ลำดับเหตุการณ์คณะราษฎร

ลำดับเหตุการณ์คณะราษฎรแสดงรายการเหตุการณ์สำคัญนับตั้งแต่การก่อตั้งคณะราษฎรในปี 2469 จนหมดอำนาจในปี 2490

เหตุการณ์ปฏิวัติสยามเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2475 เป็นเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ไทย  และทำให้สถาบันพระมหากษัตริย์ที่เคยเป็นผู้ปกครองสูงสุดของประเทศมาช้านานเสียอำนาจส่วนใหญ่ อย่างไรก็ตาม ภายหลังจากเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงดังกล่าวใน พ.ศ. 2475 การต่อสู้ทางการเมืองก็ยังมิได้จบลงไปอย่างสิ้นเชิง ยังคงมีการต่อสู้กันระหว่างผู้นำในระบอบเก่า กับระบอบใหม่ หรือความขัดแย้งในผู้นำคณะราษฎรด้วยกันเอง จนรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2490 ถือได้ว่าเป็นการล้างอำนาจทางการเมืองของคณะราษฎรเสียสิ้น

 บุคคลสำคัญที่เกี่ยวข้อง 

 ฝ่ายคณะราษฎร
 พลเอก พระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) หัวหน้าคณะราษฎร และนายกรัฐมนตรีคนที่ 2
 จอมพล แปลก พิบูลสงคราม (หลวงพิบูลสงคราม) ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร และนายกรัฐมนตรีคนที่ 3 (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 พันตรี ควง อภัยวงศ์ (หลวงโกวิทอภัยวงศ์) นายกรัฐมนตรีคนที่ 4 (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 ทวี บุณยเกตุ นายกรัฐมนตรีคนที่ 5 และประธานรัฐสภาคนที่ 9 (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 ปรีดี พนมยงค์ (หลวงประดิษฐ์มนูธรรม) ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ และนายกรัฐมนตรีคนที่ 7
 พลเรือเอก ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ (หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์) นายกรัฐมนตรีคนที่ 8 (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 พันตรี วิลาศ โอสถานนท์ ประธานรัฐสภาคนที่ 6
 พลเอก อดุล อดุลเดชจรัส (หลวงอดุลเดชจรัส) ผู้ทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 สงวน จูฑะเตมีย์ (หลวงนฤเบศร์มานิต) ผู้ทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
 แช่ม พรหมยงค์ จุฬาราชมนตรีคนที่ 14 (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 พันเอก พระยาฤทธิอัคเนย์ (สละ เอมะศิริ) หัวหน้าคณะราษฎร และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตราธิการ
 พันเอก พระยาทรงสุรเดช (เทพ พันธุมเสน) หัวหน้าคณะราษฎร และรัฐมนตรี (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 พลตรี พระประศาสน์พิทยายุทธ (วัน ชูถิ่น) หัวหน้าคณะราษฎร และรัฐมนตรี
 พลเรือเอก หลวงสินธุสงครามชัย (สินธุ์ กมลนาวิน) ผู้นำคณะราษฎรสายทหารเรือ และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
 พันตรี หลวงทัศนัยนิยมศึก (ทัศนัย มิตรภักดี) ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร
 หลวงสิริราชไมตรี (จรูญ สิงหเสนี) ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร และรัฐมนตรี
 จ่าสิบเอก ตั้ว ลพานุกรม ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร และรัฐมนตรี
 แนบ พหลโยธิน ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร และรัฐมนตรี
 พลโท ประยูร ภมรมนตรี ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข
 พันเอก ช่วง เชวงศักดิ์สงคราม (หลวงเชวงศักดิ์สงคราม) รองนายกรัฐมนตรี
 ดิเรก ชัยนาม รองนายกรัฐมนตรี
 พลเอก หลวงเกรียงศักดิ์พิชิต (พิชิต เกรียงศักดิ์พิชิต) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
 พลเอก มังกร พรหมโยธี (หลวงพรหมโยธี) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 นาวาเอก หลวงศุภชลาศัย (บุง ศุภชลาศัย) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 พลตรี หลวงวิจิตรวาทการ (วิจิตร วิจิตรวาทการ) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 เล้ง ศรีสมวงศ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
 หลวงชำนาญนิติเกษตร (อุทัย แสงมณี) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม
 พลเอก จรูญ รัตนกุล เสรีเริงฤทธิ์ (หลวงเสรีเริงฤทธิ์) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 หม่อมหลวงอุดม สนิทวงศ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์
 สพรั่ง เทพหัสดิน ณ อยุธยา (หลวงสุนทรเทพหัสดิน) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม
 หลวงเดชาติวงศ์วราวัฒน์ (หม่อมหลวงกรี เดชาติวงศ์) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม
 ประจวบ บุนนาค รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข
 จรูญ สืบแสง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตราธิการ
 พลตรี น้อม เกตุนุติ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหม
 วนิช ปานะนนท์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง
 พลตรี หลวงชำนาญยุทธศิลป์ (เชย รมยะนันท์) รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเศรษฐการ (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 พลเรือตรี ทหาร ขำหิรัญ รัฐมนตรี (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 สงวน ตุลารักษ์ รัฐมนตรี
 ทองเปลว ชลภูมิ รัฐมนตรี (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 พลโท กาจ กาจสงคราม (หลวงกาจสงคราม) รัฐมนตรี (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 เฉลียว ปทุมรส ราชเลขานุการในพระองค์ (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
 พลตรี ไชย ประทีปะเสน เลขาธิการนายกรัฐมนตรี (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)

 ฝ่ายราชวงศ์
 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 7
 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 8
 พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 9
 สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี พระอัครมเหสีในรัชกาลที่ 7
 สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี พระบรมราชชนนีในรัชกาลที่ 8 และ 9
 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ อภิรัฐมนตรี
 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ผู้รักษาพระนคร
 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ อภิรัฐมนตรี
 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ อธิบดีศาลฎีกาคนที่ 3
 สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ สมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 13
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน อภิรัฐมนตรี
 พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์ ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
 พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ หัวหน้าคณะผู้แทนไทย
 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ องคมนตรี
 พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นเทววงศวโรทัย อภิรัฐมนตรี
 พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นจันทบุรีสุรนาถ องคมนตรี
 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช หัวหน้าคณะกู้บ้านกู้เมือง
 หม่อมเจ้าวิบูลย์สวัสดิ์วงศ์ สวัสดิกุล ราชเลขานุการในพระองค์
 พันเอก เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
 พลเอก เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน (อุ่ม พิชเยนทรโยธิน) ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
 เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา) ประธานรัฐสภาคนที่ 1
 เจ้าพระยาพิชัยญาติ (ดั่น บุนนาค) ประธานรัฐสภาคนที่ 2 และอธิบดีศาลฎีกาคนที่ 5
 เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) ประธานรัฐสภาคนที่ 4
 พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา) ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
 พระยามโนปกรณ์นิติธาดา (ก้อน หุตะสิงห์) นายกรัฐมนตรีคนที่ 1
 พระยาอุดมพงศ์เพ็ญสวัสดิ์ (หม่อมราชวงศ์ประยูร อิศรศักดิ์) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
 พลเอก พระยาเทพหัสดิน (ผาด เทพหัสดิน ณ อยุธยา) รัฐมนตรีกว่าการกระทรวงคมนาคม
 พันเอก พระยาศรีสิทธิสงคราม (ดิ่น ท่าราบ) สมาชิกคณะกู้บ้านกู้เมือง
 พลตรี พระยาเสนาสงคราม (หม่อมราชวงศ์อี๋ นพวงศ์) สมาชิกคณะกู้บ้านกู้เมือง
 หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช นายกรัฐมนตรีคนที่ 6
 เจ้ากาวิละวงศ์ ณ เชียงใหม่ เจ้าพนักงานกรมรถไฟหลวง

 ฝ่ายอื่น
 พระสุธรรมวินิจฉัย (ชม วณิกเกียรติ) ผู้ทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
 พระยานลราชสุวัจน์ (ทองดี นลราชสุวัจน์) ผู้ทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
 พลเรือตรี พระยาศรยุทธเสนี (กระแส ประวาหะนาวิน) ประธานรัฐสภาคนที่ 3
 พระยาเทพวิทุรพหุลศรุตบดี (บุญช่วย วณิกกุล) อธิบดีศาลฎีกาคนที่ 7
 พระยาวิกรมรัตนสุภาษ (ชม ศุขะวณิช) ประธานศาลฎีกาคนที่ 9
 พระยาลัดพลีธรรมประคัลภ์ (วงศ์ ลัดพลี) ประธานศาลฎีกาคนที่ 10
 ร้อยเอก ขุนทวยหาญพิทักษ์ (เหล็ง ศรีจันทร์) หัวหน้าคณะผู้ก่อการกำเริบ
 จอมพล ผิน ชุณหะวัณ (หลวงชำนาญยุทธศาสตร์) หัวหน้าคณะทหารแห่งชาติ
 จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ สมาชิกคณะทหารแห่งชาติ และนายกรัฐมนตรีคนที่ 11
 จอมพล ถนอม กิตติขจร สมาชิกคณะทหารแห่งชาติ และนายกรัฐมนตรีคนที่ 10
 จอมพล ประภาส จารุเสถียร สมาชิกคณะทหารแห่งชาติ และรองนายกรัฐมนตรี
 จอมพลอากาศ ฟื้น รณนภากาศ ฤทธาคนี (ขุนรณนภากาศ) สมาชิกคณะทหารแห่งชาติ และรองนายกรัฐมนตรี
 พลตำรวจเอก เผ่า ศรียานนท์ สมาชิกคณะทหารแห่งชาติ และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
 พลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ สมาชิกคณะทหารแห่งชาติ และนายกรัฐมนตรีคนที่ 17
 พลอากาศเอก หลวงอธึกเทวเดช (บุญเจียม โกมลมิศร์) รัฐมนตรี
 เลียง ไชยกาล ผู้ต้องหาคดีกบฏทรงสุรเดช และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ
 ร้อยโท ณเณร ตาละลักษณ์ สมาชิกกลุ่มกบฏทรงสุรเดช
 โชติ คุ้มพันธ์ ผู้ต้องหาคดีกบฏทรงสุรเดช
 ชิต สิงหเสนี นักโทษคดีสวรรคตรัชกาลที่ 8
 บุศย์ ปัทมศริน นักโทษคดีสวรรคตรัชกาลที่ 8

 ก่อนการปฏิวัติ (พ.ศ. 2469–2475) 
 พ.ศ. 2469 
 5 กุมภาพันธ์ – ตั้งคณะราษฎร และมีการประชุมครั้งแรกที่บ้านพักเลขที่ 9 ถนนซอมเมอราร์ด กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส ผู้เข้าร่วมประชุมมี 7 คน การประชุมกินเวลานาน 5 วัน และลงมติให้ปรีดี พนมยงค์เป็นประธาน และหัวหน้าคณะราษฎรไปก่อนจะมีผู้ที่เหมาะสมชาญวิทย์ เกษตรศิริ, ประวัติการเมืองไทย 2475 - 2550 

 พ.ศ. 2474 
 19 มิถุนายน - พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช เสนาบดีกระทรวงกลาโหม ลาออกจากตำแหน่ง หลังมีความขัดแย้งกับสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิต อภิรัฐมนตรี ซึ่งเหตุการณ์นี้ได้เปิดโอกาสอย่างมากให้แก่คณะราษฎร

 พ.ศ. 2475 
 12 มิถุนายน – คณะราษฎรวางแผนการที่บ้าน ร.ท.ประยูร ภมรมนตรี เพื่อจะดำเนินการควบคุมสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิต ผู้สำเร็จราชการรักษาพระนคร
 24 มิถุนายน – คณะราษฎรประกาศ เปลี่ยนแปลงการปกครองของประเทศไทย จากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ไปเป็นระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ ในการปฏิบัติการ มีพระยาพหลพลพยุหเสนาเป็นหัวหน้าคณะราษฎร

 ลำดับเหตุการณ์หลังการปฏิวัติ (พ.ศ. 2475–2490) 

 พ.ศ. 2475 
 27 มิถุนายน – พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ลงพระปรมาภิไธยในธรรมนูญการปกครองประเทศ โดยทรงเพิ่มคำว่า "ชั่วคราว" ต่อท้ายธรรมนูญการปกครองประเทศ ซึ่งหลวงประดิษฐ์มนูธรรมเป็นผู้ร่างคือวิญญาณเสรี ปรีดี พนมยงค์ หนังสือครบรอบ 100 ปี ชาตกาล รัฐบุรุษอาวุโส 11 พ.ค. 2543 หน้า 111
 28 มิถุนายน 
 มีการประชุมสภาผู้แทนราษฎรสมัยแรกตามธรรมนูญการปกครองประเทศชั่วคราว มีสมาชิก 70 คน โดยแต่งตั้งจากคณะราษฎร 31 คน และจากข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ในระบอบเดิม 39 คน เลือกพระยามโนปกรณ์นิติธาดา เป็นประธานกรรมการราษฎร ถือว่าเป็นนายกรัฐมนตรีไทยคนแรกwww.sarakadee.com ยุทธการยึดเมือง ๒๔ มิถุนายน ๒๔๗๕ เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีเป็นประธานสภาผู้แทนราษฎรคนแรก และมีหลวงประดิษฐ์มนูธรรมเป็นเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎรคนแรกคือวิญญาณเสรี ปรีดี พนมยงค์ หนังสือครบรอบ 100 ปี ชาตกาล รัฐบุรุษอาวุโส 11 พ.ค. 2543 หน้า 112 (ดูเพิ่มที่ คณะกรรมการราษฎร)
 มีการตั้งคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 7 นาย ซึ่งกรรมการมีหลวงประดิษฐ์มนูธรรมเป็นสมาชิกคณะราษฎรคนเดียว 
 25 สิงหาคม – พระยานิติศาสตร์ไพศาล จดทะเบียนจัดตั้ง สมาคมคณะราษฎร ซึ่งอาจถือได้ว่าเป็นพรรคการเมืองแรกของไทยรากฐานไทย, ความเป็นมาพรรคการเมืองไทย , เว็บไซต์รากฐานไทยสารคดี, วันนี้ในอดีต: 25 สิงหาคม, นิตยสารสารคดี, 25 สิงหาคม พ.ศ. 2550
 10 ธันวาคม – สภาผู้แทนราษฎรเห็นชอบรัฐธรรมนูญฉบับถาวรฉบับแรก ได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งผู้บริหารชุดใหม่ในนามใหม่ คือ นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีจำนวน 20 นาย คณะบริหารชุดใหม่มีพระยามโนปกรณ์นิติธาดาเป็นนายกรัฐมนตรี ในจำนวนนี้สมาชิกคณะราษฎรเป็นรัฐมนตรีลอย 10 นาย


 พ.ศ. 2476 
 15 มีนาคม – หลวงประดิษฐ์มนูธรรมเสนอ "เค้าโครงร่างเศรษฐกิจ" ("สมุดปกเหลือง")อนุสรณ์ ธรรมใจ, ปาฐกถาปรีดี พนมยงค์  พุทธศักราช 2547, 24 มิถุนายน พ.ศ. 2547 ณ  ห้องประชุมใหญ่ สถาบันปรีดี พนมยงค์ กรุงเทพมหานคร
 1 เมษายน – รัฐประหารในประเทศไทย เมษายน พ.ศ. 2476: พระยามโนปกรณนิติธาดา (ก้อน หุตะสิงห์) นายกรัฐมนตรี ออกพระราชกฤษฎีกาปิดประชุมสภาผู้แทนราษฎร และงดใช้รัฐธรรมนูญเกือบทุกมาตราบทความ เมรุคราวกบฏบวร: เมรุสามัญชนครั้งแรกกลางท้องสนามหลวง ชาตรี ประกิตนนทการ - นิตยสารฟ้าเดียวกัน ปีที่ 5 ฉบับที่ 2 เม.ย. - มิ.ย. 2550 บ้างอธิบายว่าพฤติการณ์ดังกล่าวว่าเพื่อจัดตั้งคณะรัฐบาลใหม่ โดยหลวงประดิษฐ์มนูธรรมพ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรี
 2 เมษายน – มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยคอมมิวนิสต์ตามคำแนะนำของคณะรัฐมนตรีพระราชบัญญัติจัดการป้องกันรักษารัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2476 การพิทักษ์รัฐธรรมนูญในยุคแรก สถาบันปรีดี สืบค้นเมื่อ 20 ธันวาคม 2564 เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการกำจัดฝ่ายตรงข้ามทางการเมือง
 12 เมษายน – หลวงประดิษฐ์มนูธรรมถูกบังคับให้เดินทางออกนอกประเทศไปยังประเทศฝรั่งเศส เนื่องจากความเห็นของหลวงประดิษฐ์มนูธรรมถูกโจมตีว่าเป็นคอมมิวนิสต์ ภายหลังการเสนอเค้าโครงร่างทางเศรษฐกิจ
 10 มิถุนายน – พระยาพหลพลพยุหเสนา พระยาทรงสุรเดช พระประศาสน์พิทยายุทธ และพระยาฤทธิอัคเนย์ ผู้นำสายทหารของคณะราษฎรยื่นจดหมายลาออก
 20 มิถุนายน – พลเอกพระยาพหลพลพยุหเสนารัฐประหารพระยามโนปกรณ์นิติธาดา นายกรัฐมนตรี โดยให้เหตุผลว่าการปิดประชุมสภาผู้แทนราษฎรเป็นเผด็จการ จากนั้นมีการล้างมลทินให้หลวงประดิษฐมนูธรรม
 29 กันยายน – หลวงประดิษฐ์มนูธรรมเดินทางกลับสยาม
 1 ตุลาคม–15 พฤศจิกายน – มีการเลือกตั้งผู้แทนราษฎรผ่านผู้แทนตำบล นับเป็นการเลือกตั้งโดยอ้อมครั้งแรกและครั้งเดียวในประวัติศาสตร์ไทย
 11 ตุลาคม – กบฏบวรเดช: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช อดีตเสนาบดีกระทรวงกลาโหม เป็นหัวหน้าฝ่ายทหารนำกำลังทหารจากหัวเมืองภาคอีสานล้มล้างการปกครองของรัฐบาล โดยระบุเหตผลว่ารัฐบาลปล่อยให้มีการหมิ่นพระบรมเดชานุภาพและปล่อยให้หลวงประดิษฐ์มนูธรรมกระทำการอันเป็นคอมมิวนิสต์
 25 ตุลาคม – หลังทราบว่าแพ้ต่อรัฐบาลแน่แล้ว พระองค์เจ้าบวรเดช หัวหน้าคณะกบฏและพระชายา ทรงขึ้นเครื่องบินเดินทางหนีไปยังประเทศอินโดจีนฝรั่งเศส
 7 พฤศจิกายน – ออกพระราชบัญญัติป้องกันรักษารัฐธรรมนูญ อันเป็นเครื่องมือที่จะตอบโต้ฝ่ายต่อต้านรัฐบาล
 16 ธันวาคม – พันเอกพระยาพหลพลพยุหเสนา เป็นนายกรัฐมนตรี และตั้งคณะรัฐมนตรีชุดใหม่หลังจากการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2476 การเลือกตั้งสมาชิกสภาแบบ 2 ชั้น (1 ตุลาคม - 15 พฤษภาคม) 
 25 ธันวาคม – หม่อมเจ้าวรรณไวทยากร วรวรรณทรงเป็นประธานคณะกรรมการพิจารณาเรื่องที่หลวงประดิษฐ์มนูธรรมเป็นคอมมิวนิสต์หรือไม่ ลงมติว่าหลวงประดิษฐ์มนูธรรมมิได้เป็นคอมมิวนิสต์

 พ.ศ. 2477 
 2 มีนาคม – พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสละราชสมบัติ ขณะประทับรักษาพระเนตรอยู่ในประเทศอังกฤษ, วันเดียวกัน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดลเสด็จขึ้นครองราชย์เป็นพระมหากษัตริย์ลำดับที่ 8 แห่งราชวงศ์จักรี ขณะที่มีพระชนมายุ 9 พรรษา ได้แต่งตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
 13 กันยายน – รัฐบาลลาออก เพราะแพ้คะแนนเสียงในสภาเรื่องสัญญาการจำกัดยาง
 22 กันยายน – ตั้งคณะรัฐมนตรีชุดใหม่ โดยมีพระยาพหลพลพยุหเสนาเป็นนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม และหลวงประดิษฐ์มนูธรรม เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

 พ.ศ. 2478 
 3 สิงหาคม – เกิดเหตุการณ์กบฏนายสิบ

 พ.ศ. 2479 
 14 ตุลาคม – เปิดอนุสาวรีย์ปราบกบฏ หรืออนุสาวรีย์พิทักษ์รัฐธรรมนูญ ที่เขตบางเขน (ปัจจุบันเรียกเพียงว่า "อนุสาวรีย์หลักสี่")ประชาไท, ชาตรี ประกิตนนทการ : สถาปัตย์คณะราษฎร บนพื้นที่ศักดิ์สิทธิแห่งสมบูรณาญาสิทธิราชย์ (ย่อหน้า 8), ประชาไท, 19 กันยายน พ.ศ. 2550
 10 ธันวาคม - มีพิธีฝังหมุดคณะราษฎร

 พ.ศ. 2480 
 27 กรกฎาคม – พระยาพหลพลพยุหเสนาลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี จากกรณีอื้อฉาวที่มีกระทู้ถามเรื่องการนำที่ดินของพระคลังข้างที่มาซื้อขายในราคาถูกเป็นพิเศษ เพื่อเป็นแสดงความบริสุทธิ์และแสดงให้เห็นถึงความไม่เกี่ยวข้องกับการซื้อขายที่ดินดังกล่าว

 พ.ศ. 2481 
 18 กรกฎาคม – รัฐบาลพระยาพหลพลพยุหเสนาออกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง "วันชาติ" กำหนดให้วันที่ 24 มิถุนายน เป็นวันชาติ ซึ่งตรงกับวันปฏิวัติเกษียร เตชะพีระ, 20 พฤษภาฯ วันสิ้น (วัน) ชาติ , มติชน ปีที่ 26 ฉบับที่ 9310, 5 กันยายน พ.ศ. 2546 (อ้างผ่านเว็บไซต์โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า)พิพิธภัณฑ์เครื่องเล่นกระบอกเสียงและหีบเสียงไทย, เพลงวันชาติ 24 มิถุนายน , เว็บไซต์พิพิธภัณฑ์เครื่องเล่นกระบอกเสียงและหีบเสียงไทย
 11 กันยายน – พระยาพหลพลพยุหเสนา ยุบสภา เนื่องจากรัฐบาลแพ้คะแนนเสียงเรื่องการชี้แจงรายรับ-รายจ่ายที่รัฐบาลจัดทำเสนอ
 16 ธันวาคม – พันเอก หลวงพิบูลสงคราม เข้ารับตำแหน่งนายกรัฐมนตรี
 29 มกราคม – รัฐบาลจับกุมศัตรูของรัฐบาล 51 คน แล้วตั้งศาลพิเศษโดยมีพันเอก หลวงพรหมโยธีเป็นประธาน

 พ.ศ. 2482 
 24 มิถุนายน – รัฐบาลพลตรี หลวงพิบูลสงคราม รับสนองพระบรมราชโองการแก้ไขเพิ่มเติมว่าด้วยนามประเทศ โดยให้เรียกชื่อประเทศว่า "ประเทศไทย" และเปลี่ยนคำว่า "สยาม" ให้เป็น "ไทย" แทน โดยเหตุผลของการเปลี่ยนแปลงหลักการของลัทธิชาติ-ชาตินิยมว่า รัฐบาลเห็นควรถือเป็นรัฐนิยมให้ใช้ชื่อประเทศ ให้ต้องตามชื่อเชื้อชาติ และความนิยมของประชาชน มติชนสุดสัปดาห์  ฉบับที่ 1401, 1402 ฉบับวันที่ 22 และ 29 มิ.ย. 2550 (ผ่านหนังสือ จากสยามเป็นไทย: นามนั้นสำคัญมากฉะนี้หรือ? เอกสารโครงการตลาดวิชา มหาวิทยาลัยชาวบ้าน หน้า 8 ชาญวิทย์ เกษตรศิริ) 
 26 กรกฎาคม – ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งยึดทรัพย์สมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวที่โอนทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ไปเป็นทรัพย์สินส่วนตัว
 20 พฤศจิกายน – ศาลพิเศษตัดสินประหารชีวิต 18 นาย และจำคุกตลอดชีวิตอีกรวม 25 นาย

 พ.ศ. 2483 
 24 มิถุนายน – มีพิธีเปิดอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย

 พ.ศ. 2484 
 8 ธันวาคม – สงครามโลกครั้งที่สองในประเทศไทย: กองทัพญี่ปุ่นยกพลขึ้นบกที่หลายจังหวัดติดอ่าวไทย 
 11 ธันวาคม – รัฐบาลไทยยอมยุติการต่อสู้กับกองกำลังญี่ปุ่น และประกาศทางวิทยุให้ทุกฝ่ายหยุดยิง
 12 ธันวาคม – หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช เอกอัครทูตไทยประจำสหรัฐ ไม่ยอมรับการประกาศเป็นพันธมิตรกับญี่ปุ่นของรัฐบาลไทย และได้ประกาศขบวนการเสรีไทยขึ้นที่นั่น โดยต่อมาคณะราษฎรฝ่ายพลเรือนหลายคน เช่น หลวงประดิษฐ์มนูธรรม, ทวี บุณยเกตุ และหลวงโกวิทอภัยวงศ์ แยกตัวจากรัฐบาลมาเข้าร่วมกับขบวนการเสรีไทยในประเทศ
 16 ธันวาคม – ปรีดี พนมยงค์ถูกปลดจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง และได้รับแต่งตั้งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ซึ่งถูกมองว่าเป็นตำแหน่งที่ไร้อำนาจแทน เนื่องจากความขัดแย้งส่วนตัวกับจอมพล ป. และการกดดันจากญี่ปุ่นเนื่องจากมีแนวคิดต่อต้านญี่ปุ่น

 พ.ศ. 2486 
 2 กุมภาพันธ์ - 
 สถาปนา "มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์"พระราชบัญญัติ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ พุทธศักราช 2486 , ราชกิจจานุเบกษา 2 กุมภาพันธ์ 2486 เล่ม 228 หน้า 60 ตอนที่ 7
 สถาปนา "มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์" (มหาวิทยาลัยมหิดล ในปัจจุบัน)พระราชบัญญัติ มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ พุทธศักราช 2486, ราชกิจจานุเบกษา 2 กุมภาพันธ์ 2486 หน้า 212 เล่ม 60 ตอนที่ 7
 20 สิงหาคม - ญี่ปุ่นยินยอมลงนามให้ไทยรวมสหรัฐไทยเดิม (เมืองเชียงตุงและเมืองพวนในรัฐฉาน) และสี่รัฐมาลัยเป็นดินแดนของไทย
 12 ตุลาคม - สถาปนา "มหาวิทยาลัยศิลปากร"พระราชบัญญัติ มหาวิทยาลัยศิลปากร พุทธศักราช 2486 , ราชกิจจานุเบกษา 12 ตุลาคม 2486 หน้า 1496 เล่ม 60 ตอนที่ 54

 พ.ศ. 2487 
 24 กรกฎาคม – จอมพล ป. พิบูลสงครามถูกกดดันให้ลงออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เนื่องจากนโยบาย ร่างพระราชบัญญัติระเบียบราชการบริหารนครบาลเพชรบูรณ์ 
 1 สิงหาคม – พลโท พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา ประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ได้กราบถวายบังคมลาออกจากตำแหน่ง สภาผู้แทนราษฎรจึงได้ลงมติแต่งตั้งให้นายปรีดี พนมยงค์ เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แต่เพียงผู้เดียว
 24 สิงหาคม – จอมพล ป. พิบูลสงครามถูกปลดจากตำแหน่งผู้บัญชาการทหารสูงสุด

 พ.ศ. 2488 
 16 สิงหาคม – ปรีดี พนมยงค์ในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ออกประกาศสันติภาพ ว่าการประกาศสงครามต่อสหรัฐและบริเตนใหญ่เมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2485 เป็น "โมฆะ"
 20 สิงหาคม – รัฐบาลควง อภัยวงศ์ลาออกจากตำแหน่ง
 1 กันยายน – ทวี บุณยเกตุได้รับการแต่งตั้งให้เป็นนายกรัฐมนตรีรักษาการ
 17 กันยายน – หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมชเดินทางกลับจากสหรัฐมาดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี และได้ดำเนินการเจรจาความตกลงสมบูรณ์แบบ
 27 กันยายน – รัฐบาลเสนอพระราชบัญญัติอาชญากรสงคราม ต่อสภาผู้แทนราษฎร เพื่อใช้จัดการกับ จอมพล ป. พิบูลสงครามและคณะ
 15 ตุลาคม – หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช ยุบสภาผู้แทนราษฎร เพื่อให้มีการเลือกตั้งใหม่

 พ.ศ. 2489 
 1 มกราคม - ม.ร.ว.เสนีย์ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี หลังจากเสร็จภารกิจเจรจากับประเทศอังกฤษ
 6 มกราคม - มีการเลือกตั้งทั่วไป
 31 มกราคม - มติสภาผู้แทนราษฎรเลือกควง อภัยวงศ์เป็นนายกรัฐมนตรีครั้งที่ 2
 18 มีนาคม - ควง อภัยวงศ์ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เพราะแพ้การลงมติในสภาผู้แทนราษฎร เรื่องร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองค่าใช้จ่ายฯ
 24 มีนาคม - ปรีดี พนมยงค์ ได้รับเสียงสนับสนุนให้เป็นนายกรัฐมนตรี
 9 พฤษภาคม - รัฐสภามีรัฐพิธีลงพระปรมาภิไธยในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ฉบับที่ 3 
 8 มิถุนายน – ปรีดีลาออกจากตำแหน่งเพื่อให้เป็นไปตามวิถีทางของรัฐธรรมนูญ หลังรัชกาลที่ 8 พระราชทานรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ แต่รัฐสภาก็มีมติเป็นเอกฉันท์ให้กลับมาดำรงตำแหน่งอีกครั้ง 
 9 มิถุนายน 
 เหตุการณ์เสด็จสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล:
 ปรีดีและคณะรัฐมนตรีได้ขอความเห็นชอบต่อสภาว่า ผู้ที่จะขึ้นครองราชย์สืบสันตติวงศ์ควรได้แก่ สมเด็จพระอนุชา เมื่อสภามีมติเห็นชอบแล้ว นายปรีดีก็ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ด้วยเหตุผลว่าสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่ทรงแต่งตั้งตนเป็นนายกรัฐมนตรีนั้นได้สวรรคตเสียแล้ว 
 ศัตรูทางการเมืองของปรีดี ซึ่งประกอบด้วยกลุ่มอำนาจเก่าและพรรคฝ่ายค้านนำโดยพรรคประชาธิปัตย์ กล่าวหาว่า "ปรีดีฆ่าในหลวง" จนนำไปสู่การลาออกจากตำแหน่งทางการเมืองทั้งหมดในเดือนพฤศจิกายน
 5 สิงหาคม - การเลือกตั้งเพิ่มเติม
 23 สิงหาคม - พลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ เป็นนายกรัฐมนตรี

 พ.ศ. 2490 
 19–26 พฤษภาคม – พรรคประชาธิปัตย์อภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐบาล พล.ร.ต.ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ นานถึง 8 วัน 7 คืนติดต่อกัน จนถูกเรียกว่า "มหกรรม 8 วัน" การลงมติปรากฏว่า พล.ร.ต.ถวัลย์ ได้มติไว้วางใจให้ดำรงตำแหน่งต่ออย่างท่วมท้น แต่เนื่องจากกระแสกดดันอย่างมากทั้งในและนอกสภาผู้แทนราษฎร จึงต้องลาออกในวันรุ่งขึ้น แต่ก็กลับเข้ารับตำแหน่งอีกครั้งในวันถัดมา
 8 พฤศจิกายน – รัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2490: พล.ท.ผิน ชุณหะวัณ และ น.อ.กาจ กาจสงคราม นำกำลังทหารยึดอำนาจจากปกครองจากรัฐบาล พล.ร.ต.ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ (รับช่วงต่อจากนายปรีดี) โดยอ้างว่าไม่สามารถสะสางกรณีสวรรคตได้ และยกเลิกรัฐธรรมนูญ ฉบับปี พ.ศ. 2489ทหารกับการเมืองในอุษาคเนย์: ศึกษาเปรียบเทียบในกรณีของ ไทย พม่า อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์, ชาญวิทย์ เกษตรศิริ (บรรณาธิการ) ปรีดี และพล.ร.ต.ถวัลย์ หลบหนีออกนอกประเทศไปยังสหรัฐ ในขณะนั้นรัฐบาลสหรัฐสนับสนุนฝ่ายรัฐประหาร ปรีดีจึงเดินทางไปประเทศจีนแทน รัฐประหารครั้งนี้ถึงแม้จอมพล ป. ซึ่งเป็นสมาชิกคณะราษฎร จะได้เป็นนายกรัฐมนตรีก็ตาม แต่สมาชิกและบุคคลร่วมคณะในรัฐบาลก็มิได้เป็นสมาชิกคณะราษฎรเลย โดยรัฐประหารครั้งนั้นถือได้ว่าเป็นการล้างอำนาจทางการเมืองของคณะราษฎรเสียสิ้นสารคดี, ยุทธการยึดเมือง 24 มิถุนายน 2475, นิตยสารสารคดี, ปรับปรุงล่าสุด 21 มิถุนายน พ.ศ. 2549

 เหตุการณ์ภายหลัง 
21 พฤษภาคม 2503 รัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ประกาศยกเลิกวันชาติ 24 มิถุนายน ซึ่งตรงกับวันที่คณะราษฎรปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครอง และให้ถือเอาวันพระราชสมภพของพระมหากษัตริย์เป็นวันชาติแทนประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้ถือวันพระราชสมภพ เป็นวันเฉลิมฉลองของชาติไทย; ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 77 ตอน 43 24 พฤษภาคม 2503 หน้า 1452 ถือเป็นการสิ้นสุดสัญลักษณ์แห่งการเปลี่ยนแปลงการปกครองของคณะราษฎร

วันที่ 14 เมษายน 2560 มีข่าวว่าหมุดคณะราษฎรถูกเปลี่ยน โดยหมุดใหม่มีข้อความว่า "ความนับถือรักใคร่ในพระรัตนตรัยก็ดี ในรัฐของตนก็ดี ในวงศ์ตระกูลของตนก็ดี มีจิตซื่อตรงในพระราชาของตนก็ดี ย่อมเป็นเครื่องทำให้รัฐของตนเจริญยิ่ง ขอประเทศสยามจงเจริญยั่งยืนตลอดไป ประชาชนสุขสันต์ หน้าใส เพื่อเป็นพลังของแผ่นดิน"แชร์ว่อน! หมุดคณะราษฎรถูกเปลี่ยน ผอ.เขตดุสิตปัดเกี่ยว กรมศิลป์แจงไม่อยู่ในความรับผิดชอบ

ในปี 2563 มีการเปลี่ยนชื่อค่ายพหลโยธินและค่ายพิบูลสงคราม ซึ่งได้ชื่อตามผู้นำคณะราษฎร เป็น "ค่ายภูมิพล" และ "ค่ายสิริกิติ์" ตามลำดับคณะราษฎร : โปรดเกล้าฯ เปลี่ยนนาม "ค่ายพหลโยธิน" และ "ค่ายพิบูลสงคราม" เป็น "ค่ายภูมิพล" และ "ค่ายสิริกิติ์"

 หมายเหตุ 
 ในลำดับเหตุการณ์ข้างต้น ระหว่างปี พ.ศ. 2475 ถึง พ.ศ. 2503 ซึ่งปีพุทธศักราชมีการเปลี่ยนแปลงวันเริ่มศักราช จากเดิมเริ่มต้นปีในวันที่ 1 เมษายน แต่ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2484 ประเทศไทยได้ปรับวันขึ้นปีใหม่เป็นวันที่ 1 มกราคม ซึ่งอาจทำให้ข้อมูลในปีก่อน พ.ศ. 2483 เกิดความสับสนในการเรียงลำดับ

 อ้างอิง 

 ดูเพิ่ม 

 การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475
 กบฏบวรเดช
 ประเทศไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
 เสรีไทย
 รัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2490
 กบฏวังหลวง

หมวดหมู่:คณะราษฎร
หมวดหมู่:การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475
หมวดหมู่:ลำดับเวลา