อำเภอเมืองลำพูน

เมืองลำพูน () เป็นอำเภอศูนย์กลางเศรษฐกิจ การค้า การลงทุนของจังหวัดลำพูน และเป็นที่ตั้งของศาลากลางจังหวัดลำพูน อีกทั้งยังเป็นที่ตั้งของอาณาจักรหริภุญชัยที่เรืองอำนาจอยู่ในแถบภาคเหนือตอนบนในอดีตอีกด้วย ภายในเมืองมีโบราณสถานที่เก่าแก่อายุกว่า 1,300 ปีตั้งอยู่มากมาย เช่น พระรอดอายุ 1,300 ปี กำแพงเมืองโบราณ พระธาตุหริภุญชัย กู่ช้างกู่ม้า

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเมืองลำพูนตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอสารภี (จังหวัดเชียงใหม่) และอำเภอบ้านธิ
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอบ้านธิ อำเภอแม่ออน (จังหวัดเชียงใหม่) และอำเภอแม่ทา
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอแม่ทาและอำเภอป่าซาง
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอป่าซาง อำเภอสันป่าตอง และอำเภอหางดง (จังหวัดเชียงใหม่)

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 วันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2479 จัดตั้งเทศบาลเมืองลำพูน ในท้องที่ตำบลในเมืองทั้งตำบล
 พ.ศ. 2482 แยกตำบลทาปลาดุก ตำบลทาสบเส้า ตำบลทากาศ และตำบลทาขุมเงิน อำเภอเมืองลำพูน มาตั้งเป็นกิ่งอำเภอแม่ทา ขึ้นการปกครองต่ออำเภอเมืองลำพูน
 วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลทาขุมเงิน แยกออกจากตำบลทากาศ
 วันที่ 20 กันยายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลทาสบเส้า ในท้องที่บางส่วนของตำบลทาสบเส้า
 วันที่ 22 กรกฎาคม 2501 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอแม่ทา อำเภอเมืองลำพูน เป็น อำเภอแม่ทา รวมถึงโอนสุขาภิบาลทาสบเส้า ให้ขึ้นต่ออำเภอแม่ทาด้วย
 วันที่ 16 พฤศจิกายน 2514 จัดตั้งสุขาภิบาลอุโมงค์ ในท้องที่ตำบลอุโมงค์ทั้งตำบล
 วันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2523 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านแป้น ในท้องที่บางส่วนของตำบลบ้านแป้น
 วันที่ 23 ตุลาคม 2527 ตั้งตำบลศรีบัวบาน แยกจากตำบลบ้านกลางและตำบลป่าสัก
 วันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2533 แยกตำบลบ้านธิ และตำบลห้วยยาบ มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอบ้านธิ ขึ้นการปกครองต่ออำเภอเมืองลำพูน
 วันที่ 22 เมษายน 2535 จัดตั้งสุขาภิบาลริมปิง ในท้องที่ตำบลริมปิงทั้งตำบล
 วันที่ 27 พฤศจิกายน 2535 ตั้งตำบลหนองหนาม แยกจากตำบลบ้านแป้น
 วันที่ 7 กันยายน 2538 ยกฐานะกิ่งอำเภอบ้านธิ อำเภอเมืองลำพูน เป็น อำเภอบ้านธิ
 วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลอุโมงค์ สุขาภิบาลบ้านแป้น และ สุขาภิบาลริมปิง เป็น เทศบาลตำบลอุงโมงค์ เทศบาลตำบลบ้านแป้น และเทศบาลตำบลริมปิง ด้วยผลของกฎหมาย
 วันที่ 24 สิงหาคม 2550 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลเหมืองง่า องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านกลาง องค์การบริหารส่วนตำบลเวียงยอง องค์การบริหารส่วนตำบลมะเขือแจ้ เป็น เทศบาลตำบลเหมืองง่า เทศบาลตำบลบ้านกลาง เทศบาลตำบลเวียงยอง เทศบาลตำบลมะเขือแจ้
 วันที่ 27 ตุลาคม 2552 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลหนองช้างคืน องค์การบริหารส่วนตำบลประตูป่า และองค์การบริหารส่วนตำบลเหมืองจี้ เป็น เทศบาลตำบลหนองช้างคืน เทศบาลตำบลประตูป่า และเทศบาลตำบลเหมืองจี้
 วันที่ 3 มีนาคม 2555 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลท่าเชียงทอง เป็น เทศบาลตำบลท่าเชียงทอง
 วันที่ 2 ตุลาคม 2555 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลป่าสัก เป็น เทศบาลตำบลป่าสัก
 วันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2556 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลศรีบัวบาน เป็น เทศบาลตำบลศรีบัวบาน

 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเมืองลำพูนแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 15 ตำบล 149 หมู่บ้าน ได้แก่

 ลำดับที่  อักษรไทย  อักษรโรมัน  จำนวนหมู่บ้าน  ประชากรทั้งหมด(พ.ศ. 2559)รายงานสถิติจำนวนประชากรและบ้าน พ.ศ. 2559 จังหวัดลำพูน กรมการปกครอง.  ประชากรแยกตามส่วนท้องถิ่น(พ.ศ. 2559) 1.  ในเมือง  Nai Mueang  -  12,358  12,358  (ทม.ลำพูน) 2.  เหมืองง่า  Mueang Nga  10  15,912  15,912  (ทต.เหมืองง่า) 3.  อุโมงค์  Umong  11  13,108  13,108  (ทต.อุโมงค์) 4.  หนองช้างคืน  Nong Chang Khuen  6  3,698  3,698  (ทต.หนองช้างคืน) 5.  ประตูป่า  Pratu Pa  9  5,540  5,540  (ทต.ประตูป่า) 6.  ริมปิง  Rim Ping  10  6,870  6,870  (ทต.ริมปิง) 7.  ต้นธง  Ton Thong  11  13,333  13,333  (ทต.ต้นธง) 8.  บ้านแป้น  Ban Paen  9  5,955  3,8252,130  (ทต.บ้านแป้น)(ทต.ท่าเชียงทอง) 9.  เหมืองจี้  Mueang Chi  14  8,847  8,847  (ทต.เหมืองจี้) 10.  ป่าสัก  Pa Sak  18  13,716  13,716  (ทต.ป่าสัก) 11.  เวียงยอง  Wiang Yong  8  6,350  6,350  (ทต.เวียงยอง) 12.  บ้านกลาง  Ban Klang  12  10,725  10,725  (ทต.บ้านกลาง) 13.  มะเขือแจ้  Makhuea Chae  21  15,702  15,702  (ทต.มะเขือแจ้) 14.  ศรีบัวบาน  Si Bua Ban  12  8,693  8,693  (ทต.ศรีบัวบาน) 15.  หนองหนาม  Nong Nam  8  4,923  2,4992,424  (ทต.บ้านแป้น)(อบต.หนองหนาม) รวม  159  145,730  143,306 (เทศบาล)2,424 (อบต.)

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเมืองลำพูนประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 16 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลเมืองลำพูน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลในเมืองทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลอุโมงค์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอุโมงค์ทั้งตำบล๑๖ พฤศจิกายน ๒๕๑๔ ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลอุโมงค์ อำเภอเมืองลำพูน จังหวัดลำพูน
 เทศบาลตำบลบ้านแป้น ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านแป้นและตำบลหนองหนาม๑๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๒๓ ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านแป้น อำเภอเมืองลำพูน จังหวัดลำพูน
 เทศบาลตำบลริมปิง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลริมปิงทั้งตำบล๒๒ เมษายน ๒๕๓๕ ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลริมปิง อำเภอเมืองลำพูน จังหวัดลำพูน
 เทศบาลตำบลเหมืองง่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเหมืองง่าทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลบ้านกลาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านกลางทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลเวียงยอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียงยองทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลมะเขือแจ้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลมะเขือแจ้ทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลหนองช้างคืน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองช้างคืนทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลประตูป่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลประตูป่าทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลต้นธง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลต้นธงทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลเหมืองจี้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเหมืองจี้ทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลท่าเชียงทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านแป้น (นอกเขตเทศบาลตำบลบ้านแป้น)
 เทศบาลตำบลศรีบัวบาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีบัวบานทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลป่าสัก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่าสักทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหนาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหนาม (นอกเขตเทศบาลตำบลบ้านแป้น)

 สถานที่สำคัญ 
 สถานที่ท่องเที่ยว 
 วัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวิหาร
 วัดจามเทวี
 วัดมหาวัน
 พระบรมราชานุสาวรีย์พระนางจามเทวี
 กู่ช้างกู่ม้า
 กำแพงเมือง
 พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติหริภุญไชย
 ดอยขะม้อ
 วัดดอยติ

 วัด 
 พระอารามหลวงมหานิกาย 
 วัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวิหาร (พระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดวรมหาวิหาร)

 วัดราษฏร์มหานิกาย 

 วัดกมลธัชชยาราม ตำบลต้นธง
 วัดกู่เหล็ก ตำบลต้นธง
 วัดจักรคำภิมุข ตำบลต้นธง
 วัดพันตาเกิน ตำบลต้นธง
 วัดรมณียาราม ตำบลต้นธง
 วัดสันต้นธง ตำบลต้นธง
 วัดหริการาม ตำบลต้นธง
 วัดไก่แก้ว ตำบลในเมือง
 วัดจามเทวี ตำบลในเมือง
 วัดชัยมงคล ตำบลในเมือง
 วัดช่างฆ้อง ตำบลในเมือง
 วัดช้างรอง ตำบลในเมือง
 วัดช้างสี ตำบลในเมือง
 วัดธงสัจจะ ตำบลในเมือง
 วัดบ้านหลวย ตำบลในเมือง
 วัดพระคงฤๅษี ตำบลในเมือง
 วัดมหาวัน ตำบลในเมือง
 วัดศรีบุญเรือง ตำบลในเมือง
 วัดสวนดอก ตำบลในเมือง
 วัดสังฆาราม ตำบลในเมือง
 วัดสันดอนรอม ตำบลในเมือง
 วัดสันป่ายางหน่อม ตำบลในเมือง
 วัดสันป่ายางหลวง ตำบลในเมือง
 วัดสุพรรณรังษี ตำบลในเมือง
 วัดหนองเส้ง ตำบลในเมือง
 วัดขี้เหล็ก ตำบลบ้านกลาง
 วัดประตูโขง ตำบลบ้านกลาง
 วัดป่าม่วง ตำบลบ้านกลาง
 วัดพญาผาบ ตำบลบ้านกลาง
 วัดพระสิงห์เคิ่ง ตำบลบ้านกลาง
 วัดร่องส้าว ตำบลบ้านกลาง
 วัดศรีคำ ตำบลบ้านกลาง
 วัดศรีชุม ตำบลบ้านกลาง
 วัดบ้านแป้น ตำบลบ้านแป้น
 วัดบ้านม่วง ตำบลบ้านแป้น
 วัดบ้านเส้ง ตำบลบ้านแป้น
 วัดบูชา ตำบลบ้านแป้น
 วัดป่าซางน้อย ตำบลบ้านแป้น
 วัดสันมะกรูด ตำบลบ้านแป้น
 วัดสันมะโก ตำบลบ้านแป้น
 วัดหนองเต่า ตำบลบ้านแป้น
 วัดชัยชนะ ตำบลประตูป่า
 วัดไชยมงคล ตำบลประตูป่า
 วัดต้นแงะ ตำบลประตูป่า
 วัดประตูป่า ตำบลประตูป่า
 วัดล้องเดื่อ ตำบลประตูป่า
 วัดล่ามช้าง ตำบลประตูป่า
 วัดศรีสุพรรณ ตำบลประตูป่า
 วัดเจ้าชัย ตำบลป่าสัก
 วัดดอยติ ตำบลป่าสัก
 วัดน้ำบ่อเหลือง ตำบลป่าสัก
 วัดน้ำพุ ตำบลป่าสัก
 วัดบ้านหลุก ตำบลป่าสัก
 วัดป่าตึงงาม ตำบลป่าสัก
 วัดพระธาตุทรายทอง ตำบลป่าสัก
 วัดสันคะยอม ตำบลป่าสัก
 วัดสันป่าสัก ตำบลป่าสัก
 วัดสันหลวง ตำบลป่าสัก
 วัดหนองซิว ตำบลป่าสัก
 วัดหนองไซ ตำบลป่าสัก
 วัดหนองท่า ตำบลป่าสัก
 วัดหนองปลาขอ ตำบลป่าสัก
 วัดห้วยม้าโก้ง ตำบลป่าสัก
 วัดกิ่วมื่น ตำบลมะเขือแจ้
 วัดดอยน้อย ตำบลมะเขือแจ้
 วัดบ้านแจ่ม ตำบลมะเขือแจ้
 วัดบ้านป่าเป้า ตำบลมะเขือแจ้
 วัดปูเลย ตำบลมะเขือแจ้
 วัดผามวัว ตำบลมะเขือแจ้
 วัดมะเขือแจ้ ตำบลมะเขือแจ้
 วัดริมร่อง ตำบลมะเขือแจ้
 วัดศรีดอนตัน ตำบลมะเขือแจ้
 วัดสะแล่ง ตำบลมะเขือแจ้
 วัดสันคะยอม ตำบลมะเขือแจ้
 วัดสันต้นผึ้ง ตำบลมะเขือแจ้
 วัดสันป่าเหียง ตำบลมะเขือแจ้
 วัดหนองป่าเหมือด ตำบลมะเขือแจ้
 วัดหนองหอย ตำบลมะเขือแจ้
 วัดเหมืองกวัก ตำบลมะเขือแจ้
 วัดฮ่องกอม่วง ตำบลมะเขือแจ้
 วัดเจดีย์ขาว ตำบลริมปิง
 วัดเชตวัน ตำบลริมปิง
 วัดบุปผาราม ตำบลริมปิง
 วัดป่ายางริมปิง ตำบลริมปิง
 วัดศรีบังวัน ตำบลริมปิง
 วัดศรีปิงชัย ตำบลริมปิง
 วัดสันริมปิง ตำบลริมปิง
 วัดต้นแก้ว ตำบลเวียงยอง
 วัดบ้านตอง ตำบลเวียงยอง
 วัดป่าขาม ตำบลเวียงยอง
 วัดป่าแดด ตำบลเวียงยอง
 วัดพระยืน ตำบลเวียงยอง
 วัดศรีบุญชู ตำบลเวียงยอง
 วัดศรีเมืองยู้ ตำบลเวียงยอง
 วัดหัวขัว ตำบลเวียงยอง
 วัดจำกู่ ตำบลศรีบัวบาน
 วัดจำขี้มด ตำบลศรีบัวบาน
 วัดดอนแก้ว ตำบลศรีบัวบาน
 วัดดอยกาศ ตำบลศรีบัวบาน
 วัดทุ่งยาว ตำบลศรีบัวบาน
 วัดบ้านม้า ตำบลศรีบัวบาน
 วัดศรีบัวบาน ตำบลศรีบัวบาน
 วัดเสาหิน ตำบลศรีบัวบาน
 วัดหนองหล่ม ตำบลศรีบัวบาน
 วัดน้ำโค้ง ตำบลหนองช้างคืน
 วัดป่าขาม ตำบลหนองช้างคืน
 วัดศรีทรายมูล ตำบลหนองช้างคืน
 วัดหนองช้างคืน ตำบลหนองช้างคืน
 วัดหัวฝาย ตำบลหนองช้างคืน
 วัดกอข่อย ตำบลหนองหนาม
 วัดต้นปัน ตำบลหนองหนาม
 วัดบ่อโจง ตำบลหนองหนาม
 วัดบ้านขว้าง ตำบลหนองหนาม
 วัดบ้านรั้ว ตำบลหนองหนาม
 วัดสุมนารามหนองเหียง ตำบลหนองหนาม
 วัดหนองเรือ ตำบลหนองหนาม
 วัดหนองหนาม ตำบลหนองหนาม
 วัดต้นผึ้ง ตำบลเหมืองง่า
 วัดบ้านหลุก ตำบลเหมืองง่า
 วัดป่าไม้แดง ตำบลเหมืองง่า
 วัดวังทอง ตำบลเหมืองง่า
 วัดศรีบุญยืน ตำบลเหมืองง่า
 วัดศรีสองเมือง ตำบลเหมืองง่า
 วัดเหมืองง่า ตำบลเหมืองง่า
 วัดกู่เรือง (กู่เรื่อง) ตำบลเหมืองจี้
 วัดเชตวันธรรมาราม ตำบลเหมืองจี้
 วัดดอยกุศล ตำบลเหมืองจี้
 วัดต้นโชค ตำบลเหมืองจี้
 วัดปงชัย ตำบลเหมืองจี้
 วัดป่าตอง ตำบลเหมืองจี้
 วัดป่าตึง ตำบลเหมืองจี้
 วัดพระธาตุดอยแต ตำบลเหมืองจี้
 วัดหนองจาง ตำบลเหมืองจี้
 วัดหมูเปิ้ง ตำบลเหมืองจี้
 วัดเหมืองจี้หลวง ตำบลเหมืองจี้
 วัดเหมืองจี้ใหม่ ตำบลเหมืองจี้
 วัดกอม่วง ตำบลอุโมงค์
 วัดชัยสถาน ตำบลอุโมงค์
 วัดเชตวัน ตำบลอุโมงค์
 วัดเทพาราม ตำบลอุโมงค์
 วัดป่าเส้า ตำบลอุโมงค์
 วัดป่าเห็ว ตำบลอุโมงค์
 วัดแม่ร่องน้อย ตำบลอุโมงค์
 วัดศรีดอนทอง ตำบลอุโมงค์
 วัดสุวรรณาราม ตำบลอุโมงค์
 วัดอุโมงค์ ตำบลอุโมงค์

 สถานศึกษา 
 สถานศึกษาระดับอุดมศึกษา 
 มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ลำพูน
 มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ศูนย์ "หริภุญชัย" จังหวัดลำพูน
 มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง วิทยาเขตลำพูน
 สถานศึกษาในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา 
 วิทยาลัยเทคนิคลำพูน
 โรงเรียนมัธยม สพฐ. 
 โรงเรียนส่วนบุญโญปถัมภ์
 โรงเรียนจักรคำคณาทร
 โรงเรียนบ้านแป้นพิทยาคม
 โรงเรียนอุโมงค์วิทยาคม 

 โรงเรียนประถม สพฐ. 
 โรงเรียนอนุบาลลำพูน
 โรงเรียนอนุบาลเมืองลำพูน 
 โรงเรียนวัดเหมืองง่า
 โรงเรียนบ้านมะเขือแจ้ 
 โรงเรียนวัดสันคะยอม
 โรงเรียนวัดขี้เหล็ก
 โรงเรียนบ้านฮ่องกอม่วง

 โรงเรียนในสังกัดเทศบาลเมืองลำพูน 
 โรงเรียนเทศบาลอุโมงค์ 1
โรงเรียนเทศบาลประตูลี้
 โรงเรียนเทศบาลจามเทวี
 โรงเรียนเทศบาลสันป่ายางหลวง
 โรงเรียนเทศบาลสันป่ายางหน่อม

 โรงเรียนในสังกัดเทศบาลตำบลบ้านกลาง 
 โรงเรียนบ้านกลางวิทยานุกูล

 โรงเรียนเอกชน 
 โรงเรียนเมธีวุฒิกร
 โรงเรียนลำพูนพัฒนา
 โรงเรียนมงคลวิทยา 
 โรงเรียนอรพินพิทยา
 โรงเรียนใบบุญลำพูน 
 โรงเรียนดรุณพัฒนา 
 โรงเรียนธนรัตน์วิทยา
 โรงเรียนอนุบาลคริสเตียนลำพูน 
 โรงเรียนเลาหจิตรวิทยา 
 โรงเรียนรพีเลิศวิทยา

 โรงพยาบาล 
 โรงพยาบาลลำพูน
 โรงพยาบาลศิริเวช ลำพูน
 โรงพยาบาลหริภุญชัย เมโมเรียล
 โรงพยาบาลเซ็นทรัล เมโมเรียล
 โรงพยาบาลปริ้นซ์ ลำพูน

 แม่น้ำ 
 แม่น้ำกวง
 แม่น้ำปิง
 แม่น้ำสาร
 แม่น้ำทา

การคมนาคม
  การรถไฟแห่งประเทศไทย – 
 สถานี:
 สถานีรถไฟหนองหล่ม
 ที่หยุดรถไฟดอยติ (ยกเลิก)
 สถานีรถไฟลำพูน
 สถานีรถไฟป่าเส้า

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:อำเภอเมืองลำพูน
มืเองลำพูน