พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนศิริธัชสังกาศ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนศิริธัชสังกาศ เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อดีตองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เสนาบดีกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ ผู้ช่วยเสนาบดีกระทรวงมุรธาธร อธิบดีกรมกฤษฎีกาประกาศการแต่งตั้งเสนาบดีคลังมหาสมบัติ อธิบดีศาลฎีกา และราชเลขานุการฝ่ายกฎหมาย ทรงเป็นต้นราชสกุล ศรีธวัช

 พระประวัติ 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนศิริธัชสังกาศ เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 33 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาบัว (ธิดาเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย ณ นคร)) เมื่อวันศุกร์ เดือน 11 แรม 13 ค่ำ ปีมะเส็งนพศก จ.ศ. 1219 (16 ตุลาคม พ.ศ. 2400) มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าศรีสิทธิธงไชย พระองค์มีศักดิ์เป็นพระราชปนัดดาในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ทางฝั่งพระมารดา ทรงมีพระเชษฐาพระขนิษฐาและพระอนุชาร่วมเจ้าจอมมารดา 5 พระองค์ ได้แก่
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมลักษณเลิศ (ประสูติ พ.ศ. 2398 พระชันษา 2 ปี) 
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสิริธัชสังกาศ (พ.ศ. 2400-2453) 
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอรไทยเทพกัญญา (พ.ศ. 2402-2449)  
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์ (พ.ศ. 2406-2466)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดำรงฤทธิ์ (ประสูติ พ.ศ. 2407 พระชันษา 3 ปี)

พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศรีสิทธิธงไชย ทรงรับราชการในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทำการปฏิสังขรณ์หอพระมณเฑียรธรรม เป็นพนักงานรับบัญชีและนำฎีกาที่ราษฏรร้องทุกข์ทูลเกล้าฯ ถวาย ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาขึ้นเป็น พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นศิริธัชสังกาศ เมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2426เดือน ๖ จุลศักราช ๑๒๔๕ วัชรญาณ.

เมื่อ พ.ศ. 2429 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชประสงค์จะให้มีโรงพยาบาลขึ้นในประเทศไทย จึงตั้ง "คณะคอมมิตตีจัดการ" คณะหนึ่ง เมื่อวันที่ 22 มีนาคม พ.ศ. 2429 เพื่อจัดการตั้งโรงพยาบาลตามพระราชประสงค์ คณะกรรมการดังกล่าวมี 9 คน มีพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสิริธัชสังกาศ เป็นนายก พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงทำพิธีเปิดโรงพยาบาลเมื่อวันที่ 26 เมษายน พ.ศ. 2431 พระราชทานนามว่า "ศิริราชพยาบาล"
ทรงดำรงตำแหน่งอธิบดีศาลฎีกา(กรมฎีกา)ดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงพระคลัง และเป็นราชเลขานุการฝ่ายกฎหมาย ต่อมาทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงพระคลังตั้งแต่วันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2437ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ เปลี่ยนตำแหน่งเสนาบดี, เล่ม ๑๑, ตอน ๓๙, ๒๓ ธันวาคม ร.ศ. ๑๑๓, หน้า ๗๓๙-๗๔๐ 

เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2448 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นศิริธัชสังกาศ ขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรมผู้ใหญ่มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนศิริธัชสังกาศ ทรงศักดินา 15000ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศเลื่อนกรมและตั้งเจ้าพระยา, เล่ม ๒๒, ตอน ๓๔, ๑๙ พฤศจิกายน ร.ศ. ๑๒๔, หน้า ๗๓๙-๗๔๐

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้เปลี่ยนคำนำพระนามเป็นพระเจ้าบรมวงศ์เธอ ตั้งแต่วันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ คำนำพระนามพระบรมวงษานุวงษ์, เล่ม ๒๗, ตอน ก, ๓๐ ตุลาคม ร.ศ. ๑๒๙, หน้า ๑

 สิ้นพระชนม์ 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนศิริธัชสังกาศ ประชวรมานาน แม้จะทรงรับการรักษาแต่อาการยังทรงกับทรุดเรื่อยมา จนสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2453 (นับแบบปัจจุบันเป็นปี พ.ศ. 2454) เวลา 20.34 น. สิริพระชันษา  เวลา 5 โมงครึ่งวันถัดมา พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ มาพระราชทานน้ำสรงพระศพ แล้วเจ้าพนักงานพระศพมาประดิษฐานในท้องพระโรง ประกอบพระโกศกุดั่นน้อย เครื่องสูง 5 ชั้น พระสงฆ์สวดพระอภิธรรมมีกำหนด 3 เดือนราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์, เล่ม ๒๗, ตอน ๐ ง, ๑๙ มีนาคม ร.ศ. ๑๒๙, หน้า ๓๑๐๖-๓๑๐๗

 พระโอรสและพระธิดา 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนศิริธัชสังกาศ ทรงเป็นต้นราชสกุลศรีธวัช มีหม่อม 3 ท่าน ได้แก่ 
 หม่อมอุ่ม (สกุลเดิม: ทิพย์วัฒน์) ธิดาขุนทิพเสนา (จุ้ย)
 หม่อมเสงี่ยม (สกุลเดิม: ณ นคร) ธิดาพระยาเสนานุชิด (นุช)
 หม่อมเผื่อน
โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 13 พระองค์ เป็นชาย 5 พระองค์ หญิง 2 พระองค์ และไม่ทราบว่าเป็นหญิงหรือชาย 6 พระองค์

 พระรูป  พระนาม  หม่อมมารดา  ประสูติ  สิ้นพระชนม์/สิ้นชีพิตักษัย  คู่สมรส80px  1. หม่อมเจ้าอุปพัทธพงศ์  หม่อมเสงี่ยม  25 มีนาคม พ.ศ. 2419  5 พฤษภาคม พ.ศ. 2475  หม่อมเจ้าหญิงอาทรถนอม ศรีธวัช  หม่อมชื่น  หม่อมประทีป80px 2. หม่อมเจ้าธำรงสิริ ที่ 1 ในหม่อมอุ่ม  28 ตุลาคม พ.ศ. 2420  26 มีนาคม พ.ศ. 2476  หม่อมเอื้อน  หม่อมสาย (สิงห์สุวิช)60px 3. หม่อมเจ้าหญิงนิภา  ที่ 2 ในหม่อมอุ่ม  7 กันยายน พ.ศ. 2421  พ.ศ. 2506 80px 4. หม่อมเจ้านิสากร  ที่ 3 ในหม่อมอุ่ม  1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2422  3 มีนาคม พ.ศ. 2472  หม่อมสาย  หม่อมทรัพย์80px 5. หม่อมเจ้าหญิงอาทรถนอม  ที่ 4 ในหม่อมอุ่ม  พ.ศ. 2423  พ.ศ. 2493  หม่อมเจ้าอุปพัทธพงศ์ ศรีธวัช60px 6. หม่อมเจ้าธวัชชัยเฉลิมวงศ์  ที่ 5 ในหม่อมอุ่ม  16 เมษายน พ.ศ. 2431  พ.ศ. 2480  หม่อมเจ้าหญิงกังวาลสุวรรณ ทองแถม  หม่อมแฉ่ง  หม่อมตี่  หม่อมสังเวียน (ธาดาสีห์)80px 7. หม่อมเจ้าธงไชยสิริพันธ์  หม่อมเผื่อน  10 ธันวาคม พ.ศ. 2433  10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2515  หม่อมชื้น60px 8. หม่อมเจ้า (ไม่ปรากฏพระนาม)  (ไม่ทราบแน่ชัดว่าเป็นหญิงหรือชาย)      60px  9. หม่อมเจ้า (ไม่ปรากฏพระนาม)  (ไม่ทราบแน่ชัดว่าเป็นหญิงหรือชาย)      60px 10. หม่อมเจ้า (ไม่ปรากฏพระนาม)  (ไม่ทราบแน่ชัดว่าเป็นหญิงหรือชาย)      60px 11. หม่อมเจ้า (ไม่ปรากฏพระนาม)  (ไม่ทราบแน่ชัดว่าเป็นหญิงหรือชาย)      60px 12. หม่อมเจ้า (ไม่ปรากฏพระนาม)  (ไม่ทราบแน่ชัดว่าเป็นหญิงหรือชาย)      60px 13. หม่อมเจ้า (ไม่ปรากฏพระนาม)  (ไม่ทราบแน่ชัดว่าเป็นหญิงหรือชาย)      

 พระเกียรติยศ 

 พระอิสริยยศ 

พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าศรีสิทธิธงไชย (16 ตุลาคม พ.ศ. 2400 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศรีสิทธิธงไชย (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2426)
พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นศิริธัชสังกาศ (9 พฤษภาคม พ.ศ. 2426 - 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2448)
พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนศิริธัชสังกาศ (10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2448 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนศิริธัชสังกาศ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - ปัจจุบัน)

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

ราชกิจจานุเบกษาถวายบังคมพระบรมรูปแลพระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์ เล่ม 12 หน้า 305
เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.)

เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 5 ชั้นที่ 2 (จ.ป.ร.2)
เหรียญราชินี (ส.ผ.)

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
ศรีสิทธิธงไชย
หมวดหมู่:กรมขุน
หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4

หมวดหมู่:ประธานศาลฎีกาไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังไทย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.2‎
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 5
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6