เอเอฟซีเอเชียนคัพ

เอเอฟซีเอเชียนคัพ () หรือฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติเอเชีย เป็นการแข่งขันฟุตบอลระดับนานาชาติของทวีปเอเชีย จัดโดย สมาพันธ์ฟุตบอลเอเชีย ถือเป็นการแข่งขันฟุตบอลระดับทวีปที่เก่าแก่เป็นอันดับสองถัดจากการแข่งขันฟุตบอลรายการโกปาอาเมริกา ซึ่งผู้ชนะการแข่งขันจะถือว่าเป็นแชมป์ของภูมิภาคทวีปเอเชีย และจะได้รับสิทธิ์เข้าร่วมในการแข่งขันฟุตบอลรายการฟีฟ่าคอนเฟเดอเรชันส์คัพ 

โดยการแข่งขันจะจัดขึ้นทุก 4 ปี เริ่มจัดครั้งแรกเมื่อ ค.ศ. 1956 ที่ฮ่องกง และจัดต่อเนื่องทุก 4 ปี จนกระทั่ง ค.ศ. 2004 ที่ประเทศจีน ซึ่งในปีเดียวกันนั้นมีการจัดการแข่งขันโอลิมปิกฤดูร้อนและการแข่งขันฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป ทำให้ทางสมาพันธ์ฟุตบอลเอเชียตัดสินใจเลื่อนการจัดการแข่งขันครั้งต่อไปเป็น ค.ศ. 2007 ซึ่งครั้งนั้นมีเจ้าภาพร่วมจาก 4 ประเทศคืออินโดนีเซีย มาเลเซีย ไทย และเวียดนาม และจัดการแข่งขันครั้งต่อไปทุก 4 ปีเป็นปกติหลังจากนั้น

ผู้ชนะเลิศการแข่งขันเอเชียนคัพส่วนใหญ่จะเป็นทีมชาติที่มาจากกลุ่มประเทศชั้นนำทางด้านวงการฟุตบอล ซึ่งได้แก่เกาหลีใต้และอิหร่าน จนกระทั่งหลังจาก ค.ศ. 1984 ที่มีแชมป์เป็นทีมชาติญี่ปุ่นและซาอุดิอาระเบีย นอกจากนี้ยังมีแชมป์จากทีมชาติออสเตรเลีย อิรัก คูเวต และอิสราเอล (ซึ่งภายหลังถูกขับออกและได้เข้าร่วมการแข่งขันฟุตบอลยูฟ่า)

ประเทศออสเตรเลียเข้าร่วมเป็นสมาชิกของสมาพันธ์ฟุตบอลเอเชียใน ค.ศ. 2005 และได้เป็นเจ้าภาพเอเชียนคัพ 2015 สำหรับเอเชียนคัพ 2019 ซึงจัดขึ้นที่สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ถือเป็นเอเชียนคัพครั้งแรกที่ขยายจำนวนทีมในรอบสุดท้ายจาก 16 ทีม เป็น 24 ทีม นอกจากนี้ยังถือเป็นการคัดเลือกตัวแทนโซนเอเชียในการเข้าร่วมการแข่งขันฟุตบอลโลก 2018 รอบสุดท้ายอีกด้วย

ต่างจากการแข่งขันรายการอื่น ๆ การแข่งขันเอเชียนคัพมักมีการเลื่อนวันจัดการแข่งขันในแต่ละครั้งให้สอดคล้องกับสภ่าพภูมิอากาศของประเทศเจ้าภาพ เช่นใน ค.ศ. 2007 มีจัดการแข่งขันในเดือนกรกฎาคม แต่การแข่งขันทั้ง 3 ครั้งหลังจากนั้นจะจัดการแข่งขันในเดือนมกราคม

  ประวัติ 
หลังการจัดตั้งสมาพันธ์ฟุตบอลเอเชียในปี 1954 ได้มีการจัดการแข่งขันเอเชียนคัพขึ้นเป็นครั้งแรกในปี 1956 ที่ฮ่องกง โดยทีมที่ได้สิทธิ์เข้าร่วมในการแข่งขันจะมีทีมจากชาติเจ้าภาพและการคัดทีมผู้ชนะจากโซนต่างๆ (เอเชียกลาง เอเชียตะวันออก และเอเชียตะวันตก) ซึ่งเป็นการชิงชัยเพียง 4 ทีมเท่านั้น ระบบการคัดเลือกนี้ถูกใช้จนกระทั่งการแข่งขันในปี 1964 

ทีมชาติญี่ปุ่นทำสถิติแชมป์ในการแข่งขันเอเชียนคัพมากที่สุดถึง 4 ครั้งจากการแข่งขันใน ค.ศ. 1992, 2000, 2004 และ 2011 

ทีมชาติออสเตรเลียได้เข้าร่วมการแข่งขันเอเชียนคัพ 2007 และสามารถผ่านเข้าไปถึงรอบรองชนะเลิศ แต่ต้องพ่ายให้กับทีมชาติอิรัก ซึ่งภายหลังสามารถคว้าแชมป์ในการแข่งขันในครั้งนั้น และถือเป็นการคว้าแชมป์ครั้งแรกในรายการนี้ แม้ว่าจะเกิดสถานการณ์ความไม่สงบภายในประเทศก็ตาม

การแข่งขันเอเชียนคัพ 2019 ที่สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ครั้งล่าสุด ได้มีการเปลี่ยนแปลงกฎกติกาหลายอย่าง เช่น การใช้ระบบผู้ช่วยผู้ตัดสินวิดีโอหรือวีเออาร์ และการเพิ่มจำนวนทีมในรอบสุดท้ายจาก 16 ทีม เป็น 24 ทีม อีกทั้งยังแก้ไขกติกาให้สามารถเปลี่ยนตัวผู้เล่นคนที่ 4 ในช่วงต่อเวลาพิเศษได้ นอกจากนี้ทีมชาติกาตาร์ยังสามารถคว้าแชมป์ในการแข่งขันครั้งนี้ด้วยการเอาชนะทีมชาติญี่ปุ่นในรอบชิงชนะเลิศ ถือเป็นแชมป์รายการเอเชียนคัพครั้งแรกในประวัติศาสตร์ ท่ามกลางกระแสความขัดแย้งทางการเมืองระหว่างกาตาร์และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ซึ่งเป็นประเทศเจ้าภาพ

 ถ้วยรางวัล 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AFC_Asian_Cup_at_Fed_Square.jpg|thumb|180x180px|ถ้วยรางวัลแบบแรกซึ่งถูกใช้จนถึง ค.ศ. 2015 
ถ้วยรางวัลในการแข่งขันเอเชียนคัพแบ่งออกเป็น 2 แบบ แบบแรกถูกใช้ในการแข่งขันระหว่างปี 1956 จนถึงปี 2015 ส่วนแบบที่สองเริ่มใช้ตั้งแต่การแข่งขันเอเชียนคัพ 2019 

ถ้วยรางวัลแบบแรกจะเป็นลักษณะคล้ายถ้วยบนฐานทรงกระบอก มีความสูง 42 เซนติเมตร และหนัก 15 กิโลกรัม จนในการแข่งขันในปี 2000 ได้มีการบรรจุหินสลักชื่อประเทศที่ชนะเลิศในการแข่งขันทุกครั้งลงไปในฐานของถ้วยรางวัล ซึ่งภายหลังได้ถูกออกแบบใหม่ด้วยการเพิ่มเนื้อโลหะเงินและลดความหนาของฐานสีดำด้านล่าง อีกทั้งมีการเปลี่ยนเป็นการสลักชื่อลงรอบฐานของถ้วยรางวัลแทน
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Qatar_-_Japan,_AFC_Asian_Cup_2019_53_(cropped).jpg|thumb|240x240px|ถ้วยรางวัลที่ใช้ในปัจจุบัน
วันที่ 4 พฤษภาคม ค.ศ. 2018 ระหว่างการแข่งขันเอเชียนคัพ 2019 รอบแบ่งกลุ่มในเมืองดูไบ มีการเผยถ้วยรางวัลแบบใหม่ซึ่งสร้างและออกแบบโดย Thomas Lyte แบรนด์ออกแบบถ้วยรางวัลชั้นนำจากอังกฤษ ตัวถ้วยรางวัลมีความสูงถึง 78 เซนติเมตร กว้าง 42 เซนติเมตร วัสดุทำจากเงิน โดยน้ำหนักรวมอยู่ที่ 15 กิโลกรัม ถ้วยรางวัลถูกออกแบบให้คล้ายดอกบัวหลวงซึ่งเป็นพืชน้ำที่สื่อถึงทวีปเอเชีย กลีบดอกบัวทั้งห้าเป็นตัวแทนของ 5 สหพันธ์ฟุตบอลภายใต้การกำกับดูแลของสมาพันธ์ฟุตบอลเอเชีย ยังคงมีสลักรายชื่อแชมป์ทุกครั้งจนถึงปัจจุบันลงบนฐานเหมือนแบบแรก แต่ส่วนของฐานกับตัวถ้วยรางวัลจะแยกเป็นคนละส่วน นอกจากนี้ถ้วยรางวัลแบบใหม่จะมีด้ามจับทั้งสองข้าง ต่างจากถ้วยรางวัลแบบแรก

 รูปแบบการแข่งขัน 

 การแข่งขันรอบสุดท้าย 
การแข่งขันเอเชียนคัพรอบสุดท้ายจะมีทีมเข้าร่วมชิงชัยทั้งหมด 24 ทีม การคัดเลือกแบ่งออกเป็น 2 รอบคือ รอบแบ่งกลุ่ม และรอบ 16 ทีมสุดท้าย โดยรอบแบ่งกลุ่มจะทำการแข่งขันแบบพบกันหมดจากทั้งหมด 6 กลุ่ม สำหรับทีมที่ดีที่สุด 2 ทีมในแต่ละสายจะผ่านเข้าสู่รอบ 16 ทีมสุดท้าย อีก 4 ทีมที่เหลือจะคัดจากทีมอันดับ 3 ของแต่ละสายที่ดีที่สุด 4 ทีม สำหรับรอบ 16 ทีมสุดท้ายจะเป็นการแข่งขันแบบแพ้คัดออกจนไปถึงรอบชิงชนะเลิศ

 ผลการแข่งขัน 
#ปีเจ้าภาพรอบชิงชนะเลิศรอบชิงอันดับ 3จำนวนทีมชนะเลิศผลการแข่งขันรองชนะเลิศอันดับ 3ผลการแข่งขันอันดับ 411956 ไม่มีไม่มี421960 ไม่มี สาธารณรัฐจีนไม่มี431964 ไม่มีไม่มี441968 ไม่มีไม่มี สาธารณรัฐจีน551972 2–1 2–2 (5–3 ลูกโทษ)661976 1–01–0671980 3–03–01081984 2–01–1(5–3 ลูกโทษ)1091988 0–0 
(4–3 ลูกโทษ)0–0(3–0 ลูกโทษ)10101992 1–01–1(4–3 ลูกโทษ)8111996 0–0 
(4–2 ลูกโทษ)1–1(3–2 ลูกโทษ)12122000 1–01–012132004 3–14–216142007 1–00–0 
(6–5 ลูกโทษ)16152011 1–0 3–216162015 2–1 3–216#ปีเจ้าภาพรอบชิงชนะเลิศรอบรองชนะเลิศจำนวนทีมชนะเลิศผลการ
แข่งขันรองชนะเลิศ172019 3–1 และ 24182023  3–1 และ 24192027  TBDTBDTBD24
upright=1.4|thumb|ประเทศที่เป็นเจ้าภาพเอเชียนคัพ 

 ความสำเร็จในการแข่งขัน 
ตัวหนา คือทีมที่เป็นเจ้าภาพ
ทีมชนะเลิศรองชนะเลิศอันดับสามอันดับสี่รอบรองชนะเลิศรวม 4 (1992, 2000, 2004, 2011)1 (2019)1 (2007)6 3 (1984, 1988, 1996)3 (1992, 2000, 2007)6 3 (1968, 1972, 1976)5 (1980, 1988, 1996, 2004, 2023)1 (1984)1 (2019)10 2 (1956, 1960)4 (1972, 1980, 1988, 2015)4 (1964, 2000, 2007, 2011)1 (2023)11 2 (2019, 2023)2 1 (1964)2 (1956, 1960)1 (1968)4 1 (1980)1 (1976)1 (1984)1 (1996)4 1 (2015)1 (2011)2 1 (2007)2 (1976, 2015)3 2 (1984, 2004)2 (1976, 1992)2 (1988, 2000)6 1 (1996)1 (2015) 1 (1992)1 (2019)4 1 (1964)1 1 (1968)1 1 (2023)1 1 (1956)1 (1964)2 1 (1960)1 (1968)2 1 (1972)1 2 (1956, 1960)2 1 (1972)1 1 (1980)1 1 (2004)1 1 (2011)1

 ความสำเร็จแบ่งตามภูมิภาค 
 ภูมิภาค  ผลงานที่ดีที่สุด  เอเชียตะวันตก  ชนะเลิศ 7 ครั้ง โดย  ซาอุดีอาระเบีย  คูเวต  อิรัก  กาตาร์ (1980, 1984, 1988, 1996, 2007, 2019, 2023) เอเชียตะวันออก ชนะเลิศ 6 ครั้ง โดย  ญี่ปุ่น  เกาหลีใต้ (1956, 1960, 1992, 2000, 2004, 2011) อาเซียน   ชนะเลิศ โดย  ออสเตรเลีย (2015)  เอเชียใต้  รองชนะเลิศ โดย  อินเดีย (1964) เอเชียกลาง  ชนะเลิศ 3 ครั้ง โดย  อิหร่าน (1968, 1972, 1976)

 ทีมที่ผ่านเข้ารอบ 
ทีม 1956(4) 1960(4) 1964(4) 1968(5) 1972(6) 1976(6) 1980(10) 1984(10) 1988(10) 1992(8) 1996(12) 2000(12) 2004(16) 2007(16) 2011(16) 2015(16) 2019(24) 2023(24) 2027(24) TBD2031(32)รวมWest Asian members  ×  •  ×  ••  ×  GS  •  ×  •  4th  GS  GS  GS  R16  R16    7  GS  4th  ×  ×  ×  ×  QF  QF  QF  1st  QF  4th  R16  R16    10  •  ×  ×  •  •  ×  •  •  QF  •  QF  GS  R16  2nd    5  ×  GS  2nd  1st  3rd  GS  •  4th  QF  GS  •  GS  GS  ×  •    10 ×   •  ×  •  ×  ×  ×  • GS  •  ×  •  •  GS  GS    3  •  ×  •  •  •  GS  GS  •  GS  R16  GS    5  •  •  •  •  GS  GS  R16    3  •  GS  GS GS  GS  •  QF  GS  GS QF  GS 1st  1st    11  ••  ×  1st  1st  2nd  1st  2nd  GS  2nd  GS  GS  R16  R16  Q   12  •  ×  GS  GS  GS  •  GS  •  •  •  GS  •  GS  R16    7  ×  GS  GS  GS  4th  2nd  •  GS  GS  GS  3rd   SF  R16     11  •  •  ×  •  •  •  •  •  •  GS  •    1Central Asian Members ×  •  ×  1st  1st  1st  3rd  4th  3rd  GS  3rd  QF  3rd  QF  QF  QF  SF  3rd   15    •  •  •  ×  •  •  R16  GS    2    •  •  •  ×  •  •  •  QF    1    •  •  GS  ×  •  •  GS  •    2    GS  GS  QF  QF  4th  QF  R16  QF    8South Asian Members    ×  GS  •  •  •  ×  •  •  •  •  •   •  •    1 ×  •  2nd  •  ×  ×  ×  GS  •  •  •  •  •  •  GS  •  GS  GS    5East Asian Members  3rd  GS  2nd  4th  3rd  QF  4th  2nd  GS  GS  QF  QF  GS    13 •  3rd  ×  4th  ×  ×   •  •  •  •  •  •  •  •  •    2 3rd  •  4th  5th  •  •  •  •  •  •  •  •  •  •  •  •  •  GS    4 ×  ×  ×  •  ×  •  ×  ×  GS  1st  QF  1st  1st  4th  1st  QF 2nd  QF    10  ••  4th  ×  •  GS  ×  •  •  ×  GS  GS  GS  ×    5 1st  1st  3rd  •  2nd  •  2nd  GS  2nd  •  QF  3rd  QF  3rd  3rd  2nd  QF  4th    15Southeast Asian Members   QF  2nd  1st  QF  QF    5 •  ×  ×  •  4th  ×  ×  ×  ×  ×  ×  •  ×  ×  •  •  •  •    1 ×  ×  ×  •  •  •  •  •  •  •  GS  GS  GS GS  •  •  ×  R16    5 •  •  •  •  •  GS  GS  •  •  •  •  •  • GS  •  •  •  GS    4 ×  ×  ×  2nd  ×  ×  ×  ×  ×  ×  •  •  •  ×  •  •  •  •    1 •  •  ×  •  ×  ×  •  •  ×  ×  •  •  ×  ×  •  •  GS  •    1 ×  •  ×  •  ×  •  • GS  ×  •  •  •  •  •  •  •  •  •    1 ×  ×  •  •  3rd  ••  •  •  •  GS  GS  GS  GS GS  •  •  R16  R16    8 4th  4th  •  •  •  •  ×  ×  ×  ×  •  •  • QF  •  •  QF  GS    5Former AFC Members 2nd  2nd  1st  3rd  ••     4  GS  ×  ×  •   1ทีม 1956(4) 1960(4) 1964(4) 1968(5) 1972(6) 1976(6) 1980(10) 1984(10) 1988(10) 1992(8) 1996(12) 2000(12) 2004(16) 2007(16) 2011(16) 2015(16) 2019(24) 2023(24) 2027(24) TBD2031(32)รวม

สัญลักษณ์
1st – แชมป์
2nd – รองแชมป์
3rd – ที่ 3
4th – ที่ 4
QF – รอบก่อนชิงชนะเลิศ
GS – รอบคัดเลือก
q – เข้ารอบแต่ยังไม่ได้แข่ง
    — เจ้าภาพ
600px|center|แผนที่ของทีมประเทศต่าง ๆ กับผลงานที่ดีที่สุด

ทีมที่ปรากฏตัวเป็นครั้งแรกในการแข่งขันแต่ละครั้ง
 ปี ทีมชาติที่ปรากฏตัวเป็นครั้งแรก ทีมชาติที่เป็นตัวแทน ทีม   1956 , , ,  4 4 1960  1 5 1964   1 6 1968 ,  2 8 1972 , , ,  4 12 1976 , ,  3 15 1980 , , , ,  5 20 1984 ,  2 22 1988 ,   2 24 1992 None 0 24 1996 ,  2 26 2000  1 27 2004 , ,  3 30 2007  1 31  2011None 0 31 2015  1 32 2019 ,  2 34  2023  1 35

 ความขัดแย้ง 
แม้ว่าจะเป็นการแข่งขันฟุตบอลรายการใหญ่ระดับทวีป แต่การแข่งขันเอเชียนคัพก็ต้องประสบกับปัญหาหลายครั้ง ทั้งการไม่สามารถโน้มน้าวให้หลายชาติเข้าร่วมการแข่งขันได้ ปัญหาความขัดแย้งทางการเมือง ค่าใช้จ่ายการเดินทางของชาติที่เข้าร่วมการแข่งขันที่มหาศาล ตลอดจนความปัญหาจากความหลากหลายทางวัฒนธรรมของชาติที่เข้าร่วมการแข่งขัน

 ความขัดแย้งทางการเมือง 
การแข่งขันเอเชียนคัพมักตกอยู่ท่ามกลางความขัดแย้งระหว่างชาติสมาชิกอยู่บ่อยครั้ง เช่น กรณีของอิสราเอลซึ่งเคยเป็นสมาชิกของสมาพันธ์ฟุตบอลเอเชีย ภายหลังสงครามยมคิปปูร์ได้ทวีความขัดแย้งระหว่างอิสราเอลกับชาติสมาชิกในคาบสมุทรอาหรับ อิสราเอลถอนตัวออกจากสมาชิกสมาพันธ์ฟุตบอลเอเชียในปี 1974 และเข้าร่วมเป็นสมาชิกสมาพันธ์ฟุตบอลโอเชียเนีย (โอเอซี) ซึ่งภายหลังได้รับสิทธิ์เป็นสมาชิกของสหภาพสมาคมฟุตบอลยุโรป (ยูฟ่า) ใน ค.ศ. 1990

กรณีคล้ายกันคือความขัดแย้งระหว่างซาอุดิอาระเบียกับอิหร่านภายหลังการเข้าปราบปรามกลุ่มผู้ชุมนุมประท้วงในกรุงเตหะรานในปี 2016 ซึ่งทีมชาติอิหร่านปฏิเสธที่จะทำการแข่งขันกับทีมชาติซาอุดิอาระเบีย และขู่จะถอนตัวออกจากสมาพันธ์ฟุตบอลเอเชียหากไม่ทำตามคำขอ ซึ่งได้ลุกลามเป็นความขัดแย้งในระดับนานาชาติ นอกจากนี้ยังมีกรณีของเกาหลีเหนือและเกาหลีใต้ในระหว่างการแข่งขันฟุตบอลโลก 2010 รอบคัดเลือกโซนเอเชียที่จะจัดขึ้นในกรุงเปียงยาง จนเป็นเหตุทำให้ต้องมีการเปลียนไปทำการแข่งขันที่เซี่ยงไฮ้แทน

 ปัญหาจำนวนผู้เข้าชมการแข่งขัน 
จำนวนผู้เข้าชมการแข่งขันแป็นอีกปัญหาของการแข่งขันเอเชียนคัพ เช่น ในการแข่งขันเอเชียนคัพ 2011 ที่ประเทศกาตาร์ เนื่องจากค่าใช้จ่ายในการเดินทางไปชมการแข่งขันที่ค่อนข้างสูง ทำให้มีผู้เข้าชมการแข่งขันในสนามมีไม่กี่คนเท่านั้น นอกจากนี้ยังมีการอ้างว่าทางกาตาร์เองถึงกับต้องนำกำลังทหารมานั่งแทนผู้ชมในสนามเพื่อภาพลักษณ์ที่ดูดีอีกด้วย

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
AFC Asian Cup official website 
AFC Asian Cup, AFC.com
RSSSF archive


หมวดหมู่:การแข่งขันฟุตบอลนานาชาติในทวีปเอเชีย