อำเภอคอนสวรรค์

อำเภอคอนสวรรค์ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดชัยภูมิ ตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันออกของจังหวัดบริเวณที่ราบสูงโคราชในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง

ประวัติศาสตร์
อำเภอคอนสวรรค์ นับว่าเป็นอำเภอที่มีประวัติศาสตร์อันยาวนานและมีอารยธรรมซ้อนทับกันหลายสมัย[http://www.amphoe.com/menu.php?am=109&pv=10&mid=1 . ประวัติอำเภอคอนสวรรค์. สืบค้นเมื่อ 18 มิถุนายน 2562. เริ่มตั้งแต่สมัยทวารวดี สมัยขอม และสมัยลาวล้านช้าง สืบเนื่องมาจนถึงสมัยปัจจุบัน 

ต่อมาในสมัยปลายกรุงศรีอยุธยา บริเวณของอำเภอคอนสวรรค์ขึ้นกับเมืองท่งศรีภูมิ(ปัจจุบันคือ อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด) อยู่ภายใต้การปกครองของเจ้าแก้วมงคล บรรพบุรุษของชาวลาวอีสานกลุ่มใหญ่สายหนึ่ง ซึ่งถือว่าพื้นที่อำเภอคอนสวรรค์ในขณะนั้นเป็นเขตแดนตะวันตกปลายสุดของอาณาเขตเมืองท่ง ซึ่งเมืองท่งศรีภูมิขึ้นกับอาณาจักร์ล้านช้างจำปาศักดิ์  ต่อเกิดปัญหาของการแย่งชิงเมืองท่ง ฝ่ายชนะ จึงนำเอาเมืองท่งหันมาขึ้นกับอาณาจักร์กรุงศรีอยุธยา ภายหลังกรุงศรีอยุธยาแตก จึงมาขึ้นกับอาณาจักร์กรุงธนบุรีและอาณาจักร์รัตนโกสินทร์ เดิมทีบริเวณนี้ยังรกร้าง ไม่มีผู้คนอยู่อาศัยหรือตั้งบ้านเมือง เป็นเพียงชายขอบดินแดนทางทิศตะวันตกและห่างไกลจากศูนย์กลางที่ตั้งเมืองท่งเป็นอย่างมาก(ที่ตั้งเมืองท่งอยู่ทางทิศตะวันออกเกือบสุด หากดูในแผนทีในยุคปัจจุบัน หากอิงพื้นที่จากอำเภอคอนสวรรค์ต้องข้ามพื้นที่ของจังหวัดชัยภูมิ ขอนแก่น มหาสารคาม แล้วจึงผ่านไปถึงจังหวัดร้อยเอ็ด ซึ่งถือว่าเมืองท่ง ณ ขณะนั้น มีอาณาเขตดินแดนที่กว้างใหญ่ไพศาลเป็นอย่างมาก) ต่อมาในปีพ.ศ. 2315 เมืองท่งศรีภูมิเปลี่ยนชื่อเมือง เป็น เมืองสุวรรณภูมิ และในปีพ.ศ. 2335 ท้าวคำพาว ตำแหน่งเมืองแสน กรมการเมืองสุวรรณภูมิ ได้ขอแยกดินแดนออกจากเมืองสุวรรณภูมิหรือเมืองท่งศรีภูมิเดิม ออกมาตั้งเป็นเมืองใหม่ นามว่า "เมืองชลบทวิบูลย์" (ปัจจุบันคือ อำเภอชนบท จังหวัดขอนแก่น) บริเวณพื้นที่อำเภอคอนสวรรค์จึงถูกโอนย้ายมาขึ้นกับเมืองชลบทวิบูลย์หรือเมืองชนบทมานับตั้งแต่บัดนั้น ซึ่งบริเวณอำเภอคอนสวรรค์แห่งนี้ ในช่วงเวลาดังกล่าวก็ยังไม่มีเมือง ชุมชน หรือผู้คนมาอยู่อาศัยhttps://m.facebook.com/Sriphoum/posts/1151826458527755https://m.facebook.com/Sriphoum/photos/pcb.1151826458527755/1151820305195037/?type=3&source=48https://m.facebook.com/Sriphoum/photos/pcb.1151826458527755/1151819828528418/?type=3&source=48

ต่อมาล่วงเลยมาอีกหลายสิบปี จากข้อสันนิษฐาน บริเวณพื้นที่อำเภอคอนสวรรค์ เริ่มมี ผู้คนมาอยู่อาศัย และสร้างชุมชนขึ้นเป็นหลักเป็นแหล่งครั้งแรก มาก่อน ประมาณปี พ.ศ. 2369 ภายหลังจึงมีการตั้งเมืองขึ้น มีชื่อเมืองว่า "เมืองคอนสวรรค์" โดย เจ้าเมืองคอนสวรรค์คนแรก คือ พระยาขุนหาญ ซึ่งเป็นญาติกับเจ้าเมืองนครราชสีมาในสมัยนั้น ได้อพยพไพร่พลมาสร้างเมืองใหม่บริเวณราบลุ่มแม่น้ำชีตอนบน เมื่อตั้งบ้านเมืองแห่งใหม่ได้สำเร็จแล้ว ปรากฏว่า ชาวเมืองมีความอยู่เย็นเป็นสุข ข้าวปลาอาหารอุดมสมบูรณ์ แม้กระทั่งนกกาบินมาหากินเป็นต้องหลงใหลในความอุดมสมบูรณ์ทางพืชพรรณธัญญาหารของเมืองนี้ ดังนั้นพระยาขุนหาญจึงได้ให้นามเมืองแห่งนี้ว่า “นครกาหลง”

ในสมัยต่อมาเกิดสงครามแย่งชิงเมือง ส่งผลให้ชาวเมืองนครกาหลงต้องแยกย้ายกันเป็นกลุ่ม และอพยพไปตั้งถิ่นฐานอยู่ที่อื่น เช่น บ้านบัวพักเกวียน บ้านเพชรใหญ่ บ้านแท่น บ้านมอญ และบ้านดอนไก่เถื่อน ภายหลังจากสงครามสงบลง ชาวเมืองที่เหลืออยู่จึงได้ร่วมกันสร้างและบูรณะเมืองขึ้นมาใหม่อีกครั้ง พร้อมกับเปลี่ยนชื่อเมืองใหม่ว่า “บ้านสวนหม่อน” หลายปีต่อมาเมืองก็แตกและกลายเป็นเมืองร้างอีกครั้ง

จนกระทั่งในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีผู้คนชาวลาวเวียงจันทน์จำนวนมากอพยพข้ามฝั่งแม่น้ำโขงเข้ามาตั้งบ้านเรือนอยู่ ณ เมืองนครกาหลงเดิม ซึ่งมีชื่อใหม่ว่า “บ้านคอนสวรรค์” ตั้งอยู่ในบริเวณราบลุ่มแม่น้ำชีเขตเมืองไชยภูมิ์ 

 การจัดตั้งอำเภอ 

ต่อมาเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงการปกครองรูปแบบใหม่ในปี พ.ศ. 2449 ซึ่งกำหนดให้เปลี่ยนการปกครองจาก “เมือง” เป็น “จังหวัด อำเภอ ตำบล หมู่บ้าน” เมืองไชยภูมิ์จึงเปลี่ยนเป็น จังหวัดชัยภูมิ คอนสวรรค์จึงมีฐานะเป็นตำบลหนึ่งอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอเมืองชัยภูมิ

เมื่อปี พ.ศ. 2482 ทางราชการได้แยกพื้นที่ 2 ตำบล ได้แก่ ตำบลคอนสวรรค์และตำบลยางหวาย ออกจากอำเภอเมืองชัยภูมิ เพื่อจัดตั้งเป็นกิ่งอำเภอคอนสวรรค์http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2482/D/3501.PDF. ราชกิจจานุเบกษาจัดตั้งกิ่งอำเภอคอนสวรรค์. สืบค้นเมื่อ 26 กรกฎาคม 2562. โดยมีที่ว่าการอำเภอและศูนย์ราชการตั้งอยู่ใกล้กับบึงหนองแวงในเขตตลาดบ้านจอก

เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2495 มีราชกิจจานุเบกษาให้จัดตั้ง “ตำบลช่องสามหมอ” โดยแยกออกจากตำบลคอนสวรรค์ และแยกพื้นที่บางส่วนของตำบลยางหวายเพื่อจัดตั้ง “ตำบลโนนสะอาด” (เดิมเขียนสะกดว่า “โนนสอาด”)http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2495/D/077/4774.PDF. จัดตั้งตำบลโนนสะอาดและตำบลช่องสามหมอ อำเภอคอนสวรรค์ พ.ศ. 2495. สืบค้นเมื่อ 26 กรกฎาคม 2562.

หลังจากนั้นในปี พ.ศ. 2499 ทางราชการมีประกาศราชกิจจานุเบกษา ให้ยกฐานะ กิ่งอำเภอคอนสวรรค์ สังกัดอำเภอเมืองชัยภูมิ ขึ้นเป็น อำเภอคอนสวรรค์http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2499/A/046/657.PDF . ราชกิจจานุเบกษา พ.ศ. 2499/ยกฐานะกิ่งอำเภอคอนสวรรค์ จังหวัดชัยภูมิ. สืบค้นเมื่อ 26 กรกฎาคม 2562. และภายหลังได้มีการขยายตัวของหมู่บ้านและจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้น ทางราชการจึงพิจารณาให้มีการจัดตั้งตำบลเพิ่มขึ้นตามลำดับ ดังนี้

วันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2514 จัดตั้ง “ตำบลห้วยไร่” โดยแบ่งพื้นที่จากตำบลยางหวาย ตำบลคอนสวรรค์ และตำบลช่องสามหมอhttp://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2514/D/113/2994.PDF. จัดตั้งตำบลห้วยไร่ อำเภอคอนสวรรค์ จังหวัดชัยภูมิ. สืบค้นเมื่อ 26 กรกฎาคม 2562.

วันที่ 2 ตุลาคม พ.ศ. 2522 จัดตั้ง “ตำบลบ้านโสก” โดยแยกมาจากตำบลยางหวายhttp://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2522/D/171/3362.PDF. จัดตั้งตำบลบ้านโสก อำเภอคอนสวรรค์ จังหวัดชัยภูมิ. สืบค้นเมื่อ 26 กรกฎาคม 2562.

วันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2527 จัดตั้ง “ตำบลโคกมั่งงอย” โดยแยกมาจากตำบลคอนสวรรค์http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2527/D/121/3095.PDF. จัดตั้งตำบลโคกมั่งงอย อำเภอคอนสวรรค์ จังหวัดชัยภูมิ. สืบค้นเมื่อ 26 กรกฎาคม 2562.

วันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2532 จัดตั้ง “ตำบลหนองขาม” โดยแยกออกจากตำบลโนนสะอาด และจัดตั้ง “ตำบลศรีสำราญ” โดยแยกมาจากตำบลช่องสามหมอhttp://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2532/D/154/111.PDF. จัดตั้งตำบลหนองขามและตำบลศรีสำราญ อำเภอคอนสวรรค์ จังหวัดชัยภูมิ. สืบค้นเมื่อ 26 กรกฎาคม 2562.

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอคอนสวรรค์ ตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันออกสุดของจังหวัดชัยภูมิ ระยะทางห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 38 กิโลเมตร และห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ 380 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอแก้งคร้อ และอำเภอโคกโพธิ์ไชย (จังหวัดขอนแก่น) 
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอแวงใหญ่ (จังหวัดขอนแก่น) และอำเภอแวงน้อย (จังหวัดขอนแก่น)
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอแก้งสนามนาง (จังหวัดนครราชสีมา)
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองชัยภูมิและอำเภอแก้งคร้อ

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอคอนสวรรค์แบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 9 ตำบล 103 หมู่บ้าน ได้แก่

1.คอนสวรรค์(Khon Sawan)6.บ้านโสก(Ban Sok)2.ยางหวาย(Yang Wai)7.โคกมั่งงอย(Khok Mang Ngoi)3.ช่องสามหมอ(Chong Sam Mo)8.หนองขาม(Nong Kham)4.โนนสะอาด(Non Sa-at)9.ศรีสำราญ(Si Samran)5.ห้วยไร่(Huai Rai)

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอคอนสวรรค์ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลคอนสวรรค์ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลคอนสวรรค์ (บ้านจอก หมู่ที่ 1,2,12,13 บ้านหนองชาติ หมู่ที่ 3) และบางส่วนของตำบลโคกมั่งงอย (บ้านหนองแดงน้อย หมู่ที่ 1,13)
 องค์การบริหารส่วนตำบลคอนสวรรค์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคอนสวรรค์ (นอกเขตเทศบาลตำบลคอนสวรรค์)
 องค์การบริหารส่วนตำบลยางหวาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยางหวายทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลช่องสามหมอ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลช่องสามหมอทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโนนสะอาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนสะอาดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยไร่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยไร่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านโสก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านโสกทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโคกมั่งงอย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกมั่งงอย (นอกเขตเทศบาลตำบลคอนสวรรค์)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองขาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองขามทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลศรีสำราญ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีสำราญทั้งตำบล

ภาษา
 ภาษาลาวสำเนียงเวียงจันทน์ นิยมพูดกันมากในอำเภอคอนสวรรค์ และอำเภอต่าง ๆ ในเขตจังหวัดชัยภูมิ เนื่องจากในอดีตบรรพบุรุษของชาวชัยภูมิส่วนใหญ่สืบเชื้อสายมาจากนครเวียงจันทน์
 ภาษาไทยโคราช หรือ ไทเดิ้ง พบว่ามีการใช้ในหมู่บ้านโนนพันชาติ และกระจายอยู่ตามพื้นที่บางส่วนของตำบลโนนสะอาด
 ภาษาไทย ใช้ในการติดต่อสื่อสารกับหน่วยงานต่าง ๆ ของภาครัฐ หรืองานพิธีสำคัญทางราชการ

งานประเพณี
 งานของดีเมืองคอนสวรรค์ (เดิมชื่อ งานรับขวัญนกเป็ดน้ำ) จัดขึ้นโดยความร่วมมือของทุกภาคส่วนในอำเภอคอนสวรรค์ ในช่วงปลายปีของทุกปี ประมาณช่วงเดือนธันวาคม ภายในงานมีกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การประกวดสาวงามคอนสวรรค์(เดิมชื่อ ธิดานกเป็ดน้ำ) การประกวดขบวนแห่ของดีของแต่ละตำบล การเดินแบบผ้าไหม การประกวดผลผลิตทางการเกษตร ร้านหรรษากาชาด เป็นต้น
 งานรับขวัญนกเป็ดน้ำ  กลับมาจัดขึ้นอีกครั้งในปี 2567 โดย เทศบาลตำบลคอนสวรรค์ ในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ ถึง ต้นเดือนมีนาคม ภายในงานมีกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การบายศรีสู่ขวัญเพื่อรับขวัญนกเป็ดน้ำจำนวนมากที่อาศัยอยู่บริเวณบึงหนองแวง หน้าที่ว่าการอำเภอคอนสวรรค์ การประกวดเทพพระบุตร-เทพธิดานกเป็ดน้ำ การแข่งขันกีฬา การเดินแบบผ้าไหม การออกร้าน ตลอดจนการแสดงความสามารถของเด็กเยาวชนในอำเภอคอนสวรรค์ เป็นต้น
 งานสรงน้ำพระใหญ่ใบเสมา  จัดขึ้นในช่วงเดือนห้า หรือเดือนเมษายนของทุกปี ที่บ้านคอนสวรรค์ ซึ่งเป็นที่ตั้งของเมืองนครกาหลง ภายในงานมีการแห่น้ำกาบแก้วบัวไขมาลัยกิ่งมิ่งเมืองกาหลง เพื่อนำมาสรงเป็นพุทธบูชาแด่องค์พระใหญ่ใบเสมา (หรือ “หลวงพ่อใหญ่” ที่ชาวบ้านเรียกขาน) กลางคืนมีมหรสพสมโภชน์ และมีการแสดงแสง สี เสียง “ตำนานนครกาหลง” ตั้งแต่ยุคทวารวดี ยุขอม ยุคล้านช้าง จนถึงยุคปัจจุบัน

นอกจากนี้ยังมีงานประเพณีสำคัญทางพระพุทธศาสนา และงานบุญฮีตสิบสอง คองสิบสี่ เป็นขนบธรรมเนียมที่ชาวอีสานได้ยึดถือปฏิบัติสืบต่อกันมาตั้งแต่บรรพชน อาทิ บุญผะเหวด บุญสงกรานต์ บุญบั้งไฟ บุญข้าวสาก บุญกฐิน เป็นต้น ซึ่งสามารถพบได้ตามหมู่บ้านต่าง ๆ ในอำเภอคอนสวรรค์

สินค้าพื้นเมือง
อำเภอคอนสวรรค์ นับว่าเป็นดินแดนที่มีความอุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ ประกอบกับชาวบ้านมีภูมิปัญหลายด้าน ดังนั้น จึงได้นำเอาวัสดุและวัตถุดิบจากธรรมชาติและจากทางการเกษตร มารังสรรค์เป็นสินค้าพื้นเมือง เช่น
 กระติบข้าว เป็นงานหัตกรรมจากไม้ไผ่ ประดิษฐ์ขึ้นเพื่อบรรจุข้าวเหนียวนึ่ง ซึ่งเป็นอาหารหลักของคนอีสาน มีแหล่งผลิตที่ขึ้นชื่ออยู่ที่บ้านสำราญ ตำบลศรีสำราญ
 ผ้าไหม อำเภอคอนสวรรค์ นับว่าเป็นอีกหนึ่งอำเภอที่มีชื่อเสียงด้านทอผ้าไหมมัดหมี่และผ้าโทเรลายต่าง ๆ ดังนั้น การทอผ้าจึงสามารถพบเห็นได้ทั่วไปในหลายหมู่บ้าน เช่น บ้านโสก บ้านโนนแต้ บ้านยางหวาย บ้านคอนสวรรค์ บ้านนามน บ้านหนองตาไก้ บ้านหนองไฮ และบ้านหนองบัวเพวัง เป็นต้น
 หม่ำ[http://district.cdd.go.th/konsawan/2019/05/02/เทศกาลหม่ำช่องสามหมอ/. งานหม่ำช่องสามหมอ คอนสวรรค์. สืบค้นเมื่อ 18 มิถุนายน 2562 อาหารขึ้นชื่อของชาวชัยภูมิ โดยการนำเนื้อหมูหรือเนื้อวัวที่หมักกับส่วนผสมต่าง ๆ เช่น ตับ กระเทียม เกลือ บรรจุเก็บไว้ในลำไส้หมู ลักษณะคล้ายไส้กรอก ถือเป็นภูมิปัญญาการถนอมอาหารชนิดหนึ่งของชาวอีสาน แหล่งจำหน่ายอยู่ที่ตลาดช่องสามหมอ อำเภอคอนสวรรค์ ทางออกไปจังหวัดขอนแก่น
 หมอนขิด เครื่องใช้หนุนนอนของชาวอีสาน มีสีสันและลวดลายหลากหลาย แหล่งผลิตอยู่ที่บ้านฝาย ตำบลหนองขาม และบ้านหนองบัวเพวัง ตำบลบ้านโสก

สถานศึกษา
โรงเรียนรัฐบาล
ระดับชั้นมัธยมศึกษา
ตำบลโรงเรียนคอนสวรรค์ 
 โรงเรียนคอนสวรรค์ (โรงเรียนมัธยมประจำอำเภอ) โนนสะอาด โรงเรียนโนนสะอาดวิทยา ช่องสามหมอ โรงเรียนปู่ด้วงศึกษาลัย
 โรงเรียนสามหมอวิทยา

ระดับประถมศึกษา
ตำบลโรงเรียนคอนสวรรค์ 
 โรงเรียนชุมชนบ้านจอก (คอนสวรรค์วิทยากร) (ขยายโอกาส ม.1 - ม.3)
 โรงเรียนบ้านคอนสวรรค์ (ขยายโอกาส ม.1 - ม.3)
 โรงเรียนบ้านโนนโพธิ์
 โรงเรียนบ้านหนองโก
 โรงเรียนบ้านหนองทอน	
 โรงเรียนบ้านนาเสียวหนองชาติ (ยุบ)บ้านโสก 
 โรงเรียนชุมชนบ้านโสก (ขยายโอกาส ม.1 - ม.3)
 โรงเรียนดอนหันราษฎร์อุปถัมภ์	
 โรงเรียนบ้านหนองบัวเพวัง(คุรุราษฎร์รังสรรค์)
 โรงเรียนบ้านโปร่งโก		
 โรงเรียนบ้านโปร่งคลอง(ประชาวิทยาคาร)โคกมั่งงอย 
 โรงเรียนบ้านโคกมั่งงอย(คุรุประชาบำเพ็ญ) (ขยายโอกาส ม.1 - ม.3)		
 โรงเรียนสหราษฎร์นุเคราะห์	
 โรงเรียนบ้านหนองโนน้อย	ห้วยไร่ 
 โรงเรียนบ้านหนองไฮโคกสง่า (ขยายโอกาส ม.1 - ม.3)
 โรงเรียนห้วยไร่วิทยานุกูล		
 โรงเรียนบ้านโสกมูลนาค			
 โรงเรียนบ้านหลุบเพ็ก		
 โรงเรียนบ้านดงเย็นมิตรภาพที่ 167	
 โรงเรียนบ้านห้วยยางหนองขาม 
 โรงเรียนบ้านหนองขาม (ทองงามวิทยา)
 โรงเรียนบ้านโนนแต้ (คุรุราษฎร์วิทยา)
 โรงเรียนบ้านหนองตาไก้วิทยากร
 โรงเรียนบ้านฝาย	โนนสะอาด 
 โรงเรียนบ้านโนนสะอาด(ศิริคุณราษฎร์วิทยา)
 โรงเรียนบ้านโคกก่องดอนทองวิทยา (ขยายโอกาส ม.1 - ม.3)		
 โรงเรียนบ้านดอนหันวิทยา	
 โรงเรียนบ้านโนนพันชาติ		
 โรงเรียนบ้านลำชี	ศรีสำราญ 
 โรงเรียนบ้านสำราญ
 โรงเรียนหนองบัวบานเย็นวิทยา	
 โรงเรียนบ้านนามน		
 โรงเรียนบ้านนาฮี		
 โรงเรียนบ้านหนองปลาปึ่งหนองเบ็น	
 โรงเรียนบ้านนาโจด		ยางหวาย 	
 โรงเรียนบ้านยางหวาย (ขยายโอกาส ม.1 - ม.3)	
 โรงเรียนโนนเขวาประสิทธิ์ศิลป์	
 โรงเรียนบ้านท่าฉาง	ช่องสามหมอ 
 โรงเรียนบ้านโสกหาด	
 โรงเรียนบ้านหนองหว้าหนองหญ้าขาว	
 โรงเรียนบ้านหนองแดง(คุรุราษฎร์บำเพ็ญ)	

โรงเรียนเอกชน
ระดับชั้นประถมศึกษา
 โรงเรียนอนุบาลศักดิ์ปทุม (ยุบเลิกกิจการ)
ระดับ ปวช.และ ปวส.
 วิทยาลัยอาชีวศึกษาชัยภูมิ

โรงพยาบาล
 โรงพยาบาลคอนสวรรค์ โรงพยาบาลชุมชน ระดับทุติยภูมิ ขนาด 30 เตียง (เปิดให้บริการจริงจำนวน 45 เตียง) [http://www.kswhos.com/main/KW1.php  โรงพยาบาลคอนสวรรค์. สืบค้นเมื่อ 10 มิถุนายน 2562.
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลยางหวาย (ให้บริการประชาชนในพื้นที่ตำบลยางหวาย และบางหมู่บ้านของตำบลหนองขาม ตำบลบ้านโสก)
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลคอนสวรรค์
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโคกมั่งงอย
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยไร่
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลช่องสามหมอ
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโนนสะอาด
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโสก
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านนาฮี (ประจำตำบลศรีสำราญ)
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านฝาย (ประจำตำบลหนองขาม ให้บริการประชาชนในพื้นที่ตำบลหนองขาม บางหมู่บ้านของตำบลโนนสะอาด ตำบลบ้านโสก)

สถาบันทางการเงิน
 ธนาคารออมสิน สาขาคอนสวรรค์ https://www.gsb.or.th/about-us/contact/Branches.aspx?type=EAAAANYtXvotni2015B32UnjVTUpRLeNKONGo95BGPHSHHVOfqjW6X0&province=EAAAAA2nb-WTUNSuSwFhYYBFitq6xr15BFlplYeaLW-Id2TS0&search=คอนสวรรค์. ค้นหาสาขา ธนาคารออมสิน. สืบค้นเมื่อ 15 มืถุนายน 2562.
 ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส. คอนสวรรค์)
 สหกรณ์การเกษตรจำกัด''' สาขาคอนสวรรค์

แหล่งน้ำสำคัญ
 แม่น้ำชี แม่น้ำสายที่ยาวที่สุดของประเทศไทย ช่วงที่ไหลผ่านอำเภอคอนสวรรค์ ได้แก่ ตำบลโนนสะอาด ตำบลหนองขาม ตำบลยางหวาย และตำบลคอนสวรรค์ 
 ลำน้ำก่ำ เป็นลำน้ำสาขาของแม่น้ำชีไหลผ่านตำบลโนนสะอาด ตำบลหนองขาม ตำบลยางหวาย และตำบลคอนสวรรค์
 ลำห้วยสามหมอ ไหลผ่านตำบลช่องสามหมอ ตำบลศรีสำราญ และไหลลงสู่แม่น้ำชีในเขตตำบลคอนสวรรค์
 หนองแวง มีลักษณะเป็นบึงขนาดใหญ่ตั้งอยู่หน้าที่ว่าการอำเภอ อยู่ในพื้นที่รับชอบของเขตห้ามสัตว์ป่าหนองแวง
 หนองแซง
 ลำห้วยยาง
 หนองหลวง
 บึงแก่งนกโง่
 หนองเบน

บุคคลที่มีชื่อเสียง

ชื่ออาชีพ/ผลงาน สร้างชื่อเสียงภูมิลำเนา พระครูนรเทพธรรมคุณ หลวงปู่ภู่  พระครูนักพัฒนา อดีตเจ้าคณะอำเภอคอนสวรรค์ วัดม่วง บ้านยางหวาย ตำบลยางหวายบุญเกิด หิรัญคำ  อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร์ จังหวัดชัยภูมิ  บ้านโคกมั่งงอย ตำบลโคกมั่งงอยยุทธศักดิ์ ลุมไธสงค์  
ข้าราชการครู 
ศิลปิน(ทัศนศิลป์) 
เจ้าของผลงานการวาดภาพบนหน้าปกหนังสือ ลูกอีสาน ฉบับล่าสุดปี 2556 ผู้เขียน คำพูน บุญทวี ตีพิมพ์ครั้งแรก ปี 2522 บ้านโสก ตำบลบ้านโสก จักรพันธ์ เครือน้ำคำ หรือ แมน จักรพันธ์  
พระเอกและเจ้าของคณะหมอลำขวัญใจแฟนแฟน 
อดีตเคยสังกัดคณะหมอลำระเบียบวาทะศิลป์  บ้านโสก ตำบลบ้านโสกพงษ์เดช นาคคำ หรือ แม๊ก ณัฐนรินทร์พิธีกร สังกัดคณะหมอลำระเบียบวาทะศิลป์  บ้านโสก ตำบลบ้านโสก น้ำอ้อย ชนะพาล  
มิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2018 
เข้ารอบ 20 คนสุดท้าย มิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแนล 2018 บ้านหนองตาไก้ ตำบลหนองขาม ยูกิ เพ็ญผกา  
ศิลปินนักร้องสังกัดค่ายไหทองคำ 
อดีตนางเอกสังกัดคณะหมอลำเสียงวิหค  บ้านคอนสวรรค์ ตำบลคอนสวรรค์ สุริยน กุลพิมล  นักตะกร้อทีมชาติไทย  บ้านโสก ตำบลบ้านโสก

อ้างอิง

คอนสวรรค์