ปัญจตถาคต

ตามคติมหายานและวัชรยาน ปัญจตถาคต (; ) หรือ พระชินเจ้าห้าพระองค์ เป็นพระพุทธเจ้าที่เชื่อว่าอวตารมาจากพระอาทิพุทธะ สำเร็จเป็นพระพุทธเจ้าด้วยอำนาจฌานของอาทิพุทธะ ไม่ได้ลงมาสร้างบารมีเหมือนพระมานุสสพุทธะ (พระพุทธเจ้าที่เป็นมนุษย์) ดำรงในสภาวะสัมโภคกาย มีแต่พระโพธิสัตว์ที่เห็นพระองค์ได้ ในคัมภีร์​มหาไวโรจนสูตรมีพระธารณีมนตร์ว่า​โอม​ อโฆมะ​ ไวโรจนะ​ มหามุทรา มณี​ ปัทมะ​ ชวล ประ​ วะ​ รัตน ยะ​ หูม​ อักษพีชะ​ อา《大毘盧遮那成佛神變加持經》CBETA 電子版No. 848 入真言門 ...buddhism.lib.ntu.edu.tw › sutra › chi_pdf › sutra10

 พระธยานิพุทธะ 
พระชินเจ้า 5 พระองค์ ได้แก่
 พระไวโรจนพุทธะ
 พระอักโษภยพุทธะ
 พระรัตนสัมภวพุทธะ 
 พระอมิตาภพุทธะ
 พระอโมฆสิทธิพุทธะ

พระชินเจ้า 5 พระองค์นี้ได้สร้างพระธยานิโพธิสัตว์ขึ้นด้วยอำนาจฌานของพระองค์อีก 5 องค์ ได้แก่
 พระสมันตภัทรโพธิสัตว์ เกิดจากพระไวโรจนพุทธะ
 พระวัชรปาณีโพธิสัตว์ เกิดจากพระอักโษภยพุทธะ
 พระรัตนปาณีโพธิสัตว์ เกิดจากพระรัตนสัมภวพุทธะ 
 พระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ เกิดจากพระอมิตาภพุทธะ
 พระวิศวปาณีโพธิสัตว์ เกิดจากพระอโมฆสิทธิพุทธะ 

พระอโมฆสิทธิพุทธะ
(เหนือ)พระอมิตาภพุทธะ
(ตะวันตก)พระไวโรจนพุทธะ
(ศูนย์กลาง)พระอักโษภยพุทธะ
(ตะวันออก)พระรัตนสัมภวพุทธะ
(ใต้)

ชื่อในภาษาต่าง ๆ ได้แก่:
พุทธะภาษาสันสกฤตภาษาญี่ปุ่นภาษาจีนพระไวโรจนพุทธะवैरोचन大日如来, Dainichi Nyorai毘盧如來, Pilu Rulaiพระอักโษภยพุทธะअक्षोभ्य阿閦如来, Ashuku Nyorai阿閦如來, Achu Rulaiพระอมิตาภพุทธะअमिताभ阿弥陀如来, Amida Nyorai彌陀如來, Mituo Rulaiरत्नशिखिन्宝髻如来,寳髻如來, Baoji Rulaiพระรัตนสัมภวพุทธะरत्नसंभव宝生如来, Hōshō Nyorai寳生如來, Baosheng Rulaiพระอโมฆสิทธิพุทธะअमोघसिद्धि不空成就如来, Fukūjōju Nyorai成就如來, Chengjiu Rulai

 ลักษณะของแต่ละพระองค์ 

โคตรพุทธะปัญญาญาณกิเลสขันธ์ปฏิกิริยาสัญลักษณ์ธาตุสีฤดูกาลทิศทางมุทราพุทธะพระไวโรจนพุทธะปัญญาอันสูงสุดความหลงวิญญาณขันธ์ (รูปขันธ์)หมุนธรรมจักร (การสอน)ธรรมจักรอากาศธาตุสีขาวไม่มีศูนย์กลางธรรมจักรมุทรารัตนะพระรัตนสัมภวพุทธะเท่าเทียมความเย่อหยิ่ง (มานะ)เวทนาขันธ์ความร่ำรวยรัตนมณีธาตุดินสืทอง สีเหลืองฤดูใบไม้ร่วงใต้วรท
มุทราปัทมะพระอมิตาภพุทธะปัญญาที่ทำให้มนุษย์รู้จักผิดชอบชั่วดีความปรารถนา (โลภะ)สัญญาขันธ์เสน่ห์ดึงดูด, การเอาชนะดอกบัวธาตุไฟสีแดงฤดูร้อนตะวันตกธยานมุทรากรรมะพระอโมฆสิทธิพุทธะแบบสำเร็จทุกอย่างความอิจฉา สังขารขันธ์ความสงบระงับวัชระแฝดธาตุลมสีเขียวฤดูหนาวเหนืออภยมุทรา วัชระพระอักโษภยพุทธะแบบกระจกเงาความโกรธ (โทสะ)รูปขันธ์การปกป้องและการทำลายสายฟ้า, วัชระธาตุน้ำสีน้ำเงินฤดูใบไม้ผลิตะวันออกภูมิผัสมุทรา

 การนับถือในประเทศต่าง ๆ 
 เนปาลและทิเบต นับถือพระชินเจ้าทั้ง 5 องค์ข้างต้น โดยถือว่าเป็นตัวแทนของอายตนะภายใน 5 และพระธยานิโพธิสัตว์เป็นตัวแทนของอายตนะภายนอก 5 ซึ่งประกอบเป็นร่างกายของสรรพสัตว์ มีการกำหนดตำแหน่งของพระธยานิพุทธะแต่ละองค์ในพุทธมณฑลซึ่งใช้ในการประกอบพิธีกรรมทางศาสนานิกายวัชรยาน รวมทั้งการกำหนดตำแหน่งของการประดิษฐานพระพุทธะเหล่านี้ไว้ในเจดีย์ในประเทศเนปาล
 จีนและญี่ปุ่น ชาวพุทธนิกายสุขาวดี นับถือพระอมิตาภพุทธะเพียงองค์เดียว ในญี่ปุ่นได้เพิ่มพระชินเจ้าอีกองค์คือ พระวัชรสัตว์ ถือว่าเป็นหัวหน้าของพุทธะทั้งหมด หรือเป็นอาทิพุทธะ การนับถือพระชินเจ้าในญี่ปุ่นพบในนิกายชิงงงเป็นส่วนใหญ่ นิกายอื่นพบน้อย

 ระเบียงภาพ 

 อ้างอิง 

บรรณานุกรม

 ฉัตรสุมาลย์ กบิลสิงห์ ษัฏเสน. พระพุทธศาสนาแบบทิเบต. กทม. ศูนย์ไทยทิเบต. 2538
 ประสงค์ แสนบุราณ. พระพุทธศาสนามหายาน. กทม. โอเดียนสโตร์. 2548

หมวดหมู่:พระพุทธเจ้าตามคติมหายาน