อินทรชิต

อินทรชิต หรือ รณพักตร์ (สันสกฤต:  इन्‍द्र जीत อินฺทฺร ชีต) ในมหากาพย์รามายณะมีชื่อว่า เมฆนาท (Meghanāda मेघनाद) เป็นโอรสของทศกัณฐ์กับนางมณโฑ มีมเหสีชื่อนางสุวรรณกันยุมา มีโอรสชื่อยามลิวันและกันยุเวก เมื่อรณพักตร์อายุได้ 15 ชันษา ก็มีความสนใจที่จะศึกษาเล่าเรียนศิลปศาสตร์กับพระฤๅษีโคบุตร หลังจากเรียนเวทมนตร์คาถาในไตรเพทจนเชี่ยวชาญแล้ว พระฤๅษีโคบุตรเห็นว่ารณพักตร์ปัญญาดีเรียนรู้ได้เร็ว จึงถ่ายทอดพระเวทมหากาลอัคคีให้ ครั้นบำเพ็ญเพียรจนครบกำหนด 7 ปี  3 มหาเทพ ได้แก่ พระอิศวร พระพรหม และพระนารายณ์ ได้เสด็จจากทิพวิมานลงมาประทานศรและอำนวยพรแก่รณพักตร์ ดังนี้ 

 พระอิศวรประทานศรพรหมาสตร์ และมอบพรสามารถแปลงร่างเป็นพระอินทร์ได้
 พระพรหมประทานศรนาคบาศ และมอบพรว่าหากตายแล้วเศียรตกลงพื้น จะเกิดไฟบรรลัยกัลป์ล้างโลก ต้องนำพานแว่นฟ้าของพระพรหมมารองรับเศียรจึงจะระงับเหตุได้
 พระนารายณ์ประทานศรวิษณุปาณัม 

ต่อมารณพักตร์ได้รับบัญชาจากทศกัณฐ์ให้ไปรบกับพระอินทร์จนได้รับชัยชนะ อีกทั้งยังชิงจักรแก้วของพระอินทร์ที่พระอิศวรประทานให้มาได้ หลังจากนั้นทศกัณฐ์จึงตั้งชื่อให้ใหม่ว่าอินทรชิต แปลว่า "ผู้พิชิตพระอินทร์" จากบทละครเรื่องรามเกียรติ์ ฉบับพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) อินทชิตออกรบรวมทั้งสิ้น 8 ครั้ง ประกอบด้วย 

 รณพักตร์รบกับพระอินทร์
 อินทรชิตรบกับหนุมาน (หนุมานเผากรุงลงกา)
 อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่ 1 (อินทรชิตอาสา)
 อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่ 2 (นาคบาศ)
 อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่ 3 (พรหมาสตร์)
 อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่ 4 (กลสุขาจาร)
 อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่ 5 (พิธีกุมภนิยา)
 อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่ 6 (อินทรชิตล้ม)

โดยได้รับชัยชนะ 4 ครั้ง พ่ายแพ้ 2 ครั้ง และไม่ปรากฏผลแพ้ชนะ 2 ครั้งอดิศักดิ์ พรหมนอก และนฤพร เบิกบาน. (2565). การรบของอินทรชิตในวรรณกรรมเรื่องรามเกียรติ์. ในรายงานสืบเนื่องจากประชุมวิชาการนำเสนอผลงานวิจัยระดับชาติ สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ ครั้งที่ 6. 22-23 กรกฎาคม 2565 ณ วิทยาลัยนาฏศิลปเชียงใหม่: เชียงใหม่, 2565  ภายหลังจากตอนพิธีกุมภนิยาที่อินทรชิตพ่ายแพ้พระลักษมณ์จนเกิดความรันทดสลดใจหลบหนีกลับมากรุงลงกาเพื่อมาร่ำลาเผ่าพงศ์ นางมณโฑขอให้ทศกัณฐ์ส่งนางสีดาคืนพระรามเพื่อรักษาชีวิต แต่ทศกัณฐ์โกรธและบริภาษนางมณโฑ อินทรชิตจำใจยอมรับชะตากรรมที่ตนจะเผชิญจึงได้ขอประทานอภัยเรื่องในอดีตและอาสาออกรบ ระหว่างการเดินทัพก็เกิดลางประหลาดต่าง ๆ แต่ยังคงมุ่งมั่นออกรบในฐานะยุพราชแห่งกรุงลงกา การรบครั้งสุดท้ายได้ถูกศรพรหมาสตร์ของพระลักษมณ์ตัดเศียรตัดกรจนสิ้นชีพกลางอากาศ โดยมีองคตถือพานแว่นแก้วของพระพรหมมารองรับ แต่เศียรของอินทรชิตยังมีอิทธิฤทธิ์อยู่ พระลักษมณ์จึงนำกลับพลับพลา ท้ายที่สุดพระรามได้แผลงศรพรหมาสตร์ทำลายเศียรของอินทรชิตจนกลายเป็นเถ้าธุลีอดิศักดิ์ พรหมนอก. (2567). การสร้างสรรค์นาฏกรรม "มรณานุสติของอินทรชิต" [วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต คณะศิลปกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย] 

 เรื่องย่อ 

 กำเนิดรณพักตร์ 
รณพักตร์ถือกำเนิดขึ้นในกรุงลงกา โดยเป็นโอรสของทศกัณฐ์กับนางมณโฑ ซึ่งเป็นที่โปรดปรานมากที่สุด เมื่ออายุได้ 15 ชันษา รณพักตร์คิดจะเล่าเรียนศรศาสตร์กับพระฤๅษีโคบุตร เมื่อรณพักตร์ถวายบังคมลาทศกัณฐ์แล้ว ก็ได้ไปฝากตนเป็นศิษย์ของพระฤๅษีโคบุตร หลังจากเรียนเวทมนตร์ในไตรเพทจนชำนาญ พระอาจารย์เห็นว่ารณพักตร์มีปัญญาดีเรียนรู้ได้รวดเร็วเลยถ่ายทอดเวทมนตร์ชื่อว่ามหากาลอัคคีเพื่อบูชาเทพเจ้าทั้งสามให้ รณพักตร์ไปบำเพ็ญเพียรที่เนินเขาโพกาศ ครั้นครบกำหนด 7 ปี เทพเจ้าทั้งสามจึงเสด็จจากทิพวิมานมาประทานศรและพร ดังนี้
๏ เมื่อนั้นสามพระองค์ทรงสวัสดิ์รัศมีได้ฟังอสุราพาทีขอศรอันมีศักดาจึ่งพระสยมภูวนาถประสาทศรพรหมาสตร์แก่ยักษาทั้งพระเวทแปลงเพศกายาเป็นองค์อินทราสำหรับไปฝ่ายท้าวมหาพรหมาน จึ่งประทานศรนาคบาศให้แล้วตรัสอำนวยอวยชัยให้เรืองฤทธิไกรดั่งไฟพรายถึงจะตายจงตายบนอากาศให้ประหลาดฝูงโลกทั้งหลายแม้นเศียรนั้นขาดจากกายตกดินจงกลายเป็นไฟกัลป์ต่อได้พานแก้วทิพมาศของพรหมาธิราชรังสรรค์มารองรับเศียรกุมภัณฑ์ไฟนั้นจึ่งไม่ไหม้โลกาพระนารายณ์ประทานศรสิทธิ์วิษณุปาณัมแก่ยักษาเสร็จแล้วสามองค์ก็กลับมายังวิมานรัตนารูจี ฯ
จากนั้นรณพักตร์จึงลาพระอาจารย์กลับกรุงลงกา แล้วได้เล่าเรื่องการเรียนเวทมนตร์ไตรเพทและการประกอบพิธีมหากาลอัคคีให้แก่ทศกัณฐ์ฟัง เมื่อทศกัณฐ์ได้ฟังดังนั้นก็เกิดความยินดี จนตรัสว่ารณพักตร์สมควรที่จะครองกรุงลงกา

 รณพักตร์รบกับพระอินทร์ 
มาคืนหนึ่งในขณะที่ทศกัณฐ์กำลังจะเข้าบรรทม ก็คิดกำเริบว่าพระอินทร์ได้จักรแก้วมาจากพระอิศวรจนเกิดความทะนงตน พอถึงรุ่งเช้าเลยมีพระราชบัญชาแก่รณพักตร์ให้ยกทัพขึ้นไปรบกับพระอินทร์ รณพักตร์รับสนองพระราชบัญชาแล้วถวายบังคมลา ครั้นตระเตรียมทัพเสร็จสิ้นแล้วก็ทรงช้างเหาะขึ้นไปบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ พระอินทร์ทราบความจึงได้จัดทัพออกมารบ เมื่อรบกันได้ระยะหนึ่งพระอินทร์ต่อกรไม่ไหวเกรงว่าตนจะสิ้นชีพจึงรีบหนีกลับวิมานโดยทิ้งจักรแก้วไว้ ฤทธิกันผู้เป็นเสนาเห็นพระอินทร์หนีไปจึงหยิบเอาจักรแก้วมาถวายรณพักตร์ รณพักตร์ก็ให้เลิกทัพกลับเข้ากรุงลงกานำจักรแก้วถวายแก่ทศกัณฐ์ ทศกัณฐ์ยินดีแล้วสวมกอดรณพักตร์ ทั้งยังตั้งชื่อให้ใหม่ว่า “อินทรชิต” อันหมายความว่า "ผู้พิชิตพระอินทร์"

 อินทรชิตรบกับหนุมาน (หนุมานเผากรุงลงกา) 
ต่อมาหนุมานได้รับสนองพระบัญชาจากพระรามให้นำธำมรงค์และภูษาไปมอบแก่นางสีดา (ตอนสีดาผูกศอ) เมื่อมอบเสร็จแก้วก็เกิดความคึกคะนองเที่ยวหักโค่นต้นไม้ในอุทยาน ทั้งยังสังหารไพร่พลยักษ์ล้มตายเป็นจำนวนมาก ทศกัณฐ์ทราบเรื่องจึงสั่งนางกำนัลไปตามอินทรชิตมาเพื่อจะได้มีพระราชบัญชาให้ไปจับหนุมาน อินทรชิตขึ้นราชรถเทียมด้วยไกรสรไปถึงอุทยานเห็นร่างสหัสกุมารสิ้นชีพอยู่บนพื้น จากนั้นเห็นหนุมานจึงได้ปะทะคารมและรบกัน อินทรชิตเอ่ยอ้างว่าตนเป็นโอรสของทศกัณฐ์ แม้แต่พระอินทร์ก็ยังเกรงกลัว หนุมานถีบต้องอินทรชิตตกจากราชรถแล้วต่อสู้กันอีกครู่หนึ่ง อินทรชิตก็แผลงศรนาคบาศกลายเป็นพญานาคพันกายของหนุมาน แต่หนุมานแสร้งล้มนอนนิ่งไป อินทรชิตนำตัวไปถวายทศกัณฐ์ พอจับหนุมานมาแล้วก็ได้ให้เพชฌฆาตหาวิธีสังหาร แต่ทำอย่างไรก็สังหารไม่ได้ หนุมานจึงได้บอกวิธีคือให้นำนุ่นสำลีชุบน้ำมันยางพันรอบตัวแล้วจุดไฟ ทศกัณฐ์ได้ยินจึงมีพระราชโองการให้ทำตามนั้น พอกายติดไฟหนุมานก็ได้กระโจนไปตามปราสาทพระราชฐานต่าง ๆ ไหม้วอดวายทั้งกรุงลงกา ทศกัณฐ์เลยให้เปาวนาสูรเสนาไปแจ้งแก่พระอินทร์และเทพเทวาทั้งหลายมาเนรมิตรกรุงลงกาให้ใหม่

 อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่ 1 (อินทรชิตอาสา) 
การรบระหว่างสองฝ่ายล่วงเลยมาจนกระทั่งหลังจากกุมภกรรณออกไปรบแล้วสิ้นชีพ ทศกัณฐ์เลยให้นางกำนัลไปตามอินทรชิตมาเข้าเฝ้า เมื่ออินทรชิตได้ฟังเรื่องราวก็ทั้งโกรธและโศกเศร้าในคราวเดียวกันจึงขออาสาออกไปรบ หลังรับอาสาแล้วอินทรชิตได้ถวายบังคมลาทศกัณฐ์แล้วไปเข้าเฝ้านางมณโฑ แต่นางมณโฑมิได้เห็นด้วยกับทศกัณฐ์ที่จะให้อินทรชิตออกไปรบ แต่อินทรชิตยังคงยืนยันที่จะออกไปรบโดยที่ไม่ได้ฟังคำทัดทานจากนางมณโฑ อินทรชิตทรงราชรถแล้วยกทัพมาจนถึงสนามรบ พระลักษมณ์ก็ขึ้นราชรถยกทัพมาเช่นกัน อินทรชิตร้องออกไปว่าตนไม่เกรงกลัวผู้ใดเว้นแต่เทพเจ้าทั้ง 5 องค์ ได้แก่ พระอิศวร พระพรหม พระนารายณ์ พระนรสิงห์ (ปางหนึ่งของพระนารายณ์) และเต่าซึ่งรองเขาตรีกูฏ (กูรมาวตาร ปางหนึ่งของพระนารายณ์) พระลักษมณ์ตอบกลับว่าอินทรชิตเป็นผู้โอหัง เปรียบตนเป็นเทพเจ้าทั้ง 5 องค์ หลังจากปะทะคารมกันได้พักหนึ่งก็รบกัน พระลักษมณ์แผลงศรต้องราชรถของอินทรชิต รวมไปถึงสารถีและราชสีห์สิ้นชีพ อินทรชิตเข้ารบกับพระลักษมณ์จนเวลาเย็น ทั้งสองฝ่ายจึงเลิกทัพกลับ

 อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่ 2 (นาคบาศ) 
เมื่ออินทรชิตกลับมาถึงกรุงลงกาก็เข้าเฝ้าทศกัณฐ์ทูลว่าจะไปชุบศรนาคบาศที่เขาอากาศเป็นเวลา 7 วัน ให้ทศกัณฐ์ส่งไพร่พลไปขัดตาทัพไว้ก่อน อินทรชิตกลับปราสาทมาจัดกระบวนพยุหโยธาเป็น 4 เหล่าให้พร้อมไว้ ตนเองลงสรงทรงเครื่องขัดพระขรรค์เพชรจับศรนาคบาศแล้วขึ้นราชรถไป ครั้นถึงจึงหยุดกระบวนทัพและตรัสสั่งเสนาให้ผลัดกันตระเวนตรวจตรารอบเชิงเขาอากาศนั้น ส่วนอินทรชิตดำเนินขึ้นไปยังยอดเขาพบโพรงไม้โรทันก็กระทืบบาทขับไล่ภูตผีทั้งหลายหนีไป จากนั้นเริ่มประกอบพิธีกรรม ฝูงพญานาคที่อาศัยอยู่ ณ ที่นั่นต้องเวทมนตร์ของอินทรชิตก็ทนไม่ไหวขึ้นมาคายพิษลงศรนาคบาศ ระหว่างนั้นทศกัณฐ์ได้ให้ไวยวาสูรเสนาไปกรุงโรมคัลตามมังกรกัณฐ์มาขัดตาทัพแต่ก็รบพ่ายแพ้สิ้นชีพ ทศกัณฐ์เลยตรัสสั่งให้วิรุญมุขยกทัพออกไปคอยท่าอินทรชิตมาสมทบ ฝ่ายพระรามแจ้งว่าอินทรชิตไปชุบศรนาคบาศได้ 3 วันแล้ว ชามพูวราชอาสาแปลงกายเป็นหมีไปทำลายพิธีจนสำเร็จแล้วเหาะหนีไป อินทรชิตกริ้วโกรธจึงสั่งเสนาให้ไปทูลทศกัณฐ์ว่าตนเสียพิธีและจะกรีฑาทัพไปยังสนามรบไม่กลับเข้ากรุงลงกา ว่าแล้วก็ขึ้นราชรถไป วิรุญมุขที่คอยท่าอยู่ได้แลเห็นอินทรชิตยกทัพมาถึงก็เร่งเข้าไปแจ้งความที่เกิดขึ้นก่อนหน้า อินทรชิตเกิดความน้อยใจที่ทำการสิ่งใดก็ไม่สำเร็จสมดังปรารถนา

พอมาถึงก็เข้ารบทันทีมิได้มีการท้าทายกัน อินทรชิตให้วิรุญมุขออกไปรบถ่วงเวลาก่อน ตนจะร่ายเวทมนตร์ปลุกศรนาคบาศอยู่บนราชรถ ขณะรบวิรุญมุขพลาดท่าเสียทีถูกพระลักษมณ์แผลงศรเป็นตาข่ายเพชรตรึงกายไว้แล้วถูกหนุมานจับตัวไป พระลักษมณ์ให้นำตัวไปสักประจานและเฆี่ยนทรมานก่อนปล่อยกลับทัพตน เมื่อวิรุญมุขกลับมาได้ก็ทูลเล่าความพลางร่ำไห้ อินทรชิตโกรธจึงออกอุบายให้วิรุญมุขแปลงกายเป็นอินทรชิตอยู่บนราชรถแทน ส่วนอินทรชิตเหาะขึ้นไปแอบอยู่ท่ามกลางหมู่เมฆแล้วแผลงศรนาคบาศไปกลายเป็นพญานาคเกลื่อนกลาดไล่พ่นพิษและรัดไพร่พลวานรรวมทั้งพระลักษมณ์ อินทรชิตเหาะกลับลงมาเห็นพิเภกไม่โดนพญานาครัดจึงโต้ตอบกันไปมา พออินทรชิตได้ฟังพิเภกก็โกรธไล่ฟาดตีพิเภก พิเภกกลัวจนวิ่งหนีไป แต่อินทรชิตตามไม่ทันเลยขึ้นราชรถแล้วเลิกทัพกลับเข้ากรุงลงกา

อินทรชิตกลับเข้ากรุงลงกาทูลแก่ทศกัณฐ์ว่าตนได้รับชัยชนะ ทศกัณฐ์ยินดีเข้าสวมกอดและกล่าวชื่นชม พร้อมกันนี้ยังได้ตรัสว่าอินทรชิตเหมาะสมที่จะครองกรุงลงกา หลังจากทศกัณฐ์ตรัสแล้ว อินทรชิตก็ถวายบังคมลากลับปราสาท ฝ่ายพระรามนั้นสามารถคลายพิษศรนาคบาศได้ด้วยคำแนะนำของพิเภก 

 อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่ 3 (พรหมาสตร์) 
สารัณทูตผู้เป็นเสนาเห็นเหตุการณ์จึงเร่งกลับมากราบบังคมทูลทศกัณฐ์ ทศกัณฐ์ให้นางกำนัลไปแจ้งเรื่องราวทั้งหมดพร้อมกับตามอินทรชิตเข้าเฝ้า พออินทรชิตมาถึงนึกแค้นใจกล่าวโทษว่าเป็นเพราะพิเภกเปิดเผยวิธีคลายพิษศรนาคบาศแก่พระราม จึงจะขอทูลลาไปชุบศรพรหมาสตร์ที่ใต้ต้นกร่างซึ่งอยู่ระหว่างเขายุคุนธร ริมหาดมณีมรกต เป็นเวลา 3 วัน ให้ทศกัณฐ์หาไพร่พลมาขัดตาทัพไว้ก่อน อินทรชิตจัดกระบวนทัพเป็น 6 เหล่า ครั้นเตรียมการเสร็จสิ้นแล้วก็จับศรพรหมาสตร์มาขึ้นราชรถเหาะทะยานไป พอถึงก็ตั้งโรงราชพิธีขึ้น อินทรชิตลงสรงทรงเครื่องอย่างฤๅษีแล้วเริ่มประกอบพิธีกรรม ขณะนั้นอสูรกำปั่นออกไปรบแต่ก็พ่ายแพ้สิ้นชีพ ทศกัณฐ์ทราบความเลยให้ไวยกาสูรไปแจ้งเหตุแก่อินทรชิตและตามกลับมา อินทรชิตซึ่งสำรวมอยู่ในพิธีกรรมได้ฟังก็โกรธลุกขึ้นกระทืบบาทเสียพิธี เลยต้องแก้พิธีด้วยการสังหารแพะดำและโคดำที่นำมาด้วย ก่อนจะเอาถาดทองรองโลหิตให้ศรพรหมาสตร์สูบกิน สุดท้ายจึงเจิมด้วยสุคนธ์ เสร็จแล้วอินทรชิตออกอุบายด้วยการแปลงกายเป็นพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ ให้ไพร่พลยักษ์แปลงกายเป็นเทวดานางฟ้าถือสรรพาวุธเคลื่อนทัพไปบนอากาศ 

มาถึงสนามรบอินทรชิตแปลงก็ให้ไพร่พลยักษ์แปลงแสร้งประโคมดนตรีและจับระบำ พระลักษมณ์เพ่งดูแล้วเคลิ้มไป สบโอกาสอินทรชิตก็แผลงศรพรหมาสตร์กลายเป็นศรมากมายต้องพระลักษมณ์และไพร่พลวานร เหลือเพียงหนุมานเหาะขึ้นไปหักคอช้างเอราวัณ อินทรชิตแปลงใช้ศรหวดหนุมานจนกระเด็นตกลงพื้นสลบไป จบศึกอินทรชิตกลับเข้ากรุงลงกาทูลทศกัณฐ์ว่าได้รับชัยชนะ ฝ่ายพระลักษมณ์ฟื้นขึ้นมาได้เพราะพิเภกทูลบอกพระรามเรื่องโอสถที่เขาอาวุธ

 อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่ 4 (กลสุขาจาร) 
ทศกัณฐ์ขณะอยู่ในแท่นบรรทมได้ยินเสียงกึกก้องเลยแจ้งว่าพระลักษมณ์และไพร่พลวานรฟื้นขึ้นมาแล้ว จึงเสด็จไปยังปราสาทของอินทรชิตด้วยความร้อนใจ ครั้นถึงทศกัณฐ์กระทืบบาทแล้วร้องเรียก อินทรชิตตกใจตื่นบรรทม เมื่อทราบความจึงกล่าวว่าผู้ใดก็ตามในพงศ์ยักษ์รบกับพระลักษมณ์นั้นก็แสนยากลำบาก แม้ต้องหอกกับศรถึงสามครั้งก็กลับฟื้นขึ้นมาได้ ตนจะประกอบพิธีกุมภนิยาให้ตัวเป็นกายสิทธิ์มีกำหนด 7 วัน ระหว่างนี้ได้วางกลศึกเพื่อถ่วงเวลา โดยนำนักโทษหนีทัพครั้งศึกกุมภกรรณชื่อว่าสุขาจาร ให้แปลงกายเป็นนางสีดาใส่ท้ายราชรถไป เมื่อไปถึงสนามรบอินทรชิตก็ตัดเศียรสุขาจารแปลงด้วยพระขรรค์ แล้วกล่าวว่าจะยกทัพไปกรุงอโยธยา แต่แท้จริงแล้วแอบเคลื่อนทัพอ้อมไปยังเนินเขาจักรวาลเพื่อตั้งโรงพิธีประกอบพิธีกุมภนิยา

 อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่ 5 (พิธีกุมภนิยา) 
ฝ่ายพระรามมีพระราชบัญชาให้พระลักษมณ์ไปทำลายพิธี พร้อมกันนี้ประทานศร 3 เล่ม และยังให้พิเภกติดตามไปด้วย พระลักษมณ์เห็นอินทรชิตอยู่กลางโรงราชพิธีก็แผลงศรพรหมาตร์ไปต้องไพร่พลยักษ์ที่กำลังนั่งสำรวมอยู่จนทั้งสองฝ่ายเข้ารบกันในที่สุด ในศึกครั้งนี้อินทรชิตได้แผลงศรครบทั้ง 3 เล่ม แต่พระลักษมณ์ก็แผลงศรมาทำลายศรของอินทรชิตได้ทุกครั้ง อินทรชิตเกิดความสลดใจที่ตนต่อสู้ไม่ไหว หมายจะกลับเข้ากรุงลงกาไปร่ำลาเผ่าพงศ์ วันถัดไปจะยกทัพกลับมาใหม่ คิดพลางขว้างจักรเมฆสูรออกไปท้องฟ้าพลันมืดมิดอำพรางตัวหลบหนีกลับกรุงลงกา
 อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่ 6 (อินทรชิตล้ม) 
อินทรชิตกลับมาถึงจึงเข้าเฝ้านางมณโฑ เล่าความไป นางมณโฑได้ฟังเกิดความโศกเศร้าร่ำไห้ นางมณโฑได้พาอินทรชิตเข้าไปเฝ้าทศกัณฐ์ เล่าความทั้งหมดแล้วทูลให้ส่งนางสีดาคืนพระรามไปเพื่อระงับสงครามและรักษาชีวิตของอินทรชิต ทศกัณฐ์ได้ยินดังนั้นก็โกรธตอบกลับว่า นางมณโฑใช้อุบายหมายจะหลอกตน นอกจากนี้ยังตรัสอีกว่าให้เชิญอินทรชิตอยู่ในกรุงลงกา เดี๋ยวตนจะออกไปรบเอง นางมณโฑเกรงกลัวทศกัณฐ์ร่ำไห้สุดจะช่วยโอรสได้ อินทรชิตเห็นพระมารดาโศกเศร้าเป็นหนักหนาเลยเอ่ยว่าจะออกไปรบให้ปรากฏเป็นเกียรติยศต่อไปภายหน้า ขอฝากยามลิวันและกันยุเวก ผู้เป็นหลาน กับนางสุวรรณกันยุมา ผู้เป็นชายา ให้นางมณโฑช่วยดูแลอบรมสั่งสอน ทศกัณฐ์ได้ฟังก็คลายโกรธสวมกอดแล้วประทานศรสุรกานต์พร้อมให้พร อินทรชิตรับศรกับพร และจำใจอาสาออกไปรบครั้งสุดท้าย 

เมื่อจัดทัพเป็น 4 หมู่เสร็จแล้ว อินทรชิตก็ลงสรงทรงเครื่องจับศรแล้วไปเข้าเฝ้านางมณโฑอีกครั้ง พร้อมขออโหสิกรรมทั้งหลายต่อพระมารดา พอร่ำลาเสร็จ อินทรชิตก็เตรียมกรีฑาทัพไป นางสุวรรณกันยุมาพร้อมด้วยนางสนมกำนัลทั้งหลายต่างวิ่งร่ำไห้ตามเสด็จ ครั้นอินทรชิตออกมานอกกรุงลงกาก็หันกลับไปแลเห็นหมู่ปราสาทราชมณเฑียรจึงบังคมลาสองกษัตริย์อีกครั้ง ท่ามกลางบรรยากาศอันเยือกเย็นเปล่าเปลี่ยว อินทรชิตเห็นนิมิตเป็นลางร้ายว่าโลทันสารถีกลายเป็นวานร ไกรสรเทียมราชรถกลายเป็นม้า แร้งกาบินโฉบธงชัย เครื่องสูงก็ลุกไหม้เป็นควัน 

เมื่อถึงสนามรบที่เนินเขาจักรวาล อินทรชิตมีพระราชบัญชาให้เข้ารบและสังหารศัตรูให้หมดสิ้น หากใครเกรงกลัวหนีทัพจะฆ่าทั้งเจ็ดชั่วโคตร ไพร่พลยักษ์เกรงกลัวพระอาญาจำใจเข้าปะทะกับไพร่พลวานร พระลักษมณ์แผลงศรพรหมาสตร์ต้องราชรถของอินทรชิตแหลกไป อินทรชิตแผลงศรสุรกานต์ต้องพระชงฆ์ (เข่า) ของพระลักษมณ์ แต่พระลักษมณ์ก็ร่ายเวทมนตร์คลายพิษศรได้ รบกันไประยะหนึ่งอินทรชิตก็เหาะขึ้นไปแอบในหมู่เมฆร่ายเวทมนตร์เกิดเป็นสรรพาวุธตกลงมาจากฟ้า พระลักษมณ์แผลงศรพลาตวาตต้องอินทรชิต แต่อินทรชิตไม่สามารถร่ายเวทมนตร์แก้ศรได้ ท้ายที่สุดแล้วพระลักษมณ์ก็แผลงศรพรหมาสตร์ต้องกรซ้ายขวาแล้วตัดเศียรของอินทรชิต โดยมีองคตถือพานแก้วของพระพรหมรองรับอยู่เพื่อมิให้เศียรตกลงบนพื้นแล้วเกิดไฟบรรลัยกัลป์ล้างโลกตามพรที่ได้รับเมื่อครั้งวัยเยาว์ เหล่าเทวดานางฟ้าต่างยินดีปรีดามาโปรยดอกไม้อำนวยชัย พระลักษมณ์นำเศียรอินทรชิตถวายแก่พระรามเพื่อทำลาย องคตนำเศียรเหาะขึ้นไปชูไว้กลางอากาศ พระรามแผลงศรพรหมาสตร์ต้องเศียรอินทรชิตกลายเป็นเถ้าธุลีไป

ฝ่ายทศกัณฐ์ทราบความก็ตกใจร่ำไห้ถึงโอรสราวกับจะสิ้นชีวี จึงมีพระราชโองการให้มโหทรเสนาเตรียมราชรถไปเนินเขาจักรวาล ครั้นไปถึงทศกัณฐ์เห็นร่างก็วิ่งเข้าไปแล้วนำร่างขึ้นมาวางบนตัก สิบปากต่างตรัสอาลัยออกมาด้วยความโศกเศร้า จากนั้นก็นำร่างอินทรชิตกลับเข้ากรุงลงกา นางมณโฑกับนางสุวรรณกันยุมาเห็นร่างก็ร่ำไห้ปานจะสิ้นใจ ทั้งสามองค์ได้นำร่างอินทรชิตมามายังเขานิลกาลา ตั้งในเชิงตะกอนแล้วทศกัณฐ์ก็จุดไฟก่อน นางมณโฑ นางสุวรรณกันยุมา และนางสนมกำนัลต่างขอสมาลาโทษอินทรชิตตามธรรมเนียมแล้วจุดไฟพร้อมกัน เป็นอันจบเรื่องราวของอินทรชิตเพียงเท่านี้อดิศักดิ์ พรหมนอก. (2566). อินทรชิตในบทละครเรื่องรามเกียรติ์. (เอกสารที่ไม่ได้เผยแพร่).

 วงศ์ของอินทรชิต 

 ลักษณะหัวโขนอินทรชิต 
อินทรชิตมีรูปกายสีเขียว 1 พักตร์ 2 กร ทั้งนี้ ในการแสดงอินทรชิตจะแต่งกายยืนเครื่องยักษ์สีเขียว ตอนเป็นรณพักตร์สวมมงกุฎหัวจุก ตอนเป็นอินทรชิตสวมมงกุฎยอดกาบไผ่ จอนหูมนุษย์ ตาโพลง ปากขบ เขี้ยวคุด (เขี้ยวดอกมะลิ)

อินทรชิตในรามายณะ
อินทรชิต มีชื่อในมหากาพย์รามายณะว่า เมฆนาทเมฆนาทพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 (สันสกฤต:  मेघनाथ โมฆนาถ) เนื่องจากตอนถือกำเนิด มีเสียงร้องไห้ดังเสียงฟ้าร้อง อินทรชิตรักและเทิดทูนทศกัณฐ์ ผู้เป็นบิดาของตนยิ่งกว่าสิ่งใด สามารถเอาชนะฝ่ายพระรามในสงครามได้หลายครั้ง เนื่องมาจากพรที่ได้รับและการประกอบพิธีกรรมก่อนออกไปรบ นอกจากนี้ ภายหลังจากที่อินทรชิตรบชนะพระอินทร์ หนังสือบ่อเกิดแห่งรามเกียรติ์ยังกล่าวถึงพรอีกข้อหนึ่งจากเรื่องรามายณะที่พระพรหมประทานให้ ความว่า “เมื่อใดบูชาเพลิงขอให้มีรถผุดขึ้นมา และถ้าตัวอินทรชิตยังคงอยู่บนรถนั้นตราบใด ขออย่าให้ใครฆ่าตายได้ และถ้าต้องต่อสู้ศัตรูก่อนที่จะทำพิธีบูชาเพลิงสำเร็จจึงให้ศัตรูฆ่าตาย" ด้วยเหตุนี้ เมื่อพระลักษมณ์จะสังหารอินทรชิต พิเภกจึงแนะนำว่าต้องรีบไปทำลายพิธีกุมภนิยา และต้องแผลงศรใส่ราชรถก่อน แล้วจึงค่อยแผลงศรต่อสู้กับตัวอินทรชิต
อ้างอิง

หมวดหมู่:ตัวละครในรามเกียรติ์
หมวดหมู่:ตัวละครที่เป็นยักษ์