AIM-9 ไซด์ไวน์เดอร์

AIM-9 ไซด์ไวน์เดอร์ (AIM-9 Sidewinder) เป็นอาวุธปล่อยอากาศสู่อากาศที่โด่งดังและใช้แพร่หลายที่สุดในโลกตะวันตก เข้าประจำการครั้งแรกกับกองทัพเรือสหรัฐในปี 1956 และกองทัพอากาศสหรัฐในปี 1964 จุดเด่นของมันคือเป็นมิสไซล์ที่ทั้งเก่าแก่ ราคาถูก และประสบความสำเร็จสูงมาก แม้เวลาจะผ่านมากว่าครึ่งศตวรรษ แต่รุ่นพัฒนาล่าสุดก็ยังคงเป็นอาวุธมาตรฐานของกองทัพอากาศค่ายตะวันตก อีกทั้งยังมีการลอกแบบโดยสหภาพโซเวียตจนเกิดเป็นรุ่น K-13 (รหัสนาโต้ AA-2 “Atoll”)

พัฒนาการของไซด์ไวน์เดอร์เริ่มตั้งแต่ช่วงปลายทศวรรษ 1940 ก่อนจะออกมาเป็นระบบชี้นำของจรวด Zuni ในช่วงต้นทศวรรษ 1950 จุดเด่นคือการออกแบบแบบแยกส่วน ทำให้สามารถอัปเกรดหัวติดตามเป้าและมอเตอร์รุ่นใหม่ เช่น AIM-9C ที่ใช้การนำวิถุด้วยเรดาร์กึ่งแอกทีฟ ซึ่งต่อมากลายเป็นพื้นฐานของมิสไซล์ AGM-122 Sidearm

รุ่นแรก ๆ ของไซด์ไวน์เดอร์ใช้ได้เฉพาะการไล่ยิงจากท้ายเป้าหมาย และถูกใช้มากในสงครามเวียดนาม แต่มีอัตราความสำเร็จต่ำ เช่นรุ่น AIM-9E ที่ยิงถูกเป้าเพียง 8% จนต้องพัฒนารุ่น AIM-9L (Lima) ที่มีขีดความสามารถล็อกเป้าได้จากทุกทิศทาง รุ่นนี้พิสูจน์แล้วว่ามีประสิทธิภาพสูงในสงครามฟอล์กแลนด์เมื่อปี 1982 และปฏิบัติการ Mole Cricket 19 ในเลบานอน การพัฒนาและปรับตัวอย่างต่อเนื่องทำให้ไซด์ไวน์เดอร์ยังคงอยู่รอดเหนือกว่ามิสไซล์รุ่นใหม่ที่ตั้งใจออกมาแทน เช่น AIM-95 แอไจล์ และ SRAAM

จนถึงปัจจุบัน ไซด์ไวน์เดอร์ยังคงเป็นมิสไซล์อากาศสู่อากาศที่ใช้งานแพร่หลายที่สุดในโลกตะวันตก มีการผลิตกว่า 110,000 ลูกทั้งในสหรัฐและอีก 27 ประเทศ แม้จะถูกใช้จริงในการรบเพียงไม่ถึง 1% ของจำนวนที่ผลิต แต่ก็สามารถทำลายข้าศึกได้มากกว่า 270 ลำ นอกจากนี้ยังถูกผลิตภายใต้ลิขสิทธิ์ในหลายประเทศ เช่น สวีเดน และยังคงเป็นอาวุธที่อยู่คู่กับการรบทางอากาศมาจนถึงปัจจุบัน

ไซด์ไวน์เดอร์คือคำศัพท์หมายถึงงูหางกระดิ่ง ซึ่งใช้อินฟราเรดในการหาความร้อนจากตัวเหยื่อ

 AIM-9X ไซด์ไวน์เดอร์
AIM-9X ถือเป็นการพัฒนาขั้นสูงของตระกูลไซด์ไวน์เดอร์ที่เริ่มต้นมาตั้งแต่ทศวรรษ 1950 จุดเด่นสำคัญคือการใช้ระบบนำวิถีแบบภาพถ่ายอินฟาเรด (IIR) ที่สามารถสร้างภาพความร้อนของเป้าหมายได้อย่างละเอียด ทำให้มิสไซล์สามารถจำแนกและติดตามเป้าหมายได้แม้ท่ามกลางมาตรการตอบโต้ เช่น การใช้แฟลร์เพื่อหลอกสัญญาณอินฟราเรด ร่วมกับ Thrust Vectoring Control (TVC) หรือระบบบังคับทิศทางแรงขับ ซึ่งเพิ่มความคล่องตัวและความสามารถในการเลี้ยวอย่างเฉียบพลัน ส่งผลให้ AIM-9X มีความได้เปรียบอย่างมากในสถานการณ์การรบแบบด็อกไฟต์

นอกจากนี้ AIM-9X ยังรวมเทคโนโลยีที่ทำให้นักบินใช้งานได้ง่ายยิ่งขึ้น เช่น จอภาพและศูนย์เล็งแบบติดหมวก (HMSD) นักบินเพียงแค่หันศีรษะไปยังทิศทางของเป้าหมาย มิสไซล์ก็สามารถจับเป้าและยิงได้ อีกทั้งยังมีระบบล็อกเป้าหลังยิง (LOAL) ยิ่งไปกว่านั้น รุ่นปรับปรุงอย่าง Block II และแผนการพัฒนาต่อไปใน Block III ยังเพิ่มขีดความสามารถด้านการเชื่อมโยงข้อมูลและระยะยิง ทำให้ไซด์ไวน์เดอร์ไม่เพียงแต่คงความเป็นหนึ่งในอาวุธที่ทรงพลังที่สุดของโลกตะวันตก หากแต่ยังคงรักษาบทบาทสำคัญในยุทธวิธีการรบทางอากาศในอนาคตอีกด้วย

รุ่นย่อย
 AIM-9A รุ่นทดสอบ
 AIM-9B รุ่นแรกที่วางตลาด หัวค้นชนิดอินฟราเรดแบบง่าย ล็อกได้เฉพาะความร้อนจากท้ายเครื่องยนต์ข้าศึก
 AIM-9C รุ่นนำวิถีเรดาร์กึ่งแอกทีฟ ตั้งใจใช้กับ F-8 แต่อัตราความสำเร็จต่ำ จึงเลิกผลิต
 AIM-9D/G/H พัฒนาต่อจาก 9B ระยะยิงไกลขึ้น หัวค้นมีความไวกว่า
 AIM-9L  หัวค้นได้รับพัฒนาให้ยิงข้าศึกได้จากทุกทิศ ไม่จำกัดแค่จากด้านท้ายลำ
 AIM-9M เพิ่มระบบป้องกันการถูกรบกวนอินฟราเรด ระบบขับดันมีควันน้อยกว่า
 AIM-9X รุ่นที่เปลี่ยนมาใช้หัวค้นชนิดภาพถ่ายอินฟาเรด (IIR) แบ่งเป็นหลายบล็อก
 Block I มีระบบปรับทิศทางแรงขับ รองรับหมวกเล็งเป้า JHMCS
 Block II เพิ่มเดต้าลิงก์แบบสองทิศทาง และระบบล็อกเป้าหลังยิง (LOAL)
 Block II+/III อยู่ระหว่างพัฒนา ปรับปรุงระบบอิเล็กทรอนิกส์ ระยะยิงไกลขึ้นอย่างน้อย 50%

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:อาวุธปล่อยอากาศสู่อากาศ
หมวดหมู่:มิสไซล์พิสัยใกล้