อำเภอศรีสงคราม

ศรีสงคราม เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนครพนม เป็นศูนย์กลางของจังหวัดนครพนมตอนบน โดยเป็นที่ตั้งของวิทยาลัยเทคโนโลยีอุตสาหกรรมศรีสงคราม มหาวิทยาลัยนครพนม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครพนม เขต 2 สำนักงานประปาศรีสงคราม สถานีไฟฟ้าศรีสงคราม และยังเป็นตลาดส่งออกปลาแม่น้ำสงครามที่สำคัญอีกแห่ง

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอศรีสงครามมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอนาทม อำเภอบ้านแพง และอำเภอท่าอุเทน
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอท่าอุเทน
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอโพนสวรรค์และอำเภอนาหว้า 
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอนาหว้า และอำเภออากาศอำนวย (จังหวัดสกลนคร)

 ประวัติ 
ความเป็นมาของอำเภอศรีสงคราม เดิมชื่อเมืองอากาศอำนวย (เริ่มปรากฏหลักฐานในสมัยรัชกาลที่ 4) พ.ศ. 2396 สารตราเจ้าพระยาจักรี มาถึงอุปฮาด ราชวงศ์ ราชบุตร ท้าวเพี้ย เมืองนครพนม พระแก้วโกมลเรณูนคร พระอุทัยพระเทศเจ้าเมืองรามราช หลวงเอกอาษาเจ้าเมืองอาทมาต ความว่า เนื่องจากพระยาสุนทรราชวงศาเจ้าเมืองยศสุนทร เมืองนครพนม ได้พาท้าวศรีสุราช ท้าวจันทนาม ท้าวนามโคตร ครอบครัวท้าวติวซอยบ้านหอมท้าวลงไปกรุงเทพฯรับน้ำพิพัฒน์สัจจาและ เนื่องจากท้าวศรีสุราช ท้าวติวซอย ตั้งอยู่แขวงเมืองสกลนครไม่สมัครอยู่กับพระยาประเทศธานีเมืองสกลนคร ขอสมัครขึ้นต่อเมืองนครพนม พระสุนทรราชวงศา จึงให้ครอบครัวไปตั้งบ้านเรือนอยู่บ้านม่วงลำน้ำยามซึ่งตั้งอยู่ระหว่างเขตแดนเมืองไชยบุรี สกลนคร นครพนม มีจำนวนพระสงฆ์ สามเณร คนชรา 109 คน ท้าวเพี้ย 109 คน ฉกรรจ์ 246 คน รวม 464 คน รวมชายหญิงใหญ่น้อย เป็นคน 2,339 คน พระสุนทรราชวงศา จึงขอยกบ้านม่วงเป็นเมืองอากาศอำนวย ขอท้าวศรีสุราชเป็นเจ้าเมือง ท้าวชาบัณฑิตเป็นอัครฮาด ท้าวจันทนามเป็นอัครวงศ์ ท้าวนามโคตรเป็นวรบุตร จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยกบ้านม่วงเป็นเมืองอากาศอำนวย และพระราชทานให้ท้าวศรีสุราชเป็นหลวงพลานุกูล ท้าวจันทนามเป็นราชวงศ์ ท้าวนามโคตรเป็นวรบุตร พร้อมทั้งเครื่องยศตามตำแหน่ง โปรดเกล้าฯให้มีสารถึงเมืองหนองหาร เมืองสกลนคร เมืองไชยบุรี ให้แบ่งเขตแดนให้เมืองอากาศอำนวย แล้วให้มีใบบอกรายงานไปยังกรุงเทพฯ

พ.ศ. 2400 พวกไทยโย้ย กรมการเมืองสกลนคร ได้แตกแยกออกเป็นสองพวก พวกหนึ่งไปร้องสมัครขอเป็นเมืองขึ้นเมืองยโสธร มีนายจารคำเป็นหัวหน้า อีกพวกหนึ่งขอเป็นเมืองขึ้นกับเมืองนครพนมมีเพี้ยติ้วซอยเป็นหัวหน้า พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งนายจารคำเป็นหลวงประชาราษฎร์รักษา เพี้ยติ้วซอยเป็นหลวงพลานุกูล ยกบ้านม่วงน้ำยามเป็นเมืองอากาศอำนวย ขึ้นกับเมืองนครพนม หลวงพลานุกูลเป็นเจ้าเมือง และพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว(รัชกาลที่ 4) โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งท้าวศรีสุราชเป็นเจ้าเมืองอากาศอำนวย

พ.ศ. 2404 ทางเมืองนครพนม ได้มีใบบอกไปยังกรุงเทพฯว่า หลวงพลานุกูลเจ้าเมืองอากาศอำนวย ได้ถึงแก่กรรม ณ วันเดือน 6 แรม 13 ค่ำ ปีระกา ตรีศก (7 พฤษภาคม 2404) ได้ให้อัครฮาด ท้าวเพี้ย เมืองอากาศอำนวย เอาศพหลวงพลานุกูล ใส่หีบแล้วทำบุญให้ทานเป็นการกุศลทุกเพลา จนถึงวันเผาศพ ณ วันเดือน 7 ขึ้น 10 ค่ำ ปีระกา ตรีศก พ.ศ. 2406 โปรดเกล้าฯแต่งตั้งอัครฮาดเป็นหลวงพลานุกูล เจ้าเมืองอากาศอำนวย ท้าวศรีสุราชเป็นอัครฮาดเมืองอากาศอำนวยแทนตำแหน่งที่ว่าง

 วันที่ 12 เมษายน 2457 ได้มีหนังสือประกาศจากราชกิจจานุเบกษา ในหนังสือมีใจความตอนหนึ่งว่า " ๒ อำเภอเมืองกุสุมาลย์มณฑล ๑ อำเภอเมืองอากาศอำนวย ๑ เป็น อำเภอที่เล็กและอยู่ใกล้ชิดอำเภอเมืองนครพนมและอำเภอเมืองท่าอุเทน การงานมีน้อยไม่พอที่จะตั้งเป็นอำเภอได้ จึง ทรงพระกรุณาไปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้ยุบอำเภอเมืองกุสุมาสย์มณฑลไปรวมกับอำเภอเมืองนครพนม แลยุบอำเภอเมืองอากาศอำนวยไปรวมเข้ากับอำเภอเมืองท่าอุเทน "
วันที่ 24 มกราคม 2468 แยกพื้นที่ตำบลนาหว้า ตำบลบ้านข่า ตำบลบ้านเสียว ตำบลสามผง ตำบลหนองแวง ตำบลนาทม และตำบลบ้านแพง อำเภอท่าอุเทน มาตั้งเป็น กิ่งอำเภออากาศอำนวย ขึ้นกับอำเภอท่าอุเทน
วันที่ 13 มิถุนายน 2469 ยุบตำบลนางัว อำเภอท่าอุเทน ไปรวมกับตำบลนาหว้า กิ่งอำเภออากาศอำนวย และยุบตำบลคำแม่นาง อำเภอท่าอุเทน ไปขึ้นกับตำบลหนองแวง กิ่งอำเภออากาศอำนวย
วันที่ 29 พฤศจิกายน 2479 โอนพื้นที่ตำบลนาเดื่อ และตำบลบ้านเอื้อง อำเภอท่าอุเทน มาขึ้นกับกิ่งอำเภออากาศอำนวย อำเภอท่าอุเทนประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตกิ่งอำเภอและอำเภอในจังหวัดนครพนม
วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลบ้านข่า กิ่งอำเภออากาศอำนวย เป็น ตำบลบ่อศรีสงคราม และเปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภออากาศอำนวย อำเภอท่าอุเทน จังหวัดนครพนม เป็น กิ่งอำเภอบ่อศรีสงคราม
 วันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2487 ย้ายที่ว่าการกิ่งอำเภอบ่อศรีสงคราม จากตำบลบ่อศรีสงคราม ไปตั้งที่บ้านปากอูน ตำบลบ้านเอื้องประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ย้ายที่ว่าการกิ่งอำเภอบ่อศรีสงคราม อำเภอท่าอุเทน จังหวัดนครพนม
วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลสามผง แยกออกจากตำบลท่าบ่อสงคราม และตำบลหนองแวง ตั้งตำบลบ้านเสียว แยกออกจากตำบลนาหว้า และตำบลท่าบ่อสงคราม ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งตำบลในจังหวัดต่าง ๆ
วันที่ 9 ธันวาคม 2490 แยกพื้นที่ตำบลตำบลบ้านแพง ตำบลนาทม อำเภอท่าอุเทน และตำบลหนองแวง กิ่งอำเภอบ่อศรีสงคราม มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอบ้านแพง และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอท่าอุเทน ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ยกฐานะตำบลขึ้นเป็นกิ่งอำเภอ
วันที่ 10 สิงหาคม 2491 โอนพื้นที่หมู่ 6,7,11 (ในขณะนั้น) ของตำบลบ้านเอื้อง ไปขึ้นกับตำบลนาหว้าประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่กิ่งอำเภอบ่อศรีสงคราม อำเภอท่าอุเทน จังหวัดนครพนม
วันที่ 31 สิงหาคม 2491 โอนพื้นที่หมู่ 7 บ้านนาเพียง (ในขณะนั้น) ของตำบลสามผง ไปตั้งเป็นหมู่ 9 ของตำบลท่าบ่อสงครามประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตตำบล ในท้องที่กิ่งอำเภอบ่อศรีสงคราม อำเภอท่าอุเทน จังหวัดนครพนม
วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2492 โอนพื้นที่หมู่ 9 บ้านปากเมา และพื้นที่หมู่ที่ 10 บ้านหาดแพง (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองแวง กิ่งอำเภอบ้านแพง ไปตั้งเป็นหมู่ 17 และ 18 ตามลำดับ ของตำบลนาเดื่อ กิ่งอำเภอบ่อศรีสงครามประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่กิ่งอำเภอบ้านแพงและกิ่งอำเภอบ่อศรีสงคราม อำเภอท่าอุเทน จังหวัดนครพนม
วันที่ 10 มีนาคม 2496 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอบ่อศรีสงคราม อำเภอท่าอุเทน เป็น อำเภอศรีสงคราม
วันที่ 15 ตุลาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลศรีสงคราม ในท้องที่บางส่วนของตำบลนาเดื่อประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลศรีสงคราม อำเภอศรีสงคราม จังหวัดนครพนม
วันที่ 17 ธันวาคม 2500 ตั้งตำบลศรีสงคราม แยกออกจากตำบลนาเดื่อ
วันที่ 24 ธันวาคม 2506 จัดตั้งสุขาภิบาลนาหว้า ในท้องที่บางส่วนของตำบลนาหว้า ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลนาหว้า อำเภอศรีสงคราม จังหวัดนครพนม
วันที่ 20 กันยายน 2509 ตั้งตำบลนางัว แยกออกจากตำบลนาหว้าประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองนครพนม อำเภอมุกดาหาร อำเภอท่าอุเทน อำเภอศรีสงคราม กิ่งอำเภอดอนตาล กิ่งอำเภอปลาปาก จังหวัดนครพนม
วันที่ 17 สิงหาคม 2514 แยกพื้นที่ตำบลนาหว้า ตำบลนางัว และตำบลบ้านเสียว จากอำเภอศรีสงคราม มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอนาหว้า และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอศรีสงคราม ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งท้องที่อำเภอศรีสงคราม จังหวัดนครพนม ตั้งเป็นกิ่งอำเภอนาหว้า
วันที่ 28 กันยายน 2514 ตั้งตำบลนาเดื่อ แยกออกจากตำบลศรีสงคราม และตั้งตำบลโพนสว่าง แยกออกจากตำบลบ้านเอื้องประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอศรีสงคราม อำเภอท่าอุเทน และอำเภอมุกดาหาร จังหวัดนครพนม
วันที่ 5 กรกฎาคม 2517 ตั้งตำบลบ้านข่า แยกออกจากตำบลท่าบ่อสงครามประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอปลาปาก และอำเภอศรีสงคราม จังหวัดนครพนม
วันที่ 13 มิถุนายน 2521 ตั้งตำบลนาคูณใหญ่ แยกออกจากตำบลนาหว้า ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอบ้านแพง กิ่งอำเภอนาหว้า อำเภอศรีสงคราม และอำเภอนาแก จังหวัดนครพนม
วันที่ 31 ตุลาคม 2521 ตั้งตำบลหาดแพง แยกออกจากตำบลศรีสงคราม และตำบลนาคำประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอศรีสงคราม อำเภอปลาปาก อำเภอมุกดาหาร กิ่งอำเภอนิคมคำสร้อย และอำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม
วันที่ 25 มีนาคม 2522 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอนาหว้า อำเภอศรีสงคราม เป็น อำเภอนาหว้า พระราชกฤษฎีกาตั้งอำเภอหนองกุงศรี อำเภอไทรงาม อำเภอบ้านฝาง อำเภออุบลรัตน์ อำเภอเวียงชัย อำเภอดอยเต่า อำเภอนิคมคำสร้อย อำเภอนาหว้า อำเภอเสิงสาง อำเภอศรีสาคร อำเภอบึงสามพัน อำเภอนาดูน อำเภอค้อวัง อำเภอโพธิ์ชัย อำเภอเมืองสรวง อำเภอปลวกแดง อำเภอยางชุมน้อย อำเภอกาบเชิง อำเภอสุวรรณคูหา และอำเภอกุดข้าวปุ้น พ.ศ. ๒๕๒๒
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลศรีสงคราม เป็นเทศบาลตำบลศรีสงคราม ด้วยผลของกฎหมาย

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอศรีสงครามแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 9 ตำบล 109 หมู่บ้าน ได้แก่
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร(ธันวาคม 2565)1.ศรีสงครามSi Songkhram2.นาเดื่อNa Duea3.บ้านเอื้องBan Ueang4.สามผงSam Phong5.ท่าบ่อสงครามTha Bo Songkhram6.บ้านข่าBan Kha7.นาคำNa Kham8.โพนสว่างPhon Sawang9.หาดแพงHat Phaeng

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอศรีสงครามประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลศรีสงคราม ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลศรีสงคราม
 เทศบาลตำบลบ้านข่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านข่าทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลสามผง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสามผงทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลนาคำ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาคำทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลหาดแพง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหาดแพงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลศรีสงคราม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีสงคราม (นอกเขตเทศบาลตำบลศรีสงคราม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาเดื่อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาเดื่อทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านเอื้อง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเอื้องทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าบ่อสงคราม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าบ่อสงครามทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโพนสว่าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพนสว่างทั้งตำบล

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เปลี่ยนชื่อกิ่งอำเภออากาศอำนวย 
 ขยายเขตเทศบาลตำบลศรีสงคราม
 เว็บไซต์ชุมชนอำเภอศรีสงคราม 
 โอนตำบลจากอำเภอท่าอุเทนมากิ่งอำเภออากาศอำนวย


ศรีสงคราม