สังข์ทอง

สังข์ทอง เดิมทีนั้นเป็นบทเล่นละครในมีมาแต่กรุงสุโขทัยยังเป็นราชธานีถึงกรุงรัตนโกสินทร์ ต่อมาในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงตัดเรื่องสังข์ทองตอนปลาย (ตั้งแต่ตอนพระสังข์หนีนางพันธุรัต) มาทรงพระราชนิพนธ์ให้ละครหลวงเล่นบทละครนอกเรื่องสังข์ทอง มีตัวละครที่เป็นรู้จักกันเป็นอย่างดี คือ เจ้าเงาะซึ่งคือพระสังข์ กับนางรจนา เนื้อเรื่องมีความสนุกสนานและเป็นนิยม จึงมีการนำเนื้อเรื่องบางบทที่นิยม ได้แก่ บทพระสังข์ได้นางรจนา เพื่อนำมาประยุกต์เป็นการแสดงชุด รจนาเสี่ยงพวงมาลัย

ในคำนำหนังสือ"พระราชนิพจน์บทละครเรื่องสังข์ทอง" ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพได้กล่าวไว้ว่า

สังข์ทองเป็นเรื่องที่ได้มาจากสุวัณณสังขชาดก เป็นหนึ่งใน ชาดกพุทธประวัติ เป็นนิทานพื้นบ้านในภาคเหนือและภาคใต้โดยที่สถานที่ที่กล่าวถึงเนื้อเรื่องในสังข์ทอง กล่าวคือเล่ากันว่า
 เมืองทุ่งยั้งเป็นเมืองท้าวสามนต์ อยู่ในบริเวณใกล้วัดมหาธาตุเนื่องจากมีลานหินเป็นสนามตีคลีของพระสังข์ 
 ส่วนในภาคใต้ เชื่อว่าเมืองตะกั่วป่าเป็นเมืองท้าวสามนต์ มีภูเขาลูกหนึ่งชื่อว่า "เขาขมังม้า" เนื่องจากเมื่อพระสังข์ตีคลีชนะได้ขี่ม้าข้ามภูเขานั้นไป

 ระบำดาวดึงส์ 
ระบำดาวดึงส์ เป็นการแสดงมาตรฐานชุดหนึ่ง ซึ่งพลเอก สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัตติวงศ์ได้ทรงนิพนธ์บทร้องประกอบการแสดงเรื่องสังข์ทอง ตอนที่ 2 ตอนตีคลี ฉากดาวดึงส์ มีการจัดแสดงที่ดรงละครดึกดำบรรพ์ ริมถนนอัษฎางค์ (วังบ้านหม้อ) ปลายสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมีหม่อมเข็ม กุญชร ณ อยุธยา เป็นผู้ควบคุมฝึกหัดคิดท่ารำ

ท่ารำจะไม่มีความหมายตรงกับเนื้อร้อง แต่จะเป็นท่ารำที่มีความสอดคล้องกลมกลืนกันตลอดทั้งเพลง ข้อสังเกตอีกประการหนึ่งคือ ท่ารำบางท่าได้ปรับปรุงเลียนแบบท่าเต้นในพิธีแขกเจ้าเซ็น ได้แก่ การใช้ท่ารำยกมือขึ้นประสานไขว้กันไว้ที่อก และขยับฝ่ามือตบอกเบา ๆ ตามจังหวะพร้อมการเคลื่อนเท้าไปด้วย

 รายชื่อนักแสดง  
 ปี  พ.ศ. 2524  พ.ศ. 2550  พ.ศ. 2561   สถานีออกอากาศ  ภาพยนตร์โทรทัศน์16 มม. ช่อง 7  ละคร ช่อง 7 ผู้สร้าง  ดาราวิดีโอ สามเศียร    ดีด้า วิดีโอ โปรดักชั่น บทโทรทัศน์    พิกุลแก้ว  ภาวิต ผู้กำกับ  มานพ สัมมาบัติ  ภิภัชพนธ์ อภิวรสิทธิ์  ภิภัชพนธ์ อภิวรสิทธิ์ ออกอากาศ  จันทร์-อังคาร เวลา 21:00น.-22:15น.   ทุกวันเสาร์-อาทิตย์ เวลา 08:00น.-09:00น.  ทุกวันเสาร์-อาทิตย์ เวลา 08:00น.-09:00น. เริ่มออกอากาศ  17 มีนาคม พ.ศ. 2524 - 24 สิงหาคม พ.ศ. 2524 รวม 46 ตอน  29 ธันวาคม พ.ศ. 2550 - 28 ธันวาคม พ.ศ. 2551 รวม 106 ตอน  25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561 - 16 มีนาคม พ.ศ. 2562 รวม 110 ตอน บทบาท  นักแสดง พระสังข์  ศุภชัย เธียรอนันต์  วสุ ประทุมรัตน์วัฒนา  สุรศักดิ์ สุวรรณวงษ์   พระสังข์ (ตอนเด็ก)  ด.ช.นรา กุยะเนตร ด.ช.ชญานิน เต่าวิเศษ  ด.ช.ถิรคุณ ศรีชู   เจ้าเงาะ ร่างแปลงของพระสังข์   ภิภัชพนธ์ อภิวรสิทธิ์ โอภาภูมิ ชิตาพัณณ์ รจนา พระธิดาลำดับที่ 7 ของท้าวสามนต์  ทัชชา จีรพรรณ  ธารธารา รุ่งเรือง  เกศรินทร์ น้อยผึ้ง วิลาวัณย์ พระธิดาลำดับที่ 1 ของท้าวสามนต์  ไม่ทราบนักแสดง พัชรมัย สุขประเสริฐ  ชนุชตรา สุขสันต์ พรรณผกา พระธิดาลำดับที่ 2 ของท้าวสามนต์ รัตติมา กุลยานันท์ ปิ่นทิพย์ อรชร นารีรัตน์(2550)/พนารัตน์(2561) พระธิดาลำดับที่ 3 ของท้าวสามนต์  ธันธารีย์ โรจน์เรืองไชย อัญรส ปุณณโกศลปัทมา พระธิดาลำดับที่ 4 ของท้าวสามนต์ ประถมาภรณ์ รัตนภักดี ชนารดี อุ่นทะศรีอนงค์(2550)/ผกากรอง(2561) พระธิดาลำดับที่ 5 ของท้าวสามนต์ รุ้งรดา เบญจมาธิกุล กัญจน์อมล เคล้าจิตพูลสุข ทรงกลด(2550)/ประคองยศ(2561) พระธิดาลำดับที่ 6 ของท้าวสามนต์ กนกวรรณ งามทรัพย์มณีธนภัทร ดิษฐไชยวงศ์ สิงหล ราชบุตรเขยลำดับที่ 1 ของท้าวสามนต์  หนุ่ม มาวิน  ณพบ ประสบลาภอาลีข่าน(2550)/จีโอวานนี(2561) ราชบุตรเขยลำดับที่ 2  ของท้าวสามนต์ วรรธนศม เมฆสุวรรณคริสเตียน เอเกิลมโนรมย์ ราชบุตรเขยลำดับที่ 3 ของท้าวสามนต์ เจษฎา รุ่งสาคร พบศิลป์ โตสกุลซิยิ่มกุ๊ย(องค์ชายสี่) ราชบุตรเขยลำดับที่ 4 ของท้าวสามนต์ พศิน ศรีธรรม ธนศักดิ์ จิตตพงษ์ไชยันต์ ราชบุตรเขยลำดับที่ 5 ของท้าวสามนต์ ฆธาวุธ ปิ่นทอง สุพศิน แสงรัตนทองคำมังราย ราชบุตรเขยลำดับที่ 6 ของท้าวสามนต์ วรนันท์ พร้อมมูลรัฐศิลป์ นลินธนพัฒน์ ท้าวยศวิมล  ปินนเรศ ศรีนาคาร  มาฬิศร์ เชยโสภณ  อัมรินทร์ สิมะโรจน์ ท้าวสามนต์  อิทธิฤทธิ์ สิงหรัตน์  ไพโรจน์ สังวริบุตร  รัฐธรรมนูญ ศรีฤกษ์ พระมเหสีจันท์เทวี  มเหสีของท้าวยศวิมล  ปริศนา วงศ์ศิริ  น้ำทิพย์ เสียมทอง  แคนดี้ เอเวอรี่  พระมเหสีจันทา มเหสีของท้าวยศวิมล  สนธยา สารยิน  ปริษา ทนาวิวัฒน์  ประถมาภรณ์ รัตนภักดี พระมเหสีมณฑา มเหสีของท้าวสามนต์  เยาวเรศ นิสากร  วณิษฐา วัชโรบล  ปนัดดา โกมารทัต พระแม่เจ้าพันธุรัต นางยักษ์ผู้เป็นแม่เลี้ยงของพระสังข์  จอมใจ จรินทร์  แอน มิตรชัย  อรศศิพัชร์ มามีเกตุรัตน์ พระธิดาจันที   ฐิติวัลย์ กล้าตลุมบอน  ศมลภัท นาคอุไร พยนตรา ศัตรูของพระสังข์ (เป็นตัวละครที่เพิ่มเติมในภายหลัง)    สพล ชนวีร์ สุกฤษฎิ์ สงแก้ว ท้าวหัสนัย   ชมวิชัย เมฆสุวรรณ ธนเดช ดีสีสุข พระวิษณุกรรม      พลพจน์ พูลนิล มาตุลี   บริพันธ์ ชัยภูมิ   มู๋บิน ลูกหยี ท่านหมื่นการุณ    มู๋บิน ลูกหยี  ฉัตรมงคล บำเพ็ญ แม่เฒ่าสุเมธา    อรสา อิศรางกูร ณ อยุธยา  กรองทอง รัชตะวรรณ  ตา    ธรรมศักดิ์ สุริยน  ครรชิต ขวัญประชา ยาย    ศรีนวล  ขำอาจ  เยาวเรศ นิสากร  อำมาตย์เดชา   -  พอเจตน์ แก่นเพชรคุณท้าววดีนิตยา ปานะถึกศิรดา ศิริวัฒน์คุณท้าวอำไพทรงพร ณ บางช้างทัศนีย์  สุดาสมุทร์คุณท้าวสมศรีพัชรี เสงี่ยมลักษณ์วิไลลักษณ์ ไวงานคุณท้าวชมนาดจุลรินทร์ทิพย์ จิตรีขันธ์นิตยา ปานะถึกมเหสีหงส์ฟ้า(โหงพรายผีแปลงกาย)     กมลวรรณ ศตรัตพะยูนนางเงาะ (ร่างแปลงของรจนา)     วรัญภรณ์ พัฒน์ช่วยท่านหมื่นโอชา  ธนภพ จมูกบาน วรรธนศม เมฆสุวรรณอำมาตย์ชัยยา      สุระ มูรธานนท์มะลิ     ณัฐมนต์ พันธุ์เพ็งมะลัย     พิมพ์ศิริ คชหิรัญหมอหลวง     จิดาภา เจิมงามพริ้งนาคราช     ด.ช. ธาวิน มงคลจักรวาฬท้าวนาคราชสมชาย ปาตัน    ศุภชัย เทียรอนันตนาคี     กุสุมา โพธิ์ศรีพระธิดาจันที (วัยเด็ก)   ด.ญ.พลอย ศรนรินทร์  ด.ญ.รัญชนา รงควิลิตนางยักษ์อ้อนแอ้น   เกษรา ละม่อมนางยักษ์อรชร     บุญญาณี สังข์ภิรมย์ราชครู    ชวนากร ดาราธรท่านหมื่นอำนาจ    อมต อินทานนท์ สุรพล ไพรวัลย์โหราจารย์     ฤทธิ์ ลือชาพี่เลี้ยงของนาคราช     ธนภพ จมูกบานมัจฉา     แสงดาว วนิชพันธุ์หัวหมู่วิชัย     หาญณรงค์ บางระจันคำมูลลัดดาวรรณ มั่นคงดีไพลิน นิลตระการ

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 สังข์ทอง:หนังสือมัลติมีเดียออนไลน์. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงวัฒนธรรม, พ.ศ. 2537 


หมวดหมู่:วรรณคดีไทย
หมวดหมู่:วรรณคดีประเภทกลอน
หมวดหมู่:พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 2
หมวดหมู่:บทละคร
หมวดหมู่:ละครโทรทัศน์ไทยในปี พ.ศ. 2561