เทศบาลนครพิษณุโลก

พิษณุโลก เป็นเทศบาลนครแห่งหนึ่ง เป็นเมืองขนาดใหญ่และเมืองศูนย์กลางด้านการเมืองการปกครอง เศรษฐกิจ วัฒนธรรมของจังหวัดพิษณุโลกและภาคกลางตอนบน ตั้งอยู่บริเวณที่ราบลุ่มทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัด โดยมีแม่น้ำน่านไหลผ่านกลางเมือง ซึ่งแบ่งตัวเมืองออกเป็นสองฝั่ง มีประชากรประมาณ 62,000 คน (ธันวาคม พ.ศ. 2566) หรือเป็นอันดับที่ 19 ของเทศบาลนครทั้งหมด เทศบาลนครพิษณุโลกเป็นหนึ่งในเมืองท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ของภาคเหนือตอนล่าง โดยสถานที่สำคัญ ได้แก่ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร ซึ่งเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธชินราช

ในอดีตพื้นที่เทศบาลนครพิษณุโลกเป็นที่ตั้งของเมืองสองแคว อันเป็นเมืองโบราณที่มีบทบาทสำคัญมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย และเคยเป็นราชธานีของอาณาจักรต่าง ๆ อยู่หลายครั้ง เช่น ในช่วงปลายราชวงศ์พระร่วงแห่งสุโขทัย หรือในรัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถแห่งกรุงศรีอยุธยา ที่พระองค์เสด็จมาประทับ ณ เมืองแห่งนี้เพื่อตั้งรับข้าศึกจากอาณาจักรล้านนา และพระองค์ได้รวมเมืองสองแควฝั่งตะวันตกและตะวันออกเข้าด้วยกัน พร้อมพระราชทานนามใหม่ว่า "เมืองพระพิษณุโลกสองแคว" พิษณุโลกถูกกองทัพพม่าโจมตีอยู่บ่อยครั้ง เนื่องจากเป็นเมืองยุทธศาสตร์สำคัญทางเหนือของอยุธยา จนเมื่อเกิดการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สองใน พ.ศ. 2310 เจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) ได้ตั้งตนขึ้นเป็นพระเจ้าแผ่นดินและสถาปนาพิษณุโลกเป็นราชธานีอยู่คราวหนึ่ง ก่อนที่ต่อมาจะเสียเมืองให้แก่เมืองสวางคบุรี และถูกผนวกรวมกับอาณาจักรธนบุรีตามลำดับ พิษณุโลกยังคงมีความสำคัญเรื่อยมาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์

เทศบาลนครพิษณุโลกเป็นหนึ่งในเมืองที่เติบโตอย่างรวดเร็ว เนื่องจากเป็นจุดตัดของทางหลวงสายสำคัญที่เชื่อมโยงสู่ประเทศเพื่อนบ้าน ตลอดจนมีทางรถไฟสายเหนือพาดผ่าน รวมไปถึงตั้งอยู่ไม่ไกลจากท่าอากาศยานพิษณุโลก ซึ่งเป็นท่าอากาศยานพาณิชย์หลักของภูมิภาค

 ประวัติ 
พิษณุโลกเป็นหนึ่งในเมืองที่เก่าแก่ในประเทศไทย ซึ่งก่อตั้งมานานกว่า 600 ปี ตั้งอยู่จุดกึ่งกลางระหว่างภาคกลางและภาคเหนือของประเทศ ทำให้เป็นเมืองที่สำคัญในทางยุทธศาสตร์ เดิมทีเมืองนี้เคยเป็นเมืองหน้าด่านของเขมรเล็ก ๆ ที่รู้จักกันในชื่อ สองแคว ก่อนที่แม่น้ำแควน้อยจะเปลี่ยนเส้นทางในเวลาต่อมาThailand, A Short Story, David K. Wyatt,  นอกจากนี้ พิษณุโลกยังเคยเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรอยุธยาเป็นเวลา 25 ปี ในรัชสมัยของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

เมืองพิษณุโลก เดิมประกาศเป็น "สุขาภิบาลเมืองพิษณุโลก"ประกาศใช้พระราชบัญญัติสุขาภิบาลเมืองพิษณุโลก  เมื่อปีเถาะ พ.ศ. 2458 และได้รับการยกฐานะเป็น "เทศบาลเมืองพิษณุโลก" เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2478 มีพื้นที่การปกครอง 5.85 ตารางกิโลเมตร ต่อมาได้ประกาศเปลี่ยนแปลงขยายเขตเทศบาลเมืองพิษณุโลก ขยายเขตจากเดิม 5.85 ตารางกิโลเมตร เพิ่มขึ้นเป็น 18.26 ตารางกิโลเมตร ปัจจุบันมีฐานะเป็น "เทศบาลนครพิษณุโลก"ตามพระราชกฤษฎีกายกฐานะเทศบาลเมืองเป็นเทศบาลนคร ตั้งแต่วันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2542

 ภูมิศาสตร์ 

เทศบาลนครพิษณุโลกตั้งอยู่ในอำเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก ตั้งอยู่บริเวณที่ราบลุ่มทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัดพิษณุโลก มีพื้นที่ 18.26 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลในเมืองทั้งตำบล อยู่ในบริเวณตอนบนของภาคกลางของประเทศไทย ห่างจากกรุงเทพมหานครไปทางทิศเหนือประมาณ 377 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่าง ๆ ดังนี้

 ทิศเหนือ ติดต่อกับเทศบาลตำบลหัวรอ และเทศบาลเมืองอรัญญิก
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับเทศบาลเมืองอรัญญิก
 ทิศใต้ ติดต่อกับเทศบาลตำบลท่าทอง และองค์การบริหารส่วนตำบลวัดจันทร์
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับเทศบาลตำบลท่าทอง และเทศบาลตำบลบ้านคลอง

พิษณุโลกมีลักษณะภูมิประเทศเป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำ มีแม่น้ำน่านไหลผ่านกลางเมืองในแนวเหนือ–ใต้ แบ่งพื้นที่เทศบาลออกเป็นสองฝั่ง ได้แก่ ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำ มีพื้นที่ประมาณ 13 ตารางกิโลเมตร เป็นแหล่งประกอบธุรกิจ การขนส่ง และการติดต่อสื่อสาร ส่วนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำ มีพื้นที่ประมาณ 5 ตารางกิโลเมตร เป็นย่านที่อยู่อาศัย สถานที่ราชการ และสถานศึกษา

พิษณุโลกบางครั้งเรียกว่า สองแคว เนื่องจากร้อยปีที่แล้วจุดบรรจบของแม่น้ำน่านและแม่น้ำแควน้อยอยู่ที่บริเวณใกล้กับตัวเมือง ปัจจุบันมีเฉพาะแม่น้ำน่านเท่านั้นที่ไหลผ่านตัวเมือง

 สัญลักษณ์ 
สัญลักษณ์ประจำเทศบาลนครพิษณุโลกเป็นรูปช้างออกศึกภายในเส้นรอบวงเป็นรูปกษัตริย์ทรงช้าง โดยถือเอาสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกระทำยุทธหัตถีมีชัยชนะพระมหาอุปราชา

 เขตการปกครอง 
เทศบาลนครพิษณุโลก มีจำนวนชุมชนทั้งสิ้น 64 ชุมชน แบ่งเขตพื้นที่ชุมชนออกเป็น 4 เขต (โซน)
 ชุมชนในเขตเทศบาลนครพิษณุโลก ที่  โซนที่ 1  โซนที่ 2  โซนที่ 3  โซนที่ 4 1  คลองมหาดไทย  วัดหนองบัว  พันปี  หลังศาล 2  อรัญญิก  มหาจักรพรรดิ์  วัดจันทร์ตะวันออก  เทพารักษ์ 3  ธรรมบูชา  วิเศษไชยชาญ  พระยาสุวรรณ  สระสองห้อง 4  พระองค์ขาว  พระองค์ดำ  ท่ามะปราง  บ้านคลองพัฒนา 5  พญาเสือ  ชาญเวชกิจพัฒนา  มหานุภาพ  วัดจันทร์ตะวันตก 6  ธรรมจักรพัฒนา  กัลยาณมิตร  ร่วมใจ  ประชาอุทิศ 7  เสรีราษฎร์พัฒนา  รถไฟสามัคคี  บรมไตรโลกนารถ 21  ประตูเมือง 8  เจดีย์ยอดทอง  ราเมศวร  ดีอินทร์พัฒนา  สิงหวัฒน์ ซอย 3 9  สุพรรณกัลยา  ราชพฤกษ์  อภิชาตบุตร  สิงหวัฒน์ ซอย 5 10  ตาลเดี่ยว  พุทธบูชา  ร่วมใจไมตรี  ไชยานุภาพ 11  วัดน้อยพัฒนา  มหาธรรมราชา  บึงพระจันทร์ 40  บ้านคลองสามัคคี 12  เรือนแพ  เจ้าพระยา  สระแก้ว  พระร่วง ซอย 2 13  เสือทิม  วิสุทธิ์กษัตริย์  ขุนพิเรนทรเทพ  พระลือ 14  เกษมรัฐพัฒนา  มาลาเบี่ยง  ศรีธรรมไตรปิฎก  หรรษนันท์ 49 15  ศรีวิสุทธิ์    พระยาสุรสีห์  ประชาพิทักษ์ 99 16  พิชัยสงคราม      ราชบูรณะ 17  แสนพลพ่าย      ประสงค์ประสาท 18  มิตรภาพ      
 การขนส่ง 
การเดินทางมายังตัวเมืองพิษณุโลกสามารถเดินทางด้วยทั้งทางถนน ทางรางและทางอากาศ ในตัวเมืองเป็นที่ที่มีจุดตัดทางหลวงหลายสายที่เชื่อมต่อไปยังภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคกลาง ได้แก่ ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 11, ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12, ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 117 และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 126 ซึ่งเป็นถนนวงแหวนรอบเมืองพิษณุโลก ช่วยเลี่ยงการจราจรที่หนาแน่นในตัวเมืองได้ ส่วนการขนส่งทางราง มีสถานีรถไฟภายในเขตเทศบาล 1 แห่ง คือ สถานีรถไฟพิษณุโลก และการขนส่งทางอากาศ มีท่าอากาศยาน 1 แห่ง คือ ท่าอากาศยานพิษณุโลก (อยู่ในเขตเทศบาลเมืองอรัญญิก)

 การศึกษา 
ต่อไปนี้เป็นรายชื่อสถานศึกษาภายในเขตเทศบาลนครพิษณุโลก

โรงเรียนประถม สพฐ.
โรงเรียนจ่าการบุญ
โรงเรียนวัดจันทร์ตะวันตกมิตรภาพที่ 73
โรงเรียนวัดศรีวิสุทธาราม (วิไลราษฎร์อุปถัมภ์)
โรงเรียนวัดอรัญญิก
โรงเรียนวัดจันทร์ตะวันออก

โรงเรียนมัธยม สพฐ.
โรงเรียนจ่านกร้อง
โรงเรียนเฉลิมขวัญสตรี
โรงเรียนพุทธชินราชพิทยา

โรงเรียนสังกัดมหาวิทยาลัย (อว.)
โรงเรียนมัธยมสาธิตมหาวิทยาลัยนเรศวร
โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม

โรงเรียนในสังกัดเทศบาลนครพิษณุโลก
โรงเรียนอนุบาลเทศบาลนครพิษณุโลก
โรงเรียนเทศบาล 2 (วัดคูหาสวรรค์)
โรงเรียนเทศบาล 3 (วัดท่ามะปราง)
โรงเรียนเทศบาล 4 (วัดธรรมจักร)
โรงเรียนเทศบาล 5 (วัดพันปี)
โรงเรียนกีฬาเทศบาลนครพิษณุโลก

โรงเรียนเอกชน
โรงเรียนอนุบาลโรจนวิทย์
โรงเรียนโรจนวิทย์มาลาเบี่ยง
โรงเรียนเซนต์นิโกลาส
โรงเรียนผดุงราษฎร์
โรงเรียนสิ่นหมิน
โรงเรียนอนุบาลประชาราษฎร์
โรงเรียนอนุบาลเซนต์พอล

ระดับอาชีวศึกษา
วิทยาลัยอาชีวศึกษาพิษณุโลก
วิทยาวิทยาลัยเทคนิคพิษณุโลก
วิทยาลัยอาชีวศึกษาพณิชยการพิษณุโลก

ระดับอุดมศึกษา
มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม ส่วนวังจันทน์
วิทยาลัยทองสุข ศูนย์การศึกษาพิษณุโลก
วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีพุทธชินราช
มหาวิทยาลัยพิษณุโลก

 สถานที่สำคัญ 

วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร
พระราชวังจันทน์
สวนเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา
แม่น้ำน่าน
วัดราชบูรณะ
วัดนางพญา
วัดสระแก้วปทุมทอง
พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี
สวนชมน่านเฉลิมพระเกียรติ
วัดจุฬามณี
วัดเจดีย์ยอดทอง
วัดอรัญญิก
ศาลสมเด็จพระพี่นางสุพรรณกัลยา(วัดจันทร์ตะวันออก)
วัดจันทร์ตะวันตก
ศูนย์ประวัติศาสตร์พระราชวังจันทน์
ศาลหลักเมืองพิษณุโลก
กำแพงเมืองคูเมืองพิษณุโลก
พิษณุโลกไนท์บาซาร์
ถนนคนเดินเมืองพิษณุโลก (ถนนสังฆบูชา)
สวนนกไทยศึกษา

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
เว็บไซต์เทศบาลนครพิษณุโลก 

พิษณุโลก
พิษณุโลก
หมวดหมู่:อำเภอเมืองพิษณุโลก