พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์

นายพลตรีประกาศแต่งตั้ง นายพลตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ (29 ธันวาคม พ.ศ. 2400 – 3 เมษายน พ.ศ. 2465) มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าชุมพลสมโภช เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 37 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาพึ่ง เมื่อวันอังคารที่ 29 ธันวาคม พ.ศ. 2400 เป็นต้นราชสกุลชุมพล

พระประวัติ
พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าชุมพลสมโภช ทรงสำเร็จการศึกษาทางด้านกฎหมายและด้านช่าง ทรงเริ่มรับราชการในกรมช่างทหารใน และดำรงตำแหน่งราชองครักษ์ (เอดเดอแกมป์)ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อปี พ.ศ. 2427 ทรงรับราชการในตำแหน่งอธิบดีศาลฎีกาและศาลแพ่ง ในปี พ.ศ. 2436 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงโยธาธิการ   

ต่อมาทรงได้รับแต่งตั้งให้เป็นข้าหลวงใหญ่ต่างพระองค์ ข้าหลวงต่างพระองค์นั้นเป็นตำแหน่งสำคัญที่มีอำนาจยิ่งใหญ่กว่าข้าหลวง ข้าหลวงพิเศษอุปราชหรือสมุหเทศาภิบาล เพราะคำว่า "ต่างพระองค์" มีความหมาย "ต่างพระเนตรพระกรรณ" และสำเร็จราชการ ก็มีความหมายถึง "ความสำเร็จเด็ดขาดที่ได้รับมอบจากองค์พระเจ้าแผ่นดิน" อันได้แก่ "การบำบัดทุกข์บำรุงสุขแก่พสกนิกร คือความสมบูรณ์พูนสุขอยู่ดีกินดี" ตำแหน่งข้าหลวงต่างพระองค์นี้เท่าที่ปรากฏทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ มี 3 พระองค์ คือ พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสรรพสิทธิประสงค์ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพิชิตปรีชากร และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม

เสด็จไปรับราชการที่มณฑลลาวกาว ต่อมาได้เปลี่ยนเป็นมณฑลอีสาน ครอบคลุมท้องที่จังหวัดอุบลราชธานี ยโสธร อำนาจเจริญ สุรินทร์ ศรีสะเกษ ร้อยเอ็ด มหาสารคาม แขวงจำปาศักดิ์ และกาฬสินธุ์ และตั้งกองบัญชาการที่จังหวัดอุบลราชธานี เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม ปี พ.ศ. 2436 โดยทรงรับผิดชอบทั้งฝ่ายทหารและพลเรือน

ต่อมาในปี พ.ศ. 2442 ทรงค้นพบ ปราสาทพระวิหาร บนผาเป้ยตาดี จังหวัดศรีสะเกษ และได้ทรงจารึก ร.ศ. ที่พบ และพระนามไว้ที่บริเวณชะง่อนผาเป้ยตาดี มีข้อความว่า "118 สรรพสิทธิ"

พระองค์ปกครองมณฑลอิสานเป็นเวลากว่า 17 ปี กระทั่งปี พ.ศ. 2453 ได้เสด็จกลับกรุงเทพฯ และทรงได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงวัง

นอกจากนี้พระองค์ยังทรงดำรงตำแหน่งองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว 
ดำรงตำแหน่งองคมนตรี ดำรงตำแหน่งองคมนตรี ดำรงตำแหน่งองคมนตรี

ในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงได้รับสถาปนาพระเกียรติยศเป็น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ และได้กราบถวายบังคมลาออกจากราชการ เนื่องจากทรงชราและมีพระอนามัยไม่สมบูรณ์ กระทั่งสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2465 พระชันษาได้ 65 ปีราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์ , เล่ม 39, ตอน ง, 9 เมษายน พ.ศ. 2465, หน้า 70 ได้ประดิษฐานพระศพไว้ ณ พระที่นั่งทรงธรรม วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร และมีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2466 ณ พระเมรุ ท้องสนามหลวงราชกิจจานุเบกษา, การพระเมรุท้องสนามหลวง, เล่ม 40, ตอน ง, 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2466, หน้า 4101

 พระโอรส-ธิดา 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ทรงเป็นต้นราชสกุลชุมพล มีหม่อม 6 ท่าน ได้แก่ 

 หม่อมอำภา ชุมพล ณ อยุธยา (สกุลเดิม : ธรรมสโรช) ธิดานายช้อย ธรรมสโรช
 หม่อมเจริญ ชุมพล ณ อยุธยา (สกุลเดิม : ธรรมสโรช) ธิดานายช้อย ธรรมสโรช
 หม่อมเจียงคำ ชุมพล ณ อยุธยา (สกุลเดิม : บุตโรบล) ธิดาท้าวสุรินทรชมภู (หมั้น บุตโรบล) สายอาญาสี่อุบลราชธานี
 หม่อมบุญยืน ชุมพล ณ อยุธยา (สกุลเดิม : บุญรมย์) ธิดาท้าวไชยบุตร์ (บุดดี บุญรมย์)
 หม่อมคำเมียง ชุมพล ณ อยุธยา (ธิดาญาแม่หล้า สายเจ้าเมืองศรีสะเกษคนสุดท้าย ทายาท พระยารัตนวงษา (อุ่น) พระนัดดา เจ้าแก้วมงคล)ชัชวาลย์ คำงาม และปิยะศักดิ์ สุริยุทธ.(2564).สายเลือด สายสกุลเจ้าเมืองศรีสะเกษเท่าที่สืบได้ (1).[ออนไลน์] เข้าถึงได้จากเว็บไซต์ลูกหลานเจ้าเมืองศรีสะเกษ https://sites.google.com/view/heir-of-sisaket/%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%94-%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%AA%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AA%E0%B8%9A%E0%B9%84%E0%B8%94?authuser=0ชัชวาลย์ คำงาม และปิยะศักดิ์ สุริยุทธ.(2564).สายเลือด สายสกุลเจ้าเมืองศรีสะเกษเท่าที่สืบได้ (2).[ออนไลน์] เข้าถึงได้จากเว็บไซต์ลูกหลานเจ้าเมืองศรีสะเกษ https://sites.google.com/view/heir-of-sisaket/%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%94-%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%AA%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AA%E0%B8%9A%E0%B9%84%E0%B8%94/2-%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%94-%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%AA%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AA%E0%B8%9A%E0%B9%84%E0%B8%94?authuser=0ชัชวาลย์ คำงาม และปิยะศักดิ์ สุริยุทธ.(2564).สายเลือด สายสกุลเจ้าเมืองศรีสะเกษเท่าที่สืบได้ (6).[ออนไลน์] เข้าถึงได้จากเว็บไซต์ลูกหลานเจ้าเมืองศรีสะเกษ https://sites.google.com/view/heir-of-sisaket/%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%94-%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%AA%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AA%E0%B8%9A%E0%B9%84%E0%B8%94/6-%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%94-%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%AA%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AA%E0%B8%9A%E0%B9%84%E0%B8%94ชัชวาลย์ คำงาม และปิยะศักดิ์ สุริยุทธ.(2564).ภาพถ่ายบรรพชนราชสกุลชุมพล.[ออนไลน์] เข้าถึงได้จากเว็บไซต์ลูกหลานเจ้าเมืองศรีสะเกษ https://sites.google.com/view/heir-of-sisaket/%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%96%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%9A%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%9E%E0%B8%8A%E0%B8%99/%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%AA%E0%B8%81%E0%B8%A5-%E0%B8%8A%E0%B8%A1%E0%B8%9E%E0%B8%A5?authuser=0 
 หม่อมปุก ชุมพล ณ อยุธยา สตรีชาวอุบลราชธานี
โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 14 พระองค์ เป็นชาย 11 พระองค์ และหญิง 3 พระองค์

 พระรูป  พระนาม  หม่อมมารดา  ประสูติ  สิ้นพระชนม์/สิ้นชีพิตักษัย  คู่สมรส60px 1. หม่อมเจ้าประสบประสงค์ ชุมพล  ที่ 1 ในหม่อมเจริญ  11 กันยายน พ.ศ. 2426  7 กรกฎาคม พ.ศ. 2509  หม่อมถนอม 60px 2. หม่อมเจ้าหญิงจงใจถวิล (ท่านหญิงใหญ่)หนังสืออนุสรณ์พระราชทานเพลิงศพหม่อมเจ้าหญิงจงใจถวิล ชุมพล ที่ 2 ในหม่อมเจริญ  16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2429  6 กรกฎาคม พ.ศ. 2512 60px 3. หม่อมเจ้าเล็ก  หม่อมอำภา  10 กันยายน พ.ศ. 2437 60px 4. หม่อมเจ้าหญิงบุญจิราธร พระนามเดิม หม่อมเจ้าหญิงจิรบุญญ์ณี (ท่านหญิงลาว) ที่ 1 ในหม่อมบุญยืน  10 สิงหาคม พ.ศ. 2440  19 มีนาคม พ.ศ. 2523 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก กรมขุนเพ็ชรบูรณ์อินทราไชย80px 5. หม่อมเจ้าอุปลีสาณ  ที่ 1 ในหม่อมเจียงคำ  9 กรกฎาคม พ.ศ. 2442  17 กันยายน พ.ศ. 2517  หม่อมเจ้าหญิงพวงรัตนประไพ (เทวกุล)60px 6. หม่อมเจ้าฐิตศักดิ์วิบูลย์  ที่ 2 ในหม่อมบุญยืน  พ.ศ. 2443  3 ตุลาคม พ.ศ. 2456 80px 7. หม่อมเจ้าธานีเสิกสงัด  ที่ 3 ในหม่อมบุญยืน  12 ธันวาคม พ.ศ. 2445  22 กรกฎาคม พ.ศ. 2524  พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงรำไพประภา80px 8. หม่อมเจ้ากมลีสาณ (ท่านชายเล็ก)  ที่ 2 ในหม่อมเจียงคำ  23 เมษายน พ.ศ. 2449  8 ธันวาคม พ.ศ. 2521  หม่อมเจ้าหญิงสีดาดำรวง (สวัสดิวัตน์)60px 9. หม่อมเจ้าหญิงนงนิตย์จำเนียร ที่ 4 ในหม่อมบุญยืน พ.ศ. 2451  พ.ศ. 2456 60px 10. หม่อมเจ้าชาย (ไม่ปรากฏพระนาม)     1 ตุลาคม พ.ศ. 2456 80px 11. หม่อมเจ้าชมิยบุตร  หม่อมคำเมียง  28 ธันวาคม พ.ศ. 2452  25 ตุลาคม พ.ศ. 2547  หม่อมพึงใจ (อมาตยกุล)80px 12. หม่อมเจ้าชุมปกบุตร์  หม่อมปุก  16 เมษายน พ.ศ. 2461  22 มิถุนายน พ.ศ. 2544  หม่อมแคทลิน (เมย์ เจมส์)  หม่อมงามจิต (อินทรีย์)60px 13. หม่อมเจ้าชาย (ไม่ปรากฏพระนาม)       60px 14. หม่อมเจ้าเนตร      

 พระยศ
 พระยศทหาร 
นายร้อยเอก พระราชทานสัญญาบัตร (หน้า ๓๑๓) 
นายพันโท พระราชทานสัญญาบัตรทหาร 
นายพันเอก พระราชทานสัญญาบัตรพลเรือนและทหาร 
นายพลตรี
พระยศพลเรือน
มหาอำมาตย์เอก
มหาเสวกเอก
พระยศเสือป่า
นายหมู่ใหญ่
นายกองตรี

พระเกียรติยศ

 พระอิสริยยศ 

พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าชุมพลสมโภช (29 ธันวาคม พ.ศ. 2400 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าชุมพลสมโภช (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2428)
พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสรรพสิทธิประสงค์ (1 พฤษภาคม พ.ศ. 2428 - 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443) พระราชโองการประกาศแต่งตั้ง
พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนสรรพสิทธิประสงค์ (25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสรรพสิทธิประสงค์ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 - 3 เมษายน พ.ศ. 2465)

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ (ม.จ.ก.) (ฝ่ายหน้า)
เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ (น.ร.) (ฝ่ายหน้า)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์รัตนวราภรณ์ (ร.ว.) (ฝ่ายหน้า)‎
เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 1 ปฐมจุลจอมเกล้า (ป.จ.) (ฝ่ายหน้า)
เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์มงกุฎไทย (ป.ม.)
พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์รัชกาลที่ ๔
 ส่งเหรียญรัตนาภรณ์ไปพระราชทาน 

เหรียญจักรพรรดิมาลา (ร.จ.พ.)
พระราชทานเหรียญปราบฮ่อ เล่ม 17 หน้า 522 ราชกิจจานุเบกษา วันที่ 2 ตุลาคม 119 
เหรียญราชินี (ส.ผ.)

 พระอนุสรณ์ 
 พระอนุสาวรีย์พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ณ ทุ่งศรีเมือง อำเภอเมืองอุบลราชธานี จังหวัดอุบลราชธานี 
 โรงพยาบาลสรรพสิทธิประสงค์ อำเภอเมืองอุบลราชธานี จังหวัดอุบลราชธานี
 พระอนุสาวรีย์พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ณ โรงพยาบาลสรรพสิทธิประสงค์ อำเภอเมืองอุบลราชธานี จังหวัดอุบลราชธานี 
 วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์ อำเภอเมืองอุบลราชธานี จังหวัดอุบลราชธานี
 ค่ายสรรพสิทธิประสงค์ (มณฑลทหารบกที่ 22) อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี
 พระอนุสาวรีย์พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ณ ค่ายสรรพสิทธิประสงค์ อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี 
 โรงพยาบาลค่ายสรรพสิทธิประสงค์ อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี
 ถนนสรรพสิทธิ์ (เขตเทศบาลนครอุบลราชธานี)

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 





หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าชาย
หมวดหมู่:กรมหลวง
หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 5
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
หมวดหมู่:ทหารบกชาวไทย
หมวดหมู่:ราชสกุลชุมพล
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ น.ร.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ร.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรมาลา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.1
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:บุคคลในยุครัชกาลที่ 5