อำเภอสีดา

สีดา เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนครราชสีมาขึ้นชื่อเรื่องการปลูกหม่อนเลี้ยงไหม ทอผ้าไหมมัดหมี่ มีหมู่บ้านชุมชนนวัตวิถีเสน่ห์อีสานให้ท่องเที่ยวมากมาย มีสถานที่ท่องเที่ยวที่ขึ้นชื่ออย่าง ปรางค์กู่สีดา บ่อไก่แก้ว

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอสีดาตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอบัวลาย
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอประทาย
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอโนนแดง
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบัวใหญ่

ประวัติและที่มาของชื่ออำเภอ
ความหมายและเหตุผลที่ตั้งชื่อกิ่งอำเภอสีดา เนื่องจากหมู่บ้านสีดา ตำบลสีดา เป็นหมู่บ้านเก่าแก่ มีประวัติความเป็นมายาวนาน โดยที่หมู่บ้านมีพระปรางค์ตั้งอยู่ 1 องค์ สร้างขึ้นในสมัยพุทธศตวรรษที่ 16-17 มีลักษณะเป็นปรางค์สมัยขอม องค์เดียว คือด้านทิศตะวันออก อีกสามด้านเป็นประตูหลอก พระปรางค์สีดาแตกต่างจากพระปรางค์สมัยขอมองค์อื่นๆ ที่พบในประเทศไทย คือส่วนมากจะเป็นหินทราย (เช่นทับหลัง และกรอบประตู) กลับกลายเป็นรูปปั้น ปัจจุบันพระปรางค์สีดาอยู่ในสภาพชำรุดทรุดโทรมมาก และกรมศิลปกรได้ประกาศขึ้นทะเบียนโบราณสถานแล้ว (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 5 ตอน 34 วันที่ 27 กันยายน พ.ศ.2479) มีเนื้อที่ 9 ไร่ 2 งาน 29 ตารางวา ประกอบกับบริเวณถนนมิตรภาพตัดกับถนนนิเวศรัตน์ (สายบัวใหญ่ - ประทาย) ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีในนามสี่แยกสีดา  จึงใช้ชื่อ สีดา เป็นชื่อในการตั้งกิ่งอำเภอ

อำเภอสีดา เดิมเป็นตำบลตำบลหนึ่งอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอบัวใหญ่ และต่อมากระทรวงมหาดไทยได้มีประกาศกระทรวงฯ ยกฐานะจัดตั้งเป็นกิ่งอำเภอ เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2540 (ตามประกาศกระทรวงมหาดไทยลงวันที่ 1 มิถุนายน 2540 โดยมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2540) และในวันที่ 24 สิงหาคม 2550 จึงมีพระราชกฤษฎีกายกฐานะขึ้นเป็น อำเภอสีดา โดยมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 8 กันยายน 2550 ประกอบด้วย 5 ตำบล 50 หมู่บ้าน

อำเภอสีดาเป็นพื้นที่ ที่มีประวัติศาสตร์ความเป็นมาโดยมีพระปรางค์สมัยขอม ซึ่งสร้างขึ้นในพุทธศตวรรษที่ 16 - 17 องค์เดียว สร้างด้วยศิลาแลง เป็นรูปสี่เหลี่ยมย่อมุมมีประตูทางเข้าด้านทิศตะวันออกด้านเดียวส่วนอีก 3 ด้าน เป็นประตูหลอก พระปรางค์ดังกล่าวแตกต่างจากปรางค์องค์อื่น ๆ ที่สร้างขึ้นในสมัยขอมที่พบเห็นในประเทศไทย กล่าวคือส่วนมากจะเป็นหินทราย เช่น ทับหลัง และกรอบประตู พระปรางค์ดังกล่าวกรมศิลปากรได้ประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน เมื่อวันที่ 27 กันยายน 2479 มีขนาดเนื้อที่ประมาณ 9 ไร่ 2 งาน 29 ตารางวา ตั้งอยู่ที่บ้านสีดา หมู่ที่ 1 ตำบลสีดา
  วันที่  1  กรกฎาคม  2540  ได้แยกพื้นที่ตำบลสีดา  ตำบลโพนทอง  ตำบลโนนประดู่  ตำบลสามเมือง  และตำบลหนองตาดใหญ่   มาตั้งเป็น  กิ่งอำเภอสีดา   ขึ้นกับอำเภอบัวใหญ่  พร้อมกับโอนสุขาภิบาลสีดา  มาขึ้นอยู่กับกิ่งอำเภอสีดา   
  วันที่  25   พฤษภาคม  2542  ยกฐานะจากสุขาภิบาลสีดา  เป็นเทศบาลตำบลสีดา
  วันที่  8   กันยายน  2550   ยกฐานะเป็น อำเภอสีดา    

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอสีดาแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 5 ตำบล 50 หมู่บ้าน ได้แก่

 ลำดับที่  อักษรไทย  อักษรโรมัน  จำนวนหมู่บ้าน  ประชากรทั้งหมด(พ.ศ. 2560)รายงานสถิติจำนวนประชากรและบ้าน พ.ศ. 2560 จังหวัดนครราชสีมา กรมการปกครอง  ประชากรแยกตามส่วนท้องถิ่น(พ.ศ. 2560) 1.  สีดา  Sida  11  4,831  1,249  3,582  (ทต. สีดา)(อบต. สีดา) 2.  โพนทอง  Phon Thong  10  5,269  1,964  3,305  (ทต. สีดา)(อบต. โพนทอง) 3.  โนนประดู่  Non Pradu  10  3,861  3,861  (อบต. โนนประดู่) 4.  สามเมือง  Sam Mueang  10  4,813  570  4,243  (ทต. สีดา)(อบต. สามเมือง) 5.  หนองตาดใหญ่  Nong Tat Yai  9  5,473  5,473  (อบต. หนองตาดใหญ่) รวม  50  24,247  3,783 (เทศบาล)20,464 (อบต.)

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอสีดาประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 6 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลสีดา ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลสีดา ตำบลโพนทอง และตำบลสามเมือง
 องค์การบริหารส่วนตำบลสีดา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสีดา (นอกเขตเทศบาลตำบลสีดา)
 องค์การบริหารส่วนตำบลโพนทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพนทอง (นอกเขตเทศบาลตำบลสีดา)
 องค์การบริหารส่วนตำบลโนนประดู่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนประดู่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสามเมือง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสามเมือง (นอกเขตเทศบาลตำบลสีดา)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองตาดใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองตาดใหญ่ทั้งตำบล

 อ้างอิง 

สีดา