สมควร กระจ่างศาสตร์

สมควร กระจ่างศาสตร์ (13 ธันวาคม พ.ศ. 2463 — 13 มกราคม พ.ศ. 2551)  อดีตนักแสดงอาวุโสชาวไทย ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ละครเวที-นักแสดง) ประจำปี พ.ศ. 2539 

 ประวัติ 
 ภูมิหลัง 
สมควร กระจ่างศาสตร์ เกิดเมื่อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2463 ที่เรือนหลังวังกรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ กรุงเทพมหานคร บิดาชื่อขุนจำนงค์รักษา (ผัน กระจ่างศาสตร์) มารดาชื่อนางหลำ กระจ่างศาสตร์ เป็นบุตรคนสุดท้องในบรรดาพี่น้อง 5 คน เข้ารับการศึกษาการศึกษาที่โรงเรียนเทเวศร์ศึกษา

 ชีวิตวัยเด็ก 
สมควรสนใจในด้านศิลปะการแสดงมาตั้งแต่เด็ก ในยามว่างเขาจะนำแป้งมาเขียนบนกระจกเงาเป็นรูปผู้ชาย ผู้หญิง แล้วจะเขียนชื่อบอกไว้ข้างล่างว่าเป็นพระเอก นางเอก หรือผู้ร้าย แล้วนำกระจกมาส่องกับแดดให้สะท้อนภาพที่ฝาผนังห้องเหมือนกับการฉายภาพยนตร์ โดยเขาทำเสียงประกอบ ทำบทสนทนา แล้วพากย์เป็นนางเอก พระเอก และผู้ร้าย

ในขณะเรียนหนังสือสมควรก็ชอบนำเรื่องตลกมาเล่าประกอบท่าทางให้กับเพื่อน ๆ ฟังเป็นประจำ จนอาจารย์ใหญ่ให้แสดงในงานปิดภาคเรียนทุกปี แม้แต่โรงเรียนอื่นก็ยังมาขอตัวสมควรไปร่วมแสดงงานที่โรงเรียนอยู่เสมอ

 เข้าสู่วงการ 
 จำอวด 
ขณะกำลังศึกษาอยู่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 สมควรบังเอิญพบกับสุคนธ์ คิ้วเหลี่ยมนักแสดงตลกชื่อดังในยุคนั้นที่มาหาเพื่อนแถวบ้านของสมควร สมควรจึงเข้าไปฝากตัวเป็นลูกศิษย์ แต่เนื่องจากยังเรียนอยู่จึงถูกปฏิเสธกลับมาเพราะสุคนธ์เป็นห่วงถึงอนาคต แต่ด้วยใจรักสมควรพยายามมาพบสุคนธ์อยู่หลายครั้ง จนสุคนธ์เห็นถึงความพยายาม จึงบอกให้สมควรไปหาเพื่อนมาให้ครบ 3 คน เพื่อหัดจำอวด

เมื่อได้คนครบตามที่ต้องการ สุคนธ์มอบจำอวดชุด ชฎาวิเศษ ให้ไปฝึกซ้อมโดยจะให้สมควรตามไปดูสุคนธ์เล่นจำอวดชุดนี้ตามงานต่าง ๆ และให้จดจำไปฝึกซ้อมเองแล้วมาแสดงให้ดู สมควรตั้งใจจดจำท่าทางการแสดงและมาฝึกซ้อมกับเพื่อน ๆ เป็นประจำ จนเมื่อคิดว่าแสดงดีแล้วจึงมาแสดงให้สุคนธ์ดู แต่ผลปรากฏว่าสุคนธ์ยังไม่พอใจให้กลับไปฝึกใหม่ สมควรใช้เวลาอยู่ถึง 13 เดือน จึงได้ออดทำการแสดงร่วมกับคณะสุคนธ์ คิ้วเหลี่ยม

 ละครเวที 
หลังจากสำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนเทเวศร์ศึกษา สมควรตัดสินใจลาออกจากคณะสุคนธ์ มาอยู่กับคณะ นิยมไทย ซึ่งเป็นคณะละครร้องที่ใช้ผู้หญิงแสดงเป็นส่วนใหญ่ สมควรได้รับบทเป็นตัวตลกตามนางเอกซึ่งแสดงโดยพลอยสี คู่กับแม่เลื่อนที่รับบทเป็นพระเอก มีจิ๋ว ดอกจอกเป็นตัวตามพระเอก และมีจอก ดอกจันทร์กับมนัส บุณยเกียรติ ร่วมแสดงอยู่ด้วย

ต่อมาจิ๋ว ดอกจอกลาออก สมควรจึงเปลี่ยนไปเป็นตัวตามพระเอกแทน แต่ด้วยความที่เคยแสดงเป็นสาวรับใช้ตามนางเอกมานาน ทำให้สมควรติดอาการกิริยาของตัวละครมาด้วย เมื่อมารับบทเป็นผู้ชายตามรับใช้พระเอก จึงได้รับฉายาว่า สมควรดอกไม้ไหว และเมื่ออายุถึงคราวเกณฑ์ทหาร สมควรสมัครใจรับใช้ชาติเป็นทหารอากาศ แต่ด้วยหน้าอกไม่ถึงเกณฑ์จึงไม่ผ่านการคัดเลือก จึงกลับมาแสดงละครตามเดิม

ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 คณะละครต่างพากันทะยอยปิดเพื่อลี้ภัยสงคราม ผู้ชมในสมัยนั้นได้ขอร้องให้คณะนิยมไทยเปิดการแสดง คณะนิยมไทยจึงเปิดการแสดงแต่มีข้อแม้ว่าถ้ามีสัญญาณเตือนภัยดังขึ้นจะหยุดการแสดงทันที ผู้ชมก็ยอม ในระยะต่อมามีการทิ้งระเบิดที่กรุงเทพฯบ่อยขึ้น จนผู้ชมไม่ยอมให้คณะละครหยุดการแสดงแม้จะมีการทิ้งระเบิดใกล้ ๆ ก็ไม่มีใครลุกออกไปจากโรงละครยังนั่งดูต่อไปจนจบการแสดง แต่เมื่อสงครามสงบลงละครชายจริงหญิงแท้เริ่มได้รับความนิยมมากกว่าละครร้องผู้หญิง สมควรจึงตัดสินใจลาออกจากคณะนิยมไทย จอก ดอกจันทร์จึงพาสมควรไปฝากกับครูเนรมิตผู้กำกับการแสดงแห่งคณะศิวารมณ์

ที่คณะศิวารมณ์ ครูเนรมิตได้คัดเลือกบทสำคัญ ๆ ให้กับสมควร ไม่ว่าจะเป็นบทชีวิต บททหาร บทนักรบ ไปจนถึงบทคนพิการ สติฟั่นเฟือน ส่วนบทตลกที่สมควรถนัดนาน ๆ จะมีโอกาสได้เล่นสักครั้ง คณะศิวารมณ์ได้รับความนิยมอย่างมากสมควรมีโอกาสแสดงร่วมกับนักแสดงที่มีชื่อเสียงในยุคนั้นมากมาย อาทิ สุพรรณ บูรณะพิมพ์, สุรสิทธิ์ สัตยวงศ์, ส.อาสนจินดา, มารศรี อิศรางกูร ณ อยุธยาและสมพงษ์ พงษ์มิตร อีกบทบาทสำคัญของสมควรที่ทำตอนอยู่กับคณะศิวารมณ์ คือ การติดตามครูเนรมิตไปเป็นผู้ช่วยผู้กำกับการแสดงในละครเรื่องต่าง ๆ

 ภาพยนตร์ 
ขณะที่อยู่กับละครคณะนิยมไทย สมควรมีโอกาสได้แสดงภาพยนตร์ครั้งแรกในปีพ.ศ.2484 ตามคำชักชวนของคุณสมพงษ์ จันทรประภาที่ติดต่อให้สมควรมารับบทพระเอกในภาพยนตร์เรื่องแม่เจ้าฟ้า แต่หลังจากนั้นการแสดงภาพยนตร์ก็ซบเซาลงเพราะเป็นช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง

จนกระทั่งมาอยู่กับคณะศิวารมณ์ สมควรจะติดตามครูเนรมิตไปเป็นผู้ช่วยกำกับการแสดงทุกครั้ง จนเมื่อครูเนรมิตมาทำหน้าที่ผู้กำกับภาพยนตร์เรื่องสุภาพบุรุษจากอเวจี สมควรได้รับการทาบทามให้แสดงนำในเรื่องนี้พร้อมกับจุรี โอศิริและส.อาสนจินดาพร้อมกับทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยผู้กำกับไปด้วย และในปีเดียวกันนั้นเองจอก ดอกจันทร์ได้สร้างภาพยนตร์เรื่องพี่ชายขึ้นทีครูเนรมิตเป็นผู้กำกับ สมควรได้รับการติดต่อให้เล่นเรื่องนี้และทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยผู้กำกับเหมือนเดิม นับว่าเป็นการหวนคืนสู่วงการภาพยนตร์อีกครั้ง โดยสมควรจะรับงานละครเวทีและภาพยนตร์สลับกันไป

เมื่อพ.ศ.2496 ละครเวทีซบเซาและปิดตัวลง สมควรจึงเข้าสู่วงการภาพยนตร์อย่างเต็มตัว โดยส่วนใหญ่จะรับบทพระเอก จนในปีพ.ศ.2498 สมควรได้ลองกำกับภาพยนตร์ให้บริษัทบริกาลสากลภพยนตร์เป็นครั้งแรกในเรื่องเมียแก้ว มีส.อาสนจินดาเป็นพระเอก มารศรี อิศรางกูร ณ อยุธยาเป็นนางเอก จากนั้นก็รับงานแสดงและกำกับภาพยนตร์เรื่อยมา ตั้งแต่บทพระเอก บทพ่อ บทคุณตา บทคุณปู่ ตลอดจนบทคุณทวด

 ละครโทรทัศน์ 
ปีพ.ศ.2508 สมควรได้ลองกำกับละครโทรทัศน์เป็นครั้งแรกในเรื่องวีระมหาเทพ บทประพันธ์ของส.อาสนจินดา โดยสมควรแสดงเป็น วีระมหาเทพ ออกอากาศทางช่อง 7 ขาวดำ จากนั้นจึงลองสร้างละครโทรทัศน์ของตนเองขึ้นมาทั้งแสดง เขียนบท และกำกับการ์ตูนแสดง ในเรื่องตาทุ้ยโกหก เป็นละครสอนใจผู้ชม ออกอากาศเมื่อปีพ.ศ.2512

หลังจากนั้นได้บวชทดแทนพระคุณบิดามารดา ในปีพ.ศ.2513 เมื่อสึกออกมาได้ทำหน้าที่เป็นผู้กำกับให้รัชฟิล์มทีวีหลายเรื่องซึ่งส่วนเป็นละครชุพ เช่น พิภพมัจจุราช หุ่นไล่กา และชุมทางชีวิต เมื่ออายุมากขึ้นสมควรป่วยด้วยโรคเส้นเลือดหัวใจตีบ จึงวางมือทางงานแสดงลงเพื่อพักรักษาตัว

 ผลงานการแสดง 
ละครเวที
2482-2493: ตัวตลกละครเวที รุ่นเดียวกับ สุคนธ์ คิ้วเหลี่ยม ,ดอกดิน กัญญามาลย์,อบ บุญติด ,สมพงษ์ พงษ์มิตร
2483: เกียรติศักดิ์ทหารเสือ
2493: สายโลหิต
2495: บ้านทรายทอง
2507: จันทกินรี

ภาพยนตร์

2484: แม่เจ้าฟ้า
2494: สุภาพบุรุษจากอเวจี
2495: ห้าชีวิต
2495: ฆ่าชู้แม่
2495: เจดีย์หัก
2496: เทพบุตรจากโลกันต์
2496: มงกุฏไพร
2496: เสียงสาป
2496: ฟ้ามุ่ย
2496: จันทโครพ
2496: ยอดนักเบ่ง
2496: ทะเลทม
2496: นางแมวป่า
2497: แม่ศรีเรือน
2497: สามเกลอแผลงฤทธิ์
2497: สามเสือสมุทร
2497: น้ำตาชาย
2497: มาตุภูมิ
2497: ศรีราชา
2498: สาวเวียงฟ้า
2498: ยมนาเวศน์
2498: ทาษเทวี
2498: ลี่หลิน
2498: ซนแต่สวย
2498: เมียแก้ว
2498: พิมพิลาไลย
2498: ห้วงรักเหวลึก
2499: รักคุณเข้าแล้ว
2499: เกียรติศักดิ์รักของข้า
2499: แก้วตานาง
2499: คลุมถุงชน
2499: หนีเมีย
2499: ลูกแก้วเมียขวัญ
2500: น้ำตาแม่
2500: ชาติอาชาไนย
2500: สายโลหิต
2500: ไพรพเนจร
2500: บัวขาว
2500: รักจำแลง
2501: โม่งแดง
2501: บุกแหลก
2501: เกิดใหม่
2502: สิบทหารเสือ
2502: แม่
2502: กิโมโน
2503: สามพราน
2503: ยอดพยศ
2503: สาวดาวเทียม
2503: น้ำตาทมิฬ
2503: ร้ายก็รัก
2504: พระเจ้าอชาตศัตรูกับพิมพิสารมหาราช
2505: ม่านน้ำตา
2505: แม่ยอดสร้อย
2505: ดอกแก้ว
2505: สุริยาที่รัก
2505: ปืนเดี่ยว
2505: รุ่งทิพย์
2506: เพลิงทรนง รับบท นายเฟื่อง
2506: เอื้อมเดือน
2506: ชโลมเลือด
2506: ใจเดียว
2506: พะเนียงรัก
2507: เล็บเหล็ก
2507: พันธุ์ลูกหม้อ
2507: เล็บเหล็ก
2507: พนาสวรรค์
2507: เลือดรักนางพราย
2507: เลิศชาย
2507: ทับเทวา
2508: ลูกหญิง
2508: ปลาบู่ทอง
2508: ชุมทางเขาชุมทอง
2508: อ้อมอกดิน
2508: ลูกของแม่
2508: เงิน เงิน เงิน
2508: ลูกนก
2508: อรัญญิก
2508: ทาสผยอง
2508: หมอกสวาท
2509: ผู้ชนะสิบทิศ ตอน ยอดขุนพล
2509: สายเลือดกตัญญู
2509: ชุมทางหาดใหญ่
2509: เชลยใจ
2509: กระเบนธง
2509: หยกแดง
2509: ดรุณีสีเลือด
2509: แม่ยอดชีวิต
2510: จ่าแก้ว
2510: บุหรงทอง
2510: ผึ้งหลวง
2510: กู่การะเวก
2510: ตั๊กแตน
2510: ทรชนคนสวย
2510: ใจนาง
2510: เหนือเกล้า
2510: ผู้ชนะสิบทิศ ตอน บุเรงนองลั่นกลองรบ
2510: ผู้ชนะสิบทิศ ตอน ถล่มหงสาวดี
2510: ตุ๊ดตู่
2510: แมวเหมียว
2510: ตำหนักแดง
2511: แมวไทย
2511: ขวัญเรือน
2511: เพชรตะวัน
2511: ใจแก้ว
2511: ยอดชีวิต
2511: 16 ปีแห่งความหลัง
2511: สัญชาติชาย
2511: สุรพลลูกพ่อ
2511: เฟื่องฟ้า
2511: กำพร้า
2511: วังสีทอง
2512: ชาติลำชี
2512: แม่ค้า
2512: เด็กวัด
2512: ลูกเขย
2512: สาละวัน
2512: เศรษฐีข้างถนน
2512: รอยพราน
2512: ชาติลำชี
2512: ความรักเจ้าขา
2512: กามเทพลวง
2513: สวรรค์เบี่ยง รับบท คิด วรวัตต์
2513: คู่สร้าง 
2513: ลูกหนี้ทีเด็ด รับบท พ่อของเธอ
2513: ชาติเหมราช
2513: จุ๊บแจง
2513: บ้านสาวโสด รับบท สมบุญ
2513: วิญญาณดอกประดู่
2513: มนต์รักลูกทุ่ง รับบท ทองก้อน
2514: มนต์รักจากใจ
2514: ตาทุ้ยโกหก ตอน คราบ
2514: ทะโมนไพร
2514: เขยตีนโต รับบท พ่อลม
2515: ขวัญใจวัยรุ่น
2515: ชาละวัน
2516: อำนาจเงิน
2516: แม่ผัว
2517: บัวลำพู
2517: ผาอาบนาง
2517: สนหน่อยน่าทูนหัว
2518: โบตั๋น รับบท โค้ว
2518: วิญญาณโลกีย์
2518: แผ่นดินแม่
2519: เพลิงทรนง
2519: จักรวาลยอดรัก รับบท พ่อของจักรวาล
2519: วัยอลวน รับบท คุณเมศ
2519: เดียมห์ รับบท มหาวิทยาลัยแห่งหนี่ง
2520: รักอุตลุด รับบท คุณเมศ
2520: ชื่นชีวานาวี รับบท ผู้การธงรบ​ (ท่านนายพล)
2520: คนละทาง
2520: เด็ดสะระตี่ รับบท กำนัน
2520: เมืองอลเวง รับบท ผู้ใหญ่บ้าน
2520: มนต์รักนักรบ รับบท ผู้พัน
2520: อย่าแหย่ฉลาม
2520: เมียรายเดือน
2521: ชื่นชุลมุน รับบท คุณเมศ
2521: โก๋บ้านนอกกี๋บางกอก
2521: อีหนูเขี้ยวเสน่ห์ รับบท นายสมพงษ์
2521: รักเธอเท่าช้าง รับบท นายห้างสมควร
2521: ดอนตูมปืนตัน
2521: ดวงเศรษฐี
2521: กุญแจรัก รับบท พ่อของเขา
2521: เจ้าสาวเดิมพัน รับบท ผู้ใหญ่สุข
2521: แตกหนุ่มแตกสาว รับบท คุณดำรงค์
2521: มนต์รักแผ่นดินทอง รับบท นายนารถ
2521: 7 อาถรรพ์ รับบท กำนันท้วม
2522: สาวใช้แม่เอ๊ย
2522: เสือสะเออปล้น
2522: รักนอกตำรา
2522: ร้ายก็รัก
2522: แฟน
2522: เสือทุ่ง รับบท ตาเอิบ
2522: หัวใจลิขิต รับบท นายอาทร
2522: นายอำเภอปฏิวัติ รับบท เสี่ยเกี้ยก
2523: เมียจำเป็น รับบท คุณพระ
2523: กิ่งทองใบตำแย
2524: ล.ลิงจับหลัก
2524: จู้ฮุกกรู รับบท หัวหน้าคนร้าย
2524: สุดปรารถนา
2524: เด็ดหนวดพ่อตา รับบท ลูกเขยเด็ดหนวด
2524: ชีวิตเลือกไม่ได้ รับบท ตุล
2524: เขยขัดดอก รับบท เถ้าแก่ซ้ง
2524: เก็บรัก
2524: ดาวพระศุกร์ รับบท หอมฉุย
2524: ไอ้หยาอาตือ รับบท พล.ต.ต. ปืนไทย
2524: ศรีธนญชัย รับบท พระราชา
2525: สัตว์สาวผู้น่ารัก
2525: น้ำพริกก้นถ้วย
2525: ไอ้หนุ่มรถไถ รับบท เฮียเส่ย
2525: มาดามยี่หุบ รับบท นายอำเภอเกริก (พ่อของเอกราช)
2525: สมิงจ้าวท่า
2525: คุณนายซาอุ
2526: น.ส. เย็นฤดี รับบท สมควร
2526: นักเลงข้าวนึ่ง รับบท ฉัตรแก้ว
2526: หลงเสียงนาง รับบท นายบุญชอบ
2526: ผู้ยิ่งใหญ่ทั้ง 9
2526: ยูงรำแพน
2526: บัวขาว รับบท พ่อบัวขาว
2526: จ้าวภูผา รับบท พ่อของเขา
2526: เล่นไม่ยาก
2527: มังกรลายไทย รับบท สมควร
2527: สาริกาลิ้นทอง
2527: มนต์รักนักเพลง
2527: ลูกเขยคนเฮง
2527: แตนป่าแตก รับบท ผู้ใหญ่บ้าน
2527: ล็อตเตอรี่ รับบท ผู้ใหญ่ดี
2527: ดาวประดับบ่า
2527: บ้านสาวโสด รับบท พ่อของเขา
2527: สวัสดีคุณนาย รับบท ม.จ. อาทิตย์
2527: เฮฮาเมียนาวี รับบท ร.ท. สนอง ยาตั้ง
2527: ไอ้หม่าลูกแม่ รับบท พ่อนีโอ
2527: ไอ้หนุ่มรถอีแต๋น รับบท พ่อของเขา
2528: นักเลงสิบล้อ รับบท เสี่ยสอง
2528: นวลฉวี รับบท พ่อของเธอ
2528: รักสองต้องห้าม รับบท นายสมปอง
2529: เจ้าสาวมะลิซ้อน รับบท รับบท พ่อของเขา
2529: ลูกทุ่งฮอลิเดย์ รับบท ผู้ใหญ่เปลี้อง
2529: สะใภ้ รับบท ภาส
2531: ไอ้ด่างเกยชัย รับบท ผู้ใหญ่บ้าน
2532: สุดหัวใจเลยนะ
2533: ข้ามาจากสวรรค์ รับบท พ่อพุดทา
2533: ถึงคราวจะเฮง รับบท พ่อของเขา
2535: แรงรักพยาบาท รับบท พ่อของเขา
2537: กาเหว่าที่บางเพลง รับบท ครูใหญ่ฟื้น
2537: มาดามยี่หุบ ภาค 2 รับบท นายอำเภอเกริก (พ่อของเอกราช)
2548: วัยอลวน 4 : ตั้ม-โอ๋ รีเทิร์น รับบท คุณเมศ

ละครโทรทัศน์

25xx: ชัยชนะของหลวงนฤบาล ช่อง 5
2503: เกียรติศักดิ์ทหารเสือ ช่อง 5
2504: สี่แผ่นดิน ช่อง 4 
2508: ลาก่อนน่านเจ้า ช่อง 4 
2508: วีระมหาเทพ ช่อง 5
2510: เปาบุ้นจิ้น ตอน อภินิหารแม่สื่อ ช่อง 4
2510: ผู้ชาย ช่อง 4
2510: วนิดา ช่อง 4
2512: ตาทุ้ยโกหก ช่อง 5
2517: กนกนคร ช่อง 5
2517: ฝันกลางฤดูฝน ช่อง 5
2519: ผู้ชนะสิบทิศ ช่อง 9
2521: เงาไม้ ช่อง 5
2521: สกาวเดือน ช่อง 9
2522: เสือทุ่ง ช่อง 9
2522: พิมพิลาไลย ช่อง 5
2522: ฝ้ายแกมแพร ช่อง 5
2523: เจ้าสาวคืนเดียว ช่อง 3
2523: มัจจุราชสีน้ำผึ้ง ช่อง 5
2523: ผู้ชนะสิบทิศ ช่อง 9
2524: คฤหาสน์ดำ  ช่อง 9
2524: พิษสวาท ช่อง 3
2524: ตะวันตกดิน ช่อง 7
2524: รัศมีจันทร์ ช่อง 3
2524: ไฟรัก ไฟพยาบาท ช่อง 3
2524: ชลาลัย ช่อง 9
2525: เจ้าซอใจซื่อ ช่อง 5
2525: พ่อครัวหัวป่าก์ ช่อง 3
2526: ผู้ชนะสิบทิศ ช่อง 5
2526: สุดหัวใจ ช่อง 3
2526: สาวใช้คนใหม่ ช่อง 5
2526: ระบำมาร ช่อง 3
2527: ขมิ้นกับปูน ช่อง 9
2527: ทัดดาวบุษยา ช่อง 5
2527: ทหารเสือพระเจ้าตาก  ช่อง 3
2527: เศรษฐีลูกทุ่ง ช่อง 9
2527: ทายาทท่านผู้หญิง ช่อง 5
2527: ชลธีพิศวาส ช่อง 7
2527: วงเวียนหัวใจ ช่อง 9
2527: เก้าอี้ขาวในห้องแดง ช่อง 3
2527: เมื่อรักร้าว ช่อง 9
2528: เขยบ้านนอก ช่อง 5
2528: กตัญญูพิศวาส ช่อง 3 
2528: สายสวาท ช่อง 3
2528: บ้านขนนก ช่อง 3
2529: แก้วราหู ช่อง 3 รับเชิญ
2529: ชายสามโบสถ์ ช่อง 3
2529: เคหาสน์ภูต ช่อง 3 รับเชิญ
2529: ต้นส้มแสนรัก ช่อง 3 
2529: เมฆินทร์พิฆาต ช่อง 3 
2529: รักติดลบ ช่อง 3 
2529: สายโลหิต ช่อง 3 
2529: กามนิต-วาสิฏฐี ช่อง 3 
2530: ฟ้าต่ำ ช่อง 3
2530: อวสานเซลส์แมน ช่อง 3
2530: ไฟเสน่หา ช่อง 3 รับเชิญ
2530: วัยอลวน ช่อง 3
2530: เวทีนี้...มีปัญหา(มาก) ช่อง 7
2530: พิศวาสดำ  ช่อง 3
2530: แต่ปางก่อน ช่อง 3
2530: ตะวันขึ้นที่อ่าวพังงา ช่อง 5
2530: เพลิงบาปจอมทมิฬ ช่อง 3
2530: สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ช่อง 3
2530:  ปริศนา ช่อง 3
2531: สงครามเก้าทัพ ช่อง 3
2531: คนเริงเมือง ช่อง 3
2531: รักประกาศิต ช่อง 3
2531: ผู้กองยอดรัก ช่อง 9
2531: อีสา ช่อง 7 รับเชิญ
2532: แม่นาคพระโขนง ช่อง 3
2532: รัตติกาลยอดรัก ช่อง 3
2532: ผู้ชนะสิบทิศ ช่อง 3
2532: นางสาวเย็นฤดี ช่อง 5
2532: เพื่อนผมชื่อสมปอง ช่อง 5
2532: สุดแต่ใจจะไขว่คว้า  ช่อง 3
2532: ท้าวแสนปม ช่อง 9
2533: ตะกายดาว ตอน ดาวตกกระ ช่อง 9 รับเชิญ
2533: สายใจ ช่อง 3
2533: คู่กรรม ช่อง 7 รับบท ลุงกำนัน
2533: กตัญญูประกาศิต ช่อง 3 รับเชิญ
2533: ตะกายดาว ตอน ลาดาว ช่อง 9 รับเชิญ
2534: สุสานคนเป็น ช่อง 7
2534: ผีขี้เหงา ช่อง 3
2534: แก้วขนเหล็ก ช่อง 3
2535: เมืองโพล้เพล้ ช่อง 7
2535: มะกอกเทวดา ช่อง 3
2535: โทน ช่อง 3
2535: ชื่นชีวานาวี ช่อง 3
2535: สมเด็จพระสุริโยทัย ช่อง 3 รับบท พระยาราชภักดี
2536: คุณหญิงพวงแข ช่อง 3
2536: ภูตพยาบาท ช่อง 3
2536: อยู่กับก๋ง ช่อง 3
2536: พายุอารมณ์ ช่อง 3 
2536: บัลลังก์เมฆ ช่อง 5 
2536: ท่านผีเพี้ยน ช่อง 3 
2537: กำนันถึก ช่อง 3
2537: เจ้านาง ช่อง 5 รับเชิญ
2537: เมียน้อย ช่อง 3 
2537: หัวใจลายคราม ช่อง 5 รับเชิญ
2537: เพื่อเธอ ช่อง 5 รับเชิญ
2538: บ้านไร่ชายทุ่ง ช่อง 3
2538: ฝันเฟื่อง ช่อง 3
2538: อยากหยุดตะวันไว้ที่ปลายฟ้า ช่อง 5
2538: ร่มฉัตร ช่อง 3
2538: หัวใจเถื่อน  ช่อง 3
2538: เมื่อหมอกสลาย ช่อง 7
2539: แสงเพลิงที่เกริงทอ ช่อง 5
2539: ไม้ดัด ช่อง 7 รับเชิญ
2540: สัมปทานหัวใจ ช่อง 7
2540: แก้วจอมแก่น ช่อง 5
2540: ทะเลแปร ช่อง 3 รับเชิญ
2540: ตามหัวใจไปสุดหล้า ช่อง 3
2540: สุดแต่ใจจะไขว่คว้า ช่อง 3
2540: ทานตะวัน ช่อง 3
2541: ไฟลวง ช่อง 3 รับเชิญ
2541: ผู้หมวดป๊อกแป๊ก ช่อง 7
2542: อรุณสวัสดิ์ ช่อง 3
2542: โดดเดี่ยวไม่เดียวดาย ช่อง 5
2542:  พ่อ ตอน เพลงของแผ่นดิน ช่อง 5

 คอนเสิร์ต 

 มหกรรมคอนเสิร์ต นักแสดงร่วมสมัย ครั้งที่ 1 (7 พฤศจิกายน 2538)

 ผลงานการกำกับการแสดง 
กำกับภาพยนตร์

2498: เมียแก้ว
2498: ลี่หลิน
2498: ทาษเทวี
2498: ห้วงรักเหวลึก
2500: สายโลหิต
2501: โม่งแดง
2506: ในฝูงหงส์
2506: แรงรัก
2508: รอยร้าว
2508: ทาสผยอง
2509: เชลยใจ
2509: ดาวพระศุกร์
2511: คุณหนู
2512: ไก่ฟ้า

กำกับละครโทรทัศน์

2508: วีระมหาเทพ ช่อง 5
2510: ชุมทางชีวิต  ช่อง 5
2511: พิภพมัจจุราช ช่อง 5
2512: ตาทุ้ยโหก ช่อง 5
2512: หุ่นไล่กา   ช่อง 5
2519: หอขวัญ ช่อง 5
2519: ลูกกรอก ช่อง 5
2520: เรือนรุ้งระลึกชาติ ช่อง 5
2521: เมียจำเป็น ช่อง 5
2522: พิมพิลาไลย ช่อง 5
2528: ห้องสีชมพู ช่อง 3

 เสียชีวิต 
สมควรกระจ่างศาตร์เสียชีวิตอย่างสงบด้วยอาการหัวใจล้มเหลว ที่โรงพยาบาลวิภาวดี เมื่อวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2551'สมควร กระจ่างศาสตร์' ศิลปินแห่งชาติ เสียชีวิตแล้ว

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

 อ้างอิง 

thaifilmdb.com

หมวดหมู่:นักแสดงชายชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงภาพยนตร์ชายชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงละครโทรทัศน์ชายชาวไทย
หมวดหมู่:ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง
หมวดหมู่:ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวไทย
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากภาวะหัวใจล้มเหลว
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จ.ภ.
หมวดหมู่:ผู้ชนะรางวัลนักแสดงประกอบชายยอดเยี่ยมพระสุรัสวดี
หมวดหมู่:ผู้ชนะรางวัลนักแสดงสมทบชายยอดเยี่ยมสุพรรณหงส์
หมวดหมู่:บูรพศิลปินสาขาศิลปะการแสดง