เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่

ภายหลังการกอบกู้เอกราชของล้านนาโดยการนำของพระเจ้ากาวิละ แต่เดิมพระองค์เป็นพระยานครลำปาง สืบเชื้อสายมาแต่พระยาไชยสงคราม (ทิพย์ช้าง) องค์ปฐมตระกูลเจ้าเจ็ดตน และพระอนุชารวม 7 องค์ ภายใต้การสนับสนุนทัพหลวงในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีแล้ว ล้านนาจึงได้เข้ามาอยู่ในฐานะประเทศราชของอาณาจักรธนบุรีตั้งแต่นั้น

ในสมัยที่เป็นประเทศราชของอาณาจักรธนบุรี เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ เป็นมีบรรดาศักดิ์เป็น "พระยาประเทศราช" โดยมีพระยาวิเชียรปราการ (บุญมา) เป็นพระยาเชียงใหม่องค์แรก ในสมัยอาณาจักรรัตนโกสินทร์มีพระยาเชียงใหม่บางองค์ได้รับสถาปนาเป็น "พระเจ้าประเทศราช" เป็นกรณีพิเศษ เช่น พระเจ้ากาวิละ พระเจ้ามโหตรประเทศ จนวันที่ 16 ตุลาคม พ.ศ. 2399 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงสถาปนาพระยาประเทศราชในตระกูลเจ้าเจ็ดตนทั้งสามองค์ คือ พระยาเชียงใหม่ พระยาลำปาง และพระยาลำพูน ขึ้นเป็น "เจ้าประเทศราช"พระยาประชากิจกรจักร์ (แช่ม บุนนาค), พงศาวดารโยนก, หน้า 493 สืบมาจนถึงเจ้าแก้วนวรัฐ ผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 9 ซึ่งถึงแก่พิราลัยในปี พ.ศ. 2482 คณะรัฐมนตรีสมัยจอมพล ป. พิบูลสงครามมีมติให้ยุติการตั้งเจ้าประเทศราชจดหมายเหตุแห่งชาติ, เอกสารสำนักนายกรัฐมนตรี สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี สร.๐๒๐๑.๓๒/๗ เรื่อง ตั้งเจ้าประเทศราชมณฑลพายัพ ทำให้ตำแหน่งเจ้านครเชียงใหม่สิ้นสุดลงนับแต่นั้น

 รายพระนาม (ธนบุรี-รัตนโกสินทร์) 

ลำดับพระบรมรูปรายพระนามเริ่มครองราชย์สิ้นสุดรัชกาลระยะเวลาหมายเหตุ -60px พระยาจ่าบ้าน (บุญมา)(ᨻᩕ᩠ᨿᩣᨧ᩵ᩣᨷ᩶ᩣ᩠ᨶ)พ.ศ. 2317พ.ศ. 2319 2 ปี บางตำราไม่นับเป็นเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่1 100px พระบรมราชาธิบดีกาวิละ(ᨻᩕᨷᩫ᩠ᩅᩁᩫᨾ᩠ᨾᩁᩣᨩᩣᨵᩥᨷᩦ᩠ᨯᨠᩣᩅᩥᩃᩡ)พ.ศ. 2325พ.ศ. 2356 31 ปี พระโอรสในเจ้าฟ้าสิงหาราชธานีเจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว;พระราชนัดดาในพระยาไชยสงคราม (ทิพย์ช้าง) องค์ปฐมวงศ์2 60x60px พระยาธรรมลังกา(ᨻᩕ᩠ᨿᩣᨵᩢᨾ᩠ᨾᩃᩘᨠᩣ)พ.ศ. 2356พ.ศ. 2366 10 ปี  พระโอรสในเจ้าฟ้าสิงหาราชธานีเจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว;พระอนุชาในพระเจ้ากาวิละ3 60x60px พระยาคำฟั่น(ᨻᩕ᩠ᨿᩣᨤᩣᩴᨺᩢ᩠᩶ᨶ)พ.ศ. 2366พ.ศ. 2368 2 ปี พระโอรสในเจ้าฟ้าสิงหาราชธานีเจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว; พระอนุชาในพระเจ้ากาวิละ; เคยเป็นเจ้าครองนครลำพูนพระองค์แรก (พ.ศ. 2357 - พ.ศ. 2358)4 60x60px พระยาพุทธวงส์(ᨻᩕ᩠ᨿᩣᨻᩩᨴ᩠ᨵᩅᩫᨦ᩠ᩈ᩼)พ.ศ. 2369พ.ศ. 2389 20 ปี พระโอรสในนายพ่อเรือน; พระนัดดาในพระยาไชยสงคราม (ทิพย์ช้าง)5 60x60px พระเจ้ามโหตรประเทศ(ᨻᩕᨧᩮᩢ᩶ᩣᨾᩉᩰᨲᩕᨷᩕᨴᩮ᩠ᩈ)พ.ศ. 2390พ.ศ. 2389 7 ปี พระโอรสในพระยาธรรมลังกา6 138x138px พระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงษ์(ᨻᩕᨧᩮᩢ᩶ᩣᨠᩣᩅᩥᩃᩰᩁᩫ᩠ᩈᩈᩩᩁᩥᨿᩅᩫᨦ᩠ᩈ᩼)พ.ศ. 2399พ.ศ. 2413 14 ปี พระราชโอรสในพระเจ้ากาวิละและแม่เจ้าโนจามหาเทวี7 141x141px พระเจ้าอินทวิชยานนท์(ᨻᩕᨧᩮᩢ᩶ᩣᩍᨶ᩠ᨴᩅᩥᨩ᩠ᨿᩣᨶᩫᨶ᩠ᨴ᩼)พ.ศ. 241623 พฤศจิกายนพ.ศ. 2440ข่าวพระเจ้านครเชียงใหม่ถึงแก่พิลาไลย 24 ปี พระโอรสในพระยาราชวงศ์ (มหาพรหมคำคง); พระนัดดาในพระยาคำฟั่น8 140x140px เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์(ᨧᩮᩢ᩶ᩣᩍᨶ᩠ᨴᩅᩁᩰᩁᩫ᩠ᩈᩈᩩᩁᩥᨿᩅᩫᨦ᩠ᩈ᩼)28 พฤศจิกายนพ.ศ. 2444 5 มกราคมพ.ศ. 2453 ข่าวพิราไลย 9 ปี พระราชโอรสในพระเจ้าอินทวิชยานนท์และเจ้าหญิงรินคำเทวี9 100px เจ้าแก้วนวรัฐ(ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨠᩯ᩠᩶ᩅᨶᩅᩁᩢᨭᩛ᩼)23 มกราคมพ.ศ. 2453แจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ให้เจ้าอุปราช (เจ้าแก้ว) ว่าที่เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่3 มิถุนายนพ.ศ. 2482 29 ปี พระราชโอรสในพระเจ้าอินทวิชยานนท์และหม่อมเขียว

 ผู้สืบราชสกุล ณ เชียงใหม่ หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 
ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี พ.ศ. 2475 ทางประเทศสยาม ได้ยกเลิกระบบประเทศราช ทำให้ฐานะของเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ถูกยกเลิกไป เหลือเพียงการสืบเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า เป็นผู้สืบราชสกุล ณ เชียงใหม่ ซึ่งบทบาทที่เห็นได้ชัด คือ การแสดงความจงรักภักดีต่อพระบรมราชจักรีวงศ์ ในพระราชพิธีต่าง ๆ

นับแต่พลตรีเจ้าแก้วนวรัฐถึงแก่พิราลัยในปี พ.ศ. 2482 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า เพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่งการสืบราชสกุล ณ เชียงใหม่ ให้แก่ผู้สืบราชสกุลเป็นลำดับ ดังนี้

 ลำดับ ภาพ รายพระนาม เริ่มต้น สิ้นสุด รวมระยะเวลา หมายเหตุ 1 100px เจ้าราชบุตร (วงษ์ตะวัน ณ เชียงใหม่)(พ.ศ. 2429 - พ.ศ. 2515) พ.ศ. 2482 พ.ศ. 2515 33 ปี พระโอรสในเจ้าแก้วนวรัฐ และแม่เจ้าจามรี 2 100px เจ้าพงษ์อินทร์ ณ เชียงใหม่(พ.ศ. 2447 - พ.ศ. 2532) พ.ศ. 2515 พ.ศ. 2532 17 ปี โอรสในเจ้าแก้วนวรัฐ และหม่อมบัวเขียว ณ เชียงใหม่ 3  เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่(พ.ศ. 2478 - ปัจจุบัน) พ.ศ. 2532 ปัจจุบัน 28 ปี โอรสในเจ้าพงษ์อินทร์ ณ เชียงใหม่ และหม่อมจันทร์สม ณ เชียงใหม่

 เครื่องหมายตราสกุลวงศ์เจ้าเชียงใหม่ 
เครื่องหมายตราสกุลเจ้าเชียงใหม่แห่งราชวงศ์ทิพย์จักร เป็นรูปพระอินทร์มีพระวรกายสีขาวประทับนั่งอยู่ในปราสาท มีทับทิมเม็ดใหญ่และมีเพชรล้อมรอบ พระราชชายา เจ้าดารารัศมี. กรุงเทพ : บางกอกบุ๊ค. 2546

 อ้างอิง 

ช

ดูเพิ่ม
 รายพระนามพระมหากษัตริย์ล้านนา
 เจ้าผู้ครองนครลำปาง
 เจ้าผู้ครองนครลำพูน

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 ปราณี  ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
 เจ้าวงศ์สัก ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2539. 
 คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์ , นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ. 


เชียงใหม่