สมาคมผู้คงแก่เรียน

สมาคมนักปราชญ์ (learned societies) หรือ สมาคมผู้รู้ หมายถึงสมาคมที่จัดตั้งขึ้นเพื่อส่งเสริมและยกระดับวิชาความรู้ในสาขาวิชาการต่าง ๆ โดยสมาชิกภาพอาจเปิดให้บุคคลทั่วไปเป็นได้ หรืออาจจำกัดเฉพาะผู้มีคุณสมบัติตามกำหนด ดังเช่นสมาคมนักปราชญ์ที่เก่าแก่ที่สุดของประเทศต่าง ๆ เช่น แอกคาเดอเมีย เดอิ ลินเซอิ (:en:Accademia dei Lincei ก่อตั้ง พ.ศ. 2146 ตรงกับรัชสมัยของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช), อแคเดมี ฟรังเซส์ (:en:Académie Française ก่อตั้ง พ.ศ. 2178 ตรงกับรัชสมัยของสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง), ราชสมาคมแห่งลอนดอน (ก่อตั้ง พ.ศ. 2203 ตรงกับรัชสมัยของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช), โซดาลิทาส ลิทเทอรารุม วิสตูลานา (:en:Sodalitas Litterarum Vistulana ก่อตั้ง พ.ศ. 2031 ตรงกับปลายรัชสมัยของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ) เป็นต้น

สมาคมนักปราชญ์เกือบทั้งหมดเป็นองค์การไม่แสวงกำไร กิจกรรมทั่ว ๆ ไป รวมถึงการจัดประชุมทางวิชาการเพื่อการนำเสนอและการอภิปรายผลงานค้นคว้าวิจัยใหม่ ๆ และตีพิมพ์หรือให้การอุปถัมภ์วารสารวิชาการของสาขานั้น ๆ บางสมาคมทำหน้าที่เป็นองค์การวิชาชีพ เพื่อกำกับดูแลกิจกรรมของสมาชิกเพื่อประโยชน์สาธารณะ หรือเพื่อประโยชน์ร่วมกันของมวลสมาชิก

สมาคมนักปราชญ์มีความสำคัญยิ่งในทางสังคมวิทยาวิทยาศาสตร์ การรวมกันก่อตั้งกันเป็นรูปสมาคมนับเป็นก้าวสำคัญที่จะก่อให้เกิดสาขาวิชาหรือแขนงวิชาใหม่ ๆ ขึ้น

สมาคมนักปราชญ์อาจมีลักษณะของวัตถุประสงค์เป็นแบบทั่วไปที่กว้าง เช่น สมาคมเพื่อความก้าวหน้าแห่งวิทยาศาสตร์อเมริกัน (:en:American Association for the Advancement of Science ก่อตั้ง พ.ศ. 2391 ตรงกับปลายรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 3) หรืออาจมีวัตถุประสงค์ที่จำเพาะเจาะจง เช่น สมาคมภาษาสมัยใหม่ (:en: Modern Language Association) 

สมาคมนักปราชญ์เกือบทั้งหมดจะเป็นสมาคมแห่งประเทศที่มีสมาคมสาขาในประเทศ (แม้บางสมาคมอาจมีสาขาในประเทศอื่น) หรืออาจเป็นสมาคมนานาชาติ เช่น สหพันธ์สมาคมห้องสมุดนานาชาติ (:en:International Federation of Library Associations) ในกรณีหลังนี้มักมีสมาคมสาขาในประเทศต่าง ๆ สมาคมนักปราชญ์ในระดับท้องถิ่นก็มีเช่นกัน เช่น สมาคมการแพทย์แมสซาชูเซตส์ ซึ่งตีพิมพ์วารสารการแพทย์แห่งนิวอิงแลนด์ที่มีชื่อเสียง

 สมาชิกภาพ 
บางสมาคมรับสมาชิกผู้เพียงมีความสนใจในสาขาวิชาการนั้น ๆ หากบุคคลผุ้นั้นเสียค่าสมาชิกให้สมาคม สมาคมที่เก่าแก่และเน้นวิชาการและวิชาชีพอาจมอบสมาชิกภาพประเภทวุฒิหรือกิตติคุณแก่สมาชิกที่มีคุณสมบัติถึงขนาดทั้งในด้านการทำคุณประโยชน์แก่วงวิชาการหรือจากการประสบความสำเร็จในการค้นคว้าวิจัยที่สำคัญในสาขาวิชา ประโยชน์ทั่วไปที่สมาชิกของสมาคมได้รับคือ ค่าบอกรับวารสารวิชาการของสมาคมในอัตราที่ต่ำมากเมื่อเทียบกับอัตราการบอกรับของผู้มิได้เป็นสามชิกหรือที่วางจำหน่ายทั่วไป

 ดูเพิ่ม 
 การประขุมทางวิชาการ
 รายชื่อสมาคมนักปราชญ์
 สมาคมวิชาชีพ

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 ฐานข้อมูลสมาคมนักปราชญ์ หรือสมาคมวิชาการสาขาต่างๆ ในหลายประเทศรวบรวมโดยมหาวิทยาลัยวอเตอร์ลู 

หมวดหมู่:ชมรม
หมวดหมู่:สมาคมผู้รู้
หมวดหมู่:ประเภทขององค์การ