ภาษากฺ๋อง

ภาษากฺ๋อง (กฺ๋อง: ) เป็นภาษาใกล้สูญภาษาหนึ่งในกลุ่มภาษาทิเบต-พม่าของตระกูลภาษาจีน-ทิเบต เป็นภาษาที่แสดงลักษณะของภาษาในกลุ่มทิเบต-พม่าอย่างเด่นชัดสำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2561). คู่มือระบบเขียนภาษากฺ๋องอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสภา. กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, หน้า 1. กล่าวคือ มีหน่วยเสียงวรรณยุกต์ มีพยัญชนะท้ายน้อย ความสั้น-ยาวของเสียงสระไม่ส่งผลต่อความหมายของคำ และมีการเรียงประโยคแบบประธาน-กรรม-กริยา

ผู้พูดภาษากฺ๋องเป็นกลุ่มชาติพันธุ์กฺ๋อง จากการสำรวจของนักภาษาศาสตร์เดวิด แบรดลีย์ พบผู้พูดภาษานี้ในประเทศไทยราว 80 คนใน พ.ศ. 2543 อาศัยอยู่ในหมู่ที่ 4 บ้านวังควาย ตำบลวังยาว และหมู่ที่ 10 บ้านกกเชียง ตำบลห้วยขมิ้น อำเภอด่านช้าง จังหวัดสุพรรณบุรี และหมู่ที่ 3 บ้านละว้า ตำบลทองหลาง อำเภอห้วยคต จังหวัดอุทัยธานี ไม่พบผู้พูดในประเทศพม่า ปัจจุบันเริ่มมีผู้พูดภาษากฺ๋องน้อยลง โดยเด็ก ๆ ชาวกฺ๋องหันไปพูดภาษาไทยและภาษาลาว (ลาวครั่ง)

 สัทวิทยา 
 พยัญชนะ 
 หน่วยเสียงพยัญชนะภาษากฺ๋องถิ่นกกเชียง จังหวัดสุพรรณบุรีสำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2561). คู่มือระบบเขียนภาษากฺ๋องอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสภา. กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, หน้า 24.ลักษณะการออกเสียงตำแหน่งเกิดเสียงริมฝีปากปุ่มเหงือกเพดานแข็งเพดานอ่อนเส้นเสียงเสียงนาสิก     เสียงหยุด ก้อง     ไม่ก้อง ไม่พ่นลม      พ่นลม    เสียงเสียดแทรก      เสียงข้างลิ้น     เสียงเปิด    

หน่วยเสียงที่เป็นได้ทั้งพยัญชนะต้นและพยัญชนะท้ายมี 3 หน่วยเสียง ได้แก่ ,  และ 
หน่วยเสียงพยัญชนะควบมี 4 หน่วยเสียง ได้แก่ , ,  และ  เกิดในตำแหน่งต้นพยางค์เท่านั้น อย่างไรก็ตาม ผู้พูดรุ่นใหม่ไม่นิยมออกเสียง  และ  เป็นพยัญชนะควบ โดยจะออกเสียงเฉพาะพยัญชนะตัวแรก
หน่วยเสียง  เมื่ออยู่ในตำแหน่งท้ายพยางค์และปรากฏหน้าการหยุด ออกเสียงเป็น 
หน่วยเสียง  ออกเสียงเป็น 
หน่วยเสียง  มีหน่วยเสียงย่อย 2 หน่วยเสียง ได้แก่  และ  ซึ่งมีการแปรอิสระ เช่น  'ไม้ (ไผ่)' ส่วนหน่วยเสียง  มีหน่วยเสียงย่อย 2 หน่วยเสียง ได้แก่  และ  ซึ่งมีการแปรอิสระเช่นกัน เช่น  'กิ้งก่า' ทั้งนี้ ผู้พูดรุ่นใหม่นิยมออกเสียง  และ  เป็น  และ  ตามลำดับ แต่ยังไม่เป็นทั้งระบบ
หน่วยเสียง  พบเฉพาะในกลุ่มผู้พูดสูงอายุ โดยพบตัวอย่างเพียงสองคำ คือ  'เข็ม' และ  'ต่อ'

 สระ 
 สระเดี่ยว 
 หน่วยเสียงสระเดี่ยวภาษากฺ๋องถิ่นกกเชียง จังหวัดสุพรรณบุรีสำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2561). คู่มือระบบเขียนภาษากฺ๋องอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสภา. กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, หน้า 27.ระดับลิ้นตำแหน่งลิ้นหน้ากลางหลัง สูง                            กึ่งสูง     กลาง                   กึ่งต่ำ      ต่ำ                    

 ความสั้นยาวของเสียงสระไม่ทำให้ความหมายของคำเปลี่ยนแปลง แต่เสียงสระในพยางค์เปิดมักยาวกว่าเสียงสระในพยางค์ปิด และเสียงสระที่มี  เป็นพยัญชนะท้าย (ยกเว้น ) อาจออกเสียงยาวหรือสั้นก็ได้ในคำบางคำ
 หน่วยเสียง  มีหน่วยเสียงย่อย 2 หน่วยเสียง ได้แก่  และ  โดยหน่วยเสียงย่อย  ปรากฏในพยางค์ที่มีพยัญชนะท้าย เช่น  'ตัวเอง' ส่วนหน่วยเสียงย่อย  ปรากฏในพยางค์ที่ไม่มีพยัญชนะท้าย เช่น  'ม้าม'

 สระประสม 
ภาษากฺ๋องถิ่นกกเชียงมีหน่วยเสียงสระประสม 3 หน่วยเสียง ได้แก่ ,  และ  หน่วยเสียง  และ  ออกเสียงเป็น  และ  ตามลำดับ

 วรรณยุกต์ 
ภาษากฺ๋องถิ่นกกเชียงมีหน่วยเสียงวรรณยุกต์ 4 หน่วยเสียงสำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2561). คู่มือระบบเขียนภาษากฺ๋องอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสภา. กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, หน้า 29. ได้แก่
 หน่วยเสียงกลางระดับ (mid tone)
 หน่วยเสียงวรรณยุกต์ต่ำ-ตก (low-falling tone) ซึ่งอาจเปลี่ยนเสียงเป็นวรรณยุกต์กลาง-ตก-ขึ้นหรือวรรณยุกต์สูง-ตกในประโยคปฏิเสธ
 หน่วยเสียงวรรณยุกต์สูง-ตก (high-falling tone)
 หน่วยเสียงวรรณยุกต์กลาง-ตก-ขึ้น (mid falling-rising tone) มีหน่วยเสียงย่อย 2 หน่วยเสียง ได้แก่ เสียงต่ำ-ขึ้น ปรากฏเมื่อพยัญชนะท้ายเป็นเสียงหยุด และเสียงกลาง-ตก-ขึ้น ปรากฏเมื่อพยัญชนะท้ายเป็นเสียงอื่นที่ไม่ใช่เสียงหยุด

 ระบบการเขียน 
ตัวเขียนภาษากฺ๋องอักษรไทยตามที่คณะกรรมการจัดทำระบบเขียนภาษาท้องถิ่นของกลุ่มชาติพันธุ์ด้วยอักษรไทย สำนักงานราชบัณฑิตยสภา ได้กำหนดไว้ มีดังนี้
+ พยัญชนะ อักษรไทย  เสียง  ตัวอย่างคำ  ความหมาย       ตะกร้า   หนู       ม้า       นกยูง       เข็ม       ห้า   ลำห้วย        เก้ง       กิ้งก่า       ล้าง       เบ็ดตกปลา       เสือ       ข้อง       ตุ่น       ตั๊กแตน       ครก       รองเท้า       หม้อ       เกวียน       วัว       บ้าน       นิ้ว       หมี    (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น)    กวาง ไม่มีรูป   (เมื่อเป็นพยัญชนะท้าย)    นก       ทองคำ
 พยัญชนะไม่เปลี่ยนรูปเมื่อผันวรรณยุกต์+ สระ อักษรไทย  เสียง  ตัวอย่างคำ  ความหมาย    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น )    เข็ม    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น , )   หมี    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)    กวาง    (เมื่อมีพยัญชนะท้าย)    แทรก    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)    เก้ง       วัว       หมา    (เมื่อมีพยัญชนะท้าย)    หนู    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)    ผีเสื้อ    (เมื่อมีพยัญชนะท้าย)    มา   เที่ยว   ขวัญ    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)    ม้าม       เสื้อ    (เมื่อมีพยัญชนะท้าย)    แม่   หอยขม   อะไร    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)    สิบ       รัก    (เมื่อมีพยัญชนะท้าย)    สีดำ     (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)    เพื่อน    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น , )    สะอึก    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น )    ไก่  (ลดรูป)   (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น , )    ครก    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)    คน       หมู    (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น )    นิ้ว    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้ายหรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น , )   ทา, เมา   แสบ       อร่อย       ตัวต่อ    (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)    กิน    (เมื่อมีพยัญชนะท้าย)   หมวก
 เสียงสระที่ไม่มีพยัญชนะท้ายมักจะยาวกว่าเสียงสระที่มีพยัญชนะท้ายจึงใช้รูปสระยาวแทนเสียงสระประเภทแรก เช่น , , และใช้รูปสระสั้นแทนเสียงสระประเภทหลัง เช่น , , ยกเว้นเสียงสระ  หากไม่มีพยัญชนะท้ายเป็น  ให้ใช้รูปสระ เสมอ เช่น , , + วรรณยุกต์ อักษรไทย  เสียง  ตัวอย่างคำ  ความหมาย ไม่มีรูป  หน่วยเสียงกลางระดับ    เทียน   กระต่าย   หน่วยเสียงต่ำ-ตก    ตี   นั่ง   หน่วยเสียงสูง-ตก    สูง   แกง   หน่วยเสียงกลาง-ตก-ขึ้น    ไม้   บ้าน

 ไวยากรณ์ 
โครงสร้างประโยคเป็นแบบประธาน-กรรม-กริยา คำขยายอยู่หน้ากริยา แต่อยู่หลังคำนาม คำบุพบทอยู่หลังคำนาม

 อ้างอิง 

Daniel Nettle and Suzanne Romaine. (2000). Vanishing Voices: The Extinction of the World's Languages. Oxford: Oxford University Press, p. 10.
Thawornpat, Mayuree. (2006). Gong: An endangered language of Thailand. Doctoral dissertation, Mahidol University.
 มยุรี ถาวรพัฒน์. (2540). สารานุกรมกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย : ก๊อง (อุก๊อง). กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล.

อ่านเพิ่ม
 Bradley, David. (1993). Body Parts Questionnaire (Ugong). (unpublished ms. contributed to STEDT). 

Bradley, David (1989). Dying to be Thai: Ugong in western Thailand. La Trobe Working Papers in Linguistics 2:19-28
 Kerr, A. F. G. (1927). "Two 'Lawā' vocabularies: the Lawā of the Baw Lūang plateau; Lawā of Kanburi Province." Journal of the Siam Society 21: 53-63.
 Rujjanavet, Pusit. (1986). The Phonology of Ugong in Uthaithani Province. M.A. Thesis in Linguistics, Faculty of Graduate Studies, Mahidol University.

กฺ๋อง