ออร์แกเนลล์

ในชีววิทยาของเซลล์ ออร์แกเนลล์ () เป็นหน่วยย่อยพิเศษซึ่งเปลี่ยนแปลงไปทำหน้าที่เฉพาะอย่าง ซึ่งโดยปกติจะอยู่ภายในเซลล์ คำว่า ออร์แกเนลล์ (organelle) มาจากแนวความคิดที่ว่า โครงสร้างเล็ก ๆ ในเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของเซลล์ เปรียบเหมือนกับ อวัยวะ (organ) ของร่างกาย โดยการเติมคำปัจจัย -elle (เป็นส่วนเล็ก ๆ) เพื่อแสดงว่าเป็นอวัยวะขนาดจิ๋วของเซลล์  ออร์แกเนลล์พบได้ทั้งแบบที่แยกต่างหากจากไซโทซอลด้วยเยื่อหุ้มลิพิด เรียกว่าออร์แกเนลล์ที่มีเยื่อหุ้ม และแบบที่ไม่มีเยื่อหุ้มลิพิดล้อมรอบ โดยยังคงคุณสมบัติเป็นหน่วยทำงาน (functional unit) อยู่ เรียกว่าออร์แกเนลล์ที่ไม่มีเยื่อหุ้ม นอกจากนี้ แม้ว่าหน่วยทำงานจะอยู่ภายนอกเซลล์ ก็อาจถือเป็นออร์แกเนลล์ได้เช่นกัน เช่น ซิเลีย แฟลเจลลัม อาร์คีลลัม และไตรโคซิส 

การระบุออร์แกเนลล์สามารถทำได้ด้วยการส่องภายใต้กล้องจุลทรรศน์ และยังสามารถแยกให้บริสุทธิ์ได้โดยวิธีการกระบวนการปั่นแยกเซลล์ (cell fractionation) ออร์แกเนลล์มีหลายประเภท ซึ่งสังเกตได้ชัดเจนในเซลล์ยูแคริโอต ออร์แกเนลล์ยังหมายรวมถึงโครงสร้างที่ประกอบขึ้นเป็นระบบเอนโดเมมเบรน (เช่น เยื่อหุ้มนิวเคลียส, ร่างแหเอนโดพลาซึม, และกอลไจแอปพาราตัส) และโครงสร้างอื่น ๆ เช่น ไมโทคอนเดรียและพลาสติด ในขณะที่โพรแคริโอตไม่มีออร์แกเนลล์แบบที่มีในยูแคริโอต โพรแคริโอตบางชนิดมีไมโครคอมพาร์ทเมนต์ที่มีเปลือกโปรตีนหุ้มอยู่ เชื่อว่าเป็นออร์แกเนลล์ในยุคแรก ๆ และยังมีหลักฐานว่าพบโครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มอีกด้วย

 ประวัติศาสตร์และศัพทวิทยา 
ในทางชีววิทยา organ  ถูกนิยามว่าเป็นหน่วยทำงานที่อยู่ภายในสิ่งมีชีวิต ในเชิงเปรียบเทียบ อวัยวะในร่างกายกับโครงสร้างย่อย ๆ ของเซลล์นั้นมีความแตกต่างชัดเจน 

ในช่วงทศวรรษที่ 1830 Félix Dujardin ได้หักล้างทฤษฎีของเอเรินแบร์ค ที่กล่าวว่าจุลินทรีย์มีอวัยวะเหมือนกับในสัตว์หลายเซลล์ เพียงแต่มีขนาดที่เล็กกว่ามาก

Karl August Möbius นักสัตววิทยาชาวเยอรมัน (1884) ได้รับการยกย่องว่าเป็นคนแรกที่เปรียบโครงสร้างระดับเซลล์ว่าเทียบเคียงกับอวัยวะขนาดจิ๋ว ด้วยการใช้คำว่า organula  (พหูพจน์ของ organulum ซึ่งเป็น diminutive form ของ organum ในภาษาละติน) ในเชิงอรรถซึ่งตีพิมพ์ในการแก้ไขของวารสารฉบับถัดมา เขาให้เหตุผลว่าเขาเสนอให้เรียก"อวัยวะ"ของสิ่งมีชีวิตที่มีเซลล์เดียวว่า "organella" เนื่องจากเป็นเพียงส่วนที่ก่อตัวขึ้นมาเป็นส่วนหนึ่งของเซลล์ ซึ่งแตกต่างจาก"อวัยวะ"ในสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ 

 ประเภท 
นักชีววิทยาเซลล์ส่วนใหญ่ถือว่าออร์แกเนลล์ มีความหมายเหมือนกันกับส่วนการทำงานภายในเซลล์ (cellular compartments) ซึ่งเป็นบริเวณที่ถูกหุ้มด้วยเยื่อหุ้มลิพิด โดยเป็นเยื่อหุ้มชั้นเดียวหรือสองชั้นก็ได้ กระนั้นนักชีววิทยาเซลล์บางกลุ่มก็ให้คำจำกัดความว่าออร์แกเนลล์คือส่วนการทำงานที่บรรจุกรดดีออกซีไรโบนิวคลีอิก (DNA) เป็นของตัวเอง อันเป็นผลจากการเข้าเป็นส่วนหนึ่งของจุลชีพอื่นที่เข้ามาอาศัยภายในเซลล์ตามทฤษฎีเอ็นโดซิมไบโอติก

หากใช้การนิยามอย่างหลังจะมีออร์แกเนลล์เพียงสองประเภทเท่านั้น ได้แก่ ออร์แกเนลล์ที่มีดีเอ็นเอของตัวเอง และประเภทที่มีต้นกำเนิดจากแบคทีเรียเอนโดซิมไบโอติก: 

 ไมโทคอนเดรีย (ในยูแคริโอตเกือบทั้งหมด) 
 พลาสติด (ในพืช สาหร่าย และโพรทิสต์บางชนิด) 

มีข้อเสนอว่าออร์แกเนลล์อื่น ๆ ก็มีต้นกำเนิดตามทฤษฎีเอนโดซิมไบโอซิสเช่นกัน เพียงแต่ว่าไม่ได้บรรจุดีเอ็นเอของตัวเอง (ดังเห็นได้จากแฟลเจลลา  - ดู วิวัฒนาการของแฟลเจลลา) 

คำจำกัดความที่สองที่มีความจำกัดน้อยกว่าของออร์แกเนลล์คือ โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้ม อย่างไรก็ตามแม้จะใช้คำจำกัดความนี้ บางส่วนของเซลล์ที่แสดงว่าเป็นหน่วยทำงานอย่างเห็นได้ชัดก็ไม่ถือว่าเป็นออร์แกเนลล์ ดังนั้นการใช้"ออร์แกเนลล์"เพื่ออ้างถึงโครงสร้างที่ไม่มีเยื่อหุ้มเช่นไรโบโซมจึงเป็นเรื่องปกติและเป็นที่ยอมรับ ด้วยเหตุนี้จึงมีตำราจำนวนมากแบ่งประเภทระหว่างออร์แกเนลล์ที่'มีเยื่อหุ้ม'และ'ไม่มีเยื่อหุ้ม'  ออร์แกเนลล์ที่ไม่มีเยื่อหุ้มเซลล์หรือที่เรียกว่าสารชีวโมเลกุลเชิงซ้อนขนาดใหญ่ ประกอบกันเป็นโมเลกุลมหภาคที่มีการปรับเปลี่ยนไปทำหน้าที่เฉพาะอย่าง แต่ยังคงไม่มีเยื่อหุ้ม โดยอาจเรียกได้ว่าเป็นออร์แกเนลล์ที่ประกอบขึ้นจากโปรตีน(proteinaceous organelles) ดังเช่นโครงสร้างต่อไปนี้ : 

 โครงสร้างเชิงซ้อนขนาดใหญ่ของอาร์เอ็นเอและโปรตีน: ไรโบโซม, สไปลซีโอโซม, vault 
 โครงสร้างเชิงซ้อนขนาดใหญ่ของโปรตีน: โปรตีโซม, DNA Polymerase III holoenzyme, RNA polymerase II holoenzyme, แคปซิดแบบสมมาตรในไวรัส, โครงสร้างของ GroEL และ GroES; โปรตีนเชิงซ้อนบนเยื่อหุ้ม: ระบบแสง I, ATP synthase 
 โครงสร้างเชิงซ้อนขนาดใหญ่ของดีเอ็นเอและโปรตีน: นิวคลีโอโซม 
 เซนทริโอลและศูนย์กลางการจัดการไมโครทิวบูล (microtubule organizing center; MTOC) 
 ไซโทสเกเลตัน
 แฟลเจลลัม 
 นิวคลีโอลัส 
 สเตรสแกรนูล 
 เจิร์มเซลล์แกรนูล 
 แกรนูลขนส่งของเซลล์ประสาท 

กลไกที่ออร์แกเนลล์ที่ไม่มีเยื่อหุ้มดังกล่าวสามารถก่อตัวและรักษาความสมบูรณ์ เปรียบได้กับการการแยกเฟสของเหลว-ของเหลว

 ออร์แกเนลล์ในยูแคริโอต 
เซลล์ยูแคริโอตมีโครงสร้างที่ซับซ้อน และตามความหมายจะถูกจัดระเบียบบางส่วนภายในที่ล้อมรอบด้วยเยื่อหุ้มไขมันที่มีลักษณะคล้ายกับเยื่อหุ้มเซลล์ ออร์แกเนลล์ขนาดใหญ่เช่นนิวเคลียสและแวคิวโอลสามารถมองเห็นได้ง่ายด้วยกล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสง ออร์แกเนลล์ดังกล่าวถือเป็นหนึ่งในการค้นพบทางชีววิทยาครั้งแรกที่เกิดขึ้นหลังจากการประดิษฐ์กล้องจุลทรรศน์ 

เซลล์ยูแคริโอตบางเซลล์อาจไม่ได้มีออร์แกเนลล์ครบทั้งหมดที่แสดงตามตารางด้านล่าง สิ่งมีชีวิตบางชนิดไม่พบกระทั่งออร์แกเนลล์ที่สามารถพบได้เป็นปกติในสิ่งมีชีวิตอื่น เช่น ไมโทคอนเดรีย นอกจากนี้ยังมีข้อยกเว้นบางประการเกี่ยวกับจำนวนเยื่อหุ้มออร์แกเนลล์ที่ระบุไว้ในตารางด้านล่าง (เช่นบางส่วนที่ระบุว่ามีเยื่อหุ้มสองชั้นบางครั้งก็พบเป็นชั้นเดียวหรือสามชั้น) นอกจากนี้จำนวนของออร์แกเนลล์แต่ละชนิดที่พบในเซลล์จะแตกต่างกันไปโดยขึ้นอยู่กับการทำงานของเซลล์นั้น 
+ ออร์แกเนลล์ยูแคริโอตที่สำคัญ  ออร์แกเนลล์  คุณสมบัติหลัก  โครงสร้าง  สิ่งมีชีวิต  หมายเหตุ  เยื่อหุ้มเซลล์  แยกภายในของเซลล์ออกจากสภาพแวดล้อมภายนอก (extracellular space)  ของเหลวที่กระจายตัวในสองมิติ  ยูแคริโอตทั้งหมด  ผนังเซลล์  ประกอบด้วยเพปทิโดไกลแคน มีความแข็งทำให้เซลล์คงรูปร่างไว้ได้ ช่วยให้ออร์แกเนลล์อยู่ภายในเซลล์และป้องกันไม่ให้เซลล์แตกออกจากการเปลี่ยนแปลงความดันออสโมติก  เซลลูโลส  พืช โพรทิสต์ สิ่งมีชีวิตเคลปโตพลาสติก  คลอโรพลาสต์ (พลาสติด)  การสังเคราะห์ด้วยแสง ดักจับพลังงานจากแสงแดด  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น พืช โพรทิสต์ สิ่งมีชีวิตเคลปโตพลาสติก  มีดีเอ็นเอของตัวเอง  ตามทฤษฎีเชื่อว่าถูกกลืนกินโดยบรรพบุรุษของเซลล์ยูแคริโอต (endosymbiosis)  ร่างแหเอนโดพลาซึม  การแปลและการจัดรูปร่างโปรตีนใหม่ (ร่างแหเอนโดพลาซึมแบบหยาบ) สังเคราะห์สารพวกลิพิด (ร่างแหเอนโดพลาซึมแบบเรียบ)  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว  ยูแคริโอตทั้งหมด  ร่างแหเอนโดพลาซึมแบบหยาบมีไรโบโซม  แฟลเจลลัม  การเคลื่อนไหว การรับรู้  โปรตีน  ยูแคริโอตบางชนิด  กอลไจแอปพาราตัส  คัดแยก บรรจุ และดัดแปลงโปรตีน  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น  ยูแคริโอตทั้งหมด  cis-face (ด้านนูน) ปกคลุมด้วยไรโบโซม มีลักษณะเป็นถุงแบน ๆ trans-face (ด้านเว้า) มีลักษณะเป็นท่อ  ไมโทคอนเดรีย  การผลิตพลังงานจากปฏิกิริยาออกซิเดชันของกลูโคสและการปลดปล่อยพลังงานจากอะดีโนซีนไตรฟอสเฟต  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น  ยูแคริโอตส่วนใหญ่  องค์ประกอบของ คอนไดรโอม มีดีเอ็นเอของตัวเอง ตามทฤษฎีเชื่อว่าถูกกลืนกินโดยบรรพบุรุษของเซลล์ยูแคริโอต (endosymbiosis)  นิวเคลียส  การบำรุงรักษา DNA ควบคุมกิจกรรมทั้งหมดของเซลล์ การถอดรหัส RNA  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น  ยูแคริโอตทั้งหมด  มีจีโนมจำนวนมาก  แวคิวโอล  การจัดเก็บ การขนส่ง ช่วยรักษาภาวะธำรงดุล  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว  ยูแคริโอต
ไมโทคอนเดรีย และพลาสติดทั้งหลายรวมถึงคลอโรพลาสต์ มีเยื่อหุ้มสองชั้นและดีเอ็นเอของตัวเอง ตามทฤษฎีเอ็นโดซิมไบโอติก เชื่อว่ามีต้นกำเนิดมาจากโพรแคริโอตที่เข้ารุกรานเซลล์ หรืออาจถูกเซลล์เจ้าบ้านกลืนกินเข้าไปอย่างไม่สมบูรณ์ 
+ ออร์แกเนลล์และส่วนประกอบอื่น ๆ ของเซลล์ยูแคริโอต  ออร์แกเนลล์ / โมเลกุลมหภาค  คุณสมบัติหลัก  โครงสร้าง  สิ่งมีชีวิต  อะโครโซม  ช่วยให้อสุจิหลอมรวมกับไข่  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว  สัตว์ส่วนใหญ่  ออโตฟาโกโซม  เวสิเคิลที่กักเก็บไซโตพลาสซึมและออร์แกเนลล์ที่จะทำการย่อยสลาย  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น  ยูแคริโอตทั้งหมด  เซนทริโอล  จุดยึดสำหรับไซโทสเกเลตัน แบ่งเซลล์โดยการสร้างเส้นใยสปินเดิล  โปรตีนไมโครทิวบูล  สัตว์  ซิเลีย  การเคลื่อนไหว การพัดโบกสาร การส่งสัญญาณในช่วงวิกฤติของการพัฒนาตัวอ่อน  โปรตีนไมโครทิวบูล  สัตว์ โพรติสต์ พืชไม่กี่ชนิด  ไนโดซิสต์  ปล่อยเข็มพิษ  ขดของท่อกลวง  ไนดาเรีย  อายสปอตแอพพาราตัส   ตรวจจับแสง ทำให้เกิดโฟโตแท็กซิสได้  สาหร่ายสีเขียว และสิ่งมีชีวิต เซลล์เดียวที่สังเคราะห์ด้วยแสงได้ เช่น ยูกลีนอยด์  ไกลโคโซม  กระบวนการไกลโคไลซิส  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว  โพรโทซัวบางชนิดเช่น Trypanosomes  ไกลออกซิโซม  การเปลี่ยนไขมันเป็นน้ำตาล  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น  พืช  ไฮโดรเจโนโซม  การผลิตพลังงานและไฮโดรเจน  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว  ยูแคริโอตเซลล์เดียวไม่กี่ชนิด  ไลโซโซม  การสลายโมเลกุลขนาดใหญ่ (เช่นโปรตีนและโพลีแซ็กคาไรด์)  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว  สัตว์  เมลาโนโซม  การจัดเก็บเม็ดสี  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว  สัตว์  ไมโทโซม  เป็นไปได้ว่ามีบทบาทในการประกอบคลัสเตอร์ของเหล็ก–กำมะถัน (Fe–S)  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว  ยูแคริโอตเซลล์เดียวจำนวนน้อย  ไมโอไฟบริล  การหดตัวของเซลล์กล้ามเนื้อ  มัดเส้นใย  สัตว์  นิวคลีโอลัส  การผลิตองค์ประกอบตั้งของไรโบโซม  โปรตีน–ดีเอ็นเอ–อาร์เอ็นเอ  ยูแคริโอตส่วนใหญ่  โอเซลลอยด์  ตรวจจับแสงและรูปร่างของวัตถุที่ไปสัมผัส ทำให้เกิดโฟโตแท็กซิส  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น  โพรโตซัวในวงศ์ Warnowiaceae  พาเรนทีโซม  ไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด  ไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด  ฟังไจ  เพอรอกซิโซม  สลายไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ที่เป็นผลของกระบวนการเมตาบอลิสซึม  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว  ยูแคริโอตทั้งหมด  โปรทีเอโซม  ย่อยสลายโปรตีนที่เสียหายหรือไม่จำเป็นต่อเซลล์ด้วยกระบวนการโปรตีโอไลซิส  โปรตีนซับซ้อนขนาดใหญ่  ยูแคริโอตทั้งหมด อาร์เคียทั้งหมด และแบคทีเรียบางชนิด  ไรโบโซม (80S)  การแปลอาร์เอ็นเอเป็นโปรตีน  อาร์เอ็นเอ - โปรตีน  ยูแคริโอตทั้งหมด  สเตรสแกรนูล  จัดเก็บเอ็มอาร์เอ็นเอ  ไม่มีเยื่อหุ้ม 
(mRNP คอมเพล็กซ์)  ยูแคริโอตส่วนใหญ่  โดเมน TIGER  โปรตีนสำหรับถอดรหัสเอ็มอาร์เอ็นเอ  ไม่มีเยื่อหุ้ม  สิ่งมีชีวิตส่วนใหญ่  เวสิเคิล  การขนส่งสาร  โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว  ยูแคริโอตทั้งหมด 
โครงสร้างอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง: 

 ไซโทซอล 
 ระบบเอนโดเมมเบรน 
 นิวคลีโอโซม 
 ไมโครทิวบูล 
 เยื่อหุ้มเซลล์

 ออร์แกเนลล์ในโพรแคริโอต 
โพรแคริโอตมีโครงสร้างที่ไม่ซับซ้อนเท่ายูแคริโอตและครั้งหนึ่งเคยคิดว่าไม่มีโครงสร้างภายในใด ๆ ที่ปิดล้อมด้วยเยื่อลิพิด และยังถูกมองว่ามีการจัดระเบียบภายในน้อยและไม่มีการจัดส่วนการทำงานภายในเซลล์  ความคิดที่ผิดพลาดในช่วงต้นคือความคิดที่พัฒนาขึ้นในช่วงทศวรรษ 1970 ว่าแบคทีเรียอาจมีรอยพับของเยื่อหุ้มเซลล์ที่เรียกว่าเมโซโซม แต่ต่อมาแสดงให้เห็นว่าเป็นร่องรอยของสารเคมีที่ใช้ในการเตรียมเซลล์สำหรับส่องภายใต้กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน

อย่างไรก็ตามมีหลักฐานเพิ่มขึ้นเกี่ยวกับการแบ่งส่วนการทำงานภายในเซลล์โพรแคริโอต แม้จะพบได้น้อยชนิดก็ตาม งานวิจัยหนึ่งแสดงให้เห็นว่าโพรแคริโอตบางชนิดมีไมโครคอมพาร์ทเมนต์ เช่น คาร์บอกซิโซม โครงสร้างย่อยนี้มีเส้นผ่านศูนย์กลางขนาด 100–200  นาโนเมตรและล้อมรอบด้วยเปลือกโปรตีน  นอกจากนี้ยังมีคำอธิบายของแมกนีโทโซมที่มีเยื่อหุ้มในแบคทีเรีย ซึ่งมีการรายงานใน ค.ศ. 2006  

แบคทีเรียในไฟลัม Planctomycetes ได้แสดงให้เห็นคุณสมบัติการแบ่งหน้าที่การทำงานภายในเซลล์ แบคทีเรียในไฟลัมนี้มีเยื่อหุ้มภายในที่แยกไซโทพลาสซึมออกเป็น paryphoplasm (พื้นที่ชั้นนอกที่ปราศจากไรโบโซม) และ pirellulosome (หรือไรโบพลาสซึม ซึ่งเป็นพื้นที่ชั้นในที่มีไรโบโซม)  แอนแอมมอกโซโซมที่มีเยื่อหุ้มถูกค้นพบในแบคทีเรียไฟลัม Planctomycetes พวกที่ออกซิไดส์แอมโมเนียแบบไม่ใช้ออกซิเจน 5 สกุล  ใน Gemmata Obscuriglobus  มีรายงานว่าพบโครงสร้างคล้ายนิวเคลียสที่ล้อมรอบด้วยเยื่อหุ้มลิพิด

คอมพาร์ทเมนทัลลิเซชันเป็นคุณสมบัติของโครงสร้างสำหรับการสังเคราะห์ด้วยแสงในโพรแคริโอต แบคทีเรียสีม่วงมีโครมาโตฟอร์ ซึ่งเป็นศูนย์กลางการเกิดปฏิกิริยาที่พบบนส่วนที่หวำเข้าไปของเยื่อหุ้มเซลล์ แบคทีเรียกำมะถันสีเขียวมีคลอโรโซม ซึ่งเป็นแอนเทนนาคอมเพล็กซ์สำหรับสังเคราะห์ด้วยแสงยึดติดกับเยื่อหุ้มเซลล์  ไซยาโนแบคทีเรียมีเยื่อไทลาคอยด์สำหรับปฏิกิริยาแสง โดยพบว่าเยื่อหุ้มเซลล์และเยื่อหุ้มไทลาคอยด์ดังกล่าวมีลักษณะไม่ต่อเนื่องกัน

+ ออร์แกเนลล์และส่วนประกอบของเซลล์โพรแคริโอต  ออร์แกเนลล์ / โมเลกุลมหภาค  คุณสมบัติหลัก  โครงสร้าง  สิ่งมีชีวิต  แอนแอมมอกโซโซม  การออกซิไดส์แอมโมเนียมแบบไม่ใช้ออกซิเจน  เยื่อหุ้มลิพิดแลดเดอเรน   แบคทีเรียสกุล Candidatus  ในไฟลัม Planctomycetes  คาร์บอกซิโซม  การตรึงคาร์บอน  ไมโครคอมพาร์ทเมนต์ที่มีเปลือกโปรตีนหุ้ม  แบคทีเรียบางชนิด  คลอโรโซม  การสังเคราะห์ด้วยแสง  องค์ประกอบเก็บเกี่ยวแสงที่ติดอยู่บนเยื่อหุ้มเซลล์  แบคทีเรียกำมะถันสีเขียว  แฟลเจลลัม  การเคลื่อนไหวในตัวกลาง  เส้นใยโปรตีน  โพรแคริโอตและยูแคริโอตบางชนิด  แมกนีโตโซม  การวางตัวของเซลล์ต่อสนามแม่เหล็ก  ผลึกอนินทรีย์ เยื่อลิพิด  แบคทีเรียแมกนีโตแท็กติก  นิวคลีออยด์  การบำรุงรักษาดีเอ็นเอ  การถอดรหัสเป็นอาร์เอ็นเอ  ดีเอ็นเอ-โปรตีน  โพรแคริโอต  พิลัส  ยึดติดกับเซลล์อื่นในกระบวนการคอนจูเกชัน หรือยึดติดกับพื้นผิวของวัตถุเพื่อการเคลื่อนที่   รยางค์ลักษณะคล้ายเส้นผมพุ่งออกมาจากเซลล์ โดยมีส่วนโคนฝังอยู่ระหว่างเยื่อหุ้มเซลล์  เซลล์โพรแคริโอต พลาสมิด  การแลกเปลี่ยนดีเอ็นเอ  ดีเอ็นเอแบบวงกลม  แบคทีเรียบางชนิด  ไรโบโซม (70S)  การแปลอาร์เอ็นเอเป็นโปรตีน  อาร์เอ็นเอ-โปรตีน  แบคทีเรียและอาร์เคีย  เยื่อหุ้มไทลาคอยด์  การสังเคราะห์ด้วยแสง  โปรตีนในระบบแสง รงควัตถุ  ไซยาโนแบคทีเรียเกือบทั้งหมด 

  ดูเพิ่ม 
 ทฤษฎีเอ็นโดซิมไบโอติก 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Tree of Life project: Eukaryotes  
 Organelle Database

หมวดหมู่:กายวิภาคศาสตร์เซลล์