ตุ๊กกาย

ตุ๊กกาย หรือ ตุ๊กแกป่า  () สัตว์เลื้อยคลานจำพวกหนึ่ง มีรูปร่างคล้ายตุ๊กแก แต่มีขนาดเล็กกว่า อยู่ในวงศ์  Gekkonidae เช่นเดียวกับตุ๊กแกและจิ้งจก โดยอยู่ในสกุล Cyrtodactylus 

คำอธิบาย
ตุ๊กกายมีลักษณะสำคัญ คือ มีนิ้วเท้าและเล็บที่แหลมยาว ไม่มีปุ่มดูดจึงไม่สามารถดูดติดเกาะผนังได้เหมือนจิ้งจกและตุ๊กแก ใช้ได้เพียงแค่ปีนป่ายเหมือนกิ้งก่าเท่านั้น อาศัยอยู่ในถ้ำและป่าของทวีปเอเชีย ไม่พบในเมือง ในปี 2020 นักวิจัยเผยว่าพบสายพันธุ์ตุ๊กกายบนโลกแล้วไม่ต่ำกว่า 300 ชนิด และพบในประเทศไทยไม่ต่ำกว่า 30 ชนิด หลายชนิดเป็นสัตว์เฉพาะถิ่นไม่พบที่ใดในโลก เช่น ตุ๊กกายอุ้มผาง, ตุ๊กกายปล้องทอง, ตุ๊กกายถ้ำสระบุรี เป็นต้น http://siamensis.org/content/2920 Genus: Cyrtodactylus สกุล: ตุ๊กกาย, ตุ๊กแกป่า Siamensis.org Species Index

สถานะปัจจุบันของตุ๊กกายเป็นสัตว์หายากชนิดหนึ่ง เคยเป็นสัตว์ที่ถูกบรรจุชื่อไว้ในพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 แต่เมื่อมีการปรับปรุงใหม่ในปี พ.ศ. 2546 ถูกถอดชื่อออกไป โดยคำว่า "ตุ๊กกาย" ผู้ที่บัญญัติชื่อนี้ขึ้นมาคือนายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล อดีตนักอนุรักษ์ธรรมชาติที่มีชื่อเสียงของไทย Grismer, L.L. et al. 2012: A phylogeny and taxonomy of the Thai-Malay Peninsula bent-toed geckos of the Cyrtodactylus pulchellus complex (Squamata: Gekkonidae): combined morphological and molecular analyses with descriptions of seven new species. Zootaxa 3520: 1–55

คนมักเข้าใจตุ๊กกายผิดว่าเป็นจิ้งจกหรือตุ๊กแกบ้าน เนื่องจากมีผู้ศึกษาสัตว์กลุ่มนี้น้อยจึงยังขาดข้อมูลในการจำแนกชนิดและนิเวศวิทยา ตุ๊กกายมีลักษณะคล้ายจิ้งจกและตุ๊กแกบ้าน บางครั้งถูกเรียกว่า ตุ๊กแกป่า ซึ่งอนุมานได้ว่าเป็นตุ๊กกาย แต่มีส่วนสำคัญที่แตกต่างกันคือ ตุ๊กกายมีนิ้วเท้าและเล็บที่แหลมยาว ใช้ในการปีนป่ายคล้ายกับกิ้งก่า และไม่มีแผ่นดูด (Synthetic setae) เหมือนตุ๊กแกบ้านหรือจิ้งจก จึงไม่สามารถดูดติดเกาะผนังได้ ลำตัวมีสีสันและลวดลายสวยงามแตกต่างกันไป มีตั้งแต่ขนาดเล็กจนถึงขนาดใหญ่ประมาณ 30 เซนติเมตร เช่นตุ๊กกายมลายู สามารถพบทางภาคใต้ของประเทศไทย กินแมลงเป็นอาหาร พบเห็นได้ในเฉพาะในเวลากลางคืน และแต่ละชนิดมีที่อยู่อาศัยที่แตกต่างกันไป บางชนิดพบได้บริเวณต้นไม้ใกล้ ๆ กับแหล่งน้ำ เช่น ตุ๊กกายตะวันออก บางชนิดพบในถ้ำ หรือใต้ก้อนหินซอกหินต่าง  ๆ บางชนิดพบได้เฉพาะภูเขาสูงเท่านั้น เช่น ตุ๊กกายอยสุเทพ บางชนิดที่ปรับตัวได้ดีสามารถอาศัยในพื้นที่เกษตรกรรม ในสวนยางพาราที่มีความชื้นสูงได้ เช่น ตุ๊กกายตุ่มใหญ่ บางชนิดอาศัยอยู่บริเวณภูเขาหินปูน เช่น ตุ๊กกายกันยา เป็นต้น

รายชื่อตุ๊กกายที่พบในประเทศไทย 
 เรียงตามอักษร A-Z ชื่อวิทยาศาสตร์
 สัตว์เฉพาะถิ่น (ฉ)

ชื่อไทย<span style="color:#FFFFFF">ชื่อวิทยาศาสตร์<span style="color:#FFFFFF">ถิ่นอาศัยปีที่ค้นพบ ตุ๊กกายอุ้มผาง Cyrtodactylus amphipetraeus https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-amphipetraeus เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง จังหวัดตาก (ฉ) 2020 ตุ๊กกายดงพญาเย็น  Cyrtodactylus angularis https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-angularis กลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ (ฉ) 1921 ตุ๊กกายประดับดาว  Cyrtodactylus astrum https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-astrum คาบสมุทรมลายู ประเทศไทยและมาเลเซีย 2012 ตุ๊กกายถ้ำปล้องทอง  Cyrtodactylus auribalteatus https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-auribalteatus ทุ่งแสลงหลวง จังหวัดพิษณุโลก (ฉ)2010 ตุ๊กกายบินตังเรนดะห์  Cyrtodactylus bintangrendah https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-bintangrendah จังหวัดยะลา และภาคตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศมาเลเซีย 2012 ตุ๊กกายโคนนิ้วติด  Cyrtodactylus brevipalmatus https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-brevipalmatus คาบสมุทรมลายู ประเทศไทยและมาเลเซีย 1923 ตุ๊กกายถ้ำหางขาว  Cyrtodactylus chanhomeae https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-chanhomeae พบในถ้ำ จังหวัดสระบุรี (ฉ) 2003 ตุ๊กกายมลายู  Cyrtodactylus consobrinus https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-consobrinus ภาคใต้ตอนล่าง, ประเทศมาเลเซียไปจนถึงเกาะบอร์เนียว 1871 ตุ๊กกายดอยสุเทพ  Cyrtodactylus doisuthep https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-bintangrendah อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย จังหวัดเชียงใหม่ (ฉ) 2012 ตุ๊กกายถ้ำเหนือ, ตุ๊กกายดำนุ้ย  Cyrtodactylus dumnuii https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-dumnuii พบในถ้ำ ทางตอนบนของจังหวัดเชียงใหม่ (ฉ) 2010 ตุ๊กกายอีลก Cyrtodactylus elok https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-elok ป่าฮาลาบาลา ประเทศไทยและภาคตะวันตกของประเทศมาเลเซีย 1979 ตุ๊กกายตาแดง  Cyrtodactylus erythrops https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-erythrops พบในถ้ำลอด อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน (ฉ) 2009 ตุ๊กกายภาคตะวันตก Cyrtodactylus feae https://www.iucnredlist.org/species/178567/113829233 เดิมค้นพบในเมียนมาร์ ต่อมาปี 2018 ถูกประเมินว่าพบในไทยด้วย 1893 ตุ๊กกายน้ำหนาว  Cyrtodactylus interdigitalis https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-interdigitalis จังหวัดเพชรบูรณ์, จังหวัดพิษณุโลก ,จังหวัดเลย และประเทศลาว 1992 ตุ๊กกายภาคตะวันออก  Cyrtodactylus intermedius https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-intermedius ภาคตะวันออกของประเทศไทย, กัมพูชาและเวียดนาม 1993 ตุ๊กกายอินทนนท์ Cyrtodactylus inthanon https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-inthanon อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ จังหวัดเชียงใหม่ (ฉ) 2015 ตุ๊กกายจารุจินต์ Cyrtodactylus jarujini https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-jarujini จังหวัดบึงกาฬ และประเทศลาว 1993 ตุ๊กกายถ้ำลำปาง Cyrtodactylus khelangensis https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-khelangensis พบในถ้ำ จังหวัดลำปาง (ฉ) 2014 ตุ๊กกายผาหินงาม Cyrtodactylus kunyai https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-kunyai เขาหินปูน จังหวัดเลย (ฉ) 2014 ตุ๊กกายหมอบุญส่ง  Cyrtodactylus lekaguli https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-lekaguli ภาคใต้ตอนล่างของประเทศไทย 2012 ตุ๊กกายเกาะกระ Cyrtodactylus leegrismeri https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-leegrismeri เกาะ Tenggol ประเทศมาเลเซีย และเคยพบที่เกาะกระ จังหวัดนครศรีธรรมราช 2010 ตุ๊กกายท้าวแสนปม Cyrtodactylus macrotuberculatus https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-macrotuberculatus ภาคใต้ตอนล่างและประเทศมาเลเซีย 2008 ตุ๊กกายแม่ลาน้อย Cyrtodactylus maelanoi http://novataxa.blogspot.com/2020/10/cyrtodactylus-maelanoi.html อำเภอแม่ลาน้อย จังหวัดแม่ฮ่องสอน (ฉ) 2020 ตุ๊กกายคอขวั้น  Cyrtodactylus oldhami https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-oldhami ประเทศไทยและเมียนมาร์ 1876 ตุ๊กกายลายผีเสื้อ  Cyrtodactylus papilionoides https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-papilionoides ผืนป่าดงพญาเย็น และป่าในจังหวัดชัยภูมิ (ข้อมูลไม่แน่ชัด) (ฉ) 1991 ตุ๊กกายเพชรบุรี Cyrtodactylus phetchaburiensis https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-phetchaburiensis จังหวัดเพชรบุรีและประจวบคีรีขันธ์ (ฉ) 2016 ตุ๊กกายภูเก็ต  Cyrtodactylus phuketensis  จังหวัดภูเก็ต (ฉ) 2012 ตุ๊กกายลายสี่ขีด  Cyrtodactylus quadrivirgatus https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-quadrivirgatus ประเทศไทย, มาเลเซีย, สิงคโปร์และอินโดนีเซีย 1962 ตุ๊กกายระนอง Cyrtodactylus ranongensis http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Cyrtodactylus&species=ranongensis จังหวัดระนอง (ฉ) 2015 ตุ๊กกายรุกขเทวา  Cyrtodactylus rukhadeva http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Cyrtodactylus&species=rukhadeva จังหวัดราชบุรีและจังหวัดเพชรบุรี (ฉ) 2021 ตุ๊กกายไทรโยค Cyrtodactylus saiyok https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-saiyok จังหวัดกาญจนบุรี (ฉ) 2017 ตุ๊กกายสามร้อยยอด Cyrtodactylus samroiyot https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-samroiyot จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ (ฉ) 2014 ตุ๊กกายสนุก  Cyrtodactylus sanook  https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-sanook พบในถ้ำ จังหวัดชุมพร (ฉ) 2013 ตุ๊กกายเกาะตะรุเตา Cyrtodactylus stellatus https://www.researchgate.net/figure/Map-showing-the-type-locality-of-Cyrtodactylus-stellatus-sp-nov-from-Tarutao-Island_fig1_356183028 เกาะตะรุเตา จังหวัดสตูล (ฉ) 2021 ตุ๊กกายถ้ำตะวันออก  Cyrtodactylus sumonthai https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-sumonthai พบในถ้ำ จังหวัดระยองและจันทบุรี (ฉ) 2002 ตุ๊กกายคอขวั้นเกาะสุรินทร์  Cyrtodactylus surin https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-surin  หมู่เกาะสุรินทร์ จังหวัดพังงา (ฉ) 2011 ตุ๊กกายธีรคุปต์  Cyrtodactylus thirakhupti https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-thirakhupti จังหวัดสุราษฎร์ธานี (ฉ) 2004 ตุ๊กกายลายเสือ Cyrtodactylus tigroides https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-tigroides จังหวัดกาญจนบุรี (ฉ) 2003 ตุ๊กกายพม่า  Cyrtodactylus variegatus https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-variegatus ประเทศเมียนมาร์และภาคตะวันตกของไทย 1859 ตุ๊กกายถ้ำสตูล Cyrtodactylus wangkulangkulae https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-wangkulangkulae พบในถ้ำ จังหวัดสตูล 2014 ตุ๊กกายลายจุด Cyrtodactylus zebraicus https://www.thainationalparks.com/species/cyrtodactylus-zebraicus ภาคใต้ของไทย 1893

 update เมษายน 2022

รายชื่อตุ๊กกายที่อาจพบได้ในประเทศไทย
รอรายงานอย่างเป็นทางการ
 ตุ๊กกายบาลา Cyrtodactylus elok
 ตุ๊กกายป่าพรุ Cyrtodactylus payacola

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 ตุ๊กกายถ้ำหินปูน โดย มนตรี สุมณฑา
ตุ๊กกาย จากข่าวสด 
หมวดหมู่:วงศ์จิ้งจกและตุ๊กแก
หมวดหมู่:สัตว์ป่าคุ้มครอง
หมวดหมู่:สัตว์เลื้อยคลานที่เป็นสัตว์เลี้ยง
หมวดหมู่:สัตว์ที่พบในประเทศไทย
หมวดหมู่:สัตว์ที่พบในประเทศจีน
หมวดหมู่:สัตว์ที่พบในประเทศเวียดนาม