พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์

ศาสตราจารย์ พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ (25 สิงหาคม พ.ศ. 2434 - 5 กันยายน พ.ศ. 2519) อดีตรองนายกรัฐมนตรี อดีตประธานสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติ และอดีตนายกราชบัณฑิตยสถาน รวมถึงเป็นผู้ร่วมสถาปนาสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ หรือ นิด้า และทรงเสนอให้คณะรัฐมนตรีสมัยคณะราษฎรจัดตั้ง "โรงเรียนการเมืองชั้นสูง" (เป็นจุดเริ่มต้นแนวคิดการก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง) พระปรีชาสามารถในด้านการทูตและการต่างประเทศเป็นที่ยอมรับในระดับโลก และทรงมีชื่อเสียงการบัญญัติศัพท์ในภาษาไทย ทั้งยังทรงเป็นผู้วางกฎเกณฑ์ในการบัญญัติศัพท์ภาษาต่างประเทศด้วยคำบาลีและสันสกฤตกรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ อาทิคำว่า รัฐธรรมนูญ ประชาธิปไตย วัฒนธรรม สื่อสารมวลชน นโยบาย ปฎิวัติ กรมหมื่นนราธิปฯ กับการบัญญัติศัพท์ในภาษาไทย และการก่อตั้งหนังสือพิมพ์ “ประชาชาติ”

 พระประวัติและการศึกษา 
พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ประสูติเมื่อวันที่ 25 สิงหาคม พ.ศ. 2434 ที่ตำบลบ้านตะนาว อำเภอสำราญราษฎร์ จังหวัดพระนคร มีพระนามเดิมว่า หม่อมเจ้าวรรณไวทยากร เป็นพระโอรสในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ และ หม่อมหลวงต่วนศรี (มนตรีกุล) วรวรรณ 

หม่อมเจ้าวรรณไวทยากร ทรงเริ่มศึกษาที่โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย และย้ายมาที่โรงเรียนราชวิทยาลัยสมัยบ้านสมเด็จเจ้าพระยาในปี พ.ศ. 2442  ต่อมาเมื่อเกิดโรคระบาด โรงเรียนปิดชั่วคราว จึงย้ายไปเรียนโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย 1 ปี (ที่จริงคือตามไปใช้สถานที่เรียน) ต่อมาเมื่อโรงเรียนราชวิทยาลัย สมัยสายสาวลี เปิดทำการจึงย้ายมาศึกษาต่อ และสอบได้ทุน King's scholarship ได้เดินทางไปศึกษาต่อยังประเทศอังกฤษ โดยเข้าอยู่ประจำที่ 'วิทยาลัยแบเลียล' (Balliol College) มหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด ประเทศอังกฤษ และสำเร็จการศึกษาปริญญาตรีในระดับเกียรตินิยมและปริญญาโท จากคณะบูรพคดีศึกษา (Oriental Studies) สาขาวิชาภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต ที่สถาบันตะวันออก มหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด ท่านจึงมีความสามารถในการบัญญัติศัพท์ กระทั่งเป็นผู้วางกฎเกณฑ์การบัญญัติศัพท์โดยใช้คำบาลีและสันสกฤตให้ราชบัณฑิตยสถาน และใช้มาจนกระทั่งทุกวันนี้

มีคำศัพท์มากมายที่ทรงบัญญัติและยังคงใช้อยู่ในปัจจุบันเช่น
 อัตโนมัติ (automatic)
 รัฐธรรมนูญ (constitution)
 ประชาธิปไตย (democracy)
 โทรทัศน์ (television)
 วิทยุ (radio)

 เสกสมรส 
พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ เสกสมรสกับหม่อมเจ้าพิบูลเบญจางค์ กิติยากร พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ กับหม่อมเจ้าอัปษรสมาน กิติยากร มีบุตร คือ
 หม่อมราชวงศ์วิบูลย์เกียรติ วรวรรณ สมรสกับหม่อมราชวงศ์หญิงทิพพากร อาภากร
 หม่อมหลวงเกียรติกร วรวรรณ
 หม่อมหลวงสุทธิ์ธรทิพย์ วรวรรณ
และต่อมาพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ สมรสอีกครั้งกับหม่อมพร้อยสุพิณ วรวรรณ ณ อยุธยา (บุนนาค) มีธิดา คือ
 หม่อมราชวงศ์วิวรรณ เศรษฐบุตร (วรวรรณ)

 สิ้นพระชนม์ 
พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 5 กันยายน พ.ศ. 2519 สิริพระชันษา 85 ปี

 ลำดับตำแหน่งหน้าที่การงาน 
 พ.ศ. 2460 : เลขานุการตรี ประจำสถานทูตไทย ณ กรุงปารีส และเลขานุการคณะทูตไทย ที่ประชุมสันติภาพ ภายหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง
 พ.ศ. 2463 : หัวหน้ากองบัญชาการ กระทรวงการต่างประเทศ
 พ.ศ. 2465 : องคมนตรี ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
 พ.ศ. 2467 : ปลัดทูลฉลอง กระทรวงการต่างประเทศ
 พ.ศ. 2469 : เอกอัครราชทูตไทยประจำประเทศอังกฤษ เนเธอร์แลนด์ และเบลเยี่ยม
 พ.ศ. 2473 : ศาสตราจารย์ประจำคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ ศาสตราจารย์ประจำมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์120ปีพระชาตกาลกรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์
 พ.ศ. 2477 - พ.ศ. 2490 : นายกราชบัณฑิตยสถาน
 พ.ศ. 2484 : หัวหน้าคณะผู้แทนเจรจาสันติภาพฝ่ายไทยในกรณีพิพาทอินโดจีน
 พ.ศ. 2486 : นายกสมาคมราชวิทยาลัย เป็นสมาคมนักเรียนเก่าของโรงเรียน ภ.ป.ร. ราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ (เดิมคือโรงเรียนราชวิทยาลัย)
 พ.ศ. 2489 : นายกสมาคมนิสิตเก่าจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ เป็นพระองค์แรก
 พ.ศ. 2492 - พ.ศ. 2497 : ประธานกรรมการไทยประกันชีวิต
 พ.ศ. 2495 - พ.ศ. 2501 : รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศราชกิจจานุเบกษา,พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งและแต่งตั้งรัฐมนตรี (จำนวน ๓๐ ราย) เล่ม 74 ตอน 33ก วันที่ 1 เมษายน 2500
 พ.ศ. 2498 : หัวหน้าคณะผู้แทนไทยเข้าร่วมการประชุมเอเชีย-แอฟริกา (การประชุมบันดุง) ณ เมืองบันดุง อินโดนีเซีย และทรงได้รับเลือกให้เป็นผู้เสนอรายงาน (Rapporteur)ของที่ประชุมดังกล่าว
 พ.ศ. 2499 - พ.ศ. 2500 : ประธานสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติ สมัยประชุมที่ 11
 พ.ศ. 2500 - พ.ศ. 2503 : ประธานกรรมการธนาคารกรุงเทพ
 พ.ศ. 2501 : ประธานราชวิทยาลัยมูลนิธิเพื่อการศึกษา เป็นองค์กรที่ฟื้นฟูและก่อตั้งโรงเรียน ภ.ป.ร. ราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ในปัจจุบัน (เดิมคือโรงเรียนราชวิทยาลัย)
 พ.ศ. 2502 - พ.ศ. 2513 : รองนายกรัฐมนตรีพระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งรัฐมนตรี (จำนวน ๑๙ ราย)
 พ.ศ. 2506 - พ.ศ. 2514 : อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
 พ.ศ. 2512 - พ.ศ. 2516 : นายกราชบัณฑิตยสถาน
 พ.ศ. 2516 : ประธานสมัชชาแห่งชาติ

 พระเกียรติคุณ 
 พลตรี โดยทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระราชทานยศทหาร และเป็นนายทหารพิเศษประจำกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์และราชองครักษ์พิเศษ ในปี พ.ศ. 2496
 ผู้มีผลงานดีเด่น ด้านวัฒนธรรมระดับโลก โดยองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรม แห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ประกาศพระเกียรติคุณในฐานะปูชนียบุคคลสำคัญประจำปี พ.ศ. 2534
 รางวัลนราธิป โดยสมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย ตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2544 ในโอกาสสมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทยก่อตั้งครบ 30 ปี และครบรอบ 100 ปีแห่งชาตะกาลของพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์
 ห้องประชุมวรรณไวทยากร โดยมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้ปรับปรุงตึกโดม ซึ่งเป็นอาคารเก่าแก่เป็นของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ และตั้งชื่อห้องประชุมที่ปรับปรุงใหม่เพื่อเป็นเกียรติแด่พระองค์ ในปี พ.ศ. 2548
 อาคารนราธิปพงศ์ประพันธ์ โดยสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) ได้สร้างขึ้นและใช้เป็นสำนักงานอธิการบดีของสถาบันเพื่อเป็นเกียรติแด่พระองค์

 พระเกียรติยศ 

 พระอิสริยยศ 

 พ.ศ. 2434 - หม่อมเจ้าวรรณไวทยากร วรวรรณ
 พ.ศ. 2482 - พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากรพระราชทานพระอิสริยยศ
 พ.ศ. 2486 - พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร
 พ.ศ. 2495 - พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์พระราชทานพระอิสริยยศ

พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ทรงได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งไทยและต่างประเทศ ดังนี้
 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย 
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๖๐ ตอนที่ ๔๙ ง หน้า ๒๙๒๐, ๑๘ กันยายน ๒๔๘๖
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๕๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๘๐๓, ๒๕ กันยายน ๒๔๘๒
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๕๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๙๔๕, ๑๙ มิถุนายน ๒๔๘๔
ราชกิจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๕๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๘๒๔, ๑๗ กันยายน ๒๔๘๓
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความ พระราชทานเหรียญพิทักษ์รัฐธรรมนูญ, เล่ม ๕๒ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๓๙, ๒๑ เมษายน ๒๔๗๘
ราชกิจจานุเบกษา,  แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา เข็มราชการแผ่นดิน, เล่ม ๕๕ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๔๐๓๒, ๒๗ กุมภาพันธ์ ๒๔๘๑
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา, เล่ม ๓๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๒๑๑, ๒๙ มกราคม ๒๔๖๔
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญช่วยราชการเขตภายใน, เล่ม ๕๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๙๕๑, ๒๓ มิถุนายน ๒๔๘๔
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญราชการชายแดน, เล่ม ๗๙ ตอนที่ ๘๕ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๙, ๑๔ พฤษภาคม ๒๕๐๕
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญจักรมาลาและเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม ๖๑ ตอนที่ ๖๐ ง หน้า ๑๘๗๙, ๒๖ กันยายน ๒๔๘๗
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง พระราชทานเหรียญลูกเสือสดุดี, เล่ม ๘๔ ตอนที่ ๘๐ ง หน้า ๒๔๔๗, ๒๙ สิงหาคม ๒๕๑๐
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๓๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๓๘๓, ๒๐ พฤศจิกายน ๒๔๖๔
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๗๐ ตอนที่ ๑๗ ง หน้า ๑๐๑๑, ๑๐ มีนาคม ๒๔๙๖
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๕๕ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๙๖๐, ๒๘ พฤศจิกายน ๒๔๘๑

 พ.ศ. 2500 – 80px เหรียญงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ

 ต่างประเทศ 
  :
 พ.ศ. 2468 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงคลรัตน์ ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๔๒ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๕๕, ๑๐ พฤษภาคม ๒๔๖๘
 พ.ศ. 2482 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัย ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๕๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๗๒๕, ๑๘ ธันวาคม ๒๔๘๒
  :
 พ.ศ. 2469 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์แดนเนอโบร ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๔๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๗๘๐, ๓๑ ตุลาคม ๒๔๖๙
  :
 พ.ศ. 2469 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์อิซเบลลาชาวคาทอลิก ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๔๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๔๓๗๗, ๑๓ มีนาคม ๒๔๖๙
  :
 พ.ศ. 2469 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์พระอาทิตย์แห่งเปรู ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๔๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๕๒๗, ๒ มกราคม ๒๔๖๙
  :
 พ.ศ. 2470 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎอิตาลี ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับตราต่างประเทศ, เล่ม ๔๔ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๑๐๓, ๑๐ กรกฎาคม ๒๔๗๐
  :
 พ.ศ. 2470 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญโอลาฟ ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับตราต่างประเทศ, เล่ม ๔๔ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๔๕๑, ๖ พฤศจิกายน ๒๔๗๐
  :
 พ.ศ. 2470 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎเบลเยียม ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๔๔ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๐๒๓, ๑๘ ธันวาคม ๒๔๗๐
 พ.ศ. 2482 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์เลออปอล ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๕๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๗๙๘, ๒๕ กันยายน ๒๔๘๒
  :
 พ.ศ. 2471 – 80px เครื่องเสนาอิสริยาภรณ์แห่งพระคริสต์ ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๔๕ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๔๒๒, ๑๒ สิงหาคม ๒๔๗๑
  :
 พ.ศ. 2481 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์เยอรมัน ชั้นสูงสุดราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๕๕ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๖๒, ๑๘ เมษายน ๒๔๘๑
  :
 พ.ศ. 2483 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์เลฌียงดอเนอร์ ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้ประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๕๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๗๔๘, ๒๔ กันยายน ๒๔๘๓
  :
 พ.ศ. 2492 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์ดาราอันสุกสกาว ชั้นพิเศษราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๖๖ ตอนที่ ๘ ง หน้า ๕๑๕, ๘ กุมภาพันธ์ ๒๔๙๒
  :
 พ.ศ. 2496 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์กิตติคุณฝ่ายพลเรือน ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๗๐ ตอนที่ ๒๗ ง หน้า ๑๘๙๖, ๒๘ เมษายน ๒๔๙๖
  :
 พ.ศ. 2498 – 80px เครื่องอิสริยยศพระราชาณาจักรกัมพูชา ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๗๒ ตอนที่ ๘๓ ง หน้า ๒๕๖๒, ๑๘ ตุลาคม ๒๔๙๘
  :
 พ.ศ. 2498 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ล้านช้างร่มขาว ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๗๒ ตอนที่ ๖๗ ง หน้า ๒๑๒๙, ๓๐ สิงหาคม ๒๔๙๘
  :
 พ.ศ. 2499 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์แห่งสหภาพแห่งสหภาพพม่า ชั้นอัคคมหาสเรสิตู (ฝ่ายทหาร)ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๗๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๘๕, ๓๑ มกราคม ๒๔๙๙
  :
 พ.ศ. 2499 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ฟีนิกซ์ ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๗๓ ตอนที่ ๑๐๓ ง หน้า ๓๗๔๔, ๑๑ ธันวาคม ๒๔๙๙
  :
 พ.ศ. 2500 – 80x80px เครื่องอิสริยาภรณ์การ์โลส เด มานูเอล เซสเปเตส ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๗๔ ตอนที่ ๕๙ ง หน้า ๑๖๕๒, ๒ กรกฎาคม ๒๕๐๐
  :
 พ.ศ. 2500 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์แห่งชาติเวียดนาม ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๗๔ ตอนที่ ๙๕ ง หน้า ๒๖๔๘, ๕ พฤศจิกายน ๒๕๐๐
  :
 พ.ศ. 2501 – 80px ลีเจียนออฟเมอริต ชั้นผู้บังคับบัญชาAGO 1958-07 — INDIVIDUAL AWARDSราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๗๕ ตอนที่ ๑๙ ง หน้า ๗๐๑, ๔ มีนาคม ๒๕๐๑
  :
 พ.ศ. 2505 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์นายพลซาน มาร์ติน ผู้ปลดปล่อย ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราขทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๗๙ ตอนที่ ๑๐๙ ง หน้า ๒๖๒๙, ๑๑ ธันวาคม ๒๕๐๕
  :
 พ.ศ. 2506 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์คุณธรรมแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ชั้นที่ 1 (พิเศษ)ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชาทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๘๐ ตอนที่ ๔๑ ง หน้า ๑๓๑๙, ๓๐ เมษายน ๒๕๐๖
  :
 พ.ศ. 2507 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ออเรนจ์-นัสเซา ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๘๑ ตอนที่ ๙๐ ง หน้า ๒๔๕๐, ๒๒ กันยายน ๒๕๐๗
  :
 พ.ศ. 2507 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ปังกวนเนการา ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2510 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์กิตติคุณแห่งสาธารณรัฐออสเตรีย ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๘๔ ตอนที่ ๖๖ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๑๓, ๑๔ กรกฎาคม ๒๕๑๐
 :
พ.ศ. 2511 – 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์เมเนลิกที่ 2 ชั้นประถมาภรณ์Film Archive Thailand (หอภาพยนตร์), พระราชกรณียกิจ ๒ พฤษภาคม พ.ศ.๒๕๑๑
  :
 พ.ศ. ไม่ปรากฏ – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์คุณธรรมแห่งสาธารณรัฐอิตาลี ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. ไม่ปรากฏ – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์ซิกาตูนา ชั้นที่ 1

 พระยศ 

 พระยศทางทหาร 

 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2496: พลตรี นายทหารพิเศษ ประจำกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์ และราชองครักษ์พิเศษประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหาร แต่งตั้งนายทหารพิเศษ และราชองครักษ์พิเศษ

 สถานที่อันเนื่องด้วยพระนาม 
 อำเภอวรรณไวทยากร (ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของประเทศลาวและประเทศกัมพูชา)

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 พระราชประวัติ พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์
 มูลนิธินราธิปประพันธ์พงศ์-วรวรรณ "วิทยทัศน์พระองค์วรรณฯ ครบ 110 ปี วันประสูติ 25 สิงหาคม 2544" กรุงเทพฯ:มูลนิธินราธิปประพันธ์พงศ์-วรวรรณ, พิมพ์ครั้งที่1 2544
 ธารา กนกมณี (บรรณาธิการ) “100 ปี พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์” กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงศึกษาธิการ, พิมพ์ครั้งที่ 1 2534
 นราธิปพงศ์ประพันธ์, พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่น "งานบัญญัติศัพท์ ของ พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์" ธนาคารกรุงเทพ จำกัด พิมพ์ถวายเป็นอนุสรณ์ ในงานพระราชทานเพลิงพระศพ พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ณ เมรุพลับพลาอิสริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส วันที่ 28 ตุลาคม 2519 กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์พิฆเณศ, 2519
 นราธิปพงศ์ประพันธ์, พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่น "บัญญัติศัพท์.คณะกรรมการบัญญัติศัพท์" กรุงเทพฯ: สมาคมสังคมศาสตร์แห่งประเทศไทย, 2516
 [Wan 1970] Wan Waithayakon, Prince "Coining Thai Words" in: Tej Bunnag und Michael Smithies (Hg.) In Memoriam Phya Anuman Rajadhon. Bangkok: Siam Society, 1970
 มานวราชเสวี, พระยา (ผู้รวบรวม) "ชุมนุมนิพนธ์ เพื่อถวายพระเกียรติแด่ พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์" กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์พระจันทร์, 2506
 นราธิปพงศ์ประพันธ์, พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่น "บัญญัติศัพท์ ของ พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์" ประทานให้พิมพ์เป็นอนุสรณ์ ในงานพระราชทานเพลิงศพ พระประมวลวินิจฉัย (ชัติ สุวรรณทัต) ณ เมรุวัดโสมนัสวิหาร วันที่ 3 มิถุนายน 2499

หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดพระนคร
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
หมวดหมู่:พระเจ้าวรวงศ์เธอ
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าตั้ง
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าชาย
หมวดหมู่:กรมหมื่น
หมวดหมู่:รองนายกรัฐมนตรีไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศไทย
หมวดหมู่:ราชบัณฑิต
หมวดหมู่:นายกราชบัณฑิตยสภาไทย
หมวดหมู่:ราชสกุลวรวรรณ
หมวดหมู่:ราชสกุลมนตรีกุล
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย
หมวดหมู่:ศาสตราจารย์
หมวดหมู่:อาจารย์คณะอักษรศาสตร์ - ศิลปศาสตร์ - มนุษยศาสตร์
หมวดหมู่:บุคคลจากคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:บุคคลจากคณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
หมวดหมู่:บุคคลจากมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด
หมวดหมู่:อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ศ)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ผ)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ อ.ป.ร.1
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ภ.ป.ร.1
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียน ภ.ป.ร. ราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:ประธานสมัชชาองค์การสหประชาชาติ
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์ไทย พ.ศ. 2475–2516
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์ไทย พ.ศ. 2516–2544
หมวดหมู่:บุคคลในกรณีพิพาทอินโดจีน
หมวดหมู่:ชาวไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
หมวดหมู่:ชาวไทยที่ได้รับการฉลองวาระครบรอบโดยยูเนสโก