ราชวงศ์ตองอู

ราชวงศ์ตองอู (; , [tàuɴŋù kʰɪʔ] เต่าง์หงู่คิ) ราชวงศ์ที่ 2 ในประวัติศาสตร์พม่าภายหลังจากอาณาจักรพุกามราชวงศ์แรกล่มสลายลงจากการรุกรานของชาวมองโกลโดยกุบไล ข่านในช่วงรุ่งเรือง จักรวรรดิตองอูเป็นจักรวรรดิที่ใหญ่และแข็งแกร่งที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

พระเจ้าเมงจีโย ได้รวบรวมชาวพม่าที่หลงเหลืออยู่อย่างกระจัดกระจาย โดยสถาปนาเมืองตองอูขึ้นเป็นราชธานี เพราะเป็นเมืองที่อยู่ในขุนเขาซึ่งเป็นปราการที่เข้มแข็ง ตองอูเข้มแข็งขึ้นมารัชสมัยของ พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ พระโอรสของพระองค์ที่ขึ้นครองราชย์ต่อมาโดยได้แผ่อาณาเขตของอาณาจักรขยายไปรอบด้าน เช่น แปร, พะสิม, อังวะ, ยะไข่ และที่สำคัญที่สุดคือ หงสาวดี อันเป็นอาณาจักรเดิมของมอญ ซึ่งเป็นศัตรูที่สำคัญของพม่า

ยุคสมัยของพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ได้ครอบคลุมอาณาจักรพม่าทั้งตอนบนและตอนล่างลุ่มอิรวดี อีกทั้งได้บุคลากรที่สำคัญ เช่น พระเจ้าบุเรงนอง, เมงเยสีหตู ร่วมกันสร้างอาณาจักรให้ยิ่งใหญ่ เข้มแข็ง และได้ย้ายเมืองหลวงจากตองอูมายังหงสาวดี

ภายหลังการสิ้นพระชนม์ของพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ เมืองต่าง ๆ ที่เคยขึ้นต่ออาณาจักร ก็แข็งเมืองไม่ยอมขึ้นตรงต่อไป มีกบฏเกิดขึ้นมากมาย พระเจ้าบุเรงนองต้องใช้เวลาปราบปรามอยู่ราวอีก 2–3 ปี จึงจะได้ปราบดาภิเษกขึ้นเป็นกษัตริย์

ในรัชสมัยของพระเจ้าบุเรงนอง ได้แผ่อาณาเขตของอาณาจักรตองอู ให้กว้างขวางยิ่งขึ้นโดยครอบคลุมตั้งแต่ลุ่มน้ำอิรวดี ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ไปจรดถึงลุ่มน้ำโขงในลาว มีเมืองเป็นประเทศราชต่าง ๆ มากมาย เช่น เชียงใหม่, ฉาน, อยุธยา, ล้านช้าง, กัมพุช เป็นต้น จนได้การขนานพระนามว่าเป็น "พระเจ้าชนะสิบทิศ"

ภายหลังการสิ้นพระชนม์ของพระเจ้าบุเรงนอง ศูนย์กลางอำนาจของอาณาจักรถูกสั่นคลอน เนื่องจากการปกครองอย่างแข็งกร้าว ไร้ไมตรีของพระเจ้านันทบุเรง พระราชโอรสของพระองค์ เมืองที่เคยขึ้นเป็นประเทศราชต่าง ๆ ต่างแข็งเมืองและได้ประกาศอิสรภาพ ทำสงครามรบพุ่งกันตลอดมา เช่น แปร, อังวะ, อยุธยา เป็นต้น ในที่สุดเมืองทั้งหลายเหล่านี้ก็แตกแยกกระจัดกระจายออกไป

มีความพยายามฟื้นฟูอาณาจักรจากพระเจ้าญองย่านและพระเจ้าอะเนาะเพะลูนซึ่งเรียกกันว่า "สมัยญองย่าน" (Nyaungyan Dynasty) แต่ก็สำเร็จเพียงชั่วระยะเวลาสั้น ๆ หลังจากยุคนี้แล้วมอญสามารถตั้งตัวได้และขึ้นมาเป็นใหญ่แทน ก่อนที่ทางพม่าจะสถาปนาศูนย์กลางอำนาจขึ้นมาอีกครั้งในสมัยพระเจ้าอลองพญา

ในทางวิชาการ นักประวัติศาสตร์ได้แบ่งราชวงศ์ตองอูไว้เป็น 2 ยุค คือ ราชวงศ์ตองอูตอนต้น กินระยะเวลาตั้งแต่ พ.ศ. 2029–2142 คือตั้งแต่รัชสมัยพระเจ้าเมงจีโยจนถึงพระเจ้านันทบุเรง และราชวงศ์ตองอูตอนปลายหรือยุคหลัง ตั้งแต่ พ.ศ. 2140–2295 ตั้งแต่รัชสมัยพระเจ้าญองย่านจนถึงการสถาปนาอำนาจขึ้นมาของพระเจ้าอลองพญา

 ลำดับกษัตริย์ในราชวงศ์ตองอูhttp://www.4dw.net/royalark/Burma/konbaun1.htm 
 ลำดับที่ พระฉายาลักษณ์ พระนาม ระยะเวลาในราชสมบัติ 1 100px พระเจ้าเมงจีโย พ.ศ. 2029–2074
(45 ปี) 2 100px พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ พ.ศ. 2074–2094
(20 ปี) 3 100px พระเจ้าบุเรงนอง พ.ศ. 2094–2124
(30 ปี) 4 100px พระเจ้านันทบุเรง พ.ศ. 2124–2142
(18 ปี) 5 100px พระเจ้าญองย่าน พ.ศ. 2142–2148
(6 ปี) 6 100px พระเจ้าอะเนาะเพะลูน พ.ศ. 2148–2171
(23 ปี) 7 100px พระเจ้ามีนเยเดะบะ พ.ศ. 2171–2172
(1 ปี) 8 100px พระเจ้าตาลูน พ.ศ. 2172–2191
(19 ปี) 9 100px พระเจ้าปีนดะเล พ.ศ. 2191–2204
(13 ปี) 10 100px พระเจ้าปเย พ.ศ. 2204–2215
(11 ปี) 11 100px พระเจ้านะราวะระ พ.ศ. 2215–2216
(1 ปี) 12 100px พระเจ้ามังกะยอดิน พ.ศ. 2216–2241
(25 ปี) 13 100px พระเจ้าสเน่ห์มิน พ.ศ. 2241–2257
(16 ปี) 14 100px พระเจ้าตะนินกันเหว่ พ.ศ. 2257–2276
(19 ปี) 15 100px พระเจ้ามหาธรรมราชาธิบดี พ.ศ. 2276–2295
(19 ปี)

 ดูเพิ่ม 
 จักรวรรดิตองอูที่หนึ่ง

 อ้างอิง 

 Victor B. Lieberman, "Burmese Administrative Cycles: Anarchy and Conquest, c. 1580–1760", Princeton University Press, 1984.

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์พม่า
ต

หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในคริสต์ศตวรรษที่ 15
หมวดหมู่:สิ้นสุดในคริสต์ศตวรรษที่ 18
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศพม่า
หมวดหมู่:จักรวรรดิตองอูที่หนึ่ง