สัตว์ป่าสงวน

ความหมาย  
สัตว์ป่าสงวนของประเทศไทย 
 ตาม พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 หมายถึง สัตว์ป่าหายากหรือสัตว์ป่าที่ใกล้สูญพันธุ์จำเป็นต้องสงวนและอนุรักษ์ไว้อย่างเข้มงวดตามที่กาหนดไว้ในพระราชบัญญัตินี้ PDF "พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562"  เว็บไซต์ ราชกิจจานุเบกษา โดย สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, ประกาศ 2562-25-29 PDF "พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562"   เว็บไซต์ สำนักอนุรักษ์สัตว์ป่า กรมอุทยานแแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช, สืบค้น 2564-06-26 
 ตาม พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 หมายถึง  สัตว์ป่าที่หายากตามบัญชีท้ายพระราชบัญญัตินี้ และตามที่จะกำหนด โดยตราเป็นพระราชกฤษฎีกา  "พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535"  เว็บไซต์ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, ประกาศ 2535-02-28 
 ตาม พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503 หมายถึง สัตว์ป่าที่หายากตามบัญชีท้ายพระราชบัญญัตินี้ PDF "พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503"  เว็บไซต์ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, ประกาศ 2503-12-27 

รวมความว่า สัตว์ป่าสงวน คือ สัตว์หายาก, ใกล้จะสูญพันธุ์ หรืออาจสูญพันธุ์ไปแล้ว จึงจำเป็นต้องมีบทบัญญัติเข้มงวดกวดขัน เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดอันตรายแก่สัตว์ป่าที่ยังมีชีวิตอยู่ หรือซากสัตว์ป่า ซึ่งอาจจะตกไปอยู่ยังต่างประเทศด้วยการซื้อขาย 
โดยมีรายชื่อตามบัญชีท้ายพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าฉบับนั้น 

การครอบคลุมถึง ซากสัตว์ และครอบคลุมถึงสัตว์ที่สูญพันธุ์แล้วนั้น เพื่อเก็บรวบรวมซากไว้ให้ผู้มีหน้าที่โดยตรงได้ศึกษาทางวิชาการ, เพื่อเป็นมรดกของชาติ และเพื่อไม่ให้ผู้หนึ่งผู้ใดสะสมเป็นส่วนตัวซึ่งเป็นเหตุให้มีความต้องการล่า หากมีโอกาสหลงเหลือแม้สักตัว 

 ประวัติการเปลี่ยนแปลงบัญชีรายชื่อ  
เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2503 มีการตรา พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503 และประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันถัดมา  

รายชื่อ สัตว์ป่าสงวน ถูกกำหนดครั้งแรก ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503 มีจำนวน 9 ชนิด ล้วนเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับสัตว์กีบ ได้แก่ แรด กระซู่ กูปรี ควายป่า ละองหรือละมั่ง สมัน เนื้อทราย เลียงผา และ กวางผา  (รายชื่อนี้มีการเปลี่ยนแปลงในเวลาต่อมา) 

ต่อมาเมื่อสถานการณ์ของสัตว์ป่าในประเทศไทยเปลี่ยนแปลงไป สัตว์ป่าหลายชนิดมีแนวโน้มถูกคุกคามเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์มากยิ่งขึ้น 
ประกอบกับเพื่อให้เกิดความสอดคล้องกับความร่วมมือระหว่างประเทศ ในการควบคุมดูแลการค้าหรือการลักลอบค้าสัตว์ป่าในรูปแบบต่าง ๆ ตาม อนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศว่าด้วยชนิดสัตว์ป่าและพืชป่า หรือ CITES 
ซึ่งเมื่อวันที่ 21 มกราคม พ.ศ. 2526 ประเทศไทยได้ร่วมลงนามรับรองอนุสัญญาในปี พ.ศ. 2518 และได้ให้สัตยาบัน นับเป็นสมาชิกลำดับที่ 80 

เมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535 มีการตรา พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 โดยปรับปรุงและยกเลิกพระราชบัญญัติฉบับเดิม และประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535  

ตามพระราชบัญญัติฉบับนี้ ได้กำหนดให้สามารถเปลี่ยนแปลงรายชื่อชนิดสัตว์ป่าสงวนได้โดยสะดวกรวดเร็วขึ้น โดยออกเป็นพระราชกฤษฎีกาแก้ไขหรือเพิ่มเติมเท่านั้น ไม่ต้องรอแก้ไขพระราชบัญญัติอย่างเดิมที่ใช้เวลานานกว่า  

ทั้งนี้ยังได้เพิ่มชนิดสัตว์ที่มีสภาพล่อแหลมต่อการสูญพันธุ์ (ในขณะนั้น) 7 ชนิด ได้แก่ สมเสร็จ(มลายู) เก้งหม้อ แมวลายหินอ่อน พะยูน นกเจ้าฟ้าหญิงสิรินธร นกแต้วแร้วท้องดำ และ นกกระเรียนไทย  

และตัดสัตว์ป่าที่ไม่อยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์ เนื่องจากสามารถเพาะเลี้ยงขยายพันธุ์ได้มาก 1 ชนิด คือ เนื้อทราย  

วันที่ 9 ตุลาคม พ.ศ. 2558 คณะกรรมการสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า มีมติเห็นชอบให้เพิ่มสัตว์ 4 ชนิด โดยเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเล 2 ชนิด ได้แก่ วาฬบรูดา วาฬโอมูระ เป็นสัตว์เลื้อยคลาน 1 ชนิด คือ เต่ามะเฟือง และปลาอีก 1 ชนิด คือ ปลาฉลามวาฬ "รู้ยัง เพิ่มสัตว์น้ำอีก 4 ชนิดเป็นสัตว์สงวนใหม่" เว็บไซต์ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ส่วนจัดการอุทยานแห่งชาติทางทะเล, สืบค้น 2564-06-26 

วันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 มีการตรา พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 โดยปรับปรุงและยกเลิกพระราชบัญญัติฉบับเดิม และประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม พ.ศ. 2562  

วันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2564 คณะกรรมการสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า มีมติเห็นชอบเพิ่มสัตว์ 1 ชนิด คือ นกชนหิน ตามข้อเสนอโดย กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ภูริช วรรธโนรมณ์, "ลำดับเหตุการณ์ผลักดัน ‘นกชนหิน’ เป็นสัตว์ป่าสงวนลำดับที่ 20 ของประเทศไทย" เว็บไซต์  มูลนิธิสืบนาคะเสถียร, 9 มีนาคม 2564, สืบค้น 2564-06-26 

วันที่ 12 พฤษภาคม 2565 ในที่ประชุมคณะกรรมการทะเลชาติ ได้มีการเห็นชอบมติเพื่อให้โลมาอิรวดีเป็นสัตว์สงวนแต่อย่างไรก็ตามต้องใช้เวลาค่อนข้างนานในการที่จะให้สัตว์ชนิดหนึ่งเป็นสัตว์สงวนได้และในปัจจุบันเหลือโลมาอิรวดีเพียง 14 ตัว ในทะเลสาบสงขลา 

วันที่ 24 กันยายน 2567 ประกาศพระราชกฤษฎีกา เล่มที่ 141 ตอนที่ 58 ก (มีผลบังคับใช้เมื่อพ้นกำหนด 60 วัน นับแต่วันที่ประกาศ) กำหนดให้ เพิ่มสัตว์ป่า 2 ชนิด ทำให้มีสัตว์ป่าสงวนทั้งสิ้น 21 ชนิด โดยเพิ่ม วาฬสีน้ำเงิน (เปลี่ยนสถานะจากสัตว์ป่าคุ้มครอง ในบัญชีสัตว์ป่าสงวนท้ายพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 ลำดับที่ 15) และ นกชนหิน (เปลี่ยนสถานะจากสัตว์ป่าคุ้มครอง ในบัญชีสัตว์ป่าสงวนท้ายพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 ลำดับที่ 4) PDF "พระราชกฤษฎีกา กำหนดให้สัตว์ป่าบางชนิดเป็นสัตว์ป่าสงวน พ.ศ. 2567 ประกาศเล่มที่ 141 ตอนที่ 58 ก วันที่ 24 กันยายน 2567"  เว็บไซต์ กองนิติการ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช, 24 กันยายน 2567, สืบค้น 2567-10-04 (อ้างจาก เว็บไซต์ มูลนิธิสืบนาคะเสถียร, 3 ตุลาคม 2567, สืบค้น 2567-10-04)

 รายชื่อ และการจำแนก  
สัตว์ป่าสงวน มีทั้งสิ้น 21 ชนิด (ณ วันที่ 23 พฤศจิกายน 2567) ได้แก่ 

 ชื่อสามัญ  ชื่อวิทยาศาสตร์  ปีที่ประกาศ  สถานะการอนุรักษ์  แรด หรือ แรดชวา หรือ แรดนอเดียว  Rhinoceros sondaicus  2503  CR  กระซู่ หรือ แรดสุมาตรา  Dicerorhinus sumatrensis  2503  CR  สมเสร็จ หรือ สมเสร็จมลายู  Tapirus indicus  2535  EN  กูปรี หรือ โคไพร  Bos sauveli  2503  CR  ควายป่า  Bubalus arnee  2503  EN  เลียงผา หรือ เลียงผาใต้ หรือ เยือง หรือ กูรำ หรือ โครำ  Capricornis sumatraensis  2503  VU  กวางผา หรือ กวางผาจีน  Naemorhedus griseus  2503  VU  สมัน หรือ เนื้อสมัน หรือ กวางเขาสุ่ม  Rucervus schomburki  2503  EX  ละอง (ตัวผุ้) และ ละมั่ง (ตัวเมีย)  Rucervus eldi  2503  EN  เก้งหม้อ หรือ กวางเขาจุก หรือ เก้งดง  Muntiacus feae  2535  DD  วาฬบรูดา  Balaenoptera edeni  2562  LC  วาฬโอมูระ  Balaenoptera omurai  2562  DD  พะยูน​ หรือ หมูน้ำ หรือ วัวทะเล  Dugong dugon 2535  VU  แมวลายหินอ่อน  Pardofelis marmorata   2535  NT  นกเจ้าฟ้าหญิงสิรินธร  Pseudochelidon sirintarae  2535  CR  นกแต้วแร้วท้องดำ  Pitta gurneyi   2535  CR  นกกระเรียน หรือ นกกระเรียนไทย  Grus antigone  2535  VU  เต่ามะเฟือง  Dermochelys coriacea  2562  VU  (ปลา) ฉลามวาฬ  Rhincodon typus  2562  EN  นกชนหิน  Rhinoplax vigil  2567  CR  วาฬสีน้ำเงิน  Balaenoptera musculus  2567  EN โลมาอิรวดีOrcaella brevirostrisยังไม่แน่นอนEN
220px|IUCN Red List category abbreviations (version 3.1, 2001)

 อ้างอิง 
  (Unofficial translation  by Dan Reik, April 1996).
  shurhare.


 ดูเพิ่ม 
 สัตว์ป่าคุ้มครอง 
 สถานะการอนุรักษ์