อสงไขย

อสงไขย ( อสํเขฺยย;  หรือ อสํเขยฺย) หมายถึง นับไม่ถ้วน, ไม่ง่ายที่จะนับ, หรือเป็นจำนวนธรรมชาติเท่ากับหนึ่งโกฏิยกกำลัง 20 (10,000,00020)ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว, กรุงเทพพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2556, หน้า 1381 หรือ 10140 (เลข 1 แล้วตามด้วยเลข 0 ต่อท้ายทั้งหมด 140 ตัว)

บางตำรากล่าวว่าหมายถึงเลข  ซึ่งมีหลายความหมาย พระพุทธภัทระตีความว่า a=5, b=103 ส่วนพระศิกษานันทะตีความว่า a=7, b=103 และ Thomas Cleary ตีความว่า a=10, b=104 

อสงไขยเป็นระยะเวลาที่ยาวนานจนไม่อาจคำนวณได้ มีอุปมาว่า ประมาณเม็ดฝนของการเกิดฝนตกใหญ่อย่างมโหฬารทั้งวันทั้งคืนเป็นเวลานานถึง 3 ปี ไม่ได้ขาดสายเลย ในศาสนาพุทธจึงมักใช้กล่าวถึงระยะเวลาที่พระโพธิสัตว์สั่งสมบารมีมาเพื่อเป็นพระพุทธเจ้า

นอกจากนี้ในพระไตรปิฎกและอรรถกถายังมีการใช้คำว่า "อสงไขย" เฉย ๆ ด้วยเช่นกัน แต่เป็นอติพจน์และใช้ในความหมายที่ว่า มากมาย หรือ นับไม่ถ้วน (infinity) ไม่ได้ใช้ในแง่ของการบอกปริมาณว่าเท่ากับ  และไม่ได้หมายถึงอสงไขยกัป

 ประเภท 
อรรถกถากล่าวถึง อสงไขย ไว้ดังนี้ 
 อสงไขย หมายถึง ช่วงเวลายาวนานจนไม่สามารถจะนับได้ เกินการคำนวณด้วยมหากัป คัมภีร์ปรมัตถทีปนี อรรถกถาจริยาปิฎก จึงเรียกช่วงเวลาที่โลกปราศจากพระพุทธเจ้ายาวนานเช่นนี้ว่า "อสงไขยหนึ่งแห่งมหากัป" ดังนี้

 อสงไขยกัป หมายถึง สังวัฏฏกัป สังวัฏฏัฏฐายีกัป วิวัฏฏกัป และ วิวัฏฏัฏฐายีกัป ซึ่ง 4 อสงไขยกัปเหล่านี้รวมกันหนึ่งมหากัป
 อสงไขยปี หมายถึง เวลาอันยาวนานจนนับประมาณอายุไม่ได้พระสัทธัมมโชติกะ, ปรมัตถโชติกะ มหาอภิธัมมัตถสังคหฎีกา ปริจเฉทที่ 5 เล่ม 1 วีถิมุตตสังคหะ ภูมิจตุกกะและปฏิสนธิจตุกกะ, พิมพ์ครั้งที่ 6, กรุงเทพฯ : มูลนิธิสัทธัมมโชติกะ, 2546, หน้า 224 อรรถกถาเวปุลลปัพพตสูตรระบุว่ามนุษย์มีอายุขัยเสื่อมลงได้ต่ำสุดถึงสิบปี และเจริญขึ้นได้จนสูงสุดถึงอสงไขยปี๑๐, อรรถกถา สังยุตตนิกาย นิทานวรรค อนมตัคคสังยุตต์ ทุติยวรรคที่ ๒

 วิธีนับอสงไขยในแง่ของตัวบ่งปริมาณ 
การนับอสงไขยให้เทียบเอาดังนี้
 สิบ สิบหน เป็น หนึ่งร้อย
 สิบร้อย เป็น หนึ่งพัน
 สิบพัน เป็น หนึ่งหมื่น
 สิบหมื่น เป็น หนึ่งแสน
 ร้อยแสน เป็นหนึ่งโกฏิ
 ร้อยแสนโกฏิ เป็น หนี่งปโกฏิ
 ร้อยแสนปโกฏิ เป็น หนึ่งโกฏิปโกฏิ
 ร้อยแสนโกฏิปโกฏิ เป็น หนึ่งนหุต
 ร้อยแสนนหุต เป็น หนึ่งนินนหุต
 ร้อยแสนนินนหุต เป็น หนึ่งอักโขเภนี
 ร้อยแสนอักโขเภนี เป็น หนึ่งพินทุ
 ร้อยแสนพินทุ เป็น หนึ่งอพุทะ
 ร้อยแสนอพุทะ เป็น หนึ่งนิระพุทะ
 ร้อยแสนนิระพุทะ เป็น หนึ่งอหหะ
 ร้อยแสนอหหะ เป็น หนึ่งอพพะ
 ร้อยแสนอพพะ เป็น หนึ่งอฏฏะ
 ร้อยแสนอฏฏะ เป็น หนึ่งโสคันธิกะ
 ร้อยแสนโสคันธิกะ เป็น หนึ่งอุปละ
 ร้อยแสนอุปละ เป็น หนึ่งกมุทะ
 ร้อยแสนกมุทะ เป็น หนึ่งปทุมะ
 ร้อยแสนปทุมะ เป็น หนึ่งปุณฑริกะ
 ร้อยแสนปุณฑริกะ เป็น หนึ่งอกถาน
 ร้อยแสนอกถาน เป็น หนึ่งมหากถาน
 ร้อยแสนมหากถาน เป็น หนึ่งอสงไขย

หมายเหตุ: ร้อยแสน=สิบล้าน

 อสงไขย ค่า ชื่อภาษาอังกฤษ (Short scale) สิบ 101 Ten ร้อย 102 Hundred พัน 103 Thousand หมื่น 104 Ten thousands แสน 105 Hundred thousands โกฏิ 107 Ten millions ปโกฏิ 1014 Hundred trillion โกฏิปโกฏิ 1021 Sextillion นหุต 1028 Ten octillion นินนหุต 1035 Hundred Decillion อักโขเภนี 1042 Tredecillion พินทุ 1049 Ten Quindecillion อพุทะ 1056 Hundred Septendecillion นิระพุทะ 1063 Vigintillion อหหะ 1070 อพพะ 1077 อฏฏะ 1084 โสคันธิกะ 1091 อุปละ 1098 กมุทะ 10105 ปทุมะ 10112 ปุณฑริกะ 10119 อกถาน 10126 มหากถาน 10133 อสงไขย 10140

 จำนวนอสงไขย 
ช่วงระยะเวลาที่พระโพธิสัตว์บำเพ็ญบารมีก่อนจะตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แบ่งตามประเภทของพระโพธิสัตว์

พระโพธิสัตว์ประเภทปัญญาธิกะใช้เวลา 20 อสงไขย กับอีกแสนมหากัป

พระโพธิสัตว์ประเภทศรัทธาธิกะใช้เวลา 40 อสงไขย กับอีกแสนมหากัป

พระโพธิสัตว์ประเภทวิริยาธิกะใช้เวลา 80 อสงไขย กับอีกแสนมหากัป

สำหรับพระโคตมพุทธเจ้า ซึ่งพระองค์เป็นพระโพธิสัตว์ประเภทปัญญาธิกะ ใช้เวลา 20 อสงไขย กับอีกแสนมหากัป คือhttp://www.kalyanamitra.org/th/uniboon_detail.php?page=1781
 นันทอสงไขย
 สุนันทอสงไขย
 ปฐวีอสงไขย
 มัณฑอสงไขย
 ธรณีอสงไขย
 สาครอสงไขย
 บุณฑริกอสงไขย
 สัพพภัททอสงไขย 
 สัพพผุลลอสงไขย 
 สัพพรัตนอสงไขย 
 สภักขันธอสงไขย 
 มานิภัททอสงไขย 
 ปทุมอสงไขย 
 อุสภอสงไขย 
 ขันธุตตมอสงไขย 
 สัพพผาลอสงไขย 
 เสลอสงไขย
 ภาสอสงไขย
 ไชยอสงไขย
 รูปิยอสงไขย (บางตำราว่า รุจิ, รุจิระ อสงขัย)

 อ้างอิง 

 พระคัมภรีอนาคตวงศ์, ประภาส สุระเสน, พ.ศ. 2540, มหามกุฏราชวิทยาลัย, ISBN 974-580-742-7

หมวดหมู่:ความเชื่อในศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:จำนวนเต็ม