พระธรรมโกศาจารย์

พระธรรมโกศาจารย์ เป็นสมณศักดิ์สำหรับพระราชาคณะชั้นธรรม ปัจจุบันพระราชทานเฉพาะแก่พระเถระฝ่ายมหานิกาย มีพัดยศเฉพาะแถบสีม่วง

 ประวัติ 
ในทำเนียบ "ตำแหน่งพระราชาคณะในกรุงนอกกรุง ครั้งกรุงเก่า" ปรากฏชื่อพระธรรมโกษา วัดประดู่ เป็นพระราชาคณะในคณะกลางฝ่ายอรัญวาสีเรื่องตั้งพระราชาคณะผู้ใหญ่ในกรุงรัตนโกสินทร์ เล่ม ๑, หน้า 290 ถึงสมัยรัตนโกสินทร์เป็นสมณศักดิ์พระราชาคณะชั้นสามัญ จนกระทั่ง พ.ศ. 2441 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้เลื่อนพระเทพโมลี (ยัง เขมาภิรโต) ขึ้นเป็นพระราชาคณะชั้นธรรมที่ "พระธรรมโกษาจารย์" เป็นรูปแรกเรื่องตั้งพระราชาคณะผู้ใหญ่ในกรุงรัตนโกสินทร์ เล่ม ๑, หน้า 14

 ฐานานุกรม 
ผู้ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ที่พระธรรมโกศาจารย์ มีฐานานุศักดิ์ตั้งฐานานุกรมได้ 6 รูป คือ

 พระครูปลัดศีลวัฒน์
 พระครูวินัยธร
 พระครูธรรมธร
 พระครูสังฆรักษ์
 พระครูสมุห์
 พระครูใบฎีกา

 ผู้ได้รับสมณศักดิ์ 
ผู้ดำรงสมณศักดิ์พระราชาคณะชั้นธรรมที่พระธรรมโกษาจารย์ มีรายนามดังต่อไปนี้
 ลำดับที่  รายนาม  วัด  ดำรงสมณศักดิ์  สมณศักดิ์ล่าสุด  สังกัดคณะสงฆ์ 1  พระธรรมโกษาจารย์ (ยัง เขมาภิรโต)  วัดโสมนัสราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร  พ.ศ. 2441-2443  สมเด็จพระมหาวีรวงศ์  ธรรมยุติกนิกาย 2  พระธรรมโกษาจารย์ (แพ ติสฺสเทโว)  วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร  พ.ศ. 2443-2455  สมเด็จพระสังฆราช  มหานิกาย 3  พระธรรมโกษาจารย์ (ม่วง รตนทฺธโช)  วัดท่าโพธิ์ จังหวัดนครศรีธรรมราช  พ.ศ. 2455-2466  พระรัตนธัชมุนี  ธรรมยุติกนิกาย 4  พระธรรมโกศาจารย์ (เซ่ง อุตฺตโม)  วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร  พ.ศ. 2466-2472  พระธรรมวโรดม  ธรรมยุติกนิกาย 5  พระธรรมโกศาจารย์ (ปลด กิตฺติโสภโณ)  วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร  พ.ศ. 2473-2482  สมเด็จพระสังฆราช  มหานิกาย 6  พระธรรมโกศาจารย์ (ปลอด อตฺถการี)  วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร  พ.ศ. 2490-2499  พระศาสนโศภน  ธรรมยุติกนิกาย 7  พระธรรมโกศาจารย์ (ชอบ อนุจารี)  วัดราษฎร์บำรุง จังหวัดชลบุรี  พ.ศ. 2500-2530  พระพิมลธรรม  มหานิกาย 8  พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)  วัดพระบรมธาตุไชยาราชวรวิหาร จังหวัดสุราษฎร์ธานี  พ.ศ. 2530-2536  -  มหานิกาย 9  พระธรรมโกศาจารย์ (ปั่น ปทุมุตฺตโร)  วัดชลประทานรังสฤษฎ์ จังหวัดนนทบุรี  พ.ศ. 2537-2547  พระพรหมมังคลาจารย์  มหานิกาย 10  พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต)  วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร กรุงเทพมหานคร  พ.ศ. 2548-2555  พระพรหมบัณฑิต  มหานิกาย 11  พระธรรมโกศาจารย์ (องอาจ ฐิตธมฺโม)  วัดขันเงิน จังหวัดชุมพร  พ.ศ. 2555-ปัจจุบัน  ยังดำรงสมณศักดิ์อยู่  มหานิกาย

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม