พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์

มหาอำมาตย์เอก มหาเสวกเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ องคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมุหมนตรีและองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเคยดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมพระคลังข้างที่ ราชเลขานุการและอธิบดีกรมราชเลขานุการ เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

 พระประวัติ 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ มีพระนามเดิมเมื่อแรกประสูติว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ ประสูติเมื่อวันศุกร์ที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2403 เป็นพระราชโอรสลำดับที่ 49 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาหุ่น (ต่อมามีบรรดาศักดิ์เป็นท้าวทรงกันดาล)

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตั้งแต่ พ.ศ. 2423 ทรงดำรงตำแหน่งหัวหน้าไปรเวตสิเกรตารี (ราชเลขานุการ) กำกับดูแลกรมพระอาลักษณ์ จนกระทั่ง พ.ศ. 2435 กรมพระอาลักษณ์ได้รับการยกฐานะขึ้นเป็นกระทรวง เรียกว่า กระทรวงมุรธาธร และโปรดเกล้าฯ ให้กรมพระคลังข้างที่ ซึ่งเดิมอยู่ในสังกัดกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ มาขึ้นกับกระทรวงมุรธาธร  

ช่วงปลาย พ.ศ. 2435 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิธาดา ทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมุรธาธร  และกรมขุนสมมตอมรพันธุ์ ทรงดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมพระคลังข้างที่อีกตำแหน่งหนึ่งตำแหน่งข้าราชการกรมพระคลังข้างที่ รัตนโกสินทร ศก 117 

ต่อมาใน พ.ศ. 2436 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสรรพสิทธิประสงค์ เสนาบดีกระทรวงโยธาธิการ เสด็จไปตรวจราชการที่หัวเมือง จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา ไปทรงบังคับบัญชาราชการในหน้าที่เสนาบดีกระทรวงโยธาธิการ และให้กรมหมื่นสมมตอมรพันธุ์ ทรงบังคับบัญชาราชการแทนในหน้าที่เสนาบดีกระทรวงมุรธาธรเป็นการชั่วคราว

ในช่วงปลายรัชกาล ทรงตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประพาสยุโรป เมื่อ พ.ศ. 2450 พร้อมด้วยพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นราชบุรีดิเรกฤทธิ์, พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนสรรพสาตรศุภกิจ และสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมขุนนครสวรรค์วรพินิต 

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาเป็นพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสมมตอมรพันธุ์ เมื่อปี พ.ศ. 2429 และทรงเลื่อนเป็น พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนสมมตอมรพันธุ์ เมื่อปี พ.ศ. 2443

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเลื่อนเป็นพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ บรมธรรมิกราชวงษ์วิสุทธิ วชิราวุธราชปฤจฉานุวัตน์ รัตนบัณฑิตยชาติย์ สุขุมราชมันตนาธิบดี เมตตาสีตลหฤทัย พุทธาทิไตรรัตนคุณาลงกรณ์ ธรรมาทรบพิตร ทรงศักดินา 15,000 ได้รับพระราชทานยศเป็นมหาอำมาตย์เอกได้รับพระราชทานยศเป็นมหาอำมาตย์เอก ได้ดำรงตำแหน่งสมุหมนตรี และเป็นเสนาบดีที่ปรึกษา 

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธ์ สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2458 เวลา 15:02 น.ข่าวสิ้นพระชนม์ สิริพระชันษาได้ 55 ปี พระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 7 มิถุนายน พ.ศ. 2459 ณ พระเมรุ วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร ทรงเป็นต้นราชสกุลสวัสดิกุล

 พระกรณียกิจที่สำคัญ 
 2423 - 2433 - ไปรเวตสิเกรตารีในพระองค์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
 2427 - 2458 - รัฐมนตรีคณะกรรมการกฤษฎีกา (ประเทศไทย)
 2430 - 2458 - องคมนตรีราชกิจจานุเบกษา, ข่าวตั้งปริวีเคาน์ซิลเลอร์, เล่ม 4, หน้า 45ราชกิจจานุเบกษา, สัญญาบัตรปริวีเคาน์ซิลเลอร์, เล่ม 4, หน้า 47-48ประกาศแต่งตั้งองคมนตรี
 2433 - 2455 - ราชเลขาธิการ/อธิบดีกรมราชเลขานุการประกาศแต่งตั้งราชเลขาธิการ
 2434 - อธิบดีกรมศึกษาธิการ
 2435 - 2455 - อธิบดีกรมพระคลังข้างที่ประกาศแต่งตั้งอธิบดีกรมพระคลังข้างที่
 2453 - 2458 - สมุหมนตรี สมุหมนตรีและเสนาบดีที่ปรึกษาเสนาบดีที่ปรึกษา

 พระโอรสและพระธิดา 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ ทรงเป็นต้นราชสกุลสวัสดิกุล มีพระชายา 1 องค์, ชายา 1 องค์ และหม่อม 2 ท่าน ได้แก่
 หม่อมเจ้าหญิงจำรัส (ราชสกุลเดิม: นิลรัตน) พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา
 หม่อมตลับ 
 หม่อมเพิ่ม
 นักสุดาดวง ท.จ.ราชกิจจานุเบกษา, การพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์สำหรับตระกูลจุลจอมเกล้า และถวายบังคมพระบรมรูป เนื่องในวันคล้ายกับวันพระบรมราชาภิเษกครั้งหลัง ตามสุริยตคติ , เล่ม ๑๖, ตอน ๓๔, ๑๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๒, หน้า ๔๙๘ พระธิดาในพระองค์เจ้าแก้วมโนหอแห่งกัมพูชา พระราชทานเพลิงศพ ณ เมรุวัดสระเกษ เมื่อวันที่ 9 เมษายน พ.ศ. 2451 (ร.ศ.127) ได้รับพระราชทานผ้าไตร 3 ไตร เงิน 200 เฟื้อง ผ้าขาวพับ 4 พับ เครื่องประโคมศพ กลองชนะ 10 จ่าปี 1 ฉัตรเบญจา 10 คันพระราชทานเพลิงศพ ราชกิจจานุเบกษา วันที่ 19 เมษายน ร.ศ.127 Link

 พระรูป  พระนาม  พระมารดา  ประสูติ  สิ้นชีพิตักษัย  คู่สมรส60px  1. หม่อมเจ้าหญิงใหญ่   หม่อมตลับ  7 สิงหาคม พ.ศ. 2428  ในวันประสูติ  80px 2. หม่อมเจ้าวิบูลย์สวัสดิ์วงศ์  หม่อมเพิ่ม  28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2428  23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2483  หม่อมเกื้อ (ณ ระนอง)60px 3. หม่อมเจ้ามงคลประวัติ (ท่านชายตุ๊)  หม่อมเจ้าหญิงจำรัส  21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2429  29 สิงหาคม พ.ศ. 2491  หม่อมราชวงศ์หญิงบัว (สนิทวงศ์)

 พระเกียรติยศ 

 พระอิสริยยศ 

 พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ (7 กันยายน พ.ศ. 2403 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
 พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - 22 ธันวาคม พ.ศ. 2429)
 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสมมตอมรพันธุ์ (22 ธันวาคม พ.ศ. 2429 - 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443)พระราชโองการแต่งตั้ง
 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนสมมตอมรพันธุ์ (25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสมมตอมรพันธุ์ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 - ปัจจุบัน)

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ของประเทศไทยและเครื่องราชอิสริยาภรณ์ของต่างประเทศต่าง ๆ ดังนี้
 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย 
ราชกิจจานุเบกษา, การตั้งกรม, เล่ม ๓ ตอนที่ ๓๔ หน้า ๒๘๔, ๒๒ ธันวาคม ๑๒๔๘
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๗๙๑, ๑๒ พฤศจิกายน ๑๓๐
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๗๙๒, ๑๒ พฤศจิกายน ๑๓๐
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่มที่ ๑๐ ตอนที่ ๓๘ หน้า ๔๑๔, ๑๗ ธันวาคม ๑๑๒

ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๕๕๖, ๑๕ ตุลาคม ๑๓๐
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔ , เล่ม ๒๑ ตอนที่ ๓๒ หน้า ๕๖๕, ๖ พฤศจิกายน ๑๒๓
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๑๙ ตอนที่ ๓ หน้า ๔๕, ๒๐ เมษายน ๑๒๑
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ , เล่ม ๒๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๔๑๑, ๑๑ มกราคม ๑๒๙
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐ ตอนที่ ๓๗ หน้า ๔๐๔, ๑๐ ธันวาคม ๑๑๒

ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา , เล่ม ๓๐ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๖๗๘, ๑๕ กุมภาพันธ์ ๒๔๕๖

 พ.ศ. 2444 – เข็มอักษรพระบรมนามาภิธัย จ.ป.ร. ชั้นที่ 1
 พ.ศ. 2450 – เข็มอักษรเสด็จพระราชดำเนินประพาสยุโรป (ทองคำ)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเข็มอักษรเสด็จพระราชดำเนินประพาสยุโรป, เล่ม ๒๔ ตอนที่ ๓๔ หน้า ๘๔๔, ๒๔ พฤศจิกายน ๑๒๖
 พ.ศ. 2452 – เข็มพระชนมายุสมมงคล ชั้นที่ 1 (ทองคำลงยาราชาวดี)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเข็มพระชนมายุสมมงคล , เล่ม ๒๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๖๓๐, ๖ มีนาคม ๑๒๘
 พ.ศ. 2453 – เข็มอักษรพระบรมนามาภิธัย ว.ป.ร. ชั้นที่ 1
 พ.ศ. 2453 – เข็มสมุหมนตรีราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความกรมพระอาลักษณ์ เรื่อง พระราชทานเข็มตั้งสมุหมนตรีครั้งแรก , เล่ม ๒๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๒๔๔, ๒๕ ธันวาคม ๑๒๙
 พ.ศ. 2454 – เข็มไอยราพต
 พ.ศ. 2455 – เข็มข้าหลวงเดิมราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเข็มข้าหลวงเดิม, เล่ม ๒๙ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๒๕๑, ๕ มกราคม ๑๓๑
 พ.ศ. 2456 – เข็มพระบรมรูปสมเด็จพระบรมราชินีนาถ กรอบประดับเพ็ชร์ ชั้นพิเศษ
 พ.ศ. 2452 – เสมาทองคำพระบรมรูปรัชกาลที่ 5

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ 
 : 
 พ.ศ. 2450 – 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์แดนเนอโบร ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์และเหรียญต่างประเทศ, เล่ม ๒๔ ตอนที่ ๓๘ หน้า ๑๐๐๗, ๒๒ ธันวาคม ๑๒๖
 : 
 พ.ศ. 2440 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์แม่พระรับสาร ชั้นสายสร้อยราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาต เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๑๔ ตอนที่ ๒๕ หน้า ๓๓๑, ๑๙ กันยายน ๑๑๖
 : 
 พ.ศ. 2440 – 80x80px เครื่องอิสริยาภรณ์ปิอุสที่ 9 ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาต เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๑๔ ตอนที่ ๒๕ หน้า ๓๓๒, ๑๙ กันยายน ๑๑๖
 :
 พ.ศ. 2441 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัย ชั้นสูงสุดประดับดอกคิริราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๑๕ ตอนที่ ๒๕ หน้า ๒๖๕, ๑๘ กันยายน ๑๑๗
:
พ.ศ. ไม่ปรากฏ – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญสเตฟานแห่งฮังการี ชั้นที่ 1

 พระยศ 
 พระยศพลเรือน 
 มหาเสวกเอก
 มหาอำมาตย์เอกพระราชทานยศ
 พระยศเสือป่า 
 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 - นายหมู่ใหญ่ พระราชทานสัญญาบัตรเสือป่า 
 26 ธันวาคม พ.ศ. 2457 - นายกองตรี

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม




 แหล่งข้อมูลอื่น 
 ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์, เล่ม 32, 25 เมษายน พ.ศ. 2458, หน้า 172

หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าชาย
หมวดหมู่:กรมพระ
หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 5
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6

หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ น.ร.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ร.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ศ)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.3
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ จ.ป.ร.2
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.1
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:สมาชิกเครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัยชั้นที่ 1
หมวดหมู่:เจ้ากรมพระอาลักษณ์
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์