กรุงเทพมหานครและปริมณฑล

กรุงเทพมหานครและปริมณฑล เป็นเขตมหานครของประเทศไทย ประกอบด้วยกรุงเทพมหานคร เมืองหลวง และจังหวัดโดยรอบซึ่งทำหน้าที่เป็นปริมณฑล ประกอบด้วยจังหวัดนนทบุรี จังหวัดนครปฐม จังหวัดปทุมธานี จังหวัดสมุทรปราการ และจังหวัดสมุทรสาคร มีพื้นที่รวมกว่า 7,000 ตารางกิโลเมตร ภูมิประเทศโดยทั่วไปเป็นที่ราบลุ่ม มีแม่น้ำเจ้าพระยาและแม่น้ำท่าจีนไหลผ่าน ทำให้เหมาะสมต่อการตั้งถิ่นฐานและการพัฒนาด้านเศรษฐกิจ

ใน พ.ศ. 2555 กรุงเทพมหานครและปริมณฑลมีจำนวนประชากรตามทะเบียนราษฎรรวมประมาณ 10.6 ล้านคน อย่างไรก็ตาม ยังมีผู้อยู่อาศัยจริง (residents) ที่ไม่ได้ย้ายทะเบียนบ้านมาอยู่เป็นจำนวนมาก ส่งผลให้ในเวลากลางวันประชากรแฝงอาจสูงถึงกว่า 16 ล้านคน ทำให้กรุงเทพมหานครและปริมณฑลเป็นหนึ่งในเขตเมืองที่มีประชากรหนาแน่นที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

กรุงเทพมหานครและปริมณฑลยังถือเป็นศูนย์กลางด้านเศรษฐกิจ การปกครอง การศึกษา การสาธารณสุข การพาณิชยกรรม การคมนาคม และการเงินของประเทศ โดยมีความเจริญทางโครงสร้างพื้นฐานและระบบสาธารณูปโภคที่ครบถ้วน อีกทั้งยังเป็นจุดเชื่อมโยงสำคัญทั้งในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ

 การแบ่งเขตการปกครอง 

การแบ่งจังหวัดเป็นภูมิภาคด้วยระบบ กรุงเทพมหานครและปริมณฑล เป็นการแบ่งที่เป็นทางการโดยคณะกรรมการภูมิศาสตร์แห่งชาติ ใช้ในการศึกษาทางภูมิศาสตร์ โดยภาคกลางของระบบ กรุงเทพมหานครและปริมณฑล นี้ ประกอบไปด้วยเขตการปกครอง 6 จังหวัด รวมถึงกรุงเทพมหานคร (ซึ่งเป็นเขตการปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษที่มีฐานะเทียบเท่ากับจังหวัด)

 ตราประจำจังหวัด ชื่อจังหวัดอักษรไทย ชื่อจังหวัดอักษรโรมัน จำนวนประชากร (คน) พื้นที่ (ตร.กม.) ความหนาแน่น (คน/ตร.กม.)40px  กรุงเทพมหานคร Bangkok5,682,4151,568.73,622.240px  นครปฐม Nakhon Pathom911,4922,168.3420.3740px  นนทบุรี Nonthaburi1,229,735622.31,976.1140px  ปทุมธานี Pathum Thani1,129,1151,525.9739.9840px  สมุทรปราการ Samut Prakan1,310,7661,004.11,305.4240px  สมุทรสาคร Samut Sakhon568,465872.3651.69

 สถิติประชากรแต่ละจังหวัด 
พื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑลครอบคลุมเขตการปกครองดังนี้
+ เขตการปกครอง เนื้อที่ (ตร.กม.)จำนวนประชากรพ.ศ. 2566กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2566." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:https://stat.bora.dopa.go.th/stat/pk/pk_66.pdfจำนวนประชากรพ.ศ. 2559กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2559." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat59.htm 2560. สืบค้น 3 มีนาคม 2560. จำนวนประชากรพ.ศ. 2553กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2553." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:   2553. สืบค้น 10 กรกฎาคม 2554. จำนวนประชากรพ.ศ. 2547กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2541." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:  2548. สืบค้น 1 สิงหาคม 2564.จำนวนประชากรพ.ศ. 2541กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย.https://stat.bora.dopa.go.th/new_stat/file/41/stat_c41.txtความหนาแน่นประชากร (คน/ตร.กม.)พ.ศ. 2566ความหนาแน่นประชากร (คน/ตร.กม.)พ.ศ. 2559ความหนาแน่นประชากร (คน/ตร.กม.)พ.ศ. 2555 จำนวนเขต/อำเภอ จำนวนแขวง/ตำบลกรุงเทพมหานคร 1,568.737 5,471,588 5,686,646  5,701,394  5,634,1325,647,7993,443.993,624.98 3,616.64  50  180จังหวัดนครปฐม 2,168.327 924,521 905,008  860,246  798,016765,425426.38417.38 403.36  7  106จังหวัดนนทบุรี 622.303 1,308,0921,211,924  1,101,743  942,292826,4642,102.021,947.48 1,834.59  6  52จังหวัดปทุมธานี 1,525.856 1,219,199 1,111,376  985,643  769,998616,636799.03728.36 677.55  7  60จังหวัดสมุทรปราการ 1,004.092 1,372,970 1,293,553  1,185,180  1,049,416969,3211,367.371,288.29 1,218.32  6  50จังหวัดสมุทรสาคร 872.347 592,033 556,719  491,887  442,687416,393678.67638.19 583.27  3  40รวม 7,761.662 10,888,403 10,765,226  10,326,093  9,636,5419,242,0381,402.841,386.97 1,347.11  79  488

 การศึกษา 
กรุงเทพมหานครและปริมณฑล เป็นศูนย์กลางการศึกษาของประเทศ มีสถาบันอุดมศึกษาตั้งอยู่เป็นจำนวนมาก ส่วนใหญ่มหาวิทยาลัยในช่วงแรกตั้งอยู่ในเมืองหลวง ได้แก่ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล มหาวิทยาลัยศิลปากร และมหาวิทยาลัยเฉพาะทาง ด้านวิศวกรรมศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี ที่ก่อตั้งขึ้นในช่วงแรกๆเพื่อผลิตบัณฑิตรองรับการเติบโตด้านอุตสาหกรรมของประเทศไทย ได้แก่ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ ปัญญาชนต่าง ๆ ของประเทศล้วนมาจากการบ่มเพาะทั้งศาสตร์และศิลป์จากสถาบันอุดมศึกษาชั้นนำในระดับอุดมศึกษาของกรุงเทพมหานครทั้งสิ้น เป็นมหาวิทยาลัยของรัฐที่ปูรากฐานให้นักคิดมาเกือบศตวรรษ กว่าทศวรรษที่ผ่านมา แนวโน้มของการใฝ่หาการศึกษาระดับปริญญาทำให้เกิดมหาวิทยาลัยใหม่ ๆ เพื่อตอบสนองความต้องการของนักเรียนไทย กรุงเทพมหานครไม่กลายเป็นเพียงสถานที่ที่ผู้อพยพและคนต่างจังหวัดแสวงหาโอกาสในการทำงาน แต่ยังเป็นโอกาสที่จะได้รับปริญญาจากมหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยรามคำแหง ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2514 เป็นมหาวิทยาลัยตลาดวิชาเพียงแห่งเดียวในประเทศ แต่ก็มีการลงทะเบียนเรียนของนักศึกษาสูงที่สุดเมื่อเทียบกับมหาวิทยาลัยอื่น ๆ ของไทย มหาวิทยาลัยรามคำแหงเป็นหนึ่งในวิธีที่รัฐบาลไทยใช้จัดการกับการเพิ่มขึ้นของความต้องการการศึกษาในระดับอุดมศึกษา ความต้องการในการศึกษาระดับสูงได้นำไปสู่​​การก่อตั้งมหาวิทยาลัยและวิทยาลัยอื่น ๆ ด้านคุณภาพและการจัดอันดับมหาวิทยาลัยไทยในระดับโลก มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี เป็นเพียงมหาวิทยาลัยแห่งเดียวของไทยที่ติดอันดับ top 400 ของการจัดอันดับ Times Higher Education World University Ranking อีกทั้งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและมหาวิทยาลัยมหิดล เป็นเพียง 2 มหาวิทยาลัยที่ติดอันดับ top 500 ของการจัดอันดับ QS World University Ranking

 เศรษฐกิจ 

กรุงเทพมหานครและปริมณฑลมีรายได้หลักจากการเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มโดยในอดีตที่ผ่านมารายได้นี้มีมากกว่าเงินที่รัฐบาลสนับสนุน

กรุงเทพมหานครและปริมณฑลเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจของประเทศไทย ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศร้อยละ 50 มาจากรุงเทพมหานครและปริมณฑล ซึ่งมาจากการค้าปลีกและค้าส่งมากที่สุด ร้อยละ 24.31 รองลงมาได้แก่ อุตสาหกรรมโรงงาน ร้อยละ 21.23 อุตสาหกรรมขนส่งและอุตสาหกรรมสื่อสาร ร้อยละ 13.89 โรงแรมและภัตตาคาร ร้อยละ 9.04

กรุงเทพมหานครยังเป็นอีกเมืองหนึ่งที่กลุ่มทุนข้ามชาติต้องการเข้ามาทำธุรกิจในกรุงเทพมหานครอย่างต่อเนื่อง โดยใน พ.ศ. 2529 บริษัทญี่ปุ่นต่าง ๆ ได้ดำเนินการอย่างจริงจังในการเคลื่อนไหวที่จะย้ายฐานการผลิตออกสู่ต่างประเทศ เป้าหมายหนึ่งคือ ที่กรุงเทพมหานครสถานเอกอัครราชทูตญี่ปุ่นประจำประเทศไทย

จากการขยายธุรกิจของต่างชาติส่งผลให้มีการจ้างแรงงานต่างด้าวเข้ามาทำงานในกรุงเทพมหานครจำนวนมากกรุงเทพโพลล์: แรงงานต่างด้าว ปัญหาและความจำเป็นต่อเศรษฐกิจไ ส่วนใหญ่มาจากประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งเป็นตัวเร่งให้เกิดปัญหาความแออัดในกรุงเทพมหานครมากขึ้น แรงงานต่างด้าวเหล่านี้ถูกยกเป็นข้อสนับสนุนและเป็นหลักฐานว่า กรุงเทพมหานครกำลังเผชิญกับภาวะการขาดแคลนแรงงานเพราะโครงสร้างประชากรในวัยทำงานลดน้อยลง

การคมนาคมเข้าสู่กรุงเทพมหานครมีมากกว่าจังหวัดอื่น เช่น ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ ท่าอากาศยานดอนเมือง รวมถึงถนนในกรุงเทพมหานครที่มีจำนวนกว่า 250 สาย กรุงเทพมหานครเป็นที่ตั้งของนิคมอุตสาหกรรม 4 แห่ง ได้แก่ นิคมอุตสาหกรรมลาดกระบัง นิคมอุตสาหกรรมบางชัน นิคมอุตสาหกรรมอัญธานี โครงการ 2 และ นิคมอุตสาหกรรมอัญธานี

อนึ่ง เมื่อปี พ.ศ. 2552 เป็นปีแรกในรอบ 5 ปี ซึ่งโครงสร้างเศรษฐกิจของกรุงเทพมหานครหดตัวลง ยกเว้นภาคธนาคารและภาคบริหารของรัฐ และในปี พ.ศ. 2557 อีโคโนมิสต์ อินเทลลิเจนซ์ ยูนิต (อีไอยู) หน่วยงานวิจัยในเครือ อีโคโนมิสต์ กรุ๊ป รายงานการจัดอันดับ เมืองที่มีค่าครองชีพสูงที่สุดในโลกประจำปี ผลปรากฏว่า กรุงเทพมหานครอยู่ในอันดับที่ 61

ในปี พ.ศ. 2559 รายงานการศึกษาตลาดอสังหาริมทรัพย์ประเภทศูนย์การค้าจากบริษัทที่ปรึกษาและบริการด้านอสังหาริมทรัพย์ เจแอลแอล (โจนส์ แลง ลาซาลล์) เปิดเผยว่า กรุงเทพฯ เป็นเมืองที่มีแบรนด์ระหว่างประเทศสนใจเข้ามาเปิดร้านจำหน่ายสินค้ามากที่สุดเป็นอันดับที่ 18 ของโลกเบรกกิ้งนิวส์ : กรุงเทพฯ เป็นแหล่งรวมแบรนด์สินค้าอินเตอร์มากที่สุดอันดับที่ 18 ของโลก

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย  
 สำนักงานสถิติแห่งชาติ

หมวดหมู่:กรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:จังหวัดนครปฐม
หมวดหมู่:จังหวัดนนทบุรี
หมวดหมู่:จังหวัดปทุมธานี
หมวดหมู่:จังหวัดสมุทรปราการ
หมวดหมู่:จังหวัดสมุทรสาคร
หมวดหมู่:เขตมหานครในประเทศไทย