ไพ่นกกระจอก

ไพ่นกกระจอก ( หรือ ; เพ็งอิม: mua7 ziaoh4, หมั่วเจียะ; เป่อ่วยยี: muâ-tshiok, หมัวเจี๊ยก; ; ) เป็นเกมแบบใช้แผ่นกระเบื้องซึ่งพัฒนาราวคริสต์ศตวรรษที่ 19 ในประเทศจีน และแพร่หลายสู่ประชาคมโลกตั้งแต่ช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 โดยเป็นการละเล่นที่อาศัยผู้เล่น 4 คน (รูปแบบผู้เล่น 3 คนพบได้ในจีนบางพื้นที่, ญี่ปุ่น, เกาหลีใต้, เวียดนาม และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้โดยเฉพาะบริเวณคาบสมุทรมลายู) ตัวเกมและรูปแบบต่าง ๆ มีการเล่นทั่วเขตวัฒนธรรมเอเชียตะวันออกในเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และกลายเป็นที่นิยมในโลกตะวันตก เกมดังกล่าวได้รับการดัดแปลงให้กลายเป็นรูปแบบความบันเทิงออนไลน์ที่แพร่หลาย ไพ่นกกระจอกเป็นกีฬาทางปัญญา กลยุทธ์ และโชค เช่นเดียวกันกับเกมไพ่รัมมี่ของตะวันตก

 ศัพทมูลวิทยา 
เดิมทีไพ่นกกระจอกมีชื่อเรียกว่า หมั่วเจียะ (; เพ็งอิม: mua7 ziaoh4; ) ซึ่งยังคงใช้เรียกในกลุ่มภาษาจีนบางภาษาโดยเฉพาะภาษาในแถบตอนใต้ เช่น ภาษากวางตุ้ง, ภาษาฮกเกี้ยน, และภาษาแต้จิ๋ว กล่าวกันว่าเสียงกระทบกันของไพ่ขณะสับไพ่คล้ายกับเสียงเจื้อยแจ้วของนกกระจอก นอกจากนี้ยังมีการเสนอแนะว่าชื่อนี้อาจมาจากวิวัฒนาการของเกมไพ่โบราณที่เรียกว่า หม่าเตี้ยว () ซึ่งไพ่นกกระจอกได้รับการดัดแปลงมาจากเกมนั้น

 ประวัติศาสตร์ 
ต้นกำเนิดไพ่นกกระจอกยังเป็นที่ถกเถียงว่ากำเนิดที่ใดระหว่างเมืองเล่งปอกับเมืองฮกเกี้ยน เฉิ่น อีฟาน () ผู้เขียนคู่มือไพ่นกกระจอกเล่มแรก เขียนไว้ในหนังสือ  (; ค.ศ. 1914) ว่า "ต้นกำเนิดของไพ่นกกระจอกเกิดขึ้นเมื่อประมาณสามสิบปีก่อนในเมืองเล่งปอ จึงแพร่หลายไปยังอีกสองเมืองคือเจียงซูและเจ้อเจียง แล้วจึงเข้ามาสู่กรุงปักกิ่ง" ซึ่งสามารถอนุมานได้ว่าต้นกำเนิดนั้นอยู่ช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 沈一凡著，繪圖麻雀牌譜。時務書館，1914年（上海遊藝社1924年重印）。 ส่วนในหนังสือ  (, ปั๋วฉื่อ) เขียนโดยตู้ ย่าเฉวียน () นักวิชาการชาวจีนใน ค.ศ. 1933 เขาเชื่อว่าเดิมทีไพ่นกกระจอกเป็นที่นิยมในหมู่ชาวประมงในมณฑลฮกเกี้ยนและกวางตุ้ง ต่อมาในช่วงต้นรัชสมัยจักรพรรดิกวังซฺวี่ ไพ่นกกระจอกก็แพร่หลายไปยังกลุ่มพ่อค้าในเมืองเล่งปอ 杜亞泉著，博史。上海：開明書店，1933年。thumb|ไพ่ผ่องจีน กล่าวโดยคร่าว ๆ ไพ่นกกระจอกเริ่มต้นขึ้นในช่วงปลายราชวงศ์ชิง ประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยมีนักวิชาการหลายคนถกเถียงกันถึงปีที่แท้จริงที่มีการคิดค้นขึ้นมา โดย สฺวี่ จื่อหยาน () นักวิชาการในปลายราชวงศ์ชิง อาจารย์ประจำโรงเรียนหนานหยางกงเสฺว (ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยเซี่ยงไฮ้เจียวทง วิทยาเขตสฺวีฮุ่ย) ได้เขียนไว้ในหนังสือ  (, ฉือเย่เหย่เหวิน)  許指嚴《十葉野聞》（1917）第七章 ．清末雀戲三則。 ว่า ความนิยมของไพ่นกกระจอกเพิ่มขึ้นในช่วงปลายรัชสมัยจักรพรรดิกวังซฺวี่ (หลังสิ้นสุดสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่งใน ค.ศ. 1895) เราจึงสรุปได้ว่าช่วงทศวรรษระหว่างปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 เป็นช่วงเริ่มต้นของไพ่นกกระจอก

ไพ่นกกระจอกมีพื้นฐานมาจากเกมไพ่แบบจั่วและทิ้งที่ได้รับความนิยมในประเทศจีนช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 18 ถึง 19 ซึ่งบางเกมยังคงได้รับความนิยมในปัจจุบัน

เดวิด พาร์เล็ตต์ นักวิชาการด้านเกม เขียนว่า เกมไพ่ตะวันตกอย่าง Conquian และรัมมี่มีต้นกำเนิดร่วมกันกับไพ่นกกระจอก

ไม่ทราบแน่ชัดว่าการเปลี่ยนจากไพ่มาเป็นกระเบื้องเกิดขึ้นเมื่อใด แต่คาดว่าน่าจะเกิดขึ้นในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 ชุดกระเบื้องที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังหลงเหลืออยู่มีอายุราว ค.ศ. 1870 และได้มาจากการจัดซื้อในเมืองฮกจิว เซี่ยงไฮ้ และเล่งปอIn 1875, George B. Glover, a commissioner in the Imperial Chinese Maritime Customs Service, donated a set Mahjong tiles to American Museum of Natural History and the other set to the Long Island Historical Society.  They are the two oldest set Mahjong tiles found in the world.

การห้ามการพนันหลังการก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีนใน ค.ศ. 1949 ส่งผลให้การเล่นเกมนี้ลดลง และในที่สุดตัวเกมก็ถูกห้ามในระหว่างการปฏิวัติทางวัฒนธรรม (ค.ศ. 1966–1976) ปัจจุบัน การเล่นไพ่นกกระจอกเป็นกิจกรรมยามว่างยอดนิยมในประเทศจีน และชุมชนที่พูดภาษาจีนอื่น ๆ

 ไพ่นกกระจอกในโลกตะวันตก 
หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง  () แพทย์ฝึกหัดชาวอเมริกาในเซี่ยงไฮ้ ได้จัดพิมพ์คู่มือเล่นไพ่นกกระจอกตามคำแนะนำของ Walker วิศวกรชาวอังกฤษ ว่าให้เพิ่มตัวเลขอารบิกลงไปบนตัวหมากซึ่งทำให้จำแนกตัวหมากได้และง่ายต่อการเล่น

 รูปแบบการเล่น 
รูปแบบต่าง ๆ อาจมีระบบการให้คะแนนที่ซับซ้อนกว่ามาก มีการเพิ่มหรือลดไพ่ และมีองค์ประกอบการให้คะแนนมากกว่า รวมถึงจำกัดจำนวนเจ้ามือที่เล่น

ในหลาย ๆ ที่ ผู้เล่นมักจะเห็นเพียงรูปแบบเดียวและไม่ทราบถึงรูปแบบอื่น ๆ หรืออ้างว่ารูปแบบอื่น ๆ นั้นไม่ถูกต้อง ในจีนแผ่นดินใหญ่เพียงแห่งเดียวก็มีรูปแบบต่าง ๆ มากกว่าสามสิบแบบ และทั่วโลกมีมากกว่า 40 แบบ ปัจจุบันรูปแบบต่าง ๆ มีความแตกต่างกันเพียงแค่การให้คะแนนเท่านั้น

แบบจีน

แบบอื่น ๆ

 หน้าตาไพ่และอุปกรณ์ 
ไพ่นกกระจอกที่นิยมเล่นในประเทศไทยนั้นจะมีไพ่จำนวน 136 ตัว ทั้งหมด 2 ชุดมาตรฐานด้วยกัน ได้แก่ โซ่ยไป๊ (ไพ่เล็ก) และตั่วไป๊ (ไพ่ใหญ่) ในผู้เล่นบางกลุ่ม โดยเฉพาะในฮ่องกง จะมีชุดไพ่เพิ่มมาอีก 1 ชุดด้วยกัน คือ ฮวยไป๊ (ไพ่ดอกไม้) รวมเป็น 144 ตัว
 โซ่ยไป๊ 
ไพ่เล็กหรือโซ่ยไป๊ (; เพ็งอิม: soi3 bai5) หรือฉบับฮ่องกงเรียกว่าไพ่ตัวเลข ( และ ) มีไพ่ทั้งหมด 3 ชุดย่อย ได้แก่ 
 ชุดท้ง (; เพ็งอิม: dang5, 'กระบอก'; หรือ ; ) เป็นไพ่ลายแต้มกลม 
 ชุดเสาะ (; เพ็งอิม: soh4, 'เชือก, โซ่' หรือ ; ) เป็นไพ่ลายเชือกหรือไม้ไผ่
 ชุดบ่วง (; เพ็งอิม: bhuang7, 'หมื่น' หรือ ; /) เป็นไพ่จำนวนตัวเลขหลักหมื่นในอักษรจีน

สำหรับโซ่ยไป๊แต่ละชุดย่อย จะมีดอกไพ่ตั้งแต่ 1 ถึง 9 แต่ละอันมีทั้งหมด 4 ตัว นั่นคือ โซ่ยไป๊แต่ละชุดย่อยมีไพ่ 36 ตัว รวมทั้งสิ้น 108 ตัว นอกจากนี้ไพ่ 1 (เอียว) และไพ่ 9 (เก้า) ของแต่ละชุดจะเรียกรวมกันว่าไพ่เอียวเก้า (; เพ็งอิม: iao1 gao2 bai5; ) ซึ่งจะสามารถใช้รวมกับตั่วไป๊ได้เช่นกัน

เลข123456789ชุดท้งlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJt1-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJt2-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJt3-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJt4-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJt5-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJt6-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJt7-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJt8-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJt9-.svg|61x61pxเอียวท้ง  ยี่ท้ง  ซาท้ง  ซี่ท้ง  โหง่วท้ง  หลักท้ง  ชิกท้ง  โป๊ยท้ง  เก๋าท้งเสาะlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJs1-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJs2-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJs3-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJs4-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJs5-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJs6-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJs7-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJs8-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJs9-.svg|61x61px เอียวเสาะ  ยี่เสาะ ซาเสาะ ซี่เสาะ โหง่วเสาะ หลักเสาะ ชิกเสาะ โป๊ยเสาะ เก๋าเสาะบ่วงlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJw1-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJw2-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJw3-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJw4-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJw5-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJw6-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJw7-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJw8-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJw9-.svg|61x61px อิกบ่วง  ยี่บ่วง ซาบ่วง ซี่บ่วง โหง่วบ่วง หลักบ่วง ชิกบ่วง โป๊ยบ่วง เก๋าบ่วง

 ตั่วไป๊ 
ไพ่ใหญ่หรือตั่วไป๊(; เพ็งอิม: dua7 bai5) หรือฉบับฮ่องกงเรียกว่าไพ่ตัวอักษร ( และ ) แตกต่างจากโซ่ยไป๊ตรงที่ไม่มีลำดับเลข 1 - 9 จึงมิสามารถนำมาเล่นเจียะได้ โดยตั่วไป๊แบ่งออกเป็น 3 ชุดย่อย ได้แก่ชุดทิศ และชุดมังกร

 ชุดทิศ 
ไพ่ทิศหรือฮวงไป๊ (; เพ็งอิม: huang1 bai5, 'ไพ่ลม'; ) มีทั้งหมด 4 ทิศ ซึ่งตัวไพ่จะเขียนด้วยอักษรจีนแสดงทิศหลักทั้งสี่ ได้แก่ 
 ตัง (; เพ็งอิม: dang1; ) คือทิศตะวันออก บางตำราเรียกตังฮึง (; เพ็งอิม: dang1 hng1) หรือโอวตง (; เพ็งอิม:ou1 dong1,'ตะวันออกสีดำ')
 นั้ม (; เพ็งอิม: nam5; ) คือทิศใต้ บางตำราเรียกหน่ำฮึง (; เพ็งอิม: nam7 hng1) 
 ไซ (; เพ็งอิม: sai1; ) คือทิศตะวันตก บางตำราเรียกไซฮึง (; เพ็งอิม: sai1 hng1) 
 ปัก (; เพ็งอิม: bag4; ) คือทิศเหนือ บางตำราเรียกปั๊กฮึง (; เพ็งอิม: bag8 hng1) 

สำหรับไพ่ทิศนั้น แต่ละทิศมีไพ่อย่างละ 4 ตัว รวมทั้งสิ้น 16 ตัว

+ทิศทางลมตะวันออกใต้ตะวันตกเหนือlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJf1-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJf2-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJf3-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJf4-.svg|61x61pxตังนั้มไซปัก
นอกจากนี้ ไพ่ทิศในบางตำราอาจจะเรียกว่า ซี่ฮี๋ไป๊ (; เพ็งอิม: si2hi6bai5, 'ไพ่ยินดีทั้งสี่')

 ชุดมังกร 
ไพ่มังกรหรือจี้ไป๊ (; เพ็งอิม: zin2 bai5, 'ไพ่ลูกธนู') ประกอบไปด้วย 3 สี ดังนี้
 สีแดงหรืออั่งตง (; เพ็งอิม: ang7dong1, 'ตรงกลางสีแดง'; ) เขียนด้วยตัวอักษร 中 (แปลว่า ตรงกลาง) สีแดง 
 สีเขียวหรือแชฮวด (; เพ็งอิม: cên1 huêg4, 'ความงอกเงยสีเขียว') เขียนด้วยตัวอักษร 發 สีเขียว ซึ่งเป็นตัวอักษรจากคำว่าฮวดไช้ (; เพ็งอิม: huêg4 cai5, 'เกิดร่ำรวยขึ้น') ซึ่งบางตำราก็เรียกไพ่ตัวนี้ว่าฮวดไช้เช่นกัน สำหรับตำราของฝั่งญี่ปุ่น จะเรียกว่า ริวฟา ()
 สีขาวหรือแปะปั้ง (; เพ็งอิม: bêh4bang2, 'ไม้กระดานสีขาว'; ) เป็นไพ่ที่หน้าไพ่เป็นกรอบกระดานสีน้ำเงิน (25px|แปะปั้ง) หรือบางแห่ง โดยเฉพาะในประเทศญี่ปุ่นใช้เป็นไพ่หน้าว่าง (25px|แปะปั้ง (ญี่ปุ่น))

เช่นเดียวกับไพ่ทิศ สำหรับไพ่มังกรนั้น แต่ละสีมีไพ่อย่างละ 4 ตัว รวมทั้งสิ้น 12 ตัว 
+มังกรแดงเขียวขาวlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJd1-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJd2-.svg|61x61pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJd3-.svg|61x61pxอั่งตงแชฮวดแปะปั้ง
นอกจากนี้ ไพ่มังกรในบางตำรา โดยเฉพาะประเทศญี่ปุ่น อาจจะเรียกว่า ซาหง่วงไป๊ (; เพ็งอิม: san1nguêng7bai5, 'ไพ่แรกเริ่มทั้งสาม' )

 ฮวยไป๊ 
ไพ่ดอกไม้หรือฮวยไป๊ (; เพ็งอิม: huê1bai5; ) เป็นไพ่พิเศษ ซึ่งในสถานการณ์ปกติจะนำมาเล่นเจียะ, ผ่อง, กั่ง, หรืองั่ง ไม่ได้ โดยปกติแล้วผู้ผลิตจะใช้สีสันหลากหลายเพื่อวาดลวดลายที่สวยงาม โดยเฉพาะรูปดอกไม้นานาพรรณ อย่างไรก็ตาม ก็มีไพ่ดอกไม้บางประเภทที่ไม่ได้วาดเป็นรูปดอกไม้เช่นกัน

ฮวยไป๊แต่ละประเภทจะถูกจัดเป็นกอง กองละ 4 ตัว เรียกว่าอิกไถ่ฮวย (; เพ็งอิม: ig4 tai7 huê1) โดยไพ่แต่ละใบจะทำหน้าที่แทนทิศทางต่าง ๆ ตามที่จะกล่าวต่อไปด้านล่าง ซึ่งบางกติกาโดยเฉพาะในฮ่องกง หากผู้เล่นได้รับไพ่ฮวยไป๊ก็จะได้รับแต้มต่อ

เนื่องจากการใช้ฮวยไป๊นั้นขึ้นอยู่กับดวงสูงมาก กติกาของไพ่นกกระจอกหลายสำนักจึงไม่นับรวมฮวยไป๊เข้าในการเล่น รวมถึงกติกาที่นิยมเล่นในประเทศไทยเช่นกัน แม้แต่ในการเล่นกติกาแบบฮ่องกงและไต้หวันที่มีกำหนดให้ใช้ฮวยไป๊ ผู้เล่นบางคนก็อาจจะเลือกคัดแยกฮวยไป๊ออกก่อนเริ่มเล่นเช่นกัน

ฮวยไป๊ที่นิยมใช้มีอยู่ 2 ประเภทคือ ซี้กุงจื้อ (สุภาพบุรุษทั้งสี่) และซี้ขุ่ย (ฤดูทั้งสี่)

 ซี้กุงจื๋อไป๊ 
ไพ่สุภาพบุรุษทั้งสี่หรือซี้กุงจื๋อไป๊ (; เพ็งอิม: si5 gung1 ze6 bai5) บนหน้าไพ่มีพรรณไม้ด้วยกัน 4 ชนิด ได้แก่
 บ๊วย (; เพ็งอิม: bhuê5) คือดอกบ๊วย
 ลั้ง (; เพ็งอิม: lang5) คือดอกกล้วยไม้
 เก็ก (; เพ็งอิม: gêg4) คือดอกเบญจมาศ หรือเก๊กฮวย
 เต็ก (; เพ็งอิม: dêg4) คือกิ่งไผ่
ไพ่ชุดนี้ก็จะมีอักษรจีนเขียนกำกับไว้เช่นเดียวกัน แต่ละพรรณไม้มีอย่างละ 1 ตัว รวมทั้งหมดมี 4 ตัวด้วยกัน
+ดอกไม้ลำดับรูปชื่อคำแปลอักษรจีนทิศ1link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJh5-.svg|61x61pxบ๊วยดอกบ๊วยตะวันออก2link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJh6-.svg|61x61pxลั้งกล้วยไม้ใต้3link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJh7-.svg|61x61pxเก็กเก๊กฮวย / เบญจมาศตะวันตก4link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJh8-.svg|61x61pxเต็กไผ่เหนือ

 ซี้คุ่ยไป๊ 
ไพ่ฤดูกาลทั้งสี่หรือซี้คุ่ยไป๊ (; เพ็งอิม: si5 kui2 bai5) บนหน้าไพ่จะเป็นรูปดอกไม้ประจำฤดูกาลนั้น ๆ โดยมีอักษรจีนกำกับไว้ว่าเป็นฤดูอะไร ประกอบไปด้วย 4 ฤดู ได้แก่ 
 ชุง (; เพ็งอิม: cung1) คือฤดูใบไม้ผลิ แทนด้วยดอกโบตั๋น
 แห่ (; เพ็งอิม: hê7) คือฤดูร้อน แทนด้วยดอกไหน่ฮวยหรือดอกบัว
 ชิว (; เพ็งอิม: ciu1) คือฤดูใบไม้ร่วง แทนด้วยผลไม้นานาชนิด
 ตัง (; เพ็งอิม: dang1) คือฤดูหนาว แทนด้วยดอกจุ้ยเซียนหรือดอกดารารัตน์
แต่ละฤดูมีอย่างละ 1 ตัวด้วยกัน ดังนั้นจึงมีทั้งหมด 4 ตัว

ลำดับรูปชื่อคำแปลดอกไม้อักษรจีนทิศ1link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJh1-.svg|61x61pxชุงฤดูใบไม้ผลิดอกโบตั๋นตะวันออก2link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJh2-.svg|61x61pxแห่ฤดูร้อนดอกบัวใต้3link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJh3-.svg|61x61pxชิวฤดูใบไม้ร่วงผลไม้ตะวันตก4link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MJh4-.svg|61x61pxตังฤดูหนาวดอกดารารัตน์เหนือ
 ลูกเต๋าและตัวกำหนดทิศ 
การเล่นไพ่นกกระจอกขาดไม่ได้เลยก็คือ ลูกเต๋า 3 ลูก และตัวกำหนดทิศ ซึ่งจะกำหนด 4 ทิศหลักเท่านั้น ซึ่งก็คือ ทิศตะวันออก ทิศใต้ ทิศตะวันตกและทิศเหนือ

 โต๊ะ 
โต๊ะสี่เหลี่ยม 36×36 นิ้ว หรือแล้วแต่ตามสะดวกของผู้เล่น

 วิธีการเล่น 
 กฎ 
มีการกำหนดกฎก่อนการเล่น อย่างเช่น ตัวเลขมากที่สุดของคะแนนในการชนะและการชนะแบบพิเศษ
 จำนวนผู้เล่น 
ผู้เล่น 4 คน (2, 3 คนก็เล่นได้)
 การสะสมไพ่ 
ไพ่นกกระจอกเป็นการสะสมไพ่ให้ครบ 4 กลุ่มจากการ “เจียะ”, “ผ่อง” หรือ “กั่ง” และต้องมีคู่ไพ่ที่เหมือนกันเรียกว่า “งั่ง” เวลาชนะผู้ชนะต้องพูด “หมั่วเจียะ” 

 เจียะ 
ไพ่เรียงหรือเจียะ (; เพ็งอิม: ziah8) คือเรียงลำดับตัวไพ่ในชุดเดียวกัน 3 ตัว จากไพ่ชุดใด ๆ ก็ได้ เป็นการเก็บไพ่จากผู้เล่นที่มีตำแหน่งทิศสูงว่าเราซึ่งก็คือคนที่นั่งทางซ้ายมือเรา เมื่อเขาทิ้งไพ่ลงมาแล้วในมือเรามีไพ่ชุดเดียวกันในมือ 2 ตัว (ต้องเป็นการเรียงลำดับ) เราต้องพูดว่า “เจียะ” เพื่อที่เราจะได้เก็บไพ่ขึ้นมาเป็นของเรา และต้องเปิดไพ่ที่เราเลือกนำมาเรียงเป็นลำดับด้วย 3 ตัว

 ผ่อง/ขั้ม 
ไพ่ตองหรือผ่อง (; เพ็งอิม: pong3) คือ กลุ่มไพ่ที่มีไพ่ 3 ตัวเหมือนกันจากชุดไพ่ใด ๆ ก็ได้ เป็นการเก็บไพ่จากที่ผู้เล่นอื่นทิ้งไพ่ลงมาสามารถเก็บได้จากผู้เล่นทุกคน การ “ผ่อง” นี้เราต้องมีไพ่แบบเดียวกันในมือ 2 ตัว เมื่อผู้เล่นใด ๆ ทิ้งไพ่แบบที่เรามีเราต้องพูดออกไปว่า “ผ่อง” แล้วเราจะเก็บไพ่ตัวนั้น (การ “ผ่อง” สามารถเก็บไพ่ข้ามต่ำแหน่งทิศได้) และต้องเปิดกลุ่มไพ่ที่เรา “ผ่อง” ด้วย

สำหรับการ "ผ่อง" ที่เกิดขึ้นจากการจั่วไพ่ตั้งแต่แรกนั้น จะเรียกว่าไพ่ตองมืดหรือขั้ม (; เพ็งอิม: kam2)

 กั่ง 
ไพ่โฟร์การ์ดหรือกั่ง (; เพ็งอิม: gang3) คือไพ่ตัวเดียวกัน 4 ตัว จากชุดไพ่ใด ๆ ก็ได้ การ “กั่ง” สามารถ “กั่ง” ได้ 2 วิธี ได้แก่
 กั่งสว่างหรือเอี่ยงกั่ง (; เพ็งอิม: iang7 gang3) เป็นการเก็บไพ่มีหลักคล้าย ๆ การ “ผ่อง” คือเราต้องมีไพ่ที่เหมือนกันในมือ 3 ตัวอยู่แล้ว เมื่อผู้เล่นใด ๆ ทิ้งไพ่แบบที่เรามีในมือลงมาเราต้องพูด “กั่ง” จึงสามารถเก็บไพ่และต้องเปิดไพ่ด้วย แต่ที่แตกต่างไปจากการ “ผ่อง” คือ การ “กั่ง” สามารถจั่วไพ่เพิ่มได้อีก 1 ตัว จากไพ่ตัวสุดท้ายที่คว่ำที่อยู่แถวสุดท้าย
 กั่งมืดหรืออั๊มกั่ง (; เพ็งอิม: am5 gang3) โดยที่เรามีไพ่เหมือนกันอยู่แล้ว 3 ตัวในมือและเราสามารถจั่วไพ่ตัวที่ 4 ขึ้นมาได้ให้พูด “กั่ง” และเปิดไพ่ และสามารถจั่วไพ่เพิ่มได้อีก 1 ตัว จากไพ่ตัวสุดท้ายที่คว่ำอยู่แถวสุดท้าย

 งั่ง 
ไพ่คู่หรืองั่ง (; เพ็งอิม: ngang2) คือ ไพ่ 2 ตัวเหมือนกันจากชุดไพ่ใด ๆ ก็ได้ทั้งโซ่ยไป๊และตั่วไป๊ การ “งั่ง” นี้ไม่ได้เป็นหนึ่งวิธีในการเก็บไพ่ แต่มันเป็นคู่ไพ่ที่สำคัญมาก หากผู้เล่นใดสามารถสะสมไพ่ครบ 4 กลุ่มแล้วแต่หากขาดคู่ “งั่ง” นี้ก็ยังไม่ชนะ (สามารถดูตัวอย่างได้จาก การชนะแต่ละประเภท)

 การสร้างกำแพง 
 หมายเหตุ ในบทความนี้จะกล่าวถึงการเล่นไพ่นกกระจอกโดยการใช้ชุดไพ่มาตรฐาน 5 ชุดด้วยกัน

นำไพ่ทั้ง 2 ชุด คือโซ่ยไป๊และตั่วไป๊ มาคว่ำหน้าแล้วล้างไพ่ จากนั้นให้ผู้เล่นต่างช่วยกันสร้างกำแพงทั้งสี่ด้านขึ้นมาโดยให้ยาวด้านละ 17 ตัว 2 ชั้น (หมายถึงมีด้านบนและด้านล่างยาว 17 ตัวเท่ากัน) จากนั้นดันกำแพงที่ผู้เล่นสร้างมาไว้ด้านหน้าให้ตั้งเป็นแนวเฉียงล้อมให้เป็นกรอบสี่เหลี่ยมทั้ง 4 ด้าน
 ความสัมพันธ์ของผู้เล่น 
การเล่นไพ่นกกระจอกจะมีการกำหนดทิศของผู้เล่นแต่ละคนโดยในที่นี้ทิศตะวันออกสูงกว่าทิศใต้ ทิศใต้สูงกว่าทิศตะวันตก ทิศตะวันตกสูงกว่าทิศเหนือ และทิศเหนือสูงกว่าทิศตะวันออก 

เจ้ามือหรือจึงแก (; เพ็งอิม: zeng1 gê1) คือผู้เล่นตำแหน่งทิศตะวันออกจะมีสิทธิในการทอยลูกเต๋า เพื่อเป็นตัวกำหนดว่าจะเริ่มหยิบไพ่จากกำแพงด้านใด ตัวที่เท่าไรในเกมนั้น ๆ

 ตำแหน่ง 
ตำแหน่งของผู้เล่นถูกกำหนดโดยทิศให้นับทวนเข็มนาฬิกาเริ่มที่ ทิศตะวันออก, ทิศใต้, ทิศตะวันตกและทิศเหนือ 
 เมื่อผู้เล่นใด ๆ คนหนึ่งชนะ (ไม่นับเจ้ามือ) ผู้เล่นในตำแหน่งทิศที่ต่ำกว่าได้เป็นเจ้ามือต่อไป และตำแหน่งทิศก็จะเปลี่ยนไป
 ถ้าเจ้ามือเป็นฝ่ายชนะตำแหน่งยังคงเป็นเหมือนเดิมไม่มีการเปลี่ยนแปลง

 รอบและการเปลี่ยนรอบ 
การเริ่มเล่นทุกครั้งจะอยู่ที่ทิศตะวันออกเล่นให้ครบ 4 คนแล้วจึงเปลี่ยนทิศถัดไปเรื่อย ๆ อย่างนี้จนถึงทิศเหนือครบสี่คนเป็นอันจบเกม (ตำแหน่งทิศของผู้เล่นก็จะเปลี่ยนไปด้วย) ไพ่นกกระจอกในการเล่นแต่ละรอบอาจจะมากกว่า 4 รอบก็ได้หากผู้ชนะเป็นคนเดิม
 การเริ่มเกม 
ตั้งกำแพงเรียบร้อยแล้วให้ผู้เล่นคนใดคนหนึ่งทอยลูกเต๋า (โยนในกำแพง) เพื่อกำหนดตำแหน่งเริ่มเกม
 หมายเหตุ ในที่นี้ผลหน้าลูกเต๋าคือ 4
 กำหนดตำแหน่งเริ่มเกม สุ่มตำแหน่งเริ่มเล่นโดยการทอยลูกเต๋าแล้วนับทวนเข็มนาฬิกา เมื่อนับแล้วไปลงที่ใครคนนั้นก็เป็นทิศตะวันออก
 การหยิบไพ่ ขึ้นอยู่กับตัวเลขบนหน้าลูกเต๋าในที่นี้สมมุติลูกเต๋าออกมาเป็น 4
 นับทวนเข็มนาฬิกาเริ่มจากเจ้ามือไป เมื่อไปจบที่หน้าใครก็แสดงว่ากำแพงทิศนั้นจะเป็นกำแพงที่จะหยิบไพ่ (ในที่นี้คือทิศเหนือ)
 ให้นับตัวไพ่ไปตามตัวเลขบนหน้าลูกเต๋าตามเข็มนาฬิกา (ผลลูกเต๋าออกมา 4 ก็นับไป 4 แล้วจึงจะเริ่มหยิบตัวที่ 5)
 เจ้ามือ (ผู้เล่นทิศตะวันออก) จะเป็นคนหยิบไพ่ก่อน ให้หยิบสี่ตัว (เจ้ามือจะได้ไพ่ 4 ตัวเพราะมีด้านบนและด้านล่าง) จากนั้นผู้เล่นทิศใต้, ตะวันตก และทิศเหนือจะได้เป็นผู้หยิบไพ่เรียงตามลำดับ ทำซ้ำไปเรื่อย ๆ จนผู้เล่นทุกคนได้ไพ่ครบ 12 ตัว
 เจ้ามือเริ่มหยิบไพ่ 1 ตัว และหยิบไพ่ข้ามบล็อกไป 1 ตัว ดังภาพ ส่วนผู้เล่นคนอื่น ๆ หยิบไปคนละ 1 ตัว (เวลาเล่นผู้เล่นทุกคนจะมีไพ่อยู่ในมือทั้งหมด 13 ตัว ส่วนตัวที่ 14 ของเจ้ามือที่หยิบไพ่ขึ้นมานั้นเป็นตัวจั่ว)
 เจ้ามือมีไพ่อยู่ในมือทั้งหมด 14 ตัว ผู้เล่นคนอื่น ๆ มีทั้งหมด 13 ตัว
 ในกรณีที่ผลหน้าลูกเต๋าออกมาเป็น 17 
 ให้เจ้ามือนับทวนเข็มนาฬิกาโดยเริ่มนับที่ตำแหน่งทิศตะวันออก เราจะเห็นได้ว่ามันจะเป็นกำแพงที่หน้าทิศตะวันออก 
 ให้นับจากด้านขวาของกำแพงที่ 17 นับตัวไพ่ไป 17 ตัว จะเห็นว่ามันหมดกำแพงที่ 17 ไม่ต้องตกใจก็ให้หยิบไพ่ตัวถัดไปจากกำแพงถัดไปได้เลย
 เจ้ามือทิ้งไพ่ลงมา 1 ตัวซึ่งเป็นไพ่ที่ไม่ต้องการ จากนั้นผู้เล่นตำแหน่งทิศถัดไปจะจั่วไพ่ขึ้นมาไว้ในมือและทิ้งไพ่ที่ไม่ต้องการออกไป (ให้ผู้เล่นทุกคนทิ้งไพ่ที่ไม่ต้องการให้อยู่ในกรอบกำแพง)
 ไพ่ที่ไม่ต้องการของผู้อื่นอาจจะมีประโยชน์กับเรา ดังนั้นควรดูให้ดี ๆ ว่าเราคอยไพ่อะไรอยู่และเขาทิ้งไพ่อะไรลงมา
 ตะโกน “เจียะ” ออกไปหากผู้เล่นในตำแหน่งที่สูงกว่าเรา(ผู้เล่นที่นั่งทางซ้ายมือของเรา)ทิ้งไพ่ที่เราคอยอยู่และเราต้องเปิดไพ่ที่เรา “เจียะ” ขึ้นมาด้วย (ดูคำอธิบายเพิ่มที่ ชนะอย่างไร: “เจียะ”)
 ตะโกน “ผ่อง” ออกไปหากผู้เล่นใด ๆ ทิ้งไพ่ที่เราคอยอยู่และเราต้องเปิดไพ่ที่เรา “ผ่อง” ด้วย (ดูคำอธิบายเพิ่มที่ ชนะอย่างไร: “ผ่อง”)
 ตะโกน “กั่ง” ออกไปหากผู้เล่นใด ทิ้งไพ่ที่เรามีอยู่ในมือแล้ว 3ตัว หรือเราจั่วตัวที่ 4 ขึ้นมาได้ และเราจะได้หยิบไพ่ตัวพิเศษ (ดูคำอธิบายเพิ่มที่ ชนะอย่างไร: “กั่ง”)
 หากผู้เล่นใด ๆ ทิ้งไพ่ลงมาและมีคนร้อง “หมั่วเจียะ” ถือว่าจบเกม ผู้เล่นอื่น ๆ ที่จะ “เจียะ”, “ผ่อง” หรือ “กั่ง” ไม่มีสิทธิในการเก็บไพ่ตัวนั้นแล้ว ผู้ชนะจะต้องเปิดไพ่ให้ทุกคนดูด้วย และผู้เล่นคนอื่น ๆ ก็จะเปิดไพ่เช่นกัน
 “กั่ง” มีสิทธิในการเก็บไพ่มากกว่า “เจียะ” และ “ผ่อง” มีสิทธิในการเก็บไพ่มากกว่า “เจียะ” (ดูคำอธิบายเพิ่มที่ ชนะอย่างไร)
 ถ้าไพ่ที่ทิ้งลงมามันไม่มีประโยชน์สำหรับใครก็ให้ผู้เล่นคนถัดไปจั่วไพ่ขึ้นมาจากกำแพงขึ้นมา และทิ้งไพ่ที่ไม่ต้องการออกไป
 เกมจะจบก็ต่อเมื่อมีคนร้อง “หมั่วเจียะ” ถ้าเจ้ามือเป็นฝ่ายชนะตำแหน่งยังคงเป็นเหมือนเดิม แต่ถ้าผู้เล่นคนอื่นเป็นฝ่ายชนะผู้เล่นในตำแหน่งทิศที่ต่ำกว่าจะได้เป็นเจ้ามือถัดไป และเป็นผู้ทอยลูกเต๋าเพื่อสุ่มตำแหน่งกำแพงต่อไป
 เมื่อกำแพงไพ่เหลือ 14 ตัว (7 บล็อก) เกมจะเริ่มใหม่อีกครั้งที่เจ้ามือคนเดิมและตำแหน่งทิศเดิม

 การชนะ 
 ในการชนะทุกครั้งต้องมีคู่ “งั่ง” คือไพ่ที่หน้าตาเหมือนกันในมือ 2 ตัว และรวมไพ่ที่เรามีจากการ “เจียะ” “ผ่อง” และ/หรือ “กั่ง” ยกเว้นกรณีการชนะในกรณีพิเศษ (ดูเพิ่มที่ ชนะอย่างไร: “งั่ง”, ประเภทในการชนะในกรณีพิเศษ)
 ถ้าผู้เล่นสองคนต้องการไพ่ตัวเดียวกันในการชนะ ผู้เล่นในตำแหน่งที่ต่ำกว่าสิทธิก่อน (หมายถึง ผู้เล่นที่นั่งในตำแหน่งที่ใกล้ที่สุดในการเวียนรอบ)

 มือตาย 
ถ้าผู้เล่นพบว่าไพ่ในมือตนเองมีการเรียงลำดับที่ต่างกันมากตัดสินใจยากในการทิ้งไพ่ในกรณีนี้เรียกมือตาย ผู้เล่นจะไม่สามารถชนะในเกมนี้ได้และต้องรอเล่นเกมนี้ให้จบ
 คะแนนพื้นฐาน 
 ผู้เล่นแต่ละคนจะมีชิปเท่า ๆ กัน ส่วนแต่ละชิบมีค่าเท่าไรขึ้นอยู่กับการตกลงของผู้เล่นเอง
 ผู้เล่นที่ทิ้งไพ่ให้คนอื่นชนะต้องจ่ายเป็นสองเท่า
 ถ้าผู้เล่นสามารถชนะได้ด้วยการจั่วไพ่ขึ้นมาเอง ผู้เล่นทุกคนต้องจ่ายให้สองเท่า

 การชนะแต่ละประเภท 
การชนะในการเล่นไพ่นกกระจอกนี้จะมีผู้ชนะเพียง 1 คน เท่านั้น ยกเว้นในบางกรณีที่ไม่มีผู้ชนะให้เริ่มเกมใหม่ในตำแหน่งเดิม 

ผู้เล่นที่ทิ้งไพ่ให้คนอื่นชนะจะต้องจ่ายเป็นสองเท่า หากผู้เล่นสามารถชนะได้ด้วยการจั่วไพ่ขึ้นมาเอง ผู้เล่นทุกคนต้องจ่ายเป็นสองเท่าให้แก่ผู้ชนะ ในกรณีที่มีผู้ชนะ 2 คน ให้ผู้เล่นในตำแหน่งที่ใกล้ที่สุดในการเวียนรอบเป็นฝ่ายชนะ (ดูที่คะแนนพื้นฐาน)

สังเกตเวลาชนะผู้เล่นจะต้องมีไพ่อยู่ในมือทั้งหมด 14 ตัว ยกเว้นในกรณีที่ผู้เล่นมีการ "กั่ง"

 โกยฮู้ 
โกยฮู้ (; เพ็งอิม: goi1 hu5) เป็นการชนะด้วย “ผ่อง”, “เจียะ” หรือ “กั่ง” จากชุดไพ่ใด ๆ ก็ได้และที่สำคัญต้องมีคู่ “งั่ง” ด้วย เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีผ่องเอียวท้ง เจียะซี่-โหง่ว-หลักบ่วง เจียะซี่-โหง่ว-หลักเสาะ เจียะยี่-ซา-ซี่ท้ง และงั่งซาเสาะ จึงถือว่าเป็น "โกยฮู้"

 เผ่งฮู้ 
เผ่งฮู้ (; เพ็งอิม: pêng7 hu5) เป็นการชนะด้วย “เจียะ” อย่างเดียวเท่านั้น ซึ่งจะ “เจียะ” จากชุดไพ่ใด ๆ ก็ได้ และห้ามลืมคู่ “งั่ง” เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีงั่งอิกบ่วง ตามด้วยเจียะซา-ซี่-โหง่วท้ง เจียะยี่-ซา-ซี่เสาะ เจียะชิก-โป้ย-เก๋าเสาะ และเจียะซี่-โหง่ว-หลักบ่วง จึงถือว่าเป็น "เผ่งฮู้"

 ตุ้ยตุ้ยฮู้ 
ตุ้ยตุ้ยฮู้ (; เพ็งอิม: dui2 dui2 hu5) เป็นการชนะด้วย "ผ่อง" และ/หรือ "กั่ง" และมีคู่ "งั่ง" เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีผ่องเอียวท้ง ผ่องเก๋าบ่วง ผ่องโหง่วเสาะ ผ่องยี่ท้ง และงั่งแชฮวด จึงถือว่าเป็น "ตุ้ยตุ้ยฮู้"

 เจ็กไท้ 
เจ็กไท้ (; เพ็งอิม: zêg4 tai5) เป็นการชนะด้วย “เจียะ”, “ผ่อง”, หรือ “กั่ง” จากชุดไพ่ใด ๆ ก็ได้ แต่ต้องมี “ผ่อง” และ/หรือ “กั่ง” จากชุดมังกรด้วย 1 กอง หรือไพ่ทิศซึ่งต้องถูกต้องกับรอบทิศหรือถูกต้องจากทิศตำแหน่งที่นั่งของผู้ชนะ ซึ่งคล้ายกับ โกยฮู้ แต่จะแตกต่างตรงที่ผู้ชนะนั้นต้องจั่วไพ่ขึ้นมาได้เองถึงจะเป็น เจ็กไท้ เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีงั่งอิกบ่วง ตามด้วยเจียะซา-ซี่-โหง่วท้ง เจียะยี่-ซา-ซี่เสาะ เจียะชิก-โป้ย-เก๋าเสาะ และผ่องอั่งตง ซึ่งการที่มีผ่องอั่งตงนี่เองจึงถือว่าเป็น "เจ็กไท้"

 หน่อไท้ 
หน่อไท้ (; เพ็งอิม: no7 tai5) เป็นการชนะด้วย “เจียะ”, “ผ่อง”, หรือ “กั่ง” จากชุดไพ่ต่าง ๆ มีคู่ “งั่ง” และต้องมี “ผ่อง” และ/หรือ “กั่ง” จากชุดมังกรด้วย 2 กอง หรือไพ่ทิศที่ต้องถูกต้องจากรอบทิศหรือถูกต้องจากทิศตำแหน่งที่นั่งของผู้ชนะ ซึ่งคล้ายกับ เจ็กไท้ และ โกยฮู้ แต่จะแตกต่างตรงที่ผู้ชนะนั้นต้องจั่วไพ่ขึ้นมาได้เองถึงจะเป็น หน่อไท้ เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีงั่งอิกบ่วง ตามด้วยเจียะซา-ซี่-โหง่วท้ง เจียะยี่-ซา-ซี่เสาะ ผ่องแปะปั้ง และผ่องอั่งตง ซึ่งการที่มีทั้งผ่องแปะปั้งและผ่องอั่งตงนี่เอง ทำให้มีผ่องจี๊ไป๊ 2 คู่ นั่นคือจึงถือว่าเป็น "หน่อไท้"

 ซาไท้ 
ซาไท้ (; เพ็งอิม: san1 tai5) เป็นการชนะด้วยการ “เจียะ”, “ผ่อง", หรือ “กั่ง” จากชุดไพ่เดียวกัน และคู่ “งั่ง” ต้องมาจากชุดมังกร 1 คู่ หรือไพ่ทิศที่ถูกต้องจากรอบทิศหรือถูกต้องจากทิศตำแหน่งผู้ชนะ กล่าวคือ เป็นการชนะด้วยการ “ผ่อง” และ/หรือ “กั่ง” จากไพ่ใด ๆ ก็ได้ เป็นจำนวน 3 กลุ่ม และ “ผ่อง” หรือ “เจียะ” ก็ได้จำนวนอีก 1 กลุ่ม ห้ามลืมคู่ “งั่ง” จากไพ่ชุดใด ๆ ก็ได้ เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีเจียะยี่-ซา-ซี่เสาะ เจียะซา-ซี่-โหง่วเสาะ เจียะหลัก-ชิก-โป๊ยเสาะ ผ่องเก๋าเสาะ และงั่งอั่งตง ซึ่งการที่มีเจียะ/ผ่องเสาะ กับงั่งอั่งตงนี่เอง จึงถือว่าเป็น "ซาไท้"

 ซี่ไท้ 
ซี่ไท้ (; เพ็งอิม: si2 tai5) เป็นการชนะที่เหมือนกับ ซาไท้ แต่แตกต่างกันตรงที่ผู้ชนะต้องจั่วไพ่ขึ้นมาได้เองถึงจะเป็น ซี่ไท้

 โหง่วไท้ 
โหง่วไท้ (; เพ็งอิม: ngou7 tai5) เป็นการชนะด้วยการที่ “เจียะ”, “ผ่อง” หรือ “กั่ง” และคู่ “งั่ง” มาจากไพ่ชุดเดียวกันทั้งหมด และสามารถรวม 2 กลุ่ม จากการ “ผ่อง” และ/หรือ “กั่ง” จากชุดมังกร 2 กอง หรือไพ่ทิศซึ่งจะต้องถูกต้องจากรอบทิศและทิศตำแหน่งที่นั่งของผู้ชนะ เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีเจียะยี่-ซา-ซี่เสาะ เจียะซา-ซี่-โหง่วเสาะ งั่งเก๋าเสาะ ผ่องแปะปั้ง และผ่องอั่งตง นั่นจึงถือว่าเป็น "โหง่วไท้"

 การชนะแต้มน็อก 
รูปแบบไพ่ต่อไปนี้ทำให้สามารถชนะแบบแต้มน็อกหรือหละจื้อ (; เพ็งอิม: luah4 ze2) ได้

 เสียวซาง้วน 
เสียวซาง้วน (; เพ็งอิม: siou6 san1 nguêng5) เป็นการชนะด้วยการ “ผ่อง” และ/หรือ “กั่ง” ชุดมังกรสองตัวใด ๆ มีคู่ "งั่ง" ของไพ่มังกรอีกตัว ส่วนอีกหกตัวที่เหลือจะเป็นการ “ผ่อง"/"กั่ง"/"เจียะ” ก็ได้ เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีผ่องอั่งตง และผ่องแปะปั้ง เป็นสองตัว มีคู่งั่งแชฮวด มีเจียะหลัก-ชิก-โป้ยท้ง และผ่องโป๊ยบ่วง จึงนับว่าเป็น "เสียวซาง้วน"

 ไต่ซาง้วน 
ไต่ซาง้วน (; เพ็งอิม: dai7 san1 nguêng5) เป็นการชนะด้วยการ “ผ่อง” และ/หรือ “กั่ง” ชุดมังกรทั้งสามตัว มีคู่ “งั่ง” ส่วนอีกสามตัวที่เหลือจะเป็นการ “ผ่อง"/"กั่ง"/"เจียะ” ก็ได้ เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีผ่องอั่งตง ผ่องแชฮวด และผ่องแปะปั้งครบทั้งสามตัว ตามด้วยเจียะโหง่ว-หลัก-ชิกบ่วง และงั่งเอียวท้ง จึงนับว่าเป็น "ไต่ซาง้วน"

 เสียวซี่ฮี่ 
เสียวซี่ฮี่ (; เพ็งอิม: siou6 si2 hi2) เป็นการชนะด้วยการ “ผ่อง” และ/หรือ “กั่ง” ชุดทิศสองตัวใด ๆ มีคู่ "งั่ง" ของไพ่ทิศอีกตัว ส่วนอีกสามตัวที่เหลือจะเป็นการ “ผ่อง"/"กั่ง"/"เจียะ” ก็ได้ เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีผ่องตังฮึง ผ่องหน่ำฮึง และผ่องไซฮึง สามทิศ มีงั่งปั๊กฮึง และมีเจียะชิก-โป๊ย-เก๋าบ่วง จึงนับว่าเป็น "เสียวซี่ฮี่"

 ไต่ซี่ฮี่ 
ไต่ซี่ฮี่ (; เพ็งอิม: dai7 si2 hi2) เป็นการชนะด้วยชุดทิศซึ่งผู้เล่นสามารถ “ผ่อง” และ/หรือ “กั่ง” ก็ได้ และที่สำคัญต้องมีคู่ “งั่ง” ด้วยจะเป็นอะไรก็ได้ เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีผ่องตังฮึง ผ่องหน่ำฮึง ผ่องไซฮึง ผ่องปั๊กฮึง ครบทั้งสี่ทิศ และมีงั่งซาบ่วง จึงนับว่าเป็น "ไต่ซี่ฮี่"

 เจ็กกีฮวย 
เจ็กกีฮวย (; เพ็งอิม:  zêg4 gi1 huê1) บางตำราเรียกเก๋าโหน่ยป๋อเต็ง (; เพ็งอิม: gao2 noin5 bo2 dêng1) เป็นการเรียงโซ่ยไป๊ชุดเดียวกันแบบ 1112345678999 และอีกตัวเป็นตัวใดก็ได้ในชุดเดียวกัน โดยทั้งหมดต้องเป็นการเกิดแบบมืดเท่านั้น เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีการเรียงไพ่ดังกล่าวของชุดบ่วง และปิดด้วยชิกบ่วง จึงนับว่าเป็น "เจ็กกีฮวย"

 หมัวตี่แช  
หมัวตี่แช (; เพ็งอิม:  muan6 di7 cên1) เป็นโกยฮู้ของไพ่สีเขียวในชุดเสาะ (2, 3, 4, 6, และ 8) โดยมีคู่งั่งเป็นไพ่แชฮวดเท่านั้น เพราะทั้งกองต้องเป็นสีเขียว เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีเจียะยี่-ซา-ซี่เสาะ x2 ผ่องหลักเสาะ ผ่องโป๊ยเสาะ และงั่งแชฮวด ซึ่งเป็นสีเขียวล้วน จึงนับว่าเป็น "หมัวตี่แช"

 เช็งเอียวเก้า  
เช็งเอียวเก้า (; เพ็งอิม: cêng1 iao1 gao2) ส่วนมากเป็นการชนะด้วย “ผ่อง” และ/หรือ “กั่ง” เอียวเก้าจากทุกชุด และต้องมีคู่ “งั่ง” ด้วยซึ่งต้องเป็นเอียว (1) หรือเก้า (9) เท่านั้น เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีผ่องเอียวเสาะ ผ่องเก๋าเสาะ ผ่องเก๋าบ่วง ผ่องเก๋าท้ง และงั่งเอียวท้ง จึงนับว่าเป็น "เช็งเอียวเก้า"

 จับซาไท้เป้า 
จับซาไท้เป้า (; เพ็งอิม: zab8 san1 tai5 bao2) บางตำราเรียกว่าจับซาเอียวเก้า (; เพ็งอิม: zab8 san1 iao1 gao2) จะชนะด้วยประเภทนี้จะต้องมีไพ่เอียวเก้าครบทุกชุด มังกรสามตัว ทิศทั้งสี่ และในประเภทนี้คู่ “งั่ง” เป็นตัวอะไรก็ได้ที่ในมือเรามี เช่น

30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px30px

มีตังฮึง หน่ำฮึง ไซฮึง ปั๊กฮึง ครบทั้งสี่ทิศ (และให้ตังฮึงเป็นคู่งั่ง) มีมังกรอั่งตง แชฮวด และแปะปั้งครบทั้งสามตัว และมีเอียวเก้าท้ง เอียวเก้าบ่วง และเอียวเก้าเสาะครบทั้งสามประเภท จึงนับว่าเป็น "จับซาไท้เป้า"

อนึ่ง "จับซาไท้เป้า" ถือว่าเป็นวิธีชนะที่ได้มายากที่สุด และได้แต้มสูงสุด

 ความเชื่อโชคลาง 
แม้ว่าทั้งทักษะและโอกาสจะมีบทบาทสำคัญในเกมไพ่นกกระจอก แต่ก็ยังมีความเชื่อโชคลางมากมายที่ผู้เล่นเชื่อว่าตำแหน่งที่นั่ง วิธีการถือไพ่หรือสิ่งของที่พกติดตัวจะส่งผลต่อผลลัพธ์ เช่น ผู้เล่นจะพยายามหาที่นั่งที่มีฮวงจุ้ยดีที่สุด หรือสวมใส่เสื้อผ้าหรือเครื่องประดับนำโชค โดยปกติแล้ว หลังจากเล่นไปหนึ่งรอบ (ทุกคนเคยเป็นเจ้ามือมาแล้วครั้งหนึ่งในทิศที่นั่ง) ผู้เล่นจะเปลี่ยนที่นั่ง อย่างไรก็ตาม ผู้เล่นบางคนอาจปฏิเสธที่จะเปลี่ยนที่นั่งเมื่อพวกเขาชนะหลายเกมในที่นั่งนั้น พวกเขาอาจเชื่อว่าตำแหน่งนั้นมีโชคที่เอื้อประโยชน์ต่อพวกเขา แม้ว่าฮวงจุ้ยจะไม่ใช่ศาสตร์ก็ตาม บางคนเชื่อว่าไพ่บางตัว (เช่น ไพ่เอียวท้ง) นำมาซึ่งโชคร้ายหากได้รับในมือเริ่มต้น ความเชื่อเรื่องฮวงจุ้ยยังคงแพร่หลายในสังคมจีน โดยมีผู้ใหญ่ชาวจีนมากกว่าร้อยละ 47 เชื่อในเรื่องนี้

ความเชื่อโชคลางที่ซับซ้อนมากขึ้นในไพ่นกกระจอกมีตั้งแต่ความเชื่อที่พบในเกมโป๊กเกอร์ เช่น การไม่นับจำนวนครั้งที่ชนะและแพ้ ไปจนถึงความเชื่อที่ตลกขบขัน อย่างการเปลี่ยนชุดชั้นในหลังแพ้ ไม่มีความเชื่อโชคลางใดที่ได้รับการพิสูจน์ว่ามีประสิทธิภาพอย่างแท้จริง เช่นเดียวกับความเชื่อโชคลางทั้งหมดในเกม แม้ว่าสำหรับบางคน พิธีกรรมเหล่านี้กลายเป็นส่วนสำคัญของประสบการณ์การเล่นเกมและสุนทรียภาพของเกมไปแล้วก็ตาม

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 การวิจัยทางประวัติศาสตร์ 

 Culin, Stewart, 'The Game of Ma-Jong, its Origin and Significance'. In: Brooklyn Museum Quarterly, Brooklyn, NY, Vol. XI, 1924, p. 153–168. Also found at; Gamesmuseum.uwaterloo.ca
 Depaulis, Thierry, 'Embarrassing Tiles: Mahjong and the Taipings'. In: The Playing-Card, Vol. 35, No. 3, 2007, pp. 148 – 153.
 Ebashi, Takashi, 'Proto Mahjong. Mahjong Tiles in the 19th Century'. In: Mahjong Museum Report, Vol. 5, No.2, Issue 9, April 2005, pp. 14 – 17 (in Japanese).
 Lo, Andrew, 'China's Passion for Pai: Playing Cards, Dominoes, and Mahjong'. In: Asian Games: The Art of Contest, Colin Mackenzie and Irving Finkel, eds. Asia Society. 2004. pp. 217–231.
 Greene, M. (2016). The Game People Played: Mahjong in Modern Chinese Society and Culture. Cross-Currents: East Asian History and Culture Review, 5(1), 1–27. doi:10.1353/ach.2016.0001
 Stanwick, Michael, 'Mahjong(g) Before Mahjong(g): Part 1'. In: The Playing-Card, Vol. 32, No. 4, 2004, pp. 153–162.
 Stanwick, Michael, 'Mahjong(g) Before Mahjong(g): Part 2'. In: The Playing-Card, Vol. 32, No. 5, 2004, pp. 206–215.
 Stanwick, Michael, 'Mahjong(g), Before and After Mahjong(g): Part 1'. In: The Playing-Card, Vol. 34, No. 4, 2006, pp. 259–268.
 Stanwick, Michael, 'Mahjong(g), Before and After Mahjong(g): Part 2'. In: The Playing-Card, Vol. 35, No. 1, 2006, pp. 27–39.
 Stanwick, Michael and Xu, Hongbing, 'Flowers and Kings: A Hypothesis of their Function in Early Ma Que'. In: The Playing-Card, Vol. 37, No. 1, 2008, pp. 29–40.
 Stanwick, Michael and Xu, Hongbing, 'From Cards to Tiles: The Origin of Mahjong(g)'s Earliest Suit Names'. In: The Playing-Card, Vol. 41, No. 1, 2012, pp. 52–67.
 Wilkinson, William H.,(1890): Published in 1901 as pp 184–194 of Catalogue of the Collection of Playing Cards Bequeathed to the Trustees of the British Museum, F. M. O'Donoghue.
 Wilkinson, William H.,(1893): Published in Culin, Games of the Orient, Tuttle, 1958. First published under the title Korean Games, with Notes on the Corresponding Games of China and Japan, University of Pennsylvania, 1895.
 Wilkinson, William H., 'Chinese Origin of Playing Cards', in The American Anthropologist, Volume VIII, 1895, pp. 61–78. Can also be found at; 

 จีนคลาสสิก 





 ทางการจีน 

 Competition Mahjong Official International Rulebook. Takeshobo: 2002. .
 Hatsune, Mai and Takunori Kajimoto, translation by Ryan Morris. World-Class Mahjong with World Champion Mai Hatsune: 2005.
 Handbook for the Competitions of the Chinese MaJiang. Organizing Committee of Chinese MaJiang: 2005.
 Pritchard, David B., The New Mahjong. Right Way: 2004. .

 อ่านเพิ่ม 



 Pritchard, David B. (2001). Teach Yourself Mahjong. McGraw-Hill/Contemporary. .



 [Wright Patterson Mah Jongg Group]. Mah Jongg: Wright-Patterson Rules. Wright Patterson Mah Jongg Group: 1963.
 Zhou, H. X. & Wang, Y. L. (2002). "The Origin and Development of Mahjong" . Journal of Ningbo University (Liberal Arts Edition). Issue: 2002 no. 4. pp. 70–72.

 แหล่งข้อมูลอื่น 




หมวดหมู่:สิ่งประดิษฐ์ของจีน
หมวดหมู่:เกมการพนัน
หมวดหมู่:เกมจีน