เมงเยสีหตู

มี่นจี้ซเว (, ) มีบรรดาศักดิ์ทางการว่า เมงเยสีหตู (, ); และ เมงเยสิงขะตู (, ;  คริสต์ทศวรรษ 1490 – 1549) เป็นพระเจ้าตองอูตั้งแต่ ค.ศ. 1540 ถึง 1549 ในรัชสมัยพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้แห่งราชวงศ์ตองอู พระองค์ยังเป็นพระราชบิดาของพระเจ้าบุเรงนองและประเทศราชองค์สำคัญของราชสำนักบุเรงนอง กษัตริย์ราชวงศ์ตองอูทุกพระองค์บุเรงนองถึงพระเจ้ามหาธรรมราชาธิบดีสืบเชื้อสายจากพระองค์

เมื่อพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ย้ายมาครองหงสาวดีแทนตองอูใน ค.ศ. 1540 ทำให้ตำแหน่งพระเจ้าตองอูเกตุมะดีว่างลง พระองค์จึงแต่งตั้งเมงเยสีหตูผู้เป็นพระสัสสุระ (พ่อตา) เป็นพระเจ้าตองอูเกตุมะดีกระทั่งสิ้นพระชนม์ใน ค.ศ. 1549

ภูมิหลัง
พระราชพงศาวลีของมี่นจี้ซเวกับชีน-มโย่เมียะ (ရှင်မျိုးမြတ်) พระมเหสีองค์แรก ผู้เป็นพระราชบิดามารดาของพระเจ้าบุเรงนอง ยังไม่เป็นที่กระจ่าง แม้ว่าไม่มีบันทึกร่วมสมัยเกี่ยวกับบรรพบุรุษหรือวัยทรงพระเยาว์ของบุเรงนอง แต่ยังคงมีการเล่าถึงลำดับวงศ์ตระกูลของกษัตริย์ที่ต่าง ๆ กันThaw Kaung 2010: 102–103 โดยมหาราชวงศ์ พงศาวดารทางการของราชวงศ์ตองอูที่รวบรวมขึ้นในสองศตวรรษต่อมา ระบุว่า ซเวเกิดในตระกูลขุนนางที่ตองอูซึ่งขณะนั้นเป็นประเทศราชของกรุงอังวะ พระราชบิดามารดาของพระองค์คือ Taungkha Min (တောင်ခမင်း) และ Kayenawaddy (ကရေနဝတီ) เชื้อสายพระเจ้าตราพระยาแห่งตองอู (ครองราชย์ ค.ศ. 1440–1446) และมังฆ้องที่ 1 (ครองราชย์ ค.ศ. 1446–1451) เมื่อเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ ซเวสมรสกับ Myo Myat ลูกหลานรุ่นที่ 5 ของพระเจ้าสีหตูแห่งปี้นยะ (ครองราชย์ ค.ศ. 1310–1325) กับอัครมเหสี มิสออู แห่งราชวงศ์พุกามThaw Kaung 2010: 118–119

แม้บันทึกทางการระบุการสืบเชื้อสายราชวงศ์ แต่ประเพณีมุขปาฐะกลับกล่าวถึงลำดับวงศ์ตระกูลที่อลังการน้อยกว่าอย่างเห็นได้ชัด นั่นคือ ทั้งคู่เป็นสามัญชนจาก Ngathayauk ในอำเภอพุกามหรือหมู่บ้าน Htihlaing ในอำเภอตองอู และซเวเป็นคนปืนต้นตาล ซึ่งขณะนั้นถือเป็นหนึ่งในอาชีพที่ต่ำที่สุดในสังคมพม่า เรื่องราวต้นกำเนิดแบบสามัญชนเริ่มพูดถึงเป็นครั้งแรกในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ช่วงอาณานิคมของอังกฤษ โดยนักเขียนชาตินิยมได้ส่งเสริมเรื่องราวนี้เป็นหลักฐานว่า แม้แต่ลูกชายของนักปีนต้นตาลก็ยังสามารถก้าวขึ้นเป็นจักรพรรดิผู้ยิ่งใหญ่เช่นเดียวกับบุเรงนองในสังคมพม่าได้Thaw Kaung 2010: 104–105 แน่นอนว่า พงศาวดารและเรื่องเล่าปากต่อปากไม่จำเป็นต้องแยกจากกัน เนื่องจากการเป็นนักปีนต้นตาลไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีเชื้อพระวงศ์(Harvey 1925: 342): While "the family trees sported by men after they attain greatness must be suspect", Swe being "a toddy climber no more precludes the possibility of his having royal ancestors than it precluded his becoming vassal king of Toungoo when his son rose to greatness."

ข้ารับใช้ในราชสำนัก

ราชสำนักตองอู
ความใกล้ชิดกับมังตราราชกุมารทำให้เขาไต่เต้าสู่ราชสำนักตองอู เมื่อพระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ขึ้นครองราชย์ ค.ศ. 1530 ตอนพระชนมายุ 14 พรรษา ได้นำธิดาองค์โตของซเวนาม คีนโป้นโซ่ ขึ้นเป็นหนึ่งในสองพระมเหสี พระราชทานพ่อตาด้วยบรรดาศักดิ์ เมงเยสิงขะตู (မင်းရဲ သိင်္ခသူ) และแต่งตั้งให้เขาเป็นที่ปรึกษาคนสำคัญ ความสัมพันธ์ทางเชื้อพระวงศ์ของเขายิ่งแน่นแฟ้นมากขึ้นใน ค.ศ. 1534 เมื่อจะเด็ด บุตรชาย สมรสกับเจ้าหญิงตะเคงจี พระภคินีต่างพระราชมารดาของพระมหากษัตริย์Hmannan Vol. 2 2003: 183Sein Lwin Lay 2006: 126–127 6 ปีต่อมา เมื่อใดที่พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้กับจะเด็ด (ภายหลังได้รับสถาปนาเป็น บุเรงนองกะยอดินนรธา) ทรงนำทัพบุกกรุงหงสาวดี จึงทิ้งซเวไว้ปกครองเมืองหลวงพร้อมกองกำลังรักษาการณ์จำนวนมาก ครั้งแรกที่ตองอู และหลังจากนั้นที่พะโคSein Lwin Lay 2006: 158

ใน ค.ศ. 1540(Sein Lwin Lay 2006: 175): พงศาวดารต่าง ๆ ระบุเพียงว่าพระองค์ได้รับการแต่งตั้งเป็นพระเจ้าประเทศราชในปี 902 ME (29 มีนาคม ค.ศ. 1540 ถึง 29 มีนาคม ค.ศ. 1541) แต่เนื่องจากว่าพระองค์ได้รับการเรียกขานเป็นเมงเยสีหตูในช่วงต้นของการทัพเมาะตะมะเมื่อเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1540 การแต่งตั้งนั้นเกิดขึ้นในช่วงวันที่ 29 มีนาคม ถึงพฤศจิกายน ค.ศ. 1540 พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ทรงแต่งตั้งซเวเป็นพระเจ้าตองอูพร้อมบรรดาศักดิ์เป็นเมงเยสีหตู (မင်းရဲ သီဟသူ) ถือเป็นการแต่งตั้งพระเจ้าประเทศราชครั้งแรกหลังทรงย้ายไปครองหงสาวดีเมื่อปีที่แล้วSein Lwin Lay 2006: 175 (พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ยังแต่งตั้งบริวารวัยเด็กอีกคนนาม ชินนิต่า เป็นพระเจ้าแปรในสองปีต่อมา)Sein Lwin Lay 2006: 199 ในปีต่อ ๆ มา ซเวยังคงได้รับความเคารพนับถืออย่างสูงจากพระมหากษัตริย์ ในพระราชพิธีราชาภิเษกของพระองค์ที่หงสาวดีใน ค.ศ. 1545 ซเวประทับเบื้องขวาของพระมหากษัตริย์ ซึ่งปกติแล้วตำแหน่งนี้สงวนไว้สำหรับบุคคลที่พระมหากษัตริย์ทรงไว้วางใจมากที่สุดHmannan Vol. 2 2003: 226 ซเวทรงสร้างเจดีย์เมียซี่โกนที่ตองอูในปีเดียวกันSein Lwin Lay 2006: 312

พระองค์ไม่ค่อยเข้าร่วมการศึก ซึ่งต่างจากบรรดาพระราชโอรส พระราชกรณียกิจหลักของพระองค์ในช่วงการรบประจำปีของกษัตริย์คือการปกป้องตองอูจากการโจมตีจากกลุ่มรัฐฉานทางตะวันออกHmannan Vol. 2 2003: 229 พระองค์ได้เข้าร่วมกับกษัตริย์และบรรดาพระราชโอรสของพระองค์ในการรุกรานสยามเมื่อ ค.ศ. 1548–1549 โดยบัญชาการกองทหารหนึ่งHmannan Vol. 2 2003: 240 พระองค์ถึงแก่พิราลัยในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1549 ไม่กี่สัปดาห์หลังจากกลับจากแนวหน้า(Sein Lwin Lay 2006: 236): พระองค์พิราลัยในปี 910 ME หลังเข้ารบในการทัพสยาม ค.ศ. 1548–1549 เนื่องจากพระเจ้าตะเบ็งชเวตี้เสด็จกลับหงสาวดีในวันที่ 1 มีนาคม ค.ศ. 1549 (ขึ้น 3 ค่ำ เดือนดะกู้ตอนปลาย 910 ME) ตาม (Sein Lwin Lay 2006: 232) มี่นจี้ซเวน่าจะถึงแก่พิราลัยในช่วงสัปดาห์ที่เหลือของปี 910 ME ซึ่งสิ้นสุดในวันขึ้น 2 ค่ำ เดือนกะโซนตอนปลาย, 29 มีนาคม ค.ศ. 1549

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
มีนักแสดงผู้รับบท เมงเยสีหตู ได้แก่
 สมบัติ เมทะนี จากภาพยนตร์เรื่อง สุริโยไท (2544)

หมายเหตุ

อ้างอิง

บรรณานุกรม






หมวดหมู่:พระเจ้าตองอู
หมวดหมู่:ราชวงศ์ตองอู