ภาษาอีโด

ภาษาอีโด (Ido, ) เป็นภาษาประดิษฐ์ สร้างขึ้นเพื่อใช้เป็นภาษาสากลในการช่วยสื่อสารระหว่างผู้คนเชื้อชาติต่าง ๆ โดยได้สร้างให้มีรูปแบบไวยากรณ์ที่ง่ายและเป็นไปตามกฎโดยไม่มีข้อยกเว้น ซึ่งแตกต่างจากภาษาอื่น ๆ และไม่ให้คล้ายกับภาษาธรรมชาติภาษาใดมากเกินไปเพื่อไม่ให้เกิดความได้เปรียบในการเรียนรู้ภาษาอีโด ชื่อของภาษาสืบต้นตอจากศัพท์ภาษาเอสเปรันโตว่า ido หมายถึง "ลูกหลาน"

ภาษาอีโดได้เริ่มมีการพัฒนาในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1900 ดัดแปลงมาจากภาษาเอสเปรันโต โดยมีการปรับปรุงข้อบกพร่องต่าง ๆ ของภาษาเอสเปรันโตให้ดีขึ้น และได้นำออกมาใช้งานใน พ.ศ. 2450 โดยองค์การภาษาช่วยสื่อสารนานาชาติ และได้รับการสนับสนุนจากผู้พูดภาษาเอสเปรันโตราว 20%

ภาษาอีโดใช้อักษรละติน 26 ตัวเช่นเดียวกับภาษาอังกฤษ ไม่มีเครื่องหมายเสริมสัทอักษร โดยนำคำศัพท์จากภาษาอังกฤษ, ฝรั่งเศส, เยอรมัน, อิตาลี, ละติน, รัสเซีย, สเปน และโปรตุเกส และผู้เรียนภาษาเอสเปรันโตสามารถเข้าใจภาษานี้ได้มาก

มีวรรณกรรมหลายเรื่องที่แปลเป็นภาษาอีโด เช่น เจ้าชายน้อย, หนังสือเพลงสดุดี และพระวรสารนักบุญลูกา ใน ค.ศ. 2000 มีผู้พูดภาษาอีโดเป็นภาษาแม่ประมาณ 100–200 คนทั่วโลก ถึงแม้ว่าจะมีการประมาณการแบบใหม่จะสูงถึง 1,000–5,000 คนก็ตามBlanke (2000), cited in Sabine Fiedler "Phraseology in planned languages", Phraseology / Phraseologie, Walter de Gruyter 2007. p. 779. ใน ค.ศ. 2022 มีผู้พูดภาษาอีโดเป็นภาษาแม่ในประเทศฟินแลนด์ 26 คน

 ประวัติ 
แนวคิดในการสร้างภาษาประดิษฐ์มีมาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 12 โดยฮิลเดการ์ดแห่งบินเกน ได้สร้างภาษาอิกนอตาขึ้นมา แต่ไม่ได้รับความนิยมจากคนส่วนใหญ่ จนกระทั่งในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ได้มีการสร้างภาษาโวลาปุกขึ้น โดย โจฮานน์ มาร์ติน สเกลเยอร์

 สัทวิทยา 
ภาษาอีโดมีหน่วยเสียงสระ 5 ตัว ได้แก่ a, e, i, o และ u เช่นเดียวกับภาษาเอสเปรันโต และมีพยัญชนะส่วนใหญ่เหมือนกับภาษาเอสเปรันโต สระ  กับ  สามารถใช้แทนกันได้ตามที่มาของผู้พูด เช่นเดียวกันกับสระ  กับ  รูปผสม /au/ กับ /eu/ ถ้าเป็นรากศัพท์จะกลายเป็นสระประสม แต่ถ้าดป็นหน่วยคำเติมจะไม่ปรากฏรูปสระนี้

+ สระอีโด หน้า หลัง ปิด   กึ่ง  ~   ~  เปิด 

+พยัญชนะอีโด ริมฝีปาก ปุ่มเหงือก หลัง-ปุ่มเหงือก เพดานแข็ง เพดานอ่อน เส้นเสียง นาสิก   หยุด กักเสียดแทรก เสียดแทรก เปิด    ลิ้นสะบัด 

 อักขรวิธี 
ภาษาอีโดใช้ตัวอักษร 26 ตัวเหมือนกับชุดตัวอักษรอังกฤษและชุดตัวอักษรละตินพื้นฐานของไอเอสโอกับทวิอักษรสามตัวและไม่มีตัวแฝดหรือเครื่องหมายเสริมสัทอักษร ในตารางข้างล่างบางช่องมีรูปสะกดสองแบบ ซึ่งสามารถใช้ได้ในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง

 ตัวอักษร สัทอักษรสากล ภาษาอังกฤษ a    a ใน "part" b    b ใน "stable" c    คล้ายกับ ts ใน "cats"; สามารถใช้ในทวิอักษร ch d    d ใน "adopt" e  ,   คล้ายกับ e ใน "egg" หรือ e ใน "bet" f    f ใน "afraid" g    hard g ใน "go" h    h ใน "hat", "ahoy" i    i ใน "machine", ee in "bee" j  ,   s ใน "pleasure, measure" หรือ g ใน "mirage, beige" k    k ใน "skin, skip" l    คล้ายกับ l ใน "lamb" m    m ใน "admit" n    n ใน "analogy" o  ,   คล้ายกับ o ใน "or" p    p ใน "spin, spark" q    sเหมือนกับ k; ใช้เฉพาะในทวิอักษร qu r    แตะหรือม้วน r ในภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน "butter"; หรือ r ใน very ตามรูปสะกดภาษาอังกฤษแบบสกอต (cf Pronunciation of English /r/) s    s ใน "east"; สามารถใช้ในทวิอักษร sh t    t ใน "stake, stop" u    u ใน "rude" v    v ใน "avoid" w    w ใน "award" x  ,   x ใน "except" หรือ "exist" y    y ใน "yes" z    z ใน "zebra"

ทวิอักษรมีดังนี้:

 ทวิอักษร สัทอักษรสากล ภาษาอังกฤษ ch    ch ใน "chick" qu  ,   qu ใน "quick" sh    sh ใน "shy"

 ไวยากรณ์ 
คำศัพท์ในภาษาอีโดส่วนมากสร้างขึ้นจากรากศัพท์ และไวยากรณ์ก็ได้ดัดแปลงมาจากภาษาเอสเปรันโต ไวยากรณ์ในภาษาอีโดไม่มีข้อยกเว้น ซึ่งแตกต่างจากภาษาธรรมชาติ

เปรียบเทียบไวยากรณ์ระหว่างภาษาอีโด ภาษาเอสเปรันโตและภาษาอังกฤษ

 โครงสร้างไวยากรณ์
  อีโด
  อังกฤษ
  เอสเปรันโต
  แปลไทย นามเอกพจน์  -o (libro)
  book
  -o (libro)
  หนังสือ นามพหูพจน์
  -i (libri)
  books
  -oj (libroj)
  หนังสือหลายเล่ม คุณศัพท์
  -a (varma)
  warm
  -a (varma)
  อบอุ่น วิเศษณ์
  -e (varme)
  warmly
  -e (varme)
  อย่างอบอุ่น กริยาปัจจุบันกาลแท้ -ar (irar)
  to be going
  to go
  -anti (iranti)
  -i (iri)
  ไป กริยาอดีตกาลแท้ -ir (irir)
  to have gone
  -inti (irinti)
  เคยไป กริยาอนาคตกาลแท้ -or (iror)
  to be going to go
  -onti (ironti)
  จะไป กริยาปัจจุบันกาล -as (iras)
  go, goes
  -as (iras)
  ไป กริยาอดีตกาล -is (iris)
  went
  -is (iris)
  เคยไป กริยาอนาคตกาล -os (iros)
  will go
  -os (iros)
  จะไป คำสั่ง -ez (irez)
  go!
  -u (iru)
  ไป! เงื่อนไข -us (irus)
  would go
  -us (irus)
  จะไป

 โครงสร้างประโยค 
ลำดับโครงสร้างประโยคในภาษาอีโดเป็นเช่นเดียวกับในภาษาอังกฤษ เช่น ในประโยค "ฉันมีหนังสือสีน้ำเงิน" ใช้คำว่า "Me havas la blua libro" ซึ่งมีความหมายตรงกับในภาษาอังกฤษว่า "I have the blue book" ตามลำดับคำต่อคำ อย่างไรก็ตาม โครงสร้างประโยคในภาษาอีโดมีข้อแตกต่างจากในภาษาอังกฤษดังนี้
 คำคุณศัพท์สามารถเขียนไว้ก่อนคำนามตามแบบภาษาอังกฤษ หรือหลังคำนามตามแบบภาษาฝรั่งเศสก็ได้ เช่น สามารถเขียนได้ทั้ง "Me havas la blua libro" และ "Me havas la libro blua"
 สามารถเติม n หลังกรรมในประโยคที่ขึ้นต้นด้วยกรรมได้เพื่อให้มีความชัดเจนยิ่งขึ้น ในกรณีที่ประโยคมีความหมายไม่ชัดเจนว่าคำนามคำใดเป็นกรรมของประโยค เช่น "La blua libron me havas "

การสร้างประโยคปฏิเสธสามารถสร้างได้โดยการเติมคำว่า ne ไว้ข้างหน้ากริยา เช่น "Me ne havas libro" แปลว่า "ฉันไม่มีหนังสือ"

การสร้างประโยคคำถามสามารถสร้างได้โดยการเติมคำว่า ka ไว้ข้างหน้าประโยค เช่น "Ka me havas libro?" แปลว่า "ฉันมีหนังสือหรือไม่?" และยังสามารถเติมคำว่า ka ไว้หน้าคำนามเพื่อสร้างเป็นประโยคคำถามได้ เช่น "Ka Mark?" อาจหมายความว่า "คุณคือมาร์กใช่ไหม?" หรือ "นั่นคือมาร์กใช้ไหม?" หรือ "หมายความว่ามาร์กใช่ไหม?" ก็ได้

 สรรพนาม 
เอกพจน์พหูพจน์ไม่เจาะจงบุรุษที่ 1บุรุษที่ 2บุรุษที่ 3บุรุษที่ 1บุรุษที่ 2บุรุษที่ 3ไม่เป็นทางการเป็นทางการเพศชายเพศหญิงสัตว์และสิ่งของโดยรวมเพศชายเพศหญิงสัตว์และสิ่งของโดยรวม ภาษาอีโดmetuvuil (u)el (u)ol (u)luniviilieliolilion (u) ภาษาเอสเปรันโตmici¹vi¹liŝiĝiĝi²nivi   ilioni ภาษาอังกฤษIthou/youyouhesheithe/she/itweyou   theyone

 คำศัพท์ 
คำศัพท์ในภาษาอีโดได้ดัดแปลงมาจากรากศัพท์ซึ่งเป็นคำศัพท์ในภาษาต่าง ๆ โดยได้เลือกนำรากศัพท์มาจากภาษาที่ให้ความสะดวกต่อผู้พูดมากที่สุด จากการสำรวจพบว่า คำศัพท์พื้นฐานในภาษาอีโดจำนวน 5,371 คำ ได้นำมาจากคำศัพท์ในภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส สเปน เยอรมัน รัสเซีย และอิตาลี ดังนี้

 ภาษาฝรั่งเศส 4,880 คำ (91%)
 ภาษาอิตาลี 4,454 คำ (83%)
 ภาษาสเปน 4,237 คำ (79%)
 ภาษาอังกฤษ 4,219 คำ (79%)
 ภาษาเยอรมัน 3,302 คำ (61%)
 ภาษารัสเซีย 2,821 คำ (52%)

โดยบางคำอาจมาจากรากศัพท์ของคำในหลายภาษา ดังนี้
 2,024 คำ (38%) นำมาจากรากศัพท์ของ 6 ภาษา
 942 คำ (17%) นำมาจากรากศัพท์ของ 5 ภาษา
 1,111 คำ (21%) นำมาจากรากศัพท์ของ 4 ภาษา
 585 คำ (11%) นำมาจากรากศัพท์ของ 3 ภาษา
 454 คำ (8%) นำมาจากรากศัพท์ของ 2 ภาษา
 255 คำ (5%) นำมาจากรากศัพท์ของ 1 ภาษา

+ เปรียบเทียบคำศัพท์ในภาษาอีโดและภาษาอื่น ๆ อีโด  อังกฤษ  อิตาลี  ฝรั่งเศส  เยอรมัน  รัสเซีย  สเปน  แปลไทย bona good ("bonus")  buono  bon  gut ("Bonus")  khoroshiy (хороший)  bueno  ดี (โบนัส) donar give ("donate")  dare ("donare")  donner  geben  dat (дать), darit (дарить)  dar, donar  ให้ (บริจาค) filtrar filter  filtrare  filtrer  filtern  filtrovat (фильтровать)  filtrar  เครื่องกรอง gardeno garden  giardino  jardin  Garten  sad (caд)  jardín  สวน kavalo horse ("cavalry")  cavallo  cheval  Pferd ("Kavallerie")  loshad, kobyla (лошадь, кобыла)  caballo  ม้า (ทหารม้า) maro sea ("marine")  mare  mer  Meer  more (море)  mar  ทะเล (เกี่ยวกับทะเล) naciono nation  nazione  nation  Nation  natsija (нация)  nación  ชาติ studiar study  studiare  étudier  studieren  izuchat, (изучать)  estudiar  เรียน yuna young ("juvenile")  giovane  jeune  jung  yunyi, molodoy (юный, молодой)  joven  เด็ก (เยาวชน)

 การประชุมภาษาอีโดนานาชาติ 
ULI จัดงานประชุมภาษาอีโดทุกปี และมักผสมระหว่างการท่องเที่ยวและการทำงาน

 2023: คัสเซิล ประเทศเยอรมนี
 2022: Dessau ประเทศเยอรมนี
 2019: เบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี มีผู้เข้าร่วม 15 คนจาก 2 ประเทศ (ข้อมูล)
 2018: พรอแว็ง ประเทศฝรั่งเศส มีผู้เข้าร่วม 11 คนจาก 5 ประเทศ (ข้อมูล)
 2017: เชสเกบุดเยยอวีตเซ ประเทศเช็กเกีย มีผู้เข้าร่วม 8 คนจาก 5 ประเทศ (ข้อมูล)
 2016: บาเลนเซีย ประเทศสเปน มีผู้เข้าร่วม 10 คนจาก 7 ประเทศ (ข้อมูล)
 2015: เบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี มีผู้เข้าร่วม 14 คน (ข้อมูล)
 2014: ปารีส ประเทศฝรั่งเศส (ข้อมูล)
 2013: Ouroux-en-Morvan ประเทศฝรั่งเศส มีผู้เข้าร่วม 13 คนจาก 4 ประเทศ (ข้อมูล)
 2012: Dessau ประเทศเยอรมนี มีผู้เข้าร่วม 12 คน (ข้อมูล)
 2011: Echternach ประเทศลักเซมเบิร์ก (ข้อมูล) มีผู้เข้าร่วม 24 คนจาก 11 ประเทศ
 2010: ทือบิงเงิน ประเทศเยอรมนี (ข้อมูล)
 2009: รีกา ประเทศลัตเวีย และทาลลินน์ ประเทศเอสโตเนีย มีผู้เข้าร่วม 14 คนจาก 7 ประเทศ (ข้อมูล)
 2008: วุพเพอร์ทาล-Neviges ประเทศเยอรมนี มีผู้เข้าร่วม 18 คนจาก 5 ประเทศ (ข้อมูล)
 2007: ปารีส ประเทศฝรั่งเศส มีผู้เข้าร่วม14 participants from 9 countries (ข้อมูล,  Photos)
 2006: เบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี มีผู้เข้าร่วมประมาณ 25 participants from 10 countries (ข้อมูล)
 2005: ตูลูซ ประเทศฝรั่งเศส มีผู้เข้าร่วม 13 คนจาก 4 ประเทศ (ข้อมูล)
 2004: เคียฟ ประเทศยูเครน มีผู้เข้าร่วม 17 คนจาก 9 ประเทศ (ข้อมูล)
 2003: Großbothen, ประเทศเยอรมนี มีผู้เข้าร่วมจาก 6 ประเทศ (ข้อมูล)
 2002: กรากุฟ ประเทศโปแลนด์ มีผู้เข้าร่วม 14 คนจาก 6 ประเทศ (ข้อมูล)
 2001: เนือร์นแบร์ค ประเทศเยอรมนี มีผู้เข้าร่วม 14 คนจาก 5 ประเทศ (ข้อมูล)
 2000: เนือร์นแบร์ค ประเทศเยอรมนี
 1999: Waldkappel ประเทศเยอรมนี
 1998: Białobrzegi ประเทศโปแลนด์ มีผู้เข้าร่วม 15 คนจาก 6 ประเทศ
 1997: Bakkum ประเทศเนเธอร์แลนด์ มีผู้เข้าร่วม 19 คนจาก 7 ประเทศ
 1995: Elsnigk ประเทศเยอรมนี
 1991: Ostend ประเทศเบลเยียม มีผู้เข้าร่วม 21 คน
 1990: Waldkappel, ประเทศเยอรมนี
 1989: ซือริช-Thalwil ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
 1987: Eschwege ประเทศเยอรมนี
 1985: แอนต์เวิร์ป ประเทศเบลเยียม
 1983: ยอร์ก ประเทศอังกฤษ
 1981: Jongny ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
 1980: นามูร์ ประเทศเบลเยียม มีผู้เข้าร่วม 35 คน
 1979: อุปซอลา ประเทศสวีเดน
 1978: เคมบริดจ์ ประเทศอังกฤษ
 1977: เบอร์ลิน-เทเกิล ประเทศเยอรมนี
 1976: แซ็ง-นาแซร์ ประเทศฝรั่งเศส
 1975: Thun ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
 1974: เคียฟ ประเทศยูเครน
 1973: คาร์ดิฟฟ์ ประเทศเวลส์
 1972: ลาโช-เดอ-ฟง ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
 1971: ตรอลเฮตตัน ประเทศสวีเดน
 1970: นครลักเซมเบิร์ก ประเทศลักเซมเบิร์ก
 1969: ซือริช ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
 1968: เบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี
 1967: บูร์ฌ ประเทศฝรั่งเศส
 1966: Biella ประเทศอิตาลี
 1965: Lons-le-Saunier ประเทศฝรั่งเศส
 1964: คีล ประเทศเยอรมนี
 1963: บาร์เซโลนา ประเทศสเปน
 1962: Thun ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
 1961: ซือริช ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ มีผู้เข้าร่วม คน
 1960: กอลมาร์ ประเทศฝรั่งเศส
 1959: ไฟรบวร์คอิมไบรส์เกา ประเทศเยอรมนี
 1957: นครลักเซมเบิร์ก ประเทศลักเซมเบิร์ก
 1952: เบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี
 1951: โตรีโน ประเทศอิตาลี
 1950: กอลมาร์ ประเทศฝรั่งเศส
 1939: ซังคท์กัลเลิน ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
 1937: ปารีส ประเทศฝรั่งเศส
 1936: โซมบ็อตแฮย์ ประเทศฮังการี
 1935: Fredericia ประเทศเดนมาร์ก
 1934: Oostduinkerke ประเทศเบลเยียม
 1933: Mondorf ประเทศลักเซมเบิร์ก
 1931: เลาเอินบวร์ค ประเทศเยอรมนี
 1930: Sopron ประเทศฮังการี
 1929: ไฟรบวร์คอิมไบรส์เกา ประเทศเยอรมนี
 1928: ซือริช ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
 1927: ปารีส ประเทศฝรั่งเศส
 1926: ปราก ประเทศเชโกสโลวาเกีย
 1925: โตรีโน ประเทศอิตาลี
 1924: นครลักเซมเบิร์ก ประเทศลักเซมเบิร์ก
 1923: คัสเซิล ประเทศเยอรมนี
 1922: Dessau ประเทศเยอรมนี
 1921: เวียนนา ประเทศออสเตรีย

 อ้างอิง 

ข้อมูลเพิ่มเติม



 แหล่งข้อมูลอื่น 

 ภาษาสากลอีโด
 Union for the International Language Ido (ในภาษาอีโด)
 Ido : a Modern Language
 The IDO foundation for language research in memory of Hellmut Röhnish 
  ประวัติของภาษาอีโดโดย Otto Jespersen
  ประวัติของภาษาอีโดโดย Henry Jacob
 Ido for all – English course for learning Ido
 Online Ido library (ในภาษาอีโด)
 Examples of Ido Phrases

อีโด