ธงชาติญี่ปุ่น

ธงชาติญี่ปุ่น () เป็นธงประจำชาติของประเทศญี่ปุ่น มีลักษณะเป็นธงรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าพื้นสีขาว กึ่งกลางธงเป็นรูปวงกลมสีแดง มีชื่อตามกฎหมายว่า นิชโชกิ () แต่ในญี่ปุ่นนิยมเรียกธงนี้ว่า ฮิโนมารุ () จึงมีการเรียกประเทศนี้อย่างลำลองว่า ดินแดนแห่งพระอาทิตย์อุทัย ตามความหมายของชื่อธง

ธงรูปดวงอาทิตย์เป็นธงชาติของญี่ปุ่นโดยพฤตินัยก่อนการประกาศใช้พระราชบัญญัติธงชาติและเพลงชาติในวันที่ 13 สิงหาคม ค.ศ. 1999 ก่อนหน้านั้นไม่มีบัญญัติใดที่กำหนดลักษณะของธงชาติขึ้นเฉพาะ ต่อมาเมื่อ ค.ศ. 1870 ไดโจกัง สภาปกครองญี่ปุ่นในช่วงต้นของยุคเมจิได้ออกพระบรมราชโองการกำหนดลักษณะของธงชาติสองฉบับ โดยธงรูปดวงอาทิตย์ได้รับการประกาศใช้เป็นธงเรือของราษฎรตามพระบรมราชโองการที่ 57 แห่งรัชศกเมจิที่ 3 (เมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1870) และธงชาติที่ใช้ในเรือหลวงตามพระบรมราชโองการที่ 651 แห่งรัชศกเมจิที่ 3 (เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม ค.ศ. 1870) การใช้ธงฮิโนมารุมีข้อจำกัดอย่างมากในช่วงต้นของการยึดครองญี่ปุ่นหลังสงครามโลกครั้งที่สองที่ต่อมาได้ปรับลดข้อจำกัดลงจนยกเลิกไปในที่สุด

ดวงอาทิตย์เป็นสิ่งที่มีบทบาทสำคัญในตำนานและศาสนาแห่งญี่ปุ่นที่กล่าวว่าจักรพรรดิญี่ปุ่นทรงสืบเชื้อสายโดยตรงจากสุริยเทพีอามาเตราซุของชินโต และมีความชอบธรรมของราชวงศ์ญี่ปุ่นจากการทรงเลือกสรรของเทพี เช่นเดียวกับชื่อของประเทศ ตำราประวัติศาสตร์โบราณโชกุนิฮงงิที่กล่าวถึงการใช้ธงรูปดวงอาทิตย์ครั้งแรกในญี่ปุ่น ระบุว่าจักรพรรดิมมมุโปรดให้ใช้ธงที่แสดงรูปดวงอาทิตย์นี้ในเขตพระราชฐานเมื่อ ค.ศ. 701 ส่วนธงผืนที่เก่าที่สุดที่ยังคงอยู่ได้รับการรักษาไว้ในวัดอุมโปจิ นครโคชู จังหวัดยามานาชิ สามารถนับย้อนอายุได้ไกลกว่าศตวรรษที่ 16 และมีตำนานกล่าวว่าธงผืนดังกล่าวจักรพรรดิโกะ-เรเซพระราชทานแก่วัดไว้ตั้งแต่ศตวรรษที่ 11 ในช่วงการฟื้นฟูเมจิ ธงรูปดวงอาทิตย์และธงอาทิตย์อุทัยของกองทัพเรือและกองทัพจักรวรรดิญี่ปุ่นได้กลายเป็นสัญลักษณ์สำคัญในการอุบัติของจักรวรรดิญี่ปุ่น โดยสื่อชวนเชื่อทั้งใบปิด หนังสือ และภาพยนตร์ปรากฏภาพธงในฐานะที่มาของความภาคภูมิใจและชาตินิยม ในบ้านของชาวญี่ปุ่น พลเมืองต้องประดับธงในวันสำคัญของชาติ พิธีการ และในโอกาสที่รัฐบาลกำหนด บรรดาเครื่องหมายแห่งการอุทิศต่อชาติและจักรพรรดิที่มีลวดลายฮิโนมารุได้รับความนิยมอย่างสูงในห้วงสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สองและการยุทธ์อื่น เครื่องหมายดังกล่าวมีตั้งแต่ธงที่เขียนถ้อยคำต่าง ๆ ไปจนถึงเครื่องแต่งกายและภาชนะที่มีลักษณะคล้ายธง

ความรู้สึกของสาธารณชนต่อธงชาติญี่ปุ่นมีความหลากหลาย แหล่งข้อมูลทั้งทางตะวันตกและญี่ปุ่นเองกล่าวว่าในอดีตธงชาติญี่ปุ่นนั้นเป็นสัญลักษณ์ที่ทรงพลังและยั่งยืนของชาวญี่ปุ่น นับแต่การสิ้นสุดของสงครามโลกครั้งที่สอง (สงครามแปซิฟิก) การใช้ธงชาติและเพลงชาติคิมิงาโยะในโรงเรียนรัฐญี่ปุ่นเป็นประเด็นถกเถียงที่นำไปสู่การประท้วงและการฟ้องร้อง ธงที่ใช้ในทางทหารของญี่ปุ่นหลายผืนออกแบบโดยมีพื้นฐานมาจากฮิโนมารุ รวมทั้งธงนาวีรูปดวงอาทิตย์เปล่งรัศมี รวมทั้งมีการนำฮิโนมารุเป็นต้นแบบของธงอื่นในญี่ปุ่นทั้งภาครัฐและเอกชน

 ประวัติ 
 ยุคโบราณถึงยุคกลาง 

แม้ว่ายังไม่ทราบว่าธงญี่ปุ่นกำเนิดขึ้นเมื่อใดอย่างชัดแจ้ง แต่ "อาทิตย์อุทัย" มีความหมายในเชิงสัญลักษณ์ตั้งแต่ช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 7 โดยประเทศญี่ปุ่นมักได้รับการกล่าวถึงว่าเป็น "ดินแดนแห่งอาทิตย์อุทัย" ด้วยกลุ่มเกาะญี่ปุ่นอยู่ทางตะวันออกของผืนทวีปเอเชียและถือได้ว่าเป็นจุดที่ดวงอาทิตย์จะขึ้นจากขอบฟ้า เมื่อ ค.ศ. 607 มีหนังสือทางการฉบับหนึ่งมีใจความในตอนต้นว่า "จากจักรพรรดิแห่งพระอาทิตย์อุทัย" ส่งมายังจักรพรรดิสุยหยาง 

ดวงอาทิตย์มีความเกี่ยวเนื่องอย่างใกล้ชิดกับราชวงศ์ญี่ปุ่นตามตำนานที่กล่าวว่าผู้ครองราชบังลังก์เป็นผู้สืบทายาทจากสุริยเทพีอามาเตราซุ ศาสนา โบราณในฐานะศาสนาประจำชาติของชาวญี่ปุ่นที่ได้ผนวกรวมการบูชาธรรมชาติและวิญญาณ ความเชื่อนี้ยังมีการบูชาดวงอาทิตย์ โดยเฉพาะในด้านเกษตรกรรมและการประมง จากยุคยาโยอิ (300 ปีก่อนคริสตกาล) จนถึงยุคโคฟุง (ค.ศ. 250; ) มีการใช้ () (กระจกทองแดงขนาดใหญ่ที่มีลายกลีบดอกไม้ที่ผลิตขึ้นในญี่ปุ่น) ในการเฉลิมฉลองการก่อร่างแห่งอาทิตย์อุทัย นอกจากนี้ยังมีทฤษฎีว่ากระจกดังกล่าวคล้ายกับ หนึ่งในไตรราชกกุธภัณฑ์ของญี่ปุ่น森浩一著「日本神話の考古学」（朝日新聞出版 1993年7月）

ในช่วง () อิตสึเซะ โนะ มิโกโตะ พระเชษฐา (พี่ชาย) ในจักรพรรดิจิมมุถูกลอบปลงพระชนม์ในสมรภูมิกับนางาซูเนฮิโกะ ("ชายผู้ขายาว") หัวหน้าชนเผ่าท้องถิ่นในนานิวะ (โอซากะในปัจจุบัน) จักรพรรดิจิมมุจึงทรงตระหนักถึงพระราชฐานะผู้สืบเชื้อสายจากดวงอาทิตย์ มิควรทำการรบต่อดวงอาทิตย์ (ไปในทางทิศตะวันออก) แต่ควรพุ่งรบจากดวงอาทิตย์ (ไปทางทิศตะวันตก) กองรบของพระองค์จึงเคลื่อนจากทิศตะวันออกมุ่งสู่คาบสมุทรคิอิเพื่อพุ่งรบไปทางทิศตะวันตก เมื่อถึงคูมาโนะ [หรือ] แล้วเดินทางต่อไปยังยามาโตะ ทำให้กองทัพของพระองค์ได้รับชัยชนะในการต่อสู้กับนางาซูเนฮิโกะและพิชิตภูมิภาคคิงกิ「日本古典文学大系 2 風土記」（岩波書店 1958年4月）の伊勢国風土記逸文に、神武天皇が伊勢国造の祖の天日別命に命じて伊勢国に攻め込ませ、国津神の伊勢津彦を追い出して伊勢を平定したとある。熊野からでは北に向かって戦う事になる。このため鈴木眞年のように、伊勢まで行って西から大和盆地に侵攻したとする説もある。

มีการสันนิษฐานว่ามีการใช้ธงรูปดวงอาทิตย์ตั้งแต่การสถาปนาการปกครองแบบรวมศูนย์ต่อจักรพรรดิ () ภายหลัง ใน ค.ศ. 645 ซึ่งตรงกับปีแรกในรัชศกไทกะ泉欣七郎、千田健共編『日本なんでもはじめ』ナンバーワン、1985年、149頁、

โชกุนิฮงงิ หนังสือประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นซึ่งเขียนแล้วเสร็จใน ค.ศ. 797 เป็นหลักฐานแรกที่บันทึกการใช้ธงรูปดวงอาทิตย์ในพระราชพิธีฉลองปีใหม่ () ของจักรพรรดิมมมุใน ค.ศ. 701 (ปีแรกในรัชศกไทโฮ) มีการประดับนิชโชะ () ในบริเวณพิธี

ทฤษฎีหนึ่งที่มีความโดดเด่นเกี่ยวกับธงนี้ คือ ผลแห่งสงครามเก็มเป (ค.ศ. 1180–1185) เดิมธงนิชชิกิ () ซึ่งเป็นสัญลักษณ์แห่งราชสำนัก มีรูปดวงอาทิตย์เป็นวงกลมสีทองและรูปดวงจันทร์เป็นวงกลมสีเงินบนพื้นสีแดง กระทั่งช่วงท้ายยุคเฮอัง ตระกูลไทระประกาศตนเป็นทหารของรัฐบาลและใช้ธงแดงมีวงกลมสีทอง () เช่นเดียวกับราชสำนัก เก็นจิ (ตระกูลมินาโมโตะ) ที่อยู่ในฐานะฝ่ายตรงข้ามจึงใช้ธงขาวมีวงกลมสีแดง () ในสงครามเก็มเป เมื่อตระกูลไทระพ่ายแพ้ไป เก็นจิจึงจัดตั้งรัฐบาลโชกุน () บรรดาขุนศึกในยุคหลังอย่างโอดะ โนบูนางะ หรือโทกูงาวะ อิเอยาซุ ระลึกได้ว่าตนเองเป็นผู้สืบทอดเก็นจิ จึงชักธงฮิโนมารุในสงคราม

ตำนานเฮเกะ จากคริสต์ศตวรรษที่ 12 ระบุว่าซามูไรแต่ละคนครองพัดที่มีรูปวาดดวงอาทิตย์ ส่วนอีกตำนานหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับธงชาติกล่าวถึงพระนิจิเร็งซึ่งมอบธงดวงอาทิตย์แก่โชกุนเพื่อนำไปในสงครามต่อต้านการรุกรานญี่ปุ่นของมองโกเลีย

ในยุทธการที่นากาชิโนะ (28 มิถุนายน ค.ศ. 1575) กองกำลังร่วมของโอดะ โนบูนากะ และโทกูงาวะ อิเอยาซุ ต่อสู้กับทาเกดะ คัตสึโยริ นอกจากโนบูนากะและอิเอยาซุมีธงประจำตระกูลของตนเองแล้ว ทั้งสองได้ชักธงฮิโนมารุด้วย ส่วนตระกูลทาเกดะที่อยู่อีกฝ่ายหนึ่งก็ได้ชักธงฮิโนมารุเช่นกัน ทำให้ฮิโนมารุถือเป็นสัญลักษณ์ของชาติ

หนึ่งในธงชาติญี่ปุ่นที่เก่าแก่ที่สุดอยู่ที่วัดอุมโปจิใน ตำนานระบุว่าเป็นธงที่จักรพรรดิโกะ-เรเซพระราชทานแก่ และได้รับการดูแลรักษาในฐานะสมบัติของตระกูลทาเกดะมานานกว่า 1,000 ปี และมีอายุเก่าแก่กว่าคริสต์ศตวรรษที่ 16

ในช่วงการรวมชาติในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ไดเมียวแต่ละคนมีธงหลักที่ชักในสงคราม โดยมากธงเป็นผืนยาวที่มี (ตราประจำตระกูล) ของขุนนางไดเมียว สมาชิกในครอบครัวเดียวกันมีธงประจำตัวที่แตกต่างกันใช้ชักในสงคราม ธงใช้เป็นสิ่งแสดงตนและประดับไว้บนหลังทหารและม้า ส่วนนายพลมีธงประจำตัวที่ส่วนมากมีลักษณะต่างจากธงของทหารทั่วไป คือ เป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส

ใน ค.ศ. 1854 ช่วงรัฐบาลโชกุนโทกูงาวะ มีการสั่งให้เรือญี่ปุ่นต้องชักธงฮิโนมารุเพื่อจำแนกเรือตนให้ต่างไปจากเรือต่างชาติ ก่อนหน้านั้น มีการใช้ธงฮิโนมารุหลากประเภทบนเรือค้าขายกับสหรัฐอเมริกาและรัสเซีย มีพระบรมราชโองการประกาศให้ฮิโนมารุเป็นธงเรือราษฎร์ของญี่ปุ่นใน ค.ศ. 1870 ถือเป็นธงชาติตามกฎหมายระหว่าง ค.ศ. 1870–1885 ฮิโนมารุจึงเป็นธงชาติแบบแรกที่ญี่ปุ่นประกาศใช้

ขณะที่แนวคิดของสัญลักษณ์แห่งชาติยังเป็นสิ่งแปลกใหม่สำหรับชาวญี่ปุ่น รัฐบาลเมจิจำเป็นให้มีสัญลักษณ์เหล่านั้นเพื่อสื่อสารกับโลกภายนอก ซึ่งกลายเป็นสิ่งที่สำคัญยิ่งภายหลังจากพลเรือจัตวา แมทธิว เพร์รี นำกองเรือมายังอ่าวโยโกฮามะ นอกจากนี้ รัฐบาลเมจิยังได้ประกาศใช้สัญลักษณ์แห่งชาติอีกหลายอย่าง รวมทั้งเพลงชาติ คิมิงาโยะ และตราแผ่นดิน ใน ค.ศ. 1885 มีการยกเลิกบรรดากฎหมายที่ไม่ได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา () ทำให้ธงฮิโนมารุเป็นธงชาติโดยพฤตินัยเนื่องจากไม่มีกฎหมายรองรับภายหลังการฟื้นฟูเมจิ

ความขัดแย้งช่วงต้นและสงครามแปซิฟิก
การใช้ธงชาติญี่ปุ่นเพิ่มสูงขึ้นในช่วงที่ญี่ปุ่นกำลังสร้างและขยายจักรวรรดิ อีกทั้งยังมีการใช้ฮิโนมารุในการเฉลิมฉลองชัยชนะในสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่งและสงครามรัสเซีย–ญี่ปุ่น ตลอดจนความพยายามสู้รบทั่วทั้งประเทศ มีภาพยนตร์โฆษณาชวนชื่อญี่ปุ่นเรื่องหนึ่งใน ค.ศ. 1934 แสดงให้เห็นการออกแบบธงชาติญี่ปุ่นนั้นสมบูรณ์แบบในทุกทาง ผิดกับธงชาติอื่นที่มีข้อบกพร่องในการออกแบบ ใน ค.ศ. 1937 กลุ่มเด็กหญิงจากจังหวัดฮิโรชิมะแสดงความเป็นหนึ่งเดียวกับเหล่าทหารญี่ปุ่นที่สู้รบกับจีนในสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สองโดยรับประทาน เบ็นโตฮิโนมารุ () ที่มีอูเมโบชิอยู่กึ่งกลางข้าว เบ็นโตฮิโนมารุได้กลายเป็นสัญลักษณ์ของการระดมพลและความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับทหารของญี่ปุ่นจนถึงคริสต์ทศวรรษ 1940

ชัยชนะของญี่ปุ่นในสงครามจีน–ญี่ปุ่นตอนต้นส่งผลให้มีการใช้ฮิโนมารุในการเฉลิมฉลองอีกครั้ง ที่สามารถพบเจอในมือของชาวญี่ปุ่นทุกคนในขบวนเฉลิมฉลอง

หนังสือเรียนในช่วงเวลานั้นมีการพิมพ์รูปฮิโนมารุพร้อมกับคำขวัญต่าง ๆ ที่แสดงความจงรักภักดีต่อจักรพรรดิและญี่ปุ่น ทั้งมีการปลูกฝังความรักชาติในฐานะศีลธรรมอันดีแก่เด็กชาวญี่ปุ่น การแสดงออกถึงความรักชาติ เช่น การประดับธงชาติหรือการบูชาจักรพรรดิทุกวัน เป็นส่วนหนึ่งของการเป็น "ชาวญี่ปุ่นที่ดี"

ธงชาติเป็นเครื่องมือหนึ่งของจักรวรรดินิยมญี่ปุ่นในการยึดครองพื้นที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองโดยการบังคับให้ใช้ธงและการให้นักเรียนร้องเพลง คิมิงาโยะ ในการเคารพธงชาติตอนเช้า ส่วนธงพื้นถิ่นได้รับอนุญาตให้ใช้ในบางพื้นที่ เช่น ฟิลิปปินส์  แมนจู ส่วนเกาหลีที่เป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิญี่ปุ่น ฮิโนมารุและสัญลักษณ์อื่นได้รับการประกาศว่าชาวเกาหลีเป็นพลเมืองของจักรวรรดิ

ในสงครามแปซิฟิก ชาวอเมริกันได้บัญญัติศัพท์ "มีตบอล" (; ) เพื่อใช้เรียกฮิโนมารุและเครื่องหมายอากาศยานทางการทหารญี่ปุ่นในเชิงดูถูกเหยียดหยามMorita, D. (19 April 2007) "A Story of Treason", San Francisco: Nichi Bei Times. ฮิโนมารุสำหรับชาวญี่ปุ่นเปรียบดั่ง "ธงอาทิตย์อุทัยที่ฉายแสงสู่ความมืดมิดทั่วโลก" ส่วนชาวตะวันตกมองว่าเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ที่ทรงพลังที่สุดของทหารญี่ปุ่น

ญี่ปุ่นในการยึดครองโดยสหรัฐอเมริกา 

ฮิโนมารุเป็นธงชาติญี่ปุ่นโดยพฤตินัยในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองและช่วงที่ถูกยึดครองโดยฝ่ายสัมพันธมิตร โดยการประดับฮิโนมารุในช่วงการยึดครองญี่ปุ่นภายหลังสงครามโลกครั้งที่สองต้องได้รับอนุญาตจาก แหล่งข้อมูลระบุถึงระดับของการจำกัดการใช้ฮิโนมารุแตกต่างกันไป บางแหล่งถึงกับใช้คำว่า "ห้าม" ถึงกระนั้น แม้ว่าข้อจำกัดเดิมจะกำหนดไว้เข้มงวดมาก แต่ก็ไม่ถึงกับห้ามโดยสิ้นเชิง

หลังสงครามโลกครั้งที่สอง มีการใช้ธงแสดงสัญชาติบนเรือพลเรือนญี่ปุ่นของหน่วยงานควบคุมการขนส่งทางเรือสหรัฐอเมริกาสำหรับกองเรือพาณิชย์ญี่ปุ่น โดยกำหนดให้ใช้ธงที่ดัดแปลงจากธงอักขระ "E" ของธงประมวลสากลตั้งแต่เดือนกันยายน ค.ศ. 1945 กระทั่งสหรัฐอเมริกายุติการยึดครองญี่ปุ่น ส่วนเรือสหรัฐอเมริกาที่เดินในน่านน้ำญี่ปุ่นให้ในธงที่ดัดแปลงจากธงอักขระ "O"

เมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม ค.ศ. 1947 ดักลาส แมกอาเธอร์ ยกเลิกข้อจำกัดการประดับฮิโนมารุบนพื้นที่อาคารสภานิติบัญญัติแห่งชาติ พระราชวังหลวง ทำเนียบนายกรัฐมนตรี และอาคารศาลสูงสุด พร้อมกับการตรารัฐธรรมนูญแห่งญี่ปุ่นฉบับใหม่ บรรดาข้อจำกัดเหล่านั้นได้รับการผ่อนปรนลงใน ค.ศ. 1948 โดยอนุญาตให้บุคคลสามารถประดับธงชาติในวันสำคัญของชาติได้ กระทั่งได้ยกเลิกข้อจำกัดทั้งหมดในเดือนมกราคม ค.ศ. 1949 ทุกคนมีสิทธิ์ประดับฮิโนมารุได้ทุกเวลาโดยไม่ต้องขออนุญาตอีกต่อไป จึงทำให้มีการส่งเสริมให้โรงเรียนและบ้านเรือนประดับฮิโนมารุจึงถึงช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1950

ภายหลังสงครามจนถึง ค.ศ. 1999
ตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่ 2 ธงชาติญี่ปุ่นเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์เนื่องจากความเกี่ยวเนื่องกับแสนยนิยม (ความนิยมในการทหาร) ของประเทศในอดีต เช่นเดียวกับคิมิงาโยะ เพลงชาติญี่ปุ่นปัจจุบัน ความรู้สึกที่มีต่อฮิโนมารุและคิมิงาโยะแสดงถึงการเปลี่ยนผ่านของสาธารณชนจากความรู้สึกรักชาติ ไดนิปปง (ญี่ปุ่นอันยิ่งใหญ่) ไปสู่ นิฮง ที่รักสันติและต่อต้านความคลั่งทหาร ด้วยการเปลี่ยนแปลงอุดมการณ์นี้ ทำให้การใช้ธงดังกล่าวในญี่ปุ่นลดลงทันทีหลังสงครามสิ้นสุดลง แม้ว่าผู้บัญชาการสูงสุดของฝ่ายสัมพันธมิตรได้ยกเลิกข้อจำกัดลงใน ค.ศ. 1949 แล้วก็ตาม

ในช่วงการฟื้นฟูความสัมพันธ์ทางการทูตของญี่ปุ่น มีการใช้ฮิโนมารุเป็นอาวุธทางการเมืองในต่างประเทศ เมื่อครั้งที่จักรพรรดิโชวะและจักรพรรดินีโคจุงเสด็จพระราชดำเนินเยือนเนเธอร์แลนด์ มีการเผาฮิโนมารุโดยพลเมืองดัตช์ที่ต้องการให้พระองค์ทรงถูกเนรเทศกลับญี่ปุ่นหรือทรงถูกพิจารณาคดีในข้อหาฆาตกรรมต่อเชลยศึกชาวดัตช์ในสงครามโลกครั้งที่สอง ส่วนในประเทศญี่ปุ่นไม่มีการใช้ธงชาติเพื่อการดังกล่าว รวมทั้งการประท้วงการเจรจา สหภาพแรงงานและกลุ่มผู้ประท้วงอื่นนิยมใช้ธงแดงแห่งการปฏิวัติแทน

ประเด็นเกี่ยวกับฮิโนมารุและเพลงชาติได้รับความสนใจขึ้นอีกครั้งเมื่อโตเกียวเป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันโอลิมปิกฤดูร้อน 1964 โดยก่อนการแข่งขันดังกล่าวมีกำหนดขนาดของรูปดวงอาทิตย์บนธงชาติ เนื่องจากธงเดิมเมื่อประดับร่วมกับธงชาติอื่นแล้วรูปดวงอาทิตย์บนธงไม่มีความโดดเด่นเพียงพอ ทาดามาซะ ฟูกิอูระ ผู้เชี่ยวชาญด้านสี ตัดสินใจกำหนดให้รูปดวงอาทิตย์บนธงมีขนาดสองในสามตามความยาวธง ฟูกิอูระยังกำหนดเฉดสีของธงที่ใช้ในการแข่งขันครั้งนี้ และการแข่งขันโอลิมปิกฤดูหนาว 1998 ที่นากาโนะด้วย

ใน ค.ศ. 1989 การสวรรคตของจักรพรรดิฮิโรฮิโตะได้จุดประเด็นทางสังคมเกี่ยวกับธงชาติขึ้น ฝ่ายอนุรักษนิยมเล็งเห็นว่าพวกเขาอาจมีโอกาสที่จะเสนอฮิโนมารุเป็นธงชาติโดยไม่ถูกคัดค้านเกี่ยวกับความหมายของธง หากสามารถใช้ธงนี้ในพระราชพิธีได้โดยไม่กระตุ้นภาพลบในอดีต ในช่วงไว้ทุกข์อย่างเป็นทางการหกวัน มีการประดับธงโดยลดธงครึ่งเสาหรือติดแถบสีดำทั่วทั้งญี่ปุ่น แม้ว่าจะมีรายงานเกี่ยวกับผู้ประท้วงที่ทำลายฮิโนมารุในวันพระราชพิธีพระบรมศพ การประดับธงชาติญี่ปุ่นครึ่งเสาของสถานศึกษาโดยพร้อมเพรียงนำมาซึ่งความสำเร็จของฝ่ายอนุรักษนิยม

ตั้งแต่ ค.ศ. 1999
ใน ค.ศ. 1999 มีการตราพระราชบัญญัติธงชาติและเพลงชาติเพื่อกำหนดให้ฮิโนมารุและคิมิงาโยะเป็นสัญลักษณ์แห่งชาติ โดยการตรากฎหมายดังกล่าวเริ่มต้นจากอัตวินิบาตกรรมของโทชิฮิโระ อิชิกาวะ ผู้อำนวยการ ในเซระ จังหวัดฮิโรชิมะ เนื่องจากไม่สามารถแก้ปัญหาความขัดแย้งระหว่างคณะกรรมการโรงเรียนกับคณะครูเกี่ยวกับการใช้ฮิโนมารุและคิมิงาโยะ กฎหมายดังกล่าวเป็นหนึ่งในกฎหมายที่มีการโต้แย้งมากที่สุดกฎหมายหนึ่งที่สภานิติบัญญัติแห่งชาติผ่านกฎหมายนับแต่ ค.ศ. 1992 ที่มีการผ่าน "พระราชบัญญัติว่าด้วยความร่วมมือสำหรับปฏิบัติการรักษาความสงบของสหประชาชาติและปฏิบัติการอื่น" หรือที่อาจรู้จักในชื่อ "กฎหมายความร่วมมือสันติภาพระหว่างประเทศ"

เคโซ โอบูจิ นายกรัฐมนตรีจากพรรคเสรีประชาธิปไตย (แอลดีพี) ตัดสินใจที่จะร่างกฎหมายเพื่อกำหนดให้ฮิโนมารุและคิมิงาโยะเป็นสัญลักษณ์ของญี่ปุ่นอย่างเป็นทางการภายใน ค.ศ. 2000 ส่วน  ต้องการให้กฎหมายดังกล่าวเสร็จสมบูรณ์ภายในวันครบรอบ 10 ปีพระราชพิธีขึ้นครองราชย์ของจักรพรรดิอากิฮิโตะ โดยใน ค.ศ. 1974 มีความพยายามในการตรากฎหมายเพื่อกำหนดธงชาติและเพลงชาติ ภายหลังที่โอกินาวะกลับเป็นส่วนหนึ่งของญี่ปุ่นใน ค.ศ. 1972 และวิกฤตการณ์น้ำมัน ค.ศ. 1973  นายกรัฐมนตรี ได้กล่าวเป็นนัยว่าจะตรากฎหมายเพื่อกำหนดให้สัญลักษณ์ทั้งสองอยู่ในกฎหมายญี่ปุ่น นอกจากการสั่งการให้โรงเรียนสอนและเล่นเพลงคิมิงาโยะแล้ว ทานากะยังต้องการให้นักเรียนชักธงฮิโนมารุในพิธีการทุกเช้า และนำหลักสูตรจริยธรรมที่มีส่วนจาก ซึ่งจักรพรรดิเมจิทรงตราขึ้นใน ค.ศ. 1890 ด้วย ถึงกระนั้นทานากะไม่ประสบความสำเร็จในการผ่านร่างกฎหมายเข้าสู่สภานิติบัญญัติได้ในปีดังกล่าว

กฎหมายดังกล่าวได้รับการสนับสนุจากพรรคแอลดีพีและพรรคโคเม (ซีจีพี) ในทางกลับกัน  (เอสดีพีจี) และพรรคคอมมิวนิสต์ (เจซีพี) ต่อต้านกฎหมายดังกล่าว โดยกล่าวถึงความหมายแฝงของสัญลักษณ์ทั้งสองที่มีต่อช่วงสงคราม พรรคเจซีพียังได้ต่อต้านเพิ่มเติมในประเด็นที่ไม่จัดให้มีการหยั่งเสียงจากสาธารณชน ส่วนพรรคประชาธิปไตย (ดีพีเจ) ไม่มีความเห็นพ้องในประเด็นนี้ นาโอโตะ คัง หัวหน้าพรรคดีพีเจและนายกรัฐมนตรีในเวลาต่อมากล่าวว่าพรรคดีพีเจต้องสนับสนุนร่างกฎหมายนี้เพราะพรรคได้รับรองสัญลักษณ์ทั้งสองในฐานะสัญลักษณ์แห่งญี่ปุ่นแล้ว ยูกิโอะ ฮาโตยามะ รองเลขาธิการพรรคและนายกรัฐมนตรีในเวลาต่อมามีความเห็นว่าร่างกฎหมายนี้จะทำให้เกิดความแตกแยกในสังคมและโรงเรียนของรัฐมากยิ่งขึ้น ถึงกระนั้นก็ตามฮาโตยะมาลงมติเห็นชอบต่อกฎหมายดังกล่าว แต่คังกลับลงมติไม่เห็นชอบ

ก่อนการลงมติ มีการเรียกร้องให้แยกร่างกฎหมายนี้ในสภานิติบัญญัติ โนริฮิโระ คาโตะ ศาสตราจารย์จากมหาวิทยาลัยวาเซดะกล่าวว่าคิมิงาโยะมีประเด็นเฉพาะตัวที่ซับซ้อนกว่าธงฮิโนมารุ ความพยายามที่จะตราให้ฮิโนมารุเป็นธงชาติเพียงอย่างเดียวของพรรคดีพีเจและพรรคอื่นระหว่างการลงมติต่อร่างกฎหมายดังกล่าวถูกสภานิติบัญญัติปัดตกไป สภาผู้แทนราษฎรมีมติให้ผ่านร่างกฎหมายดังกล่าวเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม ค.ศ. 1999 ด้วยคะแนนเสียง 403 ต่อ 86 ต่อมาร่างกฎหมายดังกล่าวเข้าสู่การพิจารณาของวุฒิสภาเมื่อวันที่ 28 กรกฎาคมและมีมติให้ผ่านเมื่อวันที่ 9 สิงหาคม มีการประกาศบังคับใช้กฎหมายดังกล่าวเมื่อวันที่ 13 สิงหาคม

ในวันที่ 8 สิงหาคม ค.ศ. 2009 ปรากฏภาพถ่ายภาพหนึ่งที่ถ่ายในขบวนหาเสียงของพรรคดีพีเจใน แสดงรูปธงที่แขวนบนเพดาน ธงดังกล่าวทำขึ้นจากการตัดและเย็บธงฮิโนมารุสองผืนเข้าด้วยกันจนเป็นรูปตราสัญลักษณ์ของพรรคดีพีเจ ภาพดังกล่าวทำให้พรรคแอลดีพีและทาโร อาโซ นายกรัฐมนตรี โกรธเคืองอย่างมาก โดยนายกรัฐมนตรีกล่าวว่าการกระทำดังกล่าวนั้นไม่น่าให้อภัย ยูกิโอ ฮาโตยามะ หัวหน้าพรรคดีพีเจ (ซึ่งเคยลงมติร่างกฎหมายว่าด้วยธงชาติและเพลงชาติ) กล่าวตอบว่าธงดังกล่าวไม่ใช่ฮิโนมารุและไม่ควรมองเป็นเช่นนั้น

ลักษณะธง
ตามพระบรมราชโองการหมายเลข 57 ที่ประกาศใช้เมื่อ ค.ศ. 1870 มีบทบัญญัติเกี่ยวกับธงชาติ 2 บท บทแรกระบุถึงบุคคลและวิธีการประดับธง ส่วนบทที่สองระบุถึงวิธีการทำธง ธงมีอัตราส่วน 7:10 คือความกว้างเจ็ดส่วน ความยาวสิบส่วน รูปวงกลมสีแดงที่แสดงถึงดวงอาทิตย์มีขนาดสามในห้าของความกว้างจากฝั่งคันธง พระบรมราชโองการกำหนดให้รูปวงกลมนั้นอยู่กึ่งกลาง แต่มักจะเลื่อนรูปวงกลมค่อนไปทางคันธงหนึ่งในหนึ่งร้อย () ส่วน (ด้วยการกำหนดดังกล่าว ทำให้รูปวงกลมปรากฏอยู่กึ่งกลางของธงเมื่อโบกสะบัด) นอกจากนี้มีการใช้เทคนิควิธีดังกล่าวกับธงอื่น เช่น ธงชาติบังกลาเทศ ธงชาติปาเลา ในวันที่ 3 ตุลาคมของปีเดียวกัน มีการผ่านระเบียบว่าด้วยลักษณะธงเรือราษฎร์และธงเรืออื่น โดยกำหนดให้ธงเรือราษฎร์มีอัตราส่วน 2:3 คือความกว้างสองส่วนและความยาวสามส่วน ส่วนขนาดรูปวงกลมเท่าเดิม แต่วางรูปวงกลมนั้นค่อนไปทางคันธงหนึ่งในยี่สิบ () ส่วน

alt=ธงมีอัตราส่วนสองต่อสาม เส้นผ่านศูนย์กลางของดวงอาทิตย์มีความสูงสามในห้าของความสูงของผืนธง ดวงอาทิตย์วางบนกึ่งกลางพอดี|thumb|แผนภาพแสดงสัดส่วนธงชาติญี่ปุ่น
เมื่อมีการประกาศใช้พระราชบัญญัติธงชาติและเพลงชาติ มีการปรับขนาดของธงเล็กน้อย อัตราส่วนของธงโดยรวมเปลี่ยนเป็นความกว้างสองส่วนต่อความยาวสามส่วน (2:3) และรูปวงกลมสีแดงเลื่อนสู่กึ่งกลางพอดี แต่ยังคงขนาดของรูปวงกลม พื้นของธงเป็นสีขาวและกึ่งกลางเป็นวงกลมสีแดง () แต่กฎหมายดังกล่าวมิได้กำหนดเฉดสีแดงที่แน่ชัด มีเพียงการระบุว่าใช้สีแดงเข้ม

กรมกลาโหม (ปัจจุบันคือกระทรวงกลาโหม) ได้ข้อกำหนดเกี่ยวกับธงชาติใน ค.ศ. 1973 โดยกำหนดให้สีแดงมีค่า 5R 4/12 และสีขาวมีค่า N9 ตามแผนภูมิ ต่อมาในวันที่ 21 มีนาคม ค.ศ. 2008 ได้ปรับแบบธงให้ตรงกับกฎหมายที่ใช้ในปัจจุบันและปรับปรุงค่าสีใหม่ มาตรฐานใหม่นี้ระบุให้ใช้ และไนลอนผลิตธงที่ใช้ในกองทัพ ค่าสีของธงที่ปรับปรุงใหม่ได้กำหนดให้ธงอะคริลิกมีค่าสีแดงที่ 5.7R 3.7/15.5 และค่าสีขาวที่ N9.4 ส่วนธงไนลอนมีค่าสีแดงที่ 6.2R 4/15.2 และค่าสีขาวที่ N9.2 ในเอกสารที่ออกโดย (โอดีเอ) ระบุให้สีแดงบนฮิโนมารุและตราสัญลักษณ์ของโอดีเอมีค่า 156 และซีเอ็มวายเค 0-100-90-0 ในระหว่างการพิจารณาพระราชบัญญัติว่าด้วยธงชาติและเพลงชาติ มีข้อแนะนำว่าควรใช้เฉดสีแดงสด () หรือใช้สีจากกลุ่มสี

 แผนภาพสี 

 สีอย่างเป็นทางการ (ขาว) สีอย่างเป็นทางการ (แดง) ระบบสี ที่มา ค.ศ.  N9Hexadecimal obtained by placing the colors in Feelimage Analyzer   5R 4/12 มันเซลล์ () DSP Z 8701C1973 N/A  156 ดีไอซี แนวทางการใช้ตราสัญลักษณ์ของโอดีเอ 1995

การใช้ธงและธรรมเนียม
ในช่วงเวลาที่มีการประกาศใช้ฮิโนมารุครั้งแรก นั้นชาวญี่ปุ่นให้ความสำคัญต่อธงชาติน้อยมากและมีการประท้วง ส่งผลให้ต้องใช้เวลาระยะหนึ่งในการสร้างการยอมรับของผู้คน โดยส่วนหนึ่งเป็นผลจากการที่รัฐบาลกำหนดให้ประชาชนต้องถวายการต้อนรับจักรพรรดิด้วยธงชาติเมื่อพระองค์เสด็จพระราชดำเนิน

ก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง ทุกบ้านต้องประดับฮิโนมารุในวันสำคัญ นับแต่สงครามสิ้นสุดลง ธงชาติส่วนใหญ่มักประดับอยู่บนอาคารสถานที่ของรัฐบาลกลางและรัฐบาลท้องถิ่น เช่น ศาลาว่าการเมือง ส่วนการประดับธงชาติบนบ้านเรือนหรืออาคารพาณิชย์มีน้อยมาก มีบุคคลและบริษัทบางส่วนส่งเสริมให้ประดับธงชาติในวันสำคัญ รวมทั้งรัฐบาลญี่ปุ่นที่ขอความร่วมมือให้ประชาชนประดับฮิโนมารุในวันสำคัญ แต่มิได้กำหนดเป็นข้อบังคับตามกฎหมาย นับแต่วันคล้ายวันพระราชสมภพของสมเด็จพระจักรพรรดิครบ 80 พรรษาเมื่อวันที่ 23 ธันวาคม ค.ศ. 2002 บริษัทรถไฟคีวชูได้ประดับฮิโนมารุในสถานีรถไฟทั้ง 330 สถานี

ตั้งแต่ ค.ศ. 1995 โอดีเอใช้ลายฮิโนมารุในตราสัญลักษณ์อย่างเป็นทางการ ตราสัญลักษณ์ดังกล่าวมิได้ออกแบบโดยรัฐบาล (ตราสัญลักษณ์นี้ได้รับเลือกจากบรรดาตราสัญลักษณ์ 5,000 แบบที่ส่งมาจากสาธารณชน) แต่รัฐบาลได้พยายามเพิ่มการรับรู้ของฮิโนมารุผ่านบรรจุภัณฑ์ความช่วยเหลือและโครงการการพัฒนาจากรัฐบาล จากข้อมูลของโอดีเอ การใช้ธงเป็นวิธีการที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดที่แสดงถึงความช่วยเหลือจากประชาชนชาวญี่ปุ่น

ธงโชคดี
ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง เป็นประเพณีปฏิบัติที่เพื่อน เพื่อนร่วมชั้น และญาติของทหารที่จะออกประจำการจะร่วมกันเขียนบนฮิโนมารุและมอบให้ทหารนั้น ธงยังใช้เป็นเครื่องรางนำโชคและอำนวยพรให้ทหารเดินทางกลับจากการรบโดยปลอดภัยอีกด้วย เครื่องรางชนิดนี้เรียกว่า ฮิโนมารุโยเซงากิ () โดยมีธรรมเนียมว่าจะไม่เขียนสิ่งใดบนรูปวงกลมดวงอาทิตย์ หลังสงครามสิ้นสุด มีการยึดหรือพบธงเหล่านี้อยู่กับศพทหารญี่ปุ่น ธงบางผืนกลายเป็นของที่ระลึก และบางผืนได้ส่งกลับประเทศญี่ปุ่นและมอบแก่ทายาทของผู้เสียชีวิตเหล่านั้น

ในยุคสมัยใหม่ ยังคงมีการใช้ฮิโนมารุโยเซงากิอยู่ ธรรมเนียมการเขียนบนฮิโนมารุเพื่อใช้เป็นเครื่องรางนำโชคยังคงดำเนินต่อไป แม้ว่าจะมีอยู่ในรูปแบบที่จำกัดก็ตาม มีการใช้ฮิโนมารุโยเซงากิเพื่อสนับสนุนทีมชาติญี่ปุ่นในการแข่งขันกีฬา มีการใช้โยเซงากิ () สำหรับสนับสนุนทหาร นักกีฬา ผู้เกษียณอายุ นักเรียนโอนย้ายในชุมชน หรือเพื่อนฝูง โดยใช้กระดาษสีและธงที่เขียนข้อความไว้ ในญี่ปุ่นสมัยใหม่ มีการมอบของดังกล่าวให้กับบุคคลในงานเลี้ยงส่งนักกีฬา งานเลี้ยงอำลาสำหรับเพื่อนร่วมงานหรือนักเรียนโอนย้ายสำหรับการจบการศึกษาและการเกษียณอายุ หลังเหตุภัยพิบัติทางธรรมชาติ เช่นเหตุแผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิในโทโฮกุ ค.ศ. 2011 ผู้คนเขียนข้อความบนฮิโนมารุโยเซงากิเพื่อส่งกำลังใจ

ฮาจิมากิ
ฮาจิมากิ () เป็น สีขาวที่มีรูปดวงอาทิตย์สีแดงอยู่กึ่งกลาง อาจมีข้อความเขียนอยู่บนผ้านั้น โดยสวมเป็นสัญลักษณ์แห่งความเพียรพยายามหรือความกล้าหาญของผู้สวม มีการสวมในหลายโอกาส เช่น ผู้ชมกีฬา หญิงใกล้คลอด นักเรียน (โรงเรียนกวดวิชา) พนักงานสำนักงาน ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง มีการเขียนวลี ฮิชโช () บนฮาจิมากิที่นักบินคามิกาเซะ แสดงให้เห็นว่านักบินยินดีที่จะสละชีพเพื่อชาติของเขา

เบ็นโต
เบ็นโตเป็นประเภทข้าวกล่องแบบญี่ปุ่น เมนูเบ็นโตะที่สื่อความหมายถึงดวงอาทิตย์และธงชาติ เรียกว่า ฮิโนมารุโกฮัง () ประกอบด้วยข้าวขาวหุงสุก () กับอูเมโบชิแดง (พลัมแห้ง) อยู่กึ่งกลาง โดยอูเมโบชิเค็มที่ผ่านการแช่น้ำเกลือทำหน้าที่เป็นสารกันบูดสำหรับข้าว อาจมีอาหารอื่นอยู่ในกล่องเดียวกัน หากมีเพียงข้าวขาวและอูเมโบชิแดงในกล่อง เรียกว่า ฮิโนมารุเบ็นโต () นอกจากนี้ยังมีเมนูข้าวฮิโนมารุแบบอื่นที่อาจพบเจอได้น้อย

วัฒนธรรมและการรับรู้
ข้อมูลจากผลการสำรวจของสื่อกระแสหลักพบว่าประชาชนขาวญี่ปุ่นจำนวนมากรับรู้ว่าธงญี่ปุ่นว่าเป็นธงชาติอยู่ก่อนการประกาศใช้พระราชบัญญัติธงชาติและเพลงชาติใน ค.ศ. 1999 ถึงกระนั้นก็ยังมีข้อถกเถียงต่อการใช้ธงในพิธีการของโรงเรียนและบนสื่อต่อไป เช่น หนังสือพิมพ์ฝ่ายเสรีนิยมอย่าง หรือ มักนำเสนอบทความวิพากษ์วิจารณ์ธงชาติญี่ปุ่น ที่สะท้อนถึงมุมมองทางการเมืองของผู้อ่าน ชาวญี่ปุ่นบางส่วนเห็นว่าธงนี้เป็นตัวแทนช่วงเวลาที่ประชาธิปไตยถูกลดทอนในสมัยจักรวรรดิญี่ปุ่น

การแสดงธงชาติที่บ้านเรือนและห้างร้านยังคงเป็นที่ถกเถียงในสังคมญี่ปุ่นเช่นกัน เนื่องจากความเกี่ยวพันกับกลุ่มนักกิจกรรม () พวกฝ่ายขวาจัด หรือ อาคารบ้านเรือนและพาณิชย์ส่วนมากจึงไม่ประดับธง แม้ว่าจะไม่มีการกำหนดให้ประดับธงในวันสำคัญของชาติหรือในเหตุการณ์พิเศษ แต่ในเดือนกันยายน ค.ศ. 2012 นครคานาซาวะในจังหวัดอิชิกาวะได้เสนอแผนขอใช้งบประมาณเพื่อส่งเสริมให้ประชาชนประดับธงชาติในวันสำคัญของชาติด้วยการแจกคูปองแก่บ้านที่ซื้อธงชาติ

ผู้คนในอดีตอาณานิคมของญี่ปุ่นและญี่ปุ่นบางส่วน เช่น โอกินาวะ ยังคงมีความรู้สึกในเชิงลบต่อธงชาติญี่ปุ่น เหตุการณ์ที่สะท้อนถึงมุมมองดังกล่าว ได้แก่เหตุที่เจ้าของห้างสรรพสินค้าชาวโอกินาวะเผาธงก่อน เริ่มต้น เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม ค.ศ. 1987 โดยโชอิจิ ชิบานะ ผู้เผาธง ได้เผาฮิโนมารุไม่ใช่เพียงแค่แสดงการต่อต้านความโหดร้ายของทหารญี่ปุ่นและการประจำการของกองกำลังสหรัฐอเมริกาที่ยังคงอยู่เท่านั้น แต่ยังป้องกันไม่ให้แสดงธงนั้นในที่สาธารณะอีกด้วย อีกเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในโอกินาวะ มีการทำลายธงระหว่างพิธีการของโรงเรียนและกลุ่มนักเรียนปฏิเสธที่จะแสดงความเคารพธงชาติที่กำลังชักขึ้นขณะบรรเลงคิมิงาโยะ ในนาฮะ เมืองหลวงของโอกินาวะ มีการชักธงชาติขึ้นครั้งแรกเมื่อ ค.ศ. 2001 นับแต่ที่โอกินาวะกลับเป็นส่วนหนึ่งของญี่ปุ่นเพื่อเฉลิมฉลองครบรอบ 80 ปีของเมือง

ในสาธารณรัฐประชาชนจีนและสาธารณรัฐเกาหลีซึ่งต่างเคยถูกจักรวรรดิญี่ปุ่นยึดครองมีมุมมองต่อการประกาศใช้ฮิโนมารุใน ค.ศ. 1998 ว่าเป็นหลักฐานในการเปลี่ยนมุมมองทางการเมืองไปทางขวาของญี่ปุ่นและอาจนำไปสู่การสร้างกองทัพอีกครั้งด้วย การผ่านกฎหมายใน ค.ศ. 1999 นั้นเกิดขึ้นในที่ช่วงเวลาที่มีการถกเถียงถึงสถานะของศาลเจ้ายาซูกูนิ ความร่วมมือทางทหารระหว่างสหรัฐอเมริกากับญี่ปุ่น และการสร้างโครงการการป้องกันทางขีปนาวุธ นอกจากนี้ในบรรดาประเทศที่ญี่ปุ่นเคยยึดครองมีความรู้สึกที่หลากหลาย รวมทั้งมองข้ามการผ่านกฎหมายใน ค.ศ. 1999 ในสิงคโปร์ คนรุ่นเก่ายังคงมีความรู้สึกไม่ดีต่อธงชาติญี่ปุ่น ในขณะที่คนรุ่นใหม่กว่ากลับไม่มีความรู้สึกในทางเดียวกัน ส่วนรัฐบาลฟิลิปปินส์ไม่เพียงเชื่อว่าญี่ปุ่นจะไม่กลับไปคืนสู่ความเป็นแสนยนิยมเท่านั้น แต่เชื่อว่าเป้าหมายของกฎหมายดังกล่าวนั้นเพื่อกำหนดสัญลักษณ์ทั้งสอง (ธงชาติและเพลงชาติ) อย่างเป็นทางการในกฎหมายและทุกรัฐมีสิทธิ์ที่จะสร้างสัญลักษณ์ประจำชาติได้

แม้ญี่ปุ่นไม่มีกฎหมายเอาผิดต่อการเผาฮิโนมารุ แต่การเผาธงชาติอื่นในญี่ปุ่นผิดกฎหมาย

แบบพิธี
ตามแบบพิธี ให้ชักธงชาติตั้งแต่ดวงอาทิตย์ขึ้นกระทั่งดวงอาทิตย์ตก ส่วนห้างร้านและสถานศึกษาสามารถชักธงได้ตั้งแต่เวลาเปิดทำการจนปิดทำการ เมื่อประดับธงชาติญี่ปุ่นร่วมกันธงของประเทศอื่นในเวลาเดียวกันในญี่ปุ่น ธงชาติญี่ปุ่นจะต้องอยู่ในตำแหน่งที่มีเกียรติ ส่วนธงประเทศอื่นให้ประดับด้านขวาของธงชาติ โดยธงชาติและธงของประเทศอื่นจะต้องอยู่ในระดับเดียวกันและมีขนาดเท่ากัน เมื่อประดับร่วมกับธงของประเทศอื่นมากกว่าหนึ่งชาติ ให้เรียงธงตามลำดับชื่อประเทศที่กำหนดโดยสหประชาชาติ เมื่อธงไม่อยู่ในสภาพที่เหมาะสมต่อการใช้งาน ตามธรรมเนียมแล้วจะเผาธงดังกล่าวในที่ลับตา แม้พระราชบัญญัติว่าด้วยธงชาติและเพลงชาติจะไม่ได้กำหนดแบบแผนการใช้ธง แต่จังหวัดอาจมีระเบียบของตนว่าด้วยการใช้ฮิโนมารุและธงประจำจังหวัด

การไว้ทุกข์

การใช้ธงฮิโนมารุเพื่อไว้ทุกข์มีสองรูปแบบ รูปแบบแรกคือการลดธงครึ่งเสา () เช่นเดียวกับชาติอื่น โดยสำนักงานกระทรวงการต่างประเทศจะลดธงครึ่งเสาเมื่อมีพิธีศพของประมุขของรัฐต่างประเทศ

อีกรูปแบบหนึ่งของการไว้ทุกข์คือการหุ้ม ทรงกลมเสาธงด้วยผ้าดำและประดับแถบผ้าสีดำ () เหนือธงชาติ โดยพบรูปแบบการไว้ทุกข์แบบนี้ในการสวรรคตของจักรพรรดิเมจิเมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม ค.ศ. 1912 และคณะรัฐมนตรีประกาศบัญญัติให้ชักธงชาติในลักษณะไว้ทุกข์เมื่อจักรพรรดิเสด็จสวรรคต ทั้งนี้ คณะรัฐมนตรีเป็นผู้มีอำนาจในการประกาศให้ลดธงชาติครึ่งเสา

สถานศึกษาของรัฐ
นับแต่สงครามโลกครั้งที่สองสิ้นสุดลง กระทรวงศึกษาธิการออกประกาศและระเบียบเพื่อส่งเสริมการใช้ฮิโนมารุและคิมิงาโยะ (เพลงชาติ) ในโรงเรียนภายใต้ความดูแล มีการออกประกาศฉบับแรกใน ค.ศ. 1950 โดยขอความร่วมมือให้นำสัญลักษณ์ทั้งสองมาใช้งาน แต่มิได้เป็นการบังคับ ต่อมาได้ขยายการขอความร่วมมือดังกล่าวร่วมทั้งการใช้สัญลักษณ์ทั้งสองในวันสำคัญของชาติและในพิธีการเพื่อส่งเสริมให้นักเรียนทราบถึงวันสำคัญและส่งเสริมการศึกษาการป้องกันประเทศ ในเอกสารแนวทางเพื่อการปฏิรูปการศึกษา ค.ศ. 1989 รัฐบาลพรรคแอลดีพีได้กำหนดให้ต้องใช้ธงในพิธีการของโรงเรียนและแสดงความเคารพด้วยอากัปกิริยาที่เหมาะสมต่อธงและคิมิงาโยะขึ้นเป็นครั้งแรก ทั้งยังมีบทกำหนดโทษสำหรับเจ้าหน้าที่ของสถานศึกษาที่ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งนี้ด้วย

แนวทางหลักสูตรการศึกษาฉบับ ค.ศ. 1999 ที่ออกโดยกระทรวงศึกษาธิการหลังการประกาศใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยธงชาติและเพลงชาติกำหนดให้ "ที่ทางเข้าและในพิธีสำเร็จการศึกษา สถานศึกษาต้องประดับธงชาติญี่ปุ่นและสั่งให้นักเรียนนักศึกษาร้องเพลงคิมิงาโยะเพื่อให้ความสำคัญต่อธงและเพลง" นอกจากนี้ คำอธิบายประกอบแนวทางหลักสูตร ค.ศ. 1999 ของกระทรวงสำหรับสถานศึกษาระดับประถมศึกษาระบุว่า "เพื่อให้ความก้าวหน้าของความเป็นสากลควบคู่กับการส่งเสริมความรักชาติและการตระหนักถึงความเป็นชาวญี่ปุ่น จึงเป็นเรื่องสำคัญที่จะต้องปลูกฝังทัศนคติของนักเรียนในสถานศึกษาให้มีความเคารพต่อธงชาติญี่ปุ่นและคิมิงาโยะ เพื่อให้พวกเขาเติบโตขึ้นเป็นพลเมืองญี่ปุ่นที่ได้รับความเคารพในสังคมที่มีความเป็นนานาชาติ" กระทรวงยังระบุอีกว่าหากนักเรียนญี่ปุ่นไม่สามารถเคารพสัญลักษณ์ของตนได้ พวกเขาก็ไม่สามารถเคารพสัญลักษณ์ของชาติอื่นได้

สถานศึกษามักเป็นศูนย์กลางของการถกเถียงในประเด็นเกี่ยวกับเพลงชาติและธงชาติอยู่เสมอ คณะกรรมการการศึกษาแห่งโตเกียวกำหนดให้ใช้เพลงชาติและธงชาติในพิธีการในสถานศึกษา คำสั่งยังกำหนดให้ครูต้องเคารพสัญลักษณ์ทั้งสอง มิฉะนั้นจะเสี่ยงต่อการถูกเลิกจ้าง มีการประท้วงว่ากฎดังกล่าวนั้นขัดต่อรัฐธรรมนูญแห่งญี่ปุ่น แต่คณะกรรมการโต้แย้งว่าสถานศึกษาเป็นหน่วยงานของรัฐ บุคลากรของโรงเรียนจึงมีหน้าที่ในการอบรมสั่งสอนให้นักเรียนเป็นพลเมืองญี่ปุ่นที่ดี สถานศึกษาบางแห่งปฏิเสธที่จะประดับฮิโนมารุในพิธีสำเร็จการศึกษาของสถานศึกษาและผู้ปกครองบางคนรื้อธงลงเพื่อประท้วง เหล่าครูจำนวนหนึ่งพยายามเอาผิดทางกฎหมายต่อ ผู้ว่าราชการมหานครโตเกียว และเจ้าหน้าที่อาวุโสที่สั่งให้ครูต้องเคารพฮิโนมารุและคิมิงาโยะ แต่ไม่ประสบความสำเร็จ ภายหลังการประท้วงก่อนหน้า  ยอมรับการใช้ทั้งธงชาติและเพลงชาติ ถึงกระนั้น องค์กรที่เล็กกว่าอย่างสหภาพแรงงานครูและบุคลากรทางศึกษาทั่วทั้งญี่ปุ่น (All Japan Teachers and Staffs Union) ยังคงต่อต้านสัญลักษณ์ทั้งสองและการใช้สัญลักษณ์ดังกล่าวภายในสถานศึกษา

ธงที่เกี่ยวข้อง

ธงทหาร

กองกำลังป้องกันตนเองญี่ปุ่น (เจเอสดีเอฟ) และกองกำลังป้องกันตนเองภาคพื้นดินญี่ปุ่นให้ธงอาทิตย์อุทัยที่มีรัศมีสีแดงแปดเส้นกระจายออก เรียกว่าฮาจิโจ-เคียวกูจิตสึกิ () มีขอบสีทองรอบขอบผืนธง

รูปแบบธงอาทิตย์อุทัยที่เป็นที่รู้จักเป็นธงรูปดวงอาทิตย์มีเส้นรัศมีสีแดง 16 เส้นในรูปแบบ ในอดีตกองทัพญี่ปุ่นใช้เป็นธงประจำกองทัพจักรวรรดิญี่ปุ่น โดยเฉพาะกองทัพบกและกองทัพเรือจักรวรรดิญี่ปุ่น โดยประกาศให้ธงดังกล่าว () เป็นธงกองทัพครั้งแรกเมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม ค.ศ. 1870 และใช้จนกระทั่งสงครามโลกครั้งที่สองสิ้นสุดลงเมื่อ ค.ศ. 1945 ต่อมาได้นำกลับมาใช้อีกครั้งเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน ค.ศ. 1954 ปัจจุบันใช้ในฐานะธงกองทัพและธงเรือของกองกำลังป้องกันตนเองภาคพื้นดินญี่ปุ่น (เจจีเอสดีเอฟ) และกองกำลังป้องกันตนเองทางทะเลญี่ปุ่น (เจเอ็มเอสดีเอฟ)  ผู้บัญชาการเสนาธิการเจเอสดีเอฟกล่าวว่าธงอาทิตย์อุทัยเป็น "ความภาคภูมิใจ" ของเหล่าทหารกองกำลังป้องกันตนเองทางทะเล เนื่องจากการคงการใช้งานธงนี้ที่เคยใช้โดยกองทัพจักรวรรดิญี่ปุ่น ในจีนและเกาหลีธงนี้จึงมีความหมายเชิงลบเช่นเดียวกับธงนาซี เจเอ็มเอสดีเอฟยังมีการใช้ โดยประกาศใช้ครั้งแรกใน ค.ศ. 1914 และประกาศใช้อีกครั้งใน ค.ศ. 1965 ธงชายยอดเสาเรือประกอบด้วยรูปธงนาวีรูปแบบอย่างง่ายบนผืนธงด้านคันธงและส่วนปลายธงเป็นพื้นสีขาว อัตราส่วนของธงชายอยู่ระหว่าง 1:40 และ 1:90

กองกำลังป้องกันตนเองทางอากาศญี่ปุ่น (เจเอเอสดีเอฟ) ที่จัดตั้งขึ้นเป็นเอกเทศใน ค.ศ. 1952 มีเพียงรูปดวงอาทิตย์เปล่าเป็นสัญลักษณ์เท่านั้น เป็นเพียงกองทัพเดียวที่ตราสัญลักษณ์ไม่มีรังสีล้อมรอบแบบธงของจักรวรรดิ อย่างไรก็ตาม กองทัพมีธงประจำกองทัพประดับที่ฐานทัพและใช้ในพิธีการสวนสนาม ธงประจำกองกำลังป้องกันตนเองทางอากาศญี่ปุ่นประกาศใช้ครั้งแรกใน ค.ศ. 1955 ภายหลังการการจัดตั้งเจเอเอสดีเอฟใน ค.ศ. 1954 ธงมีพื้นที่สีน้ำเงินโคบอลต์ มีรูปนกอินทรีสีทองกางปีกเหนือดาว ดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์ฮิโนมารุ และเมฆ桜星の数はかつての陸上自衛隊と同様、階級ではなく部隊規模を示していた。 โดยธงของเจเอเอสดีเอฟรูปแบบล่าสุดได้รับการประกาศใช้เมื่อวันที่ 19 มีนาคม ค.ศ. 2001

 มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ทัพเรือญี่ปุ่นแม้ว่าจะมิได้เป็นธงชาติอย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม ค.ศ. 1905 พลเรือเอก โทโง เฮฮาจิโร แห่งเรือประจัญบานมิกาซะกำลังเตรียมความพร้อมก่อนเข้าปะทะทัพเรือบอลติก โดยก่อนยุทธนาวีที่ช่องแคบสึชิมะเริ่ม โทโงแปรธงแซดบนเรือมิกาซะและเข้าปะทะทัพเรือรัสเซีย นำมาซึ่งชัยชนะของฝ่ายญี่ปุ่น การแปรธงครั้งนี้ยังได้กล่าวต่อลูกเรืออีกว่า "ชะตากรรมของจักรวรรดิญี่ปุ่นขึ้นอยู่กับการรบครั้งนี้ ทุกคนจะต้องทุ่มกำลังทั้งหมดของตนและปฏิบัติหน้าที่อย่างดีที่สุด" ยังมีการแปรธงแซดอีกครั้งบนเรือบรรทุกเครื่องบินญี่ปุ่นอากางิในวันที่ญี่ปุ่นโจมตีเพิร์ลฮาร์เบอร์ รัฐฮาวายในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1941

ธงพระอิสริยยศ
มีการกำหนดธงสำหรับจักรพรรดิญี่ปุ่น (จักรพรรดิเมจิในเวลานั้น) จักรพรรดินี และพระบรมวงศานุวงศ์ตั้งแต่ ค.ศ. 1870 ในช่วงแรก มีการประดับธงพระอิสริยยศของจักรพรรดิอย่างวิจิตร โดยมีรูปดวงอาทิตย์อยู่กึ่งกลางลวดลายศิลปะ พระองค์ทรงมีธงพระอิสริยยศเมื่อเสด็จพระราชดำเนินทางบก ทางเรือ และเมื่อพระองค์ประทับรถม้า นอกจากนี้ยังมีธงพระอิสริยยศสำหรับพระบรมวงศานุวงศ์เมื่อเสด็จทางเรือและทางบก (แบบหนึ่งเมื่อทรงพระดำเนินด้วยพระบาท และอีกแบบหนึ่งเมื่อประทับรถม้า) ธงพระอิสริยยศสำหรับใช้บนรถม้าเป็นรูปดอกเบญจมาศ 16 กลีบสีเดียว วางอยู่กึ่งกลางพื้นธงสีเดียว ธงดังกล่าวเลิกใช้เมื่อ ค.ศ. 1889 เมื่อจักรพรรดิมีพระราชดำริให้ธงพระอิสริยยศพระองค์เป็นรูปดอกเบญจมาศบนพื้นสีแดง นับแต่นั้นเป็นต้นมา ธงพระอิสริยยศของพระราชวงศ์ยังคงใช้จนถึงปัจจุบัน โดยมีการเปลี่ยนแปลงเฉดสีและอัตราส่วนธงเล็กน้อย

ธงพระอิสริยยศแห่งจักรพรรดิแบบปัจจุบันเป็นรูปดอกเบญจมาศ () 16 กลีบสีทอง อยู่กึ่งกลางธงสีแดง ผืนธงมีอัตราส่วน 2:3 ธงพระอิสริยยศแห่งจักรพรรดินีมีลักษณะเช่นเดียวกัน เว้นแต่ตอนปลายตัดเป็นแฉกรูปหางนกแซงแซว ธงพระอิสริยยศแห่งสมเด็จพระยุพราชและพระชายามีลักษณะเช่นเดียวกัน ยกเว้นรูปดอกเบญจมาศมีขนาดเล็กกว่าและมีขอบสีขาวอยู่กึ่งกลางผืนธง ดอกเบญจมาศมีความเกี่ยวข้องกับตำแหน่งจักรพรรดิแต่งตั้งรัชสมัยจักรพรรดิโกะ-โทบะในคริสต์ศตวรรษที่ 12 แต่ยังมิได้เป็นพระราชลัญจกรเฉพาะจักรพรรดิกระทั่ง ค.ศ. 1868

ธงจังหวัดและเทศบาล
ธงประจำจังหวัดของญี่ปุ่นทั้ง 47 จังหวัดมีลักษณะใกล้เคียงกับธงชาติ ประกอบด้วยสัญลักษณ์  () วางบนธงพื้นสีเดียว (ยกเว้นจังหวัดเอฮิเมะที่พื้นธงมีสองสี) ธงของหลายจังหวัดใช้รูปแบบเดียวกับธงชาติ (อัตราส่วนผืนธง 2:3 และมงวางบนกึ่งกลางมีขนาด  ของความยาวของธง) เช่น ฮิโรชิมะ มงของจังหวัดอาจเป็นอักษรญี่ปุ่นของชื่อจังหวัด จุดเด่นของที่ตั้ง หรือลักษณะพิเศษของจังหวัด เช่น ธงประจำจังหวัดนางาโนะ ที่ตัวอักษรคาตากานะ ナ (นะ) สีส้มอยู่กลางวงกลมสีขาว โดยมงนี้มีการตีความว่า อักษร นะ หมายถึงภูเขา วงกลมสีขาวหมายถึงทะเลสาบ สีส้มหมายถึงดวงอาทิตย์ และสีขาวหมายถึงหิมะของภูมิภาค

เทศบาลอาจประกาศแบบธงของตนเองก็ได้ ธงประจำเทศบาลมีลักษณะคล้ายกับธงประจำจังหวัด คือ มงบนพื้นธงสีเดียว เช่น ธงประจำนคร ในจังหวัดคูมาโมโตะ ตราสัญลักษณ์ของนครประกอบด้วยอักษรคาตากะนะ ア (อะ) ล้อมรอบด้วยคลื่น ธงเป็นผืนธงสีขาวขนาดอัตราส่วน 2:3 วางตราสัญลักษณ์กึ่งกลางผืนธง มีการประกาศใช้ตราสัญลักษณ์และธงประจำนครใน ค.ศ. 2006

ธงที่ดัดแปลงลักษณะมาจากธงชาติญี่ปุ่น
นอกจากธงในราชการทหาร มีธงอื่นที่ออกแบบโดยใช้ธงชาติญี่ปุ่นเป็นฐาน ธงไปรษณีย์ญี่ปุ่นในอดีตประกอบด้วยฮิโนมารุและแถบแนวนอนสีแดงอยู่กึ่งกลางผืนธง มีวงแหวนสีขาวล้อมรอบดวงอาทิตย์สีแดง ต่อมาได้เปลี่ยนเป็นธงที่ประกอบด้วย (〒) สีแดงบนพื้นสีขาว

ธงชาติอื่นที่มีลักษณะคล้ายกับธงชาติญี่ปุ่น ได้แก่ ธงชาติบังกลาเทศที่ออกแบบขึ้นภายหลังที่ประเทศบังกลาเทศได้รับเอกราชจากปากีสถานเมื่อ ค.ศ. 1971 เป็นธงพื้นสีเขียว มีรูปวงกลมสีแดงใกล้กับกึ่งกลางของธง กึ่งกลางวงกลมมีรูปแผนที่ประเทศบังกลาเทศสีทอง ขณะที่ธงแบบปัจจุบันประกาศใช้ใน ค.ศ. 1972 ได้นำรูปแผนที่ออกจากธงแต่ยังคงองค์ประกอบอื่นไว้ สีแดงหมายถึงเลือดที่หลั่งเพื่อสร้างประเทศของเขา ส่วนประเทศปาเลามีธงที่มีลักษณะการออกแบบคล้ายกันแต่ใช้สีที่แตกต่างอย่างสิ้นเชิง ปาเลาเคยถูกญี่ปุ่นยึดครองในช่วง ค.ศ. 1914–1944 แต่รัฐบาลปาเลาไม่เคยระบุว่าธงชาติของพวกเขาได้รับอิทธิพลมาจากธงชาติญี่ปุ่น ธงชาติปาเลาเป็นรูปดวงจันทร์สีเหลืองเต็มดวงวางเหลื่อมกึ่งกลางผืนธงสีฟ้า โดยดวงจันทร์หมายถึงความสงบสุขและพลเมืองวัยเยาว์ ส่วนพื้นสีฟ้าแสดงถึงการเปลี่ยนผ่านอำนาจการปกครองประเทศสู่การปกครองตนเองระหว่าง ค.ศ. 1981–1984 อันเป็นปีที่ได้รับเอกราชโดยสมบูรณ์

นอกจากนี้ ธงนาวีญี่ปุ่นยังมีอิทธิพลในการออกแบบธงอื่น เช่นธงของ เป็นรูปดวงอาทิตย์หนึ่งในสี่อยู่มุมขวาล่างของผืนธงเปล่งรัศมีสีขาวสลับสีแดง 13 เส้น บนรูปดวงอาทิตย์มีอักษรคันจิ 朝 สีขาวขนาดเกือบเท่ารูปดวงอาทิตย์ ธงดังกล่าวพบเห็นได้บ่อยใน เนื่องจากอาซาฮีชิมบุงเป็นผู้สนับสนุนหลักของการแข่งขันดังกล่าว ธงหมายยศและธงประจำเรือของกองทัพเรือจักรวรรดิญี่ปุ่นก็ได้รับอิทธิพลการออกแบบจากธงนาวีเช่นเดียวกัน

คลังภาพ

ดูเพิ่ม

 รายชื่อธงในประเทศญี่ปุ่น
 ตราแผ่นดินของญี่ปุ่น
 เพลงชาติญี่ปุ่น

อ้างอิง
เชิงอรรถ

หมายเหตุ

บรรณานุกรม



















































สื่อนิติบัญญัติ















แหล่งข้อมูลอื่น


 ประวัติธงชาติญี่ปุ่น
 แบบแผนการใช้ธง 
 เว็บไซต์ธงพระอิสริยยศแห่งราชวงศ์ญี่ปุ่น 
 ฮิโนมารุ: ความหมายเบื้องหลังธงชาติญี่ปุ่น 

หมวดหมู่:สัญลักษณ์ของประเทศญี่ปุ่น
ญี่ปุ่น
หมวดหมู่:ธงในประเทศญี่ปุ่น
หมวดหมู่:จักรวรรดิญี่ปุ่น