ศรัทธาในศาสนาพุทธ

ตามหลักพระพุทธศาสนา ศรัทธา ( ศฺรทฺธา) หรือสัทธา () หมายถึงความเชื่อ ความเชื่อที่ประกอบด้วยเหตุผล

 ศรัทธา 4 

ศรัทธาในทางพระพุทธศาสนา มีสี่อย่าง คือ

 กัมมสัทธา เชื่อกรรม เชื่อกฎแห่งกรรม เชื่อว่ากรรมมีอยู่จริง คือ เชื่อว่า เมื่อทำอะไรโดยมีเจตนา คือ จงใจทำทั้งที่รู้ ย่อมเป็นกรรม คือ เป็นเหตุปัจจัยก่อให้เกิดวิบากสืบเนื่องต่อไป การกระทำนั้นไม่ว่างเปล่า และเชื่อว่าผลที่ต้องการ จะสำเร็จได้ด้วยการกระทำ มิใช่ด้วยอ้อนวอนหรือนอนคอยโชค เป็นต้น ( การกระทำที่ไม่มีเจตนาจะเป็นเพียงกิริยาไม่ใช่กรรม เช่น ลมพัดคือกิริยา ผลจากกิริยาคือปฏิกิริยาไม่ใช่วิบาก ใบไม้ถูกลมพัดคือปฏิกิริยา )

 วิปากสัทธา เชื่อวิบาก เชื่อผลของกรรม เชื่อว่าผลของกรรมมีจริง คือ เชื่อว่ากรรมที่ทำแล้วย่อมต้องมีผล และทุกๆผลลัพภ์ต้องมีเหตุเสมอ ผลดีเกิดจากกรรมดี ผลชั่วเกิดจากกรรมชั่ว ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว ทำดีจะได้ชั่วไม่ได้ ทำชั่วจะได้ดีไม่ได้

 กัมมัสสกตาสัทธา เชื่อความที่สัตว์มีกรรมเป็นของตน เชื่อว่าแต่ละคนเป็นเจ้าของกรรมของตนเอง มีกรรมเป็นทายาท มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย จะต้องรับผิดชอบวิบากกรรมนั้นๆของตน ใครผู้อื่นจะรับแทนกันไม่ได้เลย ใครจะมาล้างบาปให้กันก็ไม่ได้ 

 ตถาคตโพธิสัทธา เชื่อในความตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า มั่นใจในองค์พระตถาคต ว่าเป็นพระสัมมาสัมพุทธะจริง ทรงประเสริฐยิ่งกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงพระคุณทั้ง 9 ประการ ตรัสสอนธรรม บัญญัติวินัยไว้ด้วยดี พระองค์ทรงบรรลุสัจจธรรม นำสัตว์โลกให้พ้นทุกข์ได้ด้วยพระธรรมคำสอน ทรงเป็นผู้นำทางที่แสดงให้เห็นว่า มนุษย์คือเราทุกคนนี้ หากฝึกตนด้วยดีก็สามารถเข้าถึงภูมิธรรมสูงสุด บริสุทธิ์หลุดพ้นได้ ดังที่พระองค์ทรงชี้ทางไว้

 ธรรมะที่เกี่ยวข้อง 
ศรัทธา หรือ สัทธาเป็นองค์ประกอบในหลายๆหลักธรรมในทางพระพุทธศาสนา ได้แก่
 พละ 5 และ อินทรีย์ 5 (สัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา)
 สมชีวิธรรม 4 (สมสัทธา สมสีลา สมจาคา สมปัญญา)
 เวสารัชชกรณธรรม 5 (ศรัทธา ศีล พาหุสัจจะ วิริยารัมภะ ปัญญา)
 อริยวัฑฒิ หรือ อารยวัฑฒิ 5 (ศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา)
 อริยทรัพย์ 7 (ศรัทธา ศีล หิริ โอตตัปปะ พาหุสัจจะ จาคะ ปัญญา)
 สัปปุริสธรรม ข้อแรก คือ สัทธัมมสมันนาคโต ประกอบด้วยธรรมเจ็ดประการ อันได้แก่ มีศรัทธา มีหิริ มีโอตตัปปะ เป็นพหูสูต มีความเพียรอันปรารภแล้ว มีสติมั่นคง มีปัญญา

จะเห็นได้ว่าหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาส่วนใหญ่ ที่ถ้าขึ้นต้นด้วยศรัทธานั้น จะสังเกตได้ว่าจะมีต้องปัญญากำกับลงท้ายอยู่ด้วยเสมอ เพื่อแสดงให้เห็นว่าเมื่อมีศรัทธาใด ๆ ล้วน ก็ต้องมีปัญญาพิจารณาร่วมอยู่ด้วยเสมอ เพื่อไม่ให้พุทธศาสนิกชนมีศรัทธาผิด ๆ จนเกิดความงมงาย

 สัทธาเจตสิก 
ในคัมภีร์พระอภิธรรม มีการกล่าวถึงสัทธา ในลักษณะที่เป็นเจตสิก (คือ ธรรมชาติที่อาศัยจิตเกิด) เรียกว่า สัทธาเจตสิก มีลักษณะดังนี้ คือ
 มีความเชื่อในกุศลธรรม เป็นลักษณะ
 มีความเลื่อมใส เป็นกิจ
 มีความไม่ขุ่นมัว เป็นผล
 มีวัตถุอันเป็นที่ตั้งแห่งความเชื่อ เป็นเหตุใกล้

สัทธานี้จัดเป็นธรรมเบื้องต้น ในอันที่จะทำให้บุคคล ได้ประกอบคุณงามความดี เป็นบุญกุศลขึ้นมา และสัทธาที่จะเกิดขึ้นได้นั้น ย่อมต้องอาศัยวัตถุอันเป็นที่ตั้งแห่งความเชื่อ ได้แก่ พระรัตนตรัย ผลของกรรม เป็นต้น สัทธานั้นเมื่อเกิดขึ้นย่อมทำให้เกิดความผ่องใส ไม่ขุ่นมัว สามารถดำเนินไปจนเข้าถึงปีติได้

หลักธรรมที่ใกล้เคียงกับความศรัทธา ได้แก่ ปสาทะ แปลว่า ความเลื่อมใส
เหตุอันเป็นที่ตั้งแห่งความเลื่อมใสศรัทธา ได้แก่ ปมาณ 4 คือ
 รูปปฺปมาณิกา เลื่อมใสศรัทธาเพราะเห็นรูปสมบัติสวยงาม
 ลูขปฺปมาณิกา เลื่อมใสศรัทธาเพราะเห็นความประพฤติเรียบร้อยเคร่งในธรรมวินัย
 โฆสฺปปมาณิกา เลื่อมใสศรัทธาเพราะได้ฟังเสียงอันไพเราะจับใจเข้มขลัง
 ธมฺมปฺปมาณิกา เลื่อมใสศรัทธาเพราะได้สดับฟังธรรมของผู้ที่ฉลาดในการแสดง

 ดูเพิ่ม 
 จากศรัทธาจนถึงการบรรลุสัจจะ 

 อ้างอิง 

 พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). "พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์". 
 พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). "พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม". 
 "พระอภิธัมมัตถสังคหะ".และ"อภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา".

หมวดหมู่:หลักธรรมของศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:คำศัพท์ศาสนาพุทธ

es:Sraddha