เอตทัคคะ

เอตทัคคะ หมายถึง ผู้ยอดเยี่ยมในทางใดทางหนึ่งเป็นพิเศษ เป็นตำแหน่งที่พระพุทธเจ้าได้ประทานแต่งตั้งให้พระสาวกของพระองค์ คือ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ผู้มีความรู้ความสามารถเด่นกว่าท่านอื่น ๆ ในด้านนั้น ๆ  และตำแหน่งเอตทัคคะแต่ละตำแหน่งทรงแต่งตั้งเพียงรูปเดียวท่านเดียวเท่านั้น ในแต่ละพุทธบริษัทแต่ละฝ่าย

 ประวัติ 
เอตทัคคะ นั้น คือ ตำแหน่งที่พระพุทธเจ้ายกย่องพุทธสาวก ว่า เป็นผู้ยอดเยี่ยมในทางใดทางใดหนึ่ง  เป็นผู้ประเสริฐสุด ตำแหน่ง เอตทัคคะ นี้ ย่อมได้โดยเหตุ 4 ประการคือ
 โดยเหตุเกิดเรื่อง (อัตถุปปัตติ) คือ  ได้แสดงความสามารถออกมาให้ปรากฏโดยสอดคล้องในเหตุการณ์หรือสถานการณ์นั้นๆ ที่เกิดขึ้น
 โดยการมาก่อน  (อาคมนะ) คือได้สร้างบุญสะสมในด้านนั้นมาตั้งแต่อดีตชาติพร้อมทั้งได้ตั้งจิตปรารถนาเพื่อได้ตำแหน่งเอตทัคคะนี้ด้วย
 โดยเป็นผู้ช่ำชองชำนาญ (จิณณวสี) คือได้เป็นผู้มีความเชี่ยวชาญเฉพาะเรื่องนั้นๆ เป็นพิเศษ 
 โดยเป็นผู้ยิ่งด้วยคุณ  (คุณาติเรก) คือมีความสามารถในเรื่องที่ทำให้ได้รับตำแหน่งเอตทัคคะเหนือกว่าผู้อื่นที่มีความสามารถอย่างเดียวกัน

 ผู้ที่เป็นเอตทัคคะ 
 เอตทัคคะ ฝ่ายพระภิกษุ มี 41 ท่าน เป็นพระอสีติมหาสาวกทั้งหมด 
 เอตทัคคะ ฝ่ายพระภิกษุณี มี 13 ท่าน 
 เอตทัคคะ ฝ่ายอุบาสก มี 10 ท่าน 
 เอตทัคคะ ฝ่ายอุบาสิกา มี 10 ท่าน

 พระภิกษุสงฆ์ที่เป็นเอตทัคคะ 
ตำแหน่งเอตทัคคะ1พระอัญญาโกณฑัญญเถระรัตตัญญู (รู้ราตรีนาน-มีประสบการณ์มาก)2พระอุรุเวลกัสสปเถระผู้มีบริวารมาก3พระสารีบุตรเถระ (อัครสาวกฝ่ายขวา)ผู้มีปัญญา4พระมหาโมคคัลลานเถระ (อัครสาวกฝ่ายซ้าย)ผู้มีฤทธิ์5พระปุณณมันตานีบุตรเถระผู้เป็นพระธรรมกถึก6พระกาฬุทายีเถระผู้ทำตระกูลให้เลื่อมใส7พระนันทเถระ (ศากยะ)ผู้สำรวมอินทรีย์8พระราหุลเถระผู้ใคร่ในการศึกษา9พระอุบาลีเถระผู้ทรงพระวินัย 10พระภัททิยเถระผู้เกิดในตระกูลสูง11พระอนุรุทธเถระผู้มีทิพยจักษุ12พระอานนทเถระผู้เป็นพหูสูต ผู้มีสติ ผู้มีคติ ผู้มีความเพียร และเป็นพุทธอุปัฏฐาก 13พระโมฆราชเถระผู้ยินดีในจีวรเศร้าหมอง14พระปิณโฑลภารทวาชเถระผู้บันลือสีหนาท15พระมหากัจจายนเถระผู้อธิบายความย่อให้พิสดาร16พระสีวลีเถระผู้มีลาภ(มาก)17พระโสณกุฏิกัณณเถระผู้มีถ้อยคำไพเราะ18พระมหากัสสปเถระผู้ถือและสรรเสริญธุดงค์ 19พระราธเถระผู้ทรงปฏิภาณ (ญาณแจ่มแจ้งในพระธรรมเทศนา)20พระลกุณฏกภัททิยเถระผู้มีเสียงไพเราะ21พระทัพพมัลลบุตรเถระผู้จัดแจงเสนาสนะ22พระพากุลเถระผู้มีอาพาธน้อย23พระวักกลิเถระผู้หลุดพ้นด้วยศรัทธา (สัทธาธิมุต)24พระมหากัปปินเถระผู้กล่าวสอนภิกษุ25พระอุปเสนเถระผู้นำความเลื่อมใสมาโดยรอบ (ในหมู่ชนทั้งชั้นสูงและชั้นตํ่า)26พระขทิรวนิยเรวตเถระผู้อยู่ป่าเป็นวัตร 27พระสุภูติเถระผู้อรณวิหาร (เจริญฌานประกอบด้วยเมตตา) และผู้เป็นทักขิไณยบุคคล28พระพาหิยทารุจีริยเถระผู้ตรัสรู้เร็วพลัน (ขิปปาภิญญา)29พระวังคีสเถระผู้มีปฏิภาณ (กล่าวคาถาสรรเสริญคุณพระศาสดา)30พระโสณโกฬิวิสเถระผู้ปรารภความเพียร31พระโสภิตเถระผู้ระลึกชาติก่อน (ปุพเพนิวาสานุสติญาณ)32พระนันทกเถระ (มิใช่ศิษย์พราหมณ์พาวรี)ผู้กล่าวสอนภิกษุณี33พระกังขาเรวตเถระผู้ยินดีในฌาน34พระมหาปันถกเถระผู้ฉลาดในปัญญาวิวัฏ (วิปัสสนา)35พระจูฬปันถกเถระผู้เนรมิตกายด้วยมโนมยิทธิ ผู้ฉลาดในเจโตวิวัฏ36พระกุณฑธานเถระผู้รับสลากก่อน37พระรัฐบาลเถระผู้บวชด้วยศรัทธา38พระกุมารกัสสปเถระผู้แสดงธรรมวิจิตร39พระมหาโกฎฐิตเถระผู้บรรลุปฏิสัมภิทา40พระสาคตเถระผู้ฉลาดในเตโชธาตุ(กสิณ)41พระปิลินทวัจฉเถระผู้เป็นที่รักใคร่ชอบใจของเทวดา

 พระภิกษุณีที่เป็นเอตทัคคะ 
ตำแหน่งเอตทัคคะ1พระมหาปชาบดีเถรีผู้เป็นรัตตัญญู2พระเขมาเถรีผู้มีปัญญา3พระอุบลวรรณาเถรีผู้มีฤทธิ์4พระปฏาจาราเถรีผู้ทรงพระวินัย5พระนันทาเถรีผู้ยินดีในฌาน6พระธรรมทินนาเถรีผู้เป็นธรรมกถึก7พระโสณาเถรีผู้ปรารภความเพียร8พระสกุลาเถรีผู้มีทิพยจักษุ9พระภัททากุณฑลเกสาเถรีผู้ตรัสรู้เร็วพลัน10พระภัททกาปิลานีเถรีผู้ระลึกชาติก่อน (ปุพเพนิวาสานุสติญาณ)11พระภัททากัจจานาเถรี (พระนางยโสธรา)ผู้บรรลุอภิญญาใหญ่12พระกีสาโคตมีเถรีผู้ทรงจีวรเศร้าหมอง13พระสิงคาลมาตาเถรีผู้หลุดพ้นด้วยศรัทธา (สัทธาธิมุต)

 อุบาสกที่เป็นเอตทัคคะ 
ตำแหน่งเอตทัคคะ1ตปุสสะและภัลลิกะผู้ถึงสรณะก่อน2อนาถปิณฑิกเศรษฐีผู้เป็นทายก3จิตตคหบดีผู้เป็นธรรมกถึก4หัตถกอุบาสกผู้สงเคราะห์บริษัทด้วยสังคหวัตถุ 45พระเจ้ามหานามะผู้ถวายปัจจัย 4 อันประณีต6อุคคคหบดีผู้ถวายโภชนะเป็นที่ชอบใจ7อุคคตคหบดีผู้เป็นสังฆอุปัฏฐาก8สูรอัมพัฏฐเศรษฐีผู้เลื่อมใสอย่างมั่นคง9ชีวกโกมารภัจจ์เลื่อมใสในตัวบุคคล10นกุลปิตาคหบดีผู้มีความคุ้นเคยในพระพุทธเจ้า

 อุบาสิกาที่เป็นเอตทัคคะ 
ตำแหน่งเอตทัคคะ1นางสุชาดาผู้ถึงพระรัตนตรัยก่อน2นางวิสาขาผู้เป็นทายิกา3นางขุชชุตตราผู้เป็นพหูสูต4นางสามาวดีผู้มีปกติอยู่ด้วยเมตตา5นางอุตตรา (นันทมาตา)ผู้ยินดีในฌาน6นางสุปปวาสาผู้ถวายรสอันประณีต7นางสุปปิยาผู้เป็นคิลานุปัฏฐาก8นางกาติยานีผู้เลื่อมใสมั่นคง9นางกาฬี (อุบาสิกาชาวกุรุรฆริกา)ผู้เลื่อมใสโดยได้ยินได้ฟังตาม10นางนกุลมาตาคหปตานีผู้มีความคุ้นเคยในพระพุทธเจ้า

 อ้างอิง 
 ชีวประวัติพุทธสาวก ประวัติพระอัจฉริยะมหาเถระเมื่อครั้งพุทธกาล เล่ม 1 จำเนียร ทรงฤกษ์, 2542, พิมพ์โดยสำนักปฏิบัติธรรมสวนแก้ว (สาขาวัดปากน้ำ), สำนักพิมพ์ธรรมสภา ISBN 974-7276-30-5

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์ 84000
 เว็บไชต ธรรมะ เกตเวย์ 


หมวดหมู่:คำศัพท์ศาสนาพุทธ