พิศมัย วิไลศักดิ์

พิศมัย วิไลศักดิ์ (เกิด 7 ธันวาคม พ.ศ. 2482) เป็นนักแสดงหญิงชาวไทย เจ้าของรางวัลเกียรติยศ "ดาราทองพระราชทาน" อีกทั้งยังมีผลงานร้องเพลงบันทึกแผ่นเสียง และยังเป็นครูสอนศิลปะการแสดง เจ้าของฉายา "ดาราเงินล้าน" และอีกฉายาในยุคหลังคือ "เบ็ตตี้ เดวิส เมืองไทย"พิศมัย วิไลศักดิ์ เจ้าของฉายา ดาราเงินล้าน มีผลงานการแสดงภาพยนตร์ราว 300 เรื่องในตลอดระยะเวลากว่า 60 ปี
พิศมัย วิไลศักดิ์ ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติจากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม ให้เป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์และละครโทรทัศน์) ประจำปี พ.ศ. 2553

 ประวัติ 
 วัยเด็ก 
พิศมัย วิไลศักดิ์ เกิดเมื่อวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2482 ที่ตรอกสุเหร่าวัดตองปุ ย่านบางลำพู จังหวัดพระนคร บิดาชื่อ นายหงวน วิไลศักดิ์ อาชีพค้าขาย มารดาชื่อ นางปุย วิไลศักดิ์ พิศมัยเป็นลูกกำพร้าตั้งแต่เด็กในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 เนื่องจากบิดามารดาเสียชีวิตด้วยพิษจากสงคราม พิศมัยจึงได้รับการเลี้ยงดูอุปการะในวังหลวงโดยคุณครูจำเรียง พุทธประดับ (ศิลปินแห่งชาติ) ระหว่างปี พ.ศ. 2494-2498 โดยพิศมัยมักจะเรียกคุณครูจำเรียง พุทธประดับ ว่า “แม่ครู” ทำให้พิศมัยกับแม่ครูจำเรียงผูกพันใกล้ชิดกันสนิทสนมกันเป็นอย่างดี พิศมัยจบการศึกษาจากโรงเรียนบำรุงวิทยา และ วิทยาลัยนาฏศิลป์ กรมศิลปากร

 วงการนาฏศิลป์ 
พิศมัยเริ่มแสดงละครเรื่อง ราชาธิราช ขณะนั้นพิศมัยมีอายุเพียง 10 ปี แสดงเป็นตัวทหารยืนเสาธรรมดา ที่โรงละครเก่าติดกับกำแพงมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง (มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในปัจจุบัน) ต่อมาหลังจากพิศมัยเรียนจบจากโรงเรียนบำรุงวิทยา ก็ได้ก้าวเข้าสู่การเป็นดาราประจำโรงเรียนนาฏศิลป์ พิศมัยได้แสดงเป็นนางเอกละคร เรื่อง แว่นแก้ว ในขุนช้างขุนแผน ตอนพลายเพชรพลายบัวออกศึก ในปีต่อมาได้แสดงเป็นพระเอกโดยแสดงเป็นพระสังข์ ตอนหาปลา หลังจากนั้นเริ่มมีชื่อในการรำฉุยฉายพราหมณ์เป็นที่ขึ้นชื่อ และเคยมีโอกาสแสดงต่อหน้าพระพักตร์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง รวมถึง สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า อีกด้วยสัมภาษณ์รายการ พูดไปเรื่อย เมื่อปี 2568 ทางช่องยูทูป Boriboon Familyสัมภาษณ์ รายการ โต๊ะหนูแหม่ม ออกอากาศวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ.2566

 วงการภาพยนตร์ 
พิศมัย วิไลศักดิ์ แสดงภาพยนตร์เรื่องแรกโดยการชักนำของนักเขียนชื่อดังคือ ศักดิ์เกษม หุตาคม (อิงอร) เมื่อช่วงปี พ.ศ. 2500 แสดงเป็นนางเอกเรื่อง การะเกด คู่กับ ลือชัย นฤนาท และ ชนะ ศรีอุบล เป็นที่รู้จักจากฉากรำฉุยฉายในเรื่อง ภาพยนตร์ฉายติดต่อกันประมาณ 2 เดือน ทำรายได้มากกว่า 2 ล้านบาท นับเป็นภาพยนตร์เรื่องหนึ่งที่ทำให้อุตสาหกรรมภาพยนตร์ไทยเฟื่องฟู และทำให้พิศมัยแจ้งเกิดในฐานะนักแสดงในเวลาต่อมา และก้าวขึ้นการเป็นสู่นักแสดงชั้นนำของวงการบันเทิงไทยในช่วงยุค 50 และยุค 60 

พิศมัยได้แสดงภาพยนตร์ต่อมาอีกประมาณ 300 เรื่อง ได้แสดงทุกบทบาทและทุกเรื่องที่แสดงได้รับความนิยมจากผู้ชม จนเชิด ทรงศรี ตั้งฉายาให้ว่า "ดาราเงินล้าน" และแฟนคลับวัยรุ่นในยุคหลังก็ตั้งฉายาให้อีกว่าเป็น "เบ็ตตี้ เดวิส เมืองไทย" พิศมัยมีผลงานที่มีชื่อเสียงได้แก่เรื่อง สองฝั่งฟ้า (2503), ดรรชนีนาง (2504),  จำเลยรัก (2506),  ดวงตาสวรรค์ (2506), โนราห์ (2509)  ในจำนวนหลายเรื่องพิศมัยได้ใช้ความสามารถพิเศษในการรำไทย รับบทรำในเรื่องด้วย เช่น โนราห์ (2509), เมขลา (2510), สีดา (2511), หนึ่งนุช (2514), ค่าของคน (2514), สักขีแม่ปิง (2516), ระห่ำลำหัก (2518)

พิศมัยได้รับการยอมรับและการเคารพเรียก "มี้" จากทุกคนในวงการ "มี้" ย่อมาจาก "มามี้" ซึ่งหมายความว่า "แม่" ซึ่งต้นกำเนิดของการเรียกมี้เกิดจาก ทัศน์วรรณ เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา

 วงการเพลง 
พิศมัย วิไลศักดิ์ มีผลงานบันทึกแผ่นเสียงเพลงแรกในปี พ.ศ. 2501 คือเพลง "การะเกด" ผลงานของ สุรัฐ พุกกะเวส และ สง่า อารัมภีร ในปี พ.ศ. 2504 ได้ขับร้องเพลง "หนาวตัก" เป็นเพลงประกอบในภาพยนตร์เรื่อง ดรรชนีนาง ประพันธ์ทำนอง โดย สมาน กาญจนผลิน และประพันธ์คำร้อง ศักดิ์เกษม หุตาคม (อิงอร) และในอีกหลายบทเพลงที่ได้รับความนิยมมากทำให้ได้รับเชิญให้ขึ้นแสดงคอนเสิร์ตช่วยการกุศลอยู่เนื่องๆ

 รางวัลดาราทอง 
ในปี พ.ศ. 2510 พิศมัย วิไลศักดิ์ ได้รับพระราชทานรางวัลดาราทอง จากพระหัตถ์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในฐานะผู้มีคุณสมบัติ 4 ประเภท คือ "ศรัทธา", "หน้าที่", "ไมตรี" และ "น้ำใจ" (ประเภท-นักแสดง) จัดโดย "สมาคมผู้สื่อข่าวบันเทิงแห่งประเทศไทย" ถือเป็นรางวัลพระราชทานที่จัดขึ้นครั้งเดียว ตามผลสำรวจ และความนิยมของประชาชน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2500-2510

 วงการโทรทัศน์ 
ในปี พ.ศ. 2527 พิศมัย วิไลศักดิ์ ได้เริ่มแสดงละครโทรทัศน์เป็นครั้งแรกจาก เรื่อง “ห้องที่จัดไม่เสร็จ” แสดงทางช่อง 3 ต่อมาได้แสดงละครโทรทัศน์อีกกว่า 200 เรื่อง ในระยะหลัง พิศมัยจะรับงานแสดงละครทางโทรทัศน์ นอกจากงานแสดงแล้ว พิศมัยยังทำหน้าที่เป็นครูสอนศิลปะการแสดงให้กับนักแสดงอีกด้วย เช่น จินตหรา สุขพัฒน์, สันติสุข พรหมศิริ, ลิขิต เอกมงคล, ยุรนันท์ ภมรมนตรี, ฉัตรชัย เปล่งพานิช, กรรชัย กำเนิดพลอย, บุญพิทักษ์ จิตต์กระจ่าง ฯลฯ ในระยะหลัง พิศมัยวางมือทางด้านการสอนศิลปะการแสดงและส่งต่อให้กับ ทัศน์วรรณ เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา เนื่องจากอายุที่มากขึ้น

 ศิลปินแห่งชาติ 
พิศมัยได้รับการยกย่องให้เป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์และละครโทรทัศน์) ประจำปี พ.ศ. 2553

 ชีวิตส่วนตัว 
พิศมัย วิไลศักดิ์ สมรสกับผู้กำกับภาพยนตร์ สุพรรณ พราหมณ์พันธุ์ และไม่มีบุตรด้วยกัน

 ผลงานภาพยนตร์ 
 ปี  เรื่อง  รับบท 2501  การะเกด  การะเกด 2503  สองฝั่งฟ้า  เจ้าหญิงอโนชา 2504  ดรรชนีนาง  ดรรชนี2505ยอดรัก2506จำเลยรัก โศรยาเสือเก่าใจเพชร  ไหมแก้ว2507ทับเทวา มนทกานติ มธุกร (คุณจันทร์)ดวงตาสวรรค์ แพน ดั้นนา (พันพร เทพประทาน)ชายชาตรีลูกทาส บุญเจิมเล็บอินทรีย์ละอองดาว ละอองดาว เบญจรงค์ (แตน)หนึ่งในสยาม 2508นางสาวโพระดก  โพระดก สกุณาเงารัก ธิติยา เธียรประดับจามรีสีฟ้า จามรี / สีฟ้าเจ้าเมืองเหนือมหากาฬรัดใจรัดใจ จิตรพัชร์ (ฝน)ครุฑเพชรมงกุฎเพชรเกียรติศักดิ์ทหารเสือ เจ้าหญิงนภาเขตเสมอแขชุมทางเขาชุมทองอินทรีมหากาฬธนูทอง เจ้าหญิงศิริกัลยาณีรัศมีแขสกาวเดือน ราชไมตรี (กระต่าย)สาวเครือฟ้า เครือฟ้า2509ผู้ชนะสิบทิศ ตอน ยอดขุนพล ตะละแม่กุสุมาอรุณเบิกฟ้าพรชื่น (กบ)โนราห์ โนห์รา ศึกบางระจัน แฟงในม่านเมฆวาลิกา ศิรวิทย์ (น้องทราย)หยกแดงดาวพระศุกร์ ดาวพระศุกร์ 2510  ผู้ชนะสิบทิศ ตอน ถล่มหงสาวดี   ตะละแม่กุสุมา ผู้ชนะสิบทิศ ตอน บุเรงนองลั่นกลองรบ  ตะวันสีทอง  เมขลา   โคชิโกะ อาญารัก   เนียน เรือจ้าง  ภัทรา ล่าพยาบาท  นิดา นิลาภา ปราสาทรัก   หม่อมเจ้าหญิงอุมารังษี อิศรา 2511  สีดา  ศรีนวล จ้าวอินทรีย์  วาสนา เทียนประดับ ป่าลั่น   ใจแก้ว นิด / พจนีย์พลับพลึงแดงพลับพลึง / ลิลลี่ เซ็ง เล็บครุฑ ตอน ประกาศิตจางซูเหลียง  เพิร์ลนางครวญ อกธรณี กำไล ที่รักจ๋า  ระฆังผี  เพ็ญ สาปสวาท  อลิศรา นรกิตติ 2512  ต้อยติ่ง ต้อยติ่ง นางกวัก  นางกวัก หนาวหัวใจ   นางละคร  ช้องมาศ สายใจ สุชาดา ดอนเจดีย์ โฉมแข วนาสวรรค์ กระตั้ว 2513  แม่ย่านาง   แม่ย่านาง บ้านวังแดง  เถาวัลย์ คู่สร้าง  แพทย์หญิง นภาลัย นรินทร 2514  คนึงหา  ม่านแก้ว หนึ่งนุช รินฤดี ค่าของคน  รจเรจ เจ้าพระยาที่รัก   รุ้งทอง รุ้งทอง สะใภ้หัวนอก พันธ์ทิพย์ / แพ๊ตตี้ ราชินีบอด ลุยง 2515  สวนสน สาหร่าย นี่แหละรักรัศมี รักต้องห้ามอ้อมใจ นางฟ้าชาตรี อเวจีสีชมพู ช่อชะบา 2516  ส้มตำ กระเทียม บ้า  สักขีแม่ปิง ม่านดาว ซำเหมา  กระสือสาว  บัวคลี่ ชูชก กัณหา ชาลี  พระนางมัทรี ผาเวียงทอง  บงกช (เก๋)แรงรัก นุดี 2517  ทิวาหวาม พักตร์วิภา บุษบาขายรัก  มัจจุราชสีน้ำผึ้ง รจนาไฉน (เพื่อน) แม่สาย  2518  ระห่ำลำหัก ดาริน คุณครูคนใหม่ ครูระเบียบ ตะบันไฟตะไลเพลิง รตรี ใจรัก   2519  โอ้ลูกรัก ภาวิณี อ้อมอกพ่อ แวว เสน่หาอาลัย พนาวรรณ นางสาวลูกดก เกวลี ชาติอาชาไนย  จักรวาลยอดรัก   สกุลณา  ดับสุริยา  เพี้ยน ความรักสีดำ   มายาวี  2520  ไอ้ควายเหล็ก ซ่อนกลิ่น เก้ายอด รัชดา รักเลือกไม่ได้ สุราลัย โอ้มาดา มาดา กิเลสคน สายใจ อย่าแหย่ฉลาม นิตยา หัวใจที่ไม่อยากเต้น  มาริสา 2521  ตึ่งนั้ง  ด่านนรก  อะไรกันวะ พิศมัย คนหลายเมีย  ผิดทางรัก  อรอุมา รักเต็มเปา  หัวใจสีชมพู  ฉายดนัย สตรีหมายเลข 0 คุณหญิงยุพาภักดิ์ ลืมเสียเถิดอย่าคิดถึง  วัยรุ่นจอมคะนอง   เสือสิงห์กระทิงแรด  ลูกทุ่งปืนคด งามนิจ สิงห์สะเปรอะ บุษบา เพลงรักเพื่อเธอ  ใจสคราญ สราญจิต พ่อเสือลูกสิงห์  วัยรัก ลูกโดด สายใจ 2522  กำนันช้อง แจ๋ว อาญานรก เอื้องฟ้า ดอกไม้ร่วงที่แม่ริม ยาใจ พ่อหม้ายลูกติด มยุเรศ จิ๊กกี๋ก็มีหัวใจ  ผู้หญิงมือสอง  พรุ่งนี้ก็สายเกินไป   สไบ ปริศนาแห่งหัวใจ ตารเกศ ไร้เสน่หา นงราม เลือดทมิฬ  ผมรักคุณ ปัทมา ศัลยวิเทศ มนต์เพลงลูกทุ่ง   บัณฑิตเหลือแดน  น้อย รอยลิขิต   พันทิพา หัวใจที่จมดิน  เตือน 2523  หนึ่งน้องนางเดียว ไพรวัลย์ ผิดหรือที่จะรัก พิศมัย รุ้งเพชร อนงค์ ไอ้ขุนเพลง พิศมัย หยาดพิรุณ  ทัศนี บัวสีน้ำเงิน  อาบจิต หงส์หยก   ทายาทลูกทุ่ง   ศรีนวล 2524  ดอกฟ้าและโดมผู้จองหอง   ยอดรักผู้กอง  คุณนายไฉววงศ์ ค่าน้ำนม   บัวผัน  ศรีธนญชัย  แม่ของศรีธนญชัย กำแพงหัวใจ   วัลลา คุณหญิงพวงแข  คุณหญิงพวงแขดาวพระศุกร์ ศศิประภา รักครั้งสุดท้าย พูนสุข ล.ลิงจับหลัก  เสือเฒ่าสิงห์หนุ่ม  แจ่มจันทร์ เมียสองต้องห้าม   2525  พันท้ายนรสิงห์  นักฆ่าจากเจ้าพระยา  เล็บครุฑ 78  มรกต มาดามยี่หุบ  กอแก้ว (น้าของยี่หุบ) เต้าฮวยเกศทิพย์  ลูกสาวนักเลง  ตามรักตามฆ่า  มาเรียม แม่หอยหลอด  รักข้ามรุ่น  สุดเหงานงลักษณ์ สมิงจ้าวท่า  เหนือชีวิต  กระสือ   แวว (แม่ชีแวว) นี่หรือมนุษย์   มัจจุราชสีน้ำผึ้ง   คุณเปรม 2526  พญายมพนมรุ้ง  อารมณ์ พระจันทร์เปลี่ยนสี  เจ้าสาวนักเลง  นักเลงข้าวนึ่ง ดาหวัน ยอดอนงค์   โนรี  คุณหญิงมานะศรี  มานะเสวีไอ้เก่ง ยูงรำแพน  หัวใจทมิฬ  มายาพิศวาส  พรรณเพ็ญ เกียรติศักดิ์ทหารเสือ   แม่รำเพย เงิน เงิน เงิน  คุณนายเม้า 2527  สาลิกาลิ้นทอง   ดอกรักบานหลังฝน อุ่นเรือน ไอ้หม่าลูกแม่  รัศมีแข  มังกรลายไทย   สายใจ รอยไม้เรียว   สิงห์รถบรรทุก 2  บ้านสาวโสด ประเทืองทิพย์ น.ส.ลูกหว้าสมพิศ สเว็ตเตอร์สีแดง   ซากุระ โยโกะ ถามหาความรัก มือปราบหนวดเหล็ก นักรบประจัญบาน ถล่มด่านปืนเจ้าโคมเพชร ปลาบู่ทอง  ขนิษฐีวัยแสบแตนป่าแตก วันนั้นคงมาถึง รัมภาศรี มดตะนอย หัวใจทะลุดิน 2528   ฟ้ากำหนดผู้ใหญ่ลีกับนางมาป้าปุย ผู้การเรือเร่  รักสองต้องหาม   มาธาดอร์จอมเพี้ยน คุณหญิงสราญจิต ฝน เดือนเสี้ยว พริ้ม สองพี่น้อง  ภัทร 2529   ดวงใจกระซิบรัก เมียแต่ง คุณหญิงภวัน ท่านชายกำมะลอ  เจ๊หงส์ พ่อจอมยวน แม่จอมยุ่ง   สราญจิต ขบวนการคนใช้  จิตรา สองคนสองคม  2530  รักทรมาน   คุณใหญ่ วงศาคณาญาติ ลักขณา คาวน้ำผึ้งโสภางค์ เหตุเกิดที่ห้องไอซียู   ผู้หญิงคนนั้นไม่ใช่ผี    วิญญาณรักคลั่งสวาท   กว่าจะรู้เดียงสา  พรพรรณ (แม่ของทิพย์) ฟ้าสีทอง บุญประคอง สะใภ้เถื่อน นิดา นักสู้ปาฏิหาริย์   2531  รักด้วยชีวิต   หน่วยล่าสังหาร  มนต์รักเพลงทะเล้น  อยากจะแบ่งหัวใจให้เป็นสอง  หนองบัวแดง  เหยื่ออารมณ์  คุณนายเทียนทอง  วิมานเสน่หา   ผัวใครก็ช่าง  เสน่หา คุณเดือน งามงอน   2533  เรือนแพ   ก่อนจะสิ้นลมหนาว  บ้านเล็กบุกบ้านใหญ่ ความรักไม่มีชื่อ คนละวัยอลวน  โกย  2536  แม่ผัว  ผ่าโลกเพลงลูกทุ่ง เธอของเรา ของเขา หรือของใคร  2537  มาดามยี่หุบ ภาค 2  2538  เพลงรัก ลูกสาวกำนัน  2542  กำแพง  2544  สุริโยไท  พระมาตามหัยยิกา 2545  ตำนานกระสือ  2546  สังหรณ์  2559  ลูกทุ่งซิกเนเจอร์   2567  คุณชายน์ 

 ผลงานละครโทรทัศน์ 
 พ.ศ.  เรื่อง รับบท ออกอากาศ 2527  ห้องที่จัดไม่เสร็จ  สวนขวัญ  ช่อง 3 2529  โอ้...ลูกรัก  ภาวิณี  ช่อง 7 สัญญารัก  -  ช่อง 3 ปมพิศวาส  คุณดุษณี  ช่อง 3  2530  ละครคน  มัณฑนา  ช่อง 3 ลานลูกไม้  ดารา  ช่อง 3 หนามชีวิต  -  ช่อง 3 2531  พยัคฆ์สองแผ่นดิน  -  ช่อง 3 รักบ้าๆบวมๆ  -  ช่อง 3 กว่าจะรู้เดียงสา  พรพรรณ (แม่ของทิพย์)  ช่อง 7 สวรรค์เบี่ยง  ลาวัณย์  ช่อง 7  ลายหงส์  คำทอง  ช่อง 3 บ้านของพรุ่งนี้  แถบ  ช่อง 7 มายา  หม่อมมณีฉาย  ช่อง 7 2532  ศรีธนญชัย  -  ช่อง 11 หน้ากากทอง  -  ช่อง 3 เคหาสน์สีแดง  คุณนายพนาเวส   ช่อง 7 ผมอาถรรพ์  รัศมี  ช่อง 5 สุดแต่ใจจะไขว่คว้า  ส่ง  ช่อง 3 แต่งกับงาน  -  ช่อง 7 ท่าฉลอม  -  ช่อง 9  นางสาวเย็นฤดี  คุณนงพงา  ช่อง 3 แม่ผัวตัวแสบ  -  ช่อง 3 ตะกายดาว : ดาวอยู่แล้ว  พิศมัย วิไลศักดิ์  ช่อง 9  2533  บัวแล้งน้ำ  ม.ร.ว.หญิงปทุมมา  ช่อง 7 ใครกำหนด  -  ช่อง 3 แรงรัก  คุณนวล  ช่อง 3  รอยมาร  คุณหญิงรุจา อัคราช  ช่อง 3 เมื่อรักร้าว  คุณเขมิกา  ช่อง 5  วงศาคณาญาติ  ป้าใหญ่ ช่อง 3  ขิงก็ราข่าก็แรง  รุ่งทิพย์  ช่อง 9 ทรายล้อมมุก  แม่ของทราย  ช่อง 3 ล่องเรือหารัก  คุณภักดิ์พริ้ง  ช่อง 3 2534  ปาก  พเยีย  ช่อง 3 สามหนุ่มสามมุม  ป้าดา  ช่อง 7 แม่เบี้ย  -  ช่อง 7 นาฏกรรมอำลา  -  ช่อง 3 ผู้การเรือเร่  ชม้าย  ช่อง 5 กลกามเทพ  คุณหญิงรื่นรมย์  ช่อง 9 พิษสวาท  คุณหญิงอัมพวัน  ช่อง 5 เขาวานให้หนูเป็นสายลับ  -  ช่อง 3 2535  กาในฝูงหงส์  คุณนายพะเยาว์  ช่อง 5 ชื่นชีวานาวี  ฉวีวรรณ  ช่อง 3 ไฟรักอสูร  คุณหญิงตาบทิพย์  ช่อง 3 เสียแรงรัก  -  ช่อง 9  ลางรัก   แม่น้อม ช่อง 5 เมียนอกฎหมาย  แม่แนบ  ช่อง 5 วังน้ำวน  โสกิต  ช่อง 5  เขยบ้านนอก ภาค 2  คุณหญิงอรทัย  ช่อง 3 เจ้าจอม  หม่อมจิต (หม่อมสุภัค)  ช่อง 9 ไฟโชนแสง  คุณอัมพร  ช่อง 3 กุหลาบในเปลวไฟ  -  ช่อง 5 ฝ้ายแก้มแพร  คุณทอแสง  ช่อง 3    2536  เหลี่ยมลูกไม้  นวลจันทร์  ช่อง 9 คุณหญิงจอมแก่น  หม่อมเจ้าหญิงชลาภัทร กนกจันทร์ / ท่านหญิงชลาภัทร  ช่อง 3 คนละโลก  รัญจวน  ช่อง 5 พายุอารมณ์  คุณนายลิ้นจี่  ช่อง 3 เพลงบินใบงิ้ว  นางเกษร  ช่อง 9 คุณหญิงพวงแข  คุณหญิงพวงแข  ช่อง 3 น้ำตาหยดสุดท้าย  - ช่อง 3 2537  กระเช้าสีดา  คุณวดี (รับเชิญ)  ช่อง 3 คุณหญิงแข่งบุญ  -  ช่อง 7 ปลายฝนต้นหนาว  คุณสิธี (สิ)  ช่อง 7 ลูกรักลูกชัง  พิมพ์พรรณ  ช่อง 9 แววมยุรา  -  ช่อง 5 แสงสูรย์  -  ช่อง 3  ผ้าทอง  เสด็จป้า (รับเชิญ)  ช่อง 7   ระบำอสูร  ศรีวรรณ  ช่อง 5 ปีกมาร  คุณสลัก  ช่อง 5 ตุ๊กตามนุษย์  ชายา  ช่อง 3 หัวใจลายสีคราม  -  ช่อง 5 2538  หน้ากากเกียรติยศ  คุณหญิงมณียา  ช่อง 5 พินัยกรรมมรณะ  จันทร์  ช่อง 5 สามใบไม่เถา  ป้าอัปสร  ช่อง 3 พล นิกร กิมหงวน   คุณนายลิ้นจี่  ช่อง 3 เติมรักให้เต็ม  คุณย่า  ช่อง 7 พฤกษาสวาท  คุณนายอรรถ  ช่อง 5  ยอดคุณลูก  -  ช่อง 3 อยากหยุดตะวันไว้ที่ปลายฟ้า  แม่น้ำเชี่ยว  ช่อง 5 ไฟต่างสี  คุณหญิงสุมน  ช่อง 3 ผู้ใหญ่ลีกับนางมา  ป้าปุย  ช่อง 5 2539  เพลิงริษยา  ช้องนาง  ช่อง 5 จงรัก  -  ช่อง 5 เข็มซ่อนปลาย  -  ช่อง 3 เพลิงบุญ  สุคนธา  ช่อง 3 ดาวเรือง  จันทรา (รับเชิญ)  ช่อง 3 เล่ห์เสน่หา  สายไหม  ช่อง 3 ดอกไม้ในป่าหนาว  พลอยสี  ช่อง 3 แผ่นดินของเรา  เสด็จพระองค์หญิง  ช่อง 5 ชีวิตเหมือนฝัน  -  ช่อง 3 สามอนงค์  -  ช่อง 5  2540  พี่ชายที่แสนดี  ป้านง  ช่อง 9 จินตปาตี  คุณหญิงสิริพร  ช่อง 3 การะเกด  แม่ครู  ช่อง 7 ซอสามสาย  -  ช่อง 3 นางสาวไม่จำกัดนามสกุล  คุณหญิงวิมล  ช่อง 5   นางละคร  คุณหญิงสุพินดา  ช่อง 7 ท่านชายกำมะลอ  คุณหญิงพวงเพชร  ช่อง 3 อินทรีแดง : ตามรอยแค้น  ป้าไพ (รับเชิญ)  ช่อง 7 2541  เลื่อมสลับลาย  แม่ของเพรียว  ช่อง 3 เมียแต่ง  คุณหญิงภวัน  ช่อง 3 เดชแม่ยาย  เรือนเพชร  ช่อง 9 2542  แก้วกินรี  ชื่นใจ  ช่อง 7 เสน่ห์นางงิ้ว  คุณหญิงวลี  ช่อง 3 เกิดแต่ชาติปางไหน  คุณปัทมา  ช่อง 3 18 มงกุฎสะดุดรัก  ป้ามาลี  ช่อง 5 เก้าอี้ขาวในห้องแดง  คุณทองทาบ  ช่อง 3 ตะวันลับฟ้า  คุณหญิงผ่อง  ช่อง 3 รักสุดท้ายที่ปลายฟ้า  แม่ของชานนท์  ช่อง 3 โดดเดี่ยวไม่เดียวดาย  มารศรี  ช่อง 5 ละครเทิดพระเกียรติชุดใต้แสงตะวัน : ฝนแรก  แม่แก้ว  ช่อง 7 ละครเทิดพระเกียรติชุดใต้แสงตะวัน : ปู่เจ้าสมิงพราย  คุณหญิง  ช่อง 7 2543  ไม้เมือง  คุณรมดี  ช่อง 3 มีเพียงรัก  คุณนายทิพวรรณ  ช่อง 3 อังกอร์  คุณแม่นริน  ช่อง 7 ผยอง  หม่อมเจ้าหญิงภิเษกศรี  ช่อง 3 อาญารัก  คุณนายทองจันทร์  ช่อง 3 ผู้ดีอีสาน  เพ็ญศรี  ช่อง 3 ทิพย์ดุริยางค์  พรรณี  ช่อง 7 2544  ปลาร้าทรงเครื่อง  มัณฑนา  ช่อง 3 คน 2 คม  ยายทอง  ช่อง 5 กบฎหัวใจ  คุณผ่อง  ช่อง 3 เรือนนพเก้า  -  ช่อง 3 เทวดาเดินดิน  ป้าศรี   ช่อง 3 แม่ค้า  ดาราวดี  ช่อง 7  มายา  หม่อมมณีฉาย  ช่อง 7 หนี้รัก  คุณย่าวาด  ช่อง 5 แรงเงา  คุณนภางค์  ช่อง 3  ขมิ้นกับปูน  หม่อมเจ้าหญิงพิไลลักขณา (รับเชิญ)  ช่อง 3  ฉันไม่รอวันนั้น  คุณหญิงอัศนี  ช่อง 3 สุดดวงใจ  เพ็ญศรี  ช่อง 3 หักเหลี่ยมกุหลาบ  -  ช่อง 7 2545  นังเหมียวย้อมสี  คุณหญิงพิมพ์แข  ช่อง 3 หนึ่งฟ้าหลังคาเดียวกัน  คุณย่า  ช่อง 3 เพลิงมายา  -  ช่อง 7 สะใภ้จ้าว  คุณสอางค์  ช่อง 3 2546  วิวาห์พาวุ่น  สุคนธา  ช่อง 3 พุทธานุภาพ  สุรีย์  ช่อง 3 ผู้ใหญ่ลีกับนางมา  ป้าปุย  ไอทีวี โบตั๋น  คุณหญิงกุหลาบ  ช่อง 3 บ่วงเล่ห์เสน่หา  -  ช่อง 3 หนึ่งฤทัย  คุณย่าทองแท้  ช่อง 3 รักต้องอ้วน  -  ช่อง 3 เล่ห์ลับสลับร่าง  พวงคราม  ช่อง 3 คุณย่าดอตคอม  ยายของขิม  ช่อง 3  ใยเสน่หา  ละม้าย  ช่อง 3 กิเลสมาร  แม่วาด  ช่อง 3  2547  ริษยา  ท่านหญิงนวล  ช่อง 3 รักเกินพิกัดแค้น  ยายสิน  ช่อง 7 ไฟสีเงิน  นงนุช  ช่อง 7 ภูแสนดาว  ยายเฒ่าเมี้ยน  ช่อง 3 รักสุดขั้ว  จุไร  ช่อง 7 เขยมะริกัน  ยาย (รับเชิญ)  ช่อง 3 คู่กรรม  ยายศร  ช่อง 3   เล่ห์รตี  คุณหญิงมาริสา สุทธกานต์  ช่อง 5 ผู้ชายมือสอง  ป้าสลัก  ช่อง 3 เจ้าสาวกลัวฝน  คุณหญิงเพ็ญพิมล  ช่อง 3 2548  ฝันเฟื่อง  ท่านผู้หญิงเลิศหล้า  ช่อง 5 หลานสาวคุณยาย หลานชายคุณตา  สกาว  ช่อง 3 รักหลอกๆ อย่าบอกใคร  สะอิ้ง  ช่อง 5 คลื่นรักสีคราม  สุมณี  ช่อง 3 แต่ปางก่อน  เจ้าจอมมารดาแส  ช่อง 3 จันทร์ ฤ จะฉาย  แขไข  ช่อง 3 2549  หนึ่งมิตรชิดใกล้  ป้าอุษา  ช่อง 9 ตี๋ตระกูลซ่ง  อาม่า  ช่อง 3 แว่วเสียงซึง  แม่เฒ่าบุญ  ช่อง 7 หว่ออ้ายนี้ ขอหยุดใจไว้ที่เธอ  คุณย่าลี้ถิง  ช่อง 3 ลมหวน  แม่ขาว  ช่อง 3 รอยอดีตแห่งรัก  ย่าใหญ่  ช่อง 5 น่ารัก  ครูใหญ่  ช่อง 3 นรกตัวสุดท้าย  คุณแม่ (รับเชิญ)  ช่อง 3 เทใจรักนักวางแผน  คุณหญิงพีระดา  ช่อง 3 2550  จอมใจ  แม่นมวาด  ช่อง 3 ยอดกตัญญู  คุณย่าสุธี  ช่อง 3 ตากสินมหาราช  แม่นกเอี้ยง  ช่อง 3  มณีดิน  เพ็ญศรี  ช่อง 3 ผู้กองยอดรัก  ย่าของพัน  ไอทีวี สายสืบสายสะดือ  คุณแม่บ้าน  ช่อง 3 กรุงเทพราตรี  คุณหญิงลาวัณย์  ช่อง 3 พฤกษาสวาท  คุณนายอรรถ   ช่อง 3 แหวนดอกไม้  คุณย่าละอองศรี  ช่อง 3 ทาสรักทระนง  คุณนายรำภา ชยางนุวัติ  ช่อง 5 ละครเทิดพระเกียรติ : คือสายใยแห่งรัก  แม่พันเอก สุจริต  ช่อง 9 2551  เงาอโศก  ยายเทียม (รับเชิญ)  ช่อง 5 สู่ฝันนิรันดร  แม่อั้น  ช่อง 3  กิ่งแก้วกาฝาก  คุณหญิงวลัย  ช่อง 3 สุดแดนหัวใจ  เจ้าแม่คำดวง  ช่อง 3 สะใภ้ลูกทุ่ง  คุณนายบัวศรี  ช่อง 3  2552   แจ๋วใจร้ายกับคุณชายเทวดา  ยายแจ่ม  ช่อง 7  สาปภูษา  หม่อมหลวงรณี  ช่อง 3 เสน่หาเงินตรา  ยายตาบ  ช่อง 3 ผู้ใหญ่ลีกับนางมา  คุณนายวัน  ช่อง 3 น้ำตาลไหม้  คุณหญิงมาลา  ช่อง 3 เพลิงพราย  ป้านวล  ช่อง 3 2553  กุหลาบไร้หนาม  วารี  ช่อง 3 ไฟอมตะ  ย่า  ช่อง 9 หวานใจกับนายจอมหยิ่ง  ยุบล อัครศิริ  ช่อง 3 ไทรโศก  ยายอ่อน  ช่อง 3 จงกลกิ่งเทียน  จรัส  ช่อง 3 มงกุฎดอกส้ม  อาอื้ม  ช่อง 3  2554  ดอกส้มสีทอง  ช่อง 3 เมียไม่ใช่เมีย  ป้าปิ่น  ช่อง 5 ค่าของคน  คุณยาย  ช่อง 7 รอยมาร  คุณหญิงรุจา อัคราช  ช่อง 3 รอยไหม  หม่อมบัวเงิน (วัยชรา)  ช่อง 3 เมียแต่ง  แฉล้ม  ช่อง 3  2555  หมูแดง  อาม่า  ช่อง 3 ขุนศึก  พระวิสุทธิกษัตรีย์  ช่อง 3   ชิงนาง  คุณย่าศรีเรือน  ช่อง 7 ตะวันทอแสง  สายใจ  ช่อง 7 คุณสามี(กำมะลอ)ที่รัก  คุณย่าชุติภา  ช่อง 3 บ่วง  ยายเพ็ญ  ช่อง 3 2556  แผนรัก แผนร้าย  แม่ชื่น  ช่อง 5 แค้นเสน่หา  คุณหญิงราชปัณณธร (คุณหญิงเพ็ง)  ช่อง 3 ดาวเกี้ยวเดือน  แม่นมพร  ช่อง 3 ต้นรักริมรั้ว  คุณย่ายอแสง  ช่อง 3 สามี  แม่นม  ช่อง 3  2557  ในสวนขวัญ  ย่าขวัญ  ช่อง 3 7 มงกุฎ  เจ้าของคฤหาสน์  ช่อง 7  คุ้มนางครวญ  เจ้าเก็จถวา (รับเชิญ)  ช่อง 5  สาปสาง  ครูอาภาพิลัย  ช่อง 8 สามีตีตรา  หม่อมมลุลี วิวัฒน์วงศ์ ณ อยุธยา  ช่อง 3 ก๊วนคานทองกับแก๊งพ่อปลาไหล  คุณหญิงแสนสุข ว่องยานยนต์  ช่อง 3 ทรายสีเพลิง  ป้าทิศ (อุทิศ)  ช่อง 3 2558  นางชฎา  อ.นาฎ  ช่อง 7 กลกิโมโน  ป้าอัง (รับเชิญ)  ช่อง 3 ปริศนา  คุณหญิงเทพ  พีพีทีวี เจ้าสาวของอานนท์  เจ้าสาวเฉพาะกิจ  คุณหญิงรัตนบดินทร์  ช่อง 8 นางร้ายที่รัก  แม่สมใจ  ช่อง 3 สุภาพบุรุษซาตาน  ยายระเบียบ  ช่อง 8 2559  กำไลมาศ  พระองค์เจ้าหญิงดวงใจ  ช่อง 3 ท่านชายกำมะลอ  คุณพลอย  ช่อง 3 วัยแสบสาแหรกขาด  แม่นวลสราญ (รับเชิญ)  ช่อง 3 เจ้าเวหา : ฝั่งน้ำจรดฝั่งฟ้า  อุบล  True4U บุษบาเร่ฝัน  อาม่า  ช่อง 3 นางทาส  นมแสง  ช่อง 3 มายาฉิมพลี  คุณหญิงแขไข ดำรงค์เวช  ช่อง 3SD แสงเทียน  กรรมการตัดสิน (รับเชิญ)  ช่อง 3 2560  บ่วงบรรจถรณ์  คำเอ้ย  ช่อง 3 ฝันรักฝันสลาย  อาม่า  ช่อง 3 The Single Mom คุณแม่เลี้ยงเดี่ยวหัวใจฟรุ้งฟริ้ง  อาม่าจู  ช่อง 3 2561  คุณย่าดอตคอม  ยายมาลี  True4U รักกันมันแจ๋ว  อาม่า  ช่อง 7 ใต้ปีกปักษา  เอมอร  ช่อง 3 ริมฝั่งน้ำ  นิ่มนวล สถิตย์หิรัญ  ช่อง 3 2562  กลิ่นกาสะลอง  คุณย่าบัวเกี๋ยง  ช่อง 3 สัตยาธิษฐาน  คุณอุบล  ช่อง 3 เพลิงรักเพลิงแค้น  คุณยายละม่อม  ช่อง 3  2563  เมื่ออายุ 16  ยายพร  True4U ฉันชื่อบุษบา  ครูรำไพ  ช่องวัน 2564  มายาเสน่หา  หยาดเพชร   ช่อง 3 อุบัติร้ายอุบัติรัก  ยายบุญศรี (รับเชิญ)   ช่อง 3 สุกี้ยากี้  คุณยาย (ฉายออนไลน์)  ช่อง 3 Let's Eat รักล้นพุง  อาม่ากิมฮวย  True Asian Series HD / Netflix / True4U help me คุณผีช่วยด้วย  เจ้าที่บ้านมุทิตา  ช่อง 3 F4:Thailand หัวใจรักสี่ดวงดาว  ป้ายุ  GMM25 2565  เล่ห์ลุนตยา  เอละวัน (วัยชรา)  ช่อง 8 My Sassy Princess เจ้าหญิงนิทรา 2022   ย่ามณี  ช่องวัน 2566  มณีพยาบาท  ไพลิน (วัยชรา)  ช่องวัน หลงเงา  มาดามเพ่ยอิง  พีพีทีวี ฟางเล่นไฟ  คุณย่า  Mono max,โมโน 29 2568   แม่เลี้ยง  ฉวี  ช่อง 3

 ซิทคอม 
 2534 3 หนุ่ม 3 มุม (ช่อง 7) รับบทเป็น ป้าดา
 2543 ระเบิดเถิดเทิง ตอน พระคุณแม่ (ช่อง 5)
 2548 เป็นต่อ ตอน คุณป้ามหาภัย (ช่อง 3) รับบทเป็น ป้าของเป็นต่อกับพอใจ
 2548 ระเบิดเถิดเทิง ตอน คุณแม่มาแว้ว (ช่อง 5)
 2548 - 2549 บางรักซอย 9 ตอน ผีร้านเค้ก,ตอน นางซิน,ตอน นาทีชีวิต,ตอน พี่เต้ย (ช่อง 9) รับบทเป็น พิไล​ (ป้าพี่เต้ย)​
 2550 - 2559 ผู้กองเจ้าเสน่ห์ (ช่อง 3) รับบทเป็น พิศมัย กำธรเจริญ / ป้าใหม่
 2550 บ้านนี้มีรัก ตอน คุณป้ามาทำไม (ช่อง 9) รับบทเป็น ป้าน้อย 
 2556 บ้าบอคอแตก (ไทยพีบีเอส) รับบท ย่านง
 2561 สุภาพบุรุษสุดซอย (ช่องวัน 31) รับบทเป็น เจ๊รัตน์
 2563 3 หนุ่ม 3 มุม x2 (ช่องวัน 31) รับบทเป็น ป้าดา

 ละครสั้น 
 ละครเฉลิมพระเกียรติสั้น พระบารมีปกเกล้า 2533
 มินิซีรีส์หัวใจทองคำ ตอน แก๊งลักเด็ก 2538

 รางวัล 
 นักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยม
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 6 ประจำปี พ.ศ. 2506 - ดวงตาสวรรค์
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 5 ประจำปี พ.ศ. 2524 - ค่าน้ำนม (เข้าชิง)
 รางวัลสุพรรณหงส์ทองคำ ครั้งที่ 1 ประจำปี พ.ศ. 2521 - ไร้เสน่หา

 นักแสดงประกอบหญิงยอดเยี่ยม
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 7 ประจำปี พ.ศ. 2526 - เงิน เงิน เงิน
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 23 ประจำปี พ.ศ. 2542 - กำแพง

 รางวัลโทรทัศน์ทองคำ ครั้งที่ 15 รางวัลนักแสดงสนับสนุนหญิงดีเด่น จากละคร ไม้เมือง พ.ศ. 2543

 รางวัลเมขลา ครั้งที่ 14  ปี 2537 สาขานักแสดงประกอบหญิงดีเด่น จากละคร เรื่อง ปีกมาร

 รางวัลสุพรรณเกียรติยศ ในฐานะที่อุทิศตนให้กับวงการภาพยนตร์ไทยและสังคมสม่ำเสมอ บุคคลในวงการให้การยอมรับ และมีจิตวิญญาณรักวงการบันเทิง ในฐานะ บุคคลเกียรติยศ ในงานประกาศผลรางวัลสุพรรณหงส์ ประจำปี พ.ศ. 2550 วันที่ 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2551

 ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์และละครโทรทัศน์-นักแสดง) ประจำปี พ.ศ. 2553

 รางวัลพระราชทาน "บันเทิงเทิดธรรม"  รางวัลไนน์เอ็นเตอร์เทน อวอร์ดส์ ครั้งที่ 4 ประจำปี พ.ศ. 2553

 รางวัลโทรทัศน์ทองคำ ครั้งที่ 25 รางวัลเกียรติยศคนทีวี ประจำปี พ.ศ. 2553

 รางวัลภาพยนตร์ไทย ชมรมวิจารณ์บันเทิง ครั้งที่ 22รางวัลเกียรติยศแห่งความสำเร็จ (Lifetime Achievement Award) ประจำปี พ.ศ. 2556 

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 พ.ศ. 2554 - 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ชั้น จตุตถดิเรกคุณาภรณ์ (จ.ภ.)ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ประจำปี 2554

 อ้างอิง 

 หนึ่งเดียว, ประวัติการณ์ที่สุดหนังไทย, www.popcornmag.com, 2549, ISBN 974-94228-8-0
 ท่านขุน บุญราศรี, มิตร ชัยบัญชา พระเอกตลอดกาล, โกเมนเอก, 2548, ISBN 974-93603-9-7

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 ประวัติของ พิศมัย วิไลศักดิ์
 งานในวงการบันเทิง 
 ศิลปินแห่งชาติศิลปะการแสดง 

หมวดหมู่:ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายจีน
หมวดหมู่:พุทธศาสนิกชนชาวไทย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จ.ภ.
หมวดหมู่:บุคคลจากสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์
หมวดหมู่:นักแสดงหญิงชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงภาพยนตร์หญิงชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงละครโทรทัศน์หญิงชาวไทย
หมวดหมู่:ผู้มีชื่อเสียงทางโทรทัศน์ชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงหญิงชาวไทยในศตวรรษที่ 20
หมวดหมู่:นักแสดงหญิงชาวไทยในศตวรรษที่ 21
หมวดหมู่:บุคคลจากเขตพระนคร
หมวดหมู่:ผู้ชนะรางวัลนักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยมพระสุรัสวดี
หมวดหมู่:ผู้ชนะรางวัลนักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยมสุพรรณหงส์
หมวดหมู่:ผู้ได้รับรางวัลโทรทัศน์ทองคำ รางวัลเกียรติยศคนทีวี
หมวดหมู่:ผู้ชนะรางวัลนักแสดงประกอบหญิงยอดเยี่ยมพระสุรัสวดี