ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ

ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ"ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ" เป็นศัพท์บัญญัติของราชบัณฑิตยสถาน  () หรือ ปรมิตตาญาสิทธิราชย์ () เป็นรูปแบบการปกครองในระบอบประชาธิปไตยซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขแห่งรัฐโดยไม่ทรงมีบทบาททางการเมืองและทรงอยู่ในขอบเขตของรัฐธรรมนูญไม่ว่าเป็นหรือไม่เป็นลายลักษณ์อักษร"Constitutional Monarchy", The Encyclopedia of Political Science, CQ Press (2011). ถึงแม้ว่าพระมหากษัตริย์อาจมีพระราชอำนาจโดยพระบารมีและรัฐบาลอาจดำเนินการในพระนาม แต่พระมหากษัตริย์จะไม่ทรงกำหนดนโยบายสาธารณะหรือเลือกผู้นำทางการเมือง เวอร์นอน บอกดานอร์ (Vernon Bogdanor) นักรัฐศาสตร์ชาวอังกฤษ นิยามว่า ราชาภายใต้รัฐธรรมนูญ คือ "องค์อธิปัตย์ที่ปกเกล้าแต่ไม่ปกครอง" (a sovereign who reigns but does not rule), excerpted from  การปกครองรูปแบบนี้ต่างจากสมบูรณาญาสิทธิราชย์ที่พระมหากษัตริย์ทรงควบคุมการตัดสินใจทางการเมืองโดยไม่ทรงถูกรัฐธรรมนูญควบคุมเอาไว้

ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ บางทีเรียกว่า ปรมิตตาญาสิทธิราชย์ (limited monarchy) มกุฎสาธารณรัฐ (crowned republic) หรือราชาธิปไตยแบบรัฐสภา (parliamentary monarchy)

นอกจากเป็นศูนย์รวมใจของชนในชาติแล้ว ราชาภายใต้รัฐธรรมนูญอาจมีพระราชอำนาจอย่างเป็นทางการ เช่น ยุบสภานิติบัญญัติ หรืออนุมัติกฎหมาย แต่ส่วนใหญ่แล้วเป็นพระราชอำนาจทางพิธีการ มิใช่เป็นช่องให้พระมหากษัตริย์จัดการการเมืองได้โดยพลการ วอลเทอร์ แบ็จเจิต (Walter Bagehot) นักทฤษฎีการเมืองชาวอังกฤษ เขียนไว้ในหนังสือ ดิอิงลิชคอนสติติวชัน (The English Constitution) ว่า มีพระราชสิทธิ์สามประการเท่านั้นที่ราชาภายใต้รัฐธรรมนูญทรงใช้ได้ตามพระทัย คือ แสวงหาคำปรึกษา ประทานคำปรึกษา และประทานคำตักเตือน

ประเทศราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญที่โดดเด่น เช่น สหราชอาณาจักรและอดีตเมืองขึ้นทั้งสิบห้าซึ่งล้วนใช้การปกครองที่เรียกว่า "ระบบเวสมินสเตอร์" (Westminster system) ส่วนรัฐสามแห่ง คือ กัมพูชา มาเลเซีย และสันตะสำนัก ใช้ราชาธิปไตยแบบเลือกตั้ง โดยให้อภิชนกลุ่มเล็ก ๆ เป็นคณะผู้เลือกตั้งองค์อธิปัตย์ขึ้นมาเป็นระยะ ๆ

นับแต่เดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2013 ประเทศล่าสุดที่เปลี่ยนแปลงการปกครองจากสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ คือ ภูฏาน

 ประวัติของระบบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ (รัฐสภา) 
การปกครองระบบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ เป็นการปกครองที่เกิดขึ้นครั้งแรก ณ ประเทศอังกฤษ ในสมัยราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ โดยมีรอเบิร์ต วอลโพล เป็นนายกรัฐมนตรี ซึ่งเป็นผลมาจากการการช่วงชิงอำนาจระหว่างกษัตริย์กับสภาที่ประเทศอังกฤษ ประเทศอังกฤษจึงถือได้ว่าเป็นต้นแบบของรูปแบบรัฐบาลแบบนี้ รัฐสภาในประเทศอังกฤษสมัยนั้นถูกจัดตั้งขึ้นในสมัยที่พระมหากษัตริย์ยังคงอำนาจเด็ดขาดอยู่ รัฐสภาอังกฤษขณะนั้นเป็นสภาที่รวมของชนชั้นต่าง ๆ ซึ่งเปิดโอกาสให้คนธรรมดาที่เป็นสามัญชนเข้าไปนั่งในรัฐสภาด้วย รัฐสภาจึงเป็นสถาบันทางการเมืองเพียงแห่งเดียวที่คนธรรมดาจะเข้าไปมีบทบาททางการเมืองได้ รัฐสภาจึงเป็นสถาบันของประชาชน ก็คือรัฐสภาได้เข้ามามีบทบาทควบคุมการใช้อำนาจของกษัตริย์รวมทั้งการปฏิบัติงานของคณะรัฐมนตรีอีกด้วย

 รายชื่อประเทศที่ปกครองแบบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ 

 ทวีปเอเชีย 
+รัฐ/ประเทศรัฐธรรมนูญล่าสุด (ค.ศ.)รูปแบบของรัฐ/ประเทศที่มา2002ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด2008ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์1993ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1947 ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1952ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1962เอมีเรตการสืบพระราชบัลลังก์ โดยต้องได้รับพระราชานุมัติจากพระราชวงศ์อาลเศาะบาห์ และความยินยอมของรัฐสภา1957สหพันธรัฐ; ราชาธิปไตยโดยเลือกตั้งเลือกตั้งจากเชื้อสายสุลต่านทั้งเก้าซึ่งเป็นผู้แทนรัฐต่าง ๆ ในมาเลเซีย2017ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ในประเทศไทย มีชื่อเรียกโดยอธิบายถึงระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ รวมกับระบบรัฐสภาว่า "ประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข"จินตภาพสังคมไทยและพรรคการเมืองของประชาชน  เมธา มาสขาว. ไทยเอ็นจีโอ 10 เมษายน พ.ศ. 2551, เข้าถึงเมื่อ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2552แนวทางประชาธิปไตยแบบสังคมนิยม หรือ “สังคม-ประชาธิปไตย” (Social-Democracy) ศูนย์ประสานงานเยาวชนเพื่อประชาธิปไตย. หน้าที่ 8. เข้าถึงเมื่อ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2552 ซึ่งเรียกรวมการปกครองแบบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญกับประชาธิปไตยระบบรัฐสภา1971 ราชาธิปไตยโดยเลือกตั้งเลือกสรรโดยสภาสูงสุดกลางจากบรรดาชนชั้นปกครองของอาบูดาบี

 ทวีปยุโรป 
รัฐ/ประเทศรัฐธรรมนูญล่าสุด (ค.ศ.)รูปแบบของรัฐ/ประเทศที่มา1993ราชรัฐร่วม (Co-principality)เลือกจากมุขนายกแห่งลาแซ็วดูร์เฌ็ลย์ และการเลือกตั้งประธานาธิบดีฝรั่งเศส1831ราชอาณาจักร; ราชาธิปไตยของปวงชนเบลเยียมเป็นประเทศเพียงแห่งเดียวที่มีราชาธิปไตยของปวงชน — เป็นระบบซึ่งบรรดาศักดิ์ของพระมหากษัตริย์ยึดโยงกับประชาชนแทนรัฐ บรรดาศักดิ์พระมหากษัตริย์ของเบลเยียมจึงไม่ใช่ พระมหากษัตริย์เบลเยียม แต่เป็น พระมหากษัตริย์แห่งชาวเบลเยียม เอกลักษณ์อีกอย่างหนึ่งของระบบของเบลเยียมนี้ก็คือ พระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่จะไม่ได้ขึ้นครองราชย์โดยอัตโนมัติหลังพระมหากษัตริย์พระองค์ก่อนหน้าเสด็จสวรรคตหรือสละบัลลังก์ ผู้ที่จะเป็นพระมหากษัตริย์จะเป็นได้ต่อเมื่อทรงตรัสคำสาบานต่อรัฐธรรมนูญการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1953ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1862ราชรัฐ (Principality)การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1868แกรนด์ดัชชีการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1911ราชรัฐการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1815ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1814ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1978ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1974ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1688ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด

 ทวีปออสเตรเลีย 
รัฐ/ประเทศรัฐธรรมนูญล่าสุด (ค.ศ.)รูปแบบของรัฐ/ประเทศที่มา1970ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด ชื่อเต็มของรัฐ/ประเทศต่อไปนี้ มิได้ขึ้นต้นด้วยราชอาณาจักร แต่เป็นราชาธิปไตยโดยพฤตินัย1901ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1907ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1975ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1978ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1978ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด

 ทวีปอเมริกา 
รัฐ/ประเทศรัฐธรรมนูญล่าสุด (ค.ศ.)รูปแบบของรัฐ/ประเทศที่มา ชื่อเต็มของรัฐ/ประเทศต่อไปนี้ มิได้ขึ้นต้นด้วยราชอาณาจักร แต่เป็นราชาธิปไตยโดยพฤตินัย1981ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1973ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1981ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1867ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1974ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1962ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1983ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1979ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด1979ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด

 ทวีปแอฟริกา 
รัฐ/ประเทศรัฐธรรมนูญล่าสุด (ค.ศ.)รูปแบบของรัฐ/ประเทศที่มา1993ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ โดยต้องได้รับความยินยอมสภาผู้นำ1962ราชอาณาจักรการสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด

 อ้างอิง 

 ดูเพิ่ม 
 ราชาธิปไตย
 ประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข
 ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์
 ราชาธิปไตยที่ถูกล้มล้าง
 ระบบฟิวดัล, รูปแบบการปกครองสมัยก่อนที่กษัตริย์มีสิทธิ์ขาดในที่ดิน

หมวดหมู่:ราชาธิปไตย
หมวดหมู่:อังกฤษ