ภาษายิดดิช

ภาษายิดดิช (,  หรือ , ปริวรรตเป็น  หรือ , ; ) อดีตมีชื่อว่า ภาษายิว-เยอรมัน () หรือ ภาษาเยอรมันยิว (; , , ) เป็นภาษาเจอร์แมนิกตะวันตกที่เป็นภาษาในอดีตของชาวยิวอัชเกนัซ  โดยมีต้นกำเนิดในยุโรปกลางช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 9 และในชุมชนอัชเคนาซิช่วงเริ่มแรก ภาษานี้เป็นภาษาพื้นเมืองที่มีฐานจากภาษาเยอรมันสูงผสมกับองค์ประกอบหลายอย่างจากภาษาฮีบรู (โดยเฉพาะ Mishnaic) และบางส่วนจากภาษาแอราเมอิก วิธภาษายิดดิชส่วนใหญ่ได้อิทธิพลจากภาษากลุ่มสลาวิก และคำศัพท์สืบต้นตอไปถึงอิทธิพลจากภาษากลุ่มโรมานซ์Aram Yardumian, "A Tale of Two Hypotheses: Genetics and the Ethnogenesis of Ashkenazi Jewry". University of Pennsylvania. 2013. ภาษายิดดิชแบบดั้งเดิมเขียนโดยใช้อักษรฮีบรู

ก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง มีผู้พูดภาษายิดดิช 11–13 ล้านคน จากชาวยิวที่ถูกฆ่าในฮอโลคอสต์ 6,000,000 คน ร้อยละ 85 เป็นผู้พูดภาษายิดดิชSolomon Birnbaum, Grammatik der jiddischen Sprache (4., erg. Aufl., Hamburg: Buske, 1984), p. 3.ทำให้ผู้ใช้ภาษานี้ลดลงอย่างมาก การกลืนกลายหลังสงครามโลกครั้งที่สองและ aliyah (การอพยพไปอิสราเอล) ทำให้การใช้ภาษายิดดิชในหมู่ผู้รอดชีวิตลดลงไปอีกหลังปรับตัวให้เข้ากับภาษาฮีบรูสมัยใหม่ในอิสราเอล อย่างไรก็ตาม จำนวนผู้พูดภาษายิดดิชเพิ่มขึ้นในชุมชนฮาเรดี ใน ค.ศ. 2014 YIVO ระบุว่า "ประชากรส่วรใหญ่ที่พูดภาษายิดดิชในชีวิตประจำวันคือ Hasidim แลพ Haredim กลุ่มอื่น ๆ" ซึ่งมีประชากรในเวลานั้นระหว่าง 500,000 ถึง 1 ล้านคน ส่วนมหาวิทยาลัยรัตเกอส์ประมาณการใน ค.ศ. 2021 ว่ามีผู้พูดชาวอเมริกัน 250,000 คน อิสราเอล 250,000 คน และส่วนอื่นของโลก 100,000 คน (จากทั้งหมด 600,000 คน)

 ประวัติ 
วัฒนธรรมอาสเกนาซีมีรากฐานในช่วง พ.ศ. 1500 ในยุโรปกลางและยุโรปตะวันออก ชื่อนี้มาจาก Ashkenaz ชื่อของชาวยิวในยุคกลางในเขตที่ปัจจุบันอยุ่ในประเทศเยอรมัน ชนกลุ่มนี้เข้ากับชาวคริสต์ในเยอรมันไม่ได้สนิท ดินแดนนี้รวมถึงตอนเหนือของฝรั่งเศสไปจนถึงขอบเขตชาวยิวเชื้อสายสเปนที่กินพื้นที่เข้ามาถึงฝรั่งเศสตอนใต้ ต่อมาเขตนี้ได้ขยายออกไปทางตะวันออกด้วย

ภาษาแรกของชาวยิวในยุโรปคือภาษาอราเมอิก (Kast, 2004) ซึ่งเป็นภาษาของชาวยิวในปาเลสไตน์และเมโสโปเตเมีย ในสมัยโรมัน ชาวยิวในโรมและอิตาลีใต้ใช้ภาษากรีก ซึ่งต่อมาได้มีอิทธิพลต่อภาษายิดดิชด้วย ผู้พูดในอาสเกนาซีได้รับอิทธิพลจากภาษาเยอรมันจนถือว่าเป็นสำเนียงของภาษาเยอรมัน

 พุทธศตวรรษที่ 25 
ในช่วง พ.ศ. 2443 ภาษายิดดิชปรากฏชัดในฐานะของภาษาหลักในยุโรปตะวันออก มีการใช้ในวรรณคดีและภาพยนตร์มาก เป็นภาษาราชการภาษาหนึ่งของรัฐไบโลรัสเซียในโซเวียต การศึกษาของชาวยิวในหลายประเทศหลังสงครามโลกครั้งที่ 1 ใช้ภาษายิดดิชมากขึ้น (โดยเฉพาะในโปแลนด์) มีการตั้งสมาคมวิทยาศาสตร์ยิดดิช เมื่อ พ.ศ. 2468 และเป็นภาษากลางของชาวยิวในยุโรปตะวันออก ซึ่งปฏิเสธลัทธิไซออนิสต์ และต้องการรักษาวัฒนธรรมยิวไว้ในยุโรป ส่วนภาษาฮีบรูสมัยใหม่เป็นภาษาหลักของชาวยิวในขบวนการไซออนิสต์

ในสงครามโลกครั้งที่ 2 มีผู้พูดภาษายิดดิชราว 11 – 13 ล้านคน (Jacobs, 2005) การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิวลดจำนวนผู้พูดภาษายิดดิชลงไปมาก งานทางวิชาการและศาสนาที่ใช้ภาษายิดดิชถูกทำลาย ผู้พูดภาษายิดดิชรอดชีวิตเพียงราวล้านคน (ส่วนใหญ่อยู่ในอเมริกา) และจากความเข้มงวดในการใช้ภาษาเดียวของขบวนการไซออนิสต์ทำให้ผู้พูดภาษายิดดิชลดจำนวนลง เหมือนที่ภาษายิดดิชตะวันตกเคยเป็นมาก่อน

 หลักฐานการเขียน 

หลักฐานเก่าสุดเป็นหนังสือภาษาฮีบรูในพ.ศ. 1815 ซึ่งมีคำจากภาษาเยอรมันปนอยู่น้อย คำจากภาษาเยอรมันเริ่มเข้ามามากในช่วงพ.ศ. 1900 – 2000

 การใช้ในทางโลก 
ภาษายิดดิชตะวันตกมีการใช้น้อยลงในช่วง พ.ศ. 2300 ซึ่งเนื่องมาจากการที่ผู้พูดภาษาเยอรมันมองว่าภาษายิดดิชเป็นภาษาที่ถูกบิดเบือน และจากการฟื้นตัวขึ้นอีกครั้งของภาษาฮีบรู ทำให้ภาษายิดดิชตะวันตกเหลือใช้แต่ในผู้ที่สนิทกันเท่านั้น ในทางตะวันออกที่ส่วนใหญ่ชาวยิวยังเป็นทาส ยิดดิชเป็นคำที่นักวิชาการใช้แสดงถึงความเป็นยิว ในช่วง พ.ศ. 2433 – 2453 จัดเป็นยุคทองของวรรณกรรมยิดดิช ซึ่งเกิดขึ้นพร้อมกับการพัฒนาของภาษาฮีบรูใหม่ เพื่อใช้เป็นภาษาพูดและคำบางคำมีอิทธิพลต่อภาษายิดดิช

ในปัจจุบัน ภาษายิดดิชเป็นภาษาของชนส่วนน้อยในมอลโดวา และสวีเดน แต่จำนวนผู้พูดยังมีรายงานที่แตกต่างกัน ข้อมูลล่าสุดเท่าที่หาได้คือ
 อิสราเอล 215,000 คน (6% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2529)
 สหรัฐ 178,945 คน (2.8% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2543) ในจำนวนนี้ อายุมากกว่า 65 ปีมี 72,885 คน และอายุต่ำกว่า 18 ปีมี 39,245 คน
 อดีตรัฐในสหภาพโซเวียต 29,998 คน (13% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2545)
 มอลโดวา 17,000 คน (26% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2532)
 ยูเครน 3,213 คน (3.1%ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2544)
 เบลารุส 1,979 คน (7.1% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2542)
 ลัตเวีย 825 คน (7.9% ของชาวยิวทั้งหมด)
 ลิทัวเนีย570 คน (14.2% ของชาวยิวทั้งหมด)
 เอสโตเนีย 124 คน (5.8% ของชาวยิวทั้งหมด)
 แคนาดา 19,295 คน (5.5% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2544)
 โรมาเนีย 951 คน (16.4% ของชาวยิวทั้งหมด)

ภาษายิดดิชมีการเปลี่ยนแปลงอย่างมากในพุทธศตวรรษนี้ ผู้พูดในอิสราเอลจะยืมคำจากภาษาฮีบรู ส่วนผู้พูดในสหรัฐและอังกฤษจะยืมคำจากภาษาอังกฤษทำให้การสื่อสารระหว่างผู้พูดภาษายิดดิชที่อยู่คนละประเทศทำได้ยากขึ้น

 ชุมชนทางศาสนา 
ชุมขนชาวฮาเรคิมใช้ภาษายิดดิชในพิธีกรรมทางศาสนา แม้ว่าจะพูดภาษาฮีบรูได้ และสนับสนุนให้บุตรหลานเรียนภาษายิดดิช มีการแปลคัมภีร์เป็นภาษายิดดิชด้วย

ตัวอย่าง
ข้างล่างคือตัวอย่างภาษายิดดิชที่เขียนในอักษรฮีบรูและละติน เทียบกับภาษาไทยและภาษาเยอรมันมาตรฐาน

+ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนข้อที่ 1 ภาษา ข้อความ ไทย มนุษย์ทั้งหลายเกิดมามีอิสระและเสมอภาคกันในเกียรติศักดิ์และสิทธิ ต่างมีเหตุผลและมโนธรรม และควรปฏิบัติต่อกันด้วยเจตนารมณ์แห่งภราดรภาพ ยิดดิช  ยิดดิช (ทับศัพท์)  ภาษาเยอรมันที่มีคำศัพท์และลำดับคำใกล้เคียงกับภาษายิดดิชมากที่สุด  ภาษาเยอรมันทางการ  ฮีบรู                                       ฮีบรู (ทับศัพท์)      

อ้างอิง

บรรณานุกรม


















อ่านเพิ่ม
 YIVO Bleter, pub. YIVO Institute for Jewish Research, NYC, initial series from 1931, new series since 1991.
 Afn Shvel, pub. League for Yiddish, NYC, since 1940; אויפן שוועל, sample article אונדזער פרץ – Our Peretz
 Lebns-fragn, by-monthly for social issues, current affairs, and culture, Tel Aviv, since 1951; לעבנס-פראגן, current issue
 Yerusholaymer Almanakh, periodical collection of Yiddish literature and culture, Jerusalem, since 1973; ירושלימער אלמאנאך, new volume, contents and downloads

 Der Yiddisher Tam-Tam, pub. Maison de la Culture Yiddish, Paris, since 1994, also available in electronic format.
 Yidishe Heftn, pub. Le Cercle Bernard Lazare, Paris, since 1996, יידישע העפטן sample cover, subscription info.
 Gilgulim, naye shafungen, new literary magazine, Paris, since 2008; גילגולים, נייע שאפונגען

แหล่งข้อมูลอื่น

 Yiddish Book Center
 YIVO Institute for Jewish Research: Yiddish Dictionaries
 The Israeli National Authority of Yiddish Culture
 Comparison of Eastern and Western Yiddish based on a stable vocabulary. EVOLAEMP Project, University of Tübingen.
 In Geveb: A Journal of Yiddish Studies
 Kol Israel International (Reka) in Yiddish

หมวดหมู่:กลุ่มภาษาเจอร์แมนิกตะวันตก
หมวดหมู่:ภาษาในประเทศอิสราเอล
หมวดหมู่:ภาษาในทวีปยุโรป
หมวดหมู่:ภาษาในทวีปอเมริกาเหนือ
หมวดหมู่:ภาษาของชาวยิว
หมวดหมู่:ภาษาประธาน–กริยา–กรรม