อำเภอเทิง

เทิง ( <ᩮᨵᩥ᩠ᨦ>)ชื่อตามที่ปรากฏใน ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ ฉบับวัดพระงาม จ.ศ. 1216 เป็น "เธริง" (ᩮᨵᩕᩥ᩠ᨦ) กรณีนี้เขียนตามเสียง เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดเชียงราย เดิมเป็นเขตท้องที่ของอำเภอเชียงคำทั้งหมด ก่อนที่จะขอจัดตั้งเป็นกิ่งอำเภอโดยการปกครองบางส่วนออกจากอำเภอเชียงคำในวันที่ 14 ตุลาคม 2449 วันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2449 และยกฐานะเป็นอำเภอในวันที่ 8 ธันวาคม 2455

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเทิงมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอพญาเม็งราย ​อำเภอขุนตาล และอำเภอเวียงแก่น
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับเมืองปากทา แขวงบ่อแก้ว และเมืองคอบ แขวงไชยบุรี (ประเทศลาว) และอำเภอภูซาง (จังหวัดพะเยา) 
 ทิศใต้ ติดต่อกับ​อำเภอจุน ​อำเภอเชียงคำ (จังหวัดพะเยา) และอำเภอป่าแดด
​ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองเชียงรายและอำเภอเวียงชัย

 ประวัติ 
เมืองเทิงหรือเวียงเทิงเป็นเมืองขนาดใหญ่ มีประวัติศาสตร์อันยาวนาน เริ่มมีการกล่าวถึงตั้งแต่สมัยขุนเจื๋อง ราชโอรสขุนจอมธรรม ผู้ปกครองเมืองภูกามยาว (จังหวัดพะเยา) ประมาณ พ.ศ. 1663 เป็นหัวเมืองที่สำคัญของเมืองภูกามยาว โดยเมืองเทิงอยู่ในความปกครองของราชวงศ์มังราย ราวพุทธศตวรรษที่ 20 - 21 ต่อมาการปกครองได้แตกสาขาแยกเมืองออกปกครองมากขึ้น เมืองเทิงจัดอยู่ในเขตปกครองของบริเวณนครน่าน เรียกว่า กิ่งแขวงเมืองเทิง แยกออกจากแขวงเมืองเชียงคำในวันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2449 เป็นหัวเมืองของบริเวณน่านเหนือ ได้จัดแบ่งหมู่บ้านต่างๆ เป็น 14 แคว้น เช่น แคว้นเวียงเทิง มีเจ้าหลวงเทิง (ไชยสาร) เป็นบุตรของเจ้าพรหมสุรธาดาแห่งนันทบุรีศรีนครน่านเป็นเจ้าหลวงเมืองเทิงองค์สุดท้าย แคว้นบ้านหงาว แคว้นตับเต่า แคว้นน้ำแพร่ แคว้นบ้านเอียน และแคว้นบ้านงิ้ว  

ต่อมาใน พ.ศ. 2449 กระทรวงมหาดไทยจึงให้พระยามหาอำมาตยาธิบดี (เส็ง วิรยศิริ) เมื่อครั้งเป็นพระยาศรีสหเทพราชปลัดทูลฉลอง ขึ้นมาจัดวางระเบียบการปกครองในมณฑลตะวันตกเฉียงเหนือ เนื่องแต่ได้ใช้พระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ ร.ศ. 116 แล้วนั้น และเพื่อที่กระทรวงมหาดไทยจะได้ตราข้อบังคับสำหรับปกครองมณฑลตะวันตกเฉียงเหนือขึ้นใช้ในปีต่อไป ปีนี้พระยามหาอำมาตยาธิบดีได้มาที่จังหวัดน่าน พร้อมด้วยพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช (ครั้งนั้นยังเป็นเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช) เจ้าผู้ครองนครพระยาสุนทรนุรักษ์ (เลื่อง ภูมิรัตน์) ข้าหลวงประจำเมืองและเจ้านายท้าวพญาทั้งปวงประชุมปรึกษาตกลงวางระเบียบราชการขึ้นใหม่ การปกครองท้องที่ใหม่ได้แบ่งเขตแขวงเมืองน่านออกเป็น 8 แขวง แขวงเชียงคำคือหนึ่งในแขวงทั้ง 8 คือรวม เมืองเทิง เมืองเชียงคำ เมืองเชียงแรง เมืองหงาว เมืองเชียงของ เมืองเชียงเคี่ยน เมืองลอ เมืองมิน ให้มีที่ว่าการแขวงตั้งที่เมืองเชียงคำ และในปี พ.ศ. 2453 ได้ให้แยกการปกครองจากจังหวัดน่านมาขึ้นตรงต่อจังหวัดเชียงราย วันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2453 และตั้งเป็นอำเภอเมืองเทิง ในปี พ.ศ. 2455 

 วันที่ 14 ตุลาคม 2449 ยกเลิกพื้นที่แขวงน่านเหนือ และย้ายที่ว่าการแขวงมาตั้งที่เมืองเชียงคำ และเรียกว่า แขวงเชียงคำ กับตัดพื้นที่เมืองเชียงของ จากแขวงเชียงคำ ไปขึ้นการปกครองกับบริเวณพายัพเหนือ และแยกพื้นที่บางส่วนของแขวงเชียงคำ ไปจัดตั้งเป็น กิ่งแขวงเมืองปง (กิ่งอำเภอเมืองปง) และกิ่งแขวงเมืองเทิง (กิ่งอำเภอเมืองเทิง) วันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2449 และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับแขวงเชียงคำ
 วันที่ 12 มิถุนายน 2453 รวมเมืองเชียงแสน เมืองเชียงราย เมืองฝาง เวียงป่าเป้า เมืองพะเยา อำเภอแม่ใจ อำเภอดอกคำใต้ อำเภอแม่สรวย เมืองเชียงคำ และเมืองเชียงของ จังหวัดพายัพเหนือ ขึ้นเป็นเมืองจัตวา เรียกว่า จังหวัดเชียงราย กำหนดให้มีการปกครองทั้งหมด 10 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมืองเชียงแสน อำเภอเมืองเชียงราย อำเภอเมืองฝาง อำเภอเวียงป่าเป้า อำเภอเมืองพะเยา อำเภอแม่ใจ อำเภอดอกคำใต้ อำเภอแม่สรวย อำเภอเมืองเชียงคำ (รวมกิ่งอำเภอเมืองเทิงและกิ่งอำเภอเมืองปง) และอำเภอเมืองเชียงของ
 วันที่ 8 ธันวาคม 2455 ยกฐานะกิ่งอำเภอเมืองเทิง แขวงเมืองเชียงคำ ขึ้นเป็น อำเภอเมืองเทิง
 วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอเมืองเทิง จังหวัดเชียงราย เป็น อำเภอเทิง วันที่ 29 เมษายน พ.ศ. 2460
 วันที่ 23 สิงหาคม 2474 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลบ้านต้า อำเภอเทิง เป็น ตำบลแม่ต๊าก วันที่ 23 สิงหาคม พ.ศ. 2474
 วันที่ 23 มกราคม 2481 รวมพื้นที่ตำบลในเวียง ตำบลบ้านสัก ตำบลป่างิ้ว ให้จัดตั้งขึ้นเป็น ตำบลเวียงเทิง และรวมพื้นที่ตำบลบ้านเอียน ตำบลตับเต่า ตำบลหงาว ให้จัดตั้งขึ้นเป็น ตำบลหงาว กับรวมพื้นที่ตำบลดอนไชย ตำบลบ้านเกี๋ยง ตำบลบ้านปล้อง ตำบลเชียงเคี่ยน ให้จัดตั้งขึ้นเป็น ตำบลเชียงเคี่ยน และรวมพื้นที่ตำบลบ้านต้า ตำบลป่าตาล ตำบลน้ำแพร่ ตำบลแม่ต๊าก ให้จัดตั้งขึ้นเป็น ตำบลยางฮอม วันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2483 และกำหนดให้ยุบพื้นที่การปกครองของตำบลบ้านเกี๋ยง ตำบลตับเต่า ตำบลแม่ต๊าก ตำบลบ้านปล้อง ตำบลบ้านสัก ตำบลป่าตาล ตำบลน้ำแพร่ ตำบลดอนไชย ตำบลป่างิ้ว ตำบลบ้านเอียน ตำบลในเวียง และตำบลบ้านต้า เพราะไม่มีหมู่บ้านเหลืออยู่ จึงหมดความจำเป็นที่จะให้ตั้งเป็นตำบลอยู่ต่อไป
 วันที่ 12 พฤศจิกายน 2483 แยกหมู่บ้านที่ 6-17 (ในขณะนั้น) ตำบลเวียงเทิง ตั้งขึ้นเป็น ตำบลงิ้ว กับแยกหมู่บ้านที่ 16-23 (ในขณะนั้น) ตำบลหงาว ตั้งขึ้นเป็น ตำบลตับเต่า กับแยกหมู่บ้านที่ 6-15 (ในขณะนั้น) ตำบลเชียงเคี่ยน ตั้งขึ้นเป็น ตำบลปล้อง กับแยกหมู่บ้านที่ 16-24 (ในขณะนั้น) ตำบลเชียงเคี่ยน ตั้งขึ้นเป็น ตำบลแม่ลอย กับแยกหมู่บ้านที่ 10-12, 31-34 (ในขณะนั้น) ตำบลยางฮอม ตั้งขึ้นเป็น ตำบลแม่ต๊าก กับแยกหมู่บ้านที่ 13-30 (ในขณะนั้น) ตำบลยางฮอม ตั้งขึ้นเป็น ตำบลบ้านต้า วันที่ 12 พฤศจิกายน พ.ศ. 2483
 วันที่ 7 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลเวียงเทิง ในท้องที่บางส่วนของตำบลเวียง วันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2500
 วันที่ 16 มีนาคม 2508 ตั้งตำบลแม่เปา แยกออกจากตำบลต้า และตำบลป่าตาล วันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2508
 วันที่ 17 มกราคม 2510 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านต้า ในท้องที่บางส่วนของตำบลต้า วันที่ 17 มกราคม พ.ศ. 2510
 วันที่ 8 สิงหาคม 2510 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านปล้อง ในท้องที่หมู่ 3-4,7 ตำบลปล้อง วันที่ 8 สิงหาคม พ.ศ. 2510
 วันที่ 5 กรกฎาคม 2520 ตั้งตำบลแม่ต๋ำ แยกออกจากตำบลยางฮอม ตั้งตำบลไม้ยา แยกออกจากตำบลงิ้ว วันที่ 5 กรกฎาคม พ.ศ. 2520
 วันที่ 5 สิงหาคม 2523 ตั้งตำบลสันทรายงาม แยกออกจากตำบลเวียง วันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2523
 วันที่ 5 พฤษภาคม 2524 แยกพื้นที่ตำบลแม่เปา ตำบลแม่ต๋ำ และตำบลไม้ยา จากอำเภอเทิง ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอพญาเม็งราย วันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2524 และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอเทิง
 วันที่ 29 มิถุนายน 2525 ตั้งตำบลศรีดอนไชย แยกออกจากตำบลแม่ลอย วันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2525
 วันที่ 12 สิงหาคม 2530 ยกฐานะกิ่งอำเภอพญาเม็งราย อำเภอเทิง เป็น อำเภอพญาเม็งราย วันที่ 12 สิงหาคม พ.ศ. 2530
 วันที่ 21 ตุลาคม 2531 ตั้งตำบลหนองแรด แยกออกจากตำบลปล้อง วันที่ 21 ตุลาคม พ.ศ. 2531
 วันที่ 22 เมษายน 2535 แยกพื้นที่ตำบลต้า ตำบลป่าตาล และตำบลยางฮอม จากอำเภอเทิง ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอขุนตาล วันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2535 และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอเทิง
 วันที่ 26 ธันวาคม 2536 จัดตั้งศาลจังหวัดเทิง วันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2536 ในท้องที่อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย มีเขตตลอดท้องที่อำเภอเทิง อำเภอเชียงของ อำเภอป่าแดด อำเภอพญาเม็งราย กิ่งอำเภอขุนตาล และกิ่งอำเภอเวียงแก่น
 วันที่ 20 พฤศจิกายน 2539 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอขุนตาล อำเภอเทิง เป็น อำเภอขุนตาล วันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลเวียงเทิง และสุขาภิบาลบ้านปล้อง เป็นเทศบาลตำบลเวียงเทิง และเทศบาลตำบลบ้านปล้อง ตามลำดับ วันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2542 ด้วยผลของกฎหมาย
 วันที่ 28 เมษายน 2548 เปลี่ยนแปลงชื่อหมู่ 3 บ้านบุญนาค ตำบลหงาว อำเภอเทิง เป็น หมู่ 3 บ้านหงาว ตำบลหงาว อำเภอเทิง วันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2549
 วันที่ 20 กรกฎาคม 2549 เปลี่ยนแปลงชื่อหมู่ 7 บ้านป่าแฮะ ตำบลศรีดอนไชย อำเภอเทิง เป็น หมู่ 7 บ้านใหม่แม่ลอย ตำบลศรีดอนไชย อำเภอเทิง วันที่ 20 กรกฎาคม พ.ศ. 2549
 วันที่ 26 ตุลาคม 2552 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลงิ้ว เป็น เทศบาลตำบลงิ้ว วันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2552 และจัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลสันทรายงาม เป็น เทศบาลตำบลสันทรายงาม วันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2552
 วันที่ 27 ตุลาคม 2552 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลหงาว เป็น เทศบาลตำบลหงาว วันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2552
 วันที่ 17 ธันวาคม 2553 ได้รับรวมพื้นที่ทั้งหมดของหมู่ที่ 2, 14, 20 ตำบลเวียง และพื้นที่บางส่วนของหมู่ที่ 1, 15 ตำบลเวียง ของเขตองค์การบริหารส่วนตำบลเวียง มารวมกับท้องที่เทศบาลตำบลเวียงเทิง วันที่ 17 ธันวาคม พ.ศ. 2553 และเปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลตำบลเวียงเทิง
 วันที่ 13 ธันวาคม 2556 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลเชียงเคี่ยน เป็น เทศบาลตำบลเชียงเคี่ยน วันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2556
 วันที่ 30 กันยายน 2564 เปลี่ยนแปลงชื่อหมู่ 10 บ้านเชียงทองไทย ตำบลเชียงเคี่ยน อำเภอเทิง เป็น หมู่ 10 บ้านเชียงเคี่ยนเหนือ ตำบลเชียงเคี่ยน อำเภอเทิง วันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2564

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเทิงแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 10 ตำบล 156 หมู่บ้าน คือ
 ที่   ชื่อตำบล  ตัวเมือง  อักษรโรมัน  จำนวนหมู่บ้าน จำนวนหลังคาเรือนจำนวนประชากร จำนวนประชากรและบ้าน จำแนกเป็นรายอำเภอ และรายตำบล จังหวัดเชียงราย ณ เดือนธันวาคม พ.ศ. 2553, สำนักบริหารทะเบียน กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย1.เวียง25pxWiang256,35116,7102.งิ้ว18pxNgio254,51212,1353.ปล้อง20pxPlong123,0678,5254.แม่ลอย37pxMae Loi132,3096,8175.เชียงเคี่ยน43pxChiang Khian121,7064,4636.ตับเต่า43pxTap Tao253,55412,7017.หงาว20pxNgao203,5419,6208.สันทรายงาม53pxSan Sai Ngam71,3484,2449.ศรีดอนไชย50pxSi Don Chai101,5744,66210.หนองแรด43pxNong Raet71,3134,141

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเทิงประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 12 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลเวียงเทิง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเวียง
 เทศบาลตำบลบ้านปล้อง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลปล้อง
 เทศบาลตำบลงิ้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลงิ้วทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลสันทรายงาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสันทรายงามทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลหงาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหงาวทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลเชียงเคี่ยน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงเคี่ยนทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเวียง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียง (นอกเขตเทศบาลตำบลเวียงเทิง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลปล้อง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปล้อง (นอกเขตเทศบาลตำบลบ้านปล้อง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลแม่ลอย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่ลอยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลตับเต่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตับเต่าทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลศรีดอนไชย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีดอนไชยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแรด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแรดทั้งตำบล

 อ้างอิง 

เทิง

หมวดหมู่:เขตแดนไทย–ลาว