อำเภอพญาเม็งราย

อำเภอพญาเม็งราย  ( <ᨻᩕ᩠ᨿᩣᩮᨾ᩠ᨦᩁᩣ᩠ᨿ>) เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดเชียงราย แยกการปกครองออกมาจากอำเภอเทิง ชื่ออำเภอถูกตั้งขึ้นตามพระนามของพญามังราย หรือพญาเม็งราย พระมหากษัตริย์แห่งอาณาจักรล้านนา

ประวัติ
ตามตำนานเล่าขานสืบต่อกันมาว่า ครั้งหนึ่ง พญามังรายมหาราชเคยนำกองทัพจะไปตีเมืองผาแดง (อำเภอเชียงของ) พระองค์ได้ทรงหยุดพักไพร่พลบริเวณป่าละเมาะ ซึ่งเป็นเนินดินเตี้ยๆ เนื้อที่ประมาณ ๓ ไร่เศษ และได้เสด็จพักผ่อนเป็นการส่วนพระองค์ไป "ตั้งไก่ป่า" ที่สันกลางทุ่งนา และที่แห่งนี้ได้รับการบอกเล่าสืบๆ กันมาว่าเป็น "ซุ้มตั้งไก่พญาเม็งราย" หรือ "คุ้มพญาเม็งราย" 

อำเภอพญาเม็งราย เดิมเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย ต่อมาในปี พ.ศ. 2524 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งท้องที่ตำบลแม่เปา ตำบลไม้ยา และตำบลแม่ต๋ำอำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย ตั้งเป็นกิ่งอำเภอพญาเม็งรายประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งท้องที่อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย ตั้งเป็นกิ่งอำเภอพญาเม็งราย http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2524/D/068/1283.PDF  และได้ยกฐานะเป็นอำเภอพญาเม็งราย ในปี พ.ศ. 2530พระราชกฤษฎีกาจัดตั้งอำเภอพญาเม็งราย อำเภอพบพระ อำเภอทับคล้อ อำเภอบ้านโคก และอำเภอโพธิ์ไทร พ.ศ. ๒๕๓๐|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2530/A/156/26.PDF 

หลังจากจัดตั้งเป็นอำเภอพญาเม็งรายแล้ว อำเภอก็มีความเจริญมากขึ้นตามลำดับ จึงได้มีการจัดตั้งตำบลใหม่ขึ้นมา ดังนี้ 

โดยวันที่ 21 ตุลาคม 2530 ได้แยก 9 หมู่บ้านของตำบลแม่เปา จัดตั้งเป็นตำบลเม็งราย

และเมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน 2535 ได้แยก 8 หมู่บ้านของตำบลแม่ต๋ำ จัดตั้งเป็นตำบลตาดควัน

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอพญาเม็งรายตั้งอยู่ทางตอนกลาง ค่อนไปทางทิศตะวันออกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเวียงเชียงรุ้งและอำเภอเชียงของ
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอขุนตาลและอำเภอเทิง 
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเทิง
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเวียงชัย  
 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอพญาเม็งรายแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 5 ตำบล 72 หมู่บ้าน ได้แก่

 ที่   ชื่อตำบล  ตัวเมือง  อักษรโรมัน  จำนวนหมู่บ้าน  จำนวนครัวเรือนจำนวนประชากร จำนวนประชากรและบ้าน จำแนกเป็นรายอำเภอ และรายตำบล จังหวัดเชียงราย ณ เดือนธันวาคม พ.ศ. 2553, สำนักบริหารทะเบียน กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย1.แม่เปา43pxMae Pao203,66511,5082.แม่ต๋ำ43pxMae Tam111,5214,9863.ไม้ยา38pxMai Ya183,35810,8734.เม็งราย38pxMengrai143,3909,9535.ตาดควัน40pxTat Khwan91,5784,632

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอพญาเม็งรายประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 6 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลพญาเม็งราย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลแม่เปาและตำบลเม็งราย
 เทศบาลตำบลไม้ยา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไม้ยาทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลเม็งราย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเม็งราย (นอกเขตเทศบาลตำบลพญาเม็งราย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลแม่เปา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่เปา (นอกเขตเทศบาลตำบลพญาเม็งราย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลแม่ต๋ำ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่ต๋ำทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลตาดควัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาดควันทั้งตำบล

 ประชากร 
จำนวนประชากรทั้งหมด 6,402 คน แยกเป็น

 ชาย  จำนวน 3,145 คน

 หญิง จำนวน 3,257 คน

จำนวนครัวเรือนทั้งหมด 2,088 ครัวเรือน

ความหนาแน่นเฉลี่ย 70.81 คน/ตารางกิโลเมตร

สถานศึกษา
 โรงเรียนพญาเม็งราย
 โรงเรียนไม้ยาวิทยาคม
 โรงเรียนแม่ต๋ำตาดควันวิทยา
 โรงเรียนสันหนองบัววิทยา

สถานที่ท่องเที่ยว
สถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติ
 วนอุทยานน้ำตกตาดควัน
 วนอุทยานน้ำตกห้วยตาดทอง
 จุดชมทิวทัศน์ห้วยก้าง
 ดอยขุนเปา

สถานที่ท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม
 คุ้มพญาเม็งราย
 วัดพระธาตุปู่ตุ๋ง
 วัดพระธาตุปู่ล้าน
 วัดพระธาตุหมอกมุงเมือง

 สถานที่ท่องเที่ยวเพื่อนันทนาการ 

 ตลาดน้ำร่องเบี้ย

อ้างอิง

พญา
หมวดหมู่:สถานที่ที่ตั้งชื่อตามพระนามของพญามังราย