ศาลาเฉลิมไทย

ศาลาเฉลิมไทย เป็นอดีตโรงมหรสพและโรงภาพยนตร์แห่งหนึ่ง ตั้งอยู่ที่มุมถนนราชดำเนินกลางกับถนนมหาไชย ได้รับการสร้างขึ้นตามความประสงค์ของจอมพลแปลก พิบูลสงคราม ศาลาเฉลิมไทยได้สร้างขึ้นราวปี พ.ศ. 2483 แต่ก็ได้หยุดไปช่วงหนึ่งเนื่องจากสงครามโลกครั้งที่ 2 และได้เปิดอย่างเป็นทางการครั้งแรกเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2492

อาคารก่อสร้างขึ้นด้วยรูปทรงโมเดิร์นตามแบบตะวันตกไม่มีหลังคา คล้ายคลึงกับศาลาเฉลิมกรุง อาคารได้รับการออกแบบโดยจิตรเสน อภัยวงศ์ ที่จบการศึกษาด้านสถาปัตยกรรมจากประเทศฝรั่งเศส และตกแต่งภายในโดยศิววงศ์ กุญชร ณ อยุธยา 

ศาลาเฉลิมไทยเมื่อเปิดใหม่ ได้กลายเป็นหนึ่งในโรงมโหรสพที่ทันสมัยที่สุดแห่งหนึ่งในขณะนั้น ด้วยที่นั่งราว 1,200 ที่นั่ง พร้อมที่นั่งชั้นบน เวทีเป็นแบบมีกรอบหน้า มีเวทีแบบเลื่อนบนราง (Wagon Stage) เพื่อความรวดเร็วในการเปลี่ยนฉาก ก่อนจะเปลี่ยนไปเป็นโรงภาพยนตร์ในปี พ.ศ. 2496ศาลาเฉลิมไทย : วัฒนธรรมใหม่ที่ไม่อาจบดบังพลังเก่า, BlogGang.com .สืบค้นเมื่อ 14/12/2559

เนื่องจากศาลาเฉลิมไทยตั้งอยู่ด้านหน้าวัดราชนัดดารามวรวิหาร  และ โลหะปราสาท ทำให้เกิดการบดบังทัศนียภาพเบื้องหลัง จนในที่สุดเมื่อวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2532  คณะรัฐมนตรีรัฐบาลพลเอกชาติชาย ชุณหะวัณ มีมติให้รื้อศาลาเฉลิมไทย แม้จะมีเสียงคัดค้านจากหลายฝ่ายก็ตาม โดยศาลาเฉลิมไทยได้ฉายเรื่อง "พ้นท้ายนรสิงห์" เป็นภาพยนตร์เรื่องสุดท้าย

 ประวัติ   

ก่อสร้างในสมัยจอมพล แปลก พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี มีความประสงค์ให้เป็นโรงละครแห่งชาติในเวลานั้น และมีรูปแบบของอาคารกลมกลืนกับอาคารอื่นที่สร้างขึ้นริมถนนราชดำเนินกลาง  

เดิมเป็นอาคารว่างเปล่าแล้วเป็นโกดังเก็บผ้าของทางราชการ ต่อมาบริษัทศิลป์ไทย (ซึ่งมีนายพิสิฐ ตันสัจจา เป็นหนึ่งในผู้ถือหุ้นด้วย) ได้ขอเช่าพื้นที่ ริเริ่มปรับปรุงต่อเติมเป็นสถานบันเทิง ออกแบบและควบคุมโดย อาจารย์ศิววงศ์ กุญชร ณ อยุธยา สถาปนิกชั้นนำของเมืองไทย ใช้งบประมาณถึง 1 ล้านบาทธนาทิพย์ ฉัตรภูติ, 2547: หน้า 56–57

เปิดดำเนินการเป็นสถานที่แสดงละครเวทีอาชีพ  ระหว่าง พ.ศ. 2492–2496 ก่อนเปลี่ยนเป็นโรงภาพยนตร์

ในวันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2532 ทางโรงภาพยนตร์ได้จัดแสดงละครเวที พันท้ายนรสิงห์ เป็นการอำลาอาลัยการก่อนปิดตัวถาวร  หลังจากนั้นได้ขนย้ายวัสดุอุปกรณ์ เครื่องฉาย รถขายไอศกรีม ลำโพง ตัวอักษรชื่อโรง พร้อมกับการรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างที่เหลือออกเพื่อสร้างเป็น ลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์ ซึ่งเผยให้เห็นทัศนียภาพสง่างามของ โลหะปราสาท วัดราชนัดดารามวรวิหาร เบื้องหลังได้อย่างเต็มที่

ความรุ่งโรจน์และนวัตกรรม
โรงละครเวที
ในอดีตได้ชื่อว่าเป็นโรงมหรสพ ซึ่งผสมผสานความสง่างามแบบโรงละครในยุโรปกับความหรูหราของศิลปะลวดลายไทยอันวิจิตร ทันสมัยยิ่งใหญ่ด้วยเวทีเลื่อนขึ้นลงได้ระบบไฮดรอลิคธนาทิพย์ ฉัตรภูติ, 2547: หน้า 57–58  เพียงแห่งเดียวของเมืองไทย สามารถจุผู้ชม 1,500 ที่นั่ง (ศาลาเฉลิมนคร 800 ที่นั่ง, ศาลาเฉลิมกรุง 600 ที่นั่ง) ตั้งแต่ยุคละครเวที หลายเรื่องของคณะอัศวินการละครเป็นตำนานที่มีชื่อเสียง เช่น พันท้ายนรสิงห์, นันทาเทวี, บ้านทรายทอง ฯลฯอิงคศักดิ์ เกตุหอม, นี่คือชีวิตของดอกดิน หอภาพยนตร์ชาติ(องค์การมหาชน), 2554 ISBN 978-616-543-135-4 หน้า 29-31

โรงภาพยนตร์
เมื่อเข้าสู่ยุคปรับเปลี่ยนเป็นโรงภาพยนตร์ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2496 โดยหนังไทยเรื่องแรกที่เข้าฉายคือ พลายมลิวัลย์ เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2496 ในขณะเดียวกันได้ริเริ่มจัดพื้นที่ซึ่งเป็นต้นแบบของวัฒนธรรมร้านข้าวโพดคั่ว (Pop Corn) อย่างโรงหนังต่างประเทศ และร้านไอศกรีม (ป๊อบ "ตราเป็ด" ที่ดังมากในขณะนั้น พร้อมป้ายโลโก้ รูปหน้าโดนัลด์ ดั๊ก มองเห็นแต่ไกล)

ต้นเดือนเมษายน ปีนั้น เป็นแห่งแรกในเมืองไทยที่ฉายหนังสามมิติ ใต้อุ้งมือโจร (Man in the Dark) และหนังซีเนมาสโคปเรื่องแรกของโลก  อภินิหารเสื้อคลุม (The Robe) เข้าฉายในวันสิ้นปีธนาทิพย์ ฉัตรภูติ, 2547: หน้า 60–61

พ.ศ. 2498 เป็นสถานที่ฉายเฉพาะกิจสำหรับหนังการ์ตูนไทยเรื่องแรก (16 มม./พากย์) เหตุมหัศจรรย์ ของ ปยุต เงากระจ่าง (ซึ่งเพิ่งขึ้นทะเบียนเป็นมรดกชาติปี พ.ศ. 2555)จุลสารทะเบียนมรดกภาพยนตร์ของชาติ ครั้งที่ 2,2555และหนังทุนสูง (16 มม./พากย์) นเรศวรมหาราช ของอัศวินภาพยนตร์ ในช่วงต้นทศวรรษ 2500 

หลังจากนั้นเป็นผู้นำความแปลกใหม่มาเสนออย่างต่อเนื่อง ได้แก่ หนังเพลงระบบ ทอดด์-เอโอ เสียงสเตอริโอโฟนิคสมบูรณ์แบบครั้งแรกของฮอลลีวู้ด มนต์รักทะเลใต้ (South Pacific), หนังการ์ตูน ระบบซูเปอร์เทคนิรามา 70 มม.เรื่องแรกของโลก เจ้าหญิงนิทรา (Sleeping Beauty), หนังมหากาพย์สงครามโลก 34 ดาราสากล วันเผด็จศึก (The Longest Day), หนังซีเนราม่า 3 เครื่องฉาย พิชิตตะวันตก (How the West Was Won), หนังมหากาพย์ทุนมโหฬารตลอดกาล คลีโอพัตรา (Cleopatra) ซึ่งโปรแกรมนี้เป็นครั้งแรกของโรงหนังเมืองไทยที่ติดตั้งลิฟท์บริการผู้ชมชั้นบนด้วยข่าวบันเทิง หน้า 13 หนังสือพิมพ์ไทยรัฐ ,พ.ศ. 2506 และหนังเด่นอีกหลายเรื่อง เช่น บุษบาริมทาง (My Fair Lady), ดร.ชิวาโก (Dr.Zhivago) รวมทั้งหนังซีเนมาสโคปเรื่องแรกของอัศวินภาพยนตร์-ชอว์บราเดอร์ส รางวัลตุ๊กตาทอง (มรดกชาติปี พ.ศ. 2555) เรือนแพ จุลสารทะเบียนมรดกภาพยนตร์ ที่ยังกลับมาฉายซ้ำอีก 2–3 ครั้ง เป็นต้น

วันมหาวิปโยค 14 ตุลา
ศาลาเฉลิมไทยมีบทบาทสำคัญในช่วงเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 โดยเป็นทั้งที่หลบภัยและโรงพยาบาลของคนเจ็บจากการต่อสู้เรียกร้องรัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตยธนาทิพย์ ฉัตรภูติ, 2547: หน้า 61

 รายชื่อภาพยนตร์ไทยที่เข้าฉายที่ศาลาเฉลิมไทย 
2496

 จันทโครพ
 ดรรชนีนาง
 ตำรวจชายแดน
 นางแมวป่า
 พลายมลิวัลย์
 ฟ้ามุ่ย
 หยกฟ้า

2497

 นางกลางเมือง
 เพลิงชีวิต
 มนต์รักอสูร
 เหยื่ออาชญากรรม

2498

 ราตรีในโตเกียว
 วารุณี
 สร้อยฟ้าขายตัว

2499

 กัปตันยุทธ
 แผ่นดินว่างกษัตริย์
 ฟ้าธรรมาธิเบศร์
 สามรักในปารีส
 สุดฟากฟ้า

2500

 ถ่านไฟเก่า
 นเรศวรมหาราช
 ปาหนัน
 มังกรทอง
 รักริษยา
 สุรนารี

2501

 กตัญญูปกาสิต
 ดอกฟ้าในมือโจร
 ทหารเสือกรมหลวงชุมพร
 เทวรูปหยก
 สาวน้อย

2502

 ภูตเหลือง

2504

 เรือนแพ

2513

 โทน
2514

 จงอางผยอง
 ดวง
 ดาบคู่สะท้านโลกันต์
 ทุ่งเศรษฐี
 เพชรพระอุมา
 สื่อกามเทพ
 หนึ่งนุช

2515

 เจ้าลอย
 ชู้
 นี่แหละรัก
 ลานสาวกอด
 สาวขบเผาะ
 หัวใจป่า

2516

 กระสือสาว
 เขาสมิง
 ชลาลัย
 ตลาดพรหมจารี
 นี่แหละสิ่งที่ข้าต้องการ
 พยัคฆ์พันลาย
 พรานเพชฌฆาต
 ภูกระดึง

2517

 คู่หู
 ทิพพ์ช้าง
 เทพธิดาโรงแรม
 น้ำผึ้งขม
 พยานบาป
 มาแต่เลือด
 รอยมลทิน
 สาวสิบเจ็ด
 หัวใจ 100 ห้อง
 อีสาน

2518

 ความรักครั้งสุดท้าย
 ประสาท
 แผ่นดินแม่
 พยัคฆ์ร้ายไทยถีบ
 มีนัดไว้กับหัวใจ
 มือปืนพ่อลูกอ่อน
 โรงแรมผี
 สาวเจ้าพยัคฆ์
 สาวแรงสูง
 แหม่มจ๋า

2519

 กุ้งนาง
 เกมส์
 เจ้าแม่
 ตามล่า อ.ต.ล.
 เทวดาเดินดิน
 นางแบบมหาภัย
 แบ๊งค์
 แผ่นดินของเรา
 มนต์เรียกผัว
 แม่ปลาช่อน
 วัยอลวน
 สัตว์มนุษย์
 เสาร์ 5
2520

 1 ต่อ 7
 กิเลสคน
 คู่ทรหด
 ชาติสิงห์ทุ่งสง
 ตามฆ่า 20,000 ไมล์
 ทรามวัยใจเด็ด
 แม่ดอกกัญชา
 ล่า
 ลูกเจ้าพระยา
 ศาลปืน
 สิงห์สำออย
 หัวใจที่ไม่อยากเต้น
 ไอ้ขลุ่ย

2521

 เกวียนหัก
 ครูบ้านนอก
 เจ้าสาวคืนเดียว
 ซุปเปอร์ลูกทุ่ง
 น้องเมีย
 ฟ้าหลังฝน
 มันส์เขาล่ะ
 ยิ้มสวัสดี
 ลูกโดด
 วัยตกกระ
 วัยรุ่นจอมคนอง
 เสือเผ่น
 หอหญิง
 ไอ้ 8 นิ้ว

2522

 ชื่นรัก
 ผู้หญิงมือสอง
 แผ่นดินเถื่อน
 แผ่นเสียงตกร่อง
 เพลงรักดอกไม้บาน
 แม่เขียวหวาน
 รักริษยา
 สามคนผัวเมีย

2523

 กากี
 ขุนเดช
 เครือฟ้า
 เคหาสน์สีแดง
 ทายาทลูกทุ่ง
 แผ่นดินแห่งความรัก
 เมียจำเป็น
 ย.ยอดยุ่ง
 รักนอกตำรา
 รุ้งเพชร
 อาอี๊

2524

 เก็บรัก
 จู้ฮุกกรู
 เชลยศักดิ์
 ดำอำมหิต
 ถ้าเธอยังมีรัก
 ทหารอากาศขาดรัก
 นกน้อย
 ประกาศิตจากหัวใจ
 แม่กาวาง
 รักข้ามคลอง
 รักนี้บริสุทธิ์
 อาจารย์โกย

2525

 ทอง ภาค 2
 นักฆ่าขนตางอน
 นักเลงคอมพิวเตอร์
 นักสืบฮาร์ด
 พยัคฆ์ร้าย 6 แผ่นดิน
 พระเอกรับจ้าง
 รักข้ามรุ่น
 รักมหาสนุก
 รัตติกาลยอดรัก
 แรงรัก
 ลูกเขยกำนัน
 สองขวัญขยันหาเมีย
 สาวจอมกวน
 แสนซน
 หล่อลากดิน
 หัวใจดื้อรัก
 ไอ้หนุ่มรถไถ
 เฮงสองร้อยปี

2526

 ขอรักเธออีกสักครั้ง
 เจ้าสาวเงินล้าน
 บ้านน้อยกลางดง
 พ่อตาจิ๊กโก๋
 เพื่อน-แพง
 มหาเฮง
 มือปืน
 แม่ดอกกระถิน
 แม่ยอดกะล่อน
 แม่หัวลำโพง
 รักกันวันละนิด
 ล่าพยัคฆ์
 สงครามเพลง
 สาวแดดเดียว
 อย่าดีกว่า
 อั้งยี่

2527

 กองพันทหารเกณฑ์
 ขอแค่คิดถึง
 คาดเชือก
 ซากุระ
 น.ส. ลูกหว้า
 นักร้องนักเลง
 บ้านสีดอกรัก
 ผ่าโลกบันเทิง
 แพแตก
 ฟ้าบันดาล
 แม่มะนาวหวาน
 รักคือฝันไป
 ลูกหนี้ทีเด็ด
 สเว็ตเตอร์สีแดง
 หน่วย 123
 อิสรภาพของทองพูน โคกโพ
 ไอ้จอมเก

2528

 กองพันทหารใหม่
 กัมพูชา
 เขยบ้านนอก
 คนดีที่บ้านด่าน
 จับตาย
 ซึมน้อยหน่อย กะล่อนมากหน่อย
 ตำรวจบ้าน
 นักร้องปืนโหด
 นางเสือดาว
 ปล้นลอยฟ้า
 เปิดโลกมหาสนุก
 ผู้การเรือเร่
 วัลลี
 หงส์ฟ้า
 หยุดโลกเพื่อเธอ

2529

 เกิดมาลุย
 ชมพู่แก้มแหม่ม
 ดวงยิหวา
 ด้วยรักและผูกพัน
 นายร้อยสอยดาว
 น้ำเซาะทราย
 ปลื้ม
 แม่ดอกรักเร่
 ไม่สิ้นไร้ไฟสวาท
 ยิ้มม์
 ร.ด.เรียนดี รักดี
 ร้อยป่า
 รักพลิกล็อก
 รักหน่อยน่า
 ลูกทุ่งฮอลิเดย์
 วนาลี

2530

 ก้อโอเคนะ
 ฉันผู้ชายนะยะ
 ฉันรักผัวเขา
 ดีแตก
 นางนวล
 บ้าน
 ปีกมาร
 ผู้พันเรือพ่วง
 พรหมจารีสีดำ
 พลอยทะเล
 เพชรเสี้ยนทอง
 ฟ้าสีทอง
 มันแอบอยู่ในหอ
 แรงปรารถนา
 สายน้ำไม่ไหลกลับ
 หากคุณรักใครสักคน
 อย่าบอกว่าเธอบาป
 เฮงได้ เฮงดี รักนี้.. 

2531

 ครั้งเดียวก็เกินพอ
 คุณจ่าเรือแจว
 จงรัก
 ฉลุย
 ด้วยรัก...คิดถึง
 ตลุยโรงหมอ
 ทอง ภาค 3
 น.ส.บังอร
 ผิดฝาไม่ผิดโลง
 เพชฌฆาตเดนสงคราม
 ภุมรีสีทอง
 มนต์รักเพลงทะเล้น
 มันโผล่ขึ้นมาหยอก
 รักแรกอุ้ม
 แรงเทียน
 เพราะว่าฉันรักเธอ

 อ้างอิง 
บรรณานุกรม

รายการอ้างอิง

ดูเพิ่ม
 ศาลาเฉลิมกรุง
 ศ.ดร.สุรพล วิรุฬห์รักษ์, นาฎยศิลป์รัชกาลที่ 9, สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย , 2549.
แหล่งข้อมูลอื่น

ฉเฉลิมไทย
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในเขตพระนคร
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างที่ถูกรื้อถอนในปี พ.ศ. 2532
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างโดยจิตรเสน_อภัยวงศ์
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างที่ถูกรื้อถอน
หมวดหมู่:โรงภาพยนตร์ในประเทศไทย