แผนภูมิสวรรค์

แผนภูมิสวรรค์ ( กานจือ) คือระบบเลขฐาน 60 แบบวนรอบที่เขียนด้วยอักษรจีน ซึ่งประกอบด้วยส่วนย่อย 2 ส่วน ได้แก่ ภาคสวรรค์ เรียกว่า "ราศีบน" มี 10 ตัวอักษร (天干; tiāngān เทียนกาน) และภาคปฐพี เรียกว่า "ราศีล่าง" มี 12 ตัวอักษร (地支; dìzhī ตี้จือ) แผนภูมิสวรรค์ใช้สำหรับการนับวันและปีแบบดั้งเดิม ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญในโหราศาสตร์ของจีน นอกจากจีนแล้วประเทศในเอเชียตะวันออกอื่น ๆ เช่น ญี่ปุ่น เกาหลี เวียดนาม ก็ใช้ระบบเลขนี้ด้วย

“ปีหนไท” ซึ่งเป็นระบบปฏิทินแบบไทโบราณที่เคยใช้ในอาณาจักรสิบสองปันนา ล้านนา ล้านช้าง และสมัยสุโขทัยตอนต้น ก็เชื่อว่าได้รับอิทธิพลจากปฏิทินกานจือของจีนโบราณเช่นกัน เนื่องจากมีองค์ประกอบเหมือนกันทุกประการ และมีชื่อเรียกต่างกันเล็กน้อย เช่น ภาคสวรรค์ (แม่มื้อ) ได้แก่ กาบ ดับ ระวาย เมือง เปลิก กัด กด ร้วง เต่า ก่า (เทียบเท่ากับ เอกศก โทศก ตรีศก ในปัจจุบัน) และภาคปฐพี (ลูกมื้อ) ได้แก่ ใจ้ เปล้า ญี เหม้า สี ใส้ สะง้อ เม็ด สัน เร้า เส็ด ใค้ (เทียบเท่ากับ ชวด ฉลู ขาล ฯลฯ ในปัจจุบัน)

 ประวัติ 
ชาวจีนใช้แผนภูมิสวรรค์มาตั้งแต่สหัสวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล จากหลักฐานบนกระดูกทำนาย (oracle bone) ในสมัยราชวงศ์ซาง (商朝) ด้วยความหมายของการตั้งชื่อวัน (คล้ายกับชื่อวันในสัปดาห์ในปัจจุบัน) การใช้แผนภูมิสวรรค์แทนชื่อวันมีใช้เรื่อยมาจนกระทั่งสมัยราชวงศ์โจว (周朝) มีการใช้แผนภูมิสวรรค์นับการครบรอบฤดูกาล (ฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วง) ส่วนการนับแทนปีเริ่มขึ้นในสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันตก (西漢) เมื่อประมาณ 202 ปีก่อนคริสตกาล ถึง ค.ศ. 8 ซึ่งอยู่ในช่วงปลายของยุคไฟสงครามของจีน

ในประเทศญี่ปุ่น เริ่มมีการเผยแพร่แผนภูมิสวรรค์ที่ใช้นับแทนปีจากจีนใน พ.ศ. 1096 (ค.ศ. 553) แต่ก็ยังไม่เป็นที่นิยมจนกระทั่งยุคของจักรพรรดินีซุอิโกะ (推古天皇) การนับปีดังกล่าวมีการใช้ในเรื่องของการเมืองการปกครอง และในปี พ.ศ. 1147 (ค.ศ. 604) ชาวญี่ปุ่นได้นำการนับปีแบบจีนมาใช้อย่างเป็นทางการ และเป็นปีที่หนึ่งที่เริ่มนับตามระบบเลข

 ลักษณะ 
 แผนภูมิสวรรค์ หรือ"ราศีบนและราศีล่าง" เรียงลำดับจากซ้ายไปขวา 甲子 乙丑 丙寅 丁卯 戊辰 己巳 庚午 辛未 壬申 癸酉 甲戌 乙亥 丙子 丁丑 戊寅 己卯 庚辰 辛巳 壬午 癸未 甲申 乙酉 丙戌  丁亥  戊子 己丑 庚寅 辛卯 壬辰 癸巳  甲午 乙未 丙申 丁酉 戊戌 己亥 庚子 辛丑 壬寅 癸卯 甲辰 乙巳 丙午 丁未 戊申 己酉 庚戌 辛亥 壬子 癸丑 甲寅 乙卯 丙辰 丁巳 戊午 己未 庚申 辛酉 壬戌 癸亥
แผนภูมิสวรรค์ประกอบด้วยอักษรจีน 2 ตัว ซึ่งตัวแรกแทนพลังงานของภาคสวรรค์และตัวหลังแทนพลังงานของภาคปฐพี อักษรภาคสวรรค์มี 10 ตัว ส่วนภาคปฐพีมี 12 ตัว ซึ่งจะเปลี่ยนพร้อมกันและวนรอบใหม่ทุกครั้งเมื่อจบลำดับ เช่น 癸酉→甲戌→乙亥→丙子 เป็นต้น การรวมกันของอักษรทั้งสองภาคทำให้เกิดชื่อเรียกได้ 60 แบบ เนื่องจากตัวคูณร่วมน้อยของ 10 กับ 12 เท่ากับ 60 นั่นคือพลังงานในแต่ละปีจะมีการเรียงกันไปตามลำดับจนครบ 60 คู่ก็จะกลับมาเริ่มต้นใหม่อีกครั้งหนึ่ง ซึ่งเป็นเหตุผลให้ชาวจีนจะจัดงานวันเกิดครบรอบ 60 ปีที่เรียกว่า "แซยิก" อย่างยิ่งใหญ่ เพราะถือมาได้มีชีวิตอยู่จนมาครบรอบเดียวกันกับพลังงานที่ตนเกิดอย่างแท้จริง

ปีพ.ศ. พ.ศ. 2550 (ค.ศ. 2007) จะเป็นปี 丁亥 และปีพ.ศ. พ.ศ. 2551 (ค.ศ. 2008) ก็จะเป็นปี 戊子 เรียกว่า ราศีปี ซึ่งเปลี่ยนศักราช ณ วันเริ่มต้นของฤดูใบไม้ผลิ คือประมาณวันที่ 4 กุมภาพันธ์ ของทุกปี ไม่ใช่วันตรุษจีน) อย่างที่บุคคลทั่วไปเข้าใจกัน

และเมื่อผ่านไปอีก 60 ปี ซึ่งจะเป็นปีพ.ศ. พ.ศ. 2610 (ค.ศ. 2067) พลังก็จะวนกลับมาเป็นปี 丁亥 อีกครั้งหนึ่ง 

ราศีเดือนจะเปลี่ยนทุก 2 สารท

ราศีวันจะเปลี่ยนทุกวัน ณ เวลา 23:00 น. 

และราศียามจะเปลี่ยนทุก 2 ชั่วโมง

 วิธีการคำนวณ 
เพื่อให้ง่ายแล้ว เราสามารถคำนวณว่าปีนั้นจะมีอักษรประจำปีเป็นแบบใด โดยตั้งพุทธศักราชปีที่ต้องการจะหานั้นลงเป็นสองฐาน เอา 6 ลบ ฐานบน (อักษรภาคฟ้า) เอา 10 หาร ยกลัพธ์เสียเอาแต่เศษ ฐานล่าง (อักษรภาคดิน) เอา 12 หาร ยกลัพธ์เสียเช่นเดียวกัน จากนั้นพิจารณาว่าเศษเป็นแบบใดตามในตาราง นำอักษรที่ได้ทั้งภาคฟ้าและดินมาเรียงกันเป็นอักษรประจำปีตามที่ต้องการ
 อักษรภาคสวรรค์ 
 เศษ อักษรภาคสวรรค์  ชื่อจีนกลางพินอิน ชื่อจีนแต้จิ๋ว ชื่อญี่ปุ่น ชื่อเกาหลีฮันกึลคำอ่านทับศัพท์ ชื่อเวียดนามโกว๊กหงือคำอ่าน หยินหยาง ธาตุ เสียงอง เสียงคุน (คันจิ) 1  甲  เจี่ย jiǎ  กะ  こうโค  木の兄คิโนะเอะ  갑คับgap   giápซ้าป  หยาง ธาตุไม้ 2  乙  อี่yǐ  อิก  おつโอะสึ  木の弟คิโนะโตะ  을อึลeul  ấtเอิ๊ต  หยิน 3  丙  ปิ่งbǐng  เปี้ย  へいเฮ  火の兄ฮิโนะเอะ  병พย็องbyeong  bínhบิ๊ญ  หยาง ธาตุไฟ 4  丁  ติงdīng  เต็ง  ていเท  火の弟ฮิโนะโตะ  정ชย็องjeong  đinhดิญ  หยิน 5  戊  อู้wù  โบ่ว  ぼโบะ  土の兄สึชิโนะเอะ  무มูmu   mậuเหมิ่ว  หยาง ธาตุดิน 6  己  จี่jǐ  กี้  きคิ  土の弟สึชิโนะโตะ  기คีgi   kỷกี๋  หยิน 7  庚  เกิงgēng  แก  こうโค  金の兄คะโนะเอะ  경คย็องgyeong    canhจาญ  หยาง ธาตุทอง 8  辛  ซินxīn  ซิง  しんชิง   金の弟คะโนะโตะ  신ชินshin  tânเติน  หยิน 9  壬  เหรินrén  หยิม  じんจิง  水の兄มิซุโนะเอะ  임อิมim   nhâmเญิม  หยาง ธาตุน้ำ 0  癸  กุ่ยguǐ  กุ๋ย  きคิ  水の弟มิซุโนะโตะ  계คเยgye  quýกวี๊  หยิน

 อักษรภาคปฐพี 
 เศษ อักษรภาคปฐพี  ชื่อจีนกลางพินอิน ชื่อจีนแต้จิ๋ว ชื่อญี่ปุ่น ชื่อเกาหลีฮันกึลคำอ่านทับศัพท์ ชื่อเวียดนามโกว๊กหงือคำอ่าน ปีนักษัตร ชั่วโมงในรอบวัน เสียงอง เสียงคุน 1  子  จื่อzǐ  จื้อ  ชิ  เนะ  자ชาja  týตี๊ ชวด (鼠)  23 ถึง 1 นาฬิกา 2  丑  โฉ่วchǒu  ทิ่ว  ชู  อุชิ  축ชุกchuk   sửuสืว ฉลู (牛)  1 ถึง 3 นาฬิกา 3  寅  อิ๋นyín)  อิ้ง  อิง  โทะระ  인อินin   dầnสั่น ขาล (虎)  3 ถึง 5 นาฬิกา 4  卯  หม่าวmǎo  เบ้า  โบ  อุ  묘มโยmyo  mẹo/mãoแหม่ว/เหมา เถาะ (兔)  5 ถึง 7 นาฬิกา 5  辰  เฉินchén  ซิ้ง  ชิง  ทะสึ  진ชินjin  thìnถิ่น มะโรง (龍)  7 ถึง 9 นาฬิกา 6  巳  ซื่อsì  จี๋  ชิ  มิ  사ซาsa  tỵติ มะเส็ง (蛇)  9 ถึง 11 นาฬิกา 7  午  อู่wǔ  โง่ว  โกะ  อุมะ  오โอo  ngọเหงาะ มะเมีย (馬)  11 ถึง 13 นาฬิกา 8  未  เว่ย์wèi  บี่  มิ หรือ บิ  ฮิสึจิ  미มีmi    mùiหมู่ย มะแม (羊)  13 ถึง 15 นาฬิกา 9  申  เซินshēn  ซิง  ชิง  ซะรุ  신ชินshin  thânเทิน วอก (猴)  15 ถึง 17 นาฬิกา 10  酉  โหย่วyǒu  อิ้ว  ยู  โทะริ  유ยูyu  dậuเส่า ระกา (雞)  17 ถึง 19 นาฬิกา 11  戌  ซวีxū  สุก  จุสึ  อินุ  술ซุลsul  tuấtต๊วต จอ (狗)  19 ถึง 21 นาฬิกา 0  亥  ฮ่ายhài  ไห  ไก  อิ  해แฮhae   hợiเห่ย กุน (豬)  21 ถึง 23 นาฬิกา

 ตัวอย่างการคำนวณ 
 ปีนี้ตรงกับปี พ.ศ. 
 เอา 6 ลบ:   - 6 =  
 ฐานบน (ภาคฟ้า) เอา 10 หารเอาแต่เศษ:   mod 10 =  
 ฐานล่าง (ภาคดิน) เอา 12 หารเอาแต่เศษ:  mod 12 =  
 เปิดดูตาราง ฐานบนเศษ   ตรงกับอักษรภาคฟ้า  ส่วนฐานล่าง เศษ   ตรงกับอักษรภาคดิน 
 ดังนั้น ปีนี้มีอักษรประจำปีเป็น 

ตารางบอกอักษรประจำปี ค.ศ. 1924–2043
 1924–1983ภาคสวรรค์ภาคปฐพี1984–20431Feb 05 1924 – Jan 23 1925甲 ไม้หยาง 子 ชวดFeb 02 1984 – Feb 19 19852Jan 24 1925 – Feb 12 1926乙 ไม้หยิน 丑 ฉลูFeb 20 1985 – Feb 08 19863Feb 13 1926 – Feb 01 1927丙 ไฟหยาง 寅 ขาลFeb 09 1986 – Jan 28 19874Feb 02 1927 – Jan 21 1928丁 ไฟหยิน 卯 เถาะJan 29 1987 – Feb 16 19885Jan 22 1928 – Feb 08 1929戊 ดินหยาง 辰 มะโรงFeb 17 1988 – Feb 05 19896Feb 09 1929 – Jan 28 1930己 ดินหยิน 巳 มะเส็งFeb 06 1989 – Jan 26 19907Jan 29 1930 – Feb 16 1931庚 ทองหยาง 午 มะเมียJan 27 1990 – Feb 14 19918Feb 17 1931 – Feb 05 1932辛 ทองหยิน 未 มะแมFeb 15 1991 – Feb 03 19929Feb 06 1932 – Jan 24 1933壬 น้ำหยาง 申 วอกFeb 04 1992 – Jan 22 199310Jan 25 1933 – Feb 13 1934癸 น้ำหยิน 酉 ระกาJan 23 1993 – Feb 09 199411Feb 14 1934 – Feb 02 1935甲 ไม้หยาง 戌 จอFeb 10 1994 – Jan 30 199512Feb 04 1935 – Jan 23 1936 乙 ไม้หยิน 亥 กุนJan 31 1995 – Feb 18 199613Jan 24 1936 – Feb 10 1937丙 ไฟหยาง 子 ชวดFeb 19 1996 – Feb 06 199714Feb 11 1937 – Jan 30 1938丁 ไฟหยิน 丑 ฉลูFeb 07 1997 – Jan 27 199815Jan 31 1938 – Feb 18 1939戊 ดินหยาง 寅 ขาลJan 28 1998 – Feb 15 199916Feb 19 1939 – Feb 07 1940己 ดินหยิน 卯 เถาะFeb 16 1999 – Feb 04 200017Feb 08 1940 – Jan 26 1941庚 ทองหยาง 辰 มะโรงFeb 05 2000 – Jan 23 200118Jan 27 1941 – Feb 14 1942辛 ทองหยิน 巳 มะเส็งJan 24 2001 – Feb 11 200219Feb 15 1942 – Feb 04 1943壬 น้ำหยาง 午 มะเมียFeb 12 2002 – Jan 31 200320Feb 05 1943 – Jan 24 1944癸 น้ำหยิน 未 มะแมFeb 01 2003 – Jan 21 200421Jan 25 1944 – Feb 12 1945甲 ไม้หยาง 申 วอกJan 22 2004 – Feb 08 200522Feb 13 1945 – Feb 01 1946乙 ไม้หยิน 酉 ระกาFeb 09 2005 – Jan 28 200623Feb 02 1946 – Jan 21 1947丙 ไฟหยาง 戌 จอJan 29 2006 – Feb 17 200724Jan 22 1947 – Feb 09 1948丁 ไฟหยิน 亥 กุนFeb 18 2007 – Feb 06 200825Feb 10 1948 – Jan 28 1949戊 ดินหยาง 子 ชวดFeb 07 2008 – Jan 25 200926Jan 29 1949 – Feb 16 1950己 ดินหยิน 丑 ฉลูJan 26 2009 – Feb 13 201027Feb 17 1950 – Feb 05 1951庚 ทองหยาง 寅 ขาลFeb 14 2010 – Feb 02 201128Feb 06 1951 – Jan 26 1952辛 ทองหยิน 卯 เถาะFeb 03 2011 – Jan 22 201229Jan 27 1952 – Feb 13 1953壬 น้ำหยาง 辰 มะโรงJan 23 2012 – Feb 09 201330Feb 14 1953 – Feb 02 1954癸 น้ำหยิน 巳 มะเส็งFeb 10 2013 – Jan 30 201431Feb 03 1954 – Jan 23 1955甲 ไม้หยาง 午 มะเมียJan 31 2014 – Feb 18 201532Jan 24 1955 – Feb 11 1956乙 ไม้หยิน 未 มะแมFeb 19 2015 – Feb 07 201633Feb 12 1956 – Jan 30 1957丙 ไฟหยาง 申 วอกFeb 08 2016 – Jan 27 201734Jan 31 1957 – Feb 17 1958丁 ไฟหยิน 酉 ระกาJan 28 2017 – Feb 15 201835Feb 18 1958 – Feb 07 1959戊 ดินหยาง 戌 จอFeb 16 2018 – Feb 04 201936Feb 08 1959 – Jan 27 1960己 ดินหยิน 亥 กุนFeb 05 2019 – Jan 24 202037Jan 28 1960 – Feb 14 1961庚 ทองหยาง 子 ชวดJan 25 2020 – Feb 11 202138Feb 15 1961 – Feb 04 1962辛 ทองหยิน 丑 ฉลูFeb 12 2021 – Jan 31 202239Feb 05 1962 – Jan 24 1963壬 น้ำหยาง 寅 ขาลFeb 01 2022 – Jan 21 202340Jan 25 1963 – Feb 12 1964癸 น้ำหยิน 卯 เถาะJan 22 2023 – Feb 09 202441Feb 13 1964 – Feb 01 1965甲 ไม้หยาง 辰 มะโรงFeb 10 2024 – Jan 28 202542Feb 02 1965 – Jan 20 1966乙 ไม้หยิน 巳 มะเส็งJan 29 2025 – Feb 16 202643Jan 21 1966 – Feb 08 1967丙 ไฟหยาง 午 มะเมียFeb 17 2026 – Feb 05 202744Feb 09 1967 – Jan 29 1968丁 ไฟหยิน 未 มะแมFeb 06 2027 – Jan 25 202845Jan 30 1968 – Feb 16 1969戊 ดินหยาง 申 วอกJan 26 2028 – Feb 12 202946Feb 17 1969 – Feb 05 1970己 ดินหยิน 酉 ระกาFeb 13 2029 – Feb 02 203047Feb 06 1970 – Jan 26 1971庚 ทองหยาง 戌 จอ Feb 03 2030 – Jan 22 203148Jan 27 1971 – Feb 14 1972辛 ทองหยิน 亥 กุนJan 23 2031 – Feb 10 203249Feb 15 1972 – Feb 02 1973壬 น้ำหยาง 子 ชวดFeb 11 2032 – Jan 30 203350Feb 03 1973 – Jan 22 1974癸 น้ำหยิน 丑 ฉลูJan 31 2033 – Feb 18 203451Jan 23 1974 – Feb 10 1975甲 ไม้หยาง 寅 ขาลFeb 19 2034 – Feb 07 203552Feb 11 1975 – Jan 30 1976乙 ไม้หยิน 卯 เถาะFeb 08 2035 – Jan 27 203653Jan 31 1976 – Feb 17 1977丙 ไฟหยาง 辰 มะโรงJan 28 2036 – Feb 14 203754Feb 18 1977 – Feb 06 1978丁 ไฟหยิน 巳 มะเส็งFeb 15 2037 – Feb 03 203855Feb 07 1978 – Jan 27 1979戊 ดินหยาง 午 มะเมียFeb 04 2038 – Jan 23 203956Jan 28 1979 – Feb 15 1980己 ดินหยิน 未 มะแมJan 24 2039 – Feb 11 204057Feb 16 1980 – Feb 04 1981庚 ทองหยาง 申 วอกFeb 12 2040 – Jan 31 204158Feb 05 1981 – Jan 24 1982辛 ทองหยิน 酉 ระกาFeb 01 2041 – Jan 21 204259Jan 25 1982 – Feb 12 1983壬 น้ำหยาง 戌 จอJan 22 2042 – Feb 09 204360Feb 13 1983 – Feb 01 1984癸 น้ำหยิน 亥 กุนFeb 10 2043 – Jan 29 2044

 การประยุกต์ใช้ 
ตัวอักษรของราศีบนและราศีล่างนั้น นอกจากจะใช้เพื่อระบุกาลเวลาในปฏิทินของจีนแล้ว ยังสามารถใช้ในการทำนายดวงชะตาซึ่งเป็นระบบที่แพร่หลายที่สุดในสังคมชาวจีนมาในตั้งแต่อดีตที่เรียกว่า "โป๊ยหยี่ซี้เถียว" หรือ "แปดอักขระสี่แถว" คือแถวปีก็จะประกอบด้วยราศีบนและล่าง 1 ชุด ในขณะที่แถวเดือน แถววัน และแถวยาม ก็จะมีราศีบนและล่างอีกอย่างละ 1 ชุด รวมเป็น 8 อักษร โดยแต่ละตัวจะมีค่าทางพลังงานเป็นธาตุต่าง ๆ ซึ่งมีอยู่ทั้งหมด 5 ธาตุ คือ ไม้ ไฟ ดิน ทอง น้ำ แล้วนำมาวิเคราะห์หาสัมพันธ์ปฏิกิริยาระหว่างธาตุ ว่าธาตุใดมีมากเกินไป ธาตุใดน้อยเกิน ธาตุใดพิฆาตธาตุใด คล้ายกับการเล่นหมากรุก เพื่อจะหาว่าธาตุใดเป็นธาตุที่ให้คุณและธาตุใดเป็นธาตุที่ให้โทษ ซึ่งในปีใดที่เป็นราศีของธาตุที่ให้คุณเข้ามาก็จะทำนายว่าเป็นปีที่ดวงดี ส่วนในปีที่ธาตุให้โทษเข้ามาก็ถือว่าเป็นปีที่ดวงไม่ดี

 อ้างอิง 
 ตั้งกวงจือ. ตำราเรียนหัวใจฮวงจุ้ย. กรุงเทพฯ:ฮวงจุ้ยกับชีวิต, 2549





หมวดหมู่:ปฏิทิน
หมวดหมู่:วัฒนธรรมจีน
หมวดหมู่:หน่วยเวลา