องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ

องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ หรือ ขสมก. ( ย่อว่า BMTA) เป็นหน่วยงานรัฐวิสาหกิจประเภทสาธารณูปโภค สังกัดกระทรวงคมนาคม จัดตั้งขึ้นตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพพุทธศักราช 2519 (ประกาศใช้เมื่อวันที่ 19 ตุลาคม) 

องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ มีหน้าที่จัดบริการรถโดยสารประจำทางเพื่อรับส่งประชาชนในเขตกรุงเทพมหานคร จังหวัดนนทบุรี จังหวัดปทุมธานี จังหวัดนครปฐม จังหวัดสมุทรสาคร และจังหวัดสมุทรปราการ รวม 457 เส้นทาง มีจำนวนรถประจำทาง (bus) ทั้งสิ้น 2,771คัน (Annual report 2018 (พ.ศ. 2561) ) แบ่งเป็นรถธรรมดาและรถปรับอากาศเชื้อเพลิงดีเซล 2,231 คัน รถปรับอากาศเชื้อเพลิง ก๊าซธรรมชาติ (NGV) จำนวน 540 คัน และมีรถร่วมบริการโดยบริษัทเอกชน ทั้งรถธรรมดาและรถปรับอากาศ จำนวน 3,271 คัน, รถประจำทางขนาดเล็ก (mini bus) แบ่งเป็นส่วนที่ให้บริการบนถนนสายหลัก จำนวน 895 คัน และที่ให้บริการภายในซอยย่อย จำนวน 2,059 คัน, รถตู้โดยสารปรับอากาศ ที่ใช้แก๊สธรรมชาติอัด จำนวน 4,547 คัน, รถเล็กวิ่งในซอบ 2,059 คัน รวมทั้งสิ้น 13,543 คัน 457 เส้นทางการบริกา??أ  จากเว็บไซต์ ขสมก นอกจากนี้ ยังเป็นรัฐวิสาหกิจไทย ซึ่งมีผลการดำเนินงาน ขาดทุนมากเป็นลำดับที่ 2 รองจากการรถไฟแห่งประเทศไทย มีหนี้สินรวม 113,237.50 ล้านบาทข้อมูลสำคัญของรัฐวิสาหกิจไทย (State Enterprise Key Indicators : SEKI) และขาดทุนสะสมรวม 116,724.74 ล้านบาท โดยในปี พ.ศ. 2561 ขาดทุนสุทธิ 6,174.56 ล้านบาท

ปัจจุบัน​มีนายยุทธนา ยุพฤทธิ์ เป็นประธานกรรมการราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีเรื่องแต่งตั้งประธานกรรมการและกรรมการอื่นในคณะกรรมการองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ เล่ม 141 ตอนพิเศษ 76ง วันที่ 15 มีนาคม 2567 และ ดร.กิตติกานต์ จอมดวง จารุวรพลกุล เป็นผู้อำนวยการองค์การ และรักษาการรองผู้อำนวยการฝ่ายเดินรถองค์การ นางเบญจวรรณ  เปี่ยมสุวรรณ เป็นรักษาการรองผู้อำนวยการฝ่ายบริหาร และนายสถาพร  เพ็ขรกอง เป็นรักษาการรองผู้อำนวยการฝ่ายรถเอกชนร่วมบริการ

 ประวัติ 
รถโดยสารประจำทาง ในสมัยก่อนเรียกว่า รถเมล์ (Mail Car) เข้าใจว่า คงเรียกชื่อตาม เรือเมล์ (Mail Boat)

กิจการรถโดยสารประจำทางในพื้นที่กรุงเทพมหานคร มีขึ้นครั้งแรกด้วยการใช้กำลังม้าลากจูง โดยมีพระยาภักดีนรเศรษฐ (เลิศ เศรษฐบุตร) เป็นผู้ริเริ่มกิจการรถเมล์ เมื่อราวปี พ.ศ. 2450 วิ่งระหว่างสะพานยศเส (สะพานกษัตริย์ศึกในปัจจุบัน) ถึงประตูน้ำสระปทุม แต่เนื่องจากใช้ม้าลากจึงไม่รวดเร็วทันใจและไม่สามารถให้ความสะดวกแก่ผู้โดยสารได้เพียงพอ ต่อมาในปี พ.ศ. 2456 พระยาภักดีนรเศรษฐจึงได้ปรับปรุงกิจการใหม่ รวมทั้งเปลี่ยนแปลงวิธีการเดินรถ โดยนำรถยนต์ยี่ห้อฟอร์ดมาวิ่งแทนรถม้าลาก และขยายเส้นทางให้ไกลขึ้นจากประตูน้ำสระปทุม ถึงบางลำพู (ประตูใหม่ตลาดยอด)

รถยนต์ที่ใช้เป็นรถโดยสารประจำทางครั้งแรกมี 3 ล้อ ขนาดประมาณ 1 ใน 3 ของรถโดยสารประจำทางในปัจจุบัน มีที่นั่ง 2 แถว ทาสีขาว มีรูปกากบาทสีแดงอยู่ตอนกลางรถ นั่งได้ประมาณ 10 คน ชาวพระนครสมัยนั้นเรียกว่า อ้ายโกร่ง เพราะจะมีเสียงดังโกร่งกร่าง เมื่อวิ่งไปตามท้องถนน ประชาชนได้รับความสะดวกรวดเร็วในการเดินทาง จึงเป็นที่นิยมอย่างแพร่หลาย การเดินรถเมล์ก็ขยายตัวอย่างกว้างขวางออกไปทั่วกรุงเทพฯ ในนามของ บริษัท นายเลิศ จำกัด (บริษัทรถเมล์ขาว) 

การประกอบกิจการเดินรถเมล์เริ่มขยายตัวขึ้นเมื่อพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้จัดงานสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 150 ปี พุทธศักราช 2475 พร้อมทั้งจัดสร้างสะพานพระพุทธยอดฟ้าเพื่อเชื่อมการคมนาคมระหว่างฝั่งพระนครและธนบุรีไวเป็นอนุสรณ์ของงานสมโภชครั้งนี้ ต่อมาในปี พ.ศ. 2476 กิจการรถเมล์เริ่มเป็นปึกแผ่น มีเศรษฐีชาวจีนเล็งเห็นว่าเป็นอาชีพที่มั่นคงและทำรายได้ดีอย่างหนึ่ง จึงได้ก่อตั้ง บริษัท ธนนครขนส่ง จำกัด ขึ้น เพื่อประกอบกิจการเดินรถเมล์จากตลาดบางลำพูถึงวงเวียนใหญ่ หลังจากนั้นได้มีผู้ลงทุนตั้งบริษัทเดินรถเมล์เพิ่มขึ้นถึง 24 แห่ง นอกจากนี้ยังมีหน่วยราชการ และรัฐวิสาหกิจมาร่วมทำการเดินรถด้วย ได้แก่ เทศบาลนครกรุงเทพ, เทศบาลเมืองนนทบุรี, บริษัท ขนส่ง จำกัด (บขส.) และองค์การรับส่งสินค้าและพัสดุภัณฑ์ (รสพ.) ทำให้ในขณะนั้นมีผู้ประกอบการเดินรถเมล์ในจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรีรวมกันถึง 28 ราย

หลังจากสงครามมหาเอเชียบูรพาสิ้นสุดลง หน่วยราชการต่าง ๆ ได้จำหน่ายรถบรรทุกออกมาให้เอกชนเป็นจำนวนมาก โดยส่วนหนึ่งนำมาดัดแปลงเป็นรถเมล์ ทั้งนี้ บริษัทเอกชนยังเลือกเส้นทางเดินรถเองที่ไม่ซ้ำกับเส้นทางที่มีรถรางวิ่งอย่างเสรี จึงก่อให้เกิดระบบแข่งขันทางธุรกิจขึ้น รัฐบาลจึงได้ออก พระราชบัญญัติการขนส่ง พุทธศักราช 2497 มาใช้ควบคุม โดยกำหนดให้ผู้ประกอบการรถเมล์ต้องขอรับใบอนุญาตประกอบการขนส่งด้วย

ในระยะหลัง การให้บริการรถเมล์เริ่มเกิดความสับสน มีการเดินรถทับเส้นทางกันบ้าง แก่งแย่งผู้โดยสารกันบ้าง การให้บริการของแต่ละบริษัท ก็ไม่เป็นมาตรฐานเดียวกัน ปล่อยให้มีการเดินรถอย่างเสรี ทำให้เกิดปัญหาการจราจรคับคั่ง เนื่องจากจำนวนรถในท้องถนนมีมากกว่าที่ควรจะเป็น ซึ่งผลเสียทั้งหมดล้วนตกอยู่กับผู้ใช้บริการทั้งสิ้น ในขณะที่ผู้ประกอบการก็ประสบปัญหาค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นเนื่องจากราคาน้ำมันเชื้อเพลิงในตลาดโลกปรับตัวสูงขึ้นอย่างฉับพลันตั้งแต่ปี พ.ศ. 2516 เป็นต้นมา แต่ผู้ประกอบการไม่สามารถปรับอัตราค่าโดยสารให้เพิ่มขึ้นในอัตราที่สมดุลกับราคาน้ำมันได้ ตลอดจนค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ที่เพิ่มขึ้น ส่งผลให้หลายบริษัทเริ่มประสบปัญหาขาดทุน บางบริษัทก็มีฐานะทรุดลงจนไม่สามารถรักษาระดับบริการที่ดีแก่ประชาชนต่อไปได้

ต่อมา ราวเดือนกันยายน พ.ศ. 2518 คณะรัฐมนตรีสมัยที่ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เป็นนายกรัฐมนตรี จึงได้มีมติให้รวมกิจการเดินรถโดยสารประจำทางในเขตกรุงเทพมหานครเป็นบริษัทเดียว เรียกว่า บริษัท มหานครขนส่ง จำกัด ในรูปรัฐวิสาหกิจ ประเภทบริษัทจำกัด โดยมีสัดส่วนการถือหุ้นระหว่างรัฐและเอกชน เป็น 51 ต่อ 49% แต่เกิดปัญหาข้อกฎหมายการจัดตั้งในรูปแบบของการประกอบกิจการขนส่ง

ดังนั้น ในสมัยรัฐบาลของ ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช จึงได้ออกพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งเป็นองค์การของรัฐ ให้ชื่อว่า องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2519 โดยควบรวมกิจการรถโดยสารประจำทางทั้งหมดจาก บริษัท มหานครขนส่ง จำกัด มาขึ้นอยู่กับองค์การฯ ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจประเภทกิจการสาธารณูปโภค สังกัดกระทรวงคมนาคม มีภารกิจและขอบเขตความรับผิดชอบในการจัดบริการรถโดยสารประจำทางรับ-ส่งผู้โดยสารในเขตกรุงเทพมหานคร และจังหวัดปริมณฑล 5 จังหวัดคือ สมุทรปราการ, นนทบุรี, ปทุมธานี, นครปฐมและสมุทรสาคร ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 2 ที่มีผลบังคับใช้ในปีเดียวกัน โดยมีผู้ใช้บริการประมาณ 3 ล้านคนต่อวัน นอกจากนี้ ยังมีหน้าที่ประกอบการอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับ หรือต่อเนื่องกับการประกอบการขนส่งบุคคล

ต่อมาในการประชุมคณะรัฐมนตรีเมื่อวันอังคารที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2559 ที่ประชุมได้มีมติให้ยกเลิกมติ ครม. เมื่อวันที่ 11 มกราคม พ.ศ. 2526 และให้โอนการกำกับดูแลการเดินรถขนส่งสาธารณะจากองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพไปอยู่ภายใต้การกำกับของ กรมการขนส่งทางบก ส่งผลให้ ขสมก. มีสถานะเป็นเพียงผู้เดินรถรายหนึ่งเท่านั้น

และเนื่องจากการเดินรถโดยสารประจำทาง เป็นสาธารณูปโภคชนิดหนึ่ง ที่รัฐจัดเป็นบริการแก่ประชาชนผู้มีรายได้น้อย และปานกลางเป็นหลัก การดำเนินงานจึงมุ่งสนองนโยบายรัฐบาล ในการให้ความช่วยเหลือแก่ผู้มีรายได้น้อย โดยไม่หวังผลกำไร การจัดเก็บค่าโดยสาร จึงอยู่ในอัตราที่ต่ำกว่าต้นทุนจริง ตามที่รัฐบาลจะเป็นผู้กำหนดนโยบาย การให้บริการของ ขสมก มุ่งหมายให้ประชาชนได้รับความสะดวก รวดเร็ว ปลอดภัย และประหยัดค่าใช้จ่ายในการเดินรถของผู้โดยสารเป็นหลักประวัติ ขสมก  จากเว็บไซต์องค์การฯ

 กรรมการ 
มติคณะรัฐมนตรี วันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2567 แต่งตั้งคณะกรรมการดังนี้
 นางปาณิสรา ดวงสอดศรี เป็นประธานกรรมการ
 นางสาวรัชนีพร ธิติทรัพย์ กรรมการ
 พลตำรวจโท ปิยะ ต๊ะวิชัย กรรมการ
 นางสาวสกมลพัฒน์ ปุงบางกะดี่ กรรมการ
 นายจิรายุ ห่วงทรัพย์ กรรมการ
 นายธนพล โตโพธิ์ไทย กรรมการ
 นายจิรพล สังข์โพธิ์ กรรมการ
 นายภูมินทร์ บุตรอินทร์ กรรมการ
 นางสาวพิมพ์เพ็ญ ลัดพลี กรรมการ (ผู้แทนกระทรวงการคลัง)

 ตราสัญลักษณ์ 

องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ ใช้ตราสัญลักษณ์มาแล้วสามรูปแบบ กล่าวคือ นับแต่เริ่มก่อตั้งบริษัท มหานครขนส่ง จำกัด ในปี พ.ศ. 2518 ใช้ตราสัญลักษณ์เป็นภาพวงกลม ซึ่งมีเส้นรอบวง เป็นสีแดงขอบหนา มีแถบรูปหกเหลี่ยมสีน้ำเงินเข้มคาดทับ ตามแนวขวางในส่วนกลางของวงกลม บนแถบดังกล่าว มีตัวอักษรสีขาวเป็นชื่อบริษัทว่า มหานครขนส่ง เมื่อเปลี่ยนรูปแบบมาเป็นองค์การฯ ก็เปลี่ยนข้อความบนแถบเป็นชื่อ องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ โดยใช้มาจนถึงวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2535 จึงเปลี่ยนไปใช้ตราสัญลักษณ์ใหม่ (อย่างไม่เป็นทางการ) เป็นภาพวงรีสีเขียวขอบหนา ปลายทั้งสองวางตามแนวบนขวาไปล่างซ้าย มีอักษรย่อขององค์การฯ ขสมก สีน้ำเงิน เอนไปทางขวา คาดทับตามแนวขวางในส่วนกลางของวงรี เนื่องจากแบบเดิม มีลักษณะคล้ายกับ ตราสัญลักษณ์ของรถไฟใต้ดินลอนดอน โดยเริ่มปรากฏบนรถโดยสารบางส่วน ตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม ปีเดียวกัน หลังจากนั้น ขสมก.ก็ทยอยเปลี่ยนตราสัญลักษณ์ ที่แสดงบนรถโดยสาร กระทั่งราวต้นปี พ.ศ. 2536 จึงดำเนินการแล้วเสร็จอย่างสมบูรณ์ และจึงเริ่มใช้ตราสัญลักษณ์นี้อย่างเป็นทางการ โดย

ต่อมาในวันที่ 27 สิงหาคม พ.ศ. 2557 ขสมก จัดโครงการประกวด ออกแบบตราสัญลักษณ์ และสีตัวถังรถประจำทางใหม่ เพื่อเปลี่ยนแปลงภาพลักษณ์ขององค์การฯ ให้ทันสมัย รองรับการเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน รวมถึงให้สอดคล้องกับวิสัยทัศน์ และภารกิจขององค์การฯ โดยเปิดโอกาสให้ประชาชนทั่วไปมีส่วนร่วม ซึ่งแบบของกิตติบดี บัวหลวงงาม ชนะเลิศในการประกวดดังกล่าว โดยทาง ขสมก ประกาศใช้ตราสัญลักษณ์ใหม่นี้ ตั้งแต่วันครบรอบ 38 ปีแห่งการสถาปนาองค์การฯ คือวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2557 เป็นต้นไป โดยตราสัญลักษณ์นี้ได้ปรากฏให้สาธารณชนเห็นอย่างโจ่งแจ้งในช่วงกลางปี 2558

อย่างไรก็ดี ตั้งแต่วันที่ 23 สิงหาคม พ.ศ. 2567 ขสมก. มีการเปลี่ยนเครื่องหมายหน่วยงานที่แสดงในเอกสารราชการและประกาศต่างๆ โดยใช้ "เครื่องหมายตราองค์การ" แทนตราสัญลักษณ์ (แบบที่ 3) เพื่อความเหมาะสมและเป็นทางการมากขึ้น

โดยเครื่องหมายตราองค์การดังกล่าว เป็นเครื่องหมายรูปล้อปีก ภายใต้อุณาโลมครอบมงกุฎรัศมียอด ภายใต้ล้อมีตัวอักษร "องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ" ซึ่งมีแบบปรากฎไว้ในราชกิจจานุเบกษา ในเรื่องข้อบังคับเครื่องแบบพนักงาน ขสมก. พ.ศ. 2543 เดิมตรานี้จะติดอยู่บนหมวกของสายตรวจพิเศษ โดยยังคงใช้งานตราสัญลักษณ์ (แบบที่ 3) สำหรับสื่อสารทั่วไปกับประชาชนตามปกติ ว่าด้วยเรื่องตราองค์การ และ logo ขสมก. ไม่ต้องตกใจ ว่าทำไมตราในเอกสารถึงเปลี่ยนไป, bangkokbusclub 

 เส้นทางเดินรถโดยสารประจำทาง 

การเดินรถโดยสารประจำทางในกรุงเทพมหานครและปริมณฑลในปัจจุบัน แบ่งเป็นเส้นทางรถโดยสารขององค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพเอง ทั้งหมด 8 เขตการเดินรถ จำนวน 123 เส้นทาง, เส้นทางรถโดยสารร่วมบริการ จำนวน 115 เส้นทาง และเส้นทางที่มีรถโดยสารขององค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ และรถโดยสารประจำทางร่วมบริการ ให้บริการร่วมกัน จำนวน 25 เส้นทางสั่งขสมก.ทำแผนเดินรถ155เส้นทาง  ASTVผู้จัดการรายวัน 12 กรกฎาคม 2554 รวมทั้งหมด 213 เส้นทาง โดยเริ่มให้บริการประจำวัน ตั้งแต่ราว 03:30-05:00 น. และยุติการให้บริการประจำวัน ตั้งแต่ราว 21:00-00:00 น. นอกจากนี้ ยังมีรถให้บริการตลอดคืน ซึ่งจะคิดค่าธรรมเนียมเพิ่มจากปกติรถเมล์สายใดวิ่งตลอดคืน dailynews.co.th

 อัตราค่าโดยสาร 
การจัดเก็บอัตราค่าโดยสารรถประจำทางขององค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ มี 2 รูปแบบหลัก ซึ่งคณะกรรมการควบคุมการขนส่งทางบกกลาง เป็นผู้กำหนดขึ้น นอกจากนี้ ยังมีค่าธรรมเนียมสำหรับบริการพิเศษ เช่นรถที่ใช้ทางพิเศษ หรือรถบริการตลอดคืน

 อัตราค่าโดยสารรถธรรมดา 
 ประเภทรถ  สีรถ  ราคา (บาท)  ปรับราคา (บาท) หมายเหตุ  มาตรฐาน  ขึ้นทางด่วน  บริการตลอดคืน  ลดหย่อน/บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ  รถโดยสารประจำทางสีครีม-แดง 8.00 10.00 9.50 4.00

 ประเภทรถ  สีรถ  สาย  ราคา (บาท)  หมายเหตุ  มาตรฐาน  ลดหย่อน  รถโดยสารประจำทางสีครีม-แดง 207 (3-21) 10.00 5.00 เดินรถแทนเอกชนในเส้นทางปฏิรูปตามคำสั่งกรมขนส่งทางบกจึงใช้อัตราค่าธรรมเนียมตามที่กรมขนส่งทางบกกำหนด

 อัตราค่าโดยสารรถปรับอากาศ 
 ประเภทรถ สีรถ ราคามาตรฐาน (บาท) ปรับราคา (บาท) หมายเหตุ 4 กม. 8 กม. 12 กม. 16 กม. 20 กม. 24 กม. 28 กม. 28 กม. ขึ้นไป ขึ้นทางด่วน ลดหย่อน/บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีครีม-นํ้าเงิน 12.00 12.00 14.00 16.00 18.00 20.00 20.00 20.00 เพิ่ม 2.00 ลด 4.00  รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีส้ม (ยูโรทู) 13.00 15.00 17.00 19.00 21.00 23.00 25.00 25.00 รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีฟ้า (ใช้แก๊สธรรมชาติ) 15.00 20.00 20.00 20.00 25.00 25.00 

 ประเภทรถ สีรถ สาย ราคามาตรฐาน (บาท) ปรับราคา (บาท) หมายเหตุ 4 กม. 8 กม. 12 กม. 16 กม. 20 กม. 24 กม. 28 กม. 28 กม. ขึ้นไป ขึ้นทางด่วน ลดหย่อน/บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีส้ม (ยูโรทู)Y70E (4-70E) 14.00 16.00 18.00 20.00 22.00 24.00 26.00 26.00เพิ่ม 2.00ลด 4.00 เดินรถแทนเอกชนในเส้นทางปฏิรูปตามคำสั่งกรมขนส่งทางบกจึงใช้อัตราค่าธรรมเนียมตามที่กรมขนส่งทางบกกำหนด

 อัตราค่าโดยสารเส้นทางเข้าท่าอากาศยาน 
เส้นทาง A และ S ราคาตามตารางด้านล่างดังต่อไปนี้

 ท่าอากาศยานดอนเมือง 
สายที่จุดเริ่มต้นจุดสิ้นสุด ราคามาตรฐาน (บาท) ปรับราคา (บาท) หมายเหตุ  เส้นทางปกติ เข้าท่าอากาศยาน ลดหย่อน/บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ A1  (1) ท่าอากาศยานดอนเมืองสถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพฯ (จตุจักร) 15-20 บ. 30 บ. A2  (1)อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ (เกาะดินแดง)15 บ. A3  (1)สวนลุมพินี15-20 บ.50 บ. A4  (1)สนามหลวง
{|

 ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ 
สายที่จุดเริ่มต้นจุดสิ้นสุด ราคามาตรฐาน (บาท) ปรับราคา (บาท) หมายเหตุ  เส้นทางปกติ  เส้นทางปกติ (ยูโรทู) เข้าท่าอากาศยาน ลดหย่อน/บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ S1  (3) ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิสนามหลวง15-20 บ.13-15 บ.60 บ.

 รถโดยสารประจำ​ทาง 
การจัดซื้อ/เช่ารถโดยสารประจำทาง ต้องผ่านกระบวนการทางราชการตามขั้นตอน เช่น รับนโยบายจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม ผ่านการอนุมัติจากสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ผ่านการอนุมัติจากคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ และผ่านการอนุมัติจากคณะรัฐมนตรี ทำให้การจัดหารถโดยสารประจำทางมาให้บริการประชาชนเป็นไปด้วยความล่าช้าอย่างมาก

 หมายเลขข้างรถโดยสาร 
รถโดยสารประจำทางทุกคัน จะแสดงหมายเลขข้างรถไว้ให้เห็นเด่นชัด ซึ่งรถโดยสารธรรมดาจะแสดงไว้ 5 แห่งคือ กันชนหน้า, ตัวถังด้านซ้าย, ตัวถังด้านขวา, กระจกหลังรถ และกันชนหลัง ส่วนรถโดยสารปรับอากาศจะแสดงไว้เพียง 4 แห่ง เช่นเดียวกับที่แสดงในรถโดยสารธรรมดา ยกเว้นไม่แสดงที่กันชนหลัง โดยมีสองรูปแบบ คือชนิด 4 หลัก (ข-AXXX) และชนิด 5 หลัก (ข-AAXXX) โดยมีความหมายตามคำอธิบายต่อไปนี้

 “ข” คือเขตการเดินรถที่รถสังกัดอยู่
 “A” (ในชนิด 4 หลัก) หรือ “AA” (ในชนิด 5 หลัก) คือรุ่นของรถ (ดูรายละเอียดที่ตารางในหัวข้อถัดไป หรือที่บทความรายการเส้นทางเดินรถโดยสารประจำทางในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล)
 “XXX” คือ ลำดับที่ของรถ

เช่นชนิด 4 หลักว่า 7-3077 มีความหมายคือ รถโดยสารคันดังกล่าว สังกัดอยู่เขตการเดินรถที่ 7 เป็นรถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีครีม-น้ำเงิน ยี่ห้อ Isuzu รุ่น CQA650 A/T คันที่ 77 หรือชนิด 5 หลักว่า 2-70235 มีความหมายคือ รถโดยสารคันดังกล่าว สังกัดอยู่เขตการเดินรถที่ 2 เป็นรถโดยสารประจำทางปรับอากาศ สีฟ้า ยี่ห้อ BONLUCK รุ่น JXK6120L-NGV-01 คันที่ 235

 จำนวนรถโดยสารประจำทาง 
 รถโดยสารประจำทางธรรมดา 
 ยี่ห้อ รุ่น ปีที่เริ่มให้บริการ จำนวนรถที่ให้บริการ เขตการเดินรถที่ให้บริการ หมายเลขข้างรถ สถานะ หมายเหตุ12345678Hino AK176253449058 —156105171—40XXXให้บริการIsuzu MT111QB529123 —17120530 50XXXMitsubishi Fuso RP118500 —214 —111 —17580XXX1 was renovated in 2016 (8-80040) รวม 1,519 181  214  156  216  171  171  205  205

 รถโดยสารประจำทางปรับอากาศ 
 ยี่ห้อ รุ่น ปีที่เริ่มให้บริการ จำนวนรถที่ให้บริการ เขตการเดินรถที่ให้บริการ หมายเลขข้างรถ สถานะ หมายเหตุ12345678Hino  HU3KSKL253879—24—55—40XXให้บริการIsuzu CQA650 A/T10015—85—3XXXHino RU1JSSL25411981334614050—44XXXIsuzu LV223S20018—55695855XXXHino RU1JSSL 2544125411247718—45XXXIsuzu LV423R1235—10012656XXXDaewoo BH115H16—1667001-67060Daewoo BH11535—3567061-67250BonluckJXK6120L-NGV-012561486123105108—150—70XXXHino HU2ASKP-VJT256311—46001บริจาคจาก JICA รวม 1,363 216  175  216  102  218  155  166  115

 ระเบียงภาพรถโดยสารประจำทาง 

 เขตการเดินรถ 

 พื้นที่ที่รับผิดชอบของแต่ละเขตการเดินรถ 
 เขตการเดินรถที่ 1 คือ พื้นที่ตอนเหนือของกรุงเทพและจังหวัดปทุมธานี ได้แก่ อำเภอคลองหลวง อำเภอธัญบุรี และอำเภอลำลูกกา จังหวัดปทุมธานี เขตดอนเมือง เขตบางเขน เขตหลักสี่ และเขตสายไหม กรุงเทพมหานคร
 เขตการเดินรถที่ 2 คือ พื้นที่ตะวันออกของกรุงเทพ ได้แก่ เขตมีนบุรี เขตคลองสามวา เขตหนองจอก เขตลาดกระบัง เขตสวนหลวง เขตสะพานสูง เขตคันนายาว และเขตบึงกุ่ม กรุงเทพมหานคร
 เขตการเดินรถที่ 3 คือ พื้นที่จังหวัดสมุทรปราการฝั่งตะวันออกและบางพื้นที่ตอนใต้ของกรุงเทพ ได้แก่ อำเภอเมืองสมุทรปราการ อำเภอบางพลี อำเภอบางเสาธง และพื้นที่ฝั่งตะวันออกของอำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ เขตบางนา เขตพระโขนง และเขตประเวศ กรุงเทพมหานคร
 เขตการเดินรถที่ 4 คือ พื้นที่ใจกลางเมืองกรุงเทพตอนล่าง ได้แก่ เขตคลองเตย เขตวัฒนา เขตปทุมวัน เขตสาทร เขตบางคอแหลม เขตยานนาวา เขตสัมพันธวงศ์ เขตบางรัก และพื้นที่ตอนล่างของเขตห้วยขวาง กรุงเทพมหานคร
 เขตการเดินรถที่ 5 คือ พื้นที่กรุงเทพฝั่งธนบุรีตอนล่าง ฝั่งตะวันตกของจังหวัดสมุทรปราการและบางส่วนของจังหวัดสมุทรสาคร ได้แก่ อำเภอเมืองสมุทรสาคร จังหวัดสมุทรสาคร อำเภอพระสมุทรเจดีย์ และพื้นที่ฝั่งตะวันตกของอำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ เขตธนบุรี เขตคลองสาน เขตจอมทอง เขตบางบอน เขตบางขุนเทียน เขตทุ่งครุ และเขตราษฎร์บูรณะ กรุงเทพมหานคร
 เขตการเดินรถที่ 6 คือ พื้นที่กรุงเทพฝั่งธนบุรีตอนบน บางส่วนของจังหวัดสมุทรสาครและบางส่วนของจังหวัดนครปฐม ได้แก่ อำเภอพุทธมณฑล อำเภอสามพราน และอำเภอนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม อำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร เขตหนองแขม เขตบางแค เขตบางกอกน้อย เขตบางกอกใหญ่ เขตภาษีเจริญ เขตตลิ่งชัน และเขตทวีวัฒนา กรุงเทพมหานคร
 เขตการเดินรถที่ 7 คือ พื้นที่ตะวันตกเฉียงเหนือของกรุงเทพ รอบเกาะรัตนโกสินทร์ จังหวัดนนทบุรีทั้งจังหวัด ได้แก่ อำเภอเมืองนนทบุรี อำเภอปากเกร็ด อำเภอบางกรวย อำเภอบางใหญ่ อำเภอบางบัวทอง และอำเภอไทรน้อย จังหวัดนนทบุรี เขตบางซื่อ เขตบางพลัด เขตพระนคร เขตดุสิต และเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร
 เขตการเดินรถที่ 8 คือ พื้นที่ใจกลางเมืองกรุงเทพตอนบน ได้แก่ เขตจตุจักร เขตดินแดง เขตพญาไท เขตราชเทวี เขตลาดพร้าว เขตวังทองหลาง เขตบางกะปิ และพื้นที่ตอนบนของเขตห้วยขวาง กรุงเทพมหานคร

เขตการเดินรถที่ให้บริการเส้นทางบางส่วนในพื้นที่ปริมณฑล
 เขตการเดินรถที่ 1 ให้บริการเส้นทางบางส่วนในพื้นที่อำเภอเมืองนนทบุรี อำเภอปากเกร็ด และอำเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี 
 เขตการเดินรถที่ 2 ให้บริการเส้นทางบางส่วนในพื้นที่อำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ อำเภอคลองหลวง อำเภอธัญบุรี และอำเภอลำลูกกา จังหวัดปทุมธานี
 เขตการเดินรถที่ 4 ให้บริการเส้นทางบางส่วนในพื้นที่อำเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี และอำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ
 เขตการเดินรถที่ 5 ให้บริการเส้นทางบางส่วนในพื้นที่อำเภอเมืองสมุทรปราการ จังหวัดสมุทรปราการ
 เขตการเดินรถที่ 6 ให้บริการเส้นทางบางส่วนในพื้นที่อำเภอเมืองนนทบุรี อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี และอำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ
 เขตการเดินรถที่ 8 ให้บริการเส้นทางบางส่วนในพื้นที่อำเภอเมืองนนทบุรี จังหวัดนนทบุรี

 กลุ่มงานปฏิบัติการเดินรถ 
องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ มีการแบ่งพื้นที่การรับผิดชอบเส้นทางรถประจำทางออกเป็น 8 เขตพื้นที่ โดยแต่ละเขตจะมีกลุ่มงานปฏิบัติการเดินรถอยู่ทั้งหมด 3 กลุ่มด้วยกัน (มีตัวย่อ คือ กปด.) แบ่งตามที่ตั้งอู่เก็บรถโดยสารประจำทาง โดยจะมีการกำหนดตัวเลขกลุ่มโดยนำเลขกลุ่มงานปฏิบัติการเดินรถขึ้นก่อน ตามด้วยเลขประจำเขต เช่น อู่มีนบุรี คือ กลุ่มงานปฏิบัติการเดินรถที่ 12 (กปด.12) โดยมีการแบ่งส่วนงานไว้ ดังนี้

เขตการเดินรถที่สึประจำเขตการเดินรถ กลุ่มงานปฏิบัติการเดินรถที่ 1  กลุ่มงานปฏิบัติการเดินรถที่ 2  กลุ่มงานปฏิบัติการเดินรถที่ 31 บางเขน ธรรมศาสตร์ รังสิต2 มีนบุรี สวนสยาม(ที่ตั้งฝ่ายการเดินรถเอกชนร่วมบริการ)3 ปู่เจ้าสมิงพรายใต้ทางด่วนช้างเอราวัณ 2 ฟาร์มจระเข้ สมุทรปราการ เมกาบางนาแพรกษาบ่อดิน4 คลองเตย  ปู่เจ้าสมิงพราย  พระราม 95 ราชประชา กัลปพฤกษ์  แสมดำแสมดำ-เติมก๊าซ6 วัดไร่ขิง  บรมราชชนนี7 เทศบาลบางบัวทองบางบัวทอง (บัวทองเคหะ)  ท่าอิฐกปด.37 ไทรน้อย (หนองเชียงโคต)*8 กำแพงเพชรหมอชิต 2 (ไม่เก็บรถ สำหรับเติมน้ำมัน)  ใต้ทางด่วนรามอินทรา  สวนสยาม ตัวอักษรที่เล็กลง หมายถึง อู่ย่อยในสังกัดของกลุ่มงานปฏิบัติการเดินรถตัวอักษรเข้ม หมายถึง ที่ตั้งสำนักงานเขตการเดินรถ*อู่ไทรน้อย เริ่มใช้งาน 30 กันยายน 2562 เพื่อทดแทนอู่ท่าอิฐ เลิกใช้เก็บรถโดยสารในเส้นทาง 15 เมษายน 2564 เนื่องจากไกลจากเส้นทางเดินรถทั้งหมดจึงกลับไปใช้งานอู่ท่าอิฐ แต่ไม่ได้มีการยกเลิกสัญญา ปัจจุบันใช้เป็นศูนย์ซ่อมบำรุงรถโดยสารประจำทางยี่ห้ออีซูซุ

 อู่รถโดยสารประจำทางที่ยุบเลิกไป 
*หมายเหตุ : กปด.XX = ไม่ทราบสังกัด
 กปด.  อู่  วันเลิกใช้งาน  ประวัติ กปด.31  รังสิต (เดิม)  24 พฤศจิกายน 2557  อยู่พื้นที่เดียวกัน อู่รังสิตเดิมอยู่เหนือสุด อู่ประชาธิปัตย์อยู่ตรงกลาง อู่เพิ่มภูมิอยู่ใต้สุดมีถนนคั่น ต่อมายุบรวมอู่รังสิตเดิมและอู่ประชาธิปัตย์เป็นพื้นที่เดียวกันเป็นอู่รังสิตในปัจจุบันอู่เพิ่มภูมิ ชื่ออู่มีที่มาจาก บริษัท เพิ่มภูมิ จำกัด เจ้าของพื้นที่ ยกเลิกการเช่าพื้นที่  ประชาธิปัตย์ เพิ่มภูมิ กปด.32  ศรีนครินทร์  2553-2554  เนื่องจากหมดสัญญาเช่าพื้นที่ กปด.13  สำโรง  1 พฤษภาคม 2556  กปด.23  บางพลี  2566  เนื่องจากใช้เพื่อทดแทนอู่ฟาร์มจระเข้ฯ เลิกใช้งานเนื่องจากไกลจากเส้นทางเดินรถทั้งหมด  กปด.33  สายลวด  1 เมษายน 2556  เนื่องจากหมดสัญญาเช่าพื้นที่ แพรกษา (เดิม)  21 เมษายน 2559  เพชรงาม  2546-2547 กปด.24  ใต้ทางด่วนสาธุประดิษฐ์  14 กุมภาพันธ์ 2569  พื้นที่ 3,250 ตารางวา (8.125 ไร่) เริ่มใช้งาน 9 กุมภาพันธ์ 2536 ทำพิธีเปิด 16 มิถุนายน 2536เคยเป็นอู่ร่วมระหว่างเขตการเดินรถที่ 4 เก่า และ 10 เก่า ค่าเช่า 3 ปีแรกอยู่ที่ 585,000 บาท/ปีเลิกใช้งานเนื่องจากราคาค่าเช่าพื้นที่สูงขึ้น (ปีงบประมาณ 2567 ค่าเช่าอยู่ที่ 5,646,309 บาท/ปี รวมภาษีที่ดินระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ เลขที่โครงการ 64067145341) กปด.25  ธารทิพย์  25 กุมภาพันธ์ 2560  เนื่องจากหมดสัญญาเช่าพื้นที่ กปด.16  วัดม่วง  31 สิงหาคม 2555  กปด.26กปด.36  พุทธมณฑลสาย 2  31 มีนาคม 2562 กปด.X7* ศรีย่าน  ไม่ทราบปี  กปด.27  นครอินทร์  13 กรกฎาคม 2563  เลิกใช้งานเนื่องจากเจ้าของพื้นที่เดิมฟ้องร้องขอคืนพื้นที่จากกรมทางหลวงชนบทจากการใช้ประโยชน์จากพื้นที่เวนคืนไม่หมด กปด.37  ตลาด อ.ต.ก. 3  2557  เนื่องจากหมดสัญญาเช่าพื้นที่ ศรีณรงค์  สิงหาคม 2555 กปด.18ห้วยขวาง2546-2547 กปด.28กปด.38  โพธิ์แก้ว  30 กันยายน 2554  เนื่องจากหมดสัญญาเช่าพื้นที่

 บริการวิทยุกระจายเสียงบนรถประจำทาง 
ในอดีต องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ ดำเนินโครงการวิทยุกระจายเสียงบนรถประจำทาง (Bus Sound) ร่วมกับบริษัท อาร์เอ็นที เอ็นเตอร์เทนเมนต์ จำกัด ซึ่งรับสัมปทานติดลำโพงบนรถโดยสารประจำทางของ ขสมก และถ่ายทอดเสียงจาก สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย คลื่นความถี่ระบบเอฟเอ็ม 88.0 เมกะเฮิร์ตซ์ ซึ่งทำสัญญาสัมปทานกับบริษัท เอ-ไทม์ มีเดีย จำกัด ในเครือจีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ และมีชื่อในขณะนั้นว่า พีคเอฟเอ็ม แต่ประสบปัญหาขาดทุน เอ-ไทม์ มีเดีย จึงถอนตัวไป และในเวลาต่อมา จึงเปลี่ยนมาถ่ายทอดเสียงจากสถานีวิทยุกระจายเสียงกองทัพบก กองพลทหารม้าที่ 2 รักษาพระองค์ คลื่นความถี่ระบบเอฟเอ็ม 103.5 เมกะเฮิร์ตซ์ ซึ่งทำสัญญาสัมปทานกับบริษัท คลิก-วีอาร์วัน จำกัด ต่อมาทางคลิก-วีอาร์วัน เจรจากับสถานีวิทยุกระจายเสียงกองทัพบก ของดการถ่ายทอดสดรายการภาคบังคับ คือรายการสยามานุสติ (06.45-07.00 น.) และรายการใต้ร่มธงไทย (18.00-19.00 น.) เพื่อให้มีเวลาออกอากาศเพิ่มอีก 1 ชั่วโมง 15 นาทีต่อวัน ซึ่งในระยะ 1-2 ปีแรก มีกิจกรรมร่วมสนุก จากเลขหน้าตั๋วรถเมล์ของ ขสมก แต่ในปัจจุบันยกเลิกโครงการไปแล้วตั้งแต่ปี 2551 หลังจากรัฐบาลในขณะนั้นเริ่มดำเนินโครงการ "รถเมล์ฟรีจากภาษีประชาชน" ปัจจุบันนี้ยังสามารถพบเห็นกล่องบัสซาวด์ได้ทั่วไปบนรถโดยสารประจำทางของ ขสมก. แต่ไม่มีการถ่ายทอดเสียงสัญญาณของสถานีวิทยุใดอีก

 ดูเพิ่ม 
 รายการเส้นทางเดินรถโดยสารประจำทางในเขตพื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑล
 รถโดยสารประจำทางในประเทศไทย
 การรถไฟแห่งประเทศไทย
 การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย
 รถไฟฟ้ามหานคร
 รถไฟฟ้าบีทีเอส
 รัฐวิสาหกิจไทย

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์ องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ 
 พระราชกฤษฎีกาจัดตั้งองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ พุทธศักราช 2519 (ฉบับที่ 1), (ฉบับที่ 2), (ฉบับที่ 3), (ฉบับที่ 4)  จากเว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษา

หมวดหมู่:กระทรวงคมนาคม (ประเทศไทย)
หมวดหมู่:รัฐวิสาหกิจไทย
หมวดหมู่:ธุรกิจขนส่งและโลจิสติกส์
หมวดหมู่:ระบบรถประจำทางในกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:การขนส่งสาธารณะในประเทศไทย
หมวดหมู่:องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2519
หมวดหมู่:หน่วยงานของรัฐบาลไทยในเขตห้วยขวาง