อำเภอพยุหะคีรี

พยุหะคีรี เป็น 1 ใน 15 อำเภอของจังหวัดนครสวรรค์ เดิมมีพื้นที่กว่า 2,165.50 ตารางกิโลเมตร ต่อมามีการแบ่งพื้นที่การปกครองออกในพื้นที่ 2 จังหวัด คือ ครอบคลุมท้องที่ทั้งหมดของอำเภอตาคลี วันที่ 2 สิงหาคม พ.ศ. 2480 อำเภอตากฟ้า และบางส่วนของอำเภอเมืองอุทัยธานี วันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2502 วันที่ 2 มิถุนายน พ.ศ. 2502 ในจังหวัดอุทัยธานี และเป็น 1 ใน 4 อำเภอที่มีทางรถไฟสายเหนือผ่านพื้นที่ โดยมีสถานีรถไฟให้บริการ 3 สถานี ได้แก่ สถานีรถไฟหัวงิ้ว สถานีรถไฟเนินมะกอก และสถานีรถไฟเขาทอง
 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอพยุหะคีรีมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองนครสวรรค์
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอท่าตะโกและอำเภอตากฟ้า
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอตาคลีและอำเภอมโนรมย์ (จังหวัดชัยนาท)
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองอุทัยธานี (จังหวัดอุทัยธานี) และอำเภอโกรกพระ

 ประวัติ 
 พยุหะคีรี  เดิมเป็นเมืองหนึ่งขึ้นอยู่กับจังหวัดนครสวรรค์ มีหน้าที่เก็บเงินส่วยอากร ผู้มีหน้าที่เก็บส่วยอากรสมัยนั้นชื่อ หลวงภูมิ ได้ตั้งบุตรชายของตนชื่อ จันทร์ ขึ้นเป็นเจ้าเมืองพยุหะคีรี มีที่ทำการอยู่ข้างวัดพระปรางค์เหลือง ตำบลท่าน้ำอ้อย ต่อมาได้ย้ายที่ทำการไปอยู่บ้านสระเศรษฐี ตำบลน้ำทรง ตั้งที่ทำการแบบชั่วคราวมีจวนเจ้าเมือง บ้านราชการเรือนจำ (ล้อมด้วยไม้ไผ่) เจ้าเมืองคนต่อมา ชื่อ กัน และ อิ่ม ต่อมามีโจรกล่มหนึ่งคุมสมัครพรรคพวกประมาณ 40 คน เข้าทำการปล้นจวนเจ้าเมือง สถานที่ราชการ จึงได้ย้ายตัวเมืองพยุหะคีรีมาตั้งอยู่ที่คลองหลวงพิบูลย์ เมื่อสิ้นอายุเจ้าเมืองอิ่มแล้ว เจ้าเมืองคนต่อมาชื่อ ปุ้ย ได้ย้ายตัวเมืองมาตั้งอยู่ที่บ้านท่าแร่ สร้างที่ว่าการอำเภอพยุหะคีรีขึ้น ณ ตำบลพยุหะ

 วันที่ - 2460 ยกฐานะตำบลตาคลี อำเภอพยุหะคีรี ขึ้นเป็น กิ่งอำเภอตาคลี ขึ้นกับอำเภอพยุหะคีรี
วันที่ 11 พฤศจิกายน 2466 ตั้งตำบลหัวหวาย แยกออกจากตำบลหนองโพ วันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2466
 วันที่ 26 กรกฎาคม 2480 โอนพื้นที่ตำบลหนองโพ อำเภอพยุหะคีรี ไปขึ้นกับ กิ่งอำเภอตาคลี วันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2480
 วันที่ 2 สิงหาคม 2480 ยกฐานะตำบลตาคลี ตำบลสร้อยทอง ตำบลช่องแค ตำบลหัวหวาย ตำบลหนองหม้อ ตำบลจันเสน และตำบลหนองโพ กิ่งอำเภอตาคลี อำเภอพยุหะคีรี เป็น อำเภอตาคลี
วันที่ 22 สิงหาคม 2481 โอนพื้นที่หมู่ 1 บ้านเกาะตานิว (ในขณะนั้น) ของตำบลยางขาว อำเภอพยุหะคีรี ไปขึ้นกับตำบลโกรกพระ อำเภอโกรกพระ และโอนพื้นที่หมู่ 11 บ้านหนองพรมหน่อ (ในขณะนั้น) ของตำบลยางขาว อำเภอพยุหะคีรี ไปขึ้นกับตำบลเนินกว้าว อำเภอโกรกพระ วันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2481
 วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลท่าน้ำอ้อย แยกออกจากตำบลพยุหะ วันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2490
 วันที่ 22 มีนาคม 2492 โอนพื้นที่หมู่ 9 (ในขณะนั้น) ของตำบลม่วงหัก ไปขึ้นกับตำบลท่าน้ำอ้อย วันที่ 22 มีนาคม พ.ศ. 2492
 วันที่ 3 สิงหาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลพยุหะ ในท้องที่บางส่วนของตำบลพยุหะ วันที่ 3 สิงหาคม พ.ศ. 2499
วันที่ 1 มีนาคม 2501 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลท่าน้ำอ้อย ในท้องที่ตำบลท่าน้ำอ้อย วันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2501
วันที่ 1 พฤษภาคม 2502 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดนครสวรรค์ กับจังหวัดอุทัยธานี โดยโอนพื้นที่หมู่ 1–7 เฉพาะฝั่งตะวันตกของคลองอีเติ่ง (ในขณะนั้น) กับพื้นที่หมู่ที่ 8 เฉพาะด้านตะวันตกของสันเขาพะแวง ของตำบลน้ำทรง ไปขึ้นกับอำเภอเมืองอุทัยธานี
 วันที่ 2 มิถุนายน 2502 โอนพื้นที่หมู่ 7 เฉพาะฝั่งตะวันออกของคลองอีเติ่ง (ในขณะนั้น) ของตำบลเนินแจง อำเภอเมืองอุทัยธานี ไปตั้งเป็นหมู่ 8 ของตำบลน้ำทรง โอนพื้นที่หมู่ 8 เฉพาะด้านตะวันออกองสันเขาพะแวง (ในขณะนั้น) ของตำบลเนินแจง อำเภอเมืองอุทัยธานี ไปรวมกับหมู่ 8 ของตำบลยางขาว และโอนพื้นที่หมู่ 9 (ในขณะนั้น) ของตำบลเนินแจง อำเภอเมืองอุทัยธานี ไปตั้งเป็นหมู่ 9 ของตำบลน้ำทรง
 วันที่ 17 พฤษภาคม 2503 จัดตั้งนิคมสร้างตนเอง ในท้องที่อำเภอพยุหะคีรี วันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2503
 วันที่ 5 กรกฎาคม 2503 ตั้งตำบลนิคมเขาบ่อแก้ว แยกออกจากตำบลเนินมะกอก วันที่ 5 กรกฎาคม พ.ศ. 2503
 วันที่ 18 กรกฎาคม 2504 ตั้งตำบลเขากะลา แยกออกจากตำบลเขาทอง วันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2504
 วันที่ 13 กรกฎาคม 2525 ตั้งตำบลสระทะเล แยกออกจากตำบลย่านมัทรี วันที่ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2525
 วันที่ 13 ตุลาคม 2537 จัดตั้งสุขาภิบาลท่าน้ำอ้อย ในท้องที่หมู่ 1 บ้านยายล่า หมู่ 2 บ้านวัดเหล็ก หมู่ 3 บ้านท่าดาน หมู่ 4 บ้านทุ่งอ้ายดอก หมู่ 5 บ้านท่าน้ำอ้อย หมู่ 6 บ้านท่าตราทอง หมู่ 7 บ้านท่าลานเตียน และหมู่ 8 บ้านเขาไม้เดน ตำบลท่าน้ำอ้อย กับหมู่ 1 บ้านบน หมู่ 2,4 บ้านม่วงหัก หมู่ 6 บ้านเขาไม้เดนบน หมู่ 7 บ้านม่วงหักบน และหมู่ 8 บ้านหางน้ำหนองแขม ตำบลม่วงหัก วันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2537
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลพยุหะ และสุขาภิบาลท่าน้ำอ้อย เป็นเทศบาลตำบลพยุหะ และเทศบาลตำบลท่าน้ำอ้อย ตามลำดับ วันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2542 ด้วยผลของกฎหมาย
 วันที่ 15 กันยายน 2547 ยุบองค์การบริหารส่วนตำบลท่าน้ำอ้อย และองค์การบริหารส่วนตำบลม่วงหัก รวมกับเทศบาลตำบลท่าน้ำอ้อย วันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2547
 วันที่ 27 มีนาคม 2556 เปลี่ยนแปลงชื่อเทศบาลตำบลท่าน้ำอ้อย เป็น เทศบาลตำบลท่าน้ำอ้อยม่วงหัก วันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2556

 การแบ่งเขตการปกครอง 

 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอพยุหะคีรีแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 11 ตำบล 125 หมู่บ้าน ได้แก่
1.พยุหะ(Phayuha)9 หมู่บ้าน7.เขาทอง(Khao Thong)12 หมู่บ้าน2.เนินมะกอก (Noen Makok)12 หมู่บ้าน 8.ท่าน้ำอ้อย (Tha Nam Oi)8 หมู่บ้าน3.นิคมเขาบ่อแก้ว (Nikhom Khao Bo Kaeo)16 หมู่บ้าน 9.น้ำทรง(Nam Song)11 หมู่บ้าน4.ม่วงหัก(Muang Hak)10 หมู่บ้าน10.เขากะลา (Khao Kala)19 หมู่บ้าน5.ยางขาว(Yang Khao)9 หมู่บ้าน11.สระทะเล(Sa Thale)12 หมู่บ้าน6.ย่านมัทรี(Yan Matsi)7 หมู่บ้าน

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอพยุหะคีรีประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 11 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลพยุหะ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลพยุหะ
 เทศบาลตำบลท่าน้ำอ้อยม่วงหัก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลม่วงหักและตำบลท่าน้ำอ้อยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลพยุหะ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพยุหะ (นอกเขตเทศบาลตำบลพยุหะ)
 องค์การบริหารส่วนตำบลเนินมะกอก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเนินมะกอกทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนิคมเขาบ่อแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนิคมเขาบ่อแก้วทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลยางขาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยางขาวทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลย่านมัทรี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลย่านมัทรีทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเขาทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาทองทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำทรง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำทรงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเขากะลา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขากะลาทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสระทะเล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสระทะเลทั้งตำบล

 รายพระนามและรายนามผู้ดำรงตำแหน่งนายอำเภอพยุหะคีรี 

ลำดับชื่อวาระการดำรงตำแหน่ง1 หลวงภูมิ ไม่ปรากฎปีที่ดำรงตำแหน่ง2 ขุนพินิจ ไม่ปรากฎปีที่ดำรงตำแหน่ง3 พระพยุหาภิบาล (ใหญ่ ศรลัมภ์) พ.ศ. 2441 - พ.ศ. 24504 ขุนทิพย์บุรารักษ์ (ไพ รัตนวราหะ) ไม่ปรากฎปีที่ดำรงตำแหน่ง5 ขุนสมานสรรพกิจ ไม่ปรากฎปีที่ดำรงตำแหน่ง6 พระพยุหาภิบาล (ชู วุทธานันท์) พ.ศ. 2455 - พ.ศ. 24677 ขุนสมรรคสรรพการ (ช่วง ทัศนียานนท์) พระสมัครสรรพการ  พ.ศ. 2467 - พ.ศ. 24688 หลวงสกลรักษา (ชะเอม ณ พัทลุง) พ.ศ. 2468 - พ.ศ. 24719 หลวงศรีพิบูลย์ (จรูญ มฆัยเฐียร) พ.ศ. 2471 - พ.ศ. 247610 ขุนสุมนประศาสน์ (สมุน ศิริกาญจน์) พ.ศ. 2476 - พ.ศ. 247811 นายแฟ้ม วรพิตยุต อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพนายแฟ้ม  วรพิทยุต พ.ศ. 2478 - พ.ศ. 247912 นายโสภณ อัศดร (เง็ก ศาตมัย) พ.ศ. 2480 - พ.ศ. 248513 ขุนเจนธุรกิจ (เจริญ กล่ำศิริ) พ.ศ. 2480 - พ.ศ. 248514 นายเสงี่ยม แสงมณี 4 มี.ค. พ.ศ. 2485 - 7 ธ.ค. พ.ศ. 248515 ดาบเริ่มอุปถัมภ์ 1 ม.ค. พ.ศ. 2486 - 31 ธ.ค. พ.ศ. 248616 นายเปรื่อง ขุนเดช 1 ม.ค. พ.ศ. 2487 - 31 ธ.ค. พ.ศ. 249017 ร.ต.ท.ขุนนพการบำรุง (นพ ธุวานนท์)  1 ม.ค. พ.ศ. 2491 - 16 เม.ย. พ.ศ. 249518 นายเทิ้ม ช่างเรียน 19 เม.ย. พ.ศ. 2495 - 10 เม.ย. พ.ศ. 249619 นายอำนาจ ศศิธร 11 เม.ย. พ.ศ. 2497 - 11 เม.ย. พ.ศ. 249820 นายไพบูลย์ วัฒนพานิช 15 เม.ย. พ.ศ. 2498 - 24 เม.ย. พ.ศ. 250121 นายสงวน สาริตานนท์ 25 เม.ย. พ.ศ. 2501 - 11 เม.ย. พ.ศ. 250222 นายสืบศักดิ์ สุขไทย 17 เม.ย. พ.ศ. 2502 - 20 ต.ค. พ.ศ. 250823 นายอรุณ วิไลรัตน์ นายอรุณ วิไลรัตน์ 20 ต.ค. พ.ศ. 2508 - 3 พ.ค. พ.ศ. 251124 นายเสถียร หุนตระกูล 9 พ.ค. พ.ศ. 2511 - 29 มี.ค. พ.ศ. 251524 นายอำนาจ ศศิธร  30 มี.ค. พ.ศ. 2515 - 28 พ.ค. พ.ศ. 251925 นายอำนาจ ศศิธร  30 มี.ค. พ.ศ. 2515 - 28 พ.ค. พ.ศ. 251926 นายสำรวจ อภิบาลศรี 28 พ.ค. พ.ศ. 2519 - 6 ก.ค. พ.ศ. 252027 ร.ต.ประเสริฐ สุคนธมาน 7 ก.ค. พ.ศ. 2520 - 30 พ.ย. พ.ศ. 252228 นายสุนทร อวยพร 30 พ.ย. พ.ศ. 2522 - 25 ต.ค. พ.ศ. 252529 นายสุจริต ปัจฉิมนันท์ นายสุจริต ปัจฉิมนันท์ ปลัดกระทรวงมหาดไทย 25 ต.ค. พ.ศ. 2525 - 5 ต.ค. พ.ศ. 252730 นายปรีชา ศรีนาราง คุณพ่อปรีชา ศรีนาราง 5 ต.ค. พ.ศ. 2527 - 30 ก.ย. พ.ศ. 252831 นายมานิตย์ แพทย์จรัส 7 ต.ค. พ.ศ. 2528 - 15 ต.ค. พ.ศ. 253232 ร.อ.ต.ดำริ นีรปัทมะ 16 ต.ค. พ.ศ. 2532 - 31 ม.ค. พ.ศ. 253533 นายรัฐชัย สำเภาทอง 17 ก.พ. พ.ศ. 2535 - 16 พ.ค. พ.ศ. 253734 นายสุทธิ รัตนศรีทอง 17 พ.ค. พ.ศ. 2537 - 30 ต.ค. พ.ศ. 254135 นายณรงค์ หัสดี 2 พ.ย. พ.ศ. 2541 - 30 ก.ย. พ.ศ. 254436 นายเสน่ห์ คงแป้น 11 ธ.ค. พ.ศ. 2544 - 5 ต.ค. พ.ศ. 254637 นายพิชัยลักษณ์ เพชรบุรีกุล 6 ต.ค. พ.ศ. 2546 - 1 พ.ค. พ.ศ. 2554 กรมการปกครองแต่งตั้ง (เลื่อน) ข้าราชการ ลำดับที่ 3638 นายสุทธา ธรรมอำนวยสุข ร่วมช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัย อำเภอพยุหะคีรี  18 พ.ค. พ.ศ. 2554 - 25 ธ.ค. พ.ศ. 255439 นายมานิต อนรรฆมาศ กรมการปกครองแต่งตั้งข้าราชการให้รักษาราชการแทน และ รักษาการในตําแหน่ง ลำดับที่ 100 13 ม.ค. พ.ศ. 2555 - 25 ม.ค. พ.ศ. 2558 โยกย้ายล็อตใหญ่ 252 นายอำเภอ ดัน 3 รองผู้ว่าฯนั่ง'ที่ปรึกษา' ลำดับที่ 13040 นายองอาจ สังคหัตถากร 26 ม.ค. พ.ศ. 2558 โยกย้ายล็อตใหญ่ 252 นายอำเภอ ดัน 3 รองผู้ว่าฯนั่ง'ที่ปรึกษา' ลำดับที่ 131  - 4 พ.ย. พ.ศ. 2559 แต่งตั้ง+โยกย้าย นายอำเภอทั่วประเทศ ลำดับที่ 641 ว่าที่ร้อยตรีปรีชา พลับน้อย 7 พ.ย. พ.ศ. 2559แต่งตั้ง+โยกย้าย นายอำเภอทั่วประเทศ ลำดับที่ 7  - 15 พ.ย. พ.ศ. 256142 นายสมบุญ วงศ์วัชรานนท์ พิธีปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำเนื่องในวันประมงแห่งชาติ ณ หนองพังพวย  15 พ.ย. พ.ศ. 2561 - 7 เม.ย. พ.ศ. 256343 นายสัมพันธ์ นนทสวัสดิ์ศรี 7 เม.ย. พ.ศ. 2563 - 25 พ.ค. พ.ศ. 256344 นายรณกร เผ่าวิจารณ์ ภาพผู้บริหารมทและภูมิภาค 09 ก.ย.64 25 พ.ค. พ.ศ. 2563 - 13 ก.พ. พ.ศ. 256545 เรือตรีวิทยา เกล้าวิกรณ์ การประชุมหัวหน้าส่วนราชการประจำอำเภอ ประจำเดือนมกราคม 2566 14 ก.พ. พ.ศ. 2565 - 23 ก.ค. พ.ศ. 256646 นายดงพล รุจิธรรมธัช ข้อมูลผู้บริหารจังหวัดนครสวรรค์ 20 ม.ค.2568 24 ก.ค. พ.ศ. 2566 - 18 พ.ย. พ.ศ.256747 นายธีรเมธ  เทพวิชัยศิลปกุล คำสั่ง มท.ที่ 60/2568 เรื่อง ย้ายข้าราชการ (ตำแหน่งนายอำเภอ) จำนวน 251 ราย 13 ม.ค. พ.ศ. 2568 - ปัจจุบัน

 คณะสงฆ์ 

 รายชื่อวัดในอำเภอพยุหะคีรี 

 รายนามเจ้าคณะอำเภอพยุหะคีรีhttp://nsn.onab.go.th/index.php?option=com_content&view=article&id=192:2010-01-22-08-24-02&Itemid=361 
 รายนาม  วัด  ปีที่ประจำตำแหน่ง พระครูพยุหานุสาสน์ (เงิน)  วัดพระปรางค์เหลือง  พ.ศ. 2444 พระครูพยุหานุศาสก์ (สิทธิ์)  วัดบ้านบน  พ.ศ. 2451 พระครูนิวาสธรรมขันธ์ (เดิม พุทฺธสโร)  วัดหนองโพ  พ.ศ. 2458 พระครูพยุหานุศาสก์ (ชิต ชิตจิตฺโต)  วัดยางขาว  พ.ศ. 2477 พระครูนิยุตต์ธรรมกิจ (บุญธรรม ธมฺมปฺปสาโท) วัดเขาแก้ว  พ.ศ. 2502 พระครูนิทัศน์ธรรมเวที (ปลด ปิยธโร) ป.ธ.๕  วัดเขาแก้ว  พ.ศ. 2523 พระครูปภัสสรธรรม (ละมัย ปภสฺสโร) ป.ธ.๕  วัดคลองบางเดื่อ  พ.ศ. 2552 พระครูนิภาธรรมวงศ์ (ประเทือง อริยวํโส)ทำเนียบพระครูสัญญาบัตร คณะสงฆ์ จังหวัดนครสวรรค์  วัดเขาทอง  พ.ศ. 2562 พระครูนิรันดร์ธรรมโชติ (เหวย จนฺทโชโต) ข้อมูลพระสมณศักดิ์และพระสังฆาธิการ  วัดหางน้ำหนองแขม  พ.ศ. 2567

 สถานศึกษารายชื่อโรงเรียน พร้อมสถานที่ตั้ง ในจังหวัดนครสวรค์ 

 โรงเรียนของรัฐ 
 โรงเรียนเขากะลาวิทยาคม ต.เขากะลาข้อมูลโรงเรียนขนาดเล็กสังกัด สพฐ. ในจังหวัดนครสวรรค์
 โรงเรียนเขาทองพิทยาคม ต.เขาทอง
 โรงเรียนพยุหะพิทยาคม ต.พยุหะ
 โรงเรียนพยุหะศึกษาคาร ต.พยุหะ
 โรงเรียนอนุบาลวัดพระปรางค์เหลือง ต.ม่วงหัก
 โรงเรียนบ้านใหม่ศึกษา ต.สระทะเล
 โรงเรียนบ้านย่านมัทรี ต.ย่านมัทรี
 โรงเรียนสามแยกเจ้าพระยา ต.ย่านมัทรี
 โรงเรียนประชาอุทิศ ต.ย่านมัทรี
 โรงเรียนวัดหนองกลอย ต.เขากะลา

 โรงเรียนของเอกชน 
 โรงเรียนพยุหะวิทยา (วัดเขาแก้ว) ต.พยุหะ
 โรงเรียนอินทารามวิทยา ต.พยุหะ

การศึกษานอกระบบ
 ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอพยุหะคีรี ต.พยุหะจำนวนนักเรียน กศน.นครสวรรค์

 มหาวิทยาลัย 
 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์ ศูนย์การศึกษาย่านมัทรี
 มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตนครสวรรค์

 การขนส่ง 
 สถานีรถไฟ 
 หัวงิ้ว 
 เนินมะกอก 
 เขาทอง

 สถานที่สำคัญ 
 เมืองโบราณโคกไม้เดน
 ท่าข้าวกำนันทรง เป็นตลาดกลางค้าข้าวแห่งแรกของประเทศไทย ดำเนินงานโดย นายทรง องค์ชัยวัฒนะ
 วัดเขาแก้ว วัดที่ประดิษฐานองค์จำลองสามหลวงพ่อศักดิ์สิทธิ์เป็นหินเขียวที่ใหญ่ที่สุด
 วัดอินทาราม วัดที่ประดิษฐานองค์พระพุทธสุธัมมโสภิต และที่ตั้งหน่วยอบรมประชาชนประจำตำบลพยุหะ
 วัดพระปรางค์เหลือง วัดที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเสด็จประพาสต้น
 วัดเขาทอง
 วัดหนองโพ

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:อำเภอในจังหวัดนครสวรรค์