หงส์

หงส์ (นิยมใช้แพร่หลายมากกว่า หงษ์) เป็นนกน้ำขนาดใหญ่ที่อยู่ในสกุล Cygnus ในวงศ์ Anatidae อันเป็นวงศ์เดียวกับเป็ดและนกเป็ดน้ำ  มีลักษณะทั่วไป มีขนสีขาวทั้งตัว จะงอยปากสีเหลืองส้มและมีปุ่มสีดำที่ฐานของปาก มักรวมฝูงในบึงน้ำเพื่อกินพืชน้ำและสัตว์น้ำขนาดเล็ก พบในทวีปเอเชียทางตอนเหนือ, ยุโรปทางตอนเหนือ, อเมริกา และออสเตรเลีย

หงส์ สามารถร่อนลงบนพื้นน้ำแข็งหรือผิวน้ำที่เยือกตัวเป็นน้ำแข็งได้ เพราะมีอุ้งตีนที่ใหญ่คล้ายใบพายซึ่งช่วยกระจายน้ำหนักได้เมื่อร่อนลง แต่จะควบคุมการร่อนได้ดีกว่าในบริเวณที่น้ำแข็งละลายเอเชียและออสเตรเลีย, "มองโลกอัศจรรย์ผ่านนภากาศ". สารคดีทางไทยพีบีเอส: ศุกร์ที่ 7 กันยายน 2555 

หงส์มีทั้งหมด 6 ชนิด ได้แก่จาก itis.gov 
 หงส์ดำ (Cygnus atratus)
 หงส์แตร (Cygnus buccinator)
 หงส์ทุนดรา (Cygnus columbianus)
 หงส์กู่ (Cygnus cygnus)
 หงส์ขาวคอดำ (Cygnus melancoryphus)
 หงส์ขาว (Cygnus olor) เป็นชนิดที่เป็นที่รู้จักกันดีที่สุด

หงส์ เป็นนกที่แพร่ขยายพันธุ์ด้วยการวางไข่ มีระยะการฟักไข่ประมาณ 35-37 วัน ขณะที่ฟักไข่นั้น จะมีอุปนิสัยดุมาก เพื่อปกป้องไข่ ลูกหงส์เมื่อคลอดออกมาแล้ว จะมียังมีขนขึ้นไม่เต็ม และจะไม่มีลักษณะเหมือนตัวเต็มตัว 

โดยปกติแล้ว หงส์ไม่ใช่นกประจำถิ่นของประเทศไทย เป็นนกที่มนุษย์ไม่ใช้เป็นอาหาร แต่จะเลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยงสวยงามได้ โดยมักเลี้ยงตามสระน้ำต่าง ๆ ตามสวนสาธารณะหรือสถานที่ต่าง ๆ  เพราะหงส์ถือเป็นสัตว์ที่มนุษย์ถือว่า มีความสวยสง่างาม ท่วงท่าอ่อนช้อย โดยเฉพาะเมื่อว่ายน้ำ ช่วงคอที่ยาวระหง จะโค้งงอเป็นรูปตัว S อีกทั้งยังถือเป็นสัญลักษณ์ของความรักและความงามต่าง  ๆ เนื่องจากเป็นสัตว์ที่มีคู่เดียวไปตลอดชีวิต เปิดรังหงส์ดำ แห่ง"ลำไทรฟาร์ม" จากผู้จัดการออนไลน์ ได้มีการใช้หงส์ในสัญลักษณ์ต่าง ๆ เช่น นิทานปรัมปราต่าง ๆ หรือในอุปรากรสวอนเลค ที่นิยมนำมาประกอบการแสดงบัลเลต์Kant, Marion (2007). The Cambridge companion to ballet. Cambridge University Press. pp. 164. หรือในความเชื่อของชาวจีน หงส์ถือเป็นสัญลักษณ์ของเพศหญิง ถือเป็นสัญลักษณ์ประจำองค์ฮองเฮา เคียงข้างกับมังกร ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของเพศชาย ประจำองค์ฮ่องเต้ และยังจัดว่าเป็น 1 ใน 4 สัตว์ศักดิ์สิทธิ์ที่ปกครองโลกมนุษย์และสวรรค์ด้วย ถือเป็นสัตว์อมตะ ไม่มีวันตาย และหงส์ยังถือเป็นพาหนะของพระพรหม ซึ่งถือเป็น 1 ในตรีมูรติตามความเชื่อของศาสนาพราหมณ์ ในประเทศพม่า หงส์เป็นตำนานของการกำเนิดเมืองหงสาวดีของชาวมอญ และเป็นสัญลักษณ์ประจำราชวงศ์หงสาวดี

 ชื่อและชื่อในภาษาอื่น 
หงส์ในภาษาไทยมีรากศัพท์มาจากภาษาบาลีคำว่า หํส  และ หงฺส ในภาษาสันสกฤต ซึ่งมีความหมายครอบคลุมถึงนกน้ำจำพวกห่าน หงส์Lindsay Jones (2005), Encyclopedia of religion, Volume 13, Macmillan Reference, , page 8894, Quote: "In Hindu iconography the swan personifies Brahman-Atman, the transcendent yet immanent ground of being, the Self." และแม้กระทั่งนกฟลามิงโกMonier Monier-Williams, Monier Williams Sanskrit Dictionary, हंस, Hamsa, University of Cologne, Germany, , page 1286Denise Cush (2007), Encyclopedia of Hinduism, Routledge, , page 697 และคำว่า "หงฺส" (หัง-สะ หรือ Haṃsa) ยังมีความเกี่ยวข้องกับคำในภาษาละตินคือ "(h)anser", ภาษากรีก "χήν", ภาษาสเปน "ganso", ภาษาอังกฤษ "goose"J. Pokorny, Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. *ĝhan-s-

หงส์ในภาษาจีนมีความหมายตรงตัวว่า "ห่านฟ้า" (天鹅 พินอิน: tiān'é เทียนเอ๋อ)

ในภาษาอังกฤษหงส์เรียกว่า Swan มาจากภาษาอังกฤษโบราณคำว่า swan คล้ายกับภาษาเยอรมันคำว่า Schwan และในภาษาดัตช์คำว่า zwaan และภาษาสวีเดนคำว่า svan ซึ่งทั้งหมดมาจากรากศัพท์ภาษาโปรโตเจอร์แมนิก (ในตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน) คำว่า swen หมายถึง "เสียง" หรือ "ร้องเพลง"

 ถิ่นอาศัยและการอพยพ 

หงส์มักพบในเขตอบอุ่นมากกว่าในเขตร้อน ฝูงของหงส์ที่กำลังบินมักเรียกกันว่าเบวี (bevy) หรือเวดจ์ (wedge) มีหงส์ 4 หรือ 5 สายพันธุ์ที่พบในซีกโลกเหนือ มีหนึ่งสายพันธุ์พบในออสเตรเลีย มีหนึ่งสายพันธุ์ที่สูญพันธุ์ไปแล้วเคยพบในนิวซีแลนด์และหมู่เกาะแชทัม และมีอีกหนึ่งสายพันธุ์ที่พบในอเมริกาใต้ หงส์ไม่พบในเขตร้อนอย่างเอเชีย, อเมริกากลาง, อเมริกาใต้ตอนเหนือ และแอฟริกาทั้งหมด หงส์ขาวได้แพร่กระจายเข้าไปในฐานะชนิดพันธุ์ต่างถิ่นของอเมริกาเหนือ, ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์

หงส์บางสายพันธุ์เป็นนกอพยพในบางช่วงอายุหรือตลอดชีวิต หงส์ขาวเป็นนกอพยพชั่วคราว ปกติจะอาศัยบริเวณยุโรปตะวันตกและจะอพยพไปยังยุโรปตะวันออกและเอเชีย หงส์กู่และหงส์ทุนดราเป็นนกอพยพถาวร และหงส์แตรอพยพเกือบตลอดชีวิต แม้จะมีหลักฐานที่แสดงให้เห็นว่าหงส์คอดำอพยพตลอดอายุขัย แต่จากการศึกษา ยังไม่แน่ชัดว่าหงส์สายพันธุ์อพยพแบบใดกันแน่

 พฤติกรรม 
หงส์หาอาหารทั้งบนบกและบนน้ำ พวกมันกินพืชเป็นส่วนใหญ่ แต่บางครั้งก็กินสัตว์น้ำในปริมาณน้อย หงส์หาอาหารในน้ำด้วยการคว่ำตัวหรือกดไปมา อาหารของพวกมันจะประกอบไปด้วยรากไม้ หัวพืช กิ่งไม้ และใบไม้ของพืชใต้น้ำ

 อนุกรมวิธานและวิวัฒนาการ 
หลักฐานแสดงให้เห็นว่าสกุลหงส์ (Cygnus) มีวิวัฒนาการในยุโรปหรือยูเรเซียตะวันตกในสมัยไมโอซีน และแพร่กระจายไปทั่วซีกโลกเหนือจนถึงสมัยไพลโอซีน ยังไม่พบหลักฐานการกระจายพันธุ์ไปทางใต้ในสมัยใด แต่หลักฐานทางสันฐานวิทยาเห็นได้ชัดว่าหงส์ขาวเป็นญาติใกล้ชิดกับหงส์ดำซีกโลกใต้มากที่สุด จากชีวภูมิศาสตร์และลักษณะที่ปรากฏของสกุลย่อย Olor สันนิษฐานอาจมีวิวัฒนาการที่เชื่อมโยงกันกับหงส์ที่สูญพันธุ์บางชนิดในช่วงยุคน้ำแข็งสุดท้าย

 สายวิวัฒนาการ 

สกุลย่อยภาพชื่อวิทยาศาสตร์ชื่อสามัญลักษณะแหล่งกระจายพันธุ์สกุลย่อย Sthenelideslink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Black-necked_swan_745r.jpg|120x120pxCygnus melancoryphusหงส์ขาวคอดำขนตัวขาว

ขนคอและหัวดำ รอบตาสีขาว

โหนกบนจะงอยปากสีส้มแดง ขนาดใหญ่เป็นก้อนอเมริกาใต้สกุลย่อย Chenopislink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Black_Swan_and_Cygnet.jpg|120x120pxCygnus atratusหงส์ดำขนสีดำล้วน หรือมีขนขาวแซมปลายปีก

จะงอยปากสีส้มแดง ปลายมีแถบสีชมพูอ่อนคาด

ไม่มีโหนกบนจะงอยปากออสเตรเลียสกุลย่อย Olorlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Swan_and_cygnets_near_the_Newry_canal_-_geograph.org.uk_-_500760.jpg|120x120pxCygnus olorหงส์ขาว หรือ หงส์ใบ้ขนสีขาวล้วน

จะงอยปากสีส้ม

มีโหนกบนจะงอยปาก

ขอบจะงอยปากที่ติดกับขนขาวมีสีดำ ขอบตาดำยุโรป ถึงรัสเซียตอนใต้ จีนและรัสเซียภาคพื้นทะเลสกุลย่อย Cygnuslink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:030-Cygnus_cygnus2.jpg|120x120pxCygnus cygnusหงส์กู่ขนสีขาวล้วน

จะงอยปากสีส้ม ขอบส้ม

ไม่มีโหนกบนจะงอยปาก

ปลายจะงอยปากสีดำผสมพันธุ์ในไอซ์แลนด์ ยุโรปและเอเชียแถบกึ่งขั้วโลก
อพยพไปยังยุโรปและเอเชียในช่วงฤดูหนาว link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Trumpeter_Swaw_(Cygnus_buccinator)_RWD1.jpg|120x120pxCygnus buccinatorหงส์แตรขนสีขาวล้วน

จะงอยปากสีดำ ขอบตาดำ

ไม่มีโหนกบนจะงอยปากอเมริกาเหนือlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bewick's_Swan_(38432301720).jpg|120x120pxCygnus columbianusหงส์ทุนดราอเมริกาเหนือยูเรเซีย 

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:วงศ์นกเป็ดน้ำ
หมวดหมู่:หงส์