อำเภอเชียงกลาง

เชียงกลาง () ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัดน่าน เป็นอำเภอที่รองรับการขยายตัวเศรษฐกิจแห่งที่ 2 ของจังหวัดน่านตอนเหนือ

 สาระสังเขป 
อำเภอเชียงกลาง เป็นอำเภอที่เล็กที่สุดของจังหวัดน่าน แต่เต็มไปด้วยความสวยงามธรรมชาติอันบริสุทธิ์ผุดผ่องของภูเขา ลำธาร อาทิ น้ำตกตาดม่าน แก่งสะม้าเก้าบั้ง

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเชียงกลางตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอทุ่งช้าง
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอทุ่งช้างและอำเภอปัว
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอปัวและอำเภอท่าวังผา
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอท่าวังผาและอำเภอสองแคว

 ประวัติ 
อำเภอเชียงกลาง (คำเมืองออกเสียงว่า เจียงก๋าง) ตามคำบอกเล่าสรุปความว่า เดิมทีเดียวจังหวัดน่านมีที่ตั้งอยู่ที่อำเภอปัวเรียกว่า "วรนคร" และมีเมืองน้อยใหญ่เป็นเมืองบริวาร ทางเหนือของเมืองปัวมีเมืองเปือ เมืองงอบ และเมืองปอน ซึ่งสมัยนั้นข้าศึกที่มักยกกำลังมาย่ำยีคือ เงี้ยวหรือไทยใหญ่ หัวเมืองทางเหนือของเมืองปัวก็ได้แตกร่นถอยลงมาอยู่บริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำกอนที่มาบรรจบกับแม่น้ำน่านเรียกว่า "สบกอน" ในบริเวณที่ตั้งของเมืองที่แตกทัพร่นมาตั้งมั่นอยู่ตรงระหว่างเมืองเชียงกลางในปัจจุบัน

เดิมพื้นที่ของอำเภอเชียงกลางอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอทุ่งช้าง โดยเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2511 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกตำบลเปือ ตำบลเชียงกลาง ตำบลเชียงคาน และตำบลนาไร่หลวง ออกจากการปกครองของอำเภอทุ่งช้าง รวมจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอเชียงกลาง และได้รับการยกฐานะเป็นอำเภอเชียงกลางเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514

ต่อมาอำเภอเชียงกลางได้จัดตั้งตำบลใหม่ดังนี้

 ตำบลนาไร่หลวง 8 หมู่บ้าน ได้แยกจัดตั้งเป็นตำบลชนแดนเมื่อวันที่ 13 มิถุนายน พ.ศ.2521 
 ตำบลเปืออีก 7 หมู่บ้านได้แยกจัดตั้งเป็นตำบลพระธาตุในวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ.2521 
 ตำบลเชียงกลาง 6 หมู่บ้านได้แยกจัดตั้งเป็นตำบลพญาแก้วเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ.2523 และแยกอีก 10 หมู่บ้านขึ้นเป็นตำบลพระพุทธบาท เมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ.2526

ต่อมาได้มีการจัดตั้ง กิ่งอำเภอสองแคว โดยแยกตำบลนาไร่หลวง ตำบลชนแดน และตำบลยอด เมื่อวันที่ 22 เมษายน พ.ศ.2535 และได้จัดตั้งเป็นอำเภอสองแควเมื่อ ปี พ.ศ.2540

ต่อมาได้มีการจัดตั้งหมู่บ้านใหม่ ดังนี้
 วันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2546 แยกบ้านหนอง หมู่ที่ 6 ตำบลเชียงกลาง และจัดตั้งเป็นหมู่ที่ 12 บ้านร่มไทร
 วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2549 แยกบ้านสบกอน หมู่ที่ 5 ตำบลเชียงกลาง และจัดตั้งเป็นหมู่ที่ 13 บ้านสบกอน 3

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเชียงกลางแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 6 ตำบล 60 หมู่บ้าน ได้แก่
 ที่   ชื่อตำบล  ตัวเมือง อักษรโรมัน  จำนวนหมู่บ้าน จำนวนประชากร
(ธันวาคม 2565)1. เชียงกลาง 35pxChiang Klang137,0952. เปือ 23pxPuea156,5793. เชียงคาน 33pxChiang Khan51,6414. พระธาตุ 33pxPhra That103,6395. พญาแก้ว 43pxPhaya Kaeo73,1966. พระพุทธบาท 40pxPhra Phutthabat104,837

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 

ท้องที่อำเภอเชียงกลางประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลเชียงกลาง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเชียงกลาง ตำบลเปือ และตำบลพญาแก้ว
 เทศบาลตำบลพระพุทธบาทเชียงคาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงคานและตำบลพระพุทธบาททั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเชียงกลางพญาแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงกลางและตำบลพญาแก้ว (นอกเขตเทศบาลตำบลเชียงกลาง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลเปือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเปือ (นอกเขตเทศบาลตำบลเชียงกลาง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลพระธาตุ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระธาตุทั้งตำบล

 สถานที่สำคัญและแหล่งท่องเที่ยว 
สถานที่และแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของอำเภอเชียงกลาง ได้แก่
 วัดหนองแดง (สถาปัตยกรรมไทลื้อ) 

ตั้งอยู่บ้านหนองแดง หมู่ที่ 1  ตำบลเปือ  ห่างจากที่ว่าการอำเภอ 2 กิโลเมตร เป็นโบราณสถานเก่าแก่ของล้านนาไทย ก่อสร้างโดยช่างชาวไทยลื้อ (แคว้นสิบสองปันนา) มีอายุประมาณ   200  ปีเศษ

 น้ำตกตาดม่าน  ตั้งอยู่บนสันเขาเวียง(ม่อนเวียง) อยู่ในเขตแนวเทือกเขาผีปันน้ำ ทางตอนตะวันออกของภาคเหนือตอนบน ตั้งอยู่ในเขตบ้านวังทอง หมู่ที่ 3 ตำบลพระพุทธบาท อยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 11 กิโลเมตร เป็นน้ำตกที่มีจุดกำเนิดต้นลำน้ำหุย ซึ่งต้นน้ำหุยตั้งอยู่ระหว่างแนวเชื่อมระหว่างอำเภอเชียงกลาง และอำเภอสองแคว ซึ่งลำน้ำหุยมีน้ำไหลตลอดปี เพราะอยู่ในผืนป่าที่อุดมสมบูรณ์

 รอยพระพุทธบาท (พระบาทตากผ้า) 

ตั้งอยู่บ้านเหล่า หมู่ที่ 8  ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 7  กิโลเมตร เป็นโบราณสถานเก่าแก่เป็นที่เคารพบูชาองประชาชนทั่วไป โดยเฉพาะราษฎรตำบลเชียงคานและตำบลพระพุทธบาท มีอายุประมาณ 100 ปีเศษ

 แก่งสะม้าเก้าบั้ง 

ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 10  ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ  11  กิโลเมตร มีลักษณะเป็นโขดหินและลานหินขวางกั้นลำน้ำน่าน ลดหลั่นกันไปถึงขั้นมีระยะทางยาวถึง 3 กิโลเมตร สองฟากฝั่งลำน้ำน่านมีลักษณะเป็นภูเขาและป่าไม้อุดมสมบูรณ์ เหมาะแก่การพักผ่อนและตั้งแคมป์ค้างแรม

 พระธาตุดอนแก้ว

ตั้งอยู่บริเวณบ้านดอนแก้ว หมู่ที่ 1 ตำบลพระธาตุ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 7 กิโลเมตร

 อ่างเก็บน้ำเลียบ   

ตั้งอยู่บ้านดอนแท่น หมู่ที่ 3 ตำบลเชียงคาน ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ  8  กิโลเมตร เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ รอบบริเวณอ่างร่มรื่นไปด้วยป่าไม้ธรรมชาติ   เหมาะแก่การพักผ่อนและตกปลา

เมืองพระพุทธศาสนา   

ตั้งอยู่บ้านน้ำคา หมู่ที่ 1 ตำบลพญาแก้ว ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 4 กิโลเมตร เป็นสถานที่ปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานและฝึกอบรมปฏิบัติธรรม

ไร่จุฑามาศ รีสอร์ท   

ตั้งอยู่บ้านน้ำอ้อ หมู่ที่ 3 ตำบลเปือ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 8 กิโลเมตร

น้ำตกผานางอิง (ฝายข้อมือเหล็ก)   

ตั้งอยู่บ้านพญาแก้ว หมู่ที่ 4 ตำบลพญาแก้ว ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 6 กิโลเมตร

น้ำตกนาอู่   

ตั้งอยู่บ้านหนองปลา หมู่ที่ 10 ตำบลพระธาตุ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 15 กิโลเมตร

น้ำตกห้วยตะวัน   

ตั้งอยู่บ้านเกวต หมู่ที่ 6 ตำบลพญาแก้ว ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 37 กิโลเมตร

พระธาตุศรีบัวแบ่งเทพมงคล(ธาตุวัดคาว) 

ตั้งอยู่บ้านเจดีย์ หมู่ 3 ตำบลเชียงกลาง ห่างจากที่ว่าการอำเภอ ประมาณ 3 กิโลเมตร

พระธาตุจอมกิตติ   
ตั้งอยู่บ้านป่าเลา หมู่ที่ 6 ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 5 กิโลเมตร

อ่างเก็บน้ำน้ำส้อ 

ตั้งอยู่บ้านส้อ หมู่ 9 ตำบลเปือ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 8 กิโลเมตร

 วัดศรีบุญเรือง (สถาปัตยกรรมร่วมสมัย) 

ตั้งอยู่บ้านสบกอน หมู่ที่ 5 ตำบลเชียงกลาง เดิมชื่อวัดสบกอน เป็นวัดเก่าและสร้างคู่มากับหมู่บ้านสบกอน

วัดเจดีย์ (พระเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์) 

ตั้งอยู่ที่บ้านเจดีย์ หมู่ที่ 3 ตำบลเชียงกลาง เดิมชื่อวัดคาว เป็นวัดเก่าแก่ของอำเภอเชียงกลาง

พระธาตุศรีบัวแบ่งเทพมงคล (ธาตุวัดคาว)

เป็นพระธาตุเก่าแก่คู่ตำบลเชียงกลาง มีรูปทรงลังกาฐานกว้าง 12 เมตร สูง 16 เมตร

รอยพระพุทธบาท (ผาม่าน) 

ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 10 ตำบลพระพุทธบาท ลักษณะเป็นภูเขาศิลา (หินผา) บริเวณนี้เดิมเป็นสถานที่สู้รบกันระหว่างพวกม่านกับพวกเงี้ยวได้สู้รบกันจนมีรอยเลือดแดงฉานกระเด็นติดตามหน้าผา จึงเรียกว่าผาแดงหรือผาม่าน

 รอยพระพุทธบาท (บ้านดอนสบเปือ) 

ตั้งอยู่บ้านดอนสบเปือ หมู่ที่ 7 ตำบลเปือ ค้นพบครั้งแรกอยู่บนแท่นผาบริเวณวังพระพุทธบาท ปัจจุบันรอยพระพุทธบาทแห่งนี้เป็นที่เคารพนับถือของชาวอำเภอเชียงกลางและศิษยานุศิษย์ของพระครูชัยวัฒน์อธิโต

ศาลเจ้าพ่อพญาไมย 

ตั้งอยู่บ้านสบกอน หมู่ที่ 5 ตำบลเชียงกลาง เจ้าพ่อพญาไมยเป็นเทพยดาที่ชาวอำเภอเชียงกลางและอำเภอใกล้เคียงเคารพนับถือและเลื่องลือในความศักดิ์สิทธิ์

 อุทยานมัจฉา (บ้านตึ๊ด)

ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 10 ตำบลพระพุทธบาท เป็นเขตอนุรักษ์พันธุ์ปลาบริเวณท่าน้ำหลังวัดชัยมงคลถึงสะพานข้ามแม่น้ำน่าน

แหล่งอนุรักษ์พันธุ์ปลาบ้านหนองผุก (วังปลา )

ตั้งอยู่บ้านหนองผุก หมู่ที่ 10 ตำบลเปือ มีลักษณะเป็นวังน้ำวนขนาดเล็กมี 2 หาด เหมาะสำหรับพักผ่อนหย่อนใจนักท่องเที่ยว

 การเดินทาง 
จากตัวเมืองไปตามเส้นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1080 ระยะทางประมาณ 70 กิโลเมตร

อ้างอิง


ชีเยงกลาง
หมวดหมู่:เชียง