อักษรมายา

อักษรมายา () หรือ รูปอักขระมายา () เป็นระบบการเขียนในอดีตของอารยธรรมมายาในมีโซอเมริกาและเป็นระบบการเขียนมีโซอเมริกาอันเดียวที่มีการถอดรหัสแล้ว จารึกแรกสุดที่ถูกบันทึกเป็นอักษรมายาอยู่ในช่วงศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสต์ศักราชที่ซันบาร์โตโล ประเทศกัวเตมาลา อักษรมายายังคงมีผู้ใช้งานทั่วมีโซอเมริกาจนกระทั่งการพิชิตมายาของสเปนในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึง 17

อักษรมายาใช้ตัวหนังสือคำที่เติมเต็มด้วยชุดรูปอักขระพยางค์ ซึ่งคล้ายกับระบบในอักษรญี่ปุ่นสมัยใหม่ นักสำรวจชาวยุโรปยุคแรกในคริสต์ศตวรรษที่ 18 ถึง 19 เคยเรียกอักษรมายาเป็น "ไฮเออโรกลีฟ" เพราะพบว่ามีรูปร่างทั่วไปที่ทำให้นึกถึงไฮเออโรกลีฟอียิปต์ ถึงแม้ว่าทั้งสองระบบการเขียนจะไม่มีส่วนเกี่ยวข้องใด ๆ ก็ตาม

ถึงแม้ว่าตระกูลภาษามายาสมัยใหม่เกือบทั้งหมดเขียนด้วยอักษรละตินมากกว่าอักษรมายา ในปัจจุบัน มีการพัฒนาและส่งเสริมให้มีการฟื้นฟูรูปอักขระมายาแบบดั้งเดิม

 การค้นพบ 
อักษรมายารุ่นแรกที่พบอายุราว พ.ศ. 293 แต่อาจพัฒนามาก่อนหน้านี้ การค้นพบของนักโบราณคดีในปัจจุบันพบว่า อารยธรรมมายาน่าจะเริ่มต้นราว 2,457 ปีก่อนพุทธศักราช  ราว พ.ศ. 2109 บิช็อปคนแรกแห่งยูกาตัน ดีโก เด ลันดา เรียบเรียงวิธีเขียนภาษามายาด้วยอักษรละตินแบบสเปน 27 ตัว และรูปอักษรมายาที่มีเสียงเดียวกัน เป็นที่รู้จักในเวลาต่อมาว่าอักษรลันดา และช่วยในการถอดความจารึกภาษามายา  

นักวิชาการส่วนใหญ่เชื่อว่าอักษรมายาไม่ใช่ระบบการเขียนที่สมบูรณ์ ต่อมา พ.ศ. 2493 นักชาติพันธุ์วิทยาชาวรัสเซีย ยูริ วาเลนติโนวิช คโนโรซอฟ (Yuri Valentinovich Knorosov) เสนอว่า อักษรมายาใช้เขียนภาษามายายูคาแทซ แนวคิดนี้ไม่ได้รับการยอมรับมากนัก จนช่วง พ.ศ. 2513 – 2532 มีความก้าวหน้าในการถอดความมากขึ้น จนส่วนใหญ่สามารถอ่านได้แล้วในปัจจุบัน 

 ลักษณะ 
อักษรมายามี 550 ตัว (แทนคำทั้งคำ) และ 150 ตัวแทนพยางค์ 100 ตัวแทนชื่อสถานที่และชื่อเทพเจ้า ราว 300 ตัวใช้โดยทั่วไป ตัวอย่างของอักษรพบตามจารึกหินและเขียนบนเปลือกไม้ เครื่องปั้นดินเผา และเอกสารบางส่วนในกัวเตมาลา เม็กซิโก และภาคเหนือของเบลีซ หลายพยางค์เขียนด้วยรูปอักษรมากกว่า 1 ตัว เขียนในคอลัมน์คู่ อ่านจากซ้ายไปขวา และบนลงล่างในแนวซิกแซ็ก

 พยางค์ 
พยางค์มักอยู่ในรูปพยัญชนะ + สระ โดยแนวนอนข้างบนประกอบด้วยรูปสระ ส่วนแนวตั้งซ้ายเป็นรูปพยัญชนะที่มีวิธีการออกเสียง รูปอะพอสทรอฟี (') แสดงเป็นเสียงหยุด เส้นเสียง รูปอักขระในช่องตารางเดียวกันมีรูปเขียนแตกต่างกัน ช่องว่างคือส่วนที่ยังไม่ทราบรูปอักขระ
   a  e  i  o  u   50x50px 50x50px 50x50px 50x50px  50x50px 50x50px  50x50px 50x50px  50x50px  50x50px 50x50px 50x50px 50x50px 50x50px 50x50px 50x50px 50x50px b’  50x50px 50x50px 50x50px   50x50px 50x50px 50x50px  50x50px  50x50px 50x50px ch /tš/ 50x50px 50x50px 50x50px 50x50px  50x50px  50x50px 50x50px  50x50px  50x50px  ch’  50x50px 50x50px    50x50px   h /h/ 50x50px  50x50px  50x50px 50x50px  50x50px  50x50px j /x/ 50x50px 50x50px 50x50px  50x50px 50x50px  50x50px 50x50px 50x50px 50x50px 50x50px 50x50px k  50x50px 50x50px 50x50px  50x50px 50x50px 50x50px 50x50px 50x50px  50x50px 50x50px k’  50x50px 50x50px  50x50px  50x50px  50x50px  50x50px 50x50px l  50x50px 50x50px  50x50px  50x50px 50x50px 50x50px 50x50px  50x50px m  50x50px 50x50px 50x50px 50x50px  50x50px  50x50px 50x50px 50x50px  50x50px 50x50px n  50x50px 50x50px 50x50px  50x50px 50x50px 50x50px  50x50px 50x50px  50x50px 50x50px  50x50px 50x50px 50x50px p  50x50px 50x50px   50x50px  50x50px  50x50px s  50x50px 50x50px 50x50px 50x50px 50x50px  50x50px  50x50px   50x50px t  50x50px 50x50px 50x50px 50x50px 50x50px  50x50px  50x50px 50x50px  50x50px 50x50px 50x50px 50x50px t’     50x50px tz /ts/ 50x50px  50x50px  50x50px 50x50px   50x50px tz’  50x50px   50x50px  50x50px 50x50px w  50x50px 50x50px  50x50px  50x50px  50x50px   x /š/ 50x50px   50x50px  50x50px  50x50px y /j/ 50x50px 50x50px  50x50px 50x50px  50x50px  50x50px 50x50px  50x50px   a  e  i  o  u 

 ตัวอย่าง 
จากสุสานของKʼinich Janaabʼ Pakal:
maya exx|left|frameless|601x601px

+ ทับศัพท์ แถว รูปอักขระ เสียงอ่าน I  J  I  J 4 ya k’a wa  ʔu(?) K’UH hu lu  yak’aw  ʔuk’uhul 5 PIK  1-WINAAK-ki  pik  juʔn winaak 6 pi xo ma  ʔu SAK hu na la  pixoʔm  ʔusak hunal 7 ʔu-ha  YAX K’AHK’ K’UH?  ʔuʔh  Yax K’ahk’ K’uh? 8 ʔu tu pa  K’UH? ?  ʔutuʔp  k’uh(ul)? ...l 9 ʔu KOʔHAW wa  ?[CHAAK] ...m  ʔukoʔhaw  Chaahk (‘GI’) 10 SAK BALUʔN  -  Sak Baluʔn  -

ข้อความ: Yak’aw ʔuk’uhul pik juʔn winaak pixoʔm ʔusak hunal ʔuʔh Yax K’ahk’ K’uh(?) ʔutuʔp k’uh(ul)? ...l ʔukoʔhaw Chaahk (‘GI’) Sak Baluʔn.
แปล: «เขาประทานเครื่องแต่งกายแก่เทพเจ้า [ประกอบด้วย] เครื่องสวมศีรษะยี่สิบเก้าอัน, ริบบิ้นสีขาว, สร้อยคอ, ต่างหูของเทพแห่งไฟองค์แรก และหมวกตราทรงสี่เหลี่ยมของเทพเจ้า ให้แก่ Chaahk Sak-Balun»

 ดูเพิ่ม 
 เลขมายา
 ระบบการเขียนในอเมริกากลาง

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 


























 แหล่งข้อมูลอื่น 

The European Association of Mayanists (Wayeb) has resources, including full books, on their Electronic Resources page
 A partial transcription, transliteration, and translation of the Temple of Inscriptions text by Michael D. Carrasco 
 A Preliminary Classic Maya-English/English-Classic Maya Vocabulary of Hieroglyphic Readings by Erik Boot
 FAMSI resources on Maya Hieroglyphic writing
 Maya Writing in: Guatemala, Cradle of the Maya Civilization
 Wolfgang Gockel's morphemic interpretation of the glyphs
 Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions Program at the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Harvard University 
 Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions, Volumes 1–9. Published by the Peabody Museum Press and distributed by Harvard University Press
  (in Ukrainian)
 Time Line of Decipherment

มายา
มายา