เขตการปกครองของประเทศจีน

เขตการปกครองของประเทศจีน ประกอบด้วยหลายระดับมาตั้งแต่สมัยโบราณ รัฐธรรมนูญของจีนกำหนดให้มีเขตการปกครองโดยนิตินัยสามระดับ อย่างไรก็ตามในปัจจุบัน จีนมีเขตการปกครองโดยพฤตินัยห้าระดับ ได้แก่ ระดับมณฑล (มณฑล เขตปกครองตนเอง นครปกครองโดยตรง และเขตบริหารพิเศษ), ระดับจังหวัด, ระดับอำเภอ, ระดับตำบล, และระดับหมู่บ้าน

 ระดับมณฑล (ระดับที่ 1) 

สาธารณรัฐประชาชนจีน (PRC) แบ่งออกเป็น 34 เขตการปกครองระดับมณฑล () หรือเขตการปกครองระดับที่ 1 () ประกอบด้วย 22 มณฑล, 5 เขตปกครองตนเอง, 4 นครปกครองโดยตรง, 2 เขตบริหารพิเศษ และ 1 มณฑลอ้างสิทธิ์

ในทางทฤษฎีแล้ว มณฑลต่าง ๆ จะอยู่ภายใต้การปกครองของรัฐบาลกลางของสาธารณรัฐประชาชนจีน แต่ในทางปฏิบัติผู้บริหารของมณฑลมีอิสระอย่างมากในการตัดสินใจในเรื่องนโยบายเศรษฐกิจ อำนาจในทางปฏิบัติจริง ๆ ของมณฑลนี้ได้ก่อให้เกิดสิ่งที่นักเศรษฐศาสตร์บางคนเรียกว่าสหพันธรัฐแบบจีน (Chinese federalism)

มณฑลส่วนใหญ่ยกเว้นมณฑลในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีอาณาเขตที่ก่อตั้งขึ้นมาก่อนแล้วในสมัยราชวงศ์หยวน ราชวงศ์หมิง และราชวงศ์ชิง บางครั้งอาณาเขตของมณฑลก็ยึดตามเขตแดนทางวัฒนธรรมหรือทางภูมิศาสตร์ นี่เป็นความพยายามของรัฐบาลจักรวรรดิที่จะกีดกันการแบ่งแยกดินแดนและลัทธิขุนศึกโดยใช้นโยบายแบ่งแยกแล้วปกครอง อย่างไรก็ตามมณฑลต่าง ๆ ก็ได้เข้ามามีบทบาททางวัฒนธรรมที่สำคัญในจีน

การเปลี่ยนแปลงเขตการปกครองที่ผ่านมาล่าสุด ได้แก่ การยกฐานะไหหลำ (1988) และฉงชิ่ง (1997) ขึ้นเป็นเขตการปกครองระดับมณฑล และการก่อตั้งฮ่องกง (1997) และมาเก๊า (1999) เป็นเขตบริหารพิเศษ

การบริหารระดับมณฑลมีรายละเอียดแตกต่างกันไป ดังนี้

 22 มณฑล (; shěng) เป็นการบริหารส่วนภูมิภาคประเภททั่วไปโดยมีคณะกรรมการมณฑลที่นำโดยเลขาธิการ เลขาธิการคณะกรรมการเป็นผู้รับผิดชอบลำดับที่หนึ่งของมณฑล รองลงมาคือผู้ว่าการมณฑล 5 เขตปกครองตนเอง (; zìzhìqū) เป็นหน่วยการปกครองของชนกลุ่มน้อยที่มีประชากรของกลุ่มชาติพันธุ์หนึ่ง ๆ จำนวนมากและมีการบริหารส่วนท้องถิ่นเป็นของตนเอง แต่เขตปกครองตนเองมีสิทธิทางกฎหมายในทางทฤษฎีมากกว่าในทางปฏิบัติจริง ผู้ว่าการเขตปกครองตนเองมักได้รับการแต่งตั้งจากชนกลุ่มน้อยนั้น ๆ 4 นครปกครองโดยตรง (; zhíxiáshì) เป็นนครในระดับสูงกว่านครทั่วไปซึ่งอยู่ภายใต้การบริหารของรัฐบาลจีนโดยตรง โดยมีสถานะเทียบเท่ากับมณฑล ในทางปฏิบัติ นครปกครองโดยตรงมีสถานะทางการเมืองสูงกว่ามณฑลทั่วไป 2 เขตบริหารพิเศษ (; tèbié xíngzhèngqū) เป็นหน่วยการปกครองรองจากระดับชาติที่ปกครองตนเองและมีอิสระสูงของสาธารณรัฐประชาชนจีน แต่ละเขตบริหารพิเศษ (SAR) มีผู้บริหารสูงสุดเป็นผู้นำเขตและหัวหน้ารัฐบาล รัฐบาลของเขตบริหารพิเศษไม่มีอิสระอย่างสมบูรณ์ เนื่องจากนโยบายต่างประเทศและการป้องกันทางทหารเป็นความรับผิดชอบของรัฐบาลกลาง ตามกฎหมายหลักพื้นฐานของเขตบริหารพิเศษทั้งสอง 1 มณฑลอ้างสิทธิ์ (; shēngchēng shěngfèn) สาธารณรัฐประชาชนจีนอ้างสิทธิ์ในเกาะไต้หวันและเกาะขนาดเล็กโดยรอบ เช่น เผิงหู โดยเรียกเป็นมณฑลไต้หวัน (หมู่เกาะจินเหมินและหมู่เกาะหมาจู่ถูกอ้างสิทธิ์ให้เป็นส่วนหนึ่งของมณฑลฝูเจี้ยน ส่วนเกาะปราตัสและอิตูอาบาถูกอ้างสิทธิ์ให้เป็นส่วนหนึ่งของมณฑลกวางตุ้งและมณฑลไหหลำตามลำดับ) ดินแดนเหล่านี้อยู่ในความควบคุมของสาธารณรัฐจีน (ROC, เรียกกันทั่วไปว่า "ไต้หวัน") โดยไต้หวันมีอิสระอย่างสมบูรณ์ และมีประมุขแห่งรัฐ กองทัพ และนโยบายต่างประเทศของตนเอง

 ระดับจังหวัด (ระดับที่ 2) 

เขตการปกครองระดับจังหวัดเป็นโครงสร้างการบริหารระดับที่สองรองลงมาจากระดับมณฑล มณฑลส่วนใหญ่แบ่งออกเป็นนครระดับจังหวัดเพียงอย่างเดียวโดยไม่มีหน่วยการปกครองระดับที่สองประเภทอื่น จาก 22 มณฑล และ 5 เขตปกครองตนเอง มีเพียง 3 มณฑล (ยูนนาน กุ้ยโจว ชิงไห่) และ 1 เขตปกครองตนเอง (ซินเจียง) เท่านั้นที่มีจำนวนของเขตการปกครองระดับสองที่ไม่ใช่นครระดับจังหวัดมากกว่า 3 แห่ง ณ เดือนมกราคม 2019 ประเทศจีนมีเขตการปกครองระดับจังหวัดทั้งหมด 333 แห่ง

 7 จังหวัด (; dìqū) เดิมเป็นประเภทเขตการปกครองระดับที่สองที่มีมากที่สุด จึงเรียกระดับเขตการปกครองที่สองนี้ว่า "ระดับจังหวัด" จังหวัดส่วนใหญ่ถูกเปลี่ยนประเภทเป็นนครระดับจังหวัดตั้งแต่ปี 1983 จนถึงทศวรรษ 1990 ปัจจุบัน จังหวัดมีเฉพาะในมณฑลเฮย์หลงเจียง เขตปกครองตนเองทิเบต และเขตปกครองตนเองซินเจียง 30 จังหวัดปกครองตนเอง (; zìzhìzhōu) เป็นจังหวัดที่มีชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์อย่างน้อยหนึ่งกลุ่ม ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในภาคตะวันตกของจีน 293 นครระดับจังหวัด (; dìjíshì) เป็นเขตการปกครองระดับจังหวัดที่มีจำนวนมากที่สุด โดยทั่วไปจะประกอบไปด้วยศูนย์กลางเขตเมืองและพื้นที่ชนบทโดยรอบซึ่งมีขนาดใหญ่กว่าศูนย์กลางเขตเมือง ดังนั้น คำว่านครในประเทศจีนจึงไม่ตรงกับความหมายที่ถูกต้องของคำว่า "นคร" 3 เหมิง (; méng) เป็นประเภทเขตการปกครองที่เหมือนกับจังหวัด แต่พบได้เฉพาะในมองโกเลียใน ซึ่งคำว่าเหมิงนี้เป็นรูปแบบหน่วยการปกครองของมองโกเลียในสมัยก่อน เช่นเดียวกับจังหวัด เหมิงส่วนใหญ่ถูกเปลี่ยนประเภทเป็นนครระดับจังหวัด

 ระดับอำเภอ (ระดับที่ 3) 

เขตการปกครองระดับอำเภอ หรือระดับเทศมณฑล เป็นเขตการปกครองระดับที่สามที่รองลงมาจากระดับจังหวัด ณ วันที่ 18 สิงหาคม 2015 ประเทศจีนมีเขตการปกครองระดับอำเภอทั้งหมด 2,852 แห่ง
 1,408 อำเภอ (; xiàn) เป็นเขตการปกครองระดับอำเภอที่พบมากที่สุด มีมาตั้งแต่สมัยยุครณรัฐ และมีมาก่อนเขตการปกครองระดับอื่นในจีน คำว่า เสี้ยน มักแปลว่า "อำเภอ" หรือ "เทศมณฑล" 117 อำเภอปกครองตนเอง (; zìzhìxiàn) เป็นอำเภอที่มีชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์อย่างน้อยหนึ่งกลุ่ม ซึ่งคล้ายคลึงกับเขตปกครองตนเองและจังหวัดปกครองตนเอง 360 นครระดับอำเภอ (; xiànjíshì) คล้ายกับนครระดับจังหวัด ซึ่งครอบคลุมทั้งในเมืองและชนบท อำเภอต่าง ๆ มักยกฐานะเป็นนครระดับอำเภอในทศวรรษ 1990 แต่ก็ได้หยุดชะงักไป 913 เขต (; shìxiáqū / qū) เดิมเป็นเขตการปกครองสำหรับเขตเมือง ครอบคลุมเฉพาะในเมืองเท่านั้น แต่ปัจจุบัน หลายอำเภอได้เปลี่ยนมาเป็นเขต ทำให้เขตอาจมีสภาพเหมือนกับอำเภอ 49 กองธง (; qí) เหมือนกันกับอำเภอ ต่างกันเพียงชื่อ ซึ่งมาจากรูปแบบหน่วยการปกครองของมองโกเลียในสมัยก่อน 3 กองธงปกครองตนเอง (; zìzhìqí) เหมือนกันกับอำเภอปกครองตนเอง ต่างกันเพียงชื่อ ซึ่งมาจากรูปแบบหน่วยการปกครองของมองโกเลียในสมัยก่อน 1 เขตป่าไม้ (; línqū) เป็นเขตการปกครองระดับอำเภอประเภทพิเศษ ตั้งอยู่ในมณฑลหูเป่ย์ 1 เขตพิเศษ (; tèqū) เป็นเขตการปกครองระดับอำเภอประเภทพิเศษ ตั้งอยู่ในมณฑลกุ้ยโจว

 สรุป 
ตารางสรุปการแบ่งเขตการปกครองของสาธารณรัฐจีน เมื่อเดือนมิถุนายน 2017

 ระดับ ชื่อ ประเภท 1 ระดับมณฑล/(33 แห่ง)(อ้างสิทธิ์ 1 แห่ง) (22) มณฑล ( )
 (1) มณฑลอ้างสิทธิ์
 (5) เขตปกครองตนเอง ( )
 (4) นครปกครองโดยตรง ( )

 (2) เขตบริหารพิเศษ ( ) 2 ระดับจังหวัด/(334 แห่ง) (293) นครระดับจังหวัด ( )
 (8) จังหวัด ( )

 (30) จังหวัดปกครองตนเอง ( )
 (3) แอมัก ( ) 3 ระดับอำเภอ/(2,851 แห่ง) (954) เขต ( )
 (366) นครระดับอำเภอ ( )
 (1,360) อำเภอ ()

 (117) อำเภอปกครองตนเอง ( )
 (49) กองธง ( )
 (3) กองธงปกครองตนเอง ( )

 (1) เขตพิเศษ ( )
 (1) เขตป่าไม้ ( ) 4 ระดับตำบล/(39,864 แห่ง) (8,122) แขวง ()
สำนักงานแขวง ()
 (20,942) เมือง ( )
 (9,660) ตำบล ( )
 (2) เขตภายใต้การปกครองของอำเภอ ()
สำนักงานเขต ()

 (985) ตำบลชาติพันธุ์ ( )
 (152) ซุม ( )
 (1) ซุมชาติพันธุ์ ( ) 5 ระดับหมู่บ้าน(662,393 แห่ง) (104,083) คณะกรรมการชุมชน ( )
 ชุมชน ()
 (558,310) คณะกรรมการหมู่บ้าน ( )
 เขตบริหารหมู่บ้าน / หมู่บ้าน ()
 กาฉา ()

 ดูเพิ่ม 
  รายชื่อภูมิภาคของจีน

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

  – ของกระทรวงกิจการพลเรือน เกี่ยวกับเขตการปกครองของประเทศจีน
 Statistics
 แผนที่มณฑล จังหวัด และอำเภอ – (ในภาษาจีน)
 รายงานเมืองและพื้นที่ของจีน