อักษรม้ง

อักษรม้ง หรือ พ่าเฮ่าม้อง (RPA: Phaj hauj Hmoob , พ่าเฮ่า:  ) ประดิษฐ์เมื่อ พ.ศ. 2502 โดย ชอง ลือ ยัง นักวรรณคดีม้งที่อยู่ทางภาคเหนือของลาวใกล้กับเวียดนาม ชางเชื่อว่าอักษรถูกส่งผ่านมายังเขาจากพระเจ้า เขาพยายามฟื้นฟูวัฒนธรรมม้ง แต่ถูกฝ่ายรัฐบาลลอบฆ่าเพราะหวั่นเกรงอิทธิพลของเขาที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เขาออกแบบอักษรสำหรับภาษาขมุด้วยแต่สาบสูญไป อักษรนี้เขียนสระก่อนพยัญชนะแต่ออกเสียงพยัญชนะก่อน มีเสียงวรรณยุกต์ 8 เสียง ชาวม้งที่ใช้อักษรนี้มีน้อย โดยมากเป็นกลุ่มชาตินิยมเพราะอักษรนี้ประดิษฐ์โดยชาวม้งเอง

อักษรอื่นที่ใช้เขียนภาษาม้งได้แก่อักษรพอลลาร์ด แม้วในจีน ในประเทศไทยใช้อักษรไทย ในช่วง พ.ศ. 2523 – 2533 มีการประดิษฐ์อักษรอื่นๆอีก เช่น เตาว์ ปาย ตวบ ที่มีลักษณะผสมระหว่างอักษรไทยกับอักษรจีน และอักษรไอโอโล ปัจจุบันชาวม้งส่วนใหญ่เขียนภาษาของตนด้วยอักษรละตินดัดแปลงที่ประดิษฐ์โดย มิชชันนารี วิลเลียม สมอลเลย์ เมื่อ พ.ศ. 2493 ซึ่งการเขียนแบบนี้กำหนดเสียงวรรณยุกต์ด้วยพยัญชนะท้าย

 อักขรวิธี 
วิธีเขียนภาษาม้งด้วยอักษรม้ง เขียนจากซ้ายไปขวา แต่อักขรวิธีต่างจากภาษาอื่น ๆ คือ เขียนสระขึ้นก่อน เขียนวรรณยุกต์ แล้วจึงเขียนพยัญชนะต้นตามหลัง ถ้าไม่ใส่พยัญชนะต้น จะถือว่าสะกดด้วย k (ก) และตามปกติจะเว้นวรรคทุกคำหรือพยางค์ นอกจากนี้ อักษรม้งมีตัวเลขและเครื่องหมายวรรคตอนเป็นของตัวเอง

สระหนึ่งเสียงมีได้สองรูป ซึ่งมีพื้นเสียงวรรณยุกต์ต่างกัน การเติมเครื่องหมายเสริมบนสระจะทำให้วรรณยุกต์เปลี่ยนไป ในขณะที่พยัญชนะหลายเสียงใช้รูปเดียวกัน การเติมเครื่องหมายเสริมบนพยัญชนะจะทำให้ออกเสียงต่างกัน แต่หากพิจารณาพยัญชนะและสระทั้งหมดที่เติมเครื่องหมายเสริม จะพบว่าไม่ได้เรียงลำดับตามฐานกรณ์แต่อย่างใด ผู้ที่ศึกษาหรือใช้ต้องอาศัยความจำเป็นหลัก

สระ
              Keeb  Keem  Keej  Keev  Kee  Kees  Keeg                            Kib  Kim  Kij  Kiv  Ki  Kis  Kig                           Kaub  Kaum  Kauj  Kauv  Kau  Kaus  Kaug                           Kub  Kum  Kuj  Kuv  Ku  Kus  Kug                           Keb  Kem  Kej  Kev  Ke  Kes  Keg                           Kaib  Kaim  Kaij  Kaiv  Kai  Kais  Kaig                            Koob  Koom  Kooj  Koov  Koo  Koos  Koog                            Kawb  Kawm  Kawj  Kawv  Kaw  Kaws  Kawg                          Kuab  Kuam  Kuaj  Kuav  Kua  Kuas  Kuag                           Kob  Kom  Koj  Kov  Ko  Kos  Kog                           Kiab  Kiam  Kiaj  Kiav  Kia  Kias  Kiag                           Kab  Kam  Kaj  Kav  Ka  Kas  Kag                     Kaab  Kaam  Kaaj  Kaav  Kaa  Kaas  Kaag                           Kwb  Kwm  Kwj  Kwv  Kw  Kws  Kwg             
ระบบ สระ ของ ภาษาม้งขาว และ ภาษาม้งเขียว มีสีในตาราง
+ สระม้งขาวและม้งเขียวหน้ากลางหลังปากจมูกปากจมูกปากจมูกปิด  ⟨i⟩    ⟨w⟩     ⟨u⟩  กลาง  ⟨e⟩  ~eŋ ⟨ee⟩   เปิด   ⟨a⟩  ~aŋ ⟨aa⟩   ⟨o⟩  ~ɒŋ ⟨oo⟩ 

+ สระประสม ปิด กลาง หน้า  ⟨ai⟩   ⟨ia⟩  กลาง  ⟨aw⟩    หลัง  ⟨au⟩   ⟨ua⟩ 

พยัญชนะ
            Vau  Nrau  Fau  Ntsau  Tsau  Phau                       Nkau  Ntxau  Rhau  Lau  Dau  Dhau                       Rau  Nphau  Nplhau  Hnau  Khau  Ntau                       Nau  Nqau  Nqhau  Mlau  Hmlau  Gau                        Xau  Au  Nyau  Cau  Ntshau  Txau                       Hlau  Zau  Ntxhau  Yau  Ncau  Sau                      Mau  Txhau  Qau  Hau  Thau  Plau                       Plhau  Tshau  Pau  Nthau  Nplau  Nkhau                     Chau  Xyau  Tau  Nchau  Nrhau  Npau                     Qhau  Hnyau  Hmau NdlauDlauDlhau        
เครื่องหมายประกอบอักษร
เครื่องหมาย             Pahawh / Hmong RPA  / Cim Tub   / Cim So   / Cim Kes   / Cim Khav   / Cim Suam   / Cim Hom   / Cim Taum
 เครื่องหมายวรรคตอน 
 สัญลักษณ์ ชื่อ ความหมาย ม้ง  Hmong RPA     Vos Thom  คำถาม ?     Vos Tshab Ceeb  ตกใจ !     Cim Cheem  จุลภาค ,     Vos Thiab  และ &     Vos Feem  ร้อยละ %     Xaus  จบบท     Cim Tsov Rog  หัวข้อทางทหาร     Vos Seev  ทำนองสวด     Meej Suab  ออกเสียงภาษาต่างประเทศ     Vos Nrua  ซ้ำคำ ๆ     Ib Yam  ซ้ำประโยค (Ditto Mark)

 ตัวเลข 
จำนวนค่ามากเขียนได้สองแบบ, ใช้ 0–9  เช่น, 57023 เขียนได้ว่า  (ห้า-เจ็ด-ศูนย์-สอง-สาม), และสามารถเขียนได้ว่า  (ห้าสิบ-เจ็ด พัน-ยี่สิบ-สาม).

 เลขอารบิก  เลขม้ง ภาพ ม้ง  Hmong RPA 0    35x35px   Ntxaiv1   35x35px   Ib 2   35x35px   Ob 3   35x35px   Peb4  35x35px   Plaub5  35x35px   Tsib6   35x35px   Rau7   35x35px   Xya 8   35x35px   Yim 9   35x35px   Cuaj 10   35x35px35x35px    Kaum

ค่าประจำตำแหน่ง
 จำนวน  ไทย  ม้ง  Hmong RPA  สัญลักษณ์0-9  หน่วย   Cua  10-90  สิบ    Caum  100-900  ร้อย  Pua  1,000-9,000  พัน    Txhiab  10,000-90,000  หมื่น    Vam  105 แสน     Ntsuab  106 ล้าน    Roob  107 สิบล้าน   Tw  108 ร้อยล้าน    Neev  109 พันล้าน   Taw  1010 หมื่นล้าน    Ruav  1011 แสนล้าน   Kem  1012 ล้านล้าน    Tas  
ตัวดำเนินการคำนวณ
 สัญลักษณ์ภาพ ชื่อ ความหมาย ม้ง  Hmong RPA  center|37x37px|PAHAWH HMONG SIGN XYEEM NTXIV   Xyeem Ntxiv  บวก   center|37x37px|PAHAWH HMONG SIGN XYEEM RHO   Xyeem Rho  ลบ  center|37x37px|PAHAWH HMONG SIGN XYEEM TOV   Xyeem Tov  คูณ  center|37x37px|PAHAWH HMONG SIGN XYEEM FAIB   Xyeem Faib  หาร

 ยูนิโคด 

อักษรม้งถูกเพิ่มเข้าไปในยูนิโคดเมื่อเดือนมิถุนายน ค.ศ. 2014 ในรุ่นที่ 7.0.

บล็อกยูนิโคดของพ่าเฮ่าม้องอยู่ที่ U+16B00-U+16B8F:

ฟอนต์
ปัจจุบัน ยูนิโคดพ่าเฮ่าม้งสนับสนุนเฉพาะใน:
 Noto Sans Pahawh Hmong (direct download link), a font made by Google
 Pahawh Unicode (direct download link), Google Drive

อ้างอิง

Ratliff, Martha. 1996. "The Pahawh Hmong Script," in The World's Writing Systems, edited by Peter T. Daniels and Bright, William. University of Oxford Press: New York, NY, pp. 619–624.
Rogers, Henry. 2005. Writing Systems: A Linguistic Approach. Blackwell Publishing. pp. 260–262.
Smalley, William Allen, Chia Koua Vang (Txiaj Kuam Vaj 𖬔𖬲𖬯𖬵 𖬐𖬰 𖬖𖬲𖬜 35px), and Gnia Yee Yang (Nyiaj Yig Yaj 𖬔𖬲𖬮𖬵 𖬃𖬶𖬤 𖬖𖬲𖬤35px). 1990. Mother of Writing: The Origin and Development of a Hmong Messianic Script. University of Chicago Press: Chicago.

แหล่งข้อมูลอื่น
Omniglot Pahawh Hmong Alphabet
http://pahawh.org/ The Pahawh Hmong Platform
https://wiki.liamscode.net/unicode/block.php?n=Pahawh%20Hmong  Pahawh Hmong Unicode Block
https://symbl.cc/en/unicode/blocks/pahawh-hmong/ Pahawh Hmong
http://pahawh.org/kbm/  Pahawh Hmong Semi-Keyboard
https://drive.google.com/file/d/1rP6wfm7tHsoAkzFPUomTydFr9RXy5uzm/view Pahawh/Romanized PDF

ม้ง