พระเจ้าเลนเต้

พระเจ้าเลนเต้("เหตุทั้งนี้เพราะพระเจ้าฮั่นเต้ หาพระราชบุตรมิได้ ขอเลนเต้มาเลี้ยง จนเลนเต้ได้เสวยราชย์มีพระราชบุตรสององค์ ชื่อหองจูเปียนหนึ่ง หองจูเหียบหนึ่ง แลเมืองพระเจ้าเลนเต้เสวยราชย์นั้น มิได้ตั้งอยู่ในโบราณราชประเพณี แลมิได้คบหาคนสัตย์ธรรม เชื่อถือแต่คนอันเปนอาสัตย์ ประพฤติแต่ตามอำเภอใจแห่งพระองค์เสียราชประเพณีไป")  เทียบกับ (推其致亂之由，殆始於桓、靈二帝。桓帝禁錮善類，崇信宦官。及桓帝崩，靈帝即位，大將軍竇武、太傅陳蕃，共相輔佐。) สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ตอนที่ 1. (ค.ศ. 156/157 – 13 พฤษภาคม ค.ศ. 189) หรือ จักรพรรดิฮั่นหลิงตี้ () พระนามส่วนพระองค์ เล่าเหี้ยน("พระเจ้าฮวนเต้เสวยราชสมบัติบำรุงราษฎรหัวเมืองอยู่เย็นเป็นสุขมาถึงยี่สิบเอ็ดปี พระชันษาสามสิบหกปีเสด็จสู่สวรรคต พระมเหสีหาพระราชบุตรมิได้ ครั้นทำการฝังพระศพแล้ว จึงประชุมขุนนางพร้อมกันเชิญเล่าเหี้ยนเชื้อพระวงศ์พระชันษาสิบสองปีมามอบราชสมบัติ ถวายพระนามพระเจ้าเลนเต้")  หรือในภาษาจีนกลางเรียกว่า หลิว หง () เป็นจักรพรรดิลำดับที่ 12 ของราชวงศ์ฮั่นตะวันออก พระองค์ยังเป็นจักรพรรดิพระองค์สุดท้ายของราชวงศ์ฮั่นตะวันออกที่สามารถใช้พระราชอำนาจอย่างแท้จริงในรัชสมัยของพระองค์ พระองค์เป็นพระโอรสของผู้ดำรงฐานันดรศักดิ์เฮา (侯 โหว) ระดับล่างผู้สืบเชื้อสายโดยตรงจากพระเจ้าเจียงเต้ (漢章帝 ฮั่นจางตี้; จักรพรรดิราชวงศ์ฮั่นตะวันออกลำดับที่ 3) เล่าเหี้ยนทรงได้รับเลือกให้ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 168 ขณะมีพระชนมายุ 12 พรรษาหลังการสวรรคตของพระเจ้าหวนเต้ (漢桓帝 ฮั่นหฺวานตี้) จักรพรรดิองค์ก่อนหน้าที่ไม่มีพระโอรสสืบราชบัลลังก์ พระเจ้าเลนเต้ทรงครองราชย์เป็นเวลาประมาณ 21 ปีจนกระทั่งสวรรคตในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 189 

ในรัชสมัยของพระเจ้าเลนเต้ เหล่าขันทีทุจริตเข้าครอบงำราชสำนักของราชวงศ์ฮั่นตะวันออกอีกครั้งเช่นเดียวกับรัชสมัยของจักรพรรดิองค์ก่อน เตียวเหยียง (張讓 จาง ร่าง) ผู้นำของขันทีกลุ่มสิบเสียงสี (十常侍 ฉือฉางชื่อ) สามารถครอบงำการปกครองของราชสำนักได้สำเร็จหลังเอาชนะกลุ่มขุนนางที่นำโดยเตาบู (竇武 โต้ว อู่) ผู้เป็นบิดาของจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยว (竇妙) และตันผวน (陳蕃 เฉิน ฝาน) ผู้เป็นขุนนางและบัณฑิตลัทธิขงจื๊อในเดือนตุลาคม ค.ศ. 168 หลังพระเจ้าเลนเต้ทรงเข้าสู่วัยผู้ใหญ่แล้ว พระองค์ทรงไม่สนพระทัยในด้านราชการแผ่นดินและโปรดการหลงระเริงกับสตรีและการใช้ชีวิตอย่างหรูหราฟุ่มเฟือย ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น ขุนนนางที่ทุจริตในราชสำนักราชวงศ์ฮั่นก็เรียกเก็บภาษีจากชาวนาอย่างหนัก พระองค์กลับทรงทำให้สถานการณ์เลวร้ายยิ่งขึ้นโดยนำระบบการซื้อขายตำแหน่งทางราชการด้วยเงินมาใช้ ซึ่งการกระทำเช่นนี้ได้สร้างความเสียหายอย่างร้ายแรงแก่ระบบราชการของราชวงศ์ฮั่นและนำไปสู่การฉ้อราษฎร์บังหลวงอย่างแพร่หลาย ความไม่พอใจของราษฎรต่อราชสำนักราชวงศ์ฮั่นที่เพิ่มมากขึ้นได้นำไปสู่การเกิดกบฏโพกผ้าเหลืองที่นำโดยกลุ่มชาวนาในช่วงต้น ค.ศ. 184

รัชสมัยของพระเจ้าเลนเต้ทำให้ราชวงศ์ฮั่นตะวันออกอ่อนแอจนใกล้จะล่มสลาย หลังพระองค์สวรรคต จักรวรรดิของราชวงศ์ฮั่นก็แตกแยกท่ามกลางความวุ่นวายในช่วงหลายทศวรรษถัดมาเพราะขุนศึกตามภูมิภาคต่าง ๆ ต่างก็ต่อสู้เพื่อชิงอำนาจและความเป็นใหญ่ (ดู ปลายราชวงศ์ฮั่น) ราชวงศ์ฮั่นสิ้นสุดในช่วงปลาย ค.ศ. 220 เมื่อพระเจ้าเหี้ยนเต้ (漢獻帝 ฮั่นเซี่ยนตี้) ผู้เป็นพระโอรสของพระเจ้าเลนเต้สละราชบัลลังก์ อันเป็นเหตุการณ์ที่นำไปสู่การเริ่มต้นของยุคสามก๊กของจีน

 ภูมิหลังครอบครัวและการขึ้นครองราชย์ 

เล่าเหี้ยนได้สิบทอดฐานันดรศักดิ์เตงเฮาแห่งเจี่ยตู๋ (解瀆亭侯 เจี่ยตู๋ถิงโหว) ในยุคราชวงศ์ฮั่น ฐานันดรศักดิ์เตงเฮา (亭侯 ถิงโหว) หรือเฮา (侯 โหว) ระดับหมู่บ้านมักมีศักดินาเพียงหมู่บ้านเดียว หรือในบางกรณีที่พบได้น้อยอาจมีศักดินา 2 หรือ 3 หมู่บ้าน เล่าเหี้ยนเป็นรุ่นที่ 3 ในเชื้อสายที่ได้ฐานันดรศักดิ์นี้ บิดาของเล่าเหี้ยนคือหลิว ฉาง (劉萇) และปู่ของเล่าเหี้ยนคือหลิว ชู (劉淑) ก็เคยมีฐานันดรศักดิ์เป็นเตงเฮาแห่งเจี่ยตู๋ ส่วนทวดของเล่าเหี้ยนคือหลิว ไค (劉開) มีฐานันศักดิ์เป็นอ๋องเซี่ยวแห่งโฮกั้น (河間孝王 เหอเจียนเซี่ยวหวาง) และเป็นพระโอรสองค์ที่ 3 ของพระเจ้าเจียงเต้ (漢章帝 ฮั่นจางตี้) จักรพรรดิลำดับที่ 3 ของราชวงศ์ฮั่นตะวันออก มารดาของเล่าเหี้ยนมีชื่อสกุลว่าตัง (董 ต่ง) ซึ่งภายหลังคือตังไทฮอ (董太后 ต่งไท่โฮ่ว) เป็นภรรยาหลวงของหลิว ฉาง 

เมื่อพระเจ้าหวนเต้ (漢桓帝 ฮั่นหฺวานตี้) สวรรคตเมื่อวันที่ 25 มกราคม ค.ศ. 168 โดยไม่มีพระโอรสสืบราชบัลลังก์ จักรพรรดินีโต้ว เมี่ยว (竇妙) พระมเหสีของพระองค์ได้ขึ้นเป็นไทเฮา (太后 ไท่โฮ่ว) หรือจักรพรรดินีพันปีหลวง พระองค์ทรงตรวจสอบพงศาวลีของราชตระกูลเพื่อเลือกผู้สืบราชบัลลังก์เป็นจักรพรรดิองค์ถัดไป หลิว ชู (劉儵) ผู้ช่วยของพระองค์ทูลเสนอชื่อเล่าเหี้ยนผู้เป็นเตงเฮาแห่งเจี่ยตู๋ด้วยเหตุผลที่ไม่ปรากฏแน่ชัด จักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวทรงปรึกษากับเตาบู (竇武 โต้ว อู่) ผู้เป็นบิดาของพระองค์และตันผวน (陳蕃 เฉิน ฝาน) ผู้เป็นขุนนางและบัณฑิตลัทธิขงจื๊อ แล้วจึงตัดสินพระทัยตั้งให้เล่าเหี้ยนวัย 12 ปีขึ้นครองราชย์เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 168 ตัวจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวทรงได้บริหารราชการแผ่นดินต่อไปในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ เล่าเหี้ยนหรือพระเจ้าเลนเต้ที่เพิ่งขึ้นครองราชย์ทรงพระราชทานสมัญญานามแก่พระอัยกา พระอัยกี และพระบิดาผู้ล่วงลับ แต่งตั้งย้อนหลังให้เป็นจักรพรรดิและจักรพรรดินี ส่วนพระมารดาของพระองค์ที่มีชื่อสกุลตังยังไม่ได้ขึ้นเป็นไทเฮา (จักรพรรดินีพันปีหลวง) แต่ได้รับตำแหน่งเป็นท่านหญิงแทน

 รัชสมัยช่วงต้น 
เตาบูและตันผวนซึ่งขึ้นเป็นขุนนางคนสำคัญในราชสำนักได้พยายามจะกวาดล้างกลุ่มขันที ภายหลังเมื่อ ค.ศ. 168 ทั้งสองถึงกับเสนอให้กำจัดขันทีผู้ทรงอิทธิพลทั้งหมด แต่จักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวทรงปฏิเสธข้อเสนอ อย่างไรก็ตาม บทสนทนาเกี่ยวกับแผนการนี้รั่วไหล เหล่าขันทีจึงลักพาตัวจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวและกักบริเวณพระเจ้าเลนเต้ (หลังทูลโน้มน้าวพระองค์ว่าเพื่อเป็นการถวายการอารักขา) จากนั้นจึงจับกุมและประหารชีวิตตันผวน ด้านเตาบูพยายามต้านทานแต่ท้ายที่สุดก็พ่ายแพ้และถูกบีบให้ฆ่าตัวตาย ตระกูลเตา (竇 โต้ว) ถูกสังหารหมู่ เหล่าขันทีผู้มีอำนาจนำโดยเทาเจียด  (曹節 เฉา เจี๋ย) และหวาง ฝู่ (王甫) ขึ้นเป็นบุคคลที่ทรงอิทธิพลที่สุดในราชสำนัก

หลังการล่มจมของตระกูลเตา ต่อมาเมื่อ ค.ศ. 169 พระเจ้าเลนเต้ทรงเลื่อนให้พระมารดาขึ้นดำรงตำแหน่งไทเฮา แม้ว่ายังทรงยกย่องจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวที่เวลานี้ถูกกักบริเวณให้ยังอยู่ในฐานะไทเฮาด้วยเช่นกัน สมาชิกตระกูลตังเริ่มเข้ามามีตำแหน่งในราชสำนักแต่ไม่มีอิทธิพลมากนัก ต่อมาในปีเดียวกันนั้น เหล่าขันทีทูลยุยงพระเจ้าเลนเต้ว่าเหล่า "พลพรรค" (黨人 ต่างเหริน; หมายถึงเหล่าข้าราชการที่เป็นบัณฑิตในลัทธิขงจื๊อและเหล่าผู้สนับสนุน) กำลังวางแผนต่อต้านพระองค์ พลพรรคจำนวนมากจึงถูกจับกุมและถูกสังหาร ส่วนคนอื่น ๆ ก็ถูกเพิกถอนสิทธิ์การรับราชการโดยสมบูรณ์ เหตุการณ์นี้เป็นที่รู้จักในทางประวัติศาสตร์ในคำเรียกว่าวิบัติการกีดกันพลพรรคครั้งที่สอง

จักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวสิ้นพระชนม์เมื่อ ค.ศ. 172 แม้ว่ามีการเสนอจากเหล่าขันทีให้ฝังพระศพของพระองค์ในฐานะพระสนมและไม่ให้ทรงรับเกียรติในฐานะพระมเหสีของพระเจ้าหวนเต้ แต่พระเจ้าเลนต้ก็โปรดให้ฝังพระศพอย่างสมเกียรติไทเฮาในสุสานของพระเจ้าหวนเต้ หลังการสิ้นพระชนม์ของจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยว มีคนร้ายมาเขียนข้อความที่ประตูพระราชวังว่า "ทุกสิ่งในใต้ฟ้าตกอยู่ในความวุ่นวาย เทา (เจียด) และหวาง (ฝู่) ปลงพระชนม์ไทเฮา ขุนนางคนสำคัญรู้เพียงวิธีการเป็นขุนนางและไร้คำพูดสัตย์ซื่อจะเอื้อนเอ่ย"

เหล่าขันทีที่ขุ่นเคืองสั่งให้มีการไต่สวน นำไปสู่การจับกุมคนมากกว่า 1,000 คน แต่ก็ไม่พบข้อสรุปใด ๆ ในปีนั้น เหล่าขันทียังกล่าวหาเท็จต่อหลิว คุย (劉悝) อ๋องแห่งปุดไฮ (勃海王 ปั๋วไห่หวาง) ผู้เป็นพระอนุชาของพระเจ้าหวนเต้ในข้อหากบฏ และบีบให้พระองค์กระทำอัตวินิบาตกรรม สมาชิกในพระตำหนักของพระองค์ทั้งหมดรวมถึงพระชายา พระสนม พระราชบุตร ผู้ช่วยและข้าราชการประจำราชรัฐล้วนถูกจับกุมและถูกประหารชีวิต เมื่อราชสำนักของราชวงศ์ฮั่นมีการฉ้อราษฎร์บังหลวงเพิ่มขึ้น ราษฎรก็รับภาระภาษีที่หนักขึ้น เมื่อพระเจ้าเลนต้ทรงเจริญวัยขึ้น พระองค์ไม่เพียงไม่ทรงแก้ไขใด ๆ แต่ยังทรงเพิกเฉยต่อการฉ้อราษฎร์บังหลวงของเหล่าขันทีเป็นส่วนใหญ่ ความพ่ายแพ้ครั้งใหญ่ของทัพราชวงศ์ฮั่นต่อชนเผ่าเซียนเปย์ (鮮卑) เมื่อ ค.ศ. 177 ยิ่งทำให้พระคลังหลวงร่อยหรอยิ่งขึ้น

เมื่อ ค.ศ. 178 จักรพรรดินีซ่ง (宋皇后 ซ่งหฺวางโฮ่ว) พระมเหสีของพระเจ้าเลนเต้ซึ่งได้รับการแต่งตั้งเป็นจักรพรรดินีเมื่อ ค.ศ. 171 แต่ไม่เป็นที่โปรดปราน ได้ตกเป็นเหยื่อต่อเล่ห์กลของเหล่าขันที ป้าหรือน้าผู้หญิงของจักรพรรดินีซ่งเป็นพระชายาของหลิว คุย เหล่าขันทีจึงกังวลว่าจักรพรรดินีซ่งอาจจะทรงหาทางแก้แค้นพวกตน เหล่าขันทีจึงร่วมมือกับพระสนมคนอื่น ๆ ที่ต้องการชิงตำแหน่งจักรพรรดินีในการกล่าวหาเท็จว่าจักรพรรดินีซ่งใช้เวทมนตร์ในการสาปพระเจ้าเลนเต้ พระเจ้าเลนเต้ทรงหลงเชื่อจึงทรงปลดจักรพรรดินีซ่ง จักรพรรดินีซ่งทรงถูกคุมขังและสิ้นพระชนม์ด้วยความสิ้นหวัง ซ่ง เฟิง (宋酆) บิดาของจักรพรรดินีซ่งรวมถึงสมาชิกในครอบครัวที่เหลือก็ถูกกำจัด

 รัชสมัยช่วงกลาง 
เมื่อ ค.ศ. 178 พระเจ้าเลนเต้ทรงริเริ่มการขายตำแหน่งราชการเพื่อแลกกับเงิน วิธีการเช่นนี้สร้างความเสียหายอย่างร้ายแรงต่อระบบราชการพลเรือนของราชวงศ์ฮั่น (察舉制 ฉาจฺวี่จื้อ) และนำไปสู่การฉ้อราษฎร์บังหลวงอย่างกว้างขวาง ผู้ที่จ่ายเงินซื้อตำแหน่งก็ฉ้อราษฎร์บังหลวงหลังเข้ารับตำแหน่ง สิ่งที่พระเจ้าเลนเต้ดำริคือพระองค์ทรงอนุญาตให้ข้าราชการสามารถผ่อนชำระได้หลังเข้ารับตำแหน่ง หากข้าราชการเหล่านี้ยังไม่สามารถจ่ายได้ทั้งหมดในตอนแรก

ในเดือนมกราคม ค.ศ. 181 พระเจ้าเลนเต้ทรงแต่งตั้งโฮเฮา (何后 เหอโฮ่ว) เป็นจักรพรรดินีองค์ใหม่ และแต่งตั้งโฮจิ๋น (何進 เหอ จิ้น) พี่ชายของโฮเฮาให้เป็นขุนนางตำแหน่งสำคัญในราชสำนัก (ตำนานระบุว่าในตอนแรกโฮเฮาเข้ามาเป็นพระสนมของพระเจ้าเลนเต้ได้เพราะครอบครัวของพระองค์ติดสินบนเหล่าขันทีซึ่งทำหน้าที่คัดเลือกสตรีให้จักรพรรดิ) โฮเฮาได้รับตำแหน่งจักรพรรดินีเพราะพระองค์ทรงให้กำเนิดพระโอรสแก่พระเจ้าเลนเต้คือเล่าเปียน (劉辯 หลิว เปี้ยน) หรือหองจูเปียน (皇子辯 หฺวางจื่อเปี้ยน) พระเจ้าเลนเต้มีพระโอรสองค์อื่น ๆ ก่อนหน้าหองจูเปียน แต่ทุกพระองค์สิ้นพระชนม์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ก่อนหน้าการประสูติของหองจูเปียน 

ในช่วงเวลาหลายปีนั้น พระเจ้าเลนเต้ทรงสนพระทัยที่จะสร้างอุทยานหลวง จึงทรงมีรับสั่งให้ข้าราชการของเมืองและราชรัฐทั่วจักรวรรดิของราชวงศ์ฮั่นให้ถวายบรรณาการแก่พระองค์โดยตรง เพื่อที่พระองค์จะนำเงินไปใช้ในโครงการก่อสร้าง เรื่องนี้กลับบีบเหล่าข้าราชการให้ใช้วิธีการฉ้อราษฎร์บังหลวงเพื่อรีดเอาภาษีมากขึ้นจากเขตปกครองของพวกตนเพื่อถวายจักรพรรดิ แม้ว่าพระเจ้าเลนเต้จะทรงมีข้อบกพร่องจำนวนมาก แต่พระองค์ก็ทรงรับฟังคำแนะนำที่ดีจากข้าราชบริพารของพระองค์เป็นครั้งคราว แต่พระองค์ก็ไม่ได้ปฏิบัติตามอย่างสม่ำเสมอ ข้าราชบริพารของพระองค์มักรู้สึกไม่พอใจขณะพยายามโน้มน้าวพระองค์ในประเด็นเรื่องนโยบาย เพราะพระองค์ทรงรับฟังเฉพาะเมื่อพระองค์ทรงต้องการเท่านั้น

 กบฏโพกผ้าเหลือง 

ในช่วงก่อน ค.ศ. 183 ขบวนการกบฏลัทธิเต๋าครั้งใหญ่เริ่มก่อการขึ้นในมณฑลกิจิ๋ว (冀州 จี้โจว) ซึ่งคือนิกายไทแผง (太平教 ไท่ผิงเจี้ยว) ที่นำโดยเตียวก๊ก (張角 จาง เจฺว๋) ผู้อ้างตนว่าเป็นผู้มีพลังวิเศษในการรักษาคนป่วยได้ เมื่อถึง ค.ศ. 183 คำสอนและสานุศิษย์ของเตียวก๊กได้แพร่หลายไปทั่ว 8 มณฑลจากทั้งหมด 13 มณฑลของจักรวรรดิราชวงศ์ฮั่น ได้แก่ กิจิ๋ว, เฉงจิ๋ว (青州 ชิงโจว), ชีจิ๋ว (徐州 สฺวีโจว), อิวจิ๋ว (幽州 โยวโจว), เกงจิ๋ว (荊州 จิงโจว), ยังจิ๋ว (揚州 หยางโจว), กุนจิ๋ว (兗州 เหยี่ยนโจว) และอิจิ๋ว (豫州 ยฺวี่โจว) ขุนนางราชสำนักคนสำคัญหลายคนเริ่มกังวลเรื่องที่เตียวก๊กมีสานุศิษย์จำนวนมาก จึงทูลเสนอให้ดำเนินการยุบนิกายไทแผง แต่พระเจ้าเลนเต้ไม่ทรงฟัง

แท้จริงแล้วเตียวก๊กวางแผนจะก่อกบฏ เตียวก๊กแต่งตั้งแม่ทัพ 36 คน จัดตั้งรัฐบาลเงา และเขียนประกาศว่า "ฟ้าครามพินาศแล้ว ฟ้าเหลืองจะผงาดขึ้น เมื่อถึงปีเจี๋ยจื่อ (甲子) ใต้ฟ้ามหามงคล!" (ตามวิธีของปฏิทินวงรอบ 60 ปีของจีนดั้งเดิม ค.ศ. 184 จะเป็นปีแรกของวงรอบ เรียกว่าปีเจี๋ยจื่อ) เตียวก๊กให้สานุศิษย์เขียนคำว่าเจี๋ยจื่อเป็นตัวอักษรขนาดใหญ่ด้วยดินสอขาวในทุก ๆ ที่ที่ทำได้ รวมถึงประตูของที่ว่าราชการในนครหลวงและเมืองอื่น ๆ ม้าอ้วนยี่ (馬元義 หม่า ยฺเหวียนอี้) สานุศิษย์คนหนึ่งของเตียวก๊กลอบวางแผนกับขันทีสองคนให้เริ่มก่อกบฏภายในพระราชวัง

ช่วงต้น ค.ศ. 184 แผนการถูกเปิดเผย ม้าอ้วนยี่จึงถูกจับกุมและประหารชีวิตในทันที พระเจ้าเลนเต้ทรงมีรับสั่งให้จับกุมและประหารชีวิตสมาชิกของนิกายไทแผง เตียวก๊กจึงประกาศการก่อกบฏในทันที สมาชิกกบฏทุกคนสวมผ้าโพกผ้าศีรษะสีเหลืองเป็นสัญลักษณ์ กบฏกลุ่มนี้จึงเป็นที่รู้จักในคำเรียกว่ากบฏโพกผ้าเหลือง ภายในหนึ่งเดือน เตียวก๊กได้ยึดครองอาณาเขตเป็นวงกว้าง ขันทีลฺหวี่ เฉียง (呂強) ที่มีความเห็นอกเห็นใจเหล่าพลพรรคทูลเสนอพระเจ้าเลนเต้ให้ทรงประกาศนิรโทษกรรมแก่เหล่าพลพรรคเพื่อป้องกันไม่ให้เหล่าพลพรรคไปเข้าร่วมกับกบฏโพกผ้าเหลือง (อย่างไรก็ตาม ตัวลฺหวี่ เฉียงก็ตกเป็นเหยื่อเมื่อขันทีคนอื่น ๆ กล่าวหาเท็จว่าลฺหวี่ เฉียงต้องการปลดจักรพรรดิ ลฺหวี่ เฉียงได้ฆ่าตัวตายในเวลาต่อมาในปีเดียวกันนั้น )

พระเจ้าเลนเต้ทรงส่งแม่ทัพจำนวนหนึ่งไปปราบกบฏโพกผ้าเหลือง มีแม่ทัพหลายคนที่มีบทบาทโดดเด่นในการรบ เช่น ฮองฮูสง (皇甫嵩 หฺวางฝู่ ซง), โจโฉ (曹操 เฉา เชา), ฟู่ เซี่ย (傅燮), จูฮี (朱儁 จู จฺวิ้น), โลติด (盧植 หลู จื๋อ) และตั๋งโต๊ะ (董卓 ต่ง จั๋ว) พัฒนาการทางการทหารที่สำคัญที่มีความเกี่ยวพันอย่างมากในภายหลังคือกบฏโพกผ้าเหลืองรบกับกำลังพลจากมณฑลเลียงจิ๋ว (涼州 เหลียงโจว) เป็นหลัก ซึ่งทหารมณฑลเลียงจิ๋วนั้นคุ้นชินกับการปราบปรามกบฏชนเผ่าเกี๋ยง (羌 เชียง) ในช่วงปลาย ค.ศ. 184 เตียวก๊กเสียชีวิต ส่วนกบฏโพกผ้าเหลืองที่เหลือยังไม่พ่ายแพ้ในทันที แต่ก็ค่อย ๆ สลายตัวไปในปีต่อมา (แม้ว่ากบฏกลุ่มเล็ก ๆ หลายกลุ่มจะยังไม่ถูกปราบปรามจนกระทั่ง ค.ศ. 205) เนื่องจากผลงานของทัพมณฑลเลียงจิ๋วในการศึก ทัพมณฑลเลียงจิ๋วจึงเริ่มเป็นที่หวั่นเกรงและตัวทัพมณฑลเลียงจิ๋วก็เริ่มดูแคลนกำลังพลจากมณฑลอื่น ๆ ในช่วงเวลาที่กบฏโพกผ้าเหลืองก่อการและหลังจากนั้น ผู้คนจำนวนมากจากมณฑลต่าง ๆ รวมตัวกันเป็นกองกำลังเพื่อป้องกันตนจากการถูกปล้นโดยกบฏโพกผ้าเหลืองหรือทัพของราชสำนัก และมีผู้มีฝีมือจำนวนมากที่ต่อต้านทัพราชสำนัก  แม้ภายหลังกบฏโพกผ้าเหลืองพ่ายแพ้ การควบคุมมณฑลต่าง ๆ โดยราชสำนักก็ไม่อาจเป็นไปเหมือนแต่ก่อนอีกต่อไป

 รัชสมัยช่วงปลาย 
แม้หลังกบฏโพกผ้าเหลืองถูกปราบปรามแล้ว พระเจ้าเลนเต้ก็ไม่ได้ทรงเปลี่ยนวิถีทางหรูหราฟุ่มเฟือยและทุจริตของพระองค์ พระองค์ยังคงทรงเก็บภาษีอย่างหนักและขายตำแหน่งราชการต่อไป ส่งผลทำให้การก่อกบฏจากชาวนาและจากทหารยิ่งเพิ่มมากขึ้น เมื่อ ค.ศ. 185 เกิดเหตุเพลิงไหม้ทางส่วนทิศใต้ของพระราชวัง ขันทีกลุ่มสิบเสียงสีทูลเสนอพระเจ้าเลนต้ให้ทรงเก็บภาษี 10 เฉียน (錢; หน่วยน้ำหนัก) ต่อ 1หมู่ (畝; หน่วยพื้นที่) ของทุกที่นาเพื่อรวบรวมเป็นทุนสำหรับบูรณะพระราชวัง พระเจ้าเลนเต้จึงทรงมีพระราชโองการให้ข้าราชการในเมืองไท่หยวน (太原 ไท่-ยฺเหวียน) โฮตั๋ง (河東 เหอตง) และเต๊กโตเสีย (狄道 ตี๋เต้า) ให้ขนไม้และหินมีลวดลายเข้ามายังนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 ลั่วหยาง) เพื่อเป็นวัสดุก่อสร้าง เมื่อวัสดุถูกจัดส่งมาถึงพระราชวัง เหล่าขันทีที่รับวัสดุได้ต่อว่าคนงานที่ส่งวัสดุด้อยคุณภาพมาให้และยืนกรานที่จะจ่ายด้วยราคาที่ต่ำเพียงหนึ่งในสิบของราคาตลาด จากนั้นจึงนำวัสดุเหล่านั้นมาขายให้กับขันทีคนอื่น ๆ ซึ่งต่างก็ปฏิเสธที่จะซื้อ เวลาผ่านไปนานเข้า กองไม้ที่สะสมไว้ก็เริ่มผุพัง งานก่อสร้างจึงล่าช้าไปเป็นเวลาหลายปี ข้าราชการท้องถิ่นบางคนจึงเรียกเก็บภาษีหนักขึ้นและบังคับราษฎรให้ผลิตวัสดุก่อสร้างที่มีคุณภาพสูงขึ้นเพื่อให้พระเจ้าเลนเต้พอพระทัย ทำให้ราษฎรต่างไม่พอใจเป็นอันมาก(明年，南宮災。讓、忠等說帝令斂天下田畒稅十錢，以修宮室。發太原、河東、狄道諸郡材木及文石，每州郡部送至京師，黃門常侍輒令譴呵不中者，因強折賤買，十分雇一，因復貨之於宦官，復不為即受，材木遂至腐積，宮室連年不成。刺史、太守復增私調，百姓呼嗟。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 78.

พระเจ้าเลนเต้ทรงแต่งตั้งนายทหารม้าให้เป็นคนนำสารทุกครั้งที่พระองค์ทรงมีรับสั่งให้นำวัสดุมาส่งที่ลกเอี๋ยง นายทหารเหล่านี้ซึ่งเป็นที่รู้จักในคำเรียกว่า จงฉื่อ (中使; "ทูตส่วนกลาง") ใช้อำนาจในทางมิชอบโดยการบังคับเหล่าข้าราชการส่วนภูมิภาคที่ยำเกรงพวกตนให้มอบสินบนให้พวกตน การแต่งตั้งข้าราชการที่มีระดับต่ำกว่าข้าหลวงมณฑล (刺史 ชื่อฉื่อ) ถูกกำหนดโดยจำนวนเงินที่ข้าราชการเหล่านี้สามารถจ่ายได้เพื่อเป็นทุนให้กองทัพและการก่อสร้างพระราชวัง ก่อนเข้ารับตำแหน่ง ข้าราชการเหล่านี้ต้องผ่านการประเมินเพื่อกำหนด "มูลค่า" ของแต่ละคน บางคนที่ไม่สามารถหาเงินมาจ่ายตามจำนวนที่ต้องการได้ถึงกับฆ่าตัวตาย ในขณะที่คนอื่น ๆ ที่ปฏิเสธการรับตำแหน่งก็จะถูกบังคับให้รับตำแหน่ง(凡詔所徵求，皆令西園騶密約勑，號曰「中使」，恐動州郡，多受賕賂。刺史、二千石及茂才孝廉遷除，皆責助軍修宮錢，大郡至二三千萬，餘各有差。當之官者，皆先至西園諧價，然後得去。有錢不畢者，或至自殺。其守清者，乞不之官，皆迫遣之。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 78.

ในช่วงเวลานั้นมีคนผู้หนึ่งชื่อซือหม่า จื๋อ (司馬直) เพิ่งได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมือง (太守 ไท่โฉ่ว) ของเมืองกิลกกุ๋น (鉅鹿郡 จฺวี้ลู่จฺวิ้น) ซือหม่า จื๋อนั้นมีชื่อเสียงในฐานะข้าราชการที่ซื่อสัตย์จึงมีคำสั่งให้ซือหม่า จื๋อจ่ายด้วยจำนวนเงินที่น้อยกว่าปกติคือสามพันเฉียน เมื่อซือหม่า จื๋อได้รับคำสั่งก็คร่ำครวญว่า "ข้าควรเป็นดั่งบิดาผู้รักราษฎรเหมือนลูก แต่ข้ากลับถูกบังคับให้เอารัดเอาเปรียบราษฎรเพื่อสนองพระประสงค์ (ของจักรพรรดิ) ข้าไม่อาจทนกระทำเช่นนี้ได้" ซือหม่า จื๋อพยายามขอลาออกจากตำแหน่งโดยอ้างว่าป่วย แต่คำร้องของซือหม่า จื๋อถูกปฏิเสธ เมื่อซือหม่า จื๋อเดินทางไปถึงท่าข้ามเมิ่งจิน (孟津) ใกล้กับลกเอี๋ยง ได้เขียนฎีกาเพื่อชี้ให้เห็นถึงปัญหาทั้งหมดของราชสำนักและอ้างถึงอุทาหรณ์ในประวัติศาสตร์เพื่อทูลเตือนจักรพรรดิ จากนั้นซือหม่า จื๋อก็ฆ่าตัวตายด้วยการกลืนยาพิษ หลังพระเจ้าเลนเต้ทรงอ่านฎีกาของซือหม่า จื๋อ พระองค์ก็ทรงหยุดการระดมทุนเพื่อบูรณะพระราชวังเป็นการชั่วคราว(時鉅鹿太守河內司馬直新除，以有清名，減責三百萬。直被詔，悵然曰：「為民父母，而反割剝百姓，以稱時求，吾不忍也。」辭疾，不聽。行至孟津，上書極陳當世之失，古今禍敗之戒，即吞藥自殺。書奏，帝為暫絕修宮錢。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 78. แต่ก็ดำเนินโครงการก่อสร้างต่อไปหลังจากนั้นไม่นาน พระองค์โปรดให้สร้างหอภายในอุทยานตะวันตกแล้วบรรจุทรัพย์สมบัติและผ้าไหมที่นำมาจากกรมการเกษตร พระองค์ยังเสด็จประพาสบ้านเกิดของพระองค์ในเมืองโฮกั้น (河間郡 เหอเจียนจฺวิ้น) พระองค์เข้าถือสิทธิ์ในที่ดินในเมืองโฮกั้นและใช้ก่อสร้างพระนิเวศและหอสูง เนื่องจากพระเจ้าเลนเต้ทรงมีพื้นเพที่ยากจนเมื่อครั้งยังทรงฐานันดรศักดิ์เป็นเฮาระดับล่าง พระองค์จึงมีพระประสงค์แรงกล้าที่จะสะสมทรัพย์สินส่วนพระองค์ให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ โดยเฉพาะเมื่อทรงเห็นว่าพระเจ้าหวนเต้ซึ่งเป็นจักรพรรดิลำดับก่อนหน้าพระองค์ทรงหลงเหลือมรดกไม่มากนักให้กับพระเจ้าเลนเต้ พระเจ้าเลนเต้จึงไม่เพียงนำทรัพย์สินมาจากพระคลังหลวง แต่ยังทรงได้รับมาจากขันทีระดับล่างที่รับใช้พระองค์ด้วย(又造萬金堂於西園，引司農金錢繒帛，仞積其中。又還河閒買田宅，起第觀。帝本侯家，宿貧，每歎桓帝不能作家居，故聚為私臧，復臧寄小黃門常侍錢各數千萬。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 78.

พระเจ้าเลนเต้มักตรัสว่า "เตียวเสียงสี (เตียวเหยียง) เป็นบิดาของเรา เตียวเสียงสี (เตียวต๋ง) เป็นมารดาของเรา"(是時中常侍趙忠、張讓、夏惲、郭勝、段珪、宋典等皆封侯貴寵，上常言：「張常侍是我公，趙常侍是我母。」) จือจื้อทงเจี้ยน เล่มที่ 58. ด้วยความที่เหล่าขันทีเป็นที่ไว้วางพระทัยและเป็นที่โปรดปรานจากพระเจ้าเลนเต้เป็นอย่างสูง เหล่าขันทีจึงประพฤติผิดจากกฎหมายบ้านเมืองและใช้อำนาจในทางมิชอบ ถึงขนาดสร้างคฤหาสน์ส่วนตนอย่างฟุ่มเพือยโดยมีลักษณะเฉกเช่นพระราชวังหลวง ครั้งหนึ่งพระเจ้าเลนเต้เสด็จเยี่ยมหอสูงหย่งอันโหว (永安侯臺 หย่งอันโหวไถ) เหล่าขันทีต่างกังวลว่าพระองค์จะทอดพระเนตรเห็นคฤหาสน์ของพวกตนและรู้สึกผิดสังเกต จึงทูลพระเจ้าเลนเต้ว่า "ฝ่าบาทมิควรเสด็จขึ้นที่สูง หาไม่แล้วราษฎรจะแตกตื่น" พระเจ้าเลนเต้ทรงเชื่อและยกเลิกการเสด็จเยี่ยมหอสูงทั้งปวง(常云：「張常侍是我公，趙常侍是我母。」宦官得志，無所憚畏，並起第宅，擬則宮室。帝常登永安侯臺，宦官恐其望見居處，乃使中大人尚但諫曰：「天子不當登高，登高則百姓虛散。」自是不敢復升臺榭。) โฮ่วฮันชู เล่มที่ 78.

เมื่อ ค.ศ. 186 พระเจ้าเลนเต้ทรงมอบหมายขันทีซ่ง เตี่ยน (宋典) และปี้ หลาน (畢嵐) ร่วมกับขุนนางคนอื่น ๆ ให้กำกับดูแลการโครงการก่อสร้างใหม่ อันได้แก่โถงพระโรงใหม่หนึ่งแห่ง รูปหล่อสำริดขนาดใหญ่สี่รูป ระฆังสัมฤทธิ์ใบใหญ่สี่ใบ และรูปปั้นสัตว์พ่นน้ำได้ พระองค์ยังมีพระราชโองการให้สร้างเหรียญเงินและให้ใช้หมุนเวียนอย่างกว้างขวาง หลายคนต่างเห็นว่านี่เป็นการแสดงถึงความสุรุ่ยสุร่ายของพระเจ้าเลนเต้และส่อเค้าว่าท้ายที่สุดแล้วเหรียญเงินเหล่านี้จะกระจัดกระจายไปทุกแห่งหน ซึ่งเกิดเป็นความจริงขึ้นมาเมื่อเกิดเหตุความวุ่นวายในลกเอี๋ยงหลังการสวรรคตของพระเจ้าเลนเต้(明年，遂使鉤盾令宋典繕修南宮玉堂。又使掖庭令畢嵐鑄銅人四列於倉龍、玄武闕。又鑄四鐘，皆受二千斛，縣於玉堂及雲臺殿前。又鑄天祿蝦蟇，吐水於平門外橋東，轉水入宮。又作翻車渴烏，施於橋西，用灑南北郊路，以省百姓灑道之費。又鑄四出文錢，錢皆四道。識者竊言侈虐已甚，形象兆見，此錢成，必四道而去。及京師大亂，錢果流布四海。) โฮ่วฮันชู เล่มที่ 78. พระเจ้าเลนเต้ทรงแต่งตั้งให้ขันทีเตียวต๋ง (趙忠 เจ้า จง) เป็นขุนพลทหารม้าและรถรบ (車騎將軍 เชอฉีเจียงจฺวิน) แต่หลังจากนั้น 100 วัน พระองค์ทรงปลดเตียวต๋งออกจากตำแหน่ง(復以忠為車騎將軍，百餘日罷。) โฮ่วฮันชู เล่มที่ 78.

เมื่อ ค.ศ. 188 พระเจ้าเลนเต้ทรงดำเนินการตามการทูลเสนอของเล่าเอี๋ยน (劉焉 หลิว เยียน) โดยทรงเพิ่มอำนาจทางการเมืองและการทหารของผู้ปกครองมณฑลและทรงเลือกข้าราชการคนสำคัญให้ไปดำรงตำแหน่งเป็นผู้ปกครองมณฑล 

เมื่อ ค.ศ. 189 พระเจ้าเลนเต้ประชวรหนัก จึงเกิดประเด็นปัญหาเรื่องการสืบราชบัลลังก์ขึ้น พระเจ้าเลนเต้มีพระโอรสที่ยังทรงพระชนม์ชีพในเวลานั้นอยู่ 2 พระองค์ ได้แก่ หองจูเปียนหรือเล่าเปียนพระโอรสที่ประสูติจากโฮเฮา และหองจูเหียบ (皇子協 หฺวางจื่อเสีย) หรือเล่าเหียบ (劉協 หลิว เสีย) พระโอรสที่ประสูติจากพระสนมอองบีหยิน (王美人 หวางเหม่ย์เหริน) เนื่องจากพระโอรสองค์ก่อน ๆ ของพระเจ้าเลนเต้สิ้นพระชนม์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์อยู่บ่อยครั้ง ภายหลังพระเจ้าเลนเต้จึงทรงเชื่อว่าพระโอรสจะต้องทรงได้รับการเลี้ยงดูนอกพระราชวังโดยพ่อแม่บุญธรรม ดังนั้นเมื่อหองจูเปียนประสูติ พระเจ้าเลนเต้จึงทรงมอบหมายให้ฉือ จื๋อเหมี่ยว (史子眇) นักพรตลัทธิเต๋าที่พระองค์ทรงไว้วางพระทัย ให้เป็นผู้ถวายการเลี้ยงดูหองจูเปียน หองจูเปียนจึงทรงถูกกล่าวถึงในคำเรียกว่า "ฉื่อโหว" (史侯) มีความหมายว่า "เฮา (侯 โหว) ผู้มีชื่อสกุลฉื่อ (史)" ภายหลังเมื่อหองจูเหียบประสูติ พระองค์ทรงได้รับการเลี้ยงดูจากตังไทฮอผู้เป็นพระมารดาของพระเจ้าเลนเต้ หองจูเหียบจึงทรงถูกกล่าวถึงในคำเรียกว่า "ต่งโหว" (董侯) มีความหมายว่า "เฮาผู้มีชื่อสกุลตัง (董 ต่ง)" หองจูเปียนซึ่งประสูติจากจักรพรรดินีมีพระชนมายุมากกว่า แต่พระเจ้าเลนเต้ทรงมองว่าความประพฤติของหองจูเปียนไม่เอาจริงเอาจังเพียงพอ จึงทรงพิจารณาจะแต่งตั้งให้หองจูเหียบเป็นรัชทายาท แต่พระองค์ยังทรงลังเลตัดสินพระทัยไม่ได้ 

ภายหลังพระเจ้าเลนเต้เลนเต้สวรรคตในปีเดียวกันนั้น เกียนสิด (蹇碩 เจี่ยน ชั่ว) ขันทีผู้มีอำนาจซึ่งพระเจ้าเลนเต้ไว้วางพระทัย ต้องการสังหารมหาขุนพลโฮจิ๋นพี่ชายของโฮเฮาเสียก่อน จากนั้นจึงจะตั้งให้หองจูเหียบเป็นจักรพรรดิ จึงวางกำลังดักซุ่มในงานเลี้ยงที่เกียนสิดเชิญโฮจิ๋นมาเข้าร่วม แต่โฮจิ๋นรู้เรื่องนี้และประกาศตั้งหองจูเปียนเป็นจักรพรรดิอย่างเด็ดขาด

 ชื่อศักราช 
 เจี้ยนหนิง (建寧) หรือกิยงเหลง("ครั้นพระเจ้าเลนเต้ได้ราชสมบัติแล้ว จึงดำริว่านามแผ่นดินฮั่นนี้ชะตาเมืองหลวงร้ายแรงนัก กษัตริย์มีบุญน้อยชันษามิได้ยั่งยืนในราชสมบัติ แต่เปลี่ยนกษัตริย์ใหม่เนืองๆ ฉะนี้ จำจะคิดเปลี่ยนนามแผ่นดินให้จำเริญแก่เราและผู้จะครองราชสมบัติไปภายหน้า ดำริแล้วเสด็จออกสั่งขุนนางให้แจกกฎหมายเปลี่ยนนามแผ่นดินชื่อกิยงเหลงงวนหนี")  คำว่า "งวนหนี" ตรงกับคำในภาษาจีนกลางว่า "ยฺเหวียนเหนียน" (元年) มีความหมายว่า "ปีแรก": ค.ศ. 168–172
 ซีผิง (熹平): ค.ศ. 172–178
 กวางเหอ (光和) หรือกองโห("ครั้นพระเจ้าเลนเต้เสวยราชสมบัติได้หกปี เปลี่ยนนามแผ่นดินใหม่ชื่อกองโหงวนหนี") : ค.ศ. 178–184
 จงผิง (中平) หรือจงเปง("ครั้นเสวยราชสมบัติได้อีกสามปี เปลี่ยนนามแผ่นดินชื่อจงเปงงวนหนี พระเจ้าเลนเต้เสวยราชสมบัติได้เก้าปี เปลี่ยนนามแผ่นดินถึงสามครั้ง หวังพระทัยจะให้พระชันษาจำเริญในราชสมบัติบำรุงแผ่นดินโดยยุติธรรม") : ค.ศ. 184–189

 พระราชวงศ์
 พระมเหสีและพระราชบุตร 
 จักรพรรดินีซ่งแห่งตระกูลซ่ง (皇后 宋氏 หฺวางโฮ่ว ซ่งชื่อ; สิ้นพระชนม์ ค.ศ. 178)
 โฮเฮา (何后 เหอโฮ่ว) หรือจักรพรรดินีหลิงซือแห่งตระกูลเหอ (靈思皇后 何氏 หลิงซือหฺวางโฮ่ว เหอชื่อ; สิ้นพระชนม์ ค.ศ. 189)
 หองจูเปียน (皇子辯 หฺวางจื่อเปี้ยน) หรือเล่าเปียน อ๋องแห่งฮองหลง (弘農懷王 劉辯 หงหนางหวาง หลิวเปี้ยน; ค.ศ. 176–190) พระโอรสองค์แรก
 อองบีหยิน (王美人 หวางเหม่ย์เหริน) หรือจักรพรรดินีหลิงหฺวายแห่งตระกูลหวาง (靈懷皇后 王氏 หลิงหฺวายหฺวางโฮ่ว หวางชื่อ; เสียชีวิต ค.ศ. 181) ชื่อตัว หรง ()
 หองจูเหียบ (皇子協 หฺวางจื่อเสีย) หรือเล่าเหียบ พระเจ้าเหี้ยนเต้ (孝獻皇帝 劉協 เซี่ยวเซี่ยนหฺวางตี้ หลิวเสีย; ค.ศ. 181–234) พระโอรสองค์ที่สอง
 ไม่ทราบ
 เจ้าหญิงว่านเหนียน (萬年公主 ว่านเหนียนกงจู่) พระธิดาองค์แรก

 ดูเพิ่ม 
 พระราชพงศาวลีของพระมหากษัตริย์จีน (ช่วงต้น)#ราชวงศ์ฮั่น ราชวงศ์ซิน และจ๊กก๊ก
 รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

หมายเหตุ

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 
 ซือหม่า กวาง (ค.ศ. 1084). จือจื้อทงเจี้ยน.
 ฟ่าน เย่ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). โฮ่วฮั่นชู.
 ล่อกวนตง (คริสต์ศตวรรษที่ 14). สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้).

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในคริสต์ศตวรรษที่ 2
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในคริสต์ศตวรรษที่ 2
หมวดหมู่:จักรพรรดิราชวงศ์ฮั่นตะวันออก
หมวดหมู่:ชนชั้นเจ้าในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ที่ขึ้นครองราชย์ขณะทรงพระเยาว์จากทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์จีนในคริสต์ศตวรรษที่ 2
หมวดหมู่:บุคคลจากเป่าติ้ง
หมวดหมู่:กวีชาวจีนในคริสต์ศตวรรษที่ 2
หมวดหมู่:กวีจากมณฑลเหอเป่ย์