เทศบาลนครในประเทศไทย

ในประเทศไทย เทศบาลนคร เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นสำหรับเมืองขนาดใหญ่ที่มีประชากรตั้งแต่ 50,000 คนขึ้นไปและมีรายได้พอเพียงต่อการให้บริการสาธารณะตามหน้าที่ที่กฎหมายบัญญัติไว้ การจัดตั้งเทศบาลนครกระทำโดยประกาศกระทรวงมหาดไทยยกฐานะเป็นเทศบาลนครตามพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 (ฉบับล่าสุด) ปัจจุบันมีเทศบาลนครอยู่ 35 แห่งทั่วประเทศ (ไม่นับรวมกรุงเทพมหานครและเมืองพัทยา) เทศบาลนครแห่งแรกของไทย 3 แห่งคือเทศบาลนครกรุงเทพ เทศบาลนครธนบุรี และเทศบาลนครเชียงใหม่ จัดตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2478 ต่อมาเทศบาลนครกรุงเทพและเทศบาลนครธนบุรีได้ถูกยุบรวมกันเป็นเทศบาลนครหลวงใน พ.ศ. 2514 และใน พ.ศ. 2515 เทศบาลนครหลวงได้ถูกยุบพร้อมกับจังหวัดนครหลวงกรุงเทพธนบุรีเพื่อจัดตั้งกรุงเทพมหานคร หลังจากนั้นเทศบาลนครจึงเหลือแต่เพียงเทศบาลนครเชียงใหม่ ซึ่งเป็นเทศบาลนครแห่งแรกในส่วนภูมิภาค จนกระทั่ง พ.ศ. 2537 จึงมีการจัดตั้งเทศบาลนครแห่งที่สองในส่วนภูมิภาคคือเทศบาลนครนครศรีธรรมราช และเทศบาลนครอื่น ๆ มาตามลำดับ

เทศบาลนครประกอบด้วยนายกเทศมนตรีทำหน้าที่หัวหน้าฝ่ายบริหารและสภาเทศบาลที่มีสมาชิกจำนวน 24 คนมาจากการเลือกตั้งของราษฎรในเขตเทศบาลทำหน้าที่เป็นฝ่ายนิติบัญญัติ นายกเทศมนตรีมาจากการเลือกตั้งโดยตรงของราษฎรในเขตเทศบาลและมีรองนายกเทศมนตรีมาจากการแต่งตั้งของนายกเทศมนตรี นอกจากนี้ยังมีสำนักงานเทศบาลนครซึ่งมีปลัดเทศบาลเป็นหัวหน้าพนักงานเทศบาล ทำหน้าที่เป็นหน่วยงานธุรการและหน่วยงานให้บริการประชาชนภายใต้การบังคับบัญชาของนายกเทศมนตรี

 รายชื่อ 
อันดับของเทศบาลนครในประเทศไทยตามจำนวนประชากรเป็นดังนี้

 อันดับที่  ชื่อเทศบาล  จังหวัด  เนื้อที่เฉพาะพื้นดิน(ตร.กม.)   จำนวนประชากรเมื่อสิ้นปี 2567(คน)สำนักบริหารการทะเบียน. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ระบบสถิติทางการทะเบียน : สถิติจำนวนประชากรและบ้าน ข้อมูล ปี 2566." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statyear/#/TableTemplate/Area/statpop?yymm=66 [ม.ป.ป.]. สืบค้น 30 ตุลาคม 2567.  ความหนาแน่น (คน/ตร.กม)  วันที่ได้รับการจัดตั้ง 1  เทศบาลนครนนทบุรี  นนทบุรี  38.90  241,183  6,200.08    2  เทศบาลนครปากเกร็ด  นนทบุรี  36.04  188,863  5,240.37   3  เทศบาลนครเจ้าพระยาสุรศักดิ์  ชลบุรี  276.98  160,582  579.76   4  เทศบาลนครหาดใหญ่  สงขลา  21.00  140,851  6,707.19   5  เทศบาลนครสุราษฎร์ธานี || สุราษฎร์ธานี || 68.97 || 130,885 || 1,897.71 || 
|-
| 6 || เทศบาลนครอุดรธานี || อุดรธานี || 47.70 || 113,960 || 2,389.10 || 
|-
| 7 || เทศบาลนครเชียงใหม่ || เชียงใหม่ || 40.22 || 113,529 || 2,822.70 || 
|-
| 8 || เทศบาลนครนครราชสีมา || นครราชสีมา || 37.50 || 113,184 || 3,018.24 || 
|-
| 9 || เทศบาลนครขอนแก่น || ขอนแก่น || 46.00 || 99,917 || 2,172.11 || 
|-
| 10 || เทศบาลนครนครศรีธรรมราช || นครศรีธรรมราช || 22.56 || 95,331 || 4,225.66 || 
|-
| 11 || เทศบาลนครแหลมฉบัง || ชลบุรี || 88.59 || 93,666 || 1,057.30 || 
|- 
| 12 || เทศบาลนครรังสิต || ปทุมธานี || 20.80 || 85,324 || 4,102.12 || 
|-
| 13 || เทศบาลนครมาบตาพุด || ระยอง || 144.57 || 79,773 || 551.79 || 
|-
| 14 || เทศบาลนครเชียงราย || เชียงราย || 60.85 || 78,488 || 1,289.86 || 
|-
| 15 || เทศบาลนครนครสวรรค์ || นครสวรรค์ || 27.87 || 75,502 || 2,709.08 || 
|-
| 16 || เทศบาลนครภูเก็ต || ภูเก็ต || 12.00 || 71,284 || 5,940.33 || 
|-
| 17 || เทศบาลนครเกาะสมุย  สุราษฎร์ธานี 252.00  69,689  276.54   18  เทศบาลนครบ้านสวน  ชลบุรี  19.50  69,157  3,546.51   19  เทศบาลนครอุบลราชธานี  อุบลราชธานี  29.04  68,575  2,361.40   20  เทศบาลนครนครปฐม  นครปฐม  19.85  65,814  3,315.57   21  เทศบาลนครหัวหิน  ประจวบคีรีขันธ์  86.36  61,487  711.98   22  เทศบาลนครพิษณุโลก  พิษณุโลก  18.26  60,827  3,331.16   23  เทศบาลนครระยอง  ระยอง  16.95  58,614  3,458.05    24  เทศบาลนครยะลา  ยะลา  19.00  58,450  3,076.32   25  เทศบาลนครสงขลา  สงขลา  9.27  53,956  5,820.50   26  เทศบาลนครตรัง  ตรัง  14.77  53,945  3,652.34   27  เทศบาลนครอ้อมน้อย  สมุทรสาคร  30.40  53,914  1,773.49   28  เทศบาลนครสมุทรสาคร  สมุทรสาคร  10.33  53,221  5,152.08    29  เทศบาลนครบางบัวทอง  นนทบุรี  13.50  52,499  3,888.81   30  เทศบาลนครบุรีรัมย์  บุรีรัมย์  75.44  50,525  669.74   31  เทศบาลนครสกลนคร  สกลนคร  54.54  49,752  912.21   32  เทศบาลนครลำปาง  ลำปาง  22.17  47,764  2,154.44    33  เทศบาลนครพระนครศรีอยุธยา  พระนครศรีอยุธยา  14.84  47,059  3,171.09   34  เทศบาลนครสมุทรปราการ  สมุทรปราการ  7.33  44,935  6,130.29   35  เทศบาลนครแม่สอด  ตาก  27.20  42,874ขณะที่กำลังยื่นเรื่องขอเปลี่ยนแปลงฐานะเป็นเทศบาลนคร ในเขตเทศบาลเมืองแม่สอดมีจำนวนราษฎรเฉพาะจากฐานข้อมูลทะเบียนราษฎร (ของกรมการปกครอง) ไม่ถึงเกณฑ์ที่พระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 กำหนดไว้ แต่มีการตีความหมายของคำว่า "ราษฎร" ในพระราชบัญญัติฉบับดังกล่าวให้ครอบคลุมถึงบุคคลที่ไม่มีสัญชาติไทยและไม่มีสิทธิ์เลือกตั้งที่อาศัยอยู่ในเขตเทศบาลอย่างถูกกฎหมายด้วย เป็นผลให้มีจำนวน "ราษฎร" ทั้งหมดเกินห้าหมื่นคน ประกอบกับมีการพิจารณาความเหมาะสมด้านอื่น ๆ แล้วเข้าเกณฑ์ที่จะยกฐานะเป็นเทศบาลนครได้  ในที่นี้จะระบุจำนวนราษฎรตามฐานข้อมูลทะเบียนราษฎรเท่านั้น เพื่อให้เป็นแบบแผนเดียวกับข้อมูลของเทศบาลนครแห่งอื่น ๆ 1,576.25  

 หมายเหตุ 

 ดูเพิ่ม 
 เทศบาลเมือง
 เทศบาลตำบล

 อ้างอิง 


*1
หมวดหมู่:องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของไทย
หมวดหมู่:หน่วยการบริหารของประเทศไทย