ภาษาดุงกาน

ดุงกาน เป็นภาษาซีนีติกที่มีผู้พูดโดยหลักในหุบเขาชูทางตะวันออกเฉียงใต้ของคาซัคสถานและทางเหนือของคีร์กีซสถาน ถือเป็นภาษาแม่ของชาวดุงกาน กลุ่มย่อยหุยที่หนีจากจีนสมัยราชวงศ์ชิงเมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 19 ภาษานี้พัฒนาจากวิธภาษาจีนกลางที่ราบกลางในมณฑลกานซู่และมณฑลฉ่านซี ถือเป็นภาษาตระกูลจีน-ทิเบตภาษาเดียวที่เขียนในอักษรซีริลลิกอย่างเป็นทางการ นอกจากนี้ ภาษาดุงดานยังมีคำยืมและคำโบราณที่ไม่พบในวิธภาษาจีนกลางสมัยใหม่อื่น ๆ

 ประวัติ 

 การแพร่กระจายทางภูมิศาสตร์ 
ส่วนใหญ่ใช้พูดในคีร์กีซสถาน และมีกระจายอยู่ในคาซัคสถาน อุซเบกิสถาน และรัสเซีย ชาวดุงกานเป็นลูกหลานของชาวจีนที่อพยพเข้าสู่เอเชียกลาง เป็นภาษาที่ใช้ในโรงเรียน  หนังสือพิมพ์ฉบับแรกที่ตีพิมพ์ด้วยภาษาดุงกาน พิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2475 

 สัทวิทยาและคำศัพท์ 
คำศัพท์พื้นฐานไม่ต่างจากภาษาจีนมากนัก มีเสียงวรรณยุกต์ มีคำยืมจากภาษาอาหรับและภาษาเปอร์เซีย คำศัพท์ใกล้เคียงกับที่ใช้ในสมัยราชวงศ์ชิง ภาษาดุงกานไม่ได้รับอิทธิพลจากการจัดมาตรฐานภาษาจีนกลางในพุทธศตวรรษที่ 25 แต่ได้รับอิทธิพลจากภาษารัสเซียแทน

 ระบบการเขียน 

ภาษาดุงกานสมัยใหม่เป็นภาษาจีนภาษาเดียวที่เขียนในอักษรซีริลลิก เนื่องจากเคยอยู่ภายใต้การปกครองของโซเวียต อักษรเหล่านี้ประกอบด้วยชุดตัวอักษรที่อิงจากรัสเซียกับอักษรเพิ่มเติบอีก 5 อักษร คือ: Ә, Җ, Ң, Ў และ Ү ทำให้มีความแตกต่างจากระบบ Palladius ที่ใช้แปลงภาษาจีนเป็นอักษรซีริลลิกในประเทศรัสเซียเป็นการทั่วไป

+ชุดตัวอักษรดุงกานสมัยใหม่และการออกเสียงอักษร ซีริลลิก  А/а  Б/б  В/в  Г/г  Д/д  Е/е  Ё/ё  Ә/ә  Ж/ж  Җ/җ  З/з  И/и  Й/й  К/к ชื่อ  a  бэ  вэ  гэ  дэ  e  ё  ә  жэ  җe  зэ  и  йи  кa สัทอักษรสากล                             ละติิน  a  be  ve  ge  de  ye  yo  ê  re  jie  ze  i  yi  ka ซิริลลิก  Л/л  М/м  Н/н  Ң/ң  О/о  П/п  Р/р  С/с  Т/т  У/у  Ў/ў  Ү/ү  Ф/ф  Х/х ชื่อ  эль  эм  эн  ың  o  пэ  эр  эc  тэ  у  ў  ү  эф  xa สัทอักษรสากล                             ละติน  el  em  en  îng  o  pe  er  es  te  u  û  ü  ef  ha ซีริลลิก  Ц/ц  Ч/ч  Ш/ш  Щ/щ  Ъ/ъ  Ы/ы  Ь/ь  Э/э  Ю/ю  Я/я ชื่อ  цэ  чэ  шa  щa  нин xo  ы  ван xo  э  ю  йa สัทอักษรสากล                     ละติน  ce  che  sha  sh(i)a  nin ho  î  van ho  e  yu  ya

ภาษาดุงกานมีความเฉพาะตรงที่เป็นหนึ่งในวิธภาษาจีนไม่กี่ภาษาที่ตอนแรกไม่ได้เขียนด้วยอักษรจีน แม้ว่ามีการเขียนด้วยอัก่ษรจีน ปัจจุบันยกเลิกการใช้งานระบบการเขียนนี้แล้ว ตอนแรก ชาวดุงกานผู้เป็นลูกหลานของชาวหุย เขียนภาษาตนเองด้วยอักษรอิงอาหรับที่รู้จักกันในชื่ออักษรเสี่ยวเอ้อร์ ทางสหภาพโซเวียตห้ามการใช้งานอักษรอาหรับทั้งหมดใน ค.ศ. 1925 นำไปสู่การใช้อักขรวิธีละตินที่อิงจากยางาลิฟ โดยใช้งานจนถึง ค.ศ. 1940 เมื่อรัฐบาลโซเวียตประกาศใช้ระบบอิงอักษรซีริลลิกในปัจจุบัน อักษรเสี่ยวเอ้อร์ปัจจุบันแทบสูญหายจากสังคมดุงกานแล้ว แต่ยังคงใช้อย่างจำกัดที่ชุมชนหุยบางแห่งในประเทศจีน

ระบบการเขียนนี้อิงจากสำเนียงที่มีวรรณยุกต์มาตรฐาน 3 เสียง เครื่องหมายวรรณยุกต์หรือตัวเลขไม่ปรากฏในงานเขียนทั่วไป แต่ระบุไว้ในพจนานุกรม แม้แต่คำยืม เสียงวรรณยุกต์ระบุโดยใช้เครื่องหมายอ่อน เครื่องหมายแข็ง หรือไม่มี

 เทียบกับระบบ Palladius 
พินอินPalladiyดุงกานพินอินPalladiyดุงกานพินอินPalladiyดุงกานพินอินPalladiyดุงกานbббpппmммfффdддtттnнн / лlллzцззcццsссjцз(ь)җ(ь)qц(ь)ч(ь)xс(ь)щ(ь)zhчжҗchччshшш / с / фrжжgггkккhхх

 อ้างอิง 

 ข้อมูล 
 ทั่วไป


 Svetlana Rimsky-Korsakoff Dyer, Iasyr Shivaza: The Life and Works of a Soviet Dungan Poet. 1991. . (Contains a detailed bibliography and ample samples of Shivaza works', some in the original Cyrillic Dungan, although most in a specialized transcription, with English and sometimes standard Chinese translations).
 Olga I. Zavjalova. "Some Phonological Aspects of the Dungan Dialects." Computational Analyses of Asian and African Languages. Tokyo, 1978. No. 9. Pp. 1–24. (Contains an experimental analysis of Dungan tones).
 Olga Zavyalova. “Dungan Language.” Encyclopedia of Chinese Language and Linguistics. General Editor Rint Sybesma. Vol. 2. Leiden–Boston: Brill, 2017. pp. 141–148. 
 Hai Feng (海峰). 《中亚东干语言研究》 (Zhongya Donggan yuyan yanjiu—A Study of the Dungan Language of Central Asia.) Urumchi, 2003. . (Description of the Dungan language by a professor of Xinjiang University).


 แหล่งข้อมูลอื่น 

"Implications of the Soviet Dungan Script for Chinese Language Reform": long essay on Dungan, with sample texts
Dungan writing system in Omniglot
The Shaanxi Village in Kazakhstan
Soviet census data for mother tongue and second language, in English
Central Asian Dungan as a Chinese Dialect

ดุงกาน
ดุงกาน
ดุงกาน
ดุงกาน