ภาษาวาคี

ภาษาวาคี (วาคี: /В̌aхi, ) เป็นภาษากลุ่มอิหร่าน กลุ่มย่อยอิหร่านตะวันออกเฉียงใต้ 

 การจัดจำแนก 
ภาษาวาคีเป็นกลุ่มของภาษาที่อยู่ในภาษากลุ่มปามีร์ บางครั้งเรียกภาษาปามีริสหรือภาษาทาจิกภูเขา จุดกำเนิดของภาษานี้อยู่ในวัคคาน ซึ่งถูกแยกไปอยู่ระหว่างอัฟกานิสถานตะวันออกเฉียงเหนือและจังหวัดปกครองตนเองโครโน-บาดักสถานในทาจิกิสถาน ประมาณว่ามีผู้พูดราว 50,000 คนทั่วโลก ชาววาคีอาศัยอยู่ในหลายประเทศคือทางเหนือของปากีสถาน ทาจิกิสถาน อัฟกานิสถาน และจีน 

 ในทาจิกิสถาน 
โดยทั่วไปชาวทาจิกถือว่าเป็นสำเนียงของภาษาทาจิก แต่นักภาษาศาสตร์ทั่วไปแยกเป็นอีกภาษาต่างหาก แต่ในปากีสถาน ชาววาคีถือว่าตนเป็นชาวทาจิก 

 ในปากีสถาน 
ในปากีสถาน องค์กรที่เกี่ยวข้องกับภาษาวาคีคือ สมาคมวัฒนธรรมวาคีทาจิก  (WTCA) เน้นในด้านการอนุรักษ์ภาษาและวัฒนธรรมวาคี ทั้งที่เป็นเอกสารและดนตรี อัตราการรู้หนังสือของชาววาคีในปากีสถานเป็น 60% วิทยุในปากีสถานมีที่ออกอากาศเป็นภาษาวาคีด้วย

อักขรวิธี
เดิมที ภาษาวาคีไม่มีรูปอักษรของตนเอง ทำให้มีการพัฒนารูปเขียนโดยใช้อักษรอาหรับ, อักษรซีริลลิก และอักษรละติน

อักษรอาหรับ
อักษรอาหรับ โดยหลักแล้ว ใช้กันในประเทศอัฟกานิสถานและปากีสถาน:http://www.pamirian.ru/Wakhi_language_transition.pdf  
+ อักษรอาหรับอักษร (อัฟกานิสถาน)اآبپتټثٿجڃچڇڅځحخدډذڎرزږژอักษร (ปากีสถาน)اآبپتٹثٿجڃچڇڅڗحخدڈذڌرزݝژสัทอักษรสากล[a], Ø[o][b][p][t̪][ʈ][s][θ][d͡ʒ][ɖ͡ʐ][t͡ʃ][ʈ͡ʂ][t͡s][d͡z][h][χ][d̪][ɖ][z][ð][r][z][ɣ][ʒ]อักษร (อัฟกานิสถาน)ڙسشڜښصضطظعغفڤقکگلمنهوؤیيอักษร (ปากีสถาน)ڙسشݜݗصضطظعغفڤقکگلمنهوؤیےสัทอักษรสากล[ʐ][s][ʃ][ʂ][x][s][z][t][z]Ø[ʁ][f][v][q][k][g][l][m][n][h][w], [ə][ɨ][i], [e], [j][e]

อักษรซีริลลิก
อักษรА аБ бВ вВ̌ в̌Г гҒ ғГ̌ г̌Д дД̣ д̣Д̌ д̌Е еЁ ёЖ жЖ̣ ж̣З зҘ ҙИ иЙ йК кҚ қЛ лМ мН нО оП пสัทอักษรสากล[a][b][v][w][g][ʁ][ɣ][d̪][ɖ][ð][e], [je][jo][ʒ][ʐ][z][d͡z][i][j][k][q][l][m][n][o][p]อักษรР рС сТ тТ̣ т̣Т̌ т̌У уФ фХ хХ̌ х̌Ҳ ҳЦ цЧ чЧ̣ ч̣Ҷ ҷҶ̣ ҷ̣Ш шШ̣ ш̣Щ щЪ ъЫ ыӘ әЬ ьЭ эЮ юЯ яสัทอักษรสากล[r][s][t̪][ʈ][θ][u][f][χ][x][h][t͡s][t͡ʃ][ʈ͡ʂ][d͡ʒ][ɖ͡ʐ][ʃ][ʂ][ʃt͡ʃ]Ø[ɨ][ə]Ø[e][ju][ja]

อักษรละติน
Haqiqat Ali เป็นผู้พัฒนาภาษานี้เป็นอักษรละตินใน ค.ศ. 1984 :
250px|thumb|right|อักษรวาคีแบบใหม่
อักษรA aB bC cČ čČ̣ č̣D dḌ ḍΔ δE eƏ əF fG gƔ ɣƔ̌ ɣ̌H hI iJ̌ ǰJ̣̌ ǰ̣K kL lM mN nสัทอักษรสากล[a][b][t͡s][t͡ʃ][ʈ͡ʂ][d̪][ɖ][ð][e][ə][f][g][ʁ][ɣ][h][i][d͡ʒ][ɖ͡ʐ][k][l][m][n]อักษรO oP pQ qR rS sŠ šṢ̌ ṣ̌T tṬ ṭΘ ϑU uV vW wX xX̌ x̌Y yZ zŽ žẒ̌ ẓ̌Ʒ ʒЫ ыสัทอักษรสากล[o][p][q][r][s][ʃ][ʂ][t̪][ʈ][θ][u][v][w][χ][x][j][z][ʒ][ʐ][d͡z][ɨ]

ตัวอย่าง
ตัวอย่างคำแปลในคัมภีร์ไบเบิลใน ค.ศ. 2001 เป็นไปตามข้างล่างนี้:: Title page, passages in Roman alphabet, passages in Cyrillic alphabet
+คำอธิษฐานขององค์พระผู้เป็นเจ้า (ลูกา 11:2–4)ภาษาวาคีแบบอักษรละตินภาษาวาคีแบบอักษรซีริลลิกภาษาไทย (พระคริสตธรรมคัมภีร์ไทยฉบับอมตธรรมร่วมสมัย)2Yiso yavər x̆atəy: «Sayišt ʒi dəo carəv, x̆anəv: „Ey bzыrgwor Tat ki də osmonət cəy! Ti bəzыrg nung bər olam ыmыt! Ləcər dəwroni Ti podšoyi ɣ̆at-ət, zəmin-ət zəmon də hыkmi taw ыmыt!2Йисо йавəр х̌атəй: «Сайишт ҙи дəо царəв, х̌анəв: „Ей бзыргв̌ор Тат ки дə осмонəт цəй! Ти бəзырг нунг бəр олам ымыт! Лəцəр дəв̌рони Ти подшойи г̌ат-əт, зəмин-əт зəмон дə ҳыкми тав̌ ымыт!2พระองค์จึงตรัสกับพวกเขาว่า “เมื่อพวกท่านอธิษฐาน จงทูลว่า “ ‘ข้าแต่พระบิดา ขอให้พระนามของพระองค์เป็นที่เทิดทูนสักการะ ขอให้อาณาจักรของพระองค์ได้รับการสถาปนาไว้3Spo rыsq-ət rыzi sakər nəsib car!3Спо рысқ-əт рызи сакəр нəсиб цар!3ขอโปรดประทานอาหารประจำวันแก่ข้าพระองค์ทั้งหลาย4Cə spo gənoən šəxs! Sak bə kuy, ki sakər šakiɣ̆, cə kərk! kыx̆tər baxṣ̌əṣ̌ carən. Cə bandi nafs-ət awasən, Cə waswasayi Iblisən saki niga δыr!“»4Цə спо гəноəн шəхс! Сак бə куй, ки сакəр шакиг̌ цə кəрк! Кых̌тəр бахш̣əш̣ царəн. Цə банди нафс-əт ав̌асəн, Цə в̌асв̌асайи Иблисəн саки нига д̌ыр!“»4ขอทรงอภัยบาปของข้าพระองค์ทั้งหลาย เพราะข้าพระองค์ทั้งหลายอภัยให้ทุกคนที่ทำผิดบาปต่อข้าพระองค์ทั้งหลายเช่นกัน และขออย่าให้ข้าพระองค์ทั้งหลายล้มลงเมื่อถูกทดลอง’ ”

คำศัพท์
+ การเปรียบเทียบศัพท์ในกลุ่มภาษาอิหร่าน 7 ภาษา ไทย เปอร์เซีย ทาจิก ซุกนี ซาริโกลี ปาทาน วาคี อเวสตะ หนึ่ง   (یک)   (як)       (يو)    aēuua- เนื้อ   (گوشت)   (гушт)       (غوښه)    ? ลูกชาย   (پسر)   (писар)       (زوی)    puθra- ไฟ   (اتش)   (оташ)       (اور)    ātar- น้ำ   (اب)   (об)       (اوبه)    āp-, ap- มือ   (دست)   (даѕт)       (لاس)    zasta- เท้า   (پا)   (по)       (پښه)    pāδ- ฟัน   (دندان)   (дандон)       (غاښ)    daṇt- ดวงตา   (چشم)   (чашм)       (سترګه)    cašman- ม้า   (اسب)   (асп)       (ชาย),  (หญิง) (آس,اسپه)   aspa- ก้อนเมฆ   (ابر)   (абр)       (اوريځ)    maēγa-, aβra- ข้าว   (گندم)   (гандум)       (غنم)    gaṇtuma- จำนวนมาก   (بسيار)   (бисёр)       (ډېر)    pouru- สูง   (بلند)   (баланд)       (لوړ)    bərəzaṇt- ไกล   (دور)   (дур)       (لرې)    dūra- ดี   (خوب)   (хуб)       (ښه)    vohu-, vaŋhu- เล็ก   (کوچک)   (хурд)       (لږ)    ? เพื่อพูด   (گفت)   (гуфт)       (ويل)    aoj-, mrū-, saŋh- เพื่อทำ   (کرد)   (кард)       (کول)    kar- เพื่อดู   (ديد)/ bin (present stem)  (дид)/ bin(бин)      (لید)/ win (present stem)  dī-, vaēn-

สัทวิทยา
สระ
หน้ากลางหลังปิดกึ่งเปิด

พยัญชนะ
 ริมฝีปาก ฟัน ปุ่มเหงือก ปุ่มเหงือก-เพดานปาก ปลายลิ้นม้วน เพดานอ่อน ลิ้นไก่ เส้นเสียง นาสิก หยุด     กักเสียดแทรก    เสียดแทรก        เปิด โรติก

อ้างอิง

อ่านเพิ่ม


แหล่งข้อมูลอื่น
 English-Ishkashimi-Zebaki-Wakhi-Yazghulami Vocabulary
 Wakhi poetry

วาคี
วาคี
วาคี
วาคี