พงศาวดาร

พงศาวดาร คือบันทึกเหตุการณ์เกี่ยวกับประเทศชาติหรือพระมหากษัตริย์ผู้เป็นประมุขของประเทศชาตินั้น ๆ

พงศาวดารในฐานะหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ปัจจุบันมีการถกเถียงกันเรื่องความน่าจะเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ว่า เป็นหลักฐานชั้นรองหรือหลักฐานชั้นต้น เพราะมีการเขียนพงศาวดารหลายฉบับในลักษณะที่คล้ายกันแต่แตกต่างกันในเนื้อหาและรายละเอียด ประกอบกับการใช้ศักราชในพงศาวดารไม่สอดคล้องกัน กล่าวคือ บ้างใช้มหาศักราช บ้างใช้จุลศักราช และพงศาวดารมีการเขียนขึ้นภายหลังเหตุการณ์ เช่น พระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ ซึ่งเขียนขึ้นในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช แต่กล่าวถึงก่อนการสถาปนากรุงศรีอยุธยา เป็นต้น

รายชื่อพระราชพงศาวดารไทย
พงศาวดารเกี่ยวกับกรุงศรีอยุธยา กรุงธนบุรี และกรุงรัตนโกสินทร์
+ชื่อปีที่เขียนหรือชำระเนื้อหาชื่ออื่นๆพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณรัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถหรือก่อนหน้า (สันนิษฐาน)เหตุการณ์ระหว่าง พ.ศ. 1982–1984 และ พ.ศ. 1986–1987ฉบับปลีกฉบับหมายเลข 222, 2/ก.104ฉบับหมายเลข 223, 2/ก.125พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับเยเรเมียส ฟาน ฟลีตพ.ศ. 2183เหตุการณ์ก่อนการสร้างกรุงศรีอยุธยาจนถึงรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททองฉบับวันวลิตพระราชพงศาวดารกรุงเก่าฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์บานแผนกระบุปี พ.ศ. 2223เหตุการณ์ระหว่าง พ.ศ. 1867–2147ฉบับ จ.ศ. 1042พระราชพงศาวดารความเก่ารัชสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ (สันนิษฐาน)ปลายรัชสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิจนถึงรัชสมัยสมเด็จพระมหินทราธิราชฉบับจำลอง จ.ศ. 1136พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับจำลอง จ.ศ. 1145บานแผนกระบุปี พ.ศ. 2326ส่วนที่หนึ่งกล่าวถึงรัชสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ ส่วนที่สองกล่าวถึงรัชสมัยสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ภาษามคธ แล คำแปลพ.ศ. 2332ตั้งแต่แรกสถาปนากรุงศรีอยุธยาจนถึงการล่มสลายสังคีติยวงศ์ ปริเฉทที่ 7พระราชพงศาวดาร ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม)บานแผนกระบุปี พ.ศ. 2338ตั้งแต่แรกสถาปนากรุงศรีอยุธยาจนสิ้นสุดรัชกาลสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีฉบับ จ.ศ. 1157พระราชพงศาวดารกรุงสยาม จากต้นฉบับของบริติชมิวเซียม กรุงลอนดอนบานแผนกแรกระบุปี พ.ศ. 2350 บานแผนกที่สองระบุปี พ.ศ. 2338ตั้งแต่แรกสร้างเมืองสวรรคโลกจนถึงปี พ.ศ. 2327ฉบับ จ.ศ. 1169จุลยุทธการวงศ์ ผูก 2 พงศาวดารกรุงศรีอยุธยารัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชเหตุการณ์ก่อนการสร้างกรุงศรีอยุธยาจนถึงปี พ.ศ. 1999พระราชพงศาวดาร ฉบับหมอบรัดเลหลังฉบับพันจันทนุมาศและพระราชพงศาวดารกรุงสยาม และก่อนฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ฉบับตัวเขียน (สันนิษฐาน)เหตุการณ์ก่อนการสร้างกรุงศรีอยุธยาจนถึงปี พ.ศ. 2335ฉบับพิมพ์สองเล่มฉบับสมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรสฉบับสมเด็จพระพนรัตน์พระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน ฉบับตัวเขียนบานแผนกระบุปี พ.ศ. 2338เหตุการณ์ก่อนการสร้างกรุงศรีอยุธยาจนถึงปี พ.ศ. 2333พระราชพงศาวดารย่อ พระนิพนธ์สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวลำดับพระนามพระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา และเหตุการณ์สำคัญในแต่ละรัชกาลเทศนาจุลยุทธการวงศ์รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (สันนิษฐาน)เหตุการณ์ก่อนการสร้างกรุงศรีอยุธยาจนถึงการล่มสลายพระราชพงศาวดารสังเขป พระนิพนธ์สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสพ.ศ. 2393เหตุการณ์ก่อนการสร้างกรุงศรีอยุธยาจนถึงการล่มสลายพระธรรมเทศนาพระราชพงศาวดารสังเขป พระนิพนธ์สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสพ.ศ. 2394ตั้งแต่แรกสถาปนากรุงศรีอยุธยาจนถึงต้นรัชกาลที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพระจักรพรรดิพงศ์ (จาด)สมัยราชวงศ์บ้านพลูหลวงจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น (สันนิษฐาน)ตั้งแต่แรกสถาปนากรุงศรีอยุธยาจนถึงปี พ.ศ. 2270พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับนายแก้วสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น (สันนิษฐาน)ปลายรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขารัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวตั้งแต่แรกสถาปนากรุงศรีอยุธยาจนถึงปี พ.ศ. 2333พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ในหอพระราชกรมานุสรรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวตั้งแต่แรกสถาปนากรุงศรีอยุธยาจนถึงการล่มสลายพระราชพงศาวดารกรุงธนบุรีและกรุงรัตนโกสินทร์ ในหอพระราชพงศานุสรรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวตั้งแต่สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีตีผ่าวงล้อมพม่าออกจากกรุงศรีอยุธยา จนถึงสิ้นรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชพงศาวดารกรุงธนบุรีสังเขปพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1-4 ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ ฉบับตัวเขียนพ.ศ. 2412เหตุการณ์ในรัชกาลที่ 1–4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1-4 ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ ฉบับพิมพ์หลังฉบับตัวเขียน (สันนิษฐาน) ชำระส่วนรัชกาลที่ 1 อีกครั้งในปี พ.ศ. 2443เหตุการณ์ในรัชกาลที่ 1–4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์พระราชพงษาวดาร ฉบับกรมศึกษาธิการพ.ศ. 2444เหตุการณ์ก่อนการสร้างกรุงศรีอยุธยาจนถึงปี พ.ศ. 2335พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับปลีก หมายเลข 2/ก.101ก่อน พ.ศ. 2450เหตุการณ์ระหว่าง พ.ศ. 2301–2310พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2 ฉบับสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพพ.ศ. 2457เหตุการณ์ในรัชกาลที่ 2 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 5พ.ศ. 2458 และ 2469ตั้งแต่เริ่มต้นรัชกาลที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์จนถึงปี พ.ศ. 2412พระราชพงศาวดาร ฉบับหมายเลข 2/ไฆพระราชพงศาวดาร ฉบับหมายเลข 2/แฆพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาสังเขป ฉบับวัดสุทัศนเทพวราราม

พงศาวดารเกี่ยวกับหัวเมืองและตำนานท้องถิ่น
พงศาวดารเหนือ
พงศาวดารเมืองถลาง
พงศาวดารเมืองปัตตานี
พงศาวดารเมืองสงขลา
พงศาวดารเมืองนครเชียงใหม่ เมืองนครลำปาง เมืองลำพูนไชย
พงศาวดารหัวเมืองมณฑลอีสาน
พงศาวดารโยนก
ราชวงศปกรณ์ พงศาวดารเมืองน่าน
พงศาวดารเมืองพัทลุง
พงศาวดารเมืองนครศรีธรรมราช
พงศาวดารเมืองเงินยางเชียงแสน
พงศาวดารเมืองยโสธร
พงศาวดารเมืองนครพนม สังเขป
พงศาวดารภาคอีสาน ฉะบับของพระสุนทรราชเดช (แข้ ประทุมชาติ)
พงศาวดารภาคอีสาน ฉะบับของพระยาขัติยวงษา (เหลา ณร้อยเอ็จ)

 รายชื่อพงศาวดารเกี่ยวกับประเทศอื่นที่มีการแปลเป็นภาษาไทย 

 หัวเมืองและอาณาจักรในเขตประเทศกัมพูชา 

 พงศาวดารเขมร ฉบับนักองค์เอง (พงศาวดารเมืองละแวก จ.ศ. 1158)
 พงศาวดารเมืองละแวก จ.ศ. 1170
 พงศาวดารเขมร จ.ศ. 1217
 พงศาวดารเขมรอย่างย่อ
 พงศาวดารเมืองพระตะบอง
 ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณแปลใหม่ (ฉบับพระองค์นพรัตน์, ฉบับหอสมุดแห่งชาติ)

 หัวเมืองและอาณาจักรในเขตประเทศจีน 

 พงศาวดารจีนฉบับภาษาไทย
 พงศาวดารเมืองเชียงรุ้ง
 พงศาวดารไทยใหญ่ (พงศาวดารไทยเมาฤๅไทยหลวง)

 หัวเมืองและอาณาจักรในเขตประเทศญี่ปุ่น 

 พงศาวดารญี่ปุ่น

 หัวเมืองและอาณาจักรในเขตประเทศพม่า 

 พงศาวดารเมืองเชียงตุง
 พงศาวดารพม่ารามัญ (พงศาวดาร มอญ พม่า)
 พงศาวดารมอญฉบับปากลัด
 พระราชพงศาวดารพม่า
 พงศาวดารไทยใหญ่ (พงศาวดารแสนหวี)
 มหาราชวงษ์ พงษาวดารพม่า

 หัวเมืองและอาณาจักรในเขตประเทศมาเลเซีย 

 พงศาวดารเมืองไทรบุรี
 พงศาวดารเมืองตรังกานู
 พงศาวดารเมืองกลันตัน

 หัวเมืองและอาณาจักรในเขตประเทศลาว 

 พงศาวดารเมืองล้านช้าง
 พงศาวดารเมืองหลวงพระบาง ตามฉบับที่มีอยู่ในศาลาลูกขุน
 พงศาวดารเมืองหลวงพระบาง
 พงศาวดารย่อเมืองเวียงจันทน์
 พงศาวดารเมืองเชียงแขง
 พงศาวดารเมืองหัวพันห้าทั้งหก
 พงศาวดารลาวฉบับมหาสิลา วีระวงส์

 หัวเมืองและอาณาจักรในเขตประเทศเวียดนาม 

 พงศาวดารญวน ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์
 ราชพงศาวดารญวน
 พงศาวดารญวน ฉบับนายหยอง (เวียดนามสือกี้)
 พงศาวดารเมืองไล
 พงศาวดารเมืองแถง

 หัวเมืองและอาณาจักรในเขตประเทศอินโดนีเซีย 
 พงศาวดารและโบราณวัตถุสถานในเกาะชวา

 ดูเพิ่ม 
 ประชุมพงศาวดาร
 จดหมายเหตุ
 บันทึกเหตุการณ์

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น