อำเภอท่าศาลา

ท่าศาลา เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนครศรีธรรมราช ได้รับการจัดตั้งขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ ร.ศ. 116 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2440 ท่าศาลาเป็นอำเภอที่มีประชากรมากเป็นอันดับที่ 3 ของจังหวัดนครศรีธรรมราช

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอท่าศาลาตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอสิชล
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอ่าวไทย
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองนครศรีธรรมราชและอำเภอพรหมคีรี
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอนบพิตำ

 ประวัติ 
ท่าศาลาเป็นชุมชนเก่าแก่อีกแห่งหนึ่งของจังหวัดนครศรีธรรมราช มีประวัติการสร้างบ้านแปงเมืองมายาวนาน เคยเป็นชุมชนโบราณที่อายุกว่า 1,000 ปี โดยเฉพาะชุมชนโบราณที่ตำบลโมคลานมีอายุเก่าแก่ ถึงกับมีคำกลอนบทหนึ่งที่บ่งบอกความเป็นชุมชนโบราณมานานว่า “ตั้งดินตั้งฟ้า ตั้งหญ้าเข็ดมอน โมคลานตั้งก่อน เมืองคอนตั้งหลัง” ครั้นถึง พ.ศ. 2440 สมัยรัชกาลที่ 5 กรุงรัตนโกสินทร์ ทางราชการได้จัดระเบียบการปกครองส่วนท้องที่ของเมืองนครศรีธรรมราชเสียใหม่ ตามพระราชบัญญัติลักษณะการปกครองท้องที่ ร.ศ. 116 โดยแบ่งเขตปกครองเป็น 9 อำเภอ คือ อำเภอกลางเมือง อำเภอเบี้ยซัด อำเภอร่อนพิบูลย์ อำเภอสิชล อำเภอลำพูน อำเภอฉวาง อำเภอทุ่งสง อำเภอเขาพังไกร และอำเภอกลาย 

อำเภอกลายในสมัยแรกตั้ง มีฐานะเป็นแขวงชั้นกลาย มีนายเจริญเป็นนายอำเภอคนแรก ตั้งที่ว่าการอยู่ที่ปากน้ำท่าสูง ครั้นเมื่อพ.ศ. 2450 ทางราชการได้ย้ายที่ว่าการอำเภอไปตั้งที่วัดเตาหม้อ และในอีก 9 ปีต่อมาได้ย้ายไปตั้งที่ตลาดท่าศาลา หมู่ที่ 1 ตำบลท่าศาลา (คือที่ตั้งที่ว่าการอำเภอท่าศาลาปัจจุบัน) ในสมัยนายเจริญเป็นนายอำเภอนั้นเอง ไม่ปรากฏว่าที่ว่าการอำเภอท่าศาลาได้ย้ายไปที่ตำบลกลายเลย คงตั้งอยู่ในตำบลท่าศาลาตลอดมา ครั้นต่อมาเมื่อ ร.ศ. 136 (พ.ศ. 2460) ได้เปลี่ยนชื่ออำเภอกลายเป็น  “อำเภอท่าศาลา”  เพื่อให้ตรงกับท้องที่ที่ตั้งที่ว่าการอำเภอตามชื่อตำบลที่ตั้งที่ว่าการ ข้อเท็จจริง ที่ตั้งอำเภอกลายตั้งครังแรกที่ปากคลองท่าสูงฝั่งตะวันออก ครั้นถึงปี ๒๔๔๕ บันทึกจดหมายระยะทางของกรมพรายานริศรานุวัติวงศ์บันทึกว่า ที่ว่าการอำเภอกลายย้ายมาตั้ง ณ ที่ว่าการอำเภอท่าศาลาในปัจจุบัน ไม่ได้ย้ายไปตั้งที่วัดตอหมอแต่อย่างใด บอกเล่ากันมาผิดๆ ส่วนที่ทำการโทรเลขเดิมตังที่ปากคลองท่าสูงเหมือนกัน หลังปี ๒๔๔๕ ก็ย้ายตามมาตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของอำเภอ อนึ่งนายเจริญเป็นนายอำเภอกลายแค่ ๒ ปี คือ ปี ๒๔๔๐-๒๔๔๑ และ เปลี่ยนชื่อเปนอำเภอท่าศาลา ปี ๒๔๕๙

 วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอกลาย จังหวัดนครศรีธรรมราช มณฑลนครศรีธรรมราช เป็น อำเภอท่าศาลาประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนชื่ออำเภอ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 34 ตอนที่ ๐ก วันที่ 29 เมษายน 2460
วันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2481 โอนพื้นที่หมู่ 12,13 (ในขณะนั้น) ของตำบลกลาย ไปขึ้นกับตำบลนบพิตำ
 วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลดอนตะโก แยกออกจากตำบลหัวตะพาน ตั้งตำบลโมคลาน แยกออกจากตำบลหัวตะพาน ตั้งตำบลไทยบุรี แยกออกจากตำบลท่าศาลา และตำบลกะหรอ ตั้งตำบลสระแก้ว แยกออกจากตำบลกะหรอ และตำบลท่าขึ้น
 วันที่ 30 พฤษภาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลท่าศาลา ในท้องที่บางส่วนของตำบลท่าศาลา
 วันที่ 1 มีนาคม 2501 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลโมคลาน ในท้องที่ตำบลโมคลาน
 วันที่ 24 กันยายน 2518 โอนพื้นที่หมู่ 5 บ้านดอนเขียว (ในขณะนั้น) ของตำบลดอนตะโก กับหมู่ที่ 7 บ้านดอนคา (ในขณะนั้น) ของตำบลโมคลาน และหมู่ที่ 7 บ้านห้วยผักหนาม (ในขณะนั้น) ของตำบลหัวตะพาน จากอำเภอท่าศาลา ไปขึ้นกับตำบลอินทคีรี กิ่งอำเภอพรหมคีรี อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช
 วันที่ 30 ตุลาคม 2527 ตั้งตำบลตลิ่งชัน แยกออกจากตำบลกลาย
 วันที่ 26 กันยายน 2529 ตั้งตำบลกรุงชิง แยกออกจากตำบลนบพิตำ
 วันที่ 31 สิงหาคม 2531 ตั้งตำบลโพธิ์ทอง แยกออกจากตำบลหัวตะพาน
 วันที่ 3 มีนาคม 2535 กำหนดเขตตำบลหัวตะพาน ให้มีเขตการปกครองรวม 8 หมู่บ้าน เนื่องจากการแยกตำบลโพธิ์ทอง ออกจากการปกครองของตำบลหัวตะพานในปี พ.ศ. 2531 จึงต้องกำหนดอาณาเขตของตำบลเพื่อความถูกต้องแม่นยำ
 วันที่ 22 ธันวาคม 2536 ตั้งตำบลนาเหรง แยกออกจากตำบลกะหรอ
 วันที่ 22 มีนาคม 2538 แยกพื้นที่ตำบลนบพิตำ ตำบลกรุงชิง ตำบลกะหรอ และตำบลนาเหรง จากอำเภอท่าศาลา ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอนบพิตำ และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอท่าศาลา 
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลท่าศาลา เป็นเทศบาลตำบลท่าศาลา ด้วยผลของกฎหมาย
 วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอนบพิตำ อำเภอท่าศาลา เป็น อำเภอนบพิตำ
 วันที่ 28 พฤศจิกายน 2568 ยกฐานะจากองค์การบริหารส่วนตำบลท่าศาลา เป็นเทศบาลเมืองท่าศาลา และยกฐานะจากองค์การบริหารส่วนตำบลท่าขึ้น เป็นเทศบาลเมืองท่าขึ้น

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอท่าศาลาแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 10 ตำบล 110 หมู่บ้าน ได้แก่
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร(ธันวาคม 2565)แผนที่1.ท่าศาลาTha Sala170px|แผนที่2.กลายKlai3.ท่าขึ้นTha Khuen4.หัวตะพานHua Taphan5.สระแก้วSa Kaeo6.โมคลานMokkhalan7.ไทยบุรีThai Buri8.ดอนตะโกDon Tako9.ตลิ่งชันTaling Chan10.โพธิ์ทองPho Thong
หมายเลขที่ขาดไปปัจจุบันคือตำบลในอำเภอนบพิตำ

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอท่าศาลาประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 11 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลเมืองท่าศาลา ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลท่าศาลา (เขตองค์การบริหารส่วนตำบลท่าศาลาเดิม)
 เทศบาลเมืองท่าขึ้น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าขึ้นทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลท่าศาลา ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลท่าศาลา (เขตสุขาภิบาลท่าศาลาเดิม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลกลาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกลายทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหัวตะพาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวตะพานทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสระแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสระแก้วทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโมคลาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโมคลานทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลไทยบุรี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไทยบุรีทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลดอนตะโก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนตะโกทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลตลิ่งชัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตลิ่งชันทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโพธิ์ทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพธิ์ทองทั้งตำบล

 อ้างอิง 

ท่าศาลา