อันดับวานร

อันดับวานร หรือ อันดับไพรเมต () เป็นอันดับของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม อันได้แก่ สัตว์จำพวกลีเมอร์, ลิง และลิงไม่มีหาง ซึ่งรวมถึงมนุษย์ด้วย มีชื่อสามัญเรียกกันโดยทั่วไปว่า ไพรเมต จึงกล่าวได้ว่าสามารถพบไพรเมตได้ทั่วโลก โดยไพรเมตที่ไม่ใช่มนุษย์ ส่วนใหญ่จะอยู่ในแอฟริกา, ตอนล่างของทวีปเอเชีย, อเมริกากลาง และอเมริกาใต้ แต่จะพบไพรเมตอยู่เพียงไม่กี่ชนิดในแถบตอนเหนือของทวีปเอเชีย จนถึงตอนเหนือของญี่ปุ่น หรือตอนเหนือของอเมริกา และเม็กซิโก โดยที่ไม่พบในทวีปยุโรป และทวีปโอเชียเนีย โดยใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Primates

นิรุกติศาสตร์
คำว่า Primate มีรากศัพท์มาจากภาษาลาติน คำว่า "Primus" ซึ่งแปลว่า "ปฐม" หรือ"ที่หนึ่ง" หรือ"ผู้นำ" ซึ่งมีนัยว่าสัตว์ที่อยู่ในอันดับนี้ เป็นสิ่งมีชีวิตที่อยู่เหนือสัตว์ทั้งมวล

 ลักษณะสำคัญ 
มีนิ้ว  มีเล็บมือแบน  แทนอุ้งเล็บหรือกีบ เช่น สัตว์อันดับอื่น ๆ  
มีสูตรของฟันเป็น 4 ประเภท  คือ  ฟันตัด, ฟันเขี้ยว, ฟันกรามหน้า และฟันกราม โดยฟันกรามหน้ามี  2 ยอด  ฟันกรามมี  4 ยอด
มีนิ้วแรกของมือ (เท้าหน้า) และเท้า  สามารถเคลื่อนที่ตรงกันข้ามกับนิ้วอื่น ๆ  ทำให้หยิบจับได้มั่นคงมากขึ้น
มีกระบอกตา  และเบ้าตาล้อมรอบทางด้านหลังของกระดูก   ทำให้แยกเบ้าตาออกจากกล่องสมองและตาอยู่ทางด้านหน้าทั้งสองข้างเห็นภาพลึกชัดและแยกแยะสีต่าง ๆ  ได้
เต้านมลดจำนวนลงเหลือเพียง 1 คู่ บนหน้าอก ยกเว้นไพรเมตบางชนิดอาจมีเต้านมบนหน้าท้องด้วย
มีประสาทการดมกลิ่นไม่ดี  มีการพัฒนาการลดลงมากกว่าสัตว์อื่น แต่จะไปพัฒนาประสาทการมองเห็นได้ดีกว่า
มีกระดูกไหปลาร้า  และกระดูกสะบักแข็งแรง ทำให้ขาคู่หน้าสามารถหมุนได้จึงเคลื่อนที่ได้หลายแบบ
ระบบสืบพันธุ์เพศเมียมีวิวัฒนาการสูงประกอบด้วยการมีรอบเดือน ซึ่งพบทั้งลิงโลกเก่า,  ลิงไม่มีหาง  และมนุษย์
ต่อมเหงื่อปรากฏบนผิวหนังทั่วไป  ต่างจากสัตว์อื่น ๆ ที่มักมีต่อมเหงื่อที่อุ้งมือ หรืออุ้งเท้า
มีขนเป็นหย่อม ๆ  บนตัว  เช่น  ที่หัว,  รักแร้  ไม่ได้กระจายตัวสม่ำเสมอเหมือนสัตว์อื่น ๆ
กล่องสมองค่อนข้างกลมและมีขนาดใหญ่  ช่องเปิดฟอราเมน แมกนัม มาอยู่ข้างล่างของกะโหลกทำให้กะโหลกและกระดูกสันหลังต่อกันในแนวยืนมากขึ้น

การจำแนก
 อันดับวานร หรือ อันดับไพรเมต
 อันดับย่อย Strepsirrhini
 อันดับฐาน Lemuriformes - ลีเมอร์, ลิงลม, บุชเบบี้
 วงศ์ใหญ่ Lemuroidea ลีเมอร์
 วงศ์ Cheirogaleidae
 วงศ์ Daubentoniidae - อาย-อาย
 วงศ์ Lemuridae
 วงศ์ Lepilemuridae
 วงศ์ Indriidae
 วงศ์ใหญ่ Lorisoidea
 วงศ์ Lorisidae - ลิงลม, นางอาย, ลิงจุ่น
 วงศ์ Galagidae - บุชเบบี้, กาลาโก
 อันดับฐาน †Adapiformes
 อันดับย่อย Haplorhini
 อันดับฐาน Tarsiiformes
 วงศ์ Tarsiidae - ทาร์เซีย
 อันดับฐาน Simiiformes
 อนุอันดับ Platyrrhini - ลิงโลกใหม่
 วงศ์ Callitrichidae
 วงศ์ Cebidae
 วงศ์ Aotidae
 วงศ์ Pitheciidae
 วงศ์ Atelidae
 อนุอันดับ Catarrhini
 วงศ์ใหญ่ Cercopithecoidea - ลิงโลกเก่า
 วงศ์ Cercopithecidae - ลิงโลกเก่า
 วงศ์ใหญ่ Hominoidea - เอป, ลิงไม่มีหาง, ลิงใหญ่
 วงศ์ Hylobatidae - ชะนี
 วงศ์ Hominidae - กอริลลา, อุรังอุตัง, ชิมแปนซี, มนุษย์Rylands, A. B. & Mittermeier, R. A. (2009). "The Diversity of the New World Primates (Platyrrhini)". In Garber, P. A., Estrada, A., Bicca-Marques, J. C., Heymann, E. W. & Strier, K. B.. South American Primates: Comparative Perspectives in the Study of Behavior, Ecology, and Conservation. Springer. ISBN 978-0-387-78704-6. Mittermeier, R., Ganzhorn, J., Konstant, W., Glander, K., Tattersall, I., Groves, C., Rylands, A., Hapke, A., Ratsimbazafy, J., Mayor, M., Louis, E., Rumpler, Y., Schwitzer, C. & Rasoloarison, R. (December 2008). "Lemur Diversity in Madagascar". International Journal of Primatology 29 (6): 1607–1656. Groves, C. (2005). Wilson, D. E.; Reeder, D. M. eds. Mammal Species of the World (3rd ed.). Baltimore: Johns Hopkins University Press. pp. 111–184. OCLC 62265494. ISBN 0-801-88221-4.

หมายเหตุ ในอดีต กระแต ก็ถูกจัดให้อยู่ในอันดับนี้ด้วย ด้วยเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีวิวัฒนาการร่วมกันมาหน้า 196, สัตว์สวยป่างาม (สิงหาคม, 2518) โดย ชมรมนิเวศวิทยามหาวิทยาลัยมหิดล

ดูเพิ่ม
วิวัฒนาการของมนุษย์

 อ้างอิง 

แหล่งข้อมูลอื่น


พ