นักปราชญ์แห่งคริสตจักร

นักปราชญ์แห่งพระศาสนจักร (; ) (คำว่า “docere” หรือ “doctor” ในภาษาละตินหมายถึง “สอน”) เป็นตำแหน่งที่คริสตจักร หรือเป็นที่รู้จักในสากลในชื่อว่า พระศาสนจักร แต่งตั้งให้ผู้ที่มีความสำคัญด้านคำสอนหรือเทววิทยาศาสนาคริสต์เป็นพิเศษ

 ก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 16 
ในพระศาสนจักรตะวันตก มีปิตาจารย์แห่งพระศาสนจักรที่ได้รับยกย่องเป็นนักปราชญ์อยู่ 4 องค์ ได้แก่ นักบุญเกรกอรีผู้ยิ่งใหญ่ นักบุญแอมโบรสแห่งมิลาน นักบุญออกัสตินแห่งฮิปโป และนักบุญเจอโรม ขณะที่พระศาสนจักรตะวันออกมีนักปราชญ์ที่โดดเด่นเป็นพิเศษ 3 องค์ ได้รับยกย่องเป็น "ไฮเออราร์คผู้ศักดิ์สิทธิ์ทั้งสาม" ได้แก่ นักบุญจอห์น คริสซอสตอม นักบุญแบซิลแห่งซีซาเรีย และนักบุญเกรกอรีแห่งนาเซียนซัส 

 พระศาสนจักรโรมันคาทอลิก 
ในคริสตจักรโรมันคาทอลิกตำแหน่งนี้จะมอบให้แก่นักบุญผู้เป็นเจ้าของงานประพันธ์ที่คริสตจักรถือว่ามีคุณค่าต่อการศึกษา โดยการประกาศจากพระสันตะปาปาหรือจากสภาสังคายนาสากล การแต่งตั้งนี้นาน ๆ จึงทำกันครั้งหนึ่งและเป็นการแต่งตั้งหลังจากที่ผู้ได้รับการแต่งตั้งเสียชีวิตไปแล้วและหลังจากที่ได้รับประกาศให้เป็นนักบุญแล้วเท่านั้น

ในคริสตจักรละติน หลังจากที่นักปราชญ์ฝ่ายละตินทั้ง 4 องค์ได้รับยกย่องเป็นนักปราชญ์แห่งพระศาสนจักรไปแล้ว สมเด็จพระสันตะปาปาปิอุสที่ 5 ได้ประกาศยกย่องนักปราชญ์อีก 4 องค์เป็นนักปราชญ์แห่งพระศาสนจักรตะวันออกในปี ค.ศ. 1568 ได้แก่ นักบุญจอห์น คริสซอสตอม นักบุญแบซิลแห่งซีซาเรีย นักบุญเกรกอรีแห่งนาเซียนซัส และนักบุญอะทานาเชียสแห่งอะเล็กซานเดรีย

นักปราชญ์แห่งพระศาสนจักรแต่ละองค์ก็มีความเชี่ยวชาญในสาขาต่าง ๆ กัน เช่น นักบุญเกรกอรีหรือพระสันตะปาปาเกรกอรีที่ 1 และนักบุญแอมโบรสเป็นนักเขียนจดหมายและศาสตรนิพนธ์ นักบุญกาเตรีนาแห่งซีเอนาและนักบุญยอห์นแห่งไม้กางเขนจะเขียนเกี่ยวกับเทววิทยาเชิงรหัสยะ (mystical theology) นักบุญออกัสตินแห่งฮิปโปและนักบุญโรแบร์โต เบลลาร์มีโน เน้นงานเขียนปกป้องพระศาสนจักรจากพวกนอกรีต นักบุญบีดเขียน “ประวัติศาสตร์คริสตจักรของชนอังกฤษ” ซึ่งเป็นเอกสารที่ดีที่สุดในทางประวัติศาสตร์อังกฤษสมัยกลาง ส่วนนักบุญแอนเซล์มแห่งแคนเทอร์เบอรี นักบุญอัลแบร์ตุส มาญุส และนักบุญทอมัส อไควนัส เป็นทั้งนักเทววิทยาระบบ

ในปี ค.ศ. 1970 ได้มีการแต่งตั้งนักบุญหญิงเป็นนักปราชญ์แห่งพระศาสนจักรเป็นครั้งแรก คือ นักบุญเตเรซาแห่งอาบีลาและนักบุญกาเตรีนาแห่งซีเอนา ต่อมามีนักบุญเตแรซแห่งลีซีเยอและนักบุญฮิลเดการ์ดแห่งบิงเงิน ได้รับแต่งตั้งเพิ่มมาอีกตามลำดับ

คริสตจักรโรมันคาทอลิกได้แต่งตั้ง “นักปราชญ์แห่งพระศาสนจักร” ทั้งหมดด้วยกัน 35 องค์ ในจำนวนนี้ 18 องค์ถึงแก่กรรมก่อนจะเกิดศาสนเภทตะวันออก-ตะวันตกในปี ค.ศ. 1054 ซึ่งทางนิกายอีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์ก็ยังนับถือนักปราชญ์ทั้ง 17 องค์นี้ ในบรรดา 35 องค์นี้ 25 องค์มาจากศาสนาคริสต์ตะวันตก และอีก 8 มาจากศาสนาคริสต์ตะวันออก ประกอบด้วยนักบุญหญิง 4 องค์ มุขนายก 18 องค์ บาทหลวง 12 องค์ พันธบริกร 1 องค์ นักพรตหญิง 3 องค์ พรหมจารี 1 องค์ และเป็นชาวยุโรป 26 องค์ ชาวแอฟริกา 3 องค์ และอีก 6 องค์เป็นชาวเอเชีย

 รายชื่อนักปราชญ์แห่งพระศาสนจักรโรมันคาทอลิก 
 ชื่อ  ค.ศ. เกิด  ค.ศ. ตาย  แต่งตั้ง  ชาติ  ตำแหน่ง นักบุญเกรกอรี*(St. Gregory the Great) 540 (ราว)   12 มีนาคม 604  1298  โรมัน  พระสันตะปาปา นักบุญแอมโบรสแห่งมิลาน*(St. Ambrose) 340 (ราว)  4 เมษายน 397  1298  โรมัน  บิชอปแห่งมิลาน นักบุญออกัสตินแห่งฮิปโป*(St. Augustine)  354  28 สิงหาคม 430  1298  ชาวนิวมิเดีย  บิชอปแห่งฮิปโป นักบุญเจอโรม*(St. Jerome)347 (ราว)  30 กันยายน 420   1298  ดาลเมเชีย  บาทหลวง นักพรต  นักบุญจอห์น คริสซอสตอม*(St. John Chrysostom) 347   407   1568  ซีเรียน  อาร์ชบิชอปแห่งคอนสแตนติโนเปิล นักบุญแบซิลแห่งซีซาเรีย*(St. Basil)330   1 มกราคม 379   1568  คาพะโดเคีย  บิชอปแห่งไกเซรี นักบุญเกรกอรีแห่งนาเซียนซัส*(St. Gregory of Nazianzus) 329 25 มกราคม 389  1568  แคปพาโดเชีย  อาร์ชบิชอปแห่งคอนสแตนติโนเปิล นักบุญอะทาเนเชียสแห่งอะเล็กซานเดรีย*(St. Athanasius) 298 2 พฤษภาคม 373  1568  อียิปต์  อาร์ชบิชอปแห่งอะเล็กซานเดรีย นักบุญทอมัส อไควนัส(St. Thomas Aquinas) 1225  7 มีนาคม 1274  1568  เนเปิลส์  บาทหลวง นักเทววิทยาศาสนาคริสต์ ไฟรอาร์คณะดอมินิกัน นักบุญโบนาเวนตูรา(St. Bonaventure) 1221   15กรกฎาคม 1274   1588  ละติอุม  พระคาร์ดินัลบิชอปแห่งอัลบาโน นักเทววิทยาศาสนาคริสต์ มหาธิการคณะฟรันซิสกัน นักบุญแอนเซล์มแห่งแคนเทอร์เบอรี(St. Anselm) 1033 หรือ 1034  21 เมษายน 1109  1720  อาออสตา  อาร์ชบิชอปแห่งแคนเทอร์เบอรี นักพรตคณะเบเนดิกติน นักบุญอีซีโดโรแห่งเซบิยา*(St. Isidore) 560  4 เมษายน 636  1722  อันดาลูเชีย  อาร์ชบิชอปแห่งเซบิยา นักบุญปีเตอร์ คริโซโลกัส*(St. Peter Chrysologus) 406  450  1729  อิตาลี อาร์ชบิชอปแห่งราเวนนา นักบุญลีโอที่ 1*(St. Leo the Great)400  10 พฤศจิกายน 461  1754  โรมัน  พระสันตะปาปา นักบุญปีเตอร์ เดเมียน(St. Peter Damian) 1007 21/22 February 1072  1828  ราเวนนา  พระคาร์ดินัลบิชอปแห่งออสเตีย นักพรตคณะเบเนดิกติน นักบุญแบร์นาร์แห่งแกลร์โว(St. Bernard) 1090  21 สิงหาคม 1153  1830  เบอร์กันดี บาทหลวง นักพรตคณะซิสเตอร์เชียน นักบุญอีแลร์แห่งปัวตีเย*(St. Hilary of Poitiers)300 367  1851  กอล  บิชอปแห่งปัวตีเย นักบุญอัลฟอนโซ มาเรีย เด ลีกูโอรี(St. Alphonsus Liguori) 1696  1 สิงหาคม 1787  1871  เนเปิลส์  บิชอปแห่งซานตากาตา เด โกตี ผู้ก่อตั้งคณะพระมหาไถ่ นักบุญฟร็องซัว เดอ ซาล(St. Francis de Sales) 1567  28 ธันวาคม 1622  1877  ซาวอย  บิชอปแห่งเจนีวา นักบุญซิริลแห่งอะเล็กซานเดรีย(St. Cyril of Alexandria) 376  27 มิถุนายน 444  1883  อียิปต์  อัครบิดรแห่งอะเล็กซานเดรีย นักบุญซิริลแห่งเยรูซาเลม*(St. Cyril of Jerusalem) 315  386  1883  เยรูซาเลม  บิชอปแห่งเยรูซาเลม  นักบุญจอห์นแห่งดามัสกัส*(St. John Damascene)676 5 ธันวาคม 749  1883  ซีเรีย  บาทหลวง นักพรต นักบุญบีด*(St. Bede the Venerable)672 27 พฤษภาคม 735  1899  อังกฤษ   บาทหลวง นักพรต นักบุญเอเฟรมแห่งซีเรีย*(St. Ephrem)306 373  1920  ซีเรีย  พันธบริกร นักบุญปีเตอร์ กานิส(St. Peter Canisius) 1521 21 ธันวาคม 1597  1925  เนเธอร์แลนด์  บาทหลวง นักบวชคณะเยสุอิต นักบุญยอห์นแห่งไม้กางเขน(St. John of the Cross) 1542  14 ธันวาคม 1591  1926  สเปน  บาทหลวง รหัสยิก ผู้ก่อตั้งคณะคาร์เมไลท์ไม่สวมรองเท้า  นักบุญโรแบร์โต เบลลาร์มีโน(St. Robert Bellarmine) 1542  17 กันยายน 1621  1931  ทัสกานี  อาร์ชบิชอปแห่งกาปัว นักบวชคณะเยสุอิต นักบุญอัลแบร์ตุส มาญุส(St. Albertus Magnus) 1193  15 พฤศจิกายน 1280  1931  ชาวเยอรมัน  บิชอปแห่งเรเกนส์บูร์ก ไฟรอาร์คณะดอมินิกัน นักบุญแอนโทนีแห่งปาดัว(St. Anthony of Padua) 1195  13 มิถุนายน 1231  1946  โปรตุเกส  บาทหลวง, ไฟรอาร์คณะฟรันซิสกัน นักบุญลอเรนโซแห่งบรินดีซี(St. Lawrence of Brindisi) 22 กรกฎาคม 1559 22 กรกฎาคม 1619  1959  เนเปิลส์  บาทหลวง นักการทูต ไฟรอาร์คณะภราดาน้อยกาปูชิน นักบุญเตเรซาแห่งอาบีลา(St. Teresa of Ávila) 28 มีนาคม  1515 4 ตุลาคม 1582  1970  สเปน  รหัสยิก ผู้ก่อตั้งคณะคาร์เมไลท์ไม่สวมรองเท้า  นักบุญกาเตรีนาแห่งซีเอนา(St. Catherine of Siena)25 มีนาคม 1347 29 เมษายน 1380  1970  ทัสเคนี  รหัสยิก สมาชิกคณะชั้นสามของนักบุญดอมินิก นักบุญเตแรซแห่งลีซีเยอ(St. Thérèse de Lisieux)2 มกราคม 1873 30 กันยายน 1897  1997  ฝรั่งเศส  นักพรตหญิงคณะคาร์เมไลท์ไม่สวมรองเท้า นักบุญควนแห่งอาบีลา(St. John of Ávila)6 มกราคม 1500 10 พฤษภาคม 1569  2012 สเปน  บาทหลวง รหัสยิก นักบุญฮิลเดการ์ดแห่งบิงเงิน(St. Hildegard of Bingen)1098  17 กันยายน 1179  2012  เยอรมัน  รหัสยิก อธิการิณีอารามคณะเบเนดิกติน

 ดูเพิ่ม 
 ศาสนาคริสต์ 
 เซนต์

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 นักปราชญ์แห่งคริสตจักร (Catholic Church) 
 นักปราชญ์แห่งคริสตจักร (Catholic Encyclopedia)