อ็องเดร ดูว์ แปลซี เดอ รีเชอลีเยอ

พลเรือโท พระยาชลยุทธโยธินทร์ นามเดิม อ็องเดร ดูว์ แปลซี เดอ รีเชอลีเยอ (; 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2381 –
25 มีนาคม พ.ศ. 2476) เป็นทหารเรือชาวเดนมาร์กซึ่งเข้ารับราชการในราชสำนักสยามในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 เขาดำรงตำแหน่งเป็นผู้บัญชาการกรมทหารเรือ (พ.ศ. 2443–2444) นับเป็นผู้บัญชาการทหารเรือคนแรกและคนเดียวที่เป็นชาวต่างประเทศ มีบทบาทสำคัญในฐานะรองผู้บัญชาการการรบของฝ่ายสยาม ในวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112บริเวณลุ่มแม่น้ำโขง นอกจากนี้ยังเป็นผู้ออกแบบและริเริ่มสร้างป้อมพระจุลจอมเกล้า ป้อมปราการชายฝั่งสำคัญที่ปากแม่น้ำเจ้าพระยา เพื่อใช้ในการป้องกันกรุงเทพมหานคร

 ประวัติการทำงาน 
กัปตันรีเชอลีเยอ เป็นชาวเดนมาร์กเชื้อสายฝรั่งเศส โดยสืบเชื้อสายมาจากพระคาร์ดินัล ดยุกแห่งรีเชอลีเยอ (Armand Jean du Plessis de Richelieu) มุขมนตรีในพระเจ้าหลุยส์ที่ 13 แห่งฝรั่งเศส กัปตันรีเชอลีเยอเข้ามารับราชการทหารเรือสยามตั้งแต่ปี พ.ศ. 2418 เป็นผู้บังคับกองเรือพิทยัมรณยุทธ (Regent) ที่ภูเก็ต กระทั่งวันอังคาร เดือนห้า ขึ้นสามค่ำ ปีมะแม เบญจศก จุลศักราช 1245 ตรงกับปี พ.ศ. 2426 กัปตันรีเชอลีเยอขณะมีบรรดาศักดิ์เป็น "หลวงชลยุทธโยธินทร์" ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น "พระชลยุทธโยธินทร์" ถือศักดินา 800 พระราชทานสัญญาบัตร (หน้า 313) 

ในปี พ.ศ. 2428 กัปตันรีเชอลีเยอเป็นผู้ออกแบบและควบคุมงานก่อสร้างป้อมพระจุลจอมเกล้าบริเวณปากแม่น้ำเจ้าพระยา ตำบลแหลมฟ้าผ่า อำเภอพระสมุทรเจดีย์ จังหวัดสมุทรปราการ ใช้ป้อมปืนแบบทันสมัยล่าสุดจากประเทศอังกฤษ ที่มีชื่อว่า "ปืนเสือหมอบ" ก่อสร้างแล้วเสร็จเมื่อ พ.ศ. 2436 ทำการทดลองยิงครั้งแรกเมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2436 ก่อนวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 เพียงเดือนเศษ

ในปี  พ.ศ. 2430 กัปตันรีเชอลีเยอ ร่วมหุ้นกับ กัปตันอัลเฟรด จอห์น ลอฟตัส หรือ พระนิเทศชลธี สำเนาสัญญาบัตร ปีจออัฐศก เปิดบริษัททำการเดินรถราง เป็นครั้งแรก เส้นทางจากตำบลบางคอแหลม ผ่านถนนเจริญกรุง ไปสิ้นสุดที่ศาลหลักเมืองกรุงเทพมหานคร เป็นรถรางสายแรกในเอเชีย ต่อมาในปี พ.ศ. 2437 ได้พัฒนาเป็นรถรางเดินด้วยไฟฟ้า เริ่มเดินรถครั้งแรกเมื่อวันที่ 22 กันยายน พ.ศ. 2437 ก่อตั้งบริษัทไฟฟ้าสยาม ทำการผลิตและจำหน่ายกระแสไฟฟ้า นอกจากนี้ท่านยังก่อตั้งบริษัทรถไฟปากน้ำซึ่งเปิดดำเนินการ รถไฟ สาย กรุงเทพ-สมุทรปราการ (ทางรถไฟสายปากน้ำ) ขนส่งผู้โดยสารและสินค้า ระยะทาง 21 กิโลเมตร เป็นสายแรก เมื่อ พ.ศ. 2436

ในช่วงวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 กัปตันรีเชอลีเยอ เป็นผู้นำทหารเรือชาวเดนมาร์กเข้าร่วมรบต่อสู้กับกองเรือฝรั่งเศสที่ปากน้ำ ทั้งที่กงสุลเดนมาร์กมีคำสั่งไม่ให้ชาวเดนมาร์กเข้ายุ่งเกี่ยวในการศึกครั้งนี้  ขณะนั้นท่านมียศเป็นพลเรือจัตวา ตำแหน่งรองผู้บัญชาการทหารเรือ ภายหลังการรบท่านได้รับพระราชทานยศเป็น พลเรือตรี พระยาชลยุทธโยธินทร์ และต่อมาได้เลื่อนตำแหน่งเป็นผู้บัญชาการทหารเรือ ดำรงตำแหน่งระหว่างวันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2443 - 29 มกราคม พ.ศ. 2444 พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งตำแหน่งผู้รั้งผู้บัญชาการกรมทหารเรือ  กราบบังคมทูลลาออกจากราชการ เพื่อเดินทางกลับประเทศเดนมาร์ก นับเป็นผู้บัญชาการทหารเรือคนแรกและคนเดียวที่เป็นชาวต่างประเทศ

อีกเรื่องหนึ่งที่ได้รับมอบหมาย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้มีการหล่อพระพุทธชินราช (จำลอง) ขึ้นที่วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดพิษณุโลก โปรดเกล้าให้พระยาชลยุทธโยธินทร์ อัญเชิญนำขึ้นแพ ล่องเรือมาคุมองค์และแต่งที่กรมทหารเรือ โดยเป็นผู้ควบคุมการแต่งองค์พระ เสร็จแล้วเชิญลงเรือมณฑปแห่ไปประดิษฐานเป็นพระประธานในพระอุโบสถวัดเบญจมบพิตร เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม ปีเดียวกัน

เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสยุโรป พระยาชลยุทธโยธินทร์รับหน้าที่กัปตันเรือพระที่นั่งทุกครั้ง

 ชีวิตส่วนตัว 
พระยาชลยุทธโยธินทร์ สมรสกับนางสาวดัคมาร์ เลิช (Dagmar Lousie Lerche) ธิดานายเอฟ. เลิช ผู้พิพากษาชาวเดนมาร์ก มีบุตรธิดา 3 คน คือ
 Mr. Louis de Richelieu
 Mr. Helge de Richelieu
 Madame Schestede Juul

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย 
 (ประดับเพ็ชร์)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๘ ตอนที่ ๔๗ หน้า ๙๐๐, ๒๓ กุมภาพันธ์ ๑๒๐
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๙ ตอนที่ ๔๐ หน้า ๓๔๘, ๑ มกราคม ๑๑๑
ราชกิจจานุเบกษา, ถวายบังคมพระบรมรูปและพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม ๑๐ ตอนที่ ๓๔ หน้า ๓๖๘, ๑๙ พฤศจิกายน ๑๑๒
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐ ตอนที่ ๓๗ หน้า ๔๐๗, ๑๐ ธันวาคม ๑๑๒

ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐ ตอนที่ ๔๒ หน้า ๔๖๘, ๑๔ มกราคม ๑๑๒
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ ฝ่ายหน้า และฝ่ายใน , เล่ม ๑๘ ตอนที่ ๔๖ หน้า ๘๗๔, ๑๖ กุมภาพันธ์ ๑๒๐

 ต่างประเทศ 
  :
 พ.ศ. 2435 - 80px  เครื่องราชอิสริยาภรณ์แดนเนอโบร ชั้น Chamberlain และชั้นที่ 2ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิศริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๙ ตอนที่ ๒ หน้า ๑๒, ๑๐ เมษายน ๑๑๑

  :
 พ.ศ. 2435 - 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญสตานิสเลาส์ ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2435 - 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์เซ็นต์ซาเวีย ชั้นที่ 2

  :
 พ.ศ. 2435 - 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎอิตาลี ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2435 - 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎ ชั้นที่ 2 
  :
 พ.ศ. 2435 - 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์เมจีดีเย ชั้นที่ 2 
  :
 พ.ศ. ไม่ปรากฏ - 80px เครื่องอิสริยาภรณ์เลฌียงดอเนอร์ ชั้นกร็องตอฟีซีเย
  :
 พ.ศ. ไม่ปรากฏ - 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ดาบ ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. ไม่ปรากฏ - 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ฟรานซ์โจเซฟ ไม่ปรากฏลำดับชั้น

 สิ่งสืบเนื่อง 
 หินริเชลิว (Richelieu Rock) ปะการังใต้น้ำบริเวณอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ จังหวัดพังงา มาจากชื่อของกัปตันริเชอลิเออ

 ยศและบรรดาศักดิ์ 
 หลวงชลยุทธโยธินทร์
 พ.ศ. 2426 พระชลยุทธโยธินทร์
 พ.ศ. 2431 พลเรือจัตวา พระราชทานสัญญาบัตรข้าราชการฝ่ายทหารและพลเรือน 
 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2434 พระยาชลยุทธโยธินทร์ ถือศักดินา 2000 พระราชทานสัญญาบัตร 
 4 เมษายน พ.ศ. 2440 พลเรือตรี พระราชทานสัญญาบัตร (หน้า 38-39) 

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 


หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2395
หมวดหมู่:ชาวเดนมาร์กเชื้อสายฝรั่งเศส
หมวดหมู่:ทหารเรือชาวฝรั่งเศส
หมวดหมู่:ชาวฝรั่งเศสในประเทศไทย
ชลยุทธโยธินทร์ (อองเดร ดู เปลซี เดอ ริเชอลิเออ)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ จ.ป.ร.1‎
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรมาลา
หมวดหมู่:พลเรือโทชาวไทย
หมวดหมู่:ผู้บัญชาการทหารเรือไทย
หมวดหมู่:ตระกูลรีเชอลีเยอ
ชลยุทธโยธินทร์
หมวดหมู่:บุคคลในสงครามฝรั่งเศส-สยาม