พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาส

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาส (6 มีนาคม พ.ศ. 2366 – 19 กรกฎาคม พ.ศ. 2410) เป็นพระราชโอรสพระองค์แรกในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาน้อย ในรัชกาลที่ 4 เป็นพระเชษฐาพระองค์ใหญ่ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระประวัติ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาส เป็นพระราชโอรสพระองค์แรกในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาน้อย ในรัชกาลที่ 4 (ธิดาของพระอินทร์อภัย (พระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี)) ประสูติเมื่อวันพฤหัสบดี เดือน 4 แรม 10 ค่ำ ปีมะเมีย จัตวาศก จ.ศ. 1184 ตรงกับวันที่ 6 มีนาคม พ.ศ. 2366 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระองค์เป็นพระราชโอรสหนึ่งในสองพระองค์ที่ประสูตินอกเศวตฉัตร (อีกพระองค์หนึ่งคือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นวิษณุนาถนิภาธร) แรกประสูติมีพระยศที่ หม่อมเจ้านพวงศ์ พระโอรสในสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามงกุฎ เมื่อพระบิดาเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติจึงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น “พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้านพวงศ์ วรงค์อรรคมหามกุฎ ปรมุตมราโชรส”

ภายหลัง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาพระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้านพวงศ์ ขึ้นเป็น “พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นมเหศวรศิวลาส” กำกับดูแลกรมล้อมพระราชวัง ต่อมาโปรดเกล้าฯ ให้กำกับราชการกรมพระคลังมหาสมบัติเพิ่มอีกตำแหน่ง

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาส สิ้นพระชนม์เมื่อวันศุกร์ เดือน 8 แรม 8 ค่ำ ปีเถาะนพศก จ.ศ. 1229 ตรงกับวันที่ 19 กรกฎาคม พ.ศ. 2410 สิริพระชันษา 44 ปี๑๘๓. กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาสสิ้นพระชนม์ วชิรญาณ. พระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุ ท้องสนามหลวง เป็นต้นราชสกุลนพวงศ์

พระโอรส-ธิดา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาส มีหม่อม 6 คน ได้แก่

 หม่อมช้อย
 หม่อมราชวงศ์หญิงเสาวรส (ราชสกุลเดิม ปาลกะวงศ์)
 หม่อมสวน (สกุลเดิม ศรีเพ็ญ)
 หม่อมกลัด (ราชสกุลเดิม จาตุรงคกุล)
 หม่อมหุ่น
 หม่อมเนือง (ราชสกุลเดิม ณ นคร)

มีพระโอรส 2 พระองค์ กับ 14 องค์ และมีพระธิดา 10 องค์ รวม 26 พระองค์/องค์ ได้แก่
ลำดับพระรูปและพระนามเพศพระมารดาประสูติสิ้นพระชนม์/สิ้นชีพิตักษัยพระชันษาคู่สมรส1center|72x72pxพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจิตราภรณ์ช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2382 ถึง หม่อมนกแก้ว2center|81x81pxพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบงกชช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2384 ถึง หม่อมเจ้าหญิงจันทร (สุประดิษฐ์)3center|72x72pxหม่อมเจ้าถนอมช.ไม่มีข้อมูลไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2463ไม่มีข้อมูลหม่อมเอม (คชเสนี)หม่อมสาย (คชเสนี)หม่อมแย้มหม่อมสิน4center|72x72pxหม่อมเจ้าสำเนียงช.หม่อมช้อยไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2441ไม่มีข้อมูลหม่อมเปลี่ยน5center|72x72pxหม่อมเจ้าเดชช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2394พ.ศ. 2456 ถึง พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าแก้วกัลยาณี6center|72x72pxหม่อมเจ้าหญิงจันทรประไพญ.ไม่มีข้อมูล7center|72x72pxหม่อมเจ้าศรีสังข์ หรือเจ๊กช.ไม่มีข้อมูลหม่อมเจ้าหญิงพวงผกา นพวงศ์  หม่อมอื่น ๆ (ไม่ปรากฏนาม)8center|72x72pxหม่อมเจ้าหญิงปุกญ.ไม่มีข้อมูลหลัง มากกว่า 9center|72x72pxหม่อมเจ้าขุนช้างช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2400 ถึง นักองค์เจ้าศรีสวัสดิ์ผิวแห่งกัมพูชา10center|72x72pxหม่อมเจ้าหญิงเกสร หรือเผือกญ.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2454 ถึง 11center|72x72pxหม่อมเจ้าหญิงสุหร่ายญ.หม่อมกลัดพ.ศ. 2402 ถึง 12center|72x72pxหม่อมเจ้าอร่ามช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2403 ถึง 13center|72x72pxหม่อมเจ้าหญิงอุบลศิริญ.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2404ก่อน ไม่เกิน 14center|72x72pxหม่อมเจ้าหญิงใหม่ญ.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2404 ถึง 15center|72x72pxหม่อมเจ้ากรรเจียกชไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2405 ถึง หม่อมสาย16center|72x72pxหม่อมเจ้าดำช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2405 ถึง 17center|72x72pxหม่อมเจ้าอบเชยช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2405สิงหาคม พ.ศ. 2437 ถึง หม่อมราชวงศ์หญิงสวัสดิทรวง (ดวงจักร)18center|72x72pxหม่อมเจ้าหญิงพวงผกาญ.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2482 ถึง หม่อมเจ้าศรีสังข์ นพวงศ์19center|72x72pxหม่อมเจ้าเล็กช.ไม่มีข้อมูลไม่มีข้อมูลไม่มีข้อมูลหม่อมราชวงศ์หญิงสง่า20center|72x72pxหม่อมเจ้าขาวช.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2406ก่อน ไม่เกิน 21center|72x72pxหม่อมเจ้าหญิงมณฑาญ.ไม่มีข้อมูลก่อน ไม่เกิน 22center|72x72pxหม่อมเจ้าหญิงเล็กญ.ไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2410ก่อน ไม่เกิน 23center|72x72pxหม่อมเจ้าหญิงโสภา หรือโสนาญ.ไม่มีข้อมูลไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2426ไม่มีข้อมูล24center|72x72pxหม่อมเจ้าจำรัสช.ไม่มีข้อมูลไม่มีข้อมูลพ.ศ. 2447ไม่มีข้อมูล25center|72x72pxหม่อมเจ้าถมยาช.ไม่มีข้อมูลไม่มีข้อมูลก่อน ไม่มีข้อมูล26center|72x72pxหม่อมเจ้าเณรเล็กช.ไม่มีข้อมูลไม่มีข้อมูลก่อน ไม่มีข้อมูล

พระนัดดา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาส มีพระนัดดารวม 35 องค์/คน ดังนี้

 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจิตราภรณ์ มีพระโอรสธิดา 3 องค์ ได้แก่
หม่อมเจ้า(ไม่มีพระนาม) นพวงศ์ 
หม่อมเจ้าหญิงแจ่มแจ้ง ศิริวงศ์ เสกสมรสกับจมื่นศรีสรรักษ์ (หม่อมราชวงศ์เล็ก ศิริวงศ์)
หม่อมเจ้า(ไม่มีพระนาม) นพวงศ์ 

 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบงกช มีพระโอรสธิดา 7 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์หญิงอุบล นพวงศ์
หม่อมราชวงศ์หญิงกลาง นพวงศ์
หม่อมราชวงศ์หญิงจงกล พรหมปิณฑะ สมรสกับจ่าใจแกว่น (สวัสดิ์ พรหมปิณฑะ)
หลวงศิวพันธ์นิภาธร (หม่อมราชวงศ์ส่อศรี นพวงศ์)
หม่อมราชวงศ์ประภาส นพวงศ์
หม่อมราชวงศ์ไพฑูรย์ นพวงศ์
หม่อมราชวงศ์หญิงรวย นพวงศ์

 หม่อมเจ้าถนอม นพวงศ์ มีโอรสธิดา 13 คน ได้แก่
พระยานครภักดีศรีนครานุรักษ์ (หม่อมราชวงศ์ชุบ นพวงศ์)
สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์
พระยารัตนโกษา (หม่อมราชวงศ์ใหม่ นพวงศ์)
หลวงบวรวาที (หม่อมราชวงศ์โต๊ะ นพวงศ์)
พระยารามราชเดช (หม่อมราชวงศ์ปาน นพวงศ์)
พระยาวิเศษภักดี (หม่อมราชวงศ์กมล นพวงศ์)
หลวงประสานคดี (หม่อมราชวงศ์ถกล นพวงศ์)
หม่อมราชวงศ์หญิงโต๊ะ นพวงศ์
หม่อมราชวงศ์หญิงฉัตร นพวงศ์
หม่อมราชวงศ์หญิงสั้น นพวงศ์
หลวงพาหิรวาทกิจ (หม่อมราชวงศ์เปา นพวงศ์)
หม่อมราชวงศ์หญิงประอร หงสไกร สมรสกับพระกล้ากลางสมร (มงคล หงสไกร)
หม่อมราชวงศ์จำลอง นพวงศ์

 หม่อมเจ้าสำเนียง นพวงศ์ มีโอรสธิดา 3 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์หญิงเสงี่ยม นพวงศ์
พระยามหานามราช (หม่อมราชวงศ์จำนง นพวงศ์)
หม่อมราชวงศ์หญิงลมุน ปิยะรัตน์ สมรสกับหลวงบรรโณวาทวิจิตร (หรุ่น ปิยะรัตน์)

 หม่อมเจ้าศรีสังข์ นพวงศ์ มีโอรสธิดา 4 คน ได้แก่
พระประมาณธนสิทธิ์ (หม่อมราชวงศ์เจิม นพวงศ์)
พระยาพิบูลย์ไอศวรรย์ (หม่อมราชวงศ์เล็ก นพวงศ์)
หม่อมราชวงศ์หญิงสุภา เสวิกุล สมรสกับพระยาเทเวศรวงศ์วิวัฒน์ (หม่อมหลวงวราห์ กุญชร) ต่อมาสมรสกับพระราชมัณฑาดุลประคุณเสรี (โชติ เสวิกุล)
หม่อมราชวงศ์ชาติเฉลิม นพวงศ์

 หม่อมเจ้ากรรเจียก นพวงศ์ มีธิดา 2 คน ได้แก่
ท่านผู้หญิงอรุณ อิศรเสนา สมรสกับเจ้าพระยาวรพงศ์พิพัฒน์ (หม่อมราชวงศ์เย็น อิศรเสนา)
หม่อมราชวงศ์หญิงจันทร์ อิศรเสนา (ชื่อเดิม: หม่อมราชวงศ์หญิงสังวาล) สมรสกับเจ้าพระยาวรพงศ์พิพัฒน์ (หม่อมราชวงศ์เย็น อิศรเสนา)

 หม่อมเจ้าอบเชย นพวงศ์ มีโอรส 1 คน ได้แก่
พระยาเสนาสงคราม (หม่อมราชวงศ์อี๋ นพวงศ์)

 หม่อมเจ้าเล็ก นพวงศ์ มีโอรสธิดา 2 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์หญิงเกยูร จูตะเสน สมรสกับร้อยโทปาล จูตะเสน
หม่อมราชวงศ์อโณทัย นพวงศ์

 พระเกียรติยศ 

 พระอิสริยยศ 

 6 มีนาคม พ.ศ. 2366 - 2 เมษายน พ.ศ. 2394 : หม่อมเจ้านพวงศ์
 2 เมษายน พ.ศ. 2394 - พ.ศ. 2396 : พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้านพวงศ์ วรงค์อรรคมหามกุฎ ปรมุตมราโชรส
 พ.ศ. 2396 - 19 กรกฎาคม พ.ศ. 2410 : พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาส
 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 : พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาส
 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 : พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาส

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา, ตำนานเครื่องราชอิศริยาภรณ์สยาม, พระนคร, โสภณพิพรรฒธนากร, 2468.

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 





หมวดหมู่:ราชสกุลนพวงศ์
หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าชาย
มเหศวรศิววิลาส
หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ น.ร.
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์