ธง

ธง () เป็นวัตถุใช้เป็นเครื่องหมายเพื่อสื่อสาร เช่น บอกชาติ ตำแหน่งในราชการ โดยมีกำหนดกฎเกณฑ์เป็นต้น เช่น ธงชาติ ธงแม่ทัพนายกอง ใช้เป็นเครื่องหมายตามแบบสากลนิยม เช่น ธงกาชาด บอกที่ตั้งกองบรรเทาทุกข์, ธงขาว บอกความจำนนขอหย่าศึกหรือยอมแพ้, ธงเหลือง บอกเป็นเรือพยาบาลคนป่วยหรือเรือที่มีโรคติดต่ออันตราย, ธงแดง บอกเหตุการณ์อันเป็นภัย ใช้เป็นเครื่องหมายเรือเดินทะเล คณะ สมาคม อาคารการค้า ใช้เป็นอาณัติสัญญาณ ใช้เป็นเครื่องตกแต่งสถานที่ในงานรื่นเริงหรือถือเข้ากระบวนแห่เป็นต้น 

ส่วนใหญ่ธงจะมีลักษณะเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า แต่ยังมีธงสามเหลี่ยมหรือธงรูปร่างแบบอื่นต่างกันไป

 ประวัติ 

ไม่ทราบที่มาของธง แต่ในสมัยโบราณ ป้ายสนามหรือมาตรฐานถูกใช้ในสงครามที่สามารถจัดประเภทเป็น vexilloid หรือ 'flag-like'  มีต้นกำเนิดในอียิปต์โบราณหรืออัสซีเรีย ตัวอย่าง ได้แก่ มาตรฐานการต่อสู้ Sassanid Derafsh Kaviani และมาตรฐานของกองทัพโรมัน เช่น นกอินทรีของกองทัพที่ 10 ของจักรพรรดิเอากุสตุสหรือมาตรฐานมังกรของ Sarmatians อันหลังปล่อยให้โบยบินไปอย่างอิสระในสายลม ที่คนขี่ม้าถืออยู่ แต่ดูจากการพรรณนาว่ามันคล้ายกับว่าวมังกรยาวกว่าธงธรรมดา

ธงที่เป็นที่รู้จักในปัจจุบัน ทำจากผ้าที่เป็นตัวแทนของตัวตนเฉพาะ ถูกประดิษฐ์ขึ้นในอนุทวีปอินเดียหรือราชวงศ์โจวของจีน (1046-256 ก่อนคริสตศักราช) ธงจีนที่เป็นรูปสัตว์หลากสีสันและธงของราชวงศ์จะต้องได้รับการเคารพในระดับเดียวกันกับผู้ปกครอง ธงอินเดียมักเป็นรูปสามเหลี่ยมและตกแต่งด้วยสิ่งที่แนบมา เช่น หางของจามรีและร่มของรัฐ ประเพณีเหล่านี้แพร่กระจายไปยังเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เช่นกัน และถูกส่งไปยังยุโรปผ่านโลกของชาวมุสลิมซึ่งมีการใช้ธงสีเรียบ ๆ อันเนื่องมาจากข้อบัญญัติของอิสลาม

ในยุโรป ในช่วงยุคกลาง ธงถูกนำมาใช้เป็นหลักในการต่อสู้เพื่อให้ระบุอัศวินได้ง่ายกว่าเฉพาะจากอุปกรณ์พิธีการที่วาดบนโล่ ในช่วงยุคกลางสูงและเพิ่มมากขึ้นในช่วงปลายยุคกลาง รัฐในเมืองและชุมชนต่าง ๆ เช่น สมาพันธรัฐสวิสเก่า ก็เริ่มใช้ธงเป็นสัญญาณภาคสนาม ธงกองร้อยสำหรับแต่ละหน่วยกลายเป็นเรื่องธรรมดาในช่วงยุคต้นยุคใหม่

 ประเภทของธงที่สำคัญ 
ในการศึกษาเกี่ยวกับธงนั้นสามารถจะจำแนกธงได้หลายประเภท ตามลักษณะของธงและจุดประสงค์การใช้งาน เช่น
 ธงชาติ (23px)
 ธงพลเรือน หรือ ธงราษฎร (23px)
 ธงราชการ หรือ ธงรัฐบาล (23px)
 ธงกองทัพ หรือ ธงราชการทหาร (23px) 
 ธงชาติประจำเรือ (23px)
 ธงเรือราษฎร์ หรือ ธงเรือพาณิชย์ (23px)
 ธงเรือราชการ หรือ ธงเรือหลวง (23px
 ธงนาวี หรือ ธงเรือรบ (23px)
 ธงฉาน
 ธงพระอิสริยยศ (ธงสำหรับพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์)
 ธงชัยเฉลิมพล (ธงประจำกองทหาร)
 ธงลูกเสือและเสือป่า
 ธงแสดงยศ
 ธงแสดงตำแหน่ง

 ธงชาติ 
ธงชาติ คือ ธงที่ใช้เป็นสัญลักษณ์ของรัฐชาติต่าง ๆ ซึ่งบรรจุความหมายของความเป็นชาติ หรืออุดมการณ์ของรัฐ หรือสิ่งที่เป็นของดีประจำชาติไว้ภายใน ธงนี้เป็นธงที่ใช้กันแพร่หลายที่สุดในทุก ๆ ประเทศ เพราะประชาชนในรัฐชาติสามารถจัดหามาไว้เองได้ทั่วไปหากต้องการแสดงความเป็นชาติของตนเอง

ธงชาติของทุกประเทศล้วนได้รับรองจากรัฐของตนทั้งสิ้น ไม่ว่าจะรับรองด้วยกฎหมายเกี่ยวกับธงโดยเฉพาะหรือรัฐธรรมนูญก็ตาม แน่นอนว่าหากมีการเปลี่ยนแปลงลักษณะของธงชาติก็ต้องออกกฎหมายรับรองลักษณะของธงชาติฉบับใหม่ด้วย

อนึ่ง ธงนี้เป็นเป็นพื้นฐานสำคัญในการออกแบบธงอื่น ๆ ที่สื่อความหมายถึงชาติและได้รับการรับรองไว้ในกฎหมายเกี่ยวกับธงด้วย เช่น ธงราชนาวี ธงฉาน เป็นต้น

 ธงราชนาวี 
ธงราชนาวี หมายถึง ธงที่ใช้เป็นสัญลักษณ์ของกองทัพเรือประจำชาติต่าง ๆ โดยชักขึ้นตามสถานที่ราชการและเรือรบในสังกัดกองทัพเรือ (ชักขึ้นที่เสากาฟฟ์และท้ายเรือรบ) ธงนี้มีความสำคัญมากเทียบเท่ากับธงชาติ เพราะเป็นสัญลักษณ์แทนอำนาจอธิปไตยของชาติทางน้ำ ฉะนั้น การออกแบบธงราชนาวีโดยมากจึงอิงลักษณะพื้นฐานจากธงชาติ แต่จะมีการเพิ่มเติมรายละเอียดบางอย่างลงไปในธง ซึ่งจะต้องกำหนดไว้ในกฎหมายที่ว่าด้วยธงไว้ชัดเจน

โดยในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์จึงได้มีการเปลี่ยนแปลงใน พ.ศ. 2535 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช มีพระราชดำริว่าบรรดาเรือหลวงกับเรือราษฎร์เรือราษฎร์ควรมีเครื่องหมายสำคัญให้เห็นแตกต่างกัน เพื่อจะได้สังเกตว่าลำไหนเป็นเรือหลวงลำไหนเป็นเรือราษฎร์ ดังนั้นจึงมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯสั่งให้เรือหลวงทั้งปวงทำรูปจักรสีขาวไว้ตรงกลางพื้นสีแดง เป็นธงราชนาวีซึ่งใช้เป็นธงประจำเรือหลวงส่วนเรือราษฎร์นั้นยังคงใช้ธงพื้นสีแดง

 ธงฉาน 
ธงฉาน หมายถึง ธงที่บัญญัติใช้เพิ่มเติมขึ้นจากธงชาติเพื่อใช้ชักขึ้นทางด้านหัวเรือรบ โดยจะใช้ชักในโอกาสสำคัญ ๆ หรือชักขึ้นเพื่อแสดงยศของนายทหารผู้บังคับการเรือ หรือชักขึ้นเพราะมีหน้าที่พิเศษตามที่กำหนดไว้ในกฎหมายว่าด้วยธง

สำหรับประเทศไทยนั้น หน้าที่ของธงฉานได้กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติธง พ.ศ. 2522 มาตรา 19 ว่า "...ธงนี้เป็นธงที่ใช้ในเรือพระที่นั่ง และเรือหลวง หรือ เป็นธงสำหรับหน่วยทหารเรือที่ยกพลขึ้นบก ซึ่งหน่วยทหารนั้นไม่ได้รับพระราชทานธงไชยเฉลิมพล"

 ธงชัยเฉลิมพล (ธงประจำกองทหาร) 
ธงชัยเฉลิมพล หมายถึง ธงประจำหน่วยทหารซึ่งได้รับมอบจากประมุขของรัฐชาติ โดยมากออกแบบเพิ่มเติมจากลักษณะของธงชาติ เพื่อให้ธงนี้เป็นสัญลักษณ์แทนชาติและอุดมการณ์ของรัฐด้วย นอกจากนั้น ธงนี้จะเป็นเครื่องหมายระบุหน่วยทหารแล้วยังถือกันว่าเป็นขวัญกำลังใจของกองทหารเป็นอย่างยิ่ง เวลาที่หน่วยทหารออกรบจะต้องนำธงนี้ไปในสนามรบด้วยเสมอ และจะต้องรักษาเอาไว้ด้วยชีวิต หากธงนี้ตกไปอยู่ในมือของฝ่ายศัตรูก็ถือว่าเป็นการเสียเกียรติของชาติอย่างยิ่งทีเดียวธงชัยเฉลิมพล สิ่งสำคัญที่สุดเหนืออื่นใดสำหรับทหารทั้งปวง

ด้วยเหตุดังกล่าว ทำให้การปฏิบัติต่อธงชัยเฉลิมพลทุกขั้นตอนจะต้องเป็นไปตามพิธีการและระเบียบแบบแผนที่วางไว้อย่างเข้มงวดกวดขัน และโอกาสในการเชิญธงชัยเฉลิมพลออกใช้งาน จะต้องเป็นพิธีการที่มีความสำคัญเกี่ยวกับเกียรติยศและเชิดหน้าชูตาเท่านั้น เช่น พิธีกระทำสัตย์ปฏิญาณตนของทหาร เป็นต้น

มีข้อควรรู้เล็กน้อยว่าศัพท์ของธงชัยเฉลิมพลในภาษาอังกฤษนั้น นักแปลศัพท์ทหารในไทยจะใช้คำว่า Colours ในขณะที่ผู้ศีกษาเรื่องธงในต่างประเทศจะนิยมเรียกธงนี้ตามลักษณะกองทัพ เช่น ธงชัยเฉลิมพลกองทหารบก ก็เรียกว่า Army flag เป็นต้น

 ดูเพิ่ม 
 ธงชาติ
 ธงพระอิสริยยศ
 ธงชัยเฉลิมพลของไทย
 ธัชวิทยา

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 ประวัติความเป็นมาของธงชาติสยามหรือธงช้าง และต้นฉบับพระราชบัญญัติแบบอย่างธงสยามฉบับ ร.ศ. ๑๑๐ และฉบับแก้ไข ร.ศ. ๑๑๘  ที่ พิพิธภัณฑ์ธงสยาม (SIAM FLAG MUSEUM) 
 Flag of the world (FOTW) ฐานข้อมูลเกี่ยวธงและการศึกษาเรื่องธงทั่วโลก
 พระราชบัญญัติธง พ.ศ. 2522 
 พระราชบัญญัติธง พ.ศ. 2522 จาก kodmhai.com 
 ธงชัยเฉลิมพล (หอมรดกไทย กระทรวงกลาโหม) 
 ข้อมูลและประวัติของธงราชนาวี ธงฉาน และธงต่าง ๆ ของทหารเรือ

หมวดหมู่:สัญลักษณ์
หมวดหมู่:ธัชวิทยา