สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ (13 มกราคม พ.ศ. 2400 - 11 เมษายน พ.ศ. 2443) เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 28 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระองค์ที่ 3 ใน สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี เป็นพระโสทรานุชาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวตรัสเรียกว่า "ท่านกลาง" ทรงเป็นองค์ต้นราชสกุล "จักรพันธุ์"

 พระประวัติ 

 ประสูติ 
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ ประสูติเมื่อวันอังคาร เดือน 2 แรม 3 ค่ำ ปีมะโรง นพศก จุลศักราช 1219 ตรงกับวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2400 (นับแบบใหม่) เล่ากันมาว่ามีพระอุปนิสัยสงบเสงี่ยมและจริงจังเอาการเอางานเป็นอย่างยิ่ง ในคำกลอนสังเกตพระอัชฌาสัยเจ้านายเมื่อยังทรงพระเยาว์ ซึ่งคงจะแต่งกันล้อเล่นในหมู่เจ้านายโดยไม่ปรากฏนามคนแต่งเอ่ยถึงพระองค์ขณะพระชันษา 12 ว่า "พูดอะไรไม่เท็จ ท่านกลาง"

 พระกรณียกิจ 
เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรปครั้งแรก พ.ศ. 2439 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แต่งตั้งพระอัครราชเทวี  เป็นสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์พร้อมกันนั้นได้โปรดเกล้าฯ ให้ตั้งผู้ปรึกษาของผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ 4 พระองค์และ 1 คน คือ
 สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ (พระยศในขณะนั้น)
 สมเด็จพระราชปิตุลา บรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ
 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
 เจ้าพระยาอภัยราชาสยามานุกูลกิจ (โรลังยัคมินส์)

ระหว่างที่ทรงเป็นที่ปรึกษาผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์อยู่นั้น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์จะเสด็จตรวจราชการตามท้องถนนดูแลทุกข์สุขและความเป็นไปของราษฎรอยู่เสมอ ๆ จากบันทึกของนักข่าวสยามไมตรีสิริ ออบเซิร์ฟเวอร์ หนังสือพิมพ์ในสมัยนั้นรายงานข่าวลงในคอลัมน์ข่าวทั่วไปว่า  

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ เป็นพระราชวงศ์พระองค์หนึ่งที่มีบทบาทสำคัญในการปฏิรูปการปกครองในช่วงต้นรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งเสนาบดีพระองค์แรกของกระทรวงพระคลังมหาสมบัติhttp://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2434/007/52.PDF ทรงวางรากฐานการดำเนินงานของกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ และทรงกำหนดระเบียบวิธีการจัดเก็บภาษีอากรอย่างเป็นระบบ ทรงดำรงตำแหน่งเป็น
ปรีวีเคาน์ซิล หรือ สภาที่ปฤกษาในพระองค์ () ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2417 ซึ่งต่อมาเรียกว่าองคมนตรี และ ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีสภาhttp://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2437/044/367.PDF เมื่อปี พ.ศ. 2437

 สิ้นพระชนม์ 
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ ประทับอยู่ ณ พระราชวังเดิม ซึ่งเป็นพระราชวังตั้งแต่ครั้งกรุงธนบุรี ตั้งแต่ พ.ศ. 2424 จนกระทั่งสิ้นพระชนม์ในวันพุธ เดือน 5 ขึ้น 12  ปีชวด โทศก จุลศักราช 1262 ตรงกับวันที่ 11 เมษายน พ.ศ. 2443 สิริพระชันษา 44 ปี พระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุ วัดบวรสถานสุทธาวาส

 พระโอรสและพระธิดา 
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ ทรงเป็นต้นราชสกุลจักรพันธุ์ ทรงอภิเษกสมรสกับ หม่อมราชวงศ์หญิงสว่าง จักรพันธุ์ พระธิดาในพระสัมพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้ามงคลเลิศ และมีหม่อมอีก 8 คน ได้แก่ 
 หม่อมทับทิม (สกุลเดิม: ณ มหาชัย) ธิดาหลวงเรืองศักดิ์สาคร
 หม่อมจีบ ธิดาจางวางฉิม มหาดเล็กชาวจังหวัดนนทบุรีในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์
 หม่อมเอม 
 หม่อมพลัด 
 หม่อมเลื่อม ธิดาหลวงอภิบาลภูวนารถ (พู่) ชาวจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
 หม่อมเผื่อน ธิดาขุนศรีสงคราม
 หม่อมหลวงผาด (ราชสกุลเดิม: ปาลกะวงศ์) ธิดาหม่อมราชวงศ์สุหร่าย ปาลกะวงศ์
 หม่อมราชวงศ์หญิงปุ้ย (ราชสกุลเดิม: ไพฑูรย์) ธิดาหม่อมเจ้าจุ้ย ไพฑูรย์
โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 17 พระองค์ เป็นชาย 7 พระองค์ หญิง 9 พระองค์ และไม่ทราบว่าเป็นชายหรือหญิง 1 พระองค์

 พระรูป  พระนาม  หม่อมมารดา  ประสูติ  สิ้นพระชนม์/สิ้นชีพิตักษัย  คู่สมรส60px  1. หม่อมเจ้านิพัทธ์พิสิฐพงษ์  (พ.ศ. 2428: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านิพัทธ์พิสิฐพงษ์)  ที่ 1 ในหม่อมทับทิม  ธันวาคม พ.ศ. 2420  27 สิงหาคม พ.ศ. 2435 60px 2. หม่อมเจ้า (ไม่ปรากฏพระนาม)  (ไม่ทราบแน่ชัดว่าเป็นหญิงหรือชาย)      60px 3. หม่อมเจ้าหญิงสุพัฒน์ประไภย (พ.ศ. 2470: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงสุพัฒน์ประไภย)    ตุลาคม พ.ศ. 2420  10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2421 80px 4. หม่อมเจ้าเสรฐวงศ์วราวัตร   (พ.ศ. 2428: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสรฐวงศ์วราวัตร พ.ศ. 2443: พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสรฐวงศ์วราวัตรพ.ศ. 2451: กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์)  ที่ 1 ในหม่อมราชวงศ์หญิงสว่าง  6 กันยายน พ.ศ. 2421  14 กรกฎาคม พ.ศ. 2475  หม่อมราชวงศ์หญิงสุข (ไพฑูรย์)  หม่อมลิ้นจี่  หม่อมลำใย  หม่อมโป๊  หม่อมเชื้อ  หม่อมกิมไหล80px 5. หม่อมเจ้าหญิงทรงศะศิคุณ (พ.ศ. 2470: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงทรงศะศิคุณ)  ที่ 2 ในหม่อมทับทิม  พ.ศ. 2422  13 มิถุนายน พ.ศ. 2438 80px 6. หม่อมเจ้าดนัยวรนุช  (พ.ศ. 2470: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดนัยวรนุช) หม่อมเอม  พฤศจิกายน พ.ศ. 2423  5 ธันวาคม พ.ศ. 2455 หม่อมจี่ (สารสิน)80px 7. หม่อมเจ้าดรุณไวยวัฒน์  (พ.ศ. 2466: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดรุณวัยวัฒน์)  หม่อมจีบ  22 เมษายน พ.ศ. 2423  24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2509  หม่อมสุด  หม่อมขาบ  หม่อมสำปั้น  หม่อมแหน  หม่อมสาย  หม่อมเล็ก80px 8. หม่อมเจ้าหญิงอรพัทธ์ประไพ  (พ.ศ. 2436: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงอรพัทธ์ประไพ พ.ศ. 2443: พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงอรพัทธ์ประไพ)  ที่ 2 ในหม่อมราชวงศ์หญิงสว่าง  30 พฤษภาคม พ.ศ. 2423  16 กรกฎาคม พ.ศ. 2473 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์60px 9. หม่อมเจ้าหญิงสุทธวิไลยลักษณา (พ.ศ. 2436: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงสุทธวิไลยลักษณา พ.ศ. 2443: พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงสุทธวิไลยลักษณา) (มีพระนามลำลองว่าพระองค์หญิงกลาง)  ที่ 3 ในหม่อมราชวงศ์หญิงสว่าง  9 มิถุนายน พ.ศ. 2425  11 มิถุนายน พ.ศ. 2467 80px 10. หม่อมเจ้าออศคาร์นุทิศ  (พ.ศ. 2436: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ พ.ศ. 2443: พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศพ.ศ. 2463 กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์)  ที่ 4 ในหม่อมราชวงศ์หญิงสว่าง  2 ธันวาคม พ.ศ. 2426  12 สิงหาคม พ.ศ. 2478  หม่อมจำรัส (ปิยะวัตร)  หม่อมหวน (บุนนาค)80px 11. หม่อมเจ้าหญิงมาลิศเสาวรส  (พ.ศ. 2470: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงมาลิศเสาวรส)  หม่อมพลัด  18 ธันวาคม พ.ศ. 2426  23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514 80px 12. หม่อมเจ้าทศศิริวงศ์  (พ.ศ. 2470: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทศศิริวงศ์)  หม่อมหลวงผาด  23 ตุลาคม พ.ศ. 2427  20 มีนาคม พ.ศ. 2493  หม่อมหลวงหญิงเลื่อน (สุทัศน์)80px 13. หม่อมเจ้าหญิงบรรจงมารยาตร  (พ.ศ. 2470: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงบรรจงมารยาตร  หม่อมเลื่อม  พ.ศ. 2427  7 สิงหาคม พ.ศ. 2461 60px 14. หม่อมเจ้าหญิงบุบผชาติชลา  (พ.ศ. 2470: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงบุบผชาติชลา)  หม่อมเผื่อน  พ.ศ. 2428  26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2448 80px 15. หม่อมเจ้าหญิงประภาวสิตนฤมล  (พ.ศ. 2436: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงประภาวสิตนฤมล พ.ศ. 2443: พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงประภาวสิตนฤมล)  (มีพระนามลำลองว่าพระองค์หญิงเล็ก)  ที่ 5 ในหม่อมราชวงศ์หญิงสว่าง  11 มิถุนายน พ.ศ. 2428  15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2506 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน80px 16. หม่อมเจ้าปิยบุตร์ (พ.ศ. 2470: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าปิยบุตร)  หม่อมราชวงศ์หญิงปุ้ย  6 ตุลาคม พ.ศ. 2433  6 มกราคม พ.ศ. 2464  หม่อมสุวรรณ  หม่อมสนม (ณ มหาชัย)60px 17. หม่อมเจ้าศศิพงศ์
(พ.ศ.2436: พระวรวงศ์เธอพระองค์เจ้าศศิพงษ์
พ.ศ.2443: พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศศิพงศ์) 1 มกราคม พ.ศ. 2435 17 ธันวาคม
พ.ศ. 2520 

 พระนัดดา 
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ มีพระนัดดามากกว่า 79 พระองค์/องค์/คน ดังนี้
 พระโอรสธิดาในพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์ 28 องค์/คน ได้แก่
 หม่อมเจ้าหญิงดวงแก้ว จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมราชวงศ์หญิงสุข
 หม่อมราชวงศ์หญิงแจ่มแจ้ง จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมราชวงศ์หญิงสุข โดยถึงแก่กรรมก่อนที่บิดาจะได้รับการสถาปนาเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า
 หม่อมเจ้าแววจักร์ จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมราชวงศ์หญิงสุข
 ลำนักเนตร จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมลิ้นจี่
 หม่อมเจ้าเสรฐพันธุ์ จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมราชวงศ์หญิงสุข
 หม่อมเจ้าหญิงวัลย์วิเชียร จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมราชวงศ์หญิงสุข
 หม่อมเจ้าเวียนขวา จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมลิ้นจี่
 หม่อมเจ้าหญิงจารุภักตร์ จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมราชวงศ์หญิงสุข
 หม่อมเจ้าศักดิ์สิทธิ์ จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมราชวงศ์หญิงสุข
 หม่อมเจ้าอิทธิเดช จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมลิ้นจี่
 หม่อมเจ้าหญิง (กร่อง) ประสูติแต่หม่อมลำใย
 หม่อมเจ้าเจตนาธร จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมลำใย
 อรอุษา จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมลำใย
 หม่อมเจ้าวราทิวัต จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมโป๊
 ศิริอัจฉรา สุขบท ประสูติแต่หม่อมลำใย
 หม่อมเจ้าอาชวะ จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมลิ้นจี่
 หม่อมเจ้าหญิง (ไม่มีพระนาม) ประสูติแต่หม่อมโป๊
 อภิลาช คงแช่มดี ประสูติแต่หม่อมโป๊
 หม่อมเจ้าหญิง (จิ๋ว) ประสูติแต่หม่อมเชื้อ
 หม่อมเจ้า (เจ๊ก) ประสูติแต่หม่อมกิมไหล
 หม่อมเจ้าอัชฌา จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมลำใย
 หม่อมเจ้าการวิก จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมโป๊
 หม่อมเจ้าจิตรการ จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมลิ้นจี่
 หม่อมเจ้าสมานมิตร จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมลำใย
 หม่อมเจ้าประดิษฐา จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมโป๊
 หม่อมเจ้าวรรณาฑิต จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมลิ้นจี่
 จิตต์จง ณ ลำพูน ประสูติแต่หม่อมลำใย
 ส่งรัศมี สวัสดิ์-ชูโต ประสูติแต่หม่อมลำใย

 พระโอรสธิดาในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดนัยวรนุช 2 คน ได้แก่
 หม่อมราชวงศ์ภาคินัย จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมจี่ 
 หม่อมราชวงศ์หญิงมาลัยพรรณ จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมจี่ 

 พระโอรสธิดาในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดรุณวัยวัฒน์ มากกว่า 30 คน แต่ปรากฏนามเฉพาะที่เคยพำนักอยู่ในวังหลานหลวง 24 คน ได้แก่
 หม่อมราชวงศ์หญิง (ไม่มีนาม) เกิดแต่หม่อมสุด
 หม่อมราชวงศ์หญิงจรัสวงศ์ จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมสุด
 หม่อมราชวงศ์สิทธิลาภ จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมขาบ
 หม่อมราชวงศ์เชาวน์ไว จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมขาบ
 หม่อมราชวงศ์ (เล็ก) เกิดแต่หม่อมขาบ
 หม่อมราชวงศ์หญิงเพทาย จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมขาบ
 หม่อมราชวงศ์เขียวหวาน จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมแหน
 หม่อมราชวงศ์หญิง (จี๊ด) เกิดแต่หม่อมแหน
 หม่อมราชวงศ์แสงสี่ทิศ จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมสำปั้น
 หม่อมราชวงศ์หญิงมัญชุลา จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมขาบ
 หม่อมราชวงศ์วรานนท์ จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมแหน
 หม่อมราชวงศ์หญิงโกศลยา จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมแหน
 หม่อมราชวงศ์ชาลี จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมสาย
 หม่อมราชวงศ์ชีวิน จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมเล็ก
 หม่อมราชวงศ์หญิงพินทุเรขา จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมเล็ก
 หม่อมราชวงศ์หญิงอารุณี จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมเล็ก
 หม่อมราชวงศ์ (อ้วน) เกิดแต่หม่อมเล็ก
 หม่อมราชวงศ์จีรวัฒน จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมเล็ก
 หม่อมราชวงศ์หญิงจรัสพิมพ์ โอท เกิดแต่หม่อมเล็ก
 หม่อมราชวงศ์นิตยจักร จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมเล็ก
 หม่อมราชวงศ์อนัคชัย จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมเล็ก
 หม่อมราชวงศ์วัยวัฒน์ จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมเล็ก
 หม่อมราชวงศ์วีรเสน จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมเล็ก
 หม่อมราชวงศ์ปิยดรุณ จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมเล็ก

 พระโอรสธิดาในพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์ 5 พระองค์/องค์ ได้แก่
 หม่อมเจ้าหญิงดวงตา สวัสดิวัตน์ ประสูติแต่หม่อมจำรัส
 หม่อมเจ้าคัสตาวัส จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมหวน
 หม่อมเจ้าสรัทกาล จักรพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมหวน
 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ ประสูติแต่หม่อมจำรัส
 หม่อมเจ้าหญิงลุอิสาณ์ ดิศกุล ประสูติแต่หม่อมหวน

 พระโอรสธิดาในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทศศิริวงศ์ 4 คน ได้แก่
 หม่อมราชวงศ์พงษ์พรหม จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมหลวงหญิงเลื่อน
 หม่อมราชวงศ์หญิงสมพันธุ์ จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมหลวงหญิงเลื่อน
 หม่อมราชวงศ์หญิงวรรณแวว สุมิตร เกิดแต่หม่อมหลวงหญิงเลื่อน
 หม่อมราชวงศ์แก้วมณี จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมหลวงหญิงเลื่อน

 พระโอรสธิดาในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประภาวสิทธิ์นฤมล 4 พระองค์ ได้แก่
 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงมยุรฉัตร
 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิง (ไม่มีพระนาม)
 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเปรมบุรฉัตร
 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงวิมลฉัตร

 พระโอรสธิดาในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าปิยบุตร 6 คน ได้แก่
 หม่อมราชวงศ์ปรียสุวรรณ จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมสุวรรณ
 หม่อมราชวงศ์พันธุปรีย์ จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมสุวรรณ
 หม่อมราชวงศ์ปรียะพจน์ผดุง จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมสนม
 หม่อมราชวงศ์หญิงปรุงสมร ชาญฉลาด เกิดแต่หม่อมสนม
 หม่อมราชวงศ์หญิงอรสนม อนงค์จรรยา เกิดแต่หม่อมสนม
 หม่อมราชวงศ์นิยมสิริ จักรพันธุ์ เกิดแต่หม่อมสนม

 พระเกียรติยศ 

 พระอิสริยยศดูเพิ่ม กรมศิลปากร. ราชสกุลวงศ์ (กรุงเทพฯ: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, 2554), หน้า 59-60 
 สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี (13 มกราคม พ.ศ. 2400 - 3 มกราคม พ.ศ. 2412)
 สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี ศรีสมมติเทวราชรวิวงษ์ วโรภัยพงษพิสุทธ มกุฎราชวรางกูร มไหสูรยารหราชกุมาร (3 มกราคม พ.ศ. 2412 - 21 มกราคม พ.ศ. 2419)
 สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี ศรีสมมติเทวราชรวิวงษ์ วโรภัยพงษพิสุทธ มกุฎราชวรังกูร มไหสุริยารหราชนรินทรานุชาธิบดี กรมหลวงจักรพรรดิพงษ์ (21 มกราคม พ.ศ. 2419 - 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2429)
 สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ ดำรงขัติยศักดิอรรควรยศ รัตนสมมติบุริสาชาไนย สีดลหฤไทยธรรมสุจริต อเนกราชกิจสิทธิวิจารณ์ มโหฬารคุณสมบัติ พุทธาทิรัตนสรณาคม อุดมเดชานุภาพบพิตร (15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2429 - 11 เมษายน พ.ศ. 2443)ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศเลื่อนกรม, เล่ม 	๑, ตอน 	๕๗, 	๑๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๒๗, หน้า 	๔๙๙
 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ (หลังจากสิ้นพระชนม์)

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

ตามเอกสารต้นฉบับเรียกชื่อในขณะนั้นว่า เครื่องราชอิสริยยศช้างเผือกสยามชั้น 1 มหาวราภรณ์ (ม.ช.)  http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2429/049/406.PDF 

http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2438/050/497.PDF
 http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2441/026/283.PDF

 สถานที่อันเนื่องด้วยพระนาม 
 ถนนจักรพรรดิพงษ์
ตั้งอยู่ในเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร โดยเริ่มตัดจากถนนบำรุงเมือง แยกแม้นศรี ไปจนบรรจบกับถนนราชดำเนิน โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้น และพระราชทานนามว่า "ถนนจักรพรรดิพงษ์" เพื่อเป็นเกียรติยศแก่ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์

 เหรียญที่ระลึก 
 เหรียญกษาปณ์ที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมีฯ กรมพระจักรพรรดิพงศ์ เนื่องในโอกาสวันประสูติครบ 150 ปี พ.ศ. 2549กรมธนารักษ์, http://ecatalog.treasury.go.th/ecatalog/index.php?myModuleKey=e-cat-bt&pid=12&ptypeid=12&ShowPage=3 บริการอิเล็กทรอนิกส์เหรียญและผลิตภัณฑ์เหรียญ

ด้านหน้า กลางเหรียญมีพระรูปสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมีฯ กรมพระจักรพรรดิพงศ์ ทรงฉลองพระองค์เครื่องแบบผู้บังคับการทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ ทรงสายสะพายและประดับดาราเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ และสายสร้อยจุลจอมเกล้าภายในวงขอบเหรียญเบื้องบนมีข้อความว่า "สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมีฯ กรมพระจักรพรรดิพงศ์" เบื้องล่างมีข้อความว่า "ประเทศไทย" โดยมีจุดกลมคั่นระหว่างข้อความเบื้องบนกับเบื้องล่างทั้งสองข้าง 

ด้านหลัง กลางเหรียญมีตราพระนามสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมีฯ กรมพระจักรพรรดิพงศ์ ภายในวงขอบเหรียญเบื้องบนมีข้อความว่า "150 ปี แห่งวันประสูติองค์เสนาบดี กระทรวงพระคลังมหาสมบัติ 13 มกราคม 2549" เบื้องล่างมีข้อความบอกราคาว่า "10 บาท" โดยมีจุดกลมคั่นระหว่างข้อความเบื้องบนกับเบื้องล่างทั้งสองข้าง

 ราชตระกูล 

 อ้างอิง 

 หนังสือ 







หมวดหมู่:สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
หมวดหมู่:เจ้าฟ้าชาย
จักรพรรดิพงษ์
หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4
หมวดหมู่:ราชสกุลจักรพันธุ์
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังไทย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ น.ร. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ร.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ม.
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายมอญ
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายเปอร์เซีย
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายจีน
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 5
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:เจ้าฟ้าชั้นโท