พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์

มหาอำมาตย์เอก มหาเสวกเอกราชกิจจานุเบกษา,ประกาศพระราชทานยศแก่ข้าราชการในกระทรวงวัง เล่ม 29 หน้า 1405 วันที่ 22 กันยายน 2455 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ (พระนามเดิม: พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร) (7 พฤษภาคม พ.ศ. 2398 – 10 สิงหาคม พ.ศ. 2468) อดีตสมุหมนตรี องคมนตรี เสนาบดีกระทรวงมุรธาธร เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 17 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดากลิ่น พระสนมเอก ทรงเป็นองค์ต้นราชสกุล "กฤดากร"

 พระประวัติ 

 ประสูติ 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร ประสูติเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2398 โดยประสูติแต่เจ้าจอมมารดากลิ่น พระสนมเอก ธิดาพระยาดำรงราชพลขันธ์ (จุ้ย คชเสนี) บุตรของเจ้าพระยามหาโยธา (ทอเรียะ คชเสนี)

 รับราชการ 
ทรงว่าราชการกรมพระนครบาล ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในขณะนั้นเรียกชื่อว่า "คอมมิตตี กรมพระนครบาล" ทรงเป็นผู้ปรับปรุงและจัดระเบียบกิจการตำรวจกรมกองตระเวน ตามแบบอย่างของสิงคโปร์ หลังจากได้โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประพาสสิงคโปร์ เมื่อ ร.ศ. 109 (พ.ศ. 2433) ต่อมาได้พัฒนามาเป็นกิจการตำรวจไทย ในปี พ.ศ. 2417 และทรงเป็นเสนาบดีกรมพระนครบาลดำรงตำแหน่ง เสนาบดีกรมพระนครบาล เมื่อปี พ.ศ. 2429

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้ตั้งองคมนตรีสภา (เดิมคือ ปรีวีเคาน์ซิล) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร (พระอิสริยยศในขณะนั้น) เป็นองคมนตรีราชกิจจานุเบกษา,การประชุมองคมนตรีในครั้งนั้นด้วย และทรงเป็นองคมนตรีดำรงตำแหน่ง องคมนตรีในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ตลอดพระชนมายุ และยังทรงเป็นรัฐมนตรีสภา เมื่อปี พ.ศ. 2437ดำรงตำแหน่ง รัฐมนตรีสภา

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาขึ้นเป็น พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นนเรศวรฤทธิ์ เมื่อ พ.ศ. 2418 ประวัติศาสตร์การสถาปนาพระยศเจ้านายสมัย ร.5-ร.9 พ.ศ. 2413 ต่อมา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็น พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงนเรศรวรฤทธิ์ เมื่อ พ.ศ. 2442 ทรงรับราชการเป็นสมุหมนตรี เสนาบดีกระทรวงโยธาธิการ เสนาบดีกระทรวงมุรธาธร และเสนาบดีที่ปรึกษาดำรงตำแหน่ง สมุหมนตรีเสนาบดี เป็นต้น 

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ เมื่อ พ.ศ. 2454 มีพระนามเต็มว่า

"พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ มหิศวรราชรวิวงศ์ สิทธิประสงค์กฤดาธิการ สุทธสันดานสีตลหฤทัย มไหศวริยราชนิติธาดา สุปรีชาสรรพกิจโกศล วิมลสุจริตจริยานุวัตร พุทธาทิรัตนสรณารักษ์ อุดมศักดิ์บพิตร"เฉลิมพระยศเจ้านาย เล่ม 2 ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม. (กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์กรุงเทพฯ, 2538), หน้า 43.

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ ประทับที่วังถนนพระอาทิตย์ ริมแม่น้ำเจ้าพระยา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างตำหนักพระราชทานบนที่ดินมรดกของพระองค์  ต่อมาเมื่อทรงเจริญพระชันษาครบ 5 รอบใน พ.ศ. 2460 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานพระราชทรัพย์สำหรับทรงสร้างตำหนักหลังใหม่ ชื่อ "วังมะลิวัลย์" ส่วนเจ้าจอมมารดากลิ่นยังคงพำนักอยู่ที่ตำหนักเดิม

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ ได้พระราชทานนามสกุลให้เเก่เหล่าขุนนาง เหล่าตำรวจ หรือบุคคลสำคัญใน พ.ศ. 2460 มากมาย เช่น นามสกุล วิสมิตนันทน์ สุวรรณนาคินทร์ เอมะสุวรรณ เลขะกุล สุวรรณสมบูรณ์ ซึ่งมีความสละสลวยเป็นอย่างมาก

 สิ้นพระชนม์ 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ ประทับที่วังมะลิวัลย์จนสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2468ข่างสิ้นพระชนม์ พระชันษาได้ 70 ปี ใกล้เคียงกับที่เจ้าจอมมารดากลิ่นถึงแก่อนิจกรรมเมื่อปี พ.ศ. 2468 และได้ประดิษฐานพระโกศพระศพ และโกศศพไว้เคียงกันที่ท้องพระโรงของวังมะลิวัลย์ มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุ วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร

 พระโอรสและพระธิดา 

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ ทรงเป็นต้นราชสกุลกฤดากร มีหม่อม 3 ท่าน ได้แก่ 
 หม่อมสุภาพ (สกุลเดิม: สังขทัย)
 หม่อมแช่ม
 หม่อมเจิม 
โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 20 พระองค์/องค์ เป็นชาย 14 พระองค์/องค์ และหญิง 5 องค์

 พระรูป  พระนาม  หม่อมมารดา  ประสูติ  สิ้นพระชนม์/สิ้นชีพิตักษัย  คู่สมรส 60px  1. หม่อมเจ้าชาย (ไม่ปรากฏพระนาม)  ไม่ทราบ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2417  1 กันยายน พ.ศ. 2417 มิได้สมรส 60px  2. หม่อมเจ้าอรุณศักดิ์  ไม่ทราบ พ.ศ. 2417    มิได้สมรส 80px  3. หม่อมเจ้าจรูญศักดิ์กฤดากร (พ.ศ. 2455: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญศักดิ์กฤดากร)  ที่ 1 ในหม่อมสุภาพ  2 กรกฎาคม พ.ศ. 2418  5 ตุลาคม พ.ศ. 2471  หม่อมปรุง  หม่อมเชื่อม (อภัยวงศ์) 80px  4. หม่อมเจ้าบวรเดช (พ.ศ. 2472: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช)  ที่ 2 ในหม่อมสุภาพ  26 มีนาคม พ.ศ. 2420  16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2496  หม่อมทิพวัน (เจ้าทิพวัน ณ เชียงใหม่)  หม่อมศรีนวล (เจ้าศรีนวล ณ เชียงใหม่)  หม่อมเจ้าหญิงผจงรจิตร์ กฤดากรalt=|69x69px 5. หม่อมเจ้าเสรฐศิริ  ที่ 3 ในหม่อมสุภาพ  26 มีนาคม พ.ศ. 2423  2 พฤศจิกายน พ.ศ. 2500  หม่อมสนิท (สังขทัย)  หม่อมพ้อง (คชเสนี)  หม่อมผอบ (ทิพย์เวส)   หม่อมเจ้าหญิงสุรีย์ประภา (รพีพัฒน์) 60px  6. หม่อมเจ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม)  ไม่ทราบ     มิได้สมรส 80px  7. หม่อมเจ้าสิทธิพร 
(ท่านชายจ้อน) ที่ 4 ในหม่อมสุภาพ  10 เมษายน พ.ศ. 2426  22 มิถุนายน พ.ศ. 2514  หม่อมทิพ  หม่อมละมุน (วูวงศ์)  หม่อมศรีพรหมา (เจ้าศรีพรหมา ณ น่าน)  80px  8. หม่อมเจ้าอมรทัต (ท่านชายป่อง)  ที่ 5 ในหม่อมสุภาพ  29 เมษายน พ.ศ. 2429  30 กรกฎาคม พ.ศ. 2495  หม่อมพร้อยสุพิณ (บุนนาค)  หม่อมอู๊ด (ชิตพงษ์ศรี) 80px  9. หม่อมเจ้าขจรจรัสฤทธิ์  ที่ 6 ในหม่อมสุภาพ  29 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2430  12 กรกฎาคม พ.ศ. 2468 มิได้สมรส 80px  10. หม่อมเจ้าหญิงวรรณวิไลย (ท่านหญิงใหญ่)  ที่ 1 ในหม่อมแช่ม  1 สิงหาคม พ.ศ. 2431  20 ธันวาคม พ.ศ. 2476 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม 80px  11. หม่อมเจ้าอิทธิเทพสรรค์ (ท่านชายโป๊ะ)  ที่ 7 ในหม่อมสุภาพ  16 มกราคม พ.ศ. 2432  19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2477  หม่อมเจ้าหญิงสุรีย์ประภา (รพีพัฒน์) 60px  12. หม่อมเจ้า (ปุ๋ย)  ไม่ทราบ ตุลาคม พ.ศ. 2436  20 ธันวาคม พ.ศ. 2439 มิได้สมรส 60px 13. หม่อมเจ้าสมัยเฉลิม  ที่ 2 ในหม่อมแช่ม  20 กันยายน พ.ศ. 2438  20 มิถุนายน พ.ศ. 2510  หม่อมเจ้าหญิงรัสสาทิศ (สวัสดิวัตน์) 60px 14. หม่อมเจ้าเสริมสวาสดิ์   ที่ 1 ในหม่อมเจิม  11 พฤษภาคม พ.ศ. 2441  10 ธันวาคม พ.ศ. 2483  หม่อมหลวงหญิงแส (สนิทวงศ์) 60px  15. หม่อมเจ้าเพิ่มผล  ไม่ทราบ สิงหาคม พ.ศ. 2441  29 ธันวาคม พ.ศ. 2441 มิได้สมรส 80px  16. หม่อมเจ้าหญิงลีลาศหงษ์ (ท่านหญิงเล็ก)  ที่ 3 ในหม่อมแช่ม  15 เมษายน พ.ศ. 2442  2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2464  หม่อมเจ้าปรีดิเทพย์พงษ์ เทวกุล 60px  17. หม่อมเจ้าหญิง (เล็ก)   ไม่ทราบ     มิได้สมรส 80px  18. หม่อมเจ้าหญิงผจงรจิตร์   ที่ 2 ในหม่อมเจิม  30 เมษายน พ.ศ. 2446  22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2524  พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช 80px  19. หม่อมเจ้าชิดชนก  ที่ 4 ในหม่อมแช่ม  23 ตุลาคม พ.ศ. 2447  10 มีนาคม พ.ศ. 2541  หม่อมเจ้าหญิงฤดีวรวรรณ (วรวรรณ)  หม่อมหลวงหญิงต่อ (ชุมสาย) 60px 20. หม่อมเจ้าดิลกฤทธิ์   ที่ 3 ในหม่อมเจิม  18 กันยายน พ.ศ. 2451  18 มิถุนายน พ.ศ. 2500  หม่อมราชวงศ์หญิงจันทรรัตน์ (เทวกุล)

 พระนัดดา 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ มีพระนัดดารวม 37 องค์/คน ดังนี้
 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญศักดิ์กฤดากร มีพระโอรสธิดา 5 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์บุญระบือ กฤดากร 
หม่อมราชวงศ์บรรลือศักดิ์ กฤดากร
หม่อมราชวงศ์สมัครสมาน กฤดากร ทั้ง 3 นี้ในหม่อมปรุง
หม่อมราชวงศ์เจริญศักดิ์ กฤดากร
หม่อมราชวงศ์หญิงถนอมศักดิ์ กฤดากร ทั้ง 2 นี้ในหม่อมเชื่อม

พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช มีพระโอรสธิดา 5 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์หญิง (ไม่มีนาม) กฤดากร ในหม่อมทิพวัน
หม่อมราชวงศ์จิรเดช กฤดากร ในหม่อมศรีนวล
หม่อมราชวงศ์หญิงภรณี รอสส์ 
หม่อมราชวงศ์หญิงอัจฉริยา คงสิริ 
หม่อมราชวงศ์หญิงวิภาสิริ วุฒินันท์ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมเจ้าหญิงผจงรจิตร์

หม่อมเจ้าเสรฐศิริ กฤดากร มีโอรสธิดา 8 คน ได้แก่
หม่อมกฤดากรราชเสนา (หม่อมราชวงศ์เทียมพันธ์ กฤดากร) 
หม่อมราชวงศ์ทันพงศ์ กฤดากร
หม่อมราชวงศ์ทรงพัฒน์ กฤดากร
หม่อมราชวงศ์ทัดเผ่า กฤดากร
หม่อมราชวงศ์เถาพงศ์ กฤดากร 
หม่อมราชวงศ์หญิงวงศ์สิริ ลาภเกษร ทั้ง 6 นี้ในหม่อมสนิท
หม่อมราชวงศ์อ๊อด กฤดากร ในหม่อมผอบ
หม่อมราชวงศ์หญิงประภาสิริ กฤดากร ในหม่อมเจ้าหญิงสุรีย์ประภา

หม่อมเจ้าสิทธิพร กฤดากร มีโอรสธิดา 3 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์อำนวยพร กฤดากร ในหม่อมละมุน
หม่อมราชวงศ์อนุพร กฤดากร
หม่อมราชวงศ์หญิงเพ็ญศรี ประดิษฐพงศ์ ทั้ง 2 นี้ในหม่อมศรีพรหมา

หม่อมเจ้าอมรทัต กฤดากร มีโอรสธิดา 4 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์หญิงไพเราะ อาภากร 
หม่อมราชวงศ์หญิงเพลินจิต บุรณศิริ
หม่อมราชวงศ์พงศ์อมร กฤดากร ทั้ง 3 นี้ในหม่อมพร้อยสุพิณ
หม่อมราชวงศ์หญิงสุทัศนีย์ กฤดากร ในหม่อมอู๊ด

หม่อมเจ้าหญิงวรรณวิไลย เพ็ญพัฒน์ มีธิดา 1 องค์ ได้แก่
พรรณเพ็ญแข กฤดากร (ลาออกจากฐานันดรศักดิ์)

หม่อมเจ้าอิทธิเทพสรรค์ กฤดากร มีโอรส 1 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์ฤทธิ์สุรีย์ กฤดากร

หม่อมเจ้าสมัยเฉลิม กฤดากร มีโอรส 1 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์สาทิส กฤดากร

หม่อมเจ้าเสริมสวาสดิ์ กฤดากร มีโอรสธิดา 5 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์พูนสวาท กฤดากร
หม่อมราชวงศ์ยงสวาสดิ์ กฤดากร
หม่อมราชวงศ์ทวีสวาท กฤดากร
หม่อมราชวงศ์สุทธิสวาท กฤดากร
หม่อมราชวงศ์หญิงสายสวาท กฤดากร

หม่อมเจ้าหญิงผจงรจิตร์ กฤดากร มีธิดา 3 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์หญิงภรณี รอสส์ 
หม่อมราชวงศ์หญิงอัจฉริยา คงสิริ 
หม่อมราชวงศ์หญิงวิภาสิริ วุฒินันท์ 

หม่อมเจ้าชิดชนก กฤดากร มีโอรสธิดา 3 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์สมชนก กฤดากร ในหม่อมเจ้าหญิงฤดีวรวรรณ
หม่อมราชวงศ์บุตรี วีระไวทยะ 
หม่อมราชวงศ์กฤษต กฤดากร ทั้ง 2 นี้ในหม่อมหลวงหญิงต่อ

หม่อมเจ้าดิลกฤทธิ์ กฤดากร มีธิดา 1 คน ได้แก่
หม่อมราชวงศ์หญิงอมรรัตน์ กฤดากร

 พระเกียรติยศ 

 พระอิสริยยศ 

 พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร (7 พฤษภาคม พ.ศ. 2398 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
 พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - พ.ศ. 2418)
 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นนเรศรวรฤทธิ์ (พ.ศ. 2418 - 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2442)
 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงนเรศรวรฤทธิ์ (10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2442 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)ประกาศเลื่อนแลพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงนเรศรวรฤทธิ์
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงนเรศรวรฤทธิ์ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 - 10 สิงหาคม พ.ศ. 2468)ราชกิจจานุเบกษา,ประกาศ เลื่อนแลตั้งกรมแลตั้งเจ้าพระยา  เล่ม 28 หน้า 1728 11 พฤศจิกายน 2454

 พระยศ 

 พระยศพลเรือน 
 มหาอำมาตย์เอกพระราชทานยศ
 มหาเสวกเอก
 พระยศทหาร 
 นายพันโท
 พระยศเสือป่า 
 นายหมู่ใหญ่
 นายกองตรี

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ ทรงได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งสยามและต่างประเทศ ดังนี้
 เครื่องราชอิสริยาภรณ์สยาม 
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา, ตำนานเครื่องราชอิศริยาภรณ์สยาม, พระนคร, โสภณพิพรรฒธนากร, 2468
ราชกิจจานุเบกษา, ถวายบังคมพระบรมรูปและพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐ ตอนที่ ๓๔ หน้า ๓๖๘, ๑๙ พฤศจิกายน ๑๑๒
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ฝ่ายหน้า, เล่ม ๒๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๘๔๘, ๒๑ พฤศจิกายน ๑๒๘

ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๓๐ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๙๖๒, ๓๐ พฤศจิกายน ๒๔๕๖
ราชกิจจานุเบกษา, บัญชีพระราชทานตราเครื่องราชอิสริยยศ, เล่ม ๓ ตอนที่ ๔๖ หน้า ๓๘๖, ๑๕ มีนาคม ๑๒๔๘
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานตราวชิรมาลา, เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๖๖๕, ๒ กรกฎาคม ๑๓๐
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔, เล่ม ๒๑ ตอนที่ ๓๒ หน้า ๕๖๔, ๖ พฤศจิกายน ๑๒๓
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลปัจจุบันฝ่ายหน้า, เล่ม ๒๕ ตอนที่ ๓๕ หน้า ๑๐๑๒, ๒๙ พฤศจิกายน ๑๒๗
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๒๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๔๐๙, ๑๑ มกราคม ๑๒๙
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐ ตอนที่ ๓๙ หน้า ๔๓๕, ๒๔ ธันวาคม ๑๑๒
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเข็มเหรียญดุษฎีมาลา, เล่ม ๒๑ ตอนที่ ๒๗ หน้า ๔๖๕, ๒ ตุลาคม ๑๒๓
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม ๒๐ ตอนที่ ๒๗ หน้า ๔๔๕, ๔ ตุลาคม ๑๒๒

ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญราชินี, เล่ม ๑๕ ตอนที่ ๒๖ หน้า ๒๘๓, ๒ณ ๕ กันยายน ๑๑๗

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ 
  :
 พ.ศ. 2422 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์พระแม่เจ้าแห่งวีลาวีซอซา ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2435 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฏอิตาลี ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๙ ตอนที่ ๕ หน้า ๑๒, ๑ พฤษภาคม ๑๑๑
  :
 พ.ศ. 2437 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัย ชั้นสูงสุดประดับดอกคิริราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๑๑ ตอนที่ ๓๕ หน้า ๒๗๒, ๒๕ พฤศจิกายน ๑๑๓
  เบราน์ชไวค์ : 
 พ.ศ. 2452 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์สิงโตไฮน์ริช ชั้นที่ 1 (พิเศษ)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์เฮนรีดีไลออนกรุงบรันสวิก, เล่ม ๒๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๔๕, ๑๐ เมษายน ๑๒๙

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 

 Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดาใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต,ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง 
 บทความสารคดี

หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าชาย
หมวดหมู่:กรมพระ
หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4
หมวดหมู่:เอกอัครราชทูตไทยประจำสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:เอกอัครราชทูตไทยประจำสหรัฐอเมริกา
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 5
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6

หมวดหมู่:สกุลคชเสนี
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ น.ร.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ร.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(พ)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.2
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ จ.ป.ร.1
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.1
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:สมาชิกเครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัยชั้นที่ 1
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์