การแพทย์แผนไทย

การแพทย์แผนไทย (Thai Traditional Medicine) ดูแลสุขภาพทั้งในภาวะปกติและในภาวะเจ็บป่วย โดยยึดหลักความสมดุลของธาตุต่าง ๆ ในร่างกาย อาทิ ดิน น้ำ ลม และไฟ ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญของการรักษาและป้องกันโรค ในปัจจุบัน สถาบันการศึกษาต่าง ๆ ได้ผสมผสานความรู้ด้านการแพทย์แผนไทยเข้ากับหลักวิทยาศาสตร์และวิทยาศาสตร์การแพทย์ เช่น กายวิภาคศาสตร์ สรีรวิทยา พยาธิสรีรวิทยา และเภสัชวิทยา เพื่อเพิ่มความปลอดภัยและประสิทธิภาพในการรักษา

จากหลักฐานในยุคกรุงศรีอยุธยา การแพทย์แผนไทยได้รับอิทธิพลสำคัญจากอารยธรรมอินเดีย โดยเฉพาะจากคัมภีร์ของหมอชีวกโกมารภัจจ์ แพทย์ประจำองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งเป็นต้นแบบของการรักษาในพระพุทธศาสนา เมื่อพระพุทธศาสนาเผยแผ่มายังไทย พระสงฆ์ที่ทำหน้าที่เผยแผ่ศาสนาได้นำความรู้ด้านการรักษาโรคมาใช้เพื่อช่วยเหลือประชาชน ความรู้นี้จึงหลอมรวมเข้ากับวิถีชีวิต วัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นของคนไทยอย่างแนบแน่น

การแพทย์แผนไทยมองว่ามนุษย์เป็นองค์รวมที่ประกอบด้วยจิตใจ ร่างกาย และสิ่งแวดล้อมที่เชื่อมโยงกันอย่างลึกซึ้ง การรักษาโรคไม่ได้มุ่งแก้ปัญหาเฉพาะอาการทางกาย แต่ครอบคลุมถึงการดูแลจิตใจและการสร้างความสมดุลระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ รวมถึงจักรวาล แนวคิดแบบองค์รวมนี้เน้นการป้องกันโรคผ่านการดำเนินชีวิตที่สอดคล้องกับธรรมชาติ เช่น การรับประทานอาหารที่เหมาะสม การปรับสมดุลธาตุ และการดูแลสุขภาพด้วยสมุนไพร เป็นต้น

องค์ความรู้ด้านการแพทย์แผนไทยเป็นผลสืบเนื่องจากประสบการณ์ที่สั่งสมผ่านยุคสมัย ตั้งแต่การต่อสู้กับโรคภัยในอดีตจนถึงปัจจุบัน ซึ่งสะท้อนถึงความชาญฉลาดในการผสมผสานความรู้ด้านการรักษากับวิถีชีวิตของคนไทย วิธีการรักษา เช่น การใช้สมุนไพร การนวดแผนไทย การประคบสมุนไพร และการปรับธาตุ ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อให้เหมาะสมกับโรคและสภาพร่างกายของแต่ละบุคคล

ในยุคปัจจุบัน การแพทย์แผนไทยไม่ได้เป็นเพียงมรดกภูมิปัญญาเท่านั้น แต่ยังได้รับการพัฒนาขึ้นในฐานะการแพทย์คู่ขนานหรือการรักษาเสริมควบคู่ไปกับการแพทย์แผนปัจจุบัน นอกจากนี้ยังมีการส่งเสริมให้เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพแบบองค์รวมที่ได้รับความนิยมในระดับสากล การแพทย์แผนไทยจึงไม่เพียงแค่เป็นศาสตร์ในการรักษาโรค แต่ยังเป็นศิลปะที่สะท้อนถึงภูมิปัญญา วัฒนธรรม และวิถีชีวิตของคนไทยที่เชื่อมโยงกับธรรมชาติและจักรวาลอย่างลึกซึ้ง

 การพัฒนาการแพทย์แผนไทยสู่ปัจจุบัน 
เดิมทีองค์ความรู้ด้านการแพทย์แผนไทยมีลักษณะกระจัดกระจายและแยกกันเป็นส่วน ๆ ไม่เป็นระบบเดียวกัน จนกระทั่งในรัชสมัยของ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) พระองค์ทรงเล็งเห็นถึงความสำคัญของการรวบรวมองค์ความรู้เหล่านี้เพื่อการอนุรักษ์และสืบทอด จึงโปรดเกล้าฯ ให้มีการจัดรวบรวมและจารึกองค์ความรู้การแพทย์แผนไทยไว้ในวัดสำคัญหลายแห่ง เช่น 

 วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร (วัดโพธิ์) ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นมหาวิทยาลัยเปิดแห่งแรกของสยาม
 วัดราชโอรสารามราชวรวิหาร

องค์ความรู้ที่ถูกรวบรวมในครั้งนั้นถูกจัดเป็นหมวดหมู่ชัดเจน ได้แก่

 เวชศาสตร์
 เภสัชศาสตร์
 ฤๅษีดัดตน
 แผนนวด

ในปัจจุบัน การแพทย์แผนไทยได้รับการแบ่งออกเป็น 4 ด้านหลัก ดังนี้:

 เวชกรรมไทย
 การตรวจ วินิจฉัย และรักษาโรคโดยใช้หลักการแพทย์แผนไทย เช่น การปรับสมดุลธาตุ และการใช้สมุนไพร
 เภสัชกรรมไทย
 การผลิตและจ่ายยาสมุนไพร รวมถึงการวิเคราะห์และจัดเตรียมยาสำหรับการรักษา
 ผดุงครรภ์ไทย
 การดูแลสุขภาพของหญิงตั้งครรภ์ การคลอด และการฟื้นฟูสุขภาพหลังคลอด เช่น การอยู่ไฟและการใช้สมุนไพรบำรุง
 การนวดไทย/หัตถเวชกรรมไทย
 การนวดไทย (เรียกในหลักสูตรการแพทย์แผนไทย): เน้นการฟื้นฟูสุขภาพด้วยวิธีดั้งเดิม เช่น การกด การคลึง การบีบ การดัด การดึง รวมถึงการอบและประคบสมุนไพร
 หัตถเวชกรรมไทย (เรียกในหลักสูตรการแพทย์แผนไทยประยุกต์): มีความครอบคลุมมากกว่า โดยเน้นการบำบัดที่ผสมผสาน เช่น  การตรวจ วินิจฉัย หัตถบำบัด การอบไอน้ำสมุนไพร การประคบ การทับหม้อเกลือ การนั่งถ่าน การพอกผิว และกายบริหาร

 ทฤษฎีความสมดุลธาตุในร่างกายตามการแพทย์แผนไทย 
การแพทย์แผนไทย ระบุว่า ร่างกายมนุษย์ประกอบด้วยธาตุสำคัญ 4 ประการ ได้แก่ 

 ดิน: หมายถึงโครงสร้างที่เป็นของแข็งในร่างกาย เช่น กระดูก กล้ามเนื้อ ผิวหนัง เส้นเอ็น เป็นต้น
 น้ำ: หมายถึงของเหลวในร่างกาย เช่น เลือด น้ำเหลือง น้ำย่อย เป็นต้น
 ลม: หมายถึงพลังงานการเคลื่อนไหว เช่น การหายใจ การหมุนเวียนโลหิต การทำงานของอวัยวะ เป็นต้น
 ไฟ: หมายถึงพลังงานที่สร้างความร้อน เช่น การเผาผลาญ การย่อยอาหาร การควบคุมอุณหภูมิ เป็นต้น

เมื่อธาตุทั้งสี่สมดุล ร่างกายจะทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ สุขภาพดี และไม่ค่อยเกิดโรคภัยไข้เจ็บ แต่หากธาตุใดขาดความสมดุล เช่น มีมากหรือน้อยเกินไป จะส่งผลให้เกิดอาการเจ็บป่วยหรือโรคต่าง ๆ เช่น

 ธาตุไฟผิดปกติ อาจทำให้มีไข้ หรือระบบย่อยอาหารเสียสมดุล
 ธาตุน้ำผิดปกติ อาจเกิดอาการบวมน้ำ หรือเสมหะมากเกินไป
 ธาตุลมผิดปกติ อาจทำให้เกิดอาการวิงเวียน หรือลมในกระเพาะอาหารมาก
 ธาตุดินผิดปกติ อาจส่งผลต่อโครงสร้างของร่างกาย เช่น โรคกระดูก

 ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสมดุลธาตุ 
ความสมดุลของธาตุในร่างกายอาจถูกรบกวนได้จากหลายปัจจัย ได้แก่:

 ปัจจัยภายใน:
 อายุ: เช่น ผู้สูงอายุอาจมีไฟน้อยลงและลมมากขึ้น
 พฤติกรรม: การรับประทานอาหารที่ไม่เหมาะสม การพักผ่อนไม่เพียงพอ
 ปัจจัยภายนอก:
 ฤดูกาล: เช่น อากาศร้อนอาจกระทบต่อธาตุไฟ
 สภาพแวดล้อม: มลพิษ ความชื้น

 การปรับสมดุลธาตุในร่างกาย 
การแพทย์แผนไทยมีวิธีการต่าง ๆ เพื่อปรับสมดุลธาตุในร่างกาย ได้แก่:

 การใช้ยาสมุนไพร: เลือกใช้สมุนไพรที่เหมาะสมกับธาตุที่ผิดปกติ เช่น สมุนไพรรสเย็นเพื่อลดไฟ หรือสมุนไพรช่วยเพิ่มน้ำในร่างกาย
 การนวดรักษา: กระตุ้นการไหลเวียนของลมและพลังงานในร่างกาย
 การปรับพฤติกรรมสุขภาพ: แนะนำการรับประทานอาหารที่เหมาะสม การออกกำลังกาย และการพักผ่อน
 การฟื้นฟูสุขภาพ: เช่น การอบสมุนไพร การประคบ กายบริหาร เป็นต้น

ทฤษฎีความสมดุลธาตุเป็นรากฐานสำคัญที่สะท้อนถึงปรัชญาและภูมิปัญญาของการแพทย์แผนไทยที่ให้ความสำคัญกับการดูแลสุขภาพแบบองค์รวมทั้งกายและใจ

 คัมภีร์แพทย์แผนไทย 

การศึกษาคัมภีร์ของแพทย์แผนไทย ส่วนมากแล้วจะเขียนเป็นคำกลอน ที่ต้องอาศัยการเข้าใจภาษาไทยในขั้นลึก และเป็นภาษาที่ปัจจุบันอาจจะไม่ใช่แล้ว การศึกษาให้เข้าใจอาจจะต้องใช้ระยะเวลา และการเขียนอธิบายในคัมภีร์แต่ละคัมภีร์จะมีการเชื่อมโยงกันโดยต้องหมั่นศึกษา ตีความหมายอย่างลึกซึ่ง คัมภีร์แพทย์แผนไทยใช้เรียนทั้งในแพทย์แผนไทย และแพทย์แผนไทยประยุกต์ การเรียนคัมภีร์สามารถเทียบได้เท่ากับการเรียน Pathology ของการแพทย์แผนปัจจุบัน เพราะส่วนมากจะกล่าวถึงอาการเจ็บป่วยแล้ว โดยการเรียนคัมภีร์ของแพทย์แผนไทย ไม่สามารถเทียบเคียงกับโรคในทางแพทย์แผนปัจจุบันได้โดยตรงในหลาย ๆ อาการ

คัมภีร์ที่เกี่ยวกับสาเหตุของการเกิดโรคโดยทั่วไป และการวินิจฉัยโรค
 คัมภีร์เวชศึกษา กล่าวถึงสาเหตุการเกิดโรค และ วิธีการตรวจโรคต่าง ๆ
 คัมภีร์สมุฎฐานวินิจฉัย ซึ่งกล่าวถึงถึงสาเหตุการเกิดโรค โดยอาศัยทฤษฎีธาตุในการวินิจฉัยและพยากรณ์โรค
 คัมภีร์โรคนิทาน กล่าวถึงสาเหตุของโรค การเสียชีวิต และความผิดปกติของธาตุต่าง ๆ และรสยาต่าง ๆ
 คัมภีร์ธาตุวิภังค์ เช่นเดียวกับคัมภีร์โรคนิทาน แต่มีรายละเอียดแตกต่างกัน และรสยาต่าง ๆ
 คัมภีร์ธาตุวิวรณ์ กล่าวถึงสาเหตุการเกิดโรค โดยอาศัยปัจจัยแวดล้อม และปัจจัยภายใน รวมถึงรสยาต่าง ๆ
คัมภีร์ที่เกี่ยวกับไข้
 คัมภีร์ฉันทศาสตร์ กล่าวถึงไข้ต่าง ๆ โดยอาศัยทฤษฎีธาตุ
 คัมภีร์ตักศิลา กล่าวถึง อาการและโรคไข้ต่าง ๆ
 คัมภีร์สิทธิสารสงเคราะห์ อาการไข้ในเด็กแรกเกิดถึงหนึ่งปี และอาการไข้ในผู้ใหญ่ที่เกิดจากการอักเสบต่าง ๆ
คัมภีร์ที่เกี่ยวกับปากและคอ

 คัมภีร์มุขโรค กล่าวถึงโรคในช่องปากและคอที่เกิดเพราะโลหิตเป็นพิษ

คัมภีร์ที่เกี่ยวกับระบบทางเดินอาหาร
 คัมภีร์ธาตุบรรจบ กล่าวถึงโรคในระบบทางเดินอาหาร โดยพิจารณาจากอุจจาระ และใช้ทฤษฎีธาตุ
 คัมภีร์อุทรโรค กล่าวถึงโรคในช่องท้องและท้องเดินอาหาร
 คัมภีร์อติสาร เช่นเดียวกับคัมภีร์อุทรโรค แต่รายละเอียดแตกต่างกัน
คัมภีร์ที่เกี่ยวกับโรคสตรี 
 คัมภีร์มหาโชติรัตน์ กล่าวถึงโรคสตรีและการรักษา
คัมภีร์ที่เกี่ยวกับโรคในเด็ก การตั้งครรภ์ 
 คัมภีร์ปฐมจินดา กล่าวถึง การปฏิสนธิและการตั้งครรภ์ ลักษณะสตรีต่าง ๆ โรคในเด็กแรกเกิด
คัมภีร์ที่กล่าวถึงโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์และทางเดินปัสสาวะ 
 คัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา กล่าวถึงอาการผิดปกติของชายและหญิงที่เกี่ยวกับโรคระบบทางเดินปัสสาวะ
คัมภีร์ที่เกี่ยวกับโรคลม
 คัมภีร์ชวดาร กล่าวเกี่ยวกับโรคลมมีพิษ
 คัมภีร์มัญชุสาระวิเชียร อธิบายที่ตั้งและการเรียกชื่อโรคลม
คัมภีร์ที่เกี่ยวกับความเจ็บป่วยเรื้อรัง หรือ ความสึกกร่อนของร่างกาย
 คัมภีร์กษัย อธิบายถึงการสึกกร่อนของร่างกายไปจนถึงอาการเรื้อรัง และอาจจะพัฒนาไปถึงมะเร็ง
คัมภีร์ที่เกี่ยวกับโรคตา
 คัมภีร์อภัยสันตา อธิบายโรคที่เกี่ยวกับตาที่มีชื่อเรียกตามคัมภีร์และยารักษา
คัมภีร์ที่เกี่ยวกับโรคที่เกิดขึ้นที่เยื่อบุผิว (ฝีภายใน)
 คัมภีร์ทิพยมาลา เกี่ยวกับฝีภายใน(วัณโรค)ของร่างกายที่พัฒนาไปถึงมะเร็ง
 คัมภีร์อติสาร 
คัมภีร์เกี่ยวกับโรคผิวหนัง (ฝีภายนอก)

 คัมภีร์วิถีกุฏฐโรค อธิบายเกี่ยวกับแหล่งที่เกิดหรือสาเหตุการเกิดโรคเรื้อนต่าง ๆ
 คัมภีร์ไพจิตร์มหาวงศ์ กล่าวเกี่ยวกับลักษณะต่าง ๆ ของฝีภายนอก

คัมภีร์เกี่ยวกับสรรพคุณยา

 คัมภีร์สรรพคุณยา
คัมภีร์อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการแพทย์แผนไทย ที่ไม่ได้ระบุให้เรียนในหลักสูตร แต่แพทย์แผนไทยสามารถศึกษาเพิ่มเติมได้
 คัมภีร์วิสุทธิมรรค
 คัมภีร์มรณญาณสูตร 
 คัมภีร์คิริมานนท์
 คัมภีร์ฤศดวง

 แพทย์แผนไทยประยุกต์: บุคลากรทางการแพทย์ที่เชื่อมโยงภูมิปัญญาไทยและวิทยาการสมัยใหม่ 

แพทย์แผนไทยประยุกต์ คือ บุคลากรทางการแพทย์สาขาหนึ่งที่เกิดจากแนวคิดของ นายแพทย์อวย เกตุสิงห์ ซึ่งมุ่งมั่นพัฒนาการแพทย์แผนโบราณของไทยให้มีความเป็นวิทยาศาสตร์และได้รับการยอมรับในระดับสากล โดยการแพทย์แผนไทยประยุกต์นั้นถือเป็นการผสมผสานระหว่าง องค์ความรู้ดั้งเดิม จากคัมภีร์แพทย์แผนไทย กับ หลักวิชาการทางการแพทย์แผนปัจจุบัน 

แพทย์แผนไทยประยุกต์ต้องร่ำเรียนทั้งทฤษฎีและปฏิบัติที่ครอบคลุมสองศาสตร์ โดยสามารถตรวจวินิจฉัยอาการเทียงเคียงโรคตามหลักการแพทย์แผนปัจจุบัน แต่ในขั้นตอนการรักษานั้น จะใช้วิธีการของการแพทย์แผนไทย เช่น การใช้ยาสมุนไพร การนวด การอบ และการประคบสมุนไพร รวมถึงสามารถทำคลอดและดูแลสุขภาพแม่และทารกตามแนวทางแพทย์แผนไทย ทั้งนี้ การปฏิบัติงานทั้งหมดต้องเป็นไปตาม ระเบียบและข้อบังคับของสภาการแพทย์แผนไทย

นอกจากนี้ แพทย์แผนไทยประยุกต์ยังสามารถประยุกต์ใช้เครื่องมือทางการแพทย์สมัยใหม่เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการตรวจและรักษา โดยเน้นการบูรณาการระหว่างความรู้ดั้งเดิมและเทคโนโลยีปัจจุบัน เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลที่ครอบคลุมและเหมาะสมที่สุด เพื่อให้สามารถปฏิบัติงานได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย แพทย์แผนไทยประยุกต์จำเป็นต้องผ่านการสอบและได้รับ ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทยประยุกต์ โดยเฉพาะ ผู้ที่ผ่านการสอบนี้จะมีคุณสมบัติครบถ้วนในการปฏิบัติงานในโรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลที่เกี่ยวข้อง และสามารถให้การรักษาแก่ผู้ป่วยได้

แพทย์แผนไทยประยุกต์ถือเป็นตัวแทนแห่งการเชื่อมโยงภูมิปัญญาไทยกับความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งสะท้อนถึงการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมควบคู่กับการพัฒนาสู่ความทันสมัย เพื่อให้การดูแลสุขภาพของประชาชนเป็นไปอย่างครอบคลุมและยั่งยืน 

ข้อแตกต่างตามพระราชบัญญัติ วิชาชีพการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2556

หัวข้อแพทย์แผนไทยแพทย์แผนไทยประยุกต์การประกอบวิชาชีพการประกอบวิชาชีพที่กระทําหรือ  มุ่งหมายจะกระทําต่อมนุษย์ เกี่ยวกับการแนะนํา การตรวจโรค การวินิจฉัยโรค การบําบัดโรค การรักษาโรค การป้องกันโรค การส่งเสริมและการฟื้นฟูสุขภาพ  โดยอาศัยองค์ความรู้ด้านเวชกรรมไทย เภสัชกรรมไทย การผดุงครรภ์ไทย การนวดไทย การแพทย์พื้นบ้านไทย และองค์ความรู้ด้านอื่นตามที่รัฐมนตรีประกาศกําหนด 
โดยคําแนะนําของคณะกรรมการ ทั้งนี้ ด้วยกรรมวิธีการแพทย์แผนไทยซึ่งถ่ายทอดหรือพัฒนาสืบต่อกันมา ตามตําราการแพทย์แผนไทยหรือจากสถานศึกษาที่สภาการแพทย์แผนไทยรับรองการประกอบวิชาชีพที่กระทําหรือ มุ่งหมายจะกระทําต่อมนุษย์ เกี่ยวกับการแนะนํา การตรวจโรค การวินิจฉัยโรค การบําบัดโรค การรักษาโรค การป้องกันโรค การส่งเสริมและการฟื้นฟูสุขภาพ โดยอาศัยองค์ความรู้ด้านเวชกรรมไทย เภสัชกรรมไทย การผดุงครรภ์ไทย การนวดไทย การแพทย์พื้นบ้านไทย และองค์ความรู้ด้านอื่นตามที่รัฐมนตรีประกาศกําหนด ทั้งนี้ ด้วยกรรมวิธีการแพทย์แผนไทยโดยอาศัยองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และวิทยาศาสตร์การแพทย์ซึ่งศึกษาจากสถานศึกษา ที่สภาการแพทย์แผนไทยรับรอง รวมทั้งการประยุกต์ใช้เครื่องมือหรืออุปกรณ์ทางวิทยาศาสตร์การแพทย์ ทั้งนี้ ตามระเบียบและข้อบังคับของสภาการแพทย์แผนไทยผู้ประกอบวิชาชีพผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์ประเภท ก.ประเภท ข.ประเภทประยุกต์ได้รับการฝึกอบรมจากสถาบันหรือสถานพยาบาลที่สภารับรอง โดยมีผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยซึ่งได้รับอนุญาตเป็นผู้ถ่ายทอด และต้องใบอนุญาตสอบผ่านได้รับปริญญาตรี การแพทย์แผนไทยบัณฑิต จากสถาบันที่สภารับรอง และต้องสอบใบอนุญาตผ่าน ได้รับปริญญาตรี การแพทย์แผนไทยประยุกต์บัณฑิต 
จากสถาบันที่สภารับรอง 
และต้องสอบใบอนุญาตผ่าน   ใบอนุญาตสอบขึ้นทะเบียน “แยก” แต่ละด้าน
 ด้านเวชกรรมไทย (พท.ว)
 ด้านเภสัชกรรมไทย (พท.ภ.)
 ด้านผดุงครรภ์ไทย (พท.ผ.)
 ด้านนวดไทย (พท.น.)สอบขึ้นทะเบียน 4 ใบ
 ด้านเวชกรรมไทย (พท.ว)
 ด้านเภสัชกรรมไทย (พท.ภ.)
 ด้านผดุงครรภ์ไทย (พท.ผ.)
 ด้านนวดไทย (พท.น.)สอบขึ้นทะเบียนใบอนุญาตเป็นผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์ (พท.ป.) 1 ใบสอบวิชาชีพพื้นฐาน / วิชากฎหมายและจรรยาบรรณวิชาชีพ / วิชาด้านที่อบรม สอบวิชาพื้นฐานวิชาชีพและวิชากฎหมายและจรรยาบรรณวิชาชีพ
 สอบภาคทฤษฎีของด้านที่สมัครสอบ
 สอบภาคปฏิบัติของด้านที่สมัครสอบ สอบความรู้ทางวิทยาศาสตร์การแพทย์พื้นฐานชั้นเตรียมคลินิก ชั้นคลินิก และกฎหมาย
 สอบความรู้ทางวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์ 
 สอบความรู้ทักษะและหัตถการในเวชปฏิบัติการแพทย์แผนไทยประยุกต์)คำนำหน้าชื่อแพทย์แผนไทย ย่อ พท.แพทย์แผนไทยประยุกต์ ย่อ พท.ป.

 การจัดการเรียนการสอนสาขาการแพทย์แผนไทยและสาขาการแพทย์แผนไทยประยุกต์ 

ในปัจจุบัน มีมหาวิทยาลัยต่าง ๆ หันมาให้ความสำคัญกับการผลิตบัณฑิตในสาขาการแพทย์แผนไทยมากขึ้น ซึ่งการแพทย์แผนไทยกับการแพทย์แผนไทยประยุกต์ นั้นมีทั้งความเหมือนและความแตกต่างกันพอสมควร อย่างไรก็ตามทั้งแพทย์แผนไทยและแพทย์แผนไทยประยุกต์ ต้องสอบใบประกอบโรคศิลปะเช่นกัน แต่ขึ้นทะเบียนกันคนละประเภทกันhttp://www.kmpht.ac.th/homekmp/?page_id=1575 

โดยสถาบันการศึกษาที่ได้รับการรับรองจากสภาการแพทย์แผนไทย มีดังนี้

สาขาการแพทย์แผนไทยประยุกต์https://thaimed.or.th/%E0%B8%AA%E0%B8%96%E0%B8%B2%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%9C%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%87-%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0/
 คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดลhttp://ra.mahidol.ac.th (หลักสูตรผ่านการรับรองมาตรฐานระดับอาเซียน AUN-QA)
 สำนักวิชาการแพทย์บูรณาการ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวงhttps://www.mfu.ac.th/education/school/sch-integrative-medicine.html (หลักสูตรผ่านการรับรองมาตรฐานระดับอาเซียน AUN-QA)
 คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
 คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
 สำนักวิชาแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์https://smd.wu.ac.th/
 คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยาhttp://www.medicine.up.ac.th/
 คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวรhttp://www.health.nu.ac.th
 คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา
 วิทยาลัยสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทาhttp://www.atm.ahs.ssru.ac.th/index.php/th
 คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร
 คณะการแพทย์บูรณาการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี
 คณะสาธารณสุขศาสตร์และสหเวชศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
 วิทยาลัยการแพทย์แผนไทยอภัยภูเบศร
สาขาการแพทย์แผนไทยhttps://thaimed.or.th/download/%e0%b8%aa%e0%b8%96%e0%b8%b2%e0%b8%9a%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%9c%e0%b9%88%e0%b8%b2%e0%b8%99%e0%b8%81%e0%b8%b2%e0%b8%a3%e0%b8%a3%e0%b8%b1%e0%b8%9a%e0%b8%a3%e0%b8%ad%e0%b8%87-%e0%b8%82/?wpdmdl=6632&refresh=66b0d2e458d1f1722864356
 คณะการแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์http://www.ttmed.psu.ac.th
 คณะวิทยาการสุขภาพและการกีฬา มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง 
 คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหงhttp://www.rsa.ru.ac.th
 สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
 วิทยาลัยการแพทย์พื้นบ้านและการแพทย์ทางเลือกมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย
 วิทยาลัยการแพทย์แผนไทยและแพทย์ทางเลือกมหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี
 คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา 
 คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี
 คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์
 วิทยาลัยมวยไทยศึกษาและการแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง
 คณะพยาบาลศาสตร์และวิทยาการสุขภาพ มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี
 คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบูรณ์
 คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย
 คณะทรัพยากรธรรมชาติ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน (วิทยาเขตสกลนคร)
 คณะสาธารณสุขศาสตร์และสหเวชศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
 วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดยะลา
 วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดชลบุรี
 วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดตรัง
 วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดพิษณุโลก
 วิทยาลัยเทคโนโลยีทางการแพทย์และสาธารณสุข กาญจนาภิเษก นนทบุรี
 วิทยาลัยการแพทย์แผนตะวันออก มหาวิทยาลัยรังสิต
คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยปทุมธานี
คณะการแพทย์บูรณาการ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์
คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยเฉลิมกาญจนา
คณะสหเวชศาสตร์ วิทยาลัยนครราชสีมา

 ดูเพิ่ม 
 แพทยศาสตร์
 วิทยาศาสตร์สุขภาพ
 การแพทย์แผนตะวันออก
 การนวดแผนไทย
 อายุรเวท

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 โรงเรียนแพทย์แผนโบราณ วัดพระเชตุพน (วัดโพธิ์) 
 ศูนย์พัฒนาการแพทย์แผนไทยและแพทย์ทางเลือก จังหวัดนครราชสีมา สมาคมแพทย์แผนไทยแห่งประเทศไทย 
 กองการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข 
 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข 
 คลีนิคการแพทย์แผนไทยเนตรดาว 
 สาขาวิชาการแพทย์แผนไทย คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา 
 สาขาวิชากรแพทย์แผนไทย คณะวิทยาการสุขภาพและการกีฬา มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง 

หมวดหมู่:วิทยาศาสตร์สุขภาพ
หมวดหมู่:วิชาชีพทางด้านสาธารณสุข
หมวดหมู่:การแพทย์แผนโบราณ
หมวดหมู่:วัฒนธรรมไทย
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์การแพทย์