วาฬ

วาฬ หรือที่นิยมเรียกกันติดปากว่า ปลาวาฬ เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่อาศัยอยู่แต่เฉพาะในทะเลหรือมหาสมุทร เป็นสัตว์ที่มีรูปร่างคล้ายปลา คือ รูปร่างเพรียวยาว มีครีบและมีหางเหมือนปลา แต่หางของวาฬจะเป็นไปในลักษณะแนวนอน ไม่ใช่แนวตั้งเหมือนปลา วาฬไม่ใช่ปลาวาฬและโลมา หน้า 1 แต่เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีสายรก ที่จัดอยู่ในอันดับฐานวาฬและโลมา (Cetacea) ใน อันดับ Artiodactyla

บรรพบุรุษของวาฬ เคยเป็นสัตว์กินเนื้อสี่ขาที่อาศัยอยู่บนบกในยุคพาลีโอจีน เมื่อประมาณ 65 ล้านปีก่อน มีชื่อว่า "มีโซนิก" ต่อมาวิวัฒนาการไปเป็นสัตว์กึ่งบกกึ่งน้ำในช่วงเวลาเพียงประมาณ 10 ล้านปีถัดมา คือในยุคอีโอซีน (ราว 55 ล้านปีก่อน) โดยขาหลังของวาฬค่อย ๆ หดเล็กลงเรื่อย ๆ และในช่วงประมาณ 24–26 ล้านปีก่อน กระดูกและข้อต่อของขาหลังก็เล็กลงจนไม่ปรากฏภายนอก อย่างไรก็ตาม วาฬในปัจจุบันยังคงมีกระดูกขาหลังหลงเหลืออยู่ภายในร่างกาย ซึ่งมีขนาดเล็กและทำหน้าที่เพียงเป็นจุดยึดเกาะของอวัยวะสืบพันธุ์

วาฬ เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมที่มีขนาดใหญ่ และถือเป็นสัตว์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก แม้อาศัยอยู่เฉพาะในทะเลและมีรูปร่างคล้ายปลา แต่วาฬไม่ใช่ปลา เพราะมีคุณสมบัติตามแบบฉบับของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม เช่น มีปอด ใช้ปอดหายใจ และมีระบบควบคุมอุณหภูมิร่างกาย โดยวาฬไม่มีขนปกคลุมลำตัวเหมือนสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดอื่น ๆ แต่สามารถรักษาความอบอุ่นของร่างกายได้ด้วยไขมันใต้ผิวหนัง

วาฬหายใจด้วยปอดเช่นเดียวกับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดอื่น ๆ โดยสามารถกลั้นหายใจใต้น้ำได้นาน โดยเฉลี่ยราว 20 นาที และบางชนิดอาจนานได้นับชั่วโมง วาฬจะเก็บออกซิเจนไว้ในปอด และเมื่อหมดออกซิเจนจะต้องขึ้นสู่ผิวน้ำเพื่อหายใจ การหายใจของวาฬจะปล่อยลมหายใจออกผ่านรูพ่นน้ำ ซึ่งเป็นอวัยวะเฉพาะอยู่บนส่วนหัว โดยลมหายใจที่พ่นออกมานั้นจะมีไอน้ำและฝอยน้ำพุ่งออกมา คล้ายน้ำพุ การทำงานของรูพ่นน้ำนี้ควบคุมโดยกล้ามเนื้อพิเศษที่ช่วยปิดรูแน่นเพื่อกันน้ำไม่ให้เข้าสู่ระบบทางเดินหายใจ ซึ่งติดต่อโดยตรงกับปอด ขณะที่ปากของวาฬไม่มีการเชื่อมต่อกับปอดหรือจมูกเลย เพื่อป้องกันน้ำเข้าสู่ปอดในขณะดำน้ำ

สำหรับวาฬขนาดใหญ่อย่างวาฬสีน้ำเงิน สามารถพ่นน้ำได้สูงถึง 9 เมตรปลาวาฬพ่นน้ำทำไม จากสนุกดอตคอม

วาฬ อาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูง ออกลูกครั้งละ 1 ตัว ลูกของวาฬจะกินนมจากเต้านมของแม่เหมือนสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทั่วไป เต้านมของวาฬมี 1 คู่ อยู่ในร่องท้องของวาฬตัวเมีย ขณะที่กินนมลูกวาฬจะว่ายน้ำเคียงข้างไปพร้อมกับแม่ จึงจำเป็นต้องใช้เวลาให้น้อยที่สุด โดยเพียงแค่จ่อปากที่หัวนม แม่วาฬจะปล่อยน้ำนมเข้าปากลูก เป็นระยะเวลาสั้น ๆ เพียงแค่ไม่กี่วินาทีเท่านั้น เมื่อลูกวาฬคลอดออกมาใหม่ ๆ จะพุ่งตัวขึ้นผิวน้ำเพื่อหายใจทันที แม่วาฬจะช่วยดันลูกขึ้นสู่ผิวน้ำด้วยส่วนหัว และขณะที่แม่วาฬคลอดลูกนั้น วาฬตัวอื่น ๆ ในฝูง โดยเฉพาะวาฬตัวเมียจะช่วยกันปกป้องแม่และลูกวาฬไม่ให้ได้รับอันตราย ลูกวาฬเมื่อแรกเกิดจะมีลำตัวประมาณร้อยละ 40 ของแม่วาฬ และในบางชนิดจะมีขนติดตัวมาด้วยในช่วงแนวปากบนเมื่อแรกเกิด และจะหายไปเมื่อโตขึ้นชีววิทยาเบื้องต้น

วาฬ เป็นสัตว์ที่มีนัยน์ตาขนาดเล็ก จึงไม่ได้ใช้ประสาทการมองเห็นเท่าใดนัก อีกทั้งระบบประสาทการรับกลิ่นก็ไม่มีประสิทธิภาพที่ดีด้วย หากแต่วาฬจะใช้ระบบการรับฟังเสียงเป็นประสาทสัมผัสเป็นหลัก คล้ายกับระบบโซนาร์ หรือเอคโคโลเคชั่น ที่ส่งคลื่นเสียงไปกระทบกับวัตถุต่าง ๆ แล้วสะท้อนกลับมาสู่ประสาทหูของวาฬเพื่อคำนวณระยะทางและขนาดของวัตถุวาฬและโลมา หน้า 4 นอกจากนี้แล้ววาฬยังใช้เสียงต่าง ๆ ในการติดต่อสื่อสารกันในฝูงและในกลุ่มเดียวกัน สามารถร้องได้ด้วยเสียงต่าง ๆ กันมากมาย มีการศึกษาจากนักวิชาการพบว่า วาฬหลังค่อมสามารถส่งเสียงต่าง ๆ ได้มากถึง 34 ประเภท เหมือนกับการร้องเพลง และก้องกังวาลไปไกลนับเป็นร้อย ๆ กิโลเมตร และอยู่ได้นานถึงชั่วโมง10 วาฬที่ใหญ่ที่สุดในโลก และในการศึกษาวาฬนั้น ผู้ศึกษาจะสังเกตจากครีบหางและรอยแผลต่าง ๆ บนลำตัวซึ่งจะแตกต่างกันออกไปเป็นลักษณะเฉพาะวาฬและโลมา หน้า 7

วาฬ เป็นสัตว์ที่มนุษย์รู้จักและผูกพันมาตั้งแต่สมัยโบราณ ในอดีตเคยมีความเชื่อว่าวาฬเป็นปลา เช่น นักปราชญ์อย่างอริสโตเติล แต่ในปี ค.ศ. 1693 จอห์น เรย์ นักชีววิทยาชาวอังกฤษเป็นนักวิทยาศาสตร์คนแรกที่ตระหนักว่าวาฬเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม มิใช่ปลา ด้วยมีการคลอดลูกเป็นตัว และมีระยะเวลาตั้งท้องนานกว่าปี เหมือนสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่ทั่วไปวาฬและโลมาหน้า 3 วาฬเป็นสัตว์ที่มนุษย์นิยมล่าเพื่อนำเนื้อ, หนัง, บาลีน, ฟัน, กระดูก รวมทั้งน้ำมันและไขมันในชั้นผิวหนังในการอุตสาหกรรมประเภทต่าง ๆ จนกระทั่งถึงในปี ค.ศ. 1966 ประชากรวาฬลดลงเหลือเพียง 12,000 ตัวเท่านั้น จึงมีกฎหมายและการอนุรักษ์วาฬขึ้นมาอย่างจริงจัง

 การจำแนก 
วาฬสามารถจำแนกออกได้เป็น 2 กลุ่ม (อันดับย่อย) ใหญ่ ๆ ได้แก่ 
วาฬบาลีน (Mysticeti): วาฬกลุ่มนี้มีลักษณะคือใช้แผ่นกระดูกเรียกว่า "บาลีน" มีลักษณะเป็นซี่คล้ายหวีกรองอาหารซึ่งได้แก่ แพลงก์ตอนต่าง ๆ จากน้ำทะเล  วาฬที่อยู่ในกลุ่มนี้เป็นวาฬขนาดใหญ่เช่น วาฬสีน้ำเงิน ที่มีความยาวได้ถึง 80 ฟุต ซึ่งเป็นสัตว์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลกเท่าที่เคยมีมาด้วย เป็นวาฬที่มีช่องหายใจ 2 ช่อง
วาฬมีฟัน (Odonceti): ลักษณะโดยทั่วไปจะมีขนาดเล็กกว่าวาฬบาลีน รวมทั้งโลมาทุกชนิด, วาฬเพชฌฆาต และนาร์วาฬ เป็นวาฬที่มีช่องหายใจเพียงช่องเดียว เป็นวาฬที่เป็นสัตว์นักล่า ล่าสัตว์น้ำต่าง ๆ เป็นอาหาร ในวาฬเพชฌฆาตมีพฤติกรรมรวมฝูงกันล่าปลาขนาดใหญ่ อย่าง ฉลามขาว และแม้แต่วาฬด้วยกันหรือโลมาเป็นอาหารด้วย

ศัพทมูลวิทยา
คำว่า "วาฬ" ในภาษาไทย มาจากภาษาบาลีซึ่งออกเสียงได้ว่า "วาน" หรือ "วาละ" มีความหมายว่า "สัตว์ร้าย หรือ สัตว์ขนาดใหญ่"วาฬ ๑ ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ซึ่งสอดคล้องกับความคิดแบบตะวันตก ที่คิดว่าวาฬเป็นสัตว์ร้าย ตามในเทพปกรณัมกรีก อันโดรเมดา ธิดาของแคสซิโอเปีย ราชินีแห่งเอธิโอเปีย ถูกมัดล่ามโซ่ไว้กับโขดหินริมทะเลเพื่อสังเวยแก่ ซีตัส สัตว์ร้ายแห่งท้องทะเล จนกระทั่งเพอร์ซิอุสได้ผ่านมาพบเห็นและจัดการสังหารซีตัส ช่วยนางออกมาได้ ซึ่งคำว่าซีตัสนั้นเป็นภาษากรีก (Κῆτος) แปลว่า "สัตว์ร้าย หรือ สัตว์ประหลาดทะเล" อันหมายถึง วาฬ และกลุ่มดาวซีตัส ซึ่งเป็นกลุ่มดาวในซีกฟ้าใต้ ก็คือกลุ่มดาวรูปวาฬKarl Kerenyi, The Heroes of the Greeks 1959:53; Euripides' drama is lost, save some fragments

ดูเพิ่ม
อันดับวาฬและโลมา
โลมา

 อ้างอิง 

 Carwardine, M., Whales, Dolphins and Porpoises, Dorling Kindersley, 2000. ISBN 0-7513-2781-6
 Williams, Heathcote, Whale Nation, New York, Harmony Books, 1988. ISBN 978-0-517-56932-0

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 WikiAnswers: questions and answers about whales
 Whale Evolution
 Greenpeace work defending whales 
 Save the Whales, founded in 1977 
 AquaNetwork Marine Mammal Project 
 Oldest whale fossil confirms amphibious origins
 Research on dolphins and whales from Science Daily
 Whale and Dolphin Conservation Society – latest news and information on whales and dolphins
 The Oceania Project – Caring for whales and dolphins
 Whales Tohorā Exhibition Minisite from the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa
 Whales in Te Ara the Encyclopedia of New Zealand 
 Orca and other whales video at Squid Force
 www.whales.org.za Whales information portal 
 World Wide Fund for Nature (WWF) – information on whales, dolphins, and porpoises
 Whale Trackers – An online documentary series about whales, dolphins and porpoises 

หมวดหมู่:สัตว์
หมวดหมู่:สัตว์มีแกนสันหลัง
หมวดหมู่:สัตว์มีกระดูกสันหลัง
หมวดหมู่:สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม
หมวดหมู่:สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมทางทะเล
หมวดหมู่:วาฬ
หมวดหมู่:อันดับวาฬและโลมา

bs:Kit
cu:Китъ
cy:Morfil
gd:Muc-mhara
hak:Kîn-ǹg
ht:Balèn
io:Baleno
iu:ᐊᕐᕕᒃ
kbd:Джейхэр
ln:Mondɛ́lɛ́ (nyama)
mi:Ika moana
mk:Кит
mn:Халим
my:ငါးဝန်
nah:Huēyimichin
sah:Хаалым балык
su:Lauk Paus
xal:Тул