อักษรทิเบต

อักษรทิเบตเป็นอักษรสระประกอบที่อยู่ในตระกูลอักษรพราหมี และใช้เขียนกลุ่มภาษาทิเบต ต้นกำเนิดที่แน่นอนยังคงเป็นหัวข้อการค้นคว้า แต่โดยทั่วไปถือว่าได้รับการพัฒนาโดยเทินมี สัมโภฏะให้แก่พระเจ้าซงแจ็นกัมโป

อักษรทิเบตยังใช้ในภาษาที่ไม่ได้อยู่ในกลุ่มภาษาทิเบตที่มีการติดต่อทางวัฒนธรรมกับทิเบตอย่างใกล้ชิด เช่น Thakali และเนปาล

 ประวัติ 
มีข้อมูลเกี่ยวกับต้นกำเนิดของอักษรทิเบตที่แน่ชัดน้อยมาก ตามประวัติศาสตร์นิพนธ์ทิเบต อักษรนี้พัฒนาในรัชสมัยพระเจ้าซงแจ็นกัมโปโดยเสนาบดี เทินมี สัมโภฏะ ผู้ถูกส่งไปอินเดียกับนักวิชาการคนอื่น ๆ เพื่อศึกษาศาสนาพุทธร่วมกับภาษาสันสกฤตและภาษาพราหมีอื่น ๆTibet: A Political History, p. 12. 1967. Tsepon W. D. Shakabpa. Yale University Press, New Haven and London.The White Annals, pp. 70–73. Gedun Choephel, translated by Samten Norboo. 1978. Tibetan Library and Archives, Dharamsala, H.P., India. พวกเขาพัฒนาอักษรทิเบตจากอักษรคุปตะClaude Arpi, Glimpses on the Tibet History, Dharamsala: Tibet Museum, 2016.

เหตุการณ์นี้เกิดขึ้น  ในช่วงต้นรัชสมัยซงแจ็นกัมโป ตำราพระสูตร 21 ตำราที่พระมหากษัตริย์ถือครองไว้นำไปแปลในภายหลัง ในช่วงครึ่งแรกของคริสต์ศตวรรษที่ 7 อักษรทิเบตใช้ในการรวบรวมตำราทางพุทธศาสนาอันศักดิ์สิทธิ์William Woodville Rockhill, , United States National Museum, page 671Berzin, Alexander. A Survey of Tibetan History - Reading Notes Taken by Alexander Berzin from Tsepon, W. D. Shakabpa, Tibet: A Political History. New Haven, Yale University Press, 1967: http://studybuddhism.com/web/en/archives/e-books/unpublished_manuscripts/survey_tibetan_history/chapter_1.html . สำหรับกฎหมายแพ่งที่เป็นลายลักษณ์อักษร และรัฐธรรมนูญทิเบต

ข้อมูลสมัยแรกเกี่ยวกับทิเบต เช่น พงศาวดารทิเบตเก่า ไม่ได้กล่าวถึงเทินมี สัมโภฏะ อักษรที่มีมาก่อนพระเจ้าซงแจ็นกัมโปอาจมีอยู่ แต่ไม่ปรากฏว่ามีการใช้งานอย่างแพร่หลาย นักวิจัยตั้งสมมติฐานว่ากษัตริย์ทิเบตพยายามพัฒนาระบบการเขียนเมื่อดินแดนของตนขยายตัว อักษรที่คล้ายกับอักษรปัจจุบันน่าจะพัฒนาขึ้นในช่วงครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 11 งานวิจัยและงานเขียนใหม่ ๆ ยังชี้ให้เห็นด้วยว่าก่อนที่จะมีการนำอักษรนี้มาใช้โดยซงแจ็นกัมโปและเทินมี สัมโภฏะ เคยมีอักษรทิเบตอย่างน้อยหนึ่งฉบับ เอกสารตัวเขียนตุนหฺวางที่ไม่สมบูรณ์เป็นหลักฐานสำคัญที่สนับสนุนสมมติฐานนี้ ขณะที่ต้นฉบับพงศาวดารทิเบตเก่าที่ค้นพบและบันทึกไว้มีจำนวนน้อย มีอายุย้อนไปถึง ค.ศ. 650 ดังนั้นจึงมีอายุย้อนหลังไปถึง ค.ศ. 620 ซึ่งเป็นช่วงที่อักษรทิเบตดั้งเดิมพัฒนาขึ้น

 ลักษณะ 
พยัญชนะมีพื้นเสียงเป็นอะ แยกแต่ละพยางค์ด้วยขีด กลุ่มพยัญชนะมีรูปพิเศษเกิดจากการเชื่อมต่อ 

พยัญชนะ
พยัญชนะทิเบตมี 30 ตัว ได้แก่
 อักษรทิเบต  Wylie  ZYPY  IPA  ถอดเสียง ཀ  ka   ga  /ka/  ก ཁ  kha  ka  /kʰa/  ข ག  ga   ka  /ɡa/  ค ང  nga   nga  /ŋa/  ง  ཅ  ca   ja  /tʃa/  จ ཆ  cha   qa  /tʃʰa/  ฉ ཇ  ja   qa  /dʒa/  ช ྅  nya   nya  /ɲa/  ญ ཏ  ta   da  /ta/  ต ཐ  tha   ta  /tʰa/  ท ད  da   ta  /da/  ด ན  na   na  /na/  น པ  pa   ba  /pa/  ป ཕ  pha   pa  /pʰa/  พ བ  ba   pa  /ba/  บ མ  ma   ma  /ma/  ม ཙ  tsa   za  /tsa/  ตซ ཚྪ  tsha   ca  /tsʰa/  ตศ ཛ  dza   ca  /dza/  ดซ ཝ  wa   wa  /wa/  ว ཞ  zha  xa  /ʒa/  ฌ ཟ  za   sa  /za/  ซ འ  'a   a  /ɦa/;  ⟨ʼa⟩  ฮ ཡ  ya   ya  /ja/  ย ར  ra   ra  /ra/  ร ལ  la   la  /la/  ล ཤ  sha  xa  /ʃa/  ช ས  sa  sa  /sa/  ส ཧ  ha   ha  /ha/  ห ཨ  a   a  /a/ ⟨ꞏa⟩  อ

ตัวเลข

 ตัวเลขทิเบต                   ตัวเลขเทวนาครี ०  १  २  ३  ४  ५  ६  ७  ८  ९ตัวเลขอารบิก 0  1  2  3  4  5  6  7  8  9 เศษส่วนทิเบต                  เศษส่วนอารบิก -0.5  0.5  1.5  2.5  3.5  4.5  5.5  6.5  7.5  8.5

 การถอดเป็นอักษรโรมันและการปริวรรต 
การถอดเป็นอักษรโรมันและการปริวรรตอักษรทิเบตเป็นตัวแทนอักษรทิเบตในอักษรโรมัน โดยมีระบบการถอดเป็นอักษรโรมันและการปริวรรตหลายแบบ แต่ไม่สามารถแทนเสียงพูดแท้จริงได้ทั้งหมด ในขณะที่ระบบการถอดอักษรแบบไวลีใช้เพื่อปริวรรตภาษาทิเบตอย่างแพร่หลาย ระบบอื่น ๆ ที่มีการใช้งาน ได้แก่ระบบของหอสมุดรัฐสภา และการปริวรรตอิงจากสัทอักษรสากล (Jacques 2012)

ตารางข้างล่างคืออักษรทิเบตกับระบบการถอดเป็นอักษรโรมันและการปริวรรตที่แตกต่างกันในแต่ละอักษร รายการข้างล่าง ได้แก่: ระบบการถอดอักษรแบบไวลี (W), พินอินทิเบต (TP), สัทอักษรซองคา (DP), ALA-LC Romanization (A) และ THL Simplified Phonetic Transcription (THL)

 อักษร W TP DP A THL อักษร W TP DP A THL อักษร W TP DP A THL อักษร W TP DP A THL  ka  g  ka  ka  ka    kha  k  kha  kha  kha    ga*  k*  kha*  ga*  ga*    nga  ng  nga  nga  nga  ca  j  ca  ca  cha    cha  q  cha  cha  cha    ja*  q*  cha*  ja*  ja*     nya  ny  nya  nya  nya  ta  d  ta  ta  ta    tha  t  tha  tha  ta    da*  t*  tha*  da*  da*    na  n  na  na  na  pa  b  pa  pa  pa    pha  p  pha  pha  pa    ba*  p*  pha*  ba*  ba*    ma  m  ma  ma  ma  tsa  z  tsa  tsa  tsa    tsha  c  tsha  tsha  tsa    dza*  c*  tsha*  dza*  dza*    wa  w  wa  wa  wa  zha*  x*  sha*  zha*  zha*    za*  s*  sa*  za*  za*    'a  -  a  'a  a    ya  y  ya  ya  ya  ra  r  ra  ra  ra    la  l  la  la  la    sha  x  sha  sha  sha     sa  s  sa  sa  sa  ha  h  ha  ha  ha    a  a  a  a  a   * – เฉพาะคำยืม

 ยูนิโคด 

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 ข้อมูล 

 Asher, R. E. ed.  The Encyclopedia of Language and Linguistics.  Tarrytown, NY: Pergamon Press, 1994.  10 vol.
 Beyer, Stephan V. (1993). The Classical Tibetan Language. Reprinted by Delhi: Sri Satguru.
 Chamberlain, Bradford Lynn. 2008. Script Selection for Tibetan-related Languages in Multiscriptal Environments. International Journal of the Sociology of Language 192:117–132.
 Csoma de Kőrös, Alexander. (1983). A Grammar of the Tibetan Language. Reprinted by Delhi: Sri Satguru.
 Csoma de Kőrös, Alexander (1980–1982). Sanskrit-Tibetan-English Vocabulary. 2 vols. Reprinted by Delhi: Sri Satguru.
 Daniels, Peter T. and William Bright.  The World's Writing Systems.  New York: Oxford University Press, 1996.
 Das, Sarat Chandra: "The Sacred and Ornamental Characters of Tibet". Journal of the Asiatic Society of Bengal, vol. 57 (1888), pp. 41–48 and 9 plates.
 Das, Sarat Chandra. (1996). An Introduction to the Grammar of the Tibetan Language. Reprinted by Delhi: Motilal Banarsidass.
 Jacques, Guillaume 2012. A new transcription system for Old and Classical Tibetan , Linguistics of the Tibeto-Burman Area, 35.3:89-96. 
 Jäschke, Heinrich August. (1989). Tibetan Grammar. Corrected by Sunil Gupta. Reprinted by Delhi: Sri Satguru.

แหล่งข้อมูลอื่น
  Tibetan Calligraphy —Online guide for writing Tibetan script.
 Elements of the Tibetan writing system.
 Unicode area U0F00-U0FFF, Tibetan script (162KB)
 Encoding Model of the Tibetan Script in the UCS
 Digital Tibetan —Online resource for the digitalization of Tibetan.
 Tibetan Scripts, Fonts & Related Issues—THDL articles on Unicode font issues; free cross-platform OpenType fonts—Unicode compatible.
 Free Tibetan Fonts Project
 Ancient Scripts: Tibetan


ท
หมวดหมู่:อักษรในตระกูลอักษรพราหมี