ภาษาแฆแลจ

ภาษาแฆแลจ เป็นภาษาหนึ่งในกลุ่มภาษาเตอร์กิกที่มีผู้พูดในประเทศอิหร่าน ถึงแม้ว่าจะยังคงมีคุณสมบัติภาษาเตอร์กิกเก่า แต่ได้แผลงเป็นเปอร์เซียแล้ว ใน ค.ศ. 1978 มีผู้พูดภาษานี้ 20,000 คนใน 50 หมู่บ้านทางตะวันตกเฉียงใต้ของเตหะราน แต่จำนวนนี้ลดลงเหลือประมาณ 19,000 คน ในภาษาแฆแลจมีประมาณ 150 คำที่ไม่ทราบต้นกำเนิด จากการสำรวจพบว่า พ่อแม่ชาวแฆแลจส่วนใหญ่เลือกที่จะไม่ส่งต่อภาษาของตนแก่ลูก ๆ โดยมีผู้ส่งต่อภาษานี้เพียง 5 ใน 1,000 ครัวเรือน

ภาษาแฆแลจเป็นภาษาที่สืบจากภาษาเตอร์กิกเก่าที่มีชื่อว่า  มะห์มูด อัลกาชเฆาะรี นักพจนานุกรมภาษาเตอร์กิกในคริสต์ศตวรรษที่ 11 เป็นบุคคลแรกที่ให้ตัวอย่างของภาษาแฆแลจ ซึ่งส่วนใหญ่สอดคล้องกับภาษาแฆแลจในปัจจุบัน

แกร์ฮาร์ด เดอร์เฟอร์ (Gerhard Doerfer) ผู้ค้นพบภาษาแฆแลจอีกครั้ง ได้พิสูจน์ว่าภาษานี้เป็นภาษาแรกที่แยกตัวออกจากกลุ่มภาษาเตอร์กิกทั่วไป

สัทวิทยา
พยัญชนะ
+ เสียงพยัญชนะริมฝีปากปุ่มเหงือกหลัง-ปุ่มเหงือกเพดานอ่อนลิ้นไก่เส้นเสียง นาสิก       หยุด/กักเสียดแทรก   ç []      c []    เสียดแทรกş [] ğ []  เปิด   โรติก    

สระ
+ เสียงสระหน้ากลางหลังไม่ห่อห่อ ปิด i  ī  ü  üː ı  ıː u  uː กลาง e  eː  ö  öː o  oː   เปิด ä  äː a  aa  

เดอร์เฟอร์อ้างว่าภาษาแฆแลจ ยังคงความยาวของเสียงสระสามระดับไว้ตามสมมุติฐานของภาษาเตอร์กิกดั้งเดิม: เสียงยาว (เช่น [qaːn] 'เลือด') เสียงกึ่งหนึ่ง (เช่น [baˑʃ] 'หัว') และเสียงสั้น (เช่น [hat] 'ม้า') อย่างไรก็ตาม อเล็กซิส แมแนสเตอร์ แรเมอร์ (Alexis Manaster Ramer) คัดค้านทั้งการตีความว่าภาษาแฆแลจมีความยาวเสียงสระสามระดับและภาษาเตอร์กิกดั้งเดิมมีความยาวเสียงสระสามระดับเช่นกัน สระบางสระของภาษาเตอร์กิกดั้งเดิมถูกรับรู้ว่าเป็นสระประสมเน้นเสียงแรก (falling diphthong) เช่นในคำว่า [quo̯l] ('แขน')

ไวยากรณ์
นาม
โดยทั่วไปมีเครื่องหมายแสดงพหูพจน์และความเป็นเจ้าของ ภาษาแฆแลจประกอบด้วยสัมพันธการก, กรรมการก, สัมปทานการก, อธิกรณการก, อปาทานการก, กรณการก และสมการการก รูปแบบของการเติมปัจจัยการกเปลี่ยนตามการกลมกลืนเสียงสระและพยัญชนะที่ตามมา การลงท้ายของปัจจัยการกจะสัมพันธ์กับปัจจัยแสดงความเป็นเจ้าของ ตารางต่อไปนี้ แสดงการลงท้ายของการกแบบพื้นฐาน  
การกปัจจัยกรรตุการก -สัมปทานการก-A, -KAกรรมการก-I, -NIอธิกรณการก-čAอปาทานการก-dAกรณการก-lAn, -lA, -nAสมการการก-vāra

กริยา
คำกริยาผันตามรูปการกระทำ กาล จุดมุ่งหมายและรูปการปฏิเสธ กริยาจะประกอบด้วยรูปคำต่อไปนี้ 

รากศัพท์ + การกระทำ + ปฏิเสธ + กาล/จุดมุ่งหมาย + ข้อตกลง

การเรียงประโยค
เป็นแบบประธาน-กรรม-กริยา คำคุณศัพท์นำหน้านาม 

คำศัพท์
ส่วนใหญ่มาจากกลุ่มภาษาเตอร์กิก แต่มีคำยืมจากภาษาเปอร์เซียมาก รวมทั้งศัพท์จากกลุ่มภาษาเตอร์กิกที่อยู่ใกล้เคียง เช่น ภาษาอาเซอร์ไบจาน 

ตัวเลข
ส่วนใหญ่มาจากศัพท์ของกลุ่มภาษาเตอร์กิก ยกเว้น "80" และ  "90" มาจากภาษาเปอร์เซีย

1 - 
2 - 
3 - 
4 - 
5 - 
6 - 
7 - 
8 - 
9 - 
10 - 
20 - 
30 - 
40 - 
50 - 
60 - 
70 - 
80 -  (เตอร์กิก),  (เปอร์เซีย)
90 -  (เตอร์กิก),  (เปอร์เซีย)
100 - 
1000 - , 

หมายเหตุ

อ้างอิง

 บรรณานุกรม 

หนังสือ

 (ภาษาเยอรมัน และ แฆแลจ).
 (ภาษาเยอรมัน และ แฆแลจ).

บทในหนังสือ หัวข้อวารสาร และรายการสารานุกรม

อ่านเพิ่ม

แหล่งข้อมูลอื่น
 Resources in and about the Turkic Khalaj language. Open Language Archives Community.
 Khalaj language. สารานุกรมบริแทนนิกา.

หมวดหมู่:ตระกูลภาษาเตอร์กิก
หมวดหมู่:ภาษาในประเทศอัฟกานิสถาน
หมวดหมู่:ภาษาในประเทศอิหร่าน