสิ่งที่แพ้ และการรักษาบ้านให้แห้ง
ปลอกคลุมกันภูมิแพ้มีซิปสำหรับของใช้ในบ้านต่างๆ เช่น หมอนและที่นอน พิสูจน์แล้วว่ามีประสิทธิภาพในการป้องกันภูมิแพ้ไรฝุ่น

มีงานวิจัยหลายชิ้นที่แสดงว่าการเติบโตในไร่นาและการมีพี่หลายคนสัมพันธ์กับความเสี่ยงการเกิดเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ที่ลดลง
การศึกษาในเด็กเล็กพบว่า ความเสี่ยงเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้จะสูงขึ้นในเด็กที่ได้อาหารหรือนมสูตรทารกตั้งแต่เนิ่นๆ หรือได้รับควันบุหรี่จำนวนมากในช่วงปีแรกของชีวิตAkhouri S, House SA. Allergic Rhinitis. [Updated 2020 Nov 18]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2020 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538186/ 

 การรักษา 
เป้าหมายของการรักษาคือการป้องกันหรือบรรเทาอาการที่เกิดจากการอักเสบของเนื้อเยื่อที่ได้รับผลกระทบ 
วิธีที่มีประสิทธิภาพรวมถึงการหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้
คอร์ติโคสเตอรอยด์พ่นจมูกเป็นการรักษาที่แนะนำสำหรับอาการเรื้อรัง 
โดยหากไม่ได้ผล ยังมีทางเลือกอื่นในการรักษา
การรักษารองรวมถึงยาต้านฮิสตามีน, ยาลดอาการคัดจมูก, โครโมลิน, 
ยาต้านลิวโคไตรอีน และการล้างจมูก

ยาต้านฮิสตามีนชนิดรับประทานเหมาะสำหรับใช้เป็นครั้งคราวกับอาการที่ไม่รุนแรงและเกิดขึ้นเป็นช่วงๆ
ปลอกหุ้มกันไรฝุ่น เครื่องกรองอากาศ และการหลีกเลี่ยงอาหารบางชนิดในวัยเด็ก ยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่ามีประสิทธิภาพ

 ยาต้านฮิสตามีน 
ยาต้านฮิสตามีนสามารถรับประทานหรือพ่นทางจมูกเพื่อควบคุมอาการต่างๆ เช่น จาม น้ำมูกไหล คัน และตาแดง
ควรรับประทานยาก่อนจะสัมผัสกับสารก่อภูมิแพ้ โดยเฉพาะภูมิแพ้แบบตามฤดูกาล
สำหรับยาพ่นจมูก เช่น สเปรย์พ่นจมูกอะเซลาสทีน จะเริ่มบรรเทาอาการได้ภายใน  จึงใช้ตามความจำเป็นได้
ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอของประสิทธิภาพยาต้านฮิสตามีนเพื่อต่อยอดยาสเตอรอยด์พ่นจมูกในการรักษาเด็กทั้งแบบเป็นๆ หายๆ และแบบต่อเนื่อง 
จึงควรพิจารณาผลข้างเคียงและค่าใช้จ่ายเพิ่มด้วย

ยาต้านฮิสตามีนชนิดหยอดตา เช่น อะเซลาสทีนและคีโตติเฟน ใช้รักษาเยื่อตาอักเสบ
ในขณะที่แบบพ่นจมูกมักใช้รักษาอาการจาม น้ำมูกไหล และคันจมูก

ยาต้านฮิสตามีนอาจมีผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ โดยเฉพาะความง่วงจากยาที่รับประทาน
ยารุ่นแรก เช่น ไดเฟนไฮดรามีน มักทำให้ง่วงนอน 
ในขณะที่ยารุ่นที่สองและสาม เช่น เฟกโซเฟนาดีน และลอราตาดีน มีโอกาสน้อยกว่า

ซูโดอีเฟดรีนมีข้อบ่งใช้สำหรับโรคเยื่อจมูกอักเสบเหตุหลอดเลือด (vasomotor rhinitis)
จะใช้เฉพาะเมื่อมีอาการคัดจมูก โดยสามารถใช้ร่วมกับยาต้านฮิสตามีนได้ 
ในสหรัฐอเมริกา ยาลดอาการคัดจมูกชนิดรับประทานที่มีซูโดอีเฟดรีน ต้องซื้อจากเภสัชกรเพื่อป้องกันการนำไปผลิต
ยาผสม เดสลอร์อาตาดีน+ซูโดอีเฟดรีนก็ใช้รักษาภาวะนี้ได้เช่นกัน

 สเตอรอยด์ 
คอร์ติโคสเตอรอยด์พ่นจมูกใช้ควบคุมอาการจาม น้ำมูกไหล คัน และคัดจมูก
มีประสิทธิภาพและปลอดภัย อาจใช้ได้ผลโดยไม่ต้องใช้ยาต้านฮิสตามีนชนิดรับประทานร่วมด้วย 
ยานี้ต้องใช้เวลาออกฤทธิ์หลายวัน จึงควรใช้ต่อเนื่องเป็นเวลาหลายสัปดาห์เพื่อให้ได้ผลเต็มที่

เมื่อ ค.ศ.2013 มีการศึกษาเปรียบเทียบประสิทธิภาพของยาพ่นจมูกโมเมทาโซนฟูโรเอต 
กับยาเม็ดเบตาเมทาโซนชนิดรับประทานในการรักษาเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ตามฤดูกาล
แล้วพบว่ายาทั้งสองชนิดให้ผลใกล้เคียงกันในการบรรเทาอาการทางจมูก

สเตอรอยด์ชนิดออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย เช่น ยาเม็ดเพรดนิโซน และยาฉีดเข้ากล้ามเนื้อ triamcinolone acetonide หรือยาฉีดกลูโคคอร์ติคอยด์ (เช่น เบตาเมทาโซน) 
มีประสิทธิภาพลดการอักเสบของเยื่อจมูก
แต่มีข้อจำกัดเพราะมีฤทธิ์สั้นและมีผลข้างเคียงจากการรักษาด้วยเป็นเวลานาน

 อื่นๆ 
วิธีการรักษาอันดับรองอื่นๆ รวมทั้งยาลดอาการคัดจมูก โครโมลิน ยาต้านลิวโคไตรอีน และการรักษาแบบไม่ใช้ยา เช่น การล้างจมูก
ยาลดคัดจมูกชนิดพ่น (ใช้เฉพาะที่) อาจช่วยบรรเทาอาการต่างๆ เช่น คัดจมูกได้ 
แต่ไม่ควรใช้เป็นเวลานาน เพราะการหยุดใช้ยาหลังการใช้เป็นเวลานานอาจทำให้กลับคัดจมูกอีกที่เรียกว่า เยื่อจมูกอักเสบจากยา (rhinitis medicamentosa)

สำหรับอาการที่เกิดในเวลากลางคืน คอร์ติโคสเตอรอยด์พ่นจมูกอาจใช้ร่วมกับ oxymetazoline ซึ่งเป็นยาประเภท adrenergic alpha-agonist หรืออะเซลาสทีนซึ่งเป็นยาต้านฮิสตามีนสำหรับพ่นจมูก โดยไม่เสี่ยงให้เกิดเยื่อจมูกอักเสบจากยา

การล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ คือการเทน้ำเกลือเข้าไปในรูจมูก อาจช่วยบรรเทาอาการได้ทั้งในผู้ใหญ่และเด็ก โดยไม่น่าจะมีผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์

 การบำบัดภูมิคุ้มกันด้วยสารก่อภูมิแพ้ 
การรักษาโรคภูมิแพ้ด้วยการฉีดวัคซีน หรือการขจัดภูมิไว 
(desensitization) คือการให้สารก่อภูมิแพ้ เพื่อให้ร่างกายชินต่อสารที่ปกติไม่เป็นอันตราย เช่น ละอองเกสร หรือไรฝุ่น จึงทำให้สามารถทนรับสารได้ในระยะยาว
เป็นการรักษาเพียงแบบเดียวที่เปลี่ยนกลไกของโรคได้

การบำบัดสามารถทำทางปากโดยเป็นยาเม็ดหรือยาหยดใต้ลิ้น หรือทางการฉีดใต้ผิวหนัง
การฉีดใต้ผิวหนังเป็นวิธีที่ใช้กันมากที่สุด และมีหลักฐานมากที่สุดซึ่งแสดงประสิทธิภาพ

 การแพทย์ทางเลือก 
สำหรับเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ยังไม่มีการแพทย์ทางเลือก/ผสมผสานใดที่ได้หลักฐานสนับสนุน
ประสิทธิภาพของการรักษาต่างๆ เช่น การฝังเข็ม หรือโฮมีโอพาธี ไม่มีหลักฐานสนับสนุน
มีหลักฐานบ้างว่า การฝังเข็มที่จุดเส้นประสาท sphenopalatine ganglion (อยู่ในแอ่ง Pterygopalatine fossa บนใบหน้า) มีผลสำหรับเยื่อจมูกอักเสบ แต่การทดลองก็ยังมีข้อจำกัด
โดยรวมแล้วคุณภาพหลักฐานของการแพทย์ผสมผสาน-ทางเลือกไม่ดีพอที่จะได้การแนะนำจากบัณฑิตยสถานโรคภูมิแพ้ โรคหืด และภูมิคุ้มกันวิทยาอเมริกัน ()

 ระบาดวิทยา 
เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เป็นภูมิแพ้ที่มีผลกระทบต่อคนจำนวนมากที่สุด
ในประเทศตะวันตก มีประชากรระหว่าง 10–30% ที่ได้รับผลกระทบในแต่ละปี
ส่วนในไทยมี 23–30%
พบมากที่สุดในคนอายุ 

 ประวัติ 
คำบรรยายโรคที่แม่นยำแรกสุดมาจากแพทย์ชาวเปอร์เชียในคริสต์ศตวรรษที่10 คือ แอบู แบกร์ แอล-รอซี 
เมื่อ ค.ศ.1859 แพทย์ชาวอังกฤษ ชาร์ลส์ แบล็คลีย์ ระบุว่าละอองเกสรพืชเป็นสาเหตุของโรค
เมื่อ ค.ศ.1906 แพทย์ชาวออสเตรีย เคลเมินส์ ฟ็อน เพียร์เค ได้ระบุกลไกของโรค
ความเชื่อมโยงกับฟางเกิดจากทฤษฎียุคแรกที่เข้าใจผิดว่ากลิ่นฟางใหม่เป็นสาเหตุของอาการ
แม้ว่ากลิ่นจะไม่เกี่ยวข้องโดยตรง แต่ความสัมพันธ์กับฟางนั้นมีมูล เพราะฤดูเก็บเกี่ยวฟางตรงกับฤดูที่มีละอองเกสรสูงสุด 
และการทำงานเก็บฟางทำให้ได้สัมผัสกับสารก่อภูมิแพ้มากขึ้น

 เชิงอรรถ 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 



 แหล่งข้อมูลอื่น 

หมวดหมู่:วิทยาโรคภูมิแพ้
หมวดหมู่:Steroid-responsive inflammatory conditions
หมวดหมู่:การอักเสบ
หมวดหมู่:สเตอรอยด์
หมวดหมู่:ภาวะภูมิไวเกินประเภทที่ 1