พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช

นายพลโท พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช (15 มีนาคม พ.ศ. 2399 – 16 เมษายน พ.ศ. 2468) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อดีตผู้บัญชาการกรมคชบาล องคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

 พระประวัติ 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช เมื่อประสูติมีพระนามว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 23 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่ เจ้าจอมมารดาจันทร์ ในรัชกาลที่ 4 เมื่อวันศุกร์ เดือน 4 ขึ้น 9 ค่ำ ปีเถาะ สัปตศก จ.ศ. 1217 ตรงกับวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2398 (ปัจจุบันคือ พ.ศ. 2399)

ปี พ.ศ. 2419 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาเป็นพระองค์เจ้าต่างกรมและให้ออกวัง มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมเดช ครุฑนาม ทรงศักดินา 15,000 ตามพระราชกำหนดอย่างพระองค์เจ้าต่างกรมในพระบรมมหาราชวังแล้วให้ทรงตั้งเจ้ากรมเป็นหมื่นอดิศรอุดมเดช ถือศักดินา 600 ปลัดกรมเป็นหมื่นภูเบศรบริรักษ์ ถือศักดินา 400 และสมุห์บาญชีเป็นหมื่นประจักษ์พลขันธ์ ถือศักดินา 300 โดยในการออกวังให้ทรงย้ายจากพระตำหนักสวนกุหลาบในบริเวณพระบรมมหาราชวังและโปรดเกล้าฯ ให้สร้างวังท้ายวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามพระราชทาน แล้วเสด็จพระราชดำเนินพระราชทานพระสุพรรณบัฏที่วังตามประเพณีซึ่งใช้อยู่ในเวลานั้น

ปี พ.ศ. 2456 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อนพระอิสริยยศเป็นกรมหลวง มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช ครุฑนาม ทรงศักดินา 15,000 ตามพระราชกำหนดอย่างพระองค์เจ้าต่างกรมในพระบรมมหาราชวัง แล้วให้ทรงเลื่อนเจ้ากรมเป็นหลวงอดิศรอุดมเดช ถือศักดินา 800 ปลัดกรมเป็นขุนภูเบศร์บริรักษ์ ถือศักดินา 600 สมุห์บาญชีคงเป็นหมื่นประจักษ์พลขันธ์ ถือศักดินา 400 http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2456/A/329.PDF

ในตอนปลายพระชนม์ชีพ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช มีพระอาการประชวรพระปัปผาสะ ครั้นถึง ณ วันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2468 เวลา 19.20 น. ก็สิ้นพระชนม์โดยสงบ แวดล้อมด้วยพระโอรส พระธิดา หม่อม และพระประยูรญาติอันสนิท เป็นที่เศร้าโศกสลดเสียดายแก่ผู้ใกล้ชิดพระองค์ทั่วกัน สิริพระชันษาได้ 69 ปี 1 เดือน 13 วัน ได้รับพระราชทาน พระโกศทองน้อย บรรจุพระศพ ตั้งบำเพ็ญพระกุศล ณ วังถนนพระอาทิตย์ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์ , เล่ม 42, ตอน 0 ง, 26 เมษายน พ.ศ. 2468, หน้า 194 และ พระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2468 ณ พระเมรุ ท้องสนามหลวงราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเพลิงพระศพพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์ ณ พระเมรุท้องสนามหลวง พ.ศ. ๒๔๖๘, เล่ม 42, ตอน 0 ง, 2 สิงหาคม พ.ศ. 2468, หน้า 1324

 การทรงงาน 
ในตอนต้นแผ่นดินรัชกาลที่ 5 เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริที่จะจัดตั้งกรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ขึ้น จึงโปรดเกล้าฯ ให้ พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี ซึ่งในเวลานั้นทรงเจริญพระชันษาแล้ว ให้เข้ารับราชการในตำแหน่งคะเด็ตทหารมหาดเล็ก (Cadet- นักเรียนนายร้อย)

เมื่อถึงปี พ.ศ. 2414 จึงได้ทรงเป็นนายดาบในกองร้อยที่ 5 กรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์

ปี พ.ศ. 2416 ได้เลื่อนพระยศเป็นนายร้อยเอกในตำแหน่งผู้บังคับกองร้อยที่ 5 กรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ และในปีนี้เอง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงสถาปนาตำแหน่งราชองครักษ์ขึ้นเป็นปฐม ซึ่งสมัยนั้นเรียกว่า "ราชเอดเดอแกมป์" (Aid-de-Camp) จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี เป็นราชองครักษ์พระองค์แรกก่อนบุคคลอื่น ดังนั้นเมื่อ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินประพาสเมืองต่างประเทศมี มลายู ชวา และอินเดีย พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี ก็ได้โดยเสด็จในหน้าที่ราชองครักษ์ทุกแห่งไป และในปีต่อมา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้กำกับแตรวงในกรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์อีกตำแหน่งหนึ่งด้วย

ในปี พ.ศ. 2417 โปรดให้ตั้งองคมนตรีสภา (เดิมคือ ปรีวีเคาน์ซิล) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี (พระอิสริยยศในขณะนั้น) เป็นองคมนตรีราชกิจจานุเบกษา,การประชุมองคมนตรีในครั้งนั้น และทรงเป็นองคมนตรี http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2453/D/2273_1.PDFในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว อีกด้วย

ปี พ.ศ. 2430 ได้ทรงเป็นผู้แทนผู้บังคับการทหารล้อมวัง ซึ่งปัจจุบันคือกรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์

ปี พ.ศ. 2431 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นนายพันเอกผู้บังคับการทหารราบในกรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ ต่อมาในวันพุธ  เดือน 8 อุตราสาธ ขึ้น 10 ค่ำ ได้รับพระราชทานพระยศ นายพลจัตวาพระราชทานสัญญาบัตรทหาร

ปี พ.ศ. 2433 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มาว่าการในหน้าที่ปลัดทหารบกใหญ่

ปี พ.ศ. 2435 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้บังคับการกรมทหารหน้า ซึ่งปัจจุบันคือกรมทหารราบที่ 4 พร้อมกับได้รับโปรดเกล้าให้เป็น ราชองครักษ์พิเศษ เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2435แจ้งความกรมยุทธนาธิการ (หน้า ๒๙๖)

ปี พ.ศ. 2441 ได้เลื่อนเป็นนายพลตรีพระราชทานสัญญาบัตรทหาร เมื่อวันที่ 21 กันยายน 

ปี พ.ศ. 2455 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ นายพลตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมเดช เป็นผู้บัญชาการกองพลที่ 10

ปี พ.ศ. 2456 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายมาเป็นผู้บัญชาการกองพลที่ 4 http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2456/D/1837.PDF แล้วทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายมาเป็นผู้บัญชาการกรมพระคชบาลแทน จอมพล เจ้าพระยาบดินทรเดชานุชิต (หม่อมราชวงศ์อรุณ ฉัตรกุล) ซึ่งขณะนั้นมียศเป็น นายพลเอก และให้เจ้าพระยาบดินทรเดชานุชิต เป็นผู้ช่วยเสนาบดีกระทรวงกลาโหม เพียงตำแหน่งเดียว เมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2456แจ้งความกระทรวงกลาโหม เรื่อง ตั้งตำแหน่งหน้าที่ราชการ

ปี พ.ศ. 2460 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายมาเป็นจเรสัตว์พาหนะทหารบกและการทหารม้า http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2460/D/1876.PDF และทรงดำรงตำแหน่งนี้จนตลอดพระชนมายุ และในปีนี้ได้ทรงดำรงตำแหน่งนายทหารพิเศษประจำกรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์

ปี พ.ศ. 2462 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนพระยศเป็นนายพลโท

ปี พ.ศ. 2463 มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้เป็นนายทหารพิเศษประจำกรมทหารบกม้ากรุงเทพฯ รักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

นอกจากการรับราชการทหารอันเป็นหน้าที่เฉพาะแล้ว นายพลโท พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช ยังเคยทรงทำหน้าที่พิเศษถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว คือ เป็นช่างถ่ายรูป ผู้บัญชาการมหาดเล็กตั้งเครื่อง เป็นต้น

 พระโอรสและพระธิดา 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช ทรงเป็นต้นราชสกุลศุขสวัสดิ มีหม่อม 11 ท่าน ได้แก่
 หม่อมขาบ 
 หม่อมแช่ม ธิดาพระนนทบุรี
 หม่อมสุ่น
 หม่อมนวล 
 หม่อมราชวงศ์เพี้ยน (ราชสกุลเดิม: คเนจร)
 หม่อมชุ่ม
 หม่อมเขียน ธิดาพระนนทบุรี
 หม่อมเอียด
 หม่อมเปล่ง
 หม่อมเจริญ
 หม่อมตี่
โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 37 พระองค์/องค์ เป็นชาย 22 พระองค์/องค์ หญิง 14 พระองค์/องค์ และไม่ปรากฏว่าเป็นหญิงหรือชาย 1 องค์

 พระรูป  พระนาม  หม่อมมารดา  ประสูติ  สิ้นพระชนม์/สิ้นชีพิตักษัย  คู่สมรส80px  1. หม่อมเจ้าอนุชาติศุขสวัสดิ์  ที่ 1 ในหม่อมขาบ  28 เมษายน พ.ศ. 2415  25 พฤษภาคม พ.ศ. 2471  หม่อมเจ้าหญิงรำไพเยาวยุภา (เกษมศรี)  หม่อมละม่อม   หม่อมเทียบ  หม่อมฮวย  หม่อมละมัย  หม่อมแจ๋ว80px 2. หม่อมเจ้าหญิงมนัศสวาสดิ์  (พ.ศ. 2472: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงมนัศวาสดิ์)  ที่ 1 ในหม่อมชุ่ม  19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2419  9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2495 60px 3. หม่อมเจ้าหญิงสอาดศรี  ที่ 2 ในหม่อมขาบ  พ.ศ. 2421  21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2438 60px 4. หม่อมเจ้าหญิง (ด้วง)     พ.ศ. 2422    80px 5. หม่อมเจ้าอลงกฎ (พ.ศ. 2473: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลงกฎพ.ศ. 2495: กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์)  ที่ 3 ในหม่อมขาบ  24 ตุลาคม พ.ศ. 2423
  19 ธันวาคม พ.ศ. 2495  หม่อมหลวงหญิงชุบ (สนิทวงศ์)60px 6. หม่อมเจ้าถูกถวิล  ที่ 1 ในหม่อมสุ่น  29 มกราคม พ.ศ. 2431  8 เมษายน พ.ศ. 2472  หม่อมเลื่อน  หม่อมเหรียญ60px 7. หม่อมเจ้าหญิงศรีสุคนธ์  ที่ 1 ในหม่อมราชวงศ์หญิงเพี้ยน  14 มิถุนายน พ.ศ. 2431  19 มกราคม พ.ศ. 2506 60px 8. หม่อมเจ้าอภิลักษณ์  ที่ 1 ในหม่อมนวล  พ.ศ. 2432  23 สิงหาคม พ.ศ. 2446 80px 9. หม่อมเจ้าทินทัต  ที่ 1 ในหม่อมแช่ม  10 กรกฎาคม พ.ศ. 2433  27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2463  หม่อมผิว (วสุวัต)60px 10. หม่อมเจ้าพุฒิสวัสดิ์  ที่ 1 ในหม่อมเอียด  24 กันยายน พ.ศ. 2433  พ.ศ. 2506  หม่อมกุหลาบ  หม่อมเจ้าหญิงแจ่มจำรัส (กาญจนะวิชัย)60px 11. หม่อมเจ้าชาย (ไม่ปรากฏพระนาม)   7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2434  29 เมษายน พ.ศ. 2436 80px  12. หม่อมเจ้าหญิงรัตจันทร์  ที่ 2 ในหม่อมแช่ม  5 ตุลาคม พ.ศ. 2434  24 ธันวาคม พ.ศ. 2509 60px 13. หม่อมเจ้าจัตุรัส  (ท่านชายตุ้ม) ที่ 2 ในหม่อมนวล  20 ธันวาคม พ.ศ. 2435  18 ตุลาคม พ.ศ. 2518  หม่อมอารีย์ (อิศรางกูร ณ อยุธยา)60px 14. หม่อมเจ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม)   8 มีนาคม พ.ศ. 2435  14 ธันวาคม พ.ศ. 2436 60px 15. หม่อมเจ้าประพัฒพงษ์   พ.ศ. 2436  14 มีนาคม พ.ศ. 2449 80px 16. หม่อมเจ้าสืบศุขสวัสดิ์ (ท่านชายปุ่น)  ที่ 2 ในหม่อมสุ่น  28 ธันวาคม พ.ศ. 2437  19 มิถุนายน พ.ศ. 2523  หม่อมเยื้อน  หม่อมเจ้าหญิงอุทัยพงษ์ (เกษมศรี)  หม่อมเจ้าหญิงวิไลวรรณ (เกษมศรี)  หม่อมสงบ60px 17. หม่อมเจ้า (ดำเล็ก)      80px 18. หม่อมเจ้าอุบลเกษร  ที่ 2 ในหม่อมราชวงศ์หญิงเพี้ยน  23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2438  พ.ศ. 2506  หม่อมเจ้ามงคลอุดม ชยางกูร80px 19. หม่อมเจ้าธัญญลักษณ์  ที่ 1 ในหม่อมเขียน  15 มีนาคม พ.ศ. 2439  31 มีนาคม พ.ศ. 2519  หม่อมเจ้าหญิงรัชมาลินี (ดิศกุล)60px 20. หม่อมเจ้าสอาดองค์     พ.ศ. 2457 60px 21. หม่อมเจ้า (แป๋ว)       พ.ศ. 2443 60px 22. หม่อมเจ้า (ดวง)        60px 23. หม่อมเจ้าหญิง (แต๋ว)     14 มกราคม 2451 60px 24. หม่อมเจ้า (นิต)         80px 25. หม่อมเจ้าวงศ์อดิศร  ที่ 3 ในหม่อมสุ่น  4 ตุลาคม พ.ศ. 2442  พ.ศ. 2506  หม่อมนพรัตน์60px 26. หม่อมเจ้าภาธรมณี  (ท่านหญิงปิ๋ว)  ที่ 3 ในหม่อมราชวงศ์หญิงเพี้ยน  24 กันยายน พ.ศ. 2444  30 มิถุนายน พ.ศ. 2533 80px 27. หม่อมเจ้ากิตติเดชขจร  ที่ 4 ในหม่อมสุ่น  4 เมษายน พ.ศ. 2446  1 มีนาคม พ.ศ. 2518  หม่อมจอน  หม่อมสมบุญ (เมระยาภรณ์) หม่อมแส หม่อมวิไล หม่อมสมจิต หม่อมบัวเงิน หม่อมเทียมตา หม่อมประยงค์ (ทองแท้) หม่อมบัวเขียว60px 28. หม่อมเจ้า (แป๊ะ)   21 มกราคม พ.ศ. 2446   80px 29. หม่อมเจ้าวรศักดิเดชอุดม   ที่ 2 ในหม่อมเขียน  22 มิถุนายน พ.ศ. 2447   10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2524  หม่อมราชวงศ์หญิงสดถิ์ศรี (สวัสดิกุล)  หม่อมพัฒนา (คงสวัสดิ์)80px 30. หม่อมเจ้าประสมสวัสดิ์ (ท่านชายน้อย)  ที่ 3 ในหม่อมเขียน  23 มีนาคม พ.ศ. 2450  17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2529  หม่อมเจ้าหญิงกาญจนฉัตร (ฉัตรไชย)  หม่อมมาลินี (สีบุญเรือง)60px 31. หม่อมเจ้าพันธ์อดิศร  (ท่านชายโต๊ะ)  ที่ 2 ในหม่อมเอียด  23 ธันวาคม พ.ศ. 2452  21 เมษายน พ.ศ. 2529  หม่อมถนอม  หม่อมสมัคร  หม่อมสังเวียน  หม่อมสมบัติ  หม่อมอูจานี  หม่อมยุพดี (ตันหยง)  หม่อมตุ๊60px 32. หม่อมเจ้ามานิตสวัสดิ์  หม่อมเปล่ง  พ.ศ. 2452  26 มกราคม พ.ศ. 2500  หม่อมเล็ก (นิตย์เจริญ)80px 33. หม่อมเจ้าประสพสุข  หม่อมเจริญ  20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454  12 สิงหาคม พ.ศ. 2528  หม่อมเจ้าหญิงกฤษณาพักตรพิมล (ดิศกุล)60px 34. หม่อมเจ้าหญิง (เล็ก)        60px 35. หม่อมเจ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม)      60px 36. หม่อมเจ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม)      80px 37. หม่อมเจ้าอดิศรานุวงศ์ 
(ท่านชายเติม) หม่อมตี่  1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2457  17 มกราคม พ.ศ. 2540  หม่อมทองลิ (อิศรเสนา ณ อยุธยา)

 พระนัดดา 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช มีพระนัดดารวม 156 คน ดังนี้
หม่อมเจ้าอนุชาติศุขสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ มีโอรสธิดา 11 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์วาสรำไพ ศุขสวัสดิ ในหม่อมเจ้ารำไพเยาวยุภา
หม่อมราชวงศ์งามจริต สุขสำราญ ที่ 1 ในหม่อมละม่อม
หม่อมราชวงศ์วิจิตรผจง ศุขสวัสดิ (นามเดิม: หม่อมราชวงศ์สันต์) ที่ 2 ในหม่อมละม่อม
หม่อมราชวงศ์ทรงพันธ์ ศุขสวัสดิ ในหม่อมเทียบ
หม่อมราชวงศ์ดำรงศิลป์ ศุขสวัสดิ ที่ 3 ในหม่อมละม่อม
หม่อมราชวงศ์อภิรัตน์ บุนนาค ที่ 4 ในหม่อมละม่อม
หม่อมราชวงศ์จินตนา ศุขสวัสดิ ที่ 1 ในหม่อมฮวย
หม่อมราชวงศ์อัมพรพันธ์ ศุขสวัสดิ ที่ 1 ในหม่อมละมัย
หม่อมราชวงศ์ศศิพันธ์ อิศรเสนา ที่ 2 ในหม่อมฮวย
หม่อมราชวงศ์อวบ ศุขสวัสดิ ในหม่อมแจ๋ว (หม่อมพร้อม)
หม่อมราชวงศ์เอื้อมพันธ์ พึ่งบารมี ที่ 2 ในหม่อมละมัย

พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์ มีโอรสธิดา 10 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์รัชนีพันธุ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์จันทร์กระจ่าง กฤดากร
หม่อมราชวงศ์สอางโสม โรจนบุรานนท์
หม่อมราชวงศ์โฉมแข คมกฤส
หม่อมราชวงศ์นิลตระการ วงษ์ตา
หม่อมราชวงศ์สังวาลพจน์ กฤดากร
หม่อมราชวงศ์รจนากร เหล่าวานิช
หม่อมราชวงศ์สุภรณ์รัศมี ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ปิโยรส ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์พชรดนัย ศุขสวัสดิ

หม่อมเจ้าถูกถวิล ศุขสวัสดิ มีโอรสธิดา 10 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์โสมลิกา ปทีปปาณี
หม่อมราชวงศ์สวัสดิภิญโญ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ศรีโสมา ปัทมศิริ
หม่อมราชวงศ์ทักษิณา ภูมิรัตน์
หม่อมราชวงศ์แรงบุญ ณ เชียงใหม่ (นามเดิม: หม่อมราชวงศ์อทิติ)
หม่อมราชวงศ์ทัศณิยา ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์อารุณี นาวิกบุตร ทั้ง 7 นี้ในหม่อมเลื่อน
หม่อมราชวงศ์เจริญสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์อะดุง ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์เล็ก ศุขสวัสดิ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมเหรียญ

หม่อมเจ้าทินทัต ศุขสวัสดิ มีธิดา 3 คน ได้แก่
ท่านผู้หญิงทินะประภา อิศรเสนา
หม่อมราชวงศ์กานดาศรี ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์รุจีสมร ศุขสวัสดิ

หม่อมเจ้าพุฒิสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ มีโอรสธิดา 5 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์พงศ์สวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์เผ่าสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์สิริสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมกุหลาบ
หม่อมราชวงศ์สันติสุข ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ชัชวาลวลี ณ ระนอง ทั้ง 2 นี้ในหม่อมเจ้าแจ่มจำรัส

หม่อมเจ้าสืบสุขสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ มีโอรสธิดา 14 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์ส่งต่อ ศุขสวัสดิ ที่ 1 ในหม่อมเยื้อน
หม่อมราชวงศ์สรวมสุข ศุขสวัสดิ ที่ 1 ในหม่อมเจ้าอุทัยพงษ์
หม่อมราชวงศ์เชวงสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ ที่ 2 ในหม่อมเยื้อน
หม่อมราชวงศ์เสริม ศุขสวัสดิ ที่ 2 ในหม่อมเจ้าอุทัยพงษ์
หม่อมราชวงศ์ธำรงสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ ที่ 3 ในหม่อมเยื้อน
หม่อมราชวงศ์ยุพดี ศุขสวัสดิ ที่ 3 ในหม่อมเจ้าอุทัยพงษ์
หม่อมราชวงศ์ประสานสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ ที่ 4 ในหม่อมเจ้าอุทัยพงษ์
หม่อมราชวงศ์เฉลิมสุข บุญไทย ที่ 1 ในหม่อมเจ้าวิไลวรรณ
หม่อมราชวงศ์กฤษณา ศุขสวัสดิ ที่ 2 ในหม่อมเจ้าวิไลวรรณ
หม่อมราชวงศ์ขวัญเกษม สุรคุปต์ ที่ 5 ในหม่อมเจ้าอุทัยพงษ์
หม่อมราชวงศ์เกนหลง สามงามยา ที่ 4 ในหม่อมเยื้อน
หม่อมราชวงศ์ปิยะสุข ศุขสวัสดิ ที่ 1 ในหม่อมสงบ
หม่อมราชวงศ์ปุษยะ ศุขสวัสดิ ที่ 2 ในหม่อมสงบ
หม่อมราชวงศ์จรัมพร ศุขสวัสดิ ที่ 3 ในหม่อมสงบ

หม่อมเจ้าอุบลเกษร ชยางกูร มีโอรส 3 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์ไชยสุข ชยางกูร
หม่อมราชวงศ์ธงชัย ชยางกูร
หม่อมราชวงศ์ไชยมงคล ชยางกูร

หม่อมเจ้าธัญญลักษณ์ ศุขสวัสดิ มีโอรสธิดา 5 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์เฉลิมลักษณ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ศิริลักษณ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์บุญญลักษณ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์นงลักษณ์ สโรบล
หม่อมราชวงศ์ศศิโสภา รัญเสวะ

หม่อมเจ้าวงศ์อดิศร ศุขสวัสดิ มีโอรสธิดา 6 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์สนอง คูหาเรืองรอง
หม่อมเจ้า (ไม่มีพระนาม) ศุขสวัสดิ
หม่อมเจ้า (ไม่มีพระนาม) ศุขสวัสดิ
หม่อมเจ้า (ไม่มีพระนาม) ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์เสนอ จิตต์เนื่อง
หม่อมราชวงศ์ภัทรสุข โจชูศรี

หม่อมเจ้ากิตติเดชขจร ศุขสวัสดิ มีโอรสธิดา 43 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์จรูญสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ประดิษฐ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์เสนาะ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์วรางค์ ศรีประสงค์
หม่อมราชวงศ์สวัสดิสุข ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์จันทร์ฉาย ถมังรักษ์สัตว์
หม่อมราชวงศ์พาณี ศุขสวัสดิ ทั้ง 6 นี้ในหม่อมสมบุญ
หม่อมราชวงศ์วุฒิสุข ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ภุมริน ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์คมขำ ศรศรีวิชัย
หม่อมราชวงศ์สุดสวาท เฉียบแหลม
หม่อมราชวงศ์เจริญสุข ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์แน่งน้อย เชาวนปรีชา ทั้ง 6 นี้ในหม่อมแส
หม่อมราชวงศ์สุดใจ บุนนาค
หม่อมราชวงศ์เข็มทอง ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์สอางค์ศรี เทวกุล
หม่อมราชวงศ์วิชัย ศุขสวัสดิ ทั้ง 4 นี้ในหม่อมวิไล
หม่อมราชวงศ์ชวลิต จันทรายุ
หม่อมราชวงศ์จุลภา ศรีนิเวศน์
หม่อมราชวงศ์สร้อยสน แจ่มเลิศ
หม่อมราชวงศ์ณรงค์สวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์พงษ์สวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ดวงวิภาพันธุ์ ไชยสนาม
หม่อมราชวงศ์จุฑามาศ ชาญชาคริตพงษ์ ทั้ง 7 นี้ในหม่อมสมจิต
หม่อมราชวงศ์มานิตย์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์รัชนารี วิชยากาศ
หม่อมราชวงศ์ภิญโญสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์นุกูลกิจ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์วิจิตรา พูนทวีธรรม ทั้ง 5 นี้ในหม่อมบัวเงิน
หม่อมราชวงศ์พรสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์สายสวัสดิ์ สังขพิทักษ์
หม่อมราชวงศ์ถาวร ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์โสภณ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์วรรณา ดารากร
หม่อมราชวงศ์วิสาขา ศักดิ์โสภาสกุล
หม่อมราชวงศ์เดชา ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์กิติบุตร ศุขสวัสดิ ทั้ง 8 นี้ในหม่อมเทียมตา
หม่อมราชวงศ์พงษ์กิติ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์กนกวรรณ กังวาฬวงศ์
หม่อมราชวงศ์จงรัก งามทิพากร ทั้ง 3 นี้ในหม่อมประยงค์
หม่อมราชวงศ์ศรีกิติ ว่องวิวัฒน์ไวทยะ
หม่อมราชวงศ์กีรติ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์กิติธิดา พิศาลายน ทั้ง 3 นี้ในหม่อมบัวเขียว

หม่อมเจ้าวรศักดิเดชอุดม ศุขสวัสดิ มีโอรสธิดา 11 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์ยุพดี มาลากุล
หม่อมราชวงศ์กฤษณฤกษ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ปานใจ ศุขสวัสดิ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมราชวงศ์สดถิ์ศรี
หม่อมราชวงศ์จันทรา วงษ์ไทย
หม่อมราชวงศ์พัชนี บุษปวนิช
หม่อมราชวงศ์วัฒนศักดิ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์โสมาวดี รงค์วราโรจน์
หม่อมราชวงศ์ฉวีวัฒนา เลาหวิช
หม่อมราชวงศ์วรชัย ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์จันทรนิภา ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์มธุรส ศุขสวัสดิ ทั้ง 8 นี้ในหม่อมพัฒนา

หม่อมเจ้าประสมสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ มีโอรสธิดา 7 คน ดังนี้
หม่อมราชวงศ์อดิศรฉัตร ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์อรฉัตร ซองทอง
หม่อมราชวงศ์ประกายฉัตร ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ไชยฉัตร ศุขสวัสดิ ทั้ง 4 นี้ในหม่อมเจ้าหญิงกาญจนฉัตร
หม่อมราชวงศ์นิดา ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์นุช สุจริตกุล
หม่อมราชวงศ์อดิศรเดช ศุขสวัสดิ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมมาลินี

หม่อมเจ้าพันธ์อดิศร ศุขสวัสดิ มีโอรสธิดา 20 คน ดังนี้
หม่อมราชวงศ์อุดมศรี ศุขสวัสดิ ในหม่อมถนอม
หม่อมราชวงศ์อุดมฉวี แสงไชย
หม่อมราชวงศ์ขจรอุดม ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์สุธารัตน์ ศุขสวัสดิ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมสมัคร
หม่อมราชวงศ์ศรีสมร ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์สมลักษณา ประมิติธนาการ
หม่อมราชวงศ์วนา ศุขสวัสดิ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมสังเวียน
หม่อมราชวงศ์อุดมศักดิ์ ศุขสวัสดิ ในหม่อมสมบัติ
หม่อมราชวงศ์อมรฤทธิ์ ศุขสวัสดิ ในหม่อมอูจานี
หม่อมราชวงศ์อมรา ศตะสุข ในหม่อมอูจานี
หม่อมราชวงศ์อัปษรสมาน บรรจุศิริ
หม่อมราชวงศ์อิศรพรรณ ศุขสวัสดิ ทั้ง 2 นี้ในหม่อมยุพดี
หม่อมราชวงศ์รำเพยพรรณ ปิ่นขุนทอง
หม่อมราชวงศ์พงศ์เทพ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ธัญญรัตน์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์จันทร์ทิพย์สุดา แก้วแดง
หม่อมราชวงศ์ศรีโสภิต ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์นิภาวรรณ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ธวัชชัย ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์มงคลรัตน์ ศุขสวัสดิ ทั้ง 8 นี้ในหม่อมตุ๊

หม่อมเจ้ามานิตสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ มีโอรส 2 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์ไชยยันต์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ฐิติพงษ์ ศุขสวัสดิ

หม่อมเจ้าประสพสุข ศุขสวัสดิ มีโอรสธิดา 6 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์พิมลพักตร์ ปกมนตรี
หม่อมราชวงศ์จำเริญลักษณ์ โสฬสจินดา
หม่อมราชวงศ์ประเสริฐศักดิ์ ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์ดำรงเดช ศุขสวัสดิ
หม่อมราชวงศ์วิไลกัญญา วิชัยดิษฐ
หม่อมราชวงศ์อุษณิษา ศุขสวัสดิ

หม่อมเจ้าอดิศรานุวงศ์ ศุขสวัสดิ มีโอรส 1 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์สุริยวุฒิ ศุขสวัสดิ

พระยศ

พระยศทหาร
นายพันเอก
นายพลจัตวา
นายพลตรี
นายพลโทราชกิจจานุเบกษา,พระราชทานยศนายทหารบก, เล่ม 35, 28 เมษายน พ.ศ. 2461, หน้า 197

พระยศเสือป่า
 นายหมู่เอก
 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 - นายหมู่ใหญ่ พระราชทานสัญญาบัตรเสือป่า 
 16 ธันวาคม 2454 – นายกองตรีพระราชทานสัญญาบัตรเสือป่า
นายกองโทพระราชทานยศนายเสือป่า

 พระเกียรติยศ 

 พระอิสริยยศ 

 พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี (15 มีนาคม พ.ศ. 2399 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
 พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - พ.ศ. 2419)
 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมเดช (พ.ศ. 2419 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมเดช (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2456)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2456 - 16 เมษายน พ.ศ. 2468)

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เหรียญและเข็มต่าง ๆ ดังนี้
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา, ตำนานเครื่องราชอิศริยาภรณ์สยาม, พระนคร, โสภณพิพรรฒธนากร, 2468
ราชกิจจานุเบกษา, รายพระนามและนามผู้ที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์นพรัตนราชวราภรณ์และจุลจอมเกล้า , เล่ม ๓๑ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๘๕๖, ๑๕ พฤศจิกายน ๒๔๕๗
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม ๓๐ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๙๖๔, ๓๐ พฤศจิกายน ๒๔๕๖
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม ๓๒ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๘๙๑, ๒๑ พฤศจิกายน ๒๔๕๘
ราชกิจจานุเบกษา, บัญชีพระราชทานตราเครื่องราชอิสริยยศ , เล่ม ๓ ตอนที่ ๔๖ หน้า ๓๘๖, ๑๕ มีนาคม ๑๒๔๘
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม ๑๐ ตอนที่ ๔๑ หน้า ๔๕๖, ๗ มกราคม ๑๑๒
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา , เล่ม ๒๑ ตอนที่ ๒๗ หน้า ๔๖๔, ๒ ตุลาคม ๑๒๓
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔ , เล่ม ๒๑ ตอนที่ ๓๒ หน้า ๕๖๕, ๖ พฤศจิกายน ๑๒๓
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลปัจจุบันฝ่ายหน้า, เล่ม ๒๕ ตอนที่ ๓๕ หน้า ๑๐๑๓, ๒๙ พฤศจิกายน ๑๒๗
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลปัตยุบัน , เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๘๐๒, ๑๒ พฤศจิกายน ๑๓๐

 พ.ศ. 2452 – เข็มพระชนมายุสมมงคล ชั้นที่ 2 (ทองคำ)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเข็มพระชนมายุสมมงคล , เล่ม ๒๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๖๓๑, ๖ มีนาคม ๑๒๘
 พ.ศ. 2459 – เข็มข้าหลวงเดิมราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเข็มข้าหลวงเดิม , เล่ม ๓๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๘๗๕, ๑๔ มกราคม ๒๔๕๙

 ตราอาร์มประจำพระองค์ 

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 

 กัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์, สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้า. มหามกุฎราชสันตติวงศ์ พระนามพระราชโอรสธิดา พระราชนัดดา. กรุงเทพมหานคร : อมรินทร์พริ้นติ้ง-แอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) , 2547.
 หอพระสมุดวชิรญาณ. จดหมายเหตุเสด็จประพาสต่างประเทศ ในรัชกาลที่ 5 เสด็จเมืองสิงคโปร์ แลเมืองปัตตาเวียครั้งแรก แลเสด็จประพาสอินเดีย. ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 2. พระนคร : โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, 2468. (เจ้าภาพพิมพ์ในงานพระศพ พลโท พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช).
 Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดดาใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต, ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไชต์ประวัติกรมราชองครักษ์ 
 เว็บไซต์ประวัติศูนย์การทหารม้า

หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าชาย
หมวดหมู่:กรมหลวง
หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 5
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
หมวดหมู่:ราชสกุลศุขสวัสดิ
หมวดหมู่:ทหารบกชาวไทย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ น.ร.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.2
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากโรคปอด
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์