สมพงษ์ พงษ์มิตร

สมพงษ์ พงษ์มิตร (8 กรกฎาคม พ.ศ. 2462 – 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2544) นักแสดงตลกชาวไทยในอดีต ได้รับเชิดชูเกียรติเป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดงประจำปี พ.ศ. 2540

ประวัติ
 วัยเด็ก 
สมพงษ์ พงษ์มิตร มีชื่อเล่นว่า "นก"  เกิดเมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ.2463 ที่อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นบุตรของนายเพิ่ม และนางใหญ่ พงษ์มิตร มีพี่น้องทั้งหมด 8 คน เมื่ออายุ 7 ขวบ ครอบครัวได้ย้ายเข้ามาอยู่กรุงเทพฯ จึงเริ่มเข้ารับการศึกษาที่โรงเรียนประชาบาลวัดสุทัศน์

 สนใจด้านการแสดง 
สมพงษ์ชอบการแสดงลิเกตั้งแต่เด็ก ๆ จึงไปหัดกับครูบัวที่ข้างวัดมหรรณพพร้อมกับหัดลำตัดกับคุณครูเคลิ้ม สมพงษ์หัดลิเกอยู่ประมาณ 1 ปี จึงได้ออกแสดงเป็นตัวเสนา ที่วิกตลาดนานา บางลำภู โดยแสดงอยู่ 3 ปี จนเริ่มเป็นหนุ่มจึงได้รับบท “พระเอกลิเก”

หลังจากแสดงลิเกอยู่ประมาณ 5 ปี จึงได้ไปฝึกโขนกับคณะครูหมัน มัลลี คงประภัศร์ ซึ่งเป็นครูที่เก่งทางด้านนาฏศิลป์ไทย ครูหมันนำสมพงษ์ไปแสดงโขนอยู่ในวังหลวงพร้อมบรรจุเป็นข้าราชการ แต่ต่อมากรมศิลปากรในสมัยนั้นมีนโยบายเลิกการแสดงโขน พวกที่แสดงโขนหันมาเป่าเครื่องดนตรีสากล อาทิ แซ็กโซโฟน ตีกลอง ส่วนสมพงษ์ต้องไปหัดสีไวโอลิน ซึ่งเขาไม่ชอบจึงลาออกจากกรมศิลปากรไปเล่นลิเกเหมือนเดิม

ต่อมาได้เข้าเล่นจำอวดร่วมกับคณะ เอกะสิงห์ ซึ่งมีดาราจำอวดที่มีชื่อเสียงอยู่หลายคน เช่น อบ บุญติด,  ก๊กเฮง, ทองแถม เชียวแสงใส และคนอื่น ๆ โดยเล่นประอยู่ที่ศาลาเฉลิมบุรี แต่ด้วยความเป็นคนไม่อยู่เฉย สมพงษ์ก็ไปสมัครแสดงละครเล่นคณะคุณหนู สุวรรณประกาศ ซึ่งเป็นละครชายจริงหญิงแท้ ตระเวนแสดงละครตามต่างจังหวัดอยู่นานหลายปี จึงกลับเข้ากรุงเทพฯ

 เข้าสู่วงการ 
หลังจากกลับมาอยู่กรุงเทพฯ สมพงษ์ได้ตั้งคณะจำอวดเป็นของตนเองชื่อ เบญจศิลป์ พงษ์มิตร รับงานแสดงทั้งในกรุงเทพฯ และต่างจังหวัด จนเริ่มมีชื่อเสียงบ้างแต่ก็ต้องประสบกับปัญหาบ้านเมืองเพราะเกิดสงครามโลกครั้งที่ 2 ส่งผลให้การแสดงหยุดชะงักลง สมพงษ์ต้องไปขายปาท่องโก๋เลี้ยงชีพ จนได้พบกับจุมพล ปัทมินทร์นักแสดงรุ่นน้อง จุมพลพาสมพงษ์ไปอยู่กับคณะลูกไทยซึ่งขณะนั้นมีล้อต๊อกและจอก ดอกจันทร์ประจำอยู่ จากนั้นชีวิตของสมพงษ์ก็เริ่มมีชื่อเสียงมากขึ้นได้ร่วมแสดงกับคณะจำอวดหลายคณะ 

จนตอนที่เข้ารับราชการอยู่กองดุริยางค์ทหารอากาศ ได้รู้จักกับนาวาอากาศเอกขุนสวัสดิ์ ทิฆัมพร หัวหน้าคณะละครเวที “ศิวารมณ์” จึงได้เข้าสู่วงการบันเทิงอย่างเต็มตัว กระทั่งได้มารับบท นายอ่อน จากละครเวทีเรื่องพันท้ายนรสิงห์ ซึ่งจัดโดยอัศวินการละคร ของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์ภานุพันธ์ยุคล บทบาทนี้ทำให้สมพงษ์เป็นที่รู้จักโดยทั่วไป และได้ฉายาว่า ตัวเล็กเสียงดัง ซึ่งเมื่อมีการสร้างพันท้ายนรสิงห์ครั้งหลัง ๆ สมพงษ์ก็มักจะได้รับบท นายอ่อน เป็นประจำ

เมื่อหมดยุคละครเวที สมพงษ์ได้เข้าสู่วงการภาพยนตร์โดยมักจะได้รับบท ตลก หรือ ตัวตามพระเอกจำนวนมากตั้งแต่ยุคของสุรสิทธิ์ สัตยวงศ์ พันคำ ชนะ ศรีอุบล ไปจนถึงยุคทองของภาพยนตร์ไทยมิตร-เพชรา และจากการแสดงที่โดดเด่นจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ได้ชักชวนให้เขารับราชการอยู่ที่กองดุริยางค์ทหารบก รับยศเป็นสิบโท จนจอมพลสฤษดิ์ถึงแก่อนิจกรรมจึงลาออก

และในปีพ.ศ. 2516 สมพงษ์เข้ารับราชการอีกครั้งตามคำชักชวนของพันตำรวจโททีฆา โพธิเวช หัวหน้ากองดุริยางค์ กรมตำรวจ เพื่อทำหน้าที่กล่อมขวัญตำรวจตระเวนชายแดนทั่วประเทศ ทำให้สมพงษ์และคณะมีโอกาสได้แสดงจำอวดถวายรัชกาลที่ 9 ที่วังไกลกังวล ถึง 3 ครั้ง สมพงษ์รับราชการตำรวจเป็นเวลา 10 ปี ตึงลาออก มาแสดงภาพยนตร์และละครเหมือนเดิม

 ชีวิตส่วนตัว 
สมพงษ์ พงษ์มิตร สมรสกับนางนิตยา พงษ์มิตร อดีตนักแสดงนาฏศิลป์ของอัศวินการละคร มีบุตรชาย 3 คน ได้แก่

นายสมภพ พงษ์มิตร (อ๋อย)
นายนิติพงษ์ พงษ์มิตร (หน่อย)
นายสานิตย์ พงษ์มิตร (หน่อง)

 ผลงาน 
 ละครเวที 
2482-2493: เป็นนักแสดงตลกละครเวทีที่ได้รับความนิยมมาก
2482: ชายสไบ
2483: เกียรติศักดิ์ทหารเสือ
2485: อมรพิมาน
2486: น้ำเพียงดิน
2486: เปลวสุริยา
2488: พันท้ายนรสิงห์ รับบท นายอ่อน
2490: กรุงสะท้าน
และอื่น ๆ

 ภาพยนตร์ 
 พ.ศ.  เรื่อง รับบท 2493  พันท้ายนรสิงห์   ทองอ่อน ทหารใหม่  2494  สามเกลอถ่ายหนัง  ช่างถ่ายภาพยนตร์ ตุ๊กตาจ๋า  โจ้ 2495  สามล้อประจันบาน   มารสวาท  2496  ราชาธิราช ตอน ศึกพระเจ้ากรุงจีน   สาวเครือฟ้า  พลทหารเขียว สามเกลอเจอผี  สามเกลอกระยาจก  แม่เสือไพรวัลย์  2497  สามเกลอปราบวายร้าย หนูจ๋า ธิดายาจก  เพลิงชีวิต  แรงพิศวาส  อัศวินสาว จ่าเอกสมพงษ์ น้ำตาชาย  2498  ชะอำอำพราง   วังนางโรม  สร้อยฟ้าขายตัว  สองเกลอเจอลอตเตอรี่  ดงตาล  ชั่วฟ้าดินสลาย  โอเคสังข์ทอง  ทหารเสือพระเจ้าตาก  สาวสมัยใหม่  หญิงคนชั่ว พร ห้วงรักเหวลึก  เมียแก้ว  เหยื่อกามเทพ  เหนือธรณี ทัต สลัดดำ  ล้มบาง  ทหารเสือพระเจ้าตาก  ยอดกตัญญู  ยอดรักคนยาก  2499  สามเกลอหักด่าน  นางใบ้  จอมใจแม่  จันทร์เจ้าขาสิบตรีปิ๋ว คลุมถุงชน  รักนิรันดร์  สายรุ้ง  ลูกโจร  ลูกแก้วเมียขวัญ  หนีเมีย  สุภาพบุรุษเสือผา  สุดฟากฟ้า  เสียแรงรักพงษ์ มรสุมสวาท  ขุนไพร  ฟ้าธรรมาธิเบศร์  บ้านทรายทอง  นายจร มรสุมสวาท สมพงษ์ เทพธิดาฮ่อ  เคหาสน์สีแดง ขุนผจญคดี นักสืบพราน ตอน จำเลยไม่พูด  ชวน คลุมถุงชน  2500  ดอนทราย  น้ำตาแม่  ผิดถนน  กลิ่นยี่โถแดง  ปรารถนาแห่งหัวใจ  สิงห์ลำพอง  นเรศวรมหาราชโรงแรมนรก ศาสตราจารย์สมพงษ์ เปียดื้อ  กะล่อนทอง  ศรีปราชญ์  นายประตู โชคมนุษย์ มัสยา ยูโซ๊ะ ทุ่งรวงทอง เหนือเมฆ บัวขาว ปาหนัน แก้วกัลยา 2501  ดอกฟ้าในมือโจร   สวรรค์หาย  ชาติเสือ  อกสามศอก  เกิดใหม่  เห่าดง ยูงรำแพน  พล นิกร กิมหงวน ตอน เวทีถล่มและพิชิตเมีย นิกร 2502  นางสิงห์เมืองเสือ   เด่น ดวงดาวเงาเพชฌฆาต   จ้าวนักเลง (อินทรีแดง)   กิโมโนพงษ์ศักดิ์ เหนือมนุษย์   เลือดทาแผ่นดิน   ฝ่ามรสุม   รักเธอเท่าฟ้า สมพงษ์ ดวงใจที่รัก   เชลยรัก   สี่คิงส์   2503  กงกรรม    แม่นาคคืนชีพ  ยอดเดี่ยว  อภินิหารอาจารย์จู๋  ค่าน้ำนม  ตุ๊กตาผี  ยอดผี  ทัดดาวบุษยา  แสงสูรย์  ลูกจ๋า  เสือเฒ่า  2504  มหาเวสสันดร   ยอดนักเลง  ลั่นทมสะอื้น หงษ์ฟ้า บางปะกง มังกรหยก กัวเต็งอัก สุรีรัตน์ล่องหน  2505  วิญญาณรักแม่นาค  สิงห์เมืองชล จ้าวชีวิต ลำเนาไพร สิงห์โตหยก มนต์รักบ้านนา สิงห์กองปราบ เหมยฟ้า 2506  ชโลมเลือด  งามงอน  สิงห์สั่งป่า  พะเนียงรัก คมพยาบาท  ตากล้องเงินล้าน สมิงสาว  เหยี่ยวดำ (ครุฑดำ) อำนาจมืด  ใจเดียวโป๊งเหน่ง 2507  มังกรคนอง  สิงห์ล่าสิงห์  น้ำตาลไม่หวานโมตี รามสาสราม พนาสวรรค์  เลือดแค้น  2508  ชบาไพร  สุภาพบุรุษนักเลง  ลูกหญิง  ค่ายบางระจัน  ลูกนก  สามมงกุฎ  หมอกสวาท  เกียรติศักดิ์ทหารเสือ 2509  ดาวพระศุกร์  พระอภัยมณี  สามเกลอเจอล่องหน  แก้มทอง  ในม่านเมฆ  นางนกป่า พงษ์ เพื่อนรัก  สิงห์สันติภาพ  2510  ตุ๊ดตู่   เมขลา   แสนรัก   เหนือเกล้า ไม้ เทพธิดาบ้านไร่   เจ้าแม่ปานทอง   แก้วกาหลง   พยัคฆ์ร้ายใต้สมุทร   9 เสือ   ไฟเสน่หา   สาวจ้าวสมิง   อาญารัก   สายเปล   ใจนาง   2511  ดวงใจคนยาก   7 ป่าช้า  พระลอพระยาแพทย์ เรือจ้าง  สุรพลลูกพ่อ  ขวัญเรือน  เป็ดน้อย เชย กำพร้า  บัวหลวง  ระฆังผี  แม่นาคคะนองรัก  สีดา  อกธรณีละเมอ แสนพยศ  สัญชาติชาย  แสนสงสาร  2512  อภินิหารอาจารย์ทอง   สาละวัน   สอยดาว สาวเดือน   เศรษฐีข้างถนน   ลูกปลา   ลูกกบ   ละครเร่  โปร่ง ยอดรักยูงทอง   แม่ค้า   เมืองแม่หม้าย  ไพรรัก   พญาโศก  น้าเวก นางพญา   นางละคร   ทรชนเดนตาย   ด่วนเหนือ   ดิน น้ำ ลม ไฟ   ชาติลำชี   จ้าวป่าช้า   เจ้าหญิง   ไก่แก้ว  สิน 2513  ว่าวน้อย   กว่าจะรักกันได้   แม่นาคพระนคร  ลุงยม ปี่แก้วนางหงส์   ทุ่งมหาราช   จุ๊บแจง   เงินจางนางจร   กำแพงแสน   กายทิพย์  หมอทำเสน่ห์ กำแพงเงินตรา  ไปล่ 2514  สวรรค์นางไพร   ลูกทุ่งเข้ากรุง   รักข้ามขอบฟ้า   โกรธกันทำไม   ลานพัยหญ้า   ราชินีบอด   รักกันหนอ   แว่วเสียงซึง  ดุ่ย อรุณรุ่งฟ้า   น้องนางบ้านนา  ลูกค้าประจำ เทพบุตรจอมโกง  เทวดามาแล้ว  2515  11 มม.   เพลงรักลูกทุ่ง   เพชรตาแมว  พรานปาน ชาละวัน   2 สิงห์ 2 แผ่นดิน   2516  มารรัก   ท่าเตียน  นักวิทยาศาสตร์ 2517  ธิดาพญายม   2518  วิวาห์เงินผ่อน   ลูกผู้ชาย   ราชินีฝิ่น   นักเลงป่าสัก  ผู้ใหญ่ผึ่ง ใจรัก   2519  วัยอันตราย   ลาวคำหอม(เพชรมหาภัย)   ยอดกะล่อน   เมียเสือ   เพลิงทรนง   นางงูเห่า  สมพงษ์ กามเทพเล่นกล   2520  ไอ้ควายเหล็ก   ยอดมนุษย์คอมพิวเตอร์   9 พยัคฆราช  พ่อของเธอ 1-2-3 ด่วนมหาภัย  พงษ์ รถไฟ เรือเมล์ ลิเก ตำรวจ   ไอ้ตีนโต   2521  มือปืนสติเฟื่อง   7 อาถรรพ์  อาจารย์ ส่าง นันตา มือปืนนักบุญ   อะไรกันวะ  เจ้าพ่อ มือปืนเลือดเดือด   มนต์รักอสูร  ลุงผัน ขุนกระทิง  เกลียว 2522  ไผ่สีทอง  ลุงเหลือ สิงห์ล่าสิงห์  ยโส รักพี่ต้องหนีพ่อ   ปล้นบ้าๆบวมส์ๆ  ตำรวจ ผกก. ไผ่แดง  ตาเทิ้ม แดรกคูล่าต๊อก  กระหัง 2 ผู้ยุ่งเหยิง  สารวัตรสมพงษ์ 2523  สุดรักสุดอาลัย   ขุนเดช  พ่อเฒ่ามั่น ไอ้ถึกทหารโข่ง   หนุ่มบ้านนา สาวนาเกลือ  มหาฉ่ำ สู้อย่างสิงห์   มนต์รักขนมครก  ตำรวจ (โจรขโมย) เป๋อจอมเปิ่น  พ่อของเธอ ทหารเกณฑ์  สมพงษ์ ทหารเกณฑ์ภาค 2  สมพงษ์ 7 ป่าช้า   2524  แสนรัก   สวัสดีคนสวย   สาวน้อย   ศรีธนญชัย  นันทา ยอดรักผู้กอง  กำนันพูน พ่อปลาไหล   เสือโค่นสิงห์   ป่าช้าแตก  อาจารย์ปรือ ผีตาโบ๋   เด๋อด๋าเฮงระเบิด  จ่าตำรวจ ทหารเรือมาแล้ว  สมพงษ์ เจ้าแม่สาลิกา   ทหารอากาศขาดรัก  พ.จ.อ. สมพงษ์ เจ้าบ่าวทีเด็ด  พงษ์ เขยขัดดอก  ตาห้วย กำแพงหัวใจ  พ่อของเขา แก่นกะลาสี   2525  นักฆ่าขนตางอน  สารวัตรชลิต หล่อลากดิน  ดาวเคียงเดือน  ยอดชาย 2526  มัทรีที่รัก  พ่อของธนิ 2527  จงอางผงาด  ทหารเกณฑ์ผลัด 2  พลทหาร สมพงษ์ สารวัตรต๊อก  หมู่พงษ์ สาลิกาลิ้นทอง   เสือกัดสิงห์  สิงห์ ผ่าโลกบันเทิง  ฉลาด นักสู้หน้าเซ่อ  2528  หนึ่งในล้าน  บันลือ นวลฉวี  ครูข้าวเหนียว  เขยบ้านนอก  นายไก๋ 2529  ลูกทุ่งฮอลิเดย์  พ่อนาค โกยมหาสนุก  เถ้าแก่กิมเฮง คำสิงห์  พยายามข่มเหงคำสิงห์ รักพลิกล็อก  พ่อของเขา 2530  นานาจิตตัง  สมพงษ์ 2531  มนต์รักเพลงทะเล้น  สมพงษ์ รักมหาเฮง  พ่อของเขา ตะลุยโรงหมอ  พ่อของเขา 2532  คำพิพากษา  ตาแช่ม ธันยาแม่มดยอดยุ่ง  อาจารย์เขียด (รับเชิญ) 2533  บ้านผีดุ  พ่อของเนศ ข้ามาจากสวรรค์  ชายชราขอทานยากจน 2535  ฝากฝันไว้เดี๋ยวจะเลี้ยวกับมาเอา  ปู่ 2537  กาเหว่าที่บางเพลง  ตาจง 2538  กึ๋ยทู สยึมกึ๋ย 2  อาจารย์ปู่ 2539  คู่กรรม 2  ตาบัว

ละครโทรทัศน์
 พ.ศ.  เรื่อง รับบท ออกอากาศ 2510  ร้อยป่า    ช่อง 4  วิมานจำแลง  เปาบุ้นจิ้น ตอน อภินิหารแม่สื่อ  ขุนศึกมหาราช  2519  ผู้ชนะสิบทิศ  สีอ่อง  ช่อง 9ลูกกรอก   ช่อง 5  2520  ขายวิญญาณ  ม้วน  2521  เมียจำเป็น  หุ่น  2522  มหึมาจอมพลัง   ช่อง 3 ผู้กองยอดรัก   ช่อง 5  ดาวเรือง  จ่าแม่น 2524  พิษสวาท   ช่อง 3 2526  ผู้กองอยู่ไหน   ช่อง 5 2527  คุณหญิงนอกทำเนียบ  ตาศรี  ช่อง 5 2530   ดาวเรือง  จ่าแม่น  ช่อง 3  2531  นาคี  ผู้กองยอดรัก   ช่อง 9 2532  เทพพยาบาท   ช่อง 3 2533  ตะกายดาว  รับเชิญ  ช่อง 9 2534  จ่ากองร้อย    ช่อง 3 2535  กุหลาบในเปลวไฟ    ช่อง 5 เขยบ้านนอก ภาค 2   ช่อง 3 มะกอกเทวดา   ถ่านเก่าไฟใหม่   สะดุดรัก   2536  ท่านผีเพี้ยน  บัลลังก์เมฆ  ตากอบ  ช่อง 9 2537  สนทนาประสาจน    ช่อง 5 ระเริงชล   ช่อง 3 2538  ฝันเฟื่อง   น้าวง พล นิกร กิมหงวน ยุคโลกาภิวัตน์  ลุงเชย ชมรมขนหัวลุก ตอน มนต์เพลงปีศาจ   ช่อง 5 2539  ชมรมขนหัวลุก ตอน ลิฟท์สยอง   2540  ทรามวัยใจเพชร    2542  โดดเดี่ยวไม่เดียวดาย   

 เพลง 
 คอยนางกลางเดือน (เพลงคณะศิวารมณ์)
 ฉันรำลึกชาติ (ประกอบละครเปลวสุริยา)
 รอยมลทิน ร่วมกับเทิ่ง สติเฟื่อง (โฆษณาละครรอยมลทิน)

 รายการโทรทัศน์ 
 ขายหัวเราะ 
 วิก 07
 ขบวนการจี้เส้น
 ตลกกับเพื่อนชูศรี
 ก่อนบ่ายคลายเครียด

 กำกับการแสดง 
 สามเกลอถ่ายหนัง (2494)
 สามเกลอหักด่าน (2499)
 ว่าวน้อย (2513)
 ทหารอากาศขาดรัก (2524)

 พากย์เสียง 
 กระเบนธง (2509)

 โฆษณา 
รณรงค์ไม่ให้ซื้อสิทธิ์ขายเสียง (2534)

 คอนเสิร์ต 

 มหกรรมคอนเสิร์ต นักแสดงร่วมสมัย ครั้งที่ 1 (7 พฤศจิกายน 2538)

 เสียชีวิต 
สมพงษ์ พงษ์มิตรมีโรคประจำตัว ทั้งเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หัวใจ และสายตา กระทั่งถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2544 สิริอายุ 82 ปี

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๑๕ ตอนที่ ๒๒ ข หน้า ๑๐๒, ๑ ธันวาคม ๒๕๔๑
อ้างอิง

 แหล่งข้อมูลอื่น
 นายสมพงษ์ พงษ์มิตร ศิลปินแห่งชาติ จากนิตยสารสกุลไทย 
 ศิลปินแห่งชาติ คุณสมพงษ์ พงษ์มิตร 
 สมพงษ์ พงษ์มิตร 
 ผลงานทั้งหมดของสมพงษ์ พงษ์มิตร 

หมวดหมู่:ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง
หมวดหมู่:นักแสดงชายชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงตลกไทย
หมวดหมู่:นักแสดงตลกชายไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอบางปะอิน
หมวดหมู่:นักแสดงลิเก
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จ.ภ.
หมวดหมู่:นักแสดงภาพยนตร์ชายชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงละครโทรทัศน์ชายชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงชายชาวไทยในศตวรรษที่ 20
หมวดหมู่:บูรพศิลปินสาขาศิลปะการแสดง