จดหมายเหตุ

จดหมายเหตุ () หมายถึง รายงานหรือบันทึกเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554, หน้า 298 หรือสถานที่เก็บและให้บริการเอกสารจดหมายเหตุ เรียกว่า หอจดหมายเหตุพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554, หน้า 1320

จดหมายเหตุประกอบด้วยเอกสารข้อมูลปฐมภูมิที่บุคคลหรือองค์กรสะสมมาตลอดชีวิตและเก็บไว้เพื่อแสดงประวัติและหน้าที่ของบุคคลหรือองค์กรนั้น ๆ ผู้เชี่ยวชาญด้านจดหมายเหตุและนักประวัติศาสตร์โดยทั่วไปเข้าใจจดหมายเหตุว่าเป็นบันทึกที่สร้างขึ้นและเป็นผลจากกิจกรรมทางกฎหมาย การค้า การบริหาร หรือสังคมตามปกติ จดหมายเหตุได้รับการนิยามเชิงเปรียบเทียบว่าเป็น "สารคัดหลั่งของสิ่งมีชีวิต" และแตกต่างจากเอกสารที่เขียนหรือสร้างขึ้นเพื่อสื่อสารข้อความเฉพาะแก่ลูกหลาน

โดยทั่วไป จดหมายเหตุประกอบด้วยบันทึกที่ได้รับการคัดเลือกสำหรับการเก็บรักษาถาวรหรือระยะยาว โดยพิจารณาจากคุณค่าทางวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ หรือหลักฐานที่ยั่งยืน บันทึกจดหมายเหตุโดยปกติไม่มีการเผยแพร่และเกือบจะมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวเสมอ ซึ่งต่างจากหนังสือหรือนิตยสารที่อาจมีสำเนาเหมือนกันหลายฉบับ นั่นหมายความว่าจดหมายเหตุค่อนข้างต่างจากห้องสมุดในด้านการใช้งานและการบริหาร แม้ว่าชุดสะสมจดหมายเหตุมักพบได้ในอาคารห้องสมุดก็ตาม

บุคคลที่ทำงานในด้านจดหมายเหตุเรียกว่านักจดหมายเหตุ ส่วนการศึกษาและการปฏิบัติในการจัดการ เก็บรักษา และจัดให้มีการเข้าถึงข้อมูลและสื่อในหอจดหมายเหตุเรียกว่า archival science ผู้บันทึกอาจเป็นส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือบุคคลทั่วไปก็ได้ เพื่อบันทึกไว้สำหรับใช้อ้างอิงในอนาคต

 ในประเทศไทย
ตั้งแต่อดีต พระมหากษัตริย์ไทยโปรดเกล้าฯ ให้มีธรรมเนียมการจดบันทึกเหตุการณ์สำคัญของบ้านเมือง วิถีชีวิต ความเป็นอยู่ รวมถึงปรากฏการณ์ธรรมชาติที่เกิดขึ้น โดยผู้มีหน้าที่จดบันทึกดังกล่าวเรียกว่าอาลักษณ์ จดหมายเหตุนี้จะถูกเก็บรักษาไว้อย่างดีในหอจดหมายเหตุหรือหอหลวง เพื่อให้เป็นประโยชน์ทางการศึกษาต่อคนรุ่นหลัง จดหมายเหตุในราชวงศ์นี้ บางทีก็เรียกพงศาวดาร เช่น พระราชพงศาวดารกรุงเก่า และพระราชพงศาวดารเหนือ ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

จดหมายเหตุที่บันทึกโดยบุคคลในอดีตก็มีความสำคัญไม่น้อย มีทั้งการบันทึกเหตุการณ์ทั่วไป การบันทึกเรื่องราวของตนเองอย่างลักษณะอนุทิน ฯลฯ บางฉบับมีคุณค่าต่อการศึกษาประวัติศาสตร์อย่างมาก เช่น จดหมายเหตุบางกอกของแดน บีช บรัดเลย์ จดหมายเหตุลาลูแบร์ของซีมง เดอ ลา ลูแบร์ จดหมายเหตุเสด็จประพาสยุโรป ร.ศ.116 ของพระยาศรีสหเทพ (เส็ง วิริยศิริ) จดหมายเหตุความทรงจำของกรมหลวงนรินทรเทวี จดหมายเหตุจีนว่าด้วยกรุงสยาม เป็นต้น

จดหมายเหตุในอดีตพบว่ามีการบันทึก โดยการเขียน การพิมพ์ ลงบนวัสดุต่าง ๆ ตามยุคสมัย เช่น แผ่นหิน ใบลาน กระดาษ เป็นต้น

 ดูเพิ่ม 
 การจัดการจดหมายเหตุ

 อ้างอิง 

บรรณานุกรม

 Bastian, J. A., & Webber, D. (2008). Archival internships: a guide for faculty, supervisors, and students. Society of American Archivists.
 Chen, A. (2020). Placing papers: the American literary archives market. University of Massachusetts Press.
 Kandiuk, M. (Ed.). (2020). Archives and special collections as sites of contestation. Library Juice Press.
 Mitchell, E., Seiden, P., & Taraba, S. (Eds). (2012). Past or portal? : enhancing undergraduate learning through special collections and archives. Association of College and Research Libraries, a division of the American Library Association.
 Theimer, K. (Ed.). (2014). Management: Innovative Practices for Archives and Special Collections. Rowman & Littlefield Publishers.


แหล่งข้อมูลอื่น

 Public Archive library
 International Council on Archives