สมเด็จพระราชาคณะ

สมเด็จพระราชาคณะ เป็นสมณศักดิ์รองจากสมเด็จพระสังฆราช สูงกว่าพระราชาคณะเจ้าคณะรอง มีคำนำหน้าราชทินนามว่า "สมเด็จ" 
แต่เดิมนั้นสมเด็จพระราชาคณะเป็นตำแหน่งพระสังฆาธิการชั้นเจ้าคณะใหญ่มาตลอด จนกระทั่งมีการแยกออกมาเมื่อมีพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2484 ปัจจุบัน มีสมเด็จพระราชาคณะดำรงตำแหน่งเจ้าคณะใหญ่ฝ่ายมหานิกาย 4 รูป และเจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุต 1 รูป และทรงดำรงตำแหน่งเป็นสมเด็จพระสังฆราชด้วย

สมเด็จพระราชาคณะ ณ ปัจจุบัน มีทั้งหมด 8 รูป (ไม่รวมสมเด็จพระสังฆราช) แบ่งเป็นมหานิกาย 5 รูป และธรรมยุติกนิกาย 3 รูป ดังนี้

 สมเด็จพระราชาคณะในปัจจุบัน 
 มหานิกาย 
 ราชทินนาม  รายนาม  วัด สถาปนา วันเกิดและอายุ สมเด็จพระพุฒาจารย์  สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สนิท ชวนปญฺโญ) วัดไตรมิตร  พ.ศ. 2557   สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์  สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)วัดญาณเวศกวัน  พ.ศ. 2559   สมเด็จพระมหาธีราจารย์  สมเด็จพระมหาธีราจารย์ (ประสิทธิ์ เขมงฺกโร) วัดพระเชตุพน  พ.ศ. 2562ราชกิจจานุเบกษา,พระบรมราชโองการ ประกาศสถาปนาสมณศักดิ์, เล่ม 136, ตอนที่ 40 ข, 28 กรกฎาคม 2562, หน้า 1  สมเด็จพระมหารัชมงคลมุนี  สมเด็จพระมหารัชมงคลมุนี (ธงชัย ธมฺมธโช)  วัดไตรมิตร   พ.ศ. 2562  สมเด็จพระมหาวชิรมังคลาจารย์  สมเด็จพระมหาวชิรมังคลาจารย์ (สงัด ปญฺญาวุโธ)  วัดกะพังสุรินทร์   พ.ศ. 2565ราชกิจจานุเบกษา,พระบรมราชโองการ ประกาศสถาปนาสมณศักดิ์, เล่ม 139, ตอนที่ 48 ข, 15 พฤศจิกายน 2565, หน้า 1  

 ธรรมยุติกนิกาย 
 ราชทินนาม  รายนาม  วัด สถาปนา วันเกิดและอายุ สมเด็จพระธีรญาณมุนี  สมเด็จพระธีรญาณมุนี (สมชาย วรชาโย) วัดเทพศิรินทร์  พ.ศ. 2553  สมเด็จพระมหาวีรวงศ์   สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (สุชิน อคฺคชิโน)  วัดราชบพิธ    พ.ศ. 2562   สมเด็จพระพุทธพจนวชิรมุนี   สมเด็จพระพุทธพจนวชิรมุนี (มนตรี คณิสฺสโร)  วัดเครือวัลย์    พ.ศ. 2565   

 สมเด็จพระราชาคณะที่ราชทินนามอื่น 

 ราชทินนาม  รายนาม  (พระองค์/รูป ล่าสุด)  วัด   เริ่มวาระ  สิ้นวาระ หมายเหตุ สมเด็จพระวชิรญาณวงศ์   สมเด็จพระวชิรญาณวงศ์ (ม.ร.ว. ชื่น  สุจิตฺโต)  วัดบวรนิเวศ  2471   2499   โปรดให้สถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราชเจ้า สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ  สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อู่)  วัดสุทัศน์   2393   2401   สถาปนาครั้งแรก มรณภาพเมื่อวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2401 สมเด็จพระญาณสังวร  สมเด็จพระญาณสังวร (เจริญ สุวฑฺฒโน) ประกาศสถาปนาสมณศักดิ์ (พระสาสนโสภณ เป็นสมเด็จพระราชาคณะ) ราชกิจจานุเบกษา ตอนที่ 102, เล่ม 89, วันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2515, หน้า 1-5วัดบวรนิเวศ 2515  2556  สิ้นพระชนม์ เมื่อวันที่ 24 ตุลาคม 2556ต่อมาจึงโปรดสถาปนาพระอัฐิเป็นสมเด็จพระสังฆราชเจ้า สมเด็จพระพุทธปาพจนบดี  สมเด็จพระพุทธปาพจนบดี (ทองเจือ จินฺตากโร)  ประกาศสถาปนาสมณศักดิ์ ราชกิจจานุเบกษา ตอนที่ 138, เล่ม 107, วันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2532, ฉบับพิเศษ หน้า 1วัดราชบพิธ  2532  2551  สถาปนาครั้งแรก มรณภาพ เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2551 สมเด็จพระญาณวโรดม  สมเด็จพระญาณวโรดม (ประยูร สนฺตงฺกุโร)  ประกาศสถาปนาสมณศักดิ์  ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 121, ตอนที่ 3ข, วันที่ 29 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2547, หน้า 1  วัดเทพศิรินทร์  2546  2552  สถาปนาครั้งแรกมรณภาพเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2552 สมเด็จพระพุทธชินวงศ์  สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (สมศักดิ์ อุปสโม) วัดพิชยญาติ  2554  2562  มรณภาพเมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 2562 สมเด็จพระญาณวชิโรดม  สมเด็จพระญาณวชิโรดม (วิริยังค์ สิรินฺธโร) วัดธรรมมงคล   2563  2563 สถาปนาครั้งแรก มรณภาพ เมื่อวันที่ 22 ธันวาคม 2563 สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์  สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ (ช่วง วรปุญฺโญ) วัดปากน้ำ  2538  2564 สถาปนาครั้งแรก มรณภาพ เมื่อวันที่ 9 ธันวาคม 2564 สมเด็จพระวันรัต  สมเด็จพระวันรัต (จุนท์ พฺรหฺมคุตฺโต)  วัดบวรนิเวศ  2552  2565  มรณภาพเมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2565สมเด็จพระมหามุนีวงศ์   สมเด็จพระมหามุนีวงศ์ (พิจิตร ฐิตวณฺโณ)  วัดโสมนัส    2562  2567  มรณภาพเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม 2567

 คำศัพท์ที่ใช้กับสมเด็จพระราชาคณะ 
คำสรรพนามที่บุคคลทั่วไปใช้แก่สมเด็จพระราชาคณะ เป็นแบบแผนแต่ก่อนมีดังนี้
 คำสรรพนามบุรุษที่ 1 เกล้ากระผม (ชาย) ดิฉัน (หญิง)
 คำสรรพนามบุรุษที่ 2 พระเดชพระคุณท่านเจ้าประคุณ/พระเดชพระคุณท่านเจ้าพระคุณ
 คำสรรพนามบุรุษที่ 3 ท่าน

 อ้างอิง