อำเภอทรายมูล

ทรายมูล เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดยโสธร มีสถานที่สำคัญทางศาสนา คือ "พระธาตุฝุ่น" เป็นพระธาตุที่มีลักษณะเป็นเนินดินทรายที่มนุษย์สร้างขึ้น ตั้งอยู่ภายในตัวอำเภอ ห่างจากที่ว่าการอำเภอทรายมูลเพียงไม่กี่ร้อยเมตร

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอทรายมูลตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือและทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอกุดชุม
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองยโสธร
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเสลภูมิ (จังหวัดร้อยเอ็ด)

ประวัติ
ในอดีตทรายมูลเป็นเพียงหมู่บ้านแห่งหนึ่งในเขตอำเภอยโสธร (สมัยยังเป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดอุบลราชธานี) ในสมัยรัชกาลที่ 5 เกิดโรคระบาด ชาวบ้านได้อพยพย้ายถิ่นฐานไปจากที่ตั้งเดิมไปตั้งหมู่บ้านที่ใหม่ ห่างจากที่ตั้งเดิมไปประมาณ 2 กิโลเมตร ตั้งชื่อหมู่บ้านแห่งใหม่นี้ว่า บ้านทรายมูล 

บ้านทรายมูลได้รับการยกฐานะเป็น ตำบลทรายมูล และต่อมาพื้นที่บางส่วนของตำบลได้รับการประกาศเป็นสุขาภิบาลทรายมูล เมื่อปี พ.ศ. 2511  ต่อมา  กระทรวงมหาดไทยได้ประกาศตั้งเป็น กิ่งอำเภอทรายมูล โดยแยกตำบลทรายมูล ดู่ลาด ดงมะไฟ นาเวียง รวม 4 ตำบล ออกจากอำเภอเมืองยโสธร เมื่อวันที่         15 พฤษภาคม พ.ศ. 2518 ให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร ต่อมาเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2521 กระทรวงมหาดไทยได้โอนตำบลไผ่ อำเภอกุดชุม มาขึ้นกับกิ่งอำเภอทรายมูล เนื่องจากท้องที่ตำบลไผ่ อยู่ใกล้กับกิ่งอำเภอทรายมูลมากกว่าอำเภอกุดชุม และต่อมาเมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2527 กระทรวงมหาดไทยก็ประกาศยกฐานะขึ้นเป็น อำเภอทรายมูล 

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอทรายมูลแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 5 ตำบล 54 หมู่บ้าน ได้แก่
1.ทรายมูล    (Sai Mun)    16 หมู่บ้าน 2.ดู่ลาด    (Du Lat)      12 หมู่บ้าน 3.ดงมะไฟ    (Dong Mafai)    10 หมู่บ้าน 4.นาเวียง    (Na Wiang)    7 หมู่บ้าน 5.ไผ่   (Phai)    9 หมู่บ้าน

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอทรายมูลประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 6 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลทรายมูล ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลทรายมูล
 เทศบาลตำบลนาเวียง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาเวียงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลทรายมูล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทรายมูล (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลทรายมูล)
 องค์การบริหารส่วนตำบลดู่ลาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดู่ลาดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลดงมะไฟ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดงมะไฟทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลไผ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไผ่ทั้งตำบล

อ้างอิง
 http://www.amphoe.com/menu.php?mid=1&am=479&pv=44 
 http://www.yasothon.go.th/a_caimoon.html 

ทรายมูล