สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4

สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4 (พ.ศ. 2045 – พ.ศ. 2076) มีพระนามเดิมว่าพระอาทิตยวงศ์เป็นพระมหากษัตริย์ลำดับที่ 11แห่งกรุงศรีอยุธยาจากราชวงศ์สุพรรณภูมิ เสวยราชสมบัติตั้งแต่ พ.ศ. 2072 ถัดจากสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 เมื่อพระชนม์​มายุ​ 27 พรรษาจวบจนสวรรคตด้วยไข้ทรพิษ ​

 พระราชประวัติ 
สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4 มีพระนามเดิมว่าสมเด็จพระเจ้าลูกเธอพระอาทิตยวงศ์พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม), หน้า 58 พระราชสมภพเมื่อปี พ.ศ. 2045 เป็นพระราชโอรสในสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย, หน้า 86 ทรงดำรงตำแหน่ง "หน่อพุทธางกูร" ซึ่งกฎมนเทียรบาลว่าเป็นตำแหน่งสำหรับพระราชโอรสที่ประสูติจากพระอัครมเหสี และเป็นตำแหน่งพระราชโอรสชั้นสูงสุดนามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย, หน้า 86 

ต่อมาได้รับแต่งตั้งเป็นพระมหาอุปราชไปครองเมืองพิษณุโลก จนกระทั่งสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 สวรรคตจึงได้เสวยราชสมบัติครองกรุงศรีอยุธยาต่อ เฉลิมพระนามว่าสมเด็จพระบรมราชาหน่อพุทธางกูรพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม), หน้า 60

แต่ศักราชในพระราชพงศาวดารระบุต่างกัน โดยพระราชพงศาวดาร ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม), พระราชพงศาวดาร ฉบับหมอบรัดเล, พระราชพงศาวดารกรุงสยาม จากต้นฉบับของบริติชมิวเซียม, และพระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา ระบุตรงกันว่าในปี พ.ศ. 2049 ได้ครองเมืองพิษณุโลก จนปี พ.ศ. 2052 จึงได้ครองกรุงศรีอยุธยา แต่พระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ กลับระบุว่า พ.ศ. 2069 ได้ครองเมืองพิษณุโลก และ พ.ศ. 2072 จึงได้ครองกรุงศรีอยุธยา คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย สำนักนายกรัฐมนตรี เห็นว่าฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ น่าเชื่อถือที่สุด ฉะนั้น ตามพงศาวดารนี้ สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4 ทรงอยู่ในราชสมบัติตั้งแต่ พ.ศ. 2072 ถึง พ.ศ. 2076 รวม 4 ปี

 พระราชกรณียกิจ 
พงศาวดารไทยไม่ได้บันทึกพระราชกิจสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4 ไว้ อาจเป็นเพราะทรงครองราชย์ไม่นาน แต่ พงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับวันวลิต ว่า พระองค์โปรดสงคราม เฉลียวฉลาด ทรงตั้งผู้ใจบุญและซื่อสัตย์ให้ดำรงตำแหน่งทางตุลาการ และทรงรักษาความยุติธรรม แต่ทั้งรัชกาล ทรงทำสงครามกับอาณาจักรล้านช้างและอาณาจักรหงสาวดี ทำให้บ้านเมืองสับสนวุ่นวาย ​

ในรัชกาลของพระองค์ทรงโปรดให้สร้างพระมหาสถูปเจดีย์ขึ้นที่วัดพระศรีสรรเพชญ์ อีกองค์หนึ่งสำหรับบรรจุพระบรมอัฐิของสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 พระราชบิดา และได้มีไมตรีกับเมืองเชียงใหม่​

 สวรรคต 
สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4 ประชวรพระโรคไข้ทรพิษเสด็จสวรรคต  สมเด็จพระราชกุมารพระราชโอรสของพระองค์จึงได้เสวยราชสมบัติเป็นสมเด็จพระรัษฎาธิราช  ​

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
มีนักแสดงผู้รับบท สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4 ได้แก่

 สุเชาว์ พงษ์วิไล จากภาพยนตร์เรื่อง สุริโยไท (2544)

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม





 ดูเพิ่ม 
 รายพระนามพระมหากษัตริย์ไทย

หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ในราชวงศ์สุพรรณภูมิ
หมวดหมู่:พระราชโอรสในพระมหากษัตริย์ไทย
หมวดหมู่:กรมพระราชวังบวรสถานมงคล
หมวดหมู่:ผู้ครองเมืองพิษณุโลก
หมวดหมู่:เจ้าชายกรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากฝีดาษ