อักษรรัญชนา

อักษรรัญชนา (रंजना, Rañjanā) หรือกูติลา หรือลันต์ซา (Lantsa)Omniglot เป็นระบบการเขียนอักษรสระประกอบที่พัฒนาขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 11Jwajalapa  ชาวเนวาร์ ผู้อยู่อาศัยดั้งเดิมในหุบเขากาฐมาณฑุ ได้ใช้เขียนภาษาสันสกฤตและภาษาเนวาร์ในพื้นที่เนปาลถึงทิเบตจนกระทั่งกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 ปัจจุบันยังใช้เขียนในวัดพุทธในประเทศจีน โดยเฉพาะในพื้นที่ศาสนาพุทธแบบทิเบตภายในเขตปกครองตนเองทิเบต มณฑลเสฉวน, มณฑลยูนนาน, มณฑลชิงไห่ และมณฑลกานซู่; ประเทศมองโกเลีย และประเทศญี่ปุ่น ปกติเขียนจากซ้ายไปขวา แต่รูปแบบ Kutakshar เขียนจากบนลงล่าง อักษรนี้ยังเป็นอักษรวิจิตรมาตรฐานสำหรับเนปาล

ประวัติ
อักษรรัญชนาเป็นอักษรตระกูลพราหมีที่พัฒนาขึ้นในช่วง ค.ศ. 1100 ใช้งานกันในประเทศเนปาล โดยชาวเนวาร์ยังคงใช้อักษรนี้เพื่อเขียนภาษาเนวาร์ในเนปาล และยังใช้งานในอารามมหายานและวัชรยานส่วนใหญ่อีกด้วยFolk tales from the Himalayan kingdom of Nepal: Black rice and other stories, p.47, Kesar Lall, Ratna Pustak Bhandar  เป็นหนึ่งในอักษรของเนปาลร่วมกับอักษรปรัจลิตNepalese Inscriptions in the Rubin Collection ชุดพระสูตรปรัชญาปารมิตาที่เขียนด้วยหมึกสีทองโดยภิกษุอานนท์แห่ง Kapitanagar และมีอายุย้อนไปถึงปีเนปาลสมวัต 345 (ค.ศ. 1215) เป็นตัวอย่างแรก ๆ ของอักษรนี้Nagarjuna Institute: Buddhist Sites of Nepal – Hiraynavarna Mahavihara

หลังไม่ได้ใช้งานมานานในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 อักษรชนิดนี้ก็ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในปัจจุบัน หน่วยงานปกครองส่วนท้องถิ่นหลายแห่งใช้อักษรนี้ โครงการเนปาล-เยอรมนีกำลังพยายามอนุรักษ์เอกสารตัวเขียนอักษรัญชนาRanjana Script

 ชุดตัวอักษร 
สระ
 24px a अ  24px aḥ अः  24px ā आ  24pxāḥ आः  30px i इ 24px ī ई  24px u उ 24px ū ऊ 24px ṛ ऋ  24px ṝ ॠ  24px ḷ ऌ  24px ḹ ॡ  24px e  ए 24px ai ऐ  24px o  ओ  24px au औ  30px ã  अँ 24px aṃ अं   30px ay अय्  30px āy आय्  30px ey एय्

พยัญชนะ
 24px k क 24px kh ख 24px g ग 24px gh घ 24px ṅ ङ 24px c च 24px ch छ 24px j ज 24px jh झ 24px ñ ञ 24px ṭ ट 24px ṭh ठ 24px ḍ ड 24px ḍh ढ 24px ṇ ण 24px t त 24px th थ 24px d द 24px dh ध 24px n न 24px p प 24px ph फ 24px b ब 24px bh भ 24px m म 24px y य 24px r र 24px l ल 24px v व 24px ś श 24px ṣ ष 24px s स 24px h ह

 24px kṣ क्ष 24px tr त्र 24px jñ ज्ञ

เครื่องหมายเสริมสัทอักษรสระ

รูปร่างเครื่องหมายรวมเสียงที่แสดงถึงสระ आ ā, ए e, ऐ ai/ē,ओ o และ औ au/ō ในอักษรรัญชนามีรูปแบบที่แตกต่างกันเมื่อรวมกับพยัญชนะแปดตัว ได้แก่ ख kha, ग ga, n ञ nya, ठ ṭha ण ṇa, थ tha, ध dha หรือ श sha หรือในกรณีที่ตัวใดตัวหนึ่งเป็นพยัญชนะตัวแรกในชุดเสียง (นอกจากนี้ เครื่องหมายแนวตั้งที่แสดงเสียง आ ā หรือ ī อาจมีรูปสั้นกว่าเมื่อรวมกับพยัญชนะ क ka, ज्ञ ja หรือ ठ ṭha)

 ตัวเลข 
 24px 0 ०  24px 1 १ 24px 2 २ 24px 3 ३  24px 4 ४ 24px 5 ५ 24px 6 ६  24px 7 ७ 24px 8 ८  24px 9 ९

การใช้งาน

 ในเนปาล 
ชุมชนชาวเนวาร์ในกาฐมาณฑุใช้อักษรรัญชนาสำหรับการพิมพ์คัมภีร์และวรรณกรรมทางพุทธศาสนา ปัจจุบันอักษรนี้ยังใช้ในประเทศเนปาลสำหรับการพิมพ์เอกสารพิเศษภาษาเนวาร์ (การ์ดเชิญงานแต่งงาน ใบประกาศนียบัตร ฯลฯ) และสำหรับชื่อหนังสือภาษาเนวาร์อีกด้วย ในศาสนาพุทธมหายานและวัชรยาน อักษรนี้นิยมใช้เขียนมนตร์หลายแบบ เช่นมนตร์"โอม มณี ปัทเม หูม"ของพระอวโลกิเตศวร มนตร์พระนางตารา: "โอํ ตาเร ตุตฺตาเร ตุเร สฺวาหา" และมนตร์พระมัญชุศรีโพธิสัตว์: "Om a ra pa ca na dhi" อักษรนี้ยังใช้ในคัมภีร์ฮินดูด้วย

 เอเชียตะวันออก 
ในศาสนาพุทธแบบจีนและพุทธเอเชียตะวันออกอื่น ๆ อักษรมาตรฐานสำหรับมนตร์และธารณีไม่ใช่อักษรรัญชนา แต่เป็นอักษรสิทธัมก่อนหน้าที่แพร่หลายในประเทศจีนสมัยราชวงศ์ถังChattopadhayaya, Alaka (1999). Atisa and Tibet: Life and Works of Dipamkara Srijnana: p. 201 อย่างไรก็ตาม ในจีนสมัยจักรวรรดิตอนปลาย อิทธิพลของศาสนาพุทธแบบทิเบตทำให้อักษรรัญชนากลายเป็นที่นิยมเช่นกัน และทำให้อักษรนี้ยังพบได้ทั่วเอเชียตะวันออก แต่ไม่ได้พบมากเท่าอักษรสิทธัมJiang, Wu (2008). Enlightenment in Dispute: The Reinvention of Chan Buddhism in Seventeenth-Century China: p. 146 ในประเทศเวียดนาม อักษรรัญชนามักใช้ในพิธีกรรมทางพุทธศาสนา โดยเฉพาะอย่างยิ่งโดยพระสงฆ์ในภาคกลาง เช่น เว้ เครื่องรางของขลังมักทำขึ้นจากมนตร์รัญชนาที่อ่านว่า "โอม มณี ปัทเม หูม" หรือ "Om cale cule cundi svaha" ซึ่งเป็นมนตร์ของพระจุนทีโพธิสัตว์ อักษรรัญชนายังถูกหมอผีเวียดนามนำมาใช้ในเครื่องรางของขลัง เช่น Lỗ Ban phái นิกายเต๋าที่มาจากประเทศจีน ตั้งชื่อตามหลู่ ปาน เทพเจ้าผู้คุ้มครองช่างไม้

 ในทิเบต 
เมื่อมีการนำเข้าอักษรรัญชนาสู่ทิเบต มีการเรียกอักษรนี้เป็น Lantsa () ซึ่งเป็นรูปถอดความจากศัพท์สันสกฤต () หรือ Lañja (ซึ่งหมายถึง 'หาง' หรือ 'เท้า') 

ยูนิโคด
บล็อกยูนิโคดสำหรับอักษรนี้เสนอครั้งแรกใน ค.ศ. 2009 โดย Michael Everson อัปเดตในเดือนธันวาคม ค.ศ. 2013 และแก้ไขล่าสุดพร้อมรายละเอียดเพิ่มเติมในเดือนมกราคม ค.ศ. 2023 โดย Anshuman Pandey

ภาพ

 อ้างอิง 

แหล่งข้อมูลอื่น
Download Ranjana Newari Regular Font

Fynn, Christopher John. Ranjana (Lantsa) script

อักษรรัญชนาใน Omniglot
Ranjana script
Saerji. (2009). Rañjanā script: Akṣara List of the Manuscript of Aṣṭasāhasrikāprajñāpāramitā (ca. the 11–12th Centuries). Research Institute of Sanskrit Manuscripts & Buddhist Literature, Peking University.

หมวดหมู่:อักษรโบราณ
หมวดหมู่:เนวาร์
หมวดหมู่:ชุดตัวอักษรพราหมี
หมวดหมู่:ภาษาเนวาร์
หมวดหมู่:ระบบการเขียนสำหรับภาษาเนวาร์