ปางปฐมเทศนา

ปางปฐมเทศนา เป็นพระพุทธรูปลักษณะประทับ (นั่ง) ขัดสมาธิราบ พระหัตถ์ซ้ายทำประคองพระหัตถ์ขวา วางบนพระเพลา (ตัก) หรือถือชายจีวร พระหัตถ์ขวายกขึ้นเสมอพระอุระ (อก) จีบนิ้วพระหัตถ์ เป็นเครื่องหมายว่าพระธรรมจักร มีเครื่องประกอบทำเป็นรูปวงล้อ (ธรรมจักร) กับรูปกวางไว้ตรงพุทธบัลลังก์ และบางทีมีปัญจวัคคีย์พนมมือด้วย (พระพุทธรูปปางนี้ที่ไทยเอามาสมมุติเรียกว่า พระคันธารราฐสำหรับขอฝน) 

ปางปฐมเทศนานี้ มีต้นแบบสำคัญที่ได้รับอิทธิพลจากพระพุทธรูปที่ค้นพบในอินเดีย ที่เรียกกันว่า Dharmachakra Mudra โดยเฉพาะพระพุทธรูปสมัยคุปตะ (ราวพุทธศักราช 800-1200) ที่ขุดพบที่เมืองสารนาถ เป็นปางที่แสดงสัญลักษณ์การเริ่มหมุนวงล้อธรรมจักรเป็นครั้งแรก หมายถึงการแสดงปฐมเทศนาที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน (ธรรมจักรกัปปวัตนสูตร)

พระพุทธรูปสารนาถถือเป็นต้นแบบให้กับพระพุทธรูปปางธรรมจักรมุทรา หรือปางปฐมเทศนาในยุคถัดมา ทั้งในอินเดียและประเทศอื่น ๆ ที่ได้รับอิทธิพลจากศาสนาพุทธ เช่น เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเอเชียกลาง

 ประวัติ 

ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 หรือวันเพ็ญเดือนอาสาฬหปุณมี สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมจักรกัปปวัตนสูตร อันเป็นปฐมเทศนาโปรดปัญจวัคคีย์ มีใจความสำคัญดังนี้ คือ ทรงให้งดเว้นทางสุดโต่ง 2 สาย คือ กามสุขขัลลิกานุโยค ได้แก่ การประกอบตนให้หมกมุ่นในกาม และอัตตกิลมถานุโยค คือ ทำตนเองให้ลำบาก ทรงแสดงมัชฌิมาปฏิปทา หรือทางสายกลาง ได้แก่ มรรคมีองค์ ๘ อันเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงทางดับทุกข์ และอริยสัจ ๔ หรือความจริงอันประเสริฐ ได้แก่ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค และเมื่อแสดงธรรมจบลง โกณฑัญญพราหมณ์ (พระอัญญาโกณฑัญญะ) หนึ่งในปัญจวัคคีย์ได้ดวงตาเห็นธรรม (สำเร็จเป็นพระโสดาบัน) ในวันนั้น เป็นบุคคลแรกในพุทธศาสนาที่ได้สำเร็จเป็นอริยบุคคล

 ลักษณะพระพุทธรูป 

 ความเชื่อและคตินิยม 
 สร้างเป็นที่ระลึกถึงการเทศนาครั้งแรกของพระพุทธเจ้าต่อมหาชน 
 เป็นพระพุทธรูปประจำเดือน 8

 อ้างอิง 

 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. ตำนานพุทธเจดีย์. ธนบุรี  :  โรงพิมพ์รุ่งวัฒนา,  2513.
 เรื่องพระพุทธรูปปางต่างๆ หลวงบริบาลบุรีรัตน์ และนายเกษมบุญศรี (พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พิมพ์ขึ้นเพื่อพระราชทานในงานพระราชกุศลราชคฤหมงคลขึ้นพระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2500)
 สกุลศิลปพระพุทธรูปในประเทศไทย อาจารย์จิตร บัวบุศย์
 ศิลปในประเทศไทย ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิสกุล

หมวดหมู่:ปางพระพุทธรูป