เจ้าจอมมารดาเที่ยง ในรัชกาลที่ 4

เจ้าจอมมารดาเที่ยง ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (สกุลเดิม โรจนดิศ, 27 ธันวาคม พ.ศ. 2374 - 24 มกราคม พ.ศ. 2456) เป็นเจ้าจอมมารดาของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพงษาดิศรมหิป

 ประวัติ 
เจ้าจอมมารดาเที่ยง เกิดเมื่อวันที่ 27 ธันวาคม พ.ศ. 2374 เป็นธิดาคนโตของพระยาอัพภันตริกามาตย์ (ดิศ โรจนดิศ) และขรัวยายคล้ายธิดาคนโตของพระยาอัพภันตริกามาตย์ (ดิศ โรจนดิศ) และขรัวยายคล้าย หน้า 11 มีน้องสาวที่เข้าถวายตัวเป็นเจ้าจอมด้วยกัน คือ เจ้าจอมมารดาชุ่ม ในรัชกาลที่ 4, เจ้าจอมมารดาทับทิม ในรัชกาลที่ 5 และเจ้าจอมมารดาแส ในรัชกาลที่ 5

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดปรานและไว้วางพระราชหฤทัยเจ้าจอมมารดาเที่ยง โปรดเกล้าฯ ให้บัญชาการห้องพระเครื่องต้น เจ้าจอมมารดาเที่ยงให้ประสูติการพระราชโอรส พระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถึง 10 พระองค์ คือ
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ (พ.ศ. 2395–2474)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสวตรวรลาภ (พ.ศ. 2397–2402)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีนาคสวาดิ (พ.ศ. 2398–2456)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร (พ.ศ. 2399–2474) ต้นราชสกุลกมลาศน์
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากนกวรรณเลขา (พ.ศ. 2400–2461)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิง (ประสูติเมื่อวันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2402 สิ้นพระชนม์เมื่อมีพระชันษาได้ 8 วัน)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพงษาดิศรมหิป (พ.ศ. 2404–2478) ต้นราชสกุลชยางกูร
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าแขไขดวง (พ.ศ. 2406–2472)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญฤทธิเดช (พ.ศ. 2408 สิ้นพระชนม์เมื่อมีพระชันษาได้ 9 วัน)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์ (พ.ศ. 2409–2493)

เจ้าจอมมารดาเที่ยง เป็นหนึ่งในเจ้าจอมมารดารุ่นใหญ่ที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ออกมาคำนับคณะทูตฝรั่งเศส นำโดยเจ้าชายแฟร์ดีน็องด์ ดยุกแห่งอาล็องซง (Ferdinand d'Orléans, Duc d'Alençon) เจ้าชายหลุยส์แห่งออร์เลอ็องส์ เจ้าชายแห่งกงเด (Louis d'Orléans, Prince de Condé) และเคานต์โบวัวร์ เมื่อ พ.ศ. 2409 โดยที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงจูงแขนเจ้าจอมมารดาเที่ยงให้มาถวายคำนับคณะทูตด้วยการจับมือตามธรรมเนียมตะวันตก แล้วทรงออกพระโอษฐ์ชมบาทบริจาริกานางนี้ว่า "เจ้าจอมมารดาท่านนี้ให้ลูกฉันถึง 10 คน เธอเป็นคนดีที่สุด"

เจ้าจอมมารดาเที่ยงเป็นผู้สร้างวัดมัชฌันติการามขึ้นที่ตำบลบางซื่อ เมื่อ พ.ศ. 2417 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานนามวัด มีความหมายว่า "วัดของเจ้าจอมมารดาเที่ยง"

เจ้าจอมมารดาเที่ยงถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 24 มกราคม พ.ศ. 2456 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว สิริอายุ ราชกิจจานุเบกษา,ข่าวอสัญกรรม มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2457 ณ พระเมรุ วัดราชาธิวาสราชวรวิหารราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเพลิงพระศพและศพที่พระเมรุวัดราชาธิวาส พุทธศักราช ๒๔๕๗  เล่ม 31, ตอน ๐ ง, 21 มิถุนายน พ.ศ. 2457, หน้า 668

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
มีนักแสดงผู้รับบท เจ้าจอมมารดาเที่ยง ในรัชกาลที่ 4 ได้แก่ 

 เกล ซอนเดอร์การ์ด จากภาพยนตร์เรื่อง Anna and the King of Siam (2489)
 เทอร์รี ซอนเดอร์ส จากภาพยนตร์เรื่อง เดอะคิงแอนด์ไอ (2499)
 ลิซ่า ลู จากละครเรื่อง แอนนาแอนด์เดอะคิง (2515)
 ดีนน่า ยูซอฟ จากภาพยนตร์เรื่อง แอนนาแอนด์เดอะคิง (2542)

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 ราชกิจจานุเบกษา,พระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์จุลจอมเกล้าฝ่ายใน เล่ม 20 หน้า 616 วันที่ 29 พฤศจิกายน 2456
ราชกิจจานุเบกษา,ถวายบังคมพระบรมรูปแลพระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์ เล่ม 12 หน้า 305
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐, ตอน ๓๕, ๒๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๓๖, หน้า ๓๗๔
 พ.ศ. 2447 - 80px|border เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 4 ชั้นที่ 2 (ม.ป.ร.2)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ ฝ่ายใน , เล่ม 21, ตอน 32, 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2447, หน้า 570

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:พระภรรยาในรัชกาลที่ 4
หมวดหมู่:สกุลโรจนดิศ
หมวดหมู่:เจ้าจอมมารดา
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายลาว
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.2‎