สถาบันพระปกเกล้า

สถาบันพระปกเกล้า () เป็นนิติบุคคลอยู่ในกำกับดูแลของประธานรัฐสภา โดยมีสภาสถาบันพระปกเกล้าเป็นองค์กรบริหารสูงสุด ดำเนินงานเกี่ยวข้องกับงานด้านวิชาการ ซึ่งจะครอบคลุมถึงเรื่องของการวิจัย การจัดการศึกษา อบรม และเผยแพร่ให้ความรู้และข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับการพัฒนาประชาธิปไตย และการเมืองการปกครอง รวมทั้งให้บริการคำแนะนำปรึกษาด้านการบริหารปกครองบ้านเมืองที่ดี ทั้งในระดับชาติและท้องถิ่น นอกจากนี้ ยังรับผิดชอบงานเกี่ยวกับพิพิธภัณฑ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทั้งนี้ โดยประสานความร่วมมือกับหน่วยงานในประเทศและระหว่างประเทศ เพื่อให้เกิดการพัฒนาประชาธิปไตยอย่างยั่งยืน

 ประวัติ 
ในวโรกาสครบรอบ 100 ปี วันพระบรมราชสมภพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปก พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ผู้พระราชทานรัฐธรรมนูญ แก่ปวงชนชาวไทยได้เวียนมาบรรจบเมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2536 ศาสตรจารย์มารุต บุนนาค ประธานรัฐสภาในขณะนั้น จึงได้มีคำสั่งรัฐสภาที่ 12/2536 เมื่อวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2536 แต่งตั้งคณะกรรมการศึกษาความเป็นไปได้ในการจัดตั้งสถาบันพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมี นายวันมูหะมัดนอร์ มะทา รองประธานสภาผู้แทนราษฎรในขณะนั้น เป็นประธานกรรมการพิจารณากำหนดรูปแบบและพิจารณาความเป็นไปได้ในการให้สถาบันนี้สามารถดำเนินกิจการได้ในปี พ.ศ. 2537 ซึ่งคณะกรรมการดังกล่าวได้มีคำสั่งเมื่อวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2537 แต่งตั้งคณะอนุกรรมการ เพื่อจัดทำโครงร่างงบประมาณแผนงานการจัดตั้ง และกำหนดชื่อสถาบัน และได้เดินทางไปดูกิจการศึกษาเผยแพร่ประชาธิปไตยที่ประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี พร้อมทั้งได้จัดทำรายงานผลการศึกษาโครงการจัดตั้งสถาบันพระปกเกล้าเสนอ ศาสตราจารย์มารุต บุนนาค ประธานรัฐสภา เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2537 และในวันเดียวกันได้มีคำสั่งรัฐสภาที่ 5/2537 ตั้งคณะกรรมการพิจารณาจัดตั้งสถาบันพัฒนาประชาธิปไตยขึ้นในรัฐสภา และได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ให้เชิญพระนามของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ มาเป็นชื่อของสถาบัน และให้ใช้ชื่อภาษาอังกฤษว่า "King Prajadhipok's Institute" ต่อมา ศาสตราจารย์มารุต บุนนาค ประธานรัฐสภา โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการข้าราชการฝ่ายรัฐสภา ได้มีประกาศรัฐสภาเรื่องแบ่งส่วนราชการสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร (ฉบับที่ 5) เมื่อวันที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2538 ให้จัดตั้งสถาบันพระปกเกล้าขึ้นเป็นส่วนราชการระดับกอง สังกัดสำนัก งานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร โดยมีหน้าที่ความรับผิดชอบเกี่ยวกับการจัดฝึกอบรม สัมมนา การจัดประชุมวิชาการเกี่ยวกับการปกครองระบอบประชาธิปไตย และการปฏิบัติงานของฝ่ายนิติบัญญัติ การจัดทำเอกสารและสื่อการสอน ตลอดจนเทคโนโลยีด้านการฝึกอบรม งานเตรียมการปรับปรุงสถาบันพระปกเกล้า เป็นหน่วยงานระดับกรมและปฏิบัติงานอื่นตามที่ได้รับมอบหมาย การดำเนินการของสถาบันให้อาศัยระเบียบการบริหารการศึกษาของสถาบันพระปกเกล้า พ.ศ. 2538 เป็นหลัก โดยมีคณะกรรมการ 2 คณะ คือ คณะกรรมการสถาบันพระปกเกล้า และคณะกรรมการวิชาการสถาบันพระปกเกล้า เป็นผู้ดูแล 

ในการดำเนินงานเพื่อยกฐานะสถาบันพระปกเกล้าจากหน่วยงานระดับกอง สังกัดสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร ได้มีคำสั่งที่ 1/2538 เรื่องแต่งตั้งคณะอนุกรรมการเพื่อยกฐานะสถาบันพระปกเกล้าเป็นกรม ลงวันที่ 23 มีนาคม 2538 โดยมี นาย ชุมพล ศิลปอาชา อดีตรองประธานสภาผู้แทนราษฎรคนที่ 1 เป็นประธานคณะอนุกรรมการ 

และในคราวประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 20 ปีที่ ครั้งที่ 6/2541 (สมัยสามัญนิติบัญญัติ) เมื่อวันพุธที่ 15 กรกฎาคม 2541 ที่ประชุมได้ให้ความเห็นชอบกับร่างพระราชบัญญัติสถาบันพระปกเกล้า พ.ศ. ... ตามที่วุฒิสภาแก้ไขเพิ่มเติม และนำขึ้นทูลเกล้าฯ ลงพระปรมาภิไธยประกาศใช้เป็นกฎหมาย ซึ่งประกาศลงในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 155 ตอนที่ 57 ลงวันที่ 4 กันยายน 2541 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 5 กันยายน 2541 เป็นต้นไป โดยมีนายวันมูหะมัดนอร์ มะทา ประธานรัฐสภาเป็นประธานสภาสถาบันพระปกเกล้า คนแรกและมี ศาสตราจารย์ ดร.บวรศักดิ์ อุวรรณโณ เป็นเลขาธิการสถาบันพระปกเกล้าคนแรก (2 มกราคม 2542 - 4 มกราคม 2546) รองศาสตราจารย์ นรนิติ เศรษฐบุตร เข้ารับตำแหน่ง เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้าคนที่สอง ( 5 กุมภาพันธ์ 2546 - 15 พฤศจิกายน 2549 ) และศาสตราจารย์ ดร.บวรศักดิ์ อุวรรณโณ เข้ารับตำแหน่งเลขาธิการสถาบันพระปกเกล้าอีก 2 วาระ (22 ธันวาคม 2549 - 21 ธันวาคม 2553 และ 22 ธันวาคม 2553 - 21 ธันวาคม 2557) เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้าคนที่สามได้แก่ ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย สถาบันพระปกเกล้า, ประวัติสถาบันพระปกเกล้า 22 ธันวาคม 2557 - 21 ธันวาคม 2561 และ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2561 - 21 ธันวาคม พ.ศ. 2565)

 วัตถุประสงค์ 
 ศึกษาและวิเคราะห์ทางวิชาการต่างๆ เพื่อเป็นแนวทาง ในการพัฒนาประชาธิปไตยอย่างเป็นระบบ
 ประสานงานกับหน่วยงานอื่นๆ ด้านนโยบายเพื่อการพัฒนา ประชาธิปไตย
 วิจัยและสนับสนุนการวิจัยเพื่อการพัฒนาประชาธิปไตย
 เผยแพร่และสนับสนุนการเผยแพร่ประชาธิปไตยตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
 จัดและสนับสนุนการศึกษาอบรมบุคลากรจากภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชนเกี่ยวกับการเมือง การปกครอง และการเศรษฐกิจและสังคมในระบอบประชาธิปไตย
 บริการข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับความรู้และผลงานวิจัย และวิชาการทางการเมืองการปกครองในระบอบประชาธิปไตย
 ส่งเสริมความร่วมมือกับองค์การในประเทศและต่างประเทศ ในกิจการเกี่ยวกับการพัฒนาประชาธิปไตย
 ส่งเสริมงานวิชาการของรัฐสภา
 บริหารกองทุนตามพระราชบัญญัตินี้
 กระทำการอื่นใดตามที่กฎหมายกำหนดให้เป็นหน้าที่ของสถาบัน หรือตามที่สภาสถาบันกำหนด

 รายชื่อประธานสภาสถาบันพระปกเกล้า 
ลำดับ(สมัย)รูปรายชื่อเริ่มวาระสิ้นสุดวาระสังกัดหมายเหตุ 1(1) 100px  วันมูหะมัดนอร์ มะทา  24 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539  27 มิถุนายน พ.ศ. 2543  พรรคความหวังใหม่  2  100px  พิชัย รัตตกุล  30 มิถุนายน พ.ศ. 2543พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร  9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2543  พรรคประชาธิปัตย์   3  100px อุทัย พิมพ์ใจชน  6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2544ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร  เล่ม ๑๑๘, ตอนพิเศษ ๙ ง, ๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๔  5 มกราคม พ.ศ. 2548  พรรคไทยรักไทย   4  100px  โภคิน พลกุล  8 มีนาคม พ.ศ. 2548ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร   เล่ม ๑๒๒, ตอนพิเศษ ๑๙ ง, ๘ มีนาคม ๒๕๔๘  24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2549ราชกิจจานุเบกษา, พระราชกฤษฎีกายุบสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๔๙  เล่ม ๑๒๓, ตอนที่ ๒๐ ก, ๒๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๙  พรรคไทยรักไทย   5   มีชัย ฤชุพันธุ์  25 ตุลาคม พ.ศ. 2549 24 มกราคม พ.ศ. 2551 อิสระ 6  ยงยุทธ ติยะไพรัช  24 มกราคม พ.ศ. 2551ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร  เล่ม ๑๒๕, ตอนพิเศษ ๒๒ ง, ๓๑ มกราคม ๒๕๕๑  30 เมษายน พ.ศ. 2551 พรรคพลังประชาชน    7 100px  ชัย ชิดชอบ  15 พฤษภาคม พ.ศ. 2551ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานสภาผู้แทนราษฎร  เล่ม ๑๒๕, ตอนพิเศษ ๘๒ ง, ๑๖​ พฤษภาคม ๒๕๕๑  10 พฤษภาคม พ.ศ. 2554ราชกิจจานุเบกษา, พระราชกฤษฎีกา ยุบสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๕๔  เล่ม ๑๒๘, ตอนที่ ๓๓ ก, ๑๐ พฤษภาคม ๒๕๕๔  พรรคภูมิใจไทย  8 100px สมศักดิ์ เกียรติสุรนนท์  2 สิงหาคม พ.ศ. 2554ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร  เล่ม ๑๒๘, ตอนพิเศษ ๘๕ ง , ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๔, หน้า ๑  9 ธันวาคม พ.ศ. 2556  พรรคเพื่อไทย   9  พรเพชร วิชิตชลชัย 17 สิงหาคม พ.ศ. 2557 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 อิสระ  10 100px ชวน หลีกภัย 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร  20 มีนาคม พ.ศ. 2566 พรรคประชาธิปัตย์   1 (2) 100px  วันมูหะมัดนอร์ มะทา  5 กรกฎาคม พ.ศ. 2566 ปัจจุบัน พรรคประชาชาติ  

 รายชื่อเลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า 
ลำดับรูปรายชื่อเริ่มวาระสิ้นสุดวาระ 1(1) 100px  บวรศักดิ์ อุวรรณโณ  5 มกราคม พ.ศ. 2542 4 มกราคม พ.ศ. 2546 2   นรนิติ เศรษฐบุตร  5 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2546 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2549 1(2) 100px  บวรศักดิ์ อุวรรณโณ  22 ธันวาคม พ.ศ. 2549 21 ธันวาคม พ.ศ. 2553 1(3) 22 ธันวาคม พ.ศ. 2553 21 ธันวาคม พ.ศ. 2557 3  วุฒิสาร ตันไชย  22 ธันวาคม พ.ศ. 2557 21 ธันวาคม พ.ศ. 2565 4  วิทวัส ชัยภาคภูมิ  22 ธันวาคม พ.ศ. 2565 22 สิงหาคม พ.ศ. 2568 5  อิสระ เสรีวัฒนวุฒิ  23 สิงหาคม พ.ศ. 2568 ปัจจุบัน

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 สถาบันพระปกเกล้า

หมวดหมู่:รัฐสภาไทย
หมวดหมู่:สถานที่ที่ตั้งชื่อตามพระนามของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
หมวดหมู่:องค์การในเขตหลักสี่