พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร (3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2399 - 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474) อดีตองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากมลาสน์เลอสรรค์ เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเที่ยง

พระประวัติ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร พระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากมลาสน์เลอสรรค์ เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 27 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเที่ยง พระสนมเอก (ธิดาพระยาอัพภันตริกามาตย์ (ดิศ โรจนดิศ))  เมื่อวันจันทร์ เดือน 12 ขึ้น 6 ค่ำ ปีมะโรงอัฐศก จ.ศ. 1218  ตรงกับวันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2399 มีพระโสทรภราดาภคินีได้แก่
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสวตรวรลาภ
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีนาคสวาดิ
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากนกวรรณเลขา
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิง
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพงษาดิศรมหิป
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าแขไขดวง
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญฤทธิเดช
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์สมบัติ พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ : ฐานบุ๊คส์. 2554, หน้า 297
พระองค์มีศักดิ์เป็นพระญาติของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี พระอัครมเหสีในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ผู้เป็นพระราชบิดาของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโดยพระองค์สืบเชื้อสายมาจากนายจำปา ณ เวียงจันทน์ ซึ่งเป็นพระญาติของเจ้าจอมมารดาทองสุก พระราชธิดาของพระเจ้าอินทวงศ์แห่งเวียงจันทน์

ปี พ.ศ. 2419 ขณะมีพระชันษาได้ 20 ปี ทรงผนวชเป็นพระภิกษุที่วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร โดยมีสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์  เป็นพระอุปัชฌาย์

พระองค์ทรงเริ่มรับราชการในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งฉลองกรุงรัตนโกสินทร์ 100 ปี เมื่อ พ.ศ. 2425 พระองค์ ทรงรับหน้าที่ซ่อมปรับปรุงเครื่องประดับประดาเครื่องศิลา กระถางต้นไม้ ประดับพระอารามวัดพระศรีรัตนศาสดาราม และกำกับราชการกรมช่างหล่อ

ปี พ.ศ. 2426 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรม มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ทรงดำรงตำแหน่งองคมนตรีเมื่อวันที่ 7 เมษายน พ.ศ. 2459กรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ทรงดำรงตำแหน่งองคมนตรีกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ทรงดำรงตำแหน่งองคมนตรี จนสิ้นพระชนม์

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร ประทับอยู่ที่วังบริเวณสี่กั๊กพระยาศรี ใกล้โรงพักสำราญราษฎร์ และสิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ 7 เมื่อวันศุกร์ เดือน 12 ขึ้น 4 ค่ำ ปีมะแม ตรีศก จ.ศ. 1293 ตรงกับวันที่ 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474 สิริพระชันษา 74 ปีราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์ มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2476 ณ พระเมรุ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหารราชกิจจานุเบกษา,หมายกำหนดการ พระราชทานเพลิงพระศพและศพ ณ พระเมรุวัดเทพศิรินทราวาส เล่ม 49, ตอน 0 ง, 12 มีนาคม พ.ศ. 2475, หน้า 4254

 พระโอรสและพระธิดา 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร เป็นต้นราชสกุลกมลาศน์ มีหม่อมที่ปรากฏชื่อ 3 คน ได้แก่ 

 หม่อมวาศน์ (สกุลเดิม คชเสนี)
 หม่อมส้มจีน
 หม่อมไป๋

มีพระโอรส 14 องค์ และพระธิดา 13 องค์ รวม 27 องค์ ได้แก่
ลำดับพระรูปและพระนามเพศพระมารดาประสูติสิ้นพระชนม์พระชันษาคู่สมรส1center|72x72pxหม่อมเจ้าทิพาภาญ.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2422ก่อน ไม่เกิน มิได้สมรส2center|72x72pxหม่อมเจ้าสุรเชษฐพงษ์ช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2423ก่อน ไม่เกิน มิได้สมรส3center|66x66pxหม่อมเจ้ามัณฑารพ กมลาศน์ญ.หม่อมวาศน์มิได้สมรส4center|66x66pxหม่อมเจ้าฉลาดลบเลอสรร กมลาศน์ช.หม่อมวาศน์มิได้สมรส5center|72x72pxหม่อมเจ้าช.ไม่มีข้อมูลพฤษภาคม พ.ศ. 2428ตุลาคม พ.ศ. 2429ราว 1 ปีมิได้สมรส6center|72x72pxหม่อมเจ้าญ.ไม่มีข้อมูลพฤษภาคม พ.ศ. 2429ตุลาคม พ.ศ. 2431ราว 2 ปีมิได้สมรส7center|72x72pxหม่อมเจ้ากลางญ.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2429ราว 4 ปีมิได้สมรส8center|72x72pxหม่อมเจ้าเฉลียววรรณมาลาญ.หม่อมวาศน์พ.ศ. 2430ราว 32 ปีหม่อมเจ้าวิเศษศักดิ์ ชยางกูร9center|72x72pxหม่อมเจ้าดัชนี กมลาศน์ญ.ไม่มีข้อมูลมิได้สมรส10center|72x72pxหม่อมเจ้าเล็กญ.ไม่มีข้อมูลตุลาคม พ.ศ. 2431พฤศจิกายน พ.ศ. 2432ราว 1 ปีมิได้สมรส11center|72x72pxหม่อมเจ้าช.ไม่มีข้อมูลไม่มีข้อมูลก่อน ไม่มีข้อมูลมิได้สมรส12center|72x72pxหม่อมเจ้าญ.ไม่มีข้อมูลไม่มีข้อมูลก่อน ไม่มีข้อมูลมิได้สมรส13center|72x72pxหม่อมเจ้าฉวีประภา กมลาศน์ญ.หม่อมไป๋มิได้สมรส14center|72x72pxหม่อมเจ้านภมณี กมลาศน์ญ.หม่อมไป๋มิได้สมรส15center|72x72pxหม่อมเจ้าศุขปรารภ กมลาศน์ช.หม่อมวาศน์หม่อมพร้อม (เอี่ยมสะอาด)
หม่อมหลวงวงษ์ (กุญชร)16center|76x76pxหม่อมเจ้าพรปรีชา กมลาศน์ช.หม่อมส้มจีนหม่อมลมุล17center|72x72pxหม่อมเจ้าส้มจีนช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2434ก่อน ไม่เกิน มิได้สมรส18center|72x72pxหม่อมเจ้าธาดาพันธ์ช.หม่อมไป๋ ถึง ราว 33 ปีหม่อมอรชร (จาตุรงคกุล)19center|72x72pxหม่อมเจ้ากลั่นแก้วสินธุ์ กมลาศน์ช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2506ราว 69 ปีหม่อมบุญรอด20center|72x72pxหม่อมเจ้าถวิลวิถาร กมลาศน์ญ.หม่อมวาศน์มิได้สมรส21center|72x72pxหม่อมเจ้าช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2438พ.ศ. 2447ราว 9 ปีมิได้สมรส22center|72x72pxหม่อมเจ้าปฏิภาณว่อง กมลาศน์ช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2506ราว 67 ปีมิได้สมรส23center|72x72pxหม่อมเจ้าถ่องวิทยา กมลาศน์ช.ไม่มีข้อมูลพฤษภาคม พ.ศ. 2506ราว 66 ปีมิได้สมรส24center|72x72pxหม่อมเจ้าเตี้ยช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2441ก่อน ไม่เกิน มิได้สมรส25center|72x72pxหม่อมเจ้าบุญญราษี กมลาศน์ญ.ไม่มีข้อมูลมิได้สมรส26center|72x72pxหม่อมเจ้าปรีชาพล กมลาศน์ช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2506ราว 58 ปีหม่อมวิศิษฐ์ศรี (สิงหเสนี)27center|72x72pxหม่อมเจ้าญ.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2448ก่อน ไม่เกิน มิได้สมรส

 พระเกียรติยศ 
 พระอิสริยยศ 
3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2399 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 : พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากมลาสน์เลอสรรค์
1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - พ.ศ. 2426 : พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้ากมลาสน์เลอสรรค์
พ.ศ. 2426 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 : พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร
23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474 : พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร

พระยศ

พระยศเสือป่า
 8 ธันวาคม 2460 – นายกองตรีพระราชทานยศเสือป่า

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์และเหรียญ เล่ม 44 หน้า 2567 วันที่ 20 พฤศจิกายน 2470

ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔ , เล่ม 21, ตอน 32, 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2447, หน้า 564

เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 ชั้นที่ 2 (ป.ป.ร.2)
 พระราชทานเหรียญจักรมาลา 
 เหรียญศารทูลมาลา (ร.ศ.ท.)

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 

 Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดาใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต,ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง 

 แหล่งข้อมูลอื่น
 Siam Chronicle 

หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าชาย
หมวดหมู่:กรมหมื่น
หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4
หมวดหมู่:สกุลโรจนดิศ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ต.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.2
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ป.ป.ร.2
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
หมวดหมู่:พระกุลเชษฐ์ในราชวงศ์จักรี