มาร์ชกองทัพบก

มาร์ชกองทัพบก () เป็นเพลงมาร์ชประจำ กองทัพบกไทย ที่มีความสำคัญทั้งในเชิงดนตรีและพิธีการของกองทัพบก เป็นหนึ่งในองค์ประกอบทางวัฒนธรรมที่สะท้อนถึงอุดมการณ์ ความภักดี และเกียรติภูมิของทหารบกไทยที่ได้รับการยอมรับอย่างแพร่หลายทั้งในหน่วยงานทหารและสาธารณะชนทั่วไป

 ประวัติและการประพันธ์ 
มาร์ชกองทัพบก ประพันธ์ขึ้นในช่วง ก่อนปี พ.ศ. 2500 ซึ่งเป็นระยะเวลาที่กองทัพบกไทยกำลังให้ความสำคัญกับการพัฒนาระบบพิธีการทางทหารและการสร้างอัตลักษณ์ของกองทัพให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากลในยุคหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ดนตรีมาร์ชจึงถูกนำมาใช้เป็นสื่อสำคัญในการเสริมสร้างภาพลักษณ์ ความมีระเบียบวินัย และความสง่างามของกำลังพล

เพลงนี้มี นารถ ถาวรบุตร เป็นผู้ประพันธ์ทำนองและเรียบเรียงเสียงประสาน ซึ่งเป็นนักประพันธ์เพลงและนักดนตรีที่มีบทบาทสำคัญต่อวงการดนตรีไทยสากลและดนตรีพิธีการในช่วงกลางพุทธศตวรรษที่ 25 ขณะที่คำร้องประพันธ์โดย แก้ว อัจฉริยะกุล นักประพันธ์คำร้องผู้มีผลงานเพลงปลุกใจและเพลงเชิงอุดมการณ์จำนวนมากในยุคเดียวกัน การร่วมงานของทั้งสองทำให้บทเพลงมีทั้งความแข็งแรงทางโครงสร้างดนตรีและพลังทางถ้อยคำ

ในด้านรูปแบบทางดนตรี มาร์ชกองทัพบก ใช้โครงสร้างเพลงมาร์ชแบบตะวันตก ซึ่งได้รับอิทธิพลจากดนตรีทหารยุโรปและอเมริกา โดยมีจังหวะที่สม่ำเสมอ หนักแน่น และชัดเจน เหมาะสมกับการเดินสวนสนามและการเคลื่อนกำลังพลเป็นหมู่คณะ อย่างไรก็ตาม ทำนองและการเรียบเรียงได้ถูกปรับให้สอดคล้องกับรสนิยมทางดนตรีของไทย ทำให้เพลงมีลักษณะเฉพาะและจดจำได้ง่าย

ในเชิงเนื้อหา คำร้องของเพลงสะท้อนแนวคิดเรื่องหน้าที่ของทหารบกไทยในฐานะผู้พิทักษ์เอกราชและอธิปไตยของชาติ โดยใช้ถ้อยคำที่เน้นความกล้าหาญ ความเสียสละ และความภาคภูมิใจในความเป็นทหาร เนื้อร้องยังเชื่อมโยงบทบาทของทหารร่วมสมัยเข้ากับวีรกรรมของบรรพชนและเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ เพื่อเน้นย้ำความต่อเนื่องของภารกิจในการปกป้องประเทศชาติจากอดีตถึงปัจจุบัน

แม้จะไม่มีหลักฐานปรากฏแน่ชัดถึงปีที่ใช้เพลงนี้อย่างเป็นทางการครั้งแรก แต่ มาร์ชกองทัพบก ได้รับการยอมรับและนำมาใช้ในกิจกรรมของกองทัพบกอย่างต่อเนื่อง จนกลายเป็นเพลงมาร์ชประจำกองทัพบกไทยที่เป็นที่รู้จักในวงกว้าง ทั้งในหมู่กำลังพลทหาร วงดุริยางค์ทหาร และประชาชนทั่วไป

การประพันธ์และการใช้งานเพลงนี้จึงสะท้อนถึงความพยายามของกองทัพบกไทยในการใช้ดนตรีเป็นเครื่องมือทางวัฒนธรรมและพิธีการ เพื่อเสริมสร้างขวัญกำลังใจ ความสามัคคี และภาพลักษณ์ของกองทัพในฐานะสถาบันหลักของชาติ

 การใช้ในพิธีการและกิจกรรม 
มาร์ชกองทัพบก ถูกใช้เป็นบทเพลงสำคัญใน พิธีการและกิจกรรมของกองทัพบกไทย มาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในบริบทที่ต้องการแสดงถึงความเป็นระเบียบวินัย ความพร้อมเพรียง และความสง่างามของกำลังพล เพลงมาร์ชลักษณะนี้มีจังหวะที่ชัดเจนและหนักแน่น เหมาะสมกับการเคลื่อนที่เป็นหมู่คณะ จึงถูกนำมาใช้ในการ สวนสนาม และการเดินแถวในพิธีการทางทหารต่าง ๆ อย่างเป็นทางการ

ในพิธีสำคัญของกองทัพบก เช่น พิธีเปิด–ปิดการฝึกทางทหาร พิธีตรวจแถวกำลังพล พิธีถวายสัตย์ปฏิญาณตน และพิธีเฉลิมฉลองในโอกาสสำคัญของหน่วยทหาร มาร์ชกองทัพบก มักถูกบรรเลงโดย วงดุริยางค์ทหารบก เพื่อสร้างบรรยากาศที่ขึงขังและเป็นทางการ ทั้งยังช่วยเสริมสร้างขวัญกำลังใจและความภาคภูมิใจในหน้าที่ของกำลังพลที่เข้าร่วมพิธี

นอกจากนี้ เพลงดังกล่าวยังถูกใช้ในกิจกรรมเชิงสัญลักษณ์ เช่น พิธีเชิญธงชาติ และกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการแสดงบทบาทของกองทัพบกต่อสาธารณชน ซึ่งการใช้บทเพลงมาร์ชประจำหน่วยถือเป็นแนวปฏิบัติที่พบได้ทั่วไปในกองทัพหลายประเทศ เพื่อเน้นย้ำอัตลักษณ์และเกียรติยศของหน่วยทหารนั้น ๆ[1]

นอกเหนือจากการใช้ในกิจกรรมภายในกองทัพแล้ว มาร์ชกองทัพบก ยังมีบทบาทสำคัญในด้านสื่อสารมวลชน โดยถูกใช้เป็น เพลงบรรเลงบอกสัญญาณการเปิดสถานีโทรทัศน์ ของสถานีในสังกัดกองทัพบก ได้แก่ สถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 5 ซึ่งมักจะบรรเลงในช่วงเวลา ประมาณ 04.50 น. ก่อนเริ่มการออกอากาศรายการประจำวัน ธรรมเนียมดังกล่าวสะท้อนบทบาทของสถานีโทรทัศน์ในฐานะหน่วยงานด้านการสื่อสารของกองทัพบก และเป็นรูปแบบการเปิดสถานีที่สืบทอดกันมาในยุคแรกของการแพร่ภาพโทรทัศน์ในประเทศไทย

การนำ มาร์ชกองทัพบก มาใช้ในทั้งพิธีการทางทหารและการออกอากาศทางโทรทัศน์ ทำให้บทเพลงนี้เป็นที่รับรู้ในวงกว้าง ไม่จำกัดอยู่เฉพาะในหมู่กำลังพลทหารเท่านั้น แต่ยังเป็นที่คุ้นเคยของประชาชนทั่วไป โดยเฉพาะผู้ที่รับชมโทรทัศน์ในช่วงเช้าของสถานีช่อง 5 ในอดีต ส่งผลให้เพลงนี้กลายเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ทางดนตรีที่เชื่อมโยงกับภาพลักษณ์ของกองทัพบกไทยอย่างชัดเจน

 เนื้อหาและความหมาย 
มาร์ชกองทัพบก เป็นบทเพลงมาร์ชที่มี เนื้อร้องเน้นความกล้าหาญ เสียสละ และความภักดีต่อชาติ โดยถ้อยคำในเนื้อเพลงสื่อถึงหน้าที่ของทหารบกไทยว่าเกิดมาเพื่อปกป้องผืนแผ่นดินไทยจากศัตรูและไม่ยอมแพ้ต่อการคุกคามใด ๆ เนื้อเพลงเริ่มต้นด้วยคำว่า “เกิดเป็นชายเชื้อชาติชาญ ทหารบกไทย เก่งกาจใจฉกรรจ์” ซึ่งสร้างภาพลักษณ์ของทหารที่เข้มแข็งและกล้าหาญ พร้อมที่จะเผชิญหน้ากับอันตรายเพื่อชาติและแผ่นดินของตนเอง ความหมายในส่วนนี้สะท้อนถึงความเป็นทหารบกที่มีลักษณะเฉพาะคือความพร้อมทางร่างกายและจิตใจในการเผชิญกับการต่อสู้ภายใต้สถานการณ์ต่าง ๆ ซึ่งเป็นหัวใจของบทเพลงมาร์ชที่ใช้ในบริบททางทหารและพิธีการต่าง ๆ

ในท่อนต่อมา เนื้อร้องกล่าวถึงการต่อสู้กับศัตรูอย่างไม่ย่อท้อ และการ “ปกป้องคุ้มครองชาติไทย” ซึ่งบ่งบอกถึงอุดมการณ์ของทหารบกที่มุ่งมั่นรักษาเอกราชและความมั่นคงของประเทศจนยอม “เลือดและเนื้อพลีให้ยอมถวาย” เพื่อความมั่นคงของชาติ ข้อความเช่นนี้ช่วยสื่อให้เห็นถึง วัฒนธรรมการยอมสละตนเองเพื่อส่วนรวม ซึ่งเป็นหนึ่งในแนวคิดหลักของการเป็นทหารในหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทยด้วย

ท่อนคอรัสของเพลงย้ำความมุ่งมั่นในหน้าที่ด้วยถ้อยคำว่า “ต่างยอมอุทิศใจกาย ชีวาตม์มลายยอมตายเพื่อชาติ” ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการเสียสละชีวิตเพื่อปกป้องความมั่นคงของชาติไม่ได้ถูกมองว่าเป็นสิ่งเกินกำลัง แต่เป็น เกียรติยศของทหารบกไทย และเป็นสิ่งที่ทหารพร้อมจะกระทำเพื่อบ้านเมืองของตนเอง ความหมายในส่วนนี้ถูกตีความว่าเป็นการปลูกฝังความรักชาติและความกล้าหาญเป็นคุณค่าหลักของทหารบก

ส่วนต่อมาในเนื้อเรื่องยังมีการกล่าวถึงการรักษา “ไตรรงค์ของไทยคงอยู่” ซึ่งหมายถึงธงชาติไทย เป็นสัญลักษณ์ของเอกราชและอธิปไตยของประเทศ โดยทหารบกมีหน้าที่ปกป้องไว้ไม่ให้ตกอยู่ในอำนาจหรือการครอบงำของศัตรู นอกจากนี้ ยังมีถ้อยคำที่ระบุถึง “เกียรติทหารกองทัพบกชาติไทย” ซึ่งสื่อถึงความภาคภูมิใจในตัวตนและหน้าที่ของทหารที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล

ภาพรวมของเนื้อเพลง มาร์ชกองทัพบก จึงไม่เพียงเน้นความเป็นเพลงมาร์ชทั่วไปที่ใช้ในการเดินสวนสนามเท่านั้น แต่ยังเป็น คำประกาศเชิงอุดมการณ์ ที่สะท้อนวิถีคิดเกี่ยวกับหน้าที่ของทหารบกไทย ทั้งในด้านความกล้าหาญ ความพร้อมเพียง และความภักดีต่อชาติ ซึ่งสอดคล้องกับภาพลักษณ์ของกองทัพบกไทยในพิธีการและการแสดงออกทางสาธารณะต่าง ๆ

 การเผยแพร่ในยุคปัจจุบัน 
ในยุคปัจจุบัน เพลง มาร์ชกองทัพบก ยังคงได้รับการบันทึกเสียงและเผยแพร่ในรูปแบบดิจิทัล โดยวงดุริยางค์ทหารบกไทยได้จัดทำบันทึกเสียงและวางจำหน่ายในแพลตฟอร์มเพลงสตรีมมิง รวมถึงแพลตฟอร์ม Apple Music ซึ่งบันทึกเสียงรุ่นใหม่ถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2568 โดยเป็นผลงานของ วงดุริยางค์ทหารบกไทย

 เนื้อร้อง 

เกิดเป็นชายเชื้อชาติชาญ ทหารบกไทย เก่งกาจใจฉกรรจ์ 

องอาจฟาดฟันรบรันปัจจา หากศัตรูจู่จะยกมา เข้าอาสาฟันฝ่ารักษาถิ่น 
เราเกิดเป็นไทยสมไทยอาจิณ ปราบริปูอยู่บนพื้นดิน จะประหารให้สิ้นพื้นดินไทย 
ทัพบกปกป้องคุ้มครองชาติไทย จะไม่ยอมหมู่อมิตรใด เลือดและเนื้อพลีให้ยอมถวาย 
ต่างยอมอุทิศใจกาย ชีวาตม์มลายยอมตายเพื่อชาติ เรารบจนใจขาดเพื่อชาติของไทย 
(ซ้ำ)

ณรงค์การศึกเกียรติมีบันทึก จารึกประวัติศาสตร์ คุณความดีสามารถ ไพรีแพ้พินาศถอยไป 
วีรชนสมชื่อ คือบางระจันจำมั่นกันไว้ เราเกิดมารุ่นหลังทุกวัย ไม่ยอมโดยง่าย 
ขอตั้งใจว่าจะปฏิญญา ร่วมรักษาไทยมั่น ใจไม่หวั่นรุกโรมประจัญ โถมที่มั่นทลาย 
เราไม่ยอมถอยร่น เราคงรบจนเลือดหยาดสุดท้าย หากศัตรูมากน้อยสู้ตาย ฝากลายไว้ให้ 
(ซ้ำ)

เกิดเป็นชายเชื้อชาติชาญ ทหารบกไทย เก่งกาจใจฉกรรจ์ 

เหล่าทหารเป็นสง่าท่าที อยู่เป็นศรีเฟื่องฟูคู่ไผท 
ปราบเสี้ยนหนามแดนดินจนหมดสิ้นไป ให้ไตรรงค์ของไทยคงอยู่ 
เกียรติทหารกองทัพบกชาติไทย อยู่แห่งไหนภูมิใจไม่อดสู 
เกียรติประวัติชี้ไว้ใครใครย่อมรู้ ทั้งโลกเชิดชูทัพบกชาติไทยไว้แน่ 
(ซ้ำ)

หมวดหมู่:เพลงทหารบก
กองทัพบก
บก
หมวดหมู่:ผลงานในปี พ.ศ. 2500
หมวดหมู่:เพลงปลุกใจของไทย