อำเภอไพศาลี

ไพศาลี เป็นอำเภอในจังหวัดนครสวรรค์ 

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอไพศาลีมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอหนองบัว
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอบึงสามพัน อำเภอวิเชียรบุรี (จังหวัดเพชรบูรณ์) และอำเภอโคกเจริญ (จังหวัดลพบุรี)
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอโคกเจริญ อำเภอหนองม่วง (จังหวัดลพบุรี) อำเภอตากฟ้า และอำเภอท่าตะโก
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอท่าตะโก

 ประวัติ 
อำเภอไพศาลี เดิมเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอท่าตะโก ต่อมาประชาชนจากหลายท้องที่มาประกอบอาชีพ ชุมชนเริ่มขยายตัวเจริญเติบโต ต่อมาในปี พ.ศ. 2505 ทางราชการได้ประกาศแยกท้องที่ฝั่งตะวันออกของอำเภอท่าตะโก บริเวณหมู่บ้านโคกเดื่อ ออกเป็น กิ่งอำเภอไพศาลี วันที่ 9 มกราคม พ.ศ. 2505 มีพื้นที่การปกครอง 3 ตำบล ได้แก่ ตำบลโคกเดื่อ ตำบลสำโรงชัย ตำบลตะคร้อ โดยใช้ชื่อเมืองอไภยสาลี (หนองไผ่ไพศาลี) ตั้งเป็นชื่อทางการของกิ่งอำเภอ ซึ่งเป็นชุมชนในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย ซึ่งได้มีการพัฒนาเข้าสู่การเป็นชุมชนคูน้ำคันดินในสมัยทวารวดี เมืองเวสาลีเคยเป็นเมืองหน้าด่านเล็ก ๆ ของกรุงละโว้ในดินแดนสุวรรณภูมิ

ในปีเดียวกันหลังจากแยกพื้นที่กิ่งอำเภอ เขตตำบลวังน้ำลัด อำเภอท่าตะโก ได้แจ้งแก่ทางราชการว่าประชาชนไปติดต่อราชการที่กิ่งอำเภอไพศาลี สะดวกกว่าอำเภอท่าตะโก ทางราชการจึงได้โอนท้องทีเข้ามาสมทบในการปกครองของทางกิ่งอำเภอ วันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2505 จึงเข้าเงื่อนไขการตั้งอำเภอที่ต้องมีพื้นที่ไม่น้อยกว่า 4 ตำบล หลังจากนั้น 3 ปีจึงได้ยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2508 วันที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2508 เป็นอำเภอลำดับที่ 10 ของจังหวัดนครสวรรค์ 

ต่อมาอำเภอตาคลีได้แยกตั้งอำเภอตากฟ้าขึ้น พื้นที่หมู่ 5 บ้านซับตะเคียน (ในขณะนั้น) ตำบลสำโรงชัย มีระยะทางใกล้อำเภอตากฟ้ามากกว่า จึงโอนหมู่บ้านไปขึ้นกับตำบลสุขสำราญ อำเภอตากฟ้า วันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2517 และในปี พ.ศ. 2518 ได้ตั้งตำบลที่ 5 ขึ้นโดยแบ่ง 7 หมู่บ้านของตำบลสำโรงชัย ตั้งเป็นตำบลโพธิ์ประสาท วันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2518 และแยกพื้นที่ 6 หมู่บ้านของตำบลโคกเดื่อ ตั้งเป็นตำบลวังข่อย ในปี พ.ศ. 2521 วันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2521 และตั้งตำบลนาขอม ในปี พ.ศ. 2531 โดยแยกพื้นที่ตำบลวังน้ำลัดมาตั้ง วันที่ 21 ตุลาคม พ.ศ. 2531 และตั้งตำบลลำดับสุดท้ายในปี พ.ศ. 2532 โดยแยกพื้นที่ตำบลโคกเดื่อ ตั้งเป็นตำบลไพศาลี วันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2532

 การแบ่งเขตการปกครอง 

 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอไพศาลีแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 8 ตำบล 101 หมู่บ้าน ได้แก่
1.โคกเดื่อ(Khok Duea)9 หมู่บ้าน2.สำโรงชัย(Samrong Chai)21 หมู่บ้าน3.วังน้ำลัด(Wang Nam Lat)10 หมู่บ้าน4.ตะคร้อ(Takhro)18 หมู่บ้าน5.โพธิ์ประสาท(Pho Prasat)13 หมู่บ้าน6.วังข่อย(Wang Khoi)12 หมู่บ้าน7.นาขอม(Na Khom)11 หมู่บ้าน8.ไพศาลี(Phaisali)8 หมู่บ้าน

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอไพศาลีประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 9 แห่ง ได้แก่

 เทศบาลตำบลไพศาลี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกเดื่อ (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 3–5, 8) และตำบลไพศาลี (เฉพาะหมู่ที่ 5 และบางส่วนของหมู่ที่ 1–2, 6, 8)
 องค์การบริหารส่วนตำบลโคกเดื่อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกเดื่อ (เฉพาะหมู่ที่ 1–2, 6–7, 9 และบางส่วนของหมู่ที่ 3–5, 8)
 องค์การบริหารส่วนตำบลสำโรงชัย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสำโรงชัยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังน้ำลัด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังน้ำลัดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลตะคร้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตะคร้อทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโพธิ์ประสาท ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพธิ์ประสาททั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังข่อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังข่อยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาขอม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาขอมทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลไพศาลี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไพศาลี (เฉพาะหมู่ที่ 3–4, 7 และบางส่วนของหมู่ที่ 1–2, 6, 8)

 อ้างอิง 

ไพศาลี