พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาส

มหาอำมาตย์ตรี มหาเสวกตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาส (29 กรกฎาคม พ.ศ. 2427 – 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2462) พระนามเดิม พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าสุริยงประยุรพันธุ์ เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 51 ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาโหมด เป็นต้นราชสกุลสุริยง และเป็นพระอนุชาร่วมเจ้าจอมมารดากับพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์

 พระประวัติ 
 พระชนม์ชีพช่วงต้น 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาส ประสูติเมื่อวันอังคาร เดือน 9 ขึ้น 7 คํ่า ปีวอก ฉศก จ.ศ. 1246 ตรงกับ วันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2427 เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 51 ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวประสูติแต่เจ้าจอมมารดาโหมด ป.จ. มีพระเชษฐาและพระเชษฐภคินี 2 พระองค์ คือพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอรองค์อรรคยุพา

 การศึกษา 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาสเสด็จไปศึกษาต่อที่ทวีปยุโรปเมื่อ พ.ศ. 2440 ทรงศึกษาที่มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ประเทศอังกฤษ

 ผนวช 
จบการศึกษาแล้วกลับมาผนวชเป็นพระภิกษุเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2452 ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม โดยมีสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส เป็นพระอุปัชฌาย์ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ เป็นพระกรรมวาจาจารย์ ผนวชแล้วประทับ ณ วัดบวรนิเวศราชวรวิหารราชกิจจานุเบกษา, การทรงผนวชแลบวชนาคหลวง, เล่ม 26, ตอน ๐ง, ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๕๒, หน้า ๙๑๙-๙๒๔

 รับราชการ  
หลังจากลาผนวช ทรงรับราชการจนได้เป็นมหาอำมาตย์ตรี ตำแหน่งผู้ช่วยปลัดทูลฉลองกระทรวงพระคลังมหาสมบัติประกาศแต่งตั้ง กระทรวงพระคลังมหาสมบัติ อธิบกรมสำรวจประกาศแต่งตั้ง อธิบกรมสำรวจ และอธิบดีโรงกษาปณ์ประกาศแต่งตั้ง อธิบดีโรงกษาปณ์ประกาศแต่งตั้ง อธิบดีโรงกษาปณ์ 

ต่อมา พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรมที่ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาส เมื่อ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2457ราชกิจจานุเบกษา,  พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งกรม, เล่ม ๓๑, ตอน ๐ง, ๑๑ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๕๗, หน้า ๑๘๓๕ พระองค์ทรงรับราชการตำแหน่ง มหาเสวกตรี ผู้ตรวจการกรมศิลปากร ซึ่งเป็นกรมที่ตั้งขึ้นใหม่ โดยโอนกิจการของกรมช่างมหาดเล็ก จากกระทรวงวัง และกรมพิพิธภัณฑ์ จากกระทรวงธรรมการ

นอกจากนี้ยังทรงดำรงตำแหน่งองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวประกาศแต่งตั้ง องคมนตรี

 สิ้นพระชนม์ 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาส สิ้นพระชนม์ด้วยอหิวาตกโรค เมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2462 พระชนมายุ ข่าวสิ้นพระชนม์ พระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 10 เมษายน พ.ศ. 2463 ณ พระเมรุ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหารการพระเมรุวัดเทพศิรินทราวาส พระราชทานเพลิงพระศพพระบรมวงศานุวงศ์ฝ่ายหน้าฝ่ายในและศพข้าราชการฝ่ายใน ทั้งศพเสนาบดี และข้าราชการฝ่ายหน้าบางศพ ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯพระราชทานเพลิงเป็นการพิเศษ

พระโอรส-ธิดา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาสเป็นต้นราชสกุล สุริยง มีหม่อม 5 ท่าน โดยหม่อมท่านแรกคือ หม่อมชื้น ธิดาเจ้าพระยาสุรวงษ์วัฒนศักดิ์ (โต บุนนาค) ซึ่งเป็นญาติฝ่ายพระชนนี และได้รับการยอมรับให้เป็นสะใภ้หลวง นอกนั้นก็มีนางห้ามท่านอื่น ได้แก่ หม่อมจง หม่อมเรณี (สกุลเดิม ฟุสโก – ธิดาร้อยโท ไมเคิล ฟุสโก) หม่อมสวง (น้องสาวหม่อมจง) และหม่อมเรณิ (น้องสาวหม่อมเรณี) โดยมีพระโอรสและพระธิดา 12 องค์ ดังนี้

 ลำดับ  พระนาม  ประสูติ  สิ้นชีพิตักษัย  มารดา  เสกสมรส  พระนัดดา 1. หม่อมเจ้าไตรภูมิประยุรพันธุ์ สุริยง 24 กันยายน พ.ศ. 2450 10 มีนาคม พ.ศ. 2452 หม่อมชื้น สุริยง ณ อยุธยา(สกุลเดิม บุนนาค) มิได้สมรส 2. หม่อมเจ้าแฝด (ไม่มีพระนาม) 6 มิถุนายน พ.ศ. 2454 7 มิถุนายน พ.ศ. 2454 มิได้สมรส 3. หม่อมเจ้าแฝด (ไม่มีพระนาม) 6 มิถุนายน พ.ศ. 2454 7 มิถุนายน พ.ศ. 2454 มิได้สมรส 4. หม่อมเจ้ารัศมีสุริยัน สุริยง 29 มีนาคม พ.ศ. 2456 19 มิถุนายน พ.ศ. 2531 หม่อมจง สุริยง อยุธยา หม่อมมาร์แซลล์ สุริยง ณ อยุธยา(สกุลเดิม ดูมาส์) หม่อมราชวงศ์สุรินทร์ สุริยง 5. ท่านผู้หญิงสุริยนันทนา สุจริตกุล 7 สิงหาคม พ.ศ. 2456 4 สิงหาคม พ.ศ. 2557 หม่อมเรณี สุริยง อยุธยา(สกุลเดิม ฟุสโก) จิตติ สุจริตกุล ไกรจิตต์ สุจริตกุล 6. กิรณานฤมล ดูรยะชีวิน 9 มิถุนายน พ.ศ. 2458 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2547 หม่อมสวง สุริยง ณ อยุธยา หม่อมเจ้าเจตนาธร จักรพันธุ์หลวงไพเราะเสียงซอ (อุ่น ดูรยะชีวิน) ผกากน ทองคำพิมลชัย ดูรยะชีวินพิไลวรรณ ม่วงศิริธรรมจันทราภรณ์ พลดีสุริยพันธุ์ ดูรยะชีวิน 7. หม่อมเจ้าโกศลสุริยาทิตย์ สุริยง 14 มิถุนายน พ.ศ. 2458 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2538 หม่อมเรณิ สุริยง ณ อยุธยา(สกุลเดิม ฟุสโก) หม่อมธีระ สุริยง ณ อยุธยา(นามเดิม เทรุโกะ อีชิมัทสึ)หม่อมอรพินท์ สุริยง ณ อยุธยา(สกุลเดิม เบอร์เดน) หม่อมราชวงศ์ทัศนัย สุริยงหม่อมราชวงศ์เชื้อชัย สุริยงหม่อมราชวงศ์เดือนเต็ม ปานแสง 8. หม่อมเจ้ากิติสุริโยภาส สุริยง 21 มิถุนายน พ.ศ. 2459 14 มิถุนายน พ.ศ. 2481 มิได้สมรส 9. หม่อมเจ้าทินชาติธำรง สุริยง 14 กันยายน พ.ศ. 2459 16 กันยายน พ.ศ. 2540 หม่อมจง สุริยง อยุธยา หม่อมราชวงศ์ศุภกันต์ สุริยง(ราชสกุลเดิม เทวกุล) หม่อมราชวงศ์ทินเทวัญ สุริยงหม่อมราชวงศ์วโรทัย สุริยง 10. หม่อมเจ้าอติวงศ์วิวัสวัติ สุริยง 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2460 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2549 หม่อมเรณิ สุริยง อยุธยา(สกุลเดิม ฟุสโก) หม่อมสุลาลีวัลย์ สุริยง ณ อยุธยา(สกุลเดิม สุวรรณทัต) หม่อมราชวงศ์ธิติสาร สุริยงหม่อมราชวงศ์ประยูรพันธุ์ สุริยงหม่อมราชวงศ์นันทนา สุริยงหม่อมราชวงศ์อำพล สุริยงหม่อมราชวงศ์อัจจิมา สุริยง 11. หม่อมเจ้าสุริยทัตรังสรรค์ สุริยง 18 กันยายน พ.ศ. 2460 1 เมษายน พ.ศ. 2514 หม่อมเรณี สุริยง อยุธยา(สกุลเดิม ฟุสโก) หม่อมสดับ สุริยง ณ อยุธยา(สกุลเดิม สันธินาค) 12. หม่อมเจ้าสุวรรณกุมารี สุริยง 2 สิงหาคม พ.ศ. 2461 27 ตุลาคม พ.ศ. 2549 หม่อมเรณิ สุริยง อยุธยา(สกุลเดิม ฟุสโก) มิได้สมรส

 พระเกียรติยศ 

 พระอิสริยยศ 
 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2427 – 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 : พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าสุริยงประยุรพันธุ์
 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 – 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2457 : พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าสุริยงประยุรพันธุ์
 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2457 – 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2462 : พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาส
 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 : พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาส
 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2478 : พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาส

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

 พระยศ 
 พระยศพลเรือน 
มหาอำมาตย์ตรี
มหาเสวกตรี
 พระยศเสือป่า 
 27 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2458: นายหมวดตรีพระราชทานยศเสือป่า

 ราชตระกูล 
+พระราชตระกูลในสามรุ่นของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาส พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาส พระชนก:พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระอัยกาฝ่ายพระชนก:พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระปัยกาฝ่ายพระชนก:พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี พระอัยยิกาฝ่ายพระชนก:สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี พระปัยกาฝ่ายพระชนก:สมเด็จพระบรมราชมาตามหัยกาเธอกรมหมื่นมาตยาพิทักษ์ พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:หม่อมน้อย พระชนนี:เจ้าจอมมารดาโหมด ในรัชกาลที่ 5 พระอัยกาฝ่ายพระชนนี:เจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี: ท่านผู้หญิงกลิ่น พระอัยยิกาฝ่ายพระชนนี:ท่านผู้หญิงอิ่ม พระปัยกาฝ่ายพระชนนี: ไม่มีข้อมูล พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี: ไม่มีข้อมูล

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 5
หมวดหมู่:พระองค์เจ้า
ชไชยาศรีสุริโยภาส

หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 5
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ จ.ป.ร.2‎
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากอหิวาตกโรค
หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 5