อำเภอเดชอุดม

เดชอุดม เป็นอำเภอขนาดใหญ่ของจังหวัดอุบลราชธานี ที่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน อำเภอเดชอุดม เดิมชื่อ "เมืองเดชอุดม ตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2388 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร ต่อมาในปี พ.ศ. 2455 ได้ยุบเมืองเดชอุดม และตั้งเป็นอำเภอเดชอุดม อำเภอเดชอุดมเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจ การศึกษา คมนาคม สังคมและวัฒนธรรมทางตอนใต้ของจังหวัดอุบลราชธานี

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเดชอุดมตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอวารินชำราบ อำเภอนาเยีย และอำเภอพิบูลมังสาหาร
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอบุณฑริก 
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอนาจะหลวย อำเภอน้ำยืน และอำเภอน้ำขุ่น
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอทุ่งศรีอุดม อำเภอเบญจลักษ์ อำเภอโนนคูณ (จังหวัดศรีสะเกษ) และอำเภอสำโรง

 ประวัติ 
พงศาวดารหัวเมืองมณฑลอีสาน ที่ หม่อมอมรวงษ์วิจิตร (ม.ร.ว.ปฐม คเนจร) เรียบเรียงปรากฏที่เกี่ยวข้องกับเมืองเดชอุดม ดังนี้

ในระหว่างนั้น หลวงธิเบศร์ หลวงมหาดไทย หลวงอภัย กรมการเมือง ศรีสะเกษ ร้องไม่สมัครที่จะทำราชการกับพระยาวิเศษภักดี เจ้าเมืองศรีสะเกษ เชื้อสายราชวงศ์เจ้าจารย์เเก้วhttps://sites.google.com/view/heir-of-sisaket/%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%94-%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%AA%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AA%E0%B8%9A%E0%B9%84%E0%B8%94?authuser=0 จึงอพยพครอบครัวไปอยู่บ้านโดมใหญ่ ซึ่งเป็นพรมแดนระหว่างเมืองจำปา ศักดิ์ เมืองอุบล เมืองขุขันธ์ เมืองศรีสะเกษ ต่อกันมีจำนวนเลข ฉกรรจ์ 606 คน สัมโนครัว 2,150 คน ครั้นวัน    ปี มะเส็ง สัปตศก จุลศักราช 1207 (พ.ศ. 2388) จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยก บ้านโดมใหญ่ขึ้นเป็นเมืองเดชอุดม ตั้งหลวงธิเบศร์ เป็นพระศรีสุระเจ้าเมือง ให้หลวงมหาดไทยเป็นอุปฮาด ให้หลวงอภัยเป็นราชวงศ์ ให้หลวงวิเศษเป็นราชบุตร รักษาราชการแขวง เมืองเดชอุดมทิศเหนือตั้งแต่ลำห้วยเท้าสารฝั่งใต้ ทิศตะวันตกตั้งแต่ลำห้วย เท้าสารไปถึงเชิงเขาเพียงลำน้ำซอง (ฤๅซอม) โอบตามเชิงเขาไปถึงโดมน้อย ทิศ ตะวันออกตั้งแต่ลำโดมน้อยฟากทิศตะวันตกไปจนถึงลำน้ำมูล คณะกรรมการเมืองก่อน นี้ประกอบด้วยเจ้าเมืองอุปฮาดราชบุตรแลราชวงศ์ เมื่อยุบเมืองมาเป็นอำเภอจึง เทียบตำแหน่งคล้ายคลึงกัน ดังนี้ เจ้าเมือง (นายอำเภอ) อุปฮาด (ปลัด ขวา) ราชวงศ์ (ปลัดซ้าย) และราชบุตร (สมุห์บัญชี) " 

เจ้าเมืองเดชอุดมนั้นมีตำแหน่งเป็นพระศรีสุระทุกคน พอถึงสมัยเปลี่ยนแปลง การปกครองเป็นระบอบเทศาภิบาล ร.ศ. 126 (พ.ศ. 2450) เมืองเดชอุดมขึ้นกับมณฑล อีสาน พระสุรเดชอุดมมาภิรักษ์ (ทองปัญญา) เป็นผู้ว่าราชการเมือง จึงแบ่ง เมืองเดชอุดมออกเป็น 3 อำเภอ คือ
 อำเภอปจิมเดชอุดม  ตั้งที่ว่าการที่บ้านเมืองเก่า (บ้านเมืองเก่า) ตำบลเมืองเดช อำเภอเดชอุดมในปัจจุบัน)
 อำเภอกลางเดชอุดม ตั้งที่ว่าการบ้านกลาง (บ้านกลาง ตำบลกลาง อำเภอเดชอุดมในปัจจุบัน)
 อำเภออุทัยเดชอุดม ตั้งที่ว่าการที่บ้านยางใหญ่ (บ้านยางใหญ่ ตำบลยาง อำเภอน้ำยืนในปัจจุบัน)

ต่อมาในปี พ.ศ. 2455 ให้ยุบเมืองเดชอุดม และอำเภอต่างๆ รวมเรียกว่า อำเภอ เดชอุดมขึ้นต่อจังหวัดศรีสะเกษ เพิ่งโอนมาขึ้นกับจังหวัดอุบลราชธานี ใน ปี พ.ศ. 2472 แรกเริ่มที่ว่าการอำเภอเดชอุดม ตั้งอยู่บ้านเมืองเก่าเป็น เมืองและอำเภอมาหลายปี บ้านเมืองเก่าพื้นที่ลุ่ม เวลาน้ำโดมไหลหลากมาจากทาง เหนือจะเกิดน้ำท่วมบ้านเรือนราษฎรอยู่เสมอและมักจะเกิดน้ำท่วมกะทันหัน บ่อยๆ บางครั้งราษฎรไม่รู้ตัว ในที่ว่าการอำเภอต้องขนหนังสือราชการไปเก็บ ไว้บนขื่อ

พระยาศรีธรรมศกราช (ปิ่ว บุนนาค) สมุหเทศาภิบาลมณฑลอุบลราชธานี เคยได้รับ เรื่องน้ำท่วมจากหนังสือราชการของเจ้าเมืองและนายอำเภอ และสั่งว่าควรจะย้าย ที่ว่าการอำเภอจากบ้านเมืองเก่าไปตั้งที่ใหม่ที่น้ำท่วมไม่ถึง นายอำเภอหลาย คนได้พยายามไปตั้งที่ว่าการใหม่หลายแห่งแต่ไม่สำเร็จ เพราะราษฎรไม่อยากย้าย จากที่เดิม จนกระทั่งในสมัยหลวงประชากรเกษม(เป้ย ส่งศรี) เป็นนายอำเภอสมุหเทศาภิบาล ได้สั่งการพยายามย้ายให้ได้ 
หลวงประชากรเกษมจึงปรึกษาข้าราชการ ราษฎร พ่อค้า ประชาชนทั้งหลายเห็นว่า บริเวณ "โนนขามป้อม" เป็นที่สูงน้ำท่าบริบูรณ์เหมาะสมที่จะเป็นที่ว่าการ อำเภอ จึงได้ทำพิธีย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งที่โนนขามป้อม ในวันที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2464 เวลา 10.45 น. โดยมีขบวนแห่อัญเชิญพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 6 ผู้ร่วมขบวนแห่มีข้าราชการ พ่อค้า ประชาชน นักเรียน ประมาณ 100 คนเศษ ขบวนถึงที่ว่าการอำเภอหลังใหม่ (อาคารชั่วคราว) เวลา 11.00 น. (อันเป็นที่ตั้งที่ว่าการอำเภอในปัจจุบัน)

 วันที่ 28 กรกฎาคม 2455 เลิกและยุบอำเภอต่างๆ ในมณฑลอุบล (1,2,3) แจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เลิกและยุบอำเภอต่างๆ ในมณฑลอุบลลงเป็นกิ่งอำเภอ
(1) ยกเลิกอำเภอโดมประดิษฐ์ อำเภอกลางเดช อำเภออุไทยเดช ไปรวมเข้ากับอำเภอเดชอุดม
(2) ยุบอำเภอบัวบุณฑริก ลงเป็นกิ่งอำเภอ ไปขึ้นกับอำเภอเดชอุดม และเรียกว่า กิ่งอำเภอบัวบุณฑริก
(3) เปลี่ยนชื่ออำเภอปจิมเดชอุดม เป็น อำเภอเดชอุดม
วันที่ 23 ธันวาคม 2471 ประกาศโอนอำเภอเดชอุดม และกิ่งอำเภอโพนงาม จังหวัดขุขันธ์ ไปขึ้นกับจังหวัดอุบลราชธานี และให้กิ่งอำเภอโพนงาม มาขึ้นกับอำเภอเดชอุดมประกาศ โอนอำเภอเดชอุดมและกิ่งอำเภอโพนงามจังหวัดขุขันธ์ไปขึ้นจังหวัดอุบลราชธานี
วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลนาเยีย แยกออกจากตำบลนาส่วง ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งตำบลในจังหวัดต่างๆ
 วันที่ 15 ตุลาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลเมืองเดช ในท้องที่บางส่วนของตำบลเมืองเดชประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลเมืองเดช อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลบุณฑริก ในท้องที่บางส่วนของตำบลโพนงามประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลบุณฑริก กิ่งอำเภอบุณฑริก อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 17 ธันวาคม 2500 ตั้งตำบลกุดประทาย แยกออกจากตำบลเมืองเดชประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอมลาไสย จังหวัดกาฬสินธุ์, อำเภอเมืองขอนแก่น และกิ่งอำเภอกระนวน อำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น, อำเภอเมืองชัยภูมิ และอำเภอบำเหน็จณรงค์ จังหวัดชัยภูมิ, อำเภอเชียงคำ จังหวัดเชียงราย, อำเภอตลิ่งชัน จังหวัดธนบุรี, อำเภอศรีสงคราม จังหวัดนครพนม, อำเภอกบรรพตพิสัย จังหวัดนครสวรรค์, อำเภอลำปลายมาศ และกิ่งอำเภอกระสัง อำเภอเมืองบุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์, อำเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก, อำเภอเมืองเพชรบูรณ์ จังหวัดเพชรบูรณ์,อำเภอเมืองร้อยเอ็ด อำเภอพนมไพร และอำเภอาจสามารถ จังหวัดร้อยเอ็ด อำเภอสังขะ และอำเภอศรีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์, อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี, อำเภอพิบูลย์มังสาหาร และอำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 22 กรกฎาคม 2501 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอบุณฑริก อำเภอเดชอุดม เป็น อำเภอบุณฑริก พระราชกฤษฎีกาจัดตั้งอำเภอกระสัง อำเภอกระนวน อำเภอบางกอกใหญ่ อำเภอขุนหาร อำเภอพนา อำเภอปากช่อง อำเภอวังเหนือ อำเภอวังชิ้น อำเภอแม่ทา อำเภอหนองหมู อำเภอสระแก้ว อำเภออมก๋อย อำเภอบางซ้าย อำเภอทับสะแก อำเภอบุณฑริก อำเภอลานสะกา อำเภอจอมบึง อำเภอท่ายาง อำเภอสามเงา อำเภอฟากท่า อำเภอบ้านเขว้า อำเภอชานุมาน อำเภอแม่พริก อำเภอท่าสองยาง อำเภอสะเมิง อำเภอหนองแขม และอำเภอพระแสง พ.ศ. ๒๕๐๑
 วันที่ 23 พฤษภาคม 2504 ตั้งตำบลทุ่งเทิง แยกออกจากตำบลสมสะอาด และตำบลแก้งประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเดชอุดม อำเภอตระการพืชผล และอำเภอเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 29 ตุลาคม 2506 จัดตั้งสุขาภิบาลนาส่วง ในท้องที่บางส่วนของตำบลนาส่วงประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลนาส่วง อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 13 กันยายน 2509 ตั้งตำบลนาเจริญ แยกออกจากตำบลเมืองเดช ตำบลทุ่งเทิง ตำบลสมสะอาด และตำบลนาส่วงประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบล ในท้องที่อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 25 มีนาคม 2512 แยกพื้นที่ตำบลโซง ตำบลตาเกา ตำบลยาง และตำบลโดมประดิษฐ์ มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอน้ำยืน ขึ้นกับอำเภอเดชอุดม ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งท้องที่ตั้งเป็นกิ่งอำเภอ
 วันที่ 29 กรกฎาคม 2512 ตั้งตำบลหนองอ้ม แยกออกจากตำบลทุ่งเทิงประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเดชอุดม อำเภอบุณฑริก อำเภอตระการพืชผล อำเภอพิบูลมังสาหาร อำเภอกุดชุม อำเภอยโสธร และอำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 3 ตุลาคม 2515 ตั้งตำบลพรสวรรค์ แยกออกจากตำบลตบหู และตำบลนาจะหลวยประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบล ในท้องที่อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2516 แยกพื้นที่ตำบลนาจะหลวย ตำบลพรสวรรค์ และตำบลโนนสมบูรณ์ อำเภอเดชอุดม มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอนาจะหลวย ขึ้นกับอำเภอเดชอุดม ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งท้องที่อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี ตั้งเป็นกิ่งอำเภอนาจะหลวย
 วันที่ 29 พฤษภาคม 2516 จัดตั้งสุขาภิบาลน้ำยืน ในท้องที่บางส่วนของตำบลโซงประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลน้ำยืน กิ่งอำเภอน้ำยืน อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 28 มีนาคม 2517 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอน้ำยืน อำเภอเดชอุดม เป็น อำเภอน้ำยืน พระราชกฤษฎีกาตั้งอำเภอเขาวง อำเภอเชียงม่วน อำเภอดอนตาล อำเภอชาติตระการ อำเภอภูเรือ อำเภอเคียนซา อำเภอน้ำโสม อำเภอหนองวัวซอ และอำเภอน้ำยืน พ.ศ. ๒๕๑๗
 วันที่ 23 ธันวาคม 2517 จัดตั้งนิคมสร้างตนเอง ในท้องที่อำเภอเดชอุดมพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งนิคมสร้างตนเอง ในท้องที่อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี พ.ศ. ๒๕๑๗
 วันที่ 9 พฤศจิกายน 2519 ตั้งตำบลท่าโพธิ์ศรี แยกออกจากตำบลเมืองเดช และตำบลกลางประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 12 เมษายน 2520 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอนาจะหลวย อำเภอเดชอุดม เป็น อำเภอนาจะหลวย พระราชกฤษฎีกาตั้งอำเภอปลายพระยา อำเภอห้วยเม็ก อำเภอละแม อำเภอแม่จริม อำเภอหนองกี่ อำเภอโคกปีบ อำเภอเกาะพะงัน อำเภอสนม อำเภอโซ่พิสัย อำเภอโนนสะอาด และอำเภอนาจะหลวย พ.ศ. ๒๕๒๐
 วันที่ 19 กรกฎาคม 2520 ตั้งตำบลนาเรือง แยกออกจากตำบลเมืองเดช และตำบลนาเยียประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเดชอุดม และอำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 13 มีนาคม 2522 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลเมืองเดช เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่นประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลเมืองเดช อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 23 ตุลาคม 2522 ตั้งตำบลบัวงาม แยกออกจากตำบลกลางประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอบุณฑริก อำเภอนาจะหลวย อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 4 ธันวาคม 2522 ตั้งตำบลนาเกษม แยกออกจากตำบลแก้งประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเดชอุดม กิ่งอำเภอตาลสุม อำเภอพิบูลมังสาหาร จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 7 กรกฎาคม 2524 ตั้งตำบลคำครั่ง แยกออกจากตำบลกุดประทายประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนเขตตำบลในท้องที่อำเภอวารินชำราบ อำเภอเดชอุดม กิ่งอำเภอตาลสุม อำเภอพิบูลมังสาหาร จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 9 สิงหาคม 2526 ตั้งตำบลนากระแซง แยกออกจากตำบลนาเจริญประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเดชอุดม อำเภอกุดข้าวปุ้น จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 25 พฤศจิกายน 2528 ตั้งตำบลกุดเรือ แยกออกจากตำบลแก้งประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอม่วงสามสิบ อำเภออำนาจเจริญ อำเภอเดชอุดม อำเภอบุณฑริก อำเภอพิบูลมังสาหาร และกิ่งอำเภอโพธิ์ไทร อำเภอเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 12 ธันวาคม 2529 ตั้งตำบลโพนงาม แยกออกจากตำบลเมืองเดช ตั้งตำบลนาดี แยกออกจากตำบลนาเยียประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเขมราฐ อำเภอเดชอุดม และกิ่งอำเภอสำโรง จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 21 ตุลาคม 2531 ตั้งตำบลป่าโมง แยกออกจากตำบลนาส่วงประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอน้ำยืน อำเภอนาจะหลวย อำเภอเดชอุดม อำเภอตระการพืชผล และอำเภออำนาจเจริญ จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 2 พฤษภาคม 2532 จัดตั้งสุขาภิบาลนาเยีย ในท้องที่บางส่วนของตำบลนาเยียประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลนาเยีย อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 1 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลโคกชำแระ แยกออกจากตำบลหนองอ้มประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและกำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอเดชอุดมและอำเภอโพธิ์ไทร จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 22 เมษายน 2535 แยกพื้นที่ตำบลหนองอ้ม ตำบลกุดเรือ ตำบลนาเกษม ตำบลทุ่งเทิง และตำบลโคกชำแระ อำเภอเดชอุดม มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอทุ่งศรีอุดม ขึ้นกับอำเภอเดชอุดม ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งเขตท้องที่อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี ตั้งเป็นกิ่งอำเภอทุ่งศรีอุดม
 วันที่ 13 พฤศจิกายน 2535 ตั้งตำบลนาห่อม แยกออกจากตำบลทุ่งเทิงประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและกำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอพิบูลมังสาหาร อำเภอวารินชำราบ และกิ่งอำเภอทุ่งศรีอุดม อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 28 มกราคม 2536 ตั้งตำบลโนนสมบูรณ์ แยกออกจากตำบลแก้งประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและกำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอชานุมาน อำเภอเดชอุดม อำเภอน้ำยืน และอำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 8 มิถุนายน 2536 โอนพื้นที่ตำบลทุ่งเทิง กิ่งอำเภอทุ่งศรีอุดม ไปขึ้นกับ อำเภอเดชอุดม ดังเดิม ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตกิ่งอำเภอทุ่งศรีอุดม อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี และแยกพื้นที่ตำบลนาเยีย ตำบลนาดี และตำบลนาเรือง อำเภอเดชอุดม มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอนาเยีย ขึ้นกับอำเภอเดชอุดม ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งเขตท้องที่อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี ตั้งเป็นกิ่งอำเภอนาเยีย
 วันที่ 5 พฤษภาคม 2537 จัดตั้งสุขาภิบาลบัวงาม ในท้องที่บางส่วนของตำบลบัวงามประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลบัวงาม อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
 วันที่ 25 ตุลาคม 2538 จัดตั้งศาลจังหวัดเดชอุดมพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลจังหวัดที่อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี พ.ศ. ๒๕๓๘
 วันที่ 26 กันยายน 2540 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอทุ่งศรีอุดม อำเภอเดชอุดม เป็น อำเภอทุ่งศรีอุดม พระราชกฤษฎีกาตั้งอำเภอหนองปรือ อำเภอห้วยกระเจา อำเภอทรายทองวัฒนา อำเภอปางศิลาทอง อำเภอเนินสง่า อำเภอนาทม อำเภอพระพรหม อำเภอแม่วงก์ อำเภอสองแคว อำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์ อำเภอไทยเจริญ อำเภอกาบัง อำเภอพยุห์ อำเภอเมืองจันทร์ อำเภอภูพาน อำเภอคลองหอยโข่ง อำเภอเขาฉกรรจ์ อำเภอนาวัง อำเภอพิบูลย์รักษ์ และอำเภอทุ่งศรีอุดม พ.ศ. ๒๕๔๐ 
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลเมืองเดช สุขาภิบาลนาส่วง สุขาภิบาลนาเยีย และสุขาภิบาลบัวงาม เป็นเทศบาลตำบลเมืองเดช เทศบาลตำบลนาส่วง เทศบาลตำบลนาเยีย และเทศบาลตำบลบัวงาม ตามลำดับ
 วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอนาเยีย อำเภอเดชอุดม เป็น อำเภอนาเยีย พระราชกฤษฎีกาตั้งอำเภอฆ้องชัย อำเภอดอนจาน อำเภอนาคู อำเภอสามชัย อำเภอโกสัมพีนคร อำเภอบึงสามัคคี อำเภอโคกโพธิ์ไชย อำเภอซำสูง อำเภอโนนศิลา อำเภอบ้านแฮด อำเภอเวียงเก่า อำเภอหนองนาคำ อำเภอเขาคิชฌกูฏ อำเภอคลองเขื่อน อำเภอเกาะจันทร์ อำเภอเนินขาม อำเภอหนองมะโมง อำเภอซับใหญ่ อำเภอดอยหลวง อำเภอเวียงเชียงรุ้ง อำเภอดอยหล่อ อำเภอแม่ออน อำเภอหาดสำราญ อำเภอเกาะกูด อำเภอเกาะช้าง อำเภอวังเจ้า อำเภอวังยาง อำเภอเทพารักษ์ อำเภอบัวลาย อำเภอพระทองคำ อำเภอเมืองยาง อำเภอลำทะเมนชัย อำเภอสีดา อำเภอช้างกลาง อำเภอนบพิตำ อำเภอชุมตาบง อำเภอแม่เปิน อำเภอภูเพียง อำเภอแคนดง อำเภอบ้านด่าน อำเภอสามร้อยยอด อำเภอภูกามยาว อำเภอภูซาง อำเภอศรีนครินทร์ อำเภอดงเจริญ อำเภอบึงนาราง อำเภอสากเหล็ก อำเภอกุดรัง อำเภอชื่นชม อำเภอเชียงขวัญ อำเภอทุ่งเขาหลวง อำเภอหนองฮี อำเภอสุขสำราญ อำเภอเขาชะเมา อำเภอนิคมพัฒนา อำเภอบ้านคา อำเภอเวียงหนองล่อง อำเภอหนองหิน อำเภอเอราวัณ อำเภอโพธิ์ศรีสุวรรณ อำเภอศิลาลาด อำเภอมะนัง อำเภอบางเสาธง อำเภอโคกสูง อำเภอวังสมบูรณ์ อำเภอวิภาวดี อำเภอเขวาสินรินทร์ อำเภอโนนนารายณ์ อำเภอพนมดงรัก อำเภอศรีณรงค์ อำเภอเฝ้าไร่ อำเภอโพธิ์ตาก อำเภอรัตนวาปี อำเภอสระใคร อำเภอกู่แก้ว อำเภอประจักษ์ศิลปาคม อำเภอนาตาล อำเภอนาเยีย อำเภอน้ำขุ่น อำเภอสว่างวีระวงศ์ และอำเภอเหล่าเสือโก้ก พ.ศ. ๒๕๕๐
 วันที่ 28 ธันวาคม 2550 ยกฐานะจากเทศบาลตำบลเมืองเดช เป็นเทศบาลเมืองเมืองเดชประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงฐานะเทศบาลตำบลเมืองเดช อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี เป็นเทศบาลเมืองเมืองเดช
 วันที่ 16 กรกฎาคม 2551 เปลี่ยนชื่อจากเทศบาลเมืองเมืองเดช เป็นเทศบาลเมืองเดชอุดม

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเดชอุดมแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 16 ตำบล 240 หมู่บ้าน ได้แก่
+ ตำบลในอำเภอเดชอุดมลำดับที่ตำบลอักษรโรมันหมู่บ้าน1.เมืองเดชMueang Det31 หมู่บ้าน2.นาส่วงNa Suang12 หมู่บ้าน3.นาเจริญNa Charoen11 หมู่บ้าน4.ทุ่งเทิงThung Thoeng15 หมู่บ้าน5.สมสะอาดSom Sa-at13 หมู่บ้าน6.กุดประทายKut Prathai21 หมู่บ้าน7.ตบหูTop Hu22 หมู่บ้าน8.กลางKlang18 หมู่บ้าน9.แก้งKaeng11 หมู่บ้าน10.ท่าโพธิ์ศรีTha Pho Si11 หมู่บ้าน11.บัวงามBua Ngam18 หมู่บ้าน12.คำครั่งKham Khrang10 หมู่บ้าน13.นากระแซงNa Krasaeng16 หมู่บ้าน14.โพนงามPhon Ngam13 หมู่บ้าน15.ป่าโมงPa Mong10 หมู่บ้าน16.โนนสมบูรณ์Non Sombun9 หมู่บ้าน

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเดชอุดมประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 19 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลเมืองเดชอุดม ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเมืองเดช
 เทศบาลตำบลนาส่วง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลนาส่วง
 เทศบาลตำบลบัวงาม ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบัวงาม
 เทศบาลตำบลกุดประทาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกุดประทายทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลโพนงาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพนงามทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองเดช ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองเดช (นอกเขตเทศบาลเมืองเดชอุดม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาส่วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาส่วง (นอกเขตเทศบาลตำบลนาส่วง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาเจริญ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาเจริญทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งเทิง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งเทิงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสมสะอาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสมสะอาดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลตบหู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตบหูทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลกลาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกลางทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลแก้ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแก้งทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าโพธิ์ศรี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าโพธิ์ศรีทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบัวงาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบัวงาม (นอกเขตเทศบาลตำบลบัวงาม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลคำครั่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคำครั่งทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนากระแซง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนากระแซงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลป่าโมง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่าโมงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโนนสมบูรณ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนสมบูรณ์ทั้งตำบล

 สถาบันการศึกษา 
 โรงเรียนประถมศึกษา สพฐ. 
 โรงเรียนบ้านหนองแสง
 โรงเรียนอนุบาลนาคสมุทรเดชอุดม
 โรงเรียนดำรงสินอุทิศ
 โรงเรียน ชุมชนบ้านหนองยาว  (เคยมีการเปิดสอนในระดับมัธยมศึกษาปีที่ 6 )
 โรงเรียน นิคมสร้างตนเองลำโดมใหญ่
 โรงเรียน บ้านโนนสว่าง
โรงเรียน บ้านนานวล
โรงเรียน บ้านกลาง (เปิดสอนถึงระดับมัธยมศึกษาปีที่ 3 )
โรงเรียนบ้านเม็กใหญ่ (เปิดสอนถึงระดับมัธยมศึกษาปีที่ 3 )
โรงเรียนบ้านหมากมาย (เปิดสอนถึงระดับมัธยมศึกษาปีที่ 3 )
โรงเรียนบ้านแขมเจริญ (เปิดสอนถึงระดับมัธยมศึกษาปีที่ 3 )
โรงเรียนบ้านม่วงนาดี (เปิดสอนถึงระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 )

 โรงเรียนมัธยมศึกษา สพฐ. 
 โรงเรียนเดชอุดม
 โรงเรียนท่าโพธิ์ศรีพิทยา
 โรงเรียนทุ่งเทิงยิ่งวัฒนา 
 โรงเรียนนากระแซงศึกษา
 โรงเรียนบัวงามวิทยา
 โรงเรียนนาส่วงวิทยา

 วิทยาลัย 
 วิทยาลัยเทคนิคเดชอุดม

 อ้างอิง 

ดชอุดม
หมวดหมู่:อำเภอเดชอุดม