จาตุมหาราชิกา

ตามคติจักรวาลวิทยาในศาสนาพุทธ จาตุมหาราชิกา  (, จาตุมฺมหาราชิก; , จาตุรฺมหาราชิกกายิก) เป็นชื่อสวรรค์ชั้นแรกและเป็นชั้นล่างที่สุดในฉกามาพจร (สวรรค์ในกามภูมิตามคติไตรภูมิ) มีที่ตั้งอยู่บริเวณเชิงเขาพระสุเมรุ

จาตุมหาราชิกา โดยศัพท์แปลว่า "แห่งมหาราชทั้งสี่" เมื่อแปลแบบเอาความจึงหมายถึง "แดนเป็นที่อยู่ของท้าวมหาราชทั้งสี่" หรือ "อาณาจักรของท้าวมหาราช 4 องค์" กล่าวคือ สวรรค์ชั้นนี้เป็นดินแดนที่จอมเทพ 4 องค์ผู้รักษาคุ้มครองโลกใน 4 ทิศ ซึ่งเรียกว่า โลกบาล จตุโลกบาล หรือ จาตุมหาราชสุจิตต์ วงษ์เทศ. "พลังลาว" ชาวอีสาน มาจากไหน ?. กรุงเทพฯ : มติชน, 2549, หน้า 104 ปกครองอยู่องค์ละทิศ

เทวดาในสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกามีอายุ 500 ปีทิพย์ (30 วันเป็น 1 เดือน 12 เดือนเป็น 1 ปี) โดย 1 วันและ 1 คืนของสวรรค์ชั้นนี้ เท่ากับ 50 ปีมนุษย์อุโปสถสูตร หน้า 195 เล่มที่ 20 พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย คำนวณเป็นปีโลกมนุษย์ได้ 9,000,000 ปีมนุษย์

 จาตุมหาราชผู้ปกครองสวรรค์ 
ชื่อเรียกโดยรวมของจาตุมหาราชในภาษาต่าง ๆ ปรากฏดังตารางแสดงเบื้องล่าง

ภาษารูปอักษรคำอ่าน/รูปปริวรรตความหมายภาษาสันสกฤต चतुर्महाराज จตุรฺมหาราช มหาราชทั้งสี่ लोकपाल โลกปาล ผู้คุ้มครองโลกภาษาพม่าสะตุลอกะป่าละสะตุมะหาริตนัต จตุโลกบาล (สีผู้คุ้มครองโลก)จตุมหาราชนัต (นัตสี่มหาราช)ภาษาจีน 天王 เทียนหวัง ราชาสวรรค์ 四天王 ซื่อเทียนหวัง สี่ราชาสวรรค์ 四大天王 ซื่อต้าเทียนหวัง สี่มหาราชแห่งสวรรค์ภาษาเกาหลี 천왕 ชอนวาง ราชาสวรรค์ 사천왕 ซาชอนวาง สี่ราชาสวรรค์ภาษาญี่ปุ่น 四天王 ชิเท็นโน สี่ราชาสวรรค์ภาษาเวียดนาม 四天王Tứ Thiên Vương ตื่อเทียนเวือง สี่ราชาสวรรค์ภาษาทิเบตརྒྱལ༌ཆེན༌བཞི༌rgyal chen bzhi (กเย เชน ฌี) สี่มหาราชภาษามองโกลМахаранзmaharanja (สี่) มหาราช

จาตุมหาราชแต่ละองค์ได้แก่

 ท้าวเวสวัณ หรือ ท้าวกุเวร รักษาโลกด้านทิศเหนือ ทำหน้าที่ปกครองยักษ์ 
 ท้าววิรุฬหก รักษาโลกด้านทิศใต้ ทำหน้าที่ปกครองกุมภัณฑ์ 
 ท้าววิรูปักษ์ รักษาโลกด้านทิศตะวันตก ทำหน้าที่ปกครองนาค
 ท้าวธตรฐ รักษาโลกด้านทิศตะวันออก ทำหน้าที่ปกครองคนธรรพ์

ในภาษาต่าง ๆ เรียกชื่อของเทพทั้งสี่องค์ดังนี้

ภาษาไทยท้าวเวสวัณท้าววิรุฬหกท้าวธตรฐท้าววิรูปักษ์ภาษาสันสกฤตवैश्रवण (कुबेर)ไวศฺรวณ (กุเพร)विरूढकวิรูฒกधृतराष्ट्रธฤตราษฺฏฺรविरूपाक्षวิรูปากฺษภาษาบาลีवेस्सवण (कुवेर)เวสฺสวณ (กุเวร)विरूळ्हकวิรูฬฺหกधतरट्ठธตรฏฺฐविरूपक्खวิรูปกฺขความหมายผู้สดับในสรรพสิ่งHe who enlargesผู้ธำรงรัฐผู้แลเห็นสรรพสิ่งผู้พิทักษ์ขุมทรัพย์ผู้ดูแลแผ่นดินภาษาพม่าကုဝေရဝိရဠကဓတရဌဝိရုပက္ခภาษาจีน / ตัวเหวินเทียนหวัง / เจิงจ่างเทียนหวัง / ฉือกั๋วเทียนหวัง / กว่างมู่เทียนหวัง /  /  /  / ภาษาเกาหลีดามุนชอนวางจึงจางชอนวางจีกุกชอนวางกวางมกชอนวางภาษาญี่ปุ่น ()ทะมงเท็น (บิชะมงเท็น)โซโจเท็น, โซโชเท็น / จิโกะกุเท็นโคโมะกุเท็นภาษาเวียดนามĐa Văn ThiênTăng Trưởng ThiênTrì Quốc ThiênQuảng Mộc Thiênภาษาทิเบตrnam.thos.sras (นัมเทอเซ)'phags.skyes.po (พักเยโป)yul.'khor.srung (ยือโคร์ซุง)spyan.mi.bzang (เชนมีฌัง)

 ระเบียงภาพ 

อ้างอิง

 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม

 พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช), พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด คำวัด,  วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548
 Chaudhuri, Saroj Kumar. Hindu Gods and Goddesses in Japan. New Delhi: Vedams eBooks (P) Ltd., 2003. ISBN 8179360091.
 Nakamura, Hajime. Japan and Indian Asia: Their Cultural Relations in the Past and Present. Calcutta: Firma K.L. Mukhopadhyay, 1961. Pp. 1–31.
 Potter, Karl H., ed. The Encyclopedia of Indian Philosophies, volume 9. Delhi: Motilal Banarsidass, 1970–. ISBN 8120819683, ISBN 8120803078 (set).
 Thakur, Upendra. India and Japan: A Study in Interaction During 5th cent.–14th cent. A.D.. New Delhi: Abhinav Publications, 1992. ISBN 8170172896. Pp. 27–41.

หมวดหมู่:ฉกามาพจร
หมวดหมู่:คำศัพท์ศาสนาพุทธ
*