การยุบสภาผู้แทนราษฎรไทย

การยุบสภาผู้แทนราษฎรไทย เป็นการยุบสภาผู้แทนราษฎรของประเทศไทย เพื่อให้สมาชิกของสภาดังกล่าวพ้นจากสมาชิกภาพ และจัดให้ประชาชนเลือกตั้งสมาชิกขึ้นมาใหม่ผ่านการเลือกตั้งทั่วไป

ความเป็นมาในทางกฎหมาย

สภาผู้แทนราษฎรไทยเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกจากพระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พุทธศักราช 2475 แต่พระราชบัญญัตินี้มิได้กล่าวถึงการยุบสภาผู้แทนราษฎรไว้ จนกระทั่งเมื่อประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช 2475 จึงปรากฏคำว่า "ยุบสภาผู้แทนราษฎร" เป็นครั้งแรก มาตรา 35 ของรัฐธรรมนูญฉบับนี้ว่า "พระมหากษัตริย์ทรงไว้ซึ่งพระราชอำนาจที่จะยุบสภาผู้แทนราษฎรเพื่อให้ราษฎรเลือกตั้งสมาชิกมาใหม่ ในพระราชกฤษฎีกาให้ยุบสภาเช่นนี้ ต้องมีกำหนดให้เลือกตั้งสมาชิกใหม่ภายในเก้าสิบวัน"

ต่อมามีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2489 และมาตรา 32 ของรัฐธรรมนูญฉบับนี้เพิ่มเงื่อนไขว่าการยุบสภาผู้แทนราษฎรจะกระทำได้เพียงครั้งเดียวในเหตุการณ์เดียวกัน และเงื่อนไขนี้ก็ปรากฏในรัฐธรรมนูญฉบับต่อ ๆ มาจนถึงฉบับปัจจุบัน (รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560)

ตามรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน (ฉบับพุทธศักราช 2560) มาตรา 103 ว่า "พระมหากษัตริย์ทรงไว้ซึ่งพระราชอำนาจที่จะยุบสภาผู้แทนราษฎรเพื่อให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรใหม่เป็นการเลือกตั้งทั่วไป การยุบสภาผู้แทนราษฎร ให้กระทำโดยพระราชกฤษฎีกา และให้กระทำได้เพียงครั้งเดียวในเหตุการณ์เดียวกัน"

 ลำดับการยุบสภาผู้แทนราษฎร 

 ครั้งที่ วันที่ นายกรัฐมนตรี สภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ เหตุผล อ้างอิง 1 11 กันยายน พ.ศ. 2481 พระยาพหลพลพยุหเสนา 2 รัฐบาลขัดแย้งกับสภา  2 15 ตุลาคม พ.ศ. 2488 หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช 3 สภาผู้แทนยืดอายุมานานในช่วงสงคราม จนสมควรแก่เวลา  3 12 มกราคม พ.ศ. 2519 หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช 11 ความขัดแย้งภายในรัฐบาล  4 19 มีนาคม พ.ศ. 2526 เปรม ติณสูลานนท์ 13 สภาผู้แทนราษฎรขัดแย้งกับวุฒิสภา กรณีแก้ไขรัฐธรรมนูญ  5 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2529 14 รัฐบาลขัดแย้งกับสภา กรณีการตราพระราชกำหนด  6 29 เมษายน พ.ศ. 2531 15 ความขัดแย้งภายในรัฐบาล  7 30 มิถุนายน พ.ศ. 2535 อานันท์ ปันยารชุน 17 เป็นรัฐบาลเฉพาะกิจเพื่อยุบสภาหลังจากเกิดวิกฤตการณ์ทางการเมือง  8 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2538 ชวน หลีกภัย 18 ความขัดแย้งภายในรัฐบาล  9 28 กันยายน พ.ศ. 2539 บรรหาร ศิลปอาชา 19  10 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2543 ชวน หลีกภัย 20 ปฏิบัติภารกิจตามเป้าหมายเสร็จแล้ว  11 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2549 ทักษิณ ชินวัตร 22 เกิดวิกฤตการณ์การเมืองจากการชุมนุมขับไล่นายกรัฐมนตรี ต่อมาเกิดรัฐประหาร 19 กันยายน 2549 12 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2554 อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ 23 วิกฤตการณ์ทางการเมือง  13 9 ธันวาคม พ.ศ. 2556 ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร 24 ปัญหาความขัดแย้งและความแตกแยกของคนในชาติ (วิกฤตการณ์ทางการเมือง) ต่อมาเกิดรัฐประหาร 22 พฤษภาคม 2557  14 20 มีนาคม พ.ศ. 2566 ประยุทธ์ จันทร์โอชา 25 เพื่อคืนอำนาจการตัดสินใจทางการเมืองให้แก่ประชาชนผ่านการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป  15 12 ธันวาคม พ.ศ. 2568 อนุทิน ชาญวีรกูล 26 

 เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง 

ในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2476 พระยามโนปกรณ์นิติธาดา (ก้อน หุตะสิงห์) นายกรัฐมนตรี ออกพระราชกฤษฎีกาปิดประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดชั่วคราว และห้ามกลับมาประชุมอีกจนกว่าจะสั่งเรียก ทั้งยังให้งดใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช 2475 บางมาตรา เหตุการณ์นี้เรียกกันว่ารัฐประหาร 1 เมษายน พ.ศ. 2476

ในวันที่ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2516 มีการออกพระราชกฤษฎีกายุบสภานิติบัญญัติแห่งชาติที่มาจากรัฐประหาร 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514 เนื่องจากสมาชิกขอลาออกจากเป็นจำนวนมากจนไม่พอจะเป็นองค์ประชุม

ในวันที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2568 ภูมิธรรม เวชยชัย ผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรี ทูลเกล้าฯ ถวายร่างพระราชกฤษฎีกายุบสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 26 แต่ถูกสำนักงานองคมนตรีส่งกลับในวันรุ่งขึ้น โดยให้เหตุผลว่า ภูมิธรรมเป็นเพียงผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรี และประเด็นเรื่องอำนาจในการเสนอให้ยุบสภาผู้แทนราษฎรของผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรียังเป็นที่ถกเถียง จึงยังไม่สมควรนำร่างพระราชกฤษฎีกาขึ้นถวายต่อพระมหากษัตริย์

 อ้างอิง 

 อ่านเพิ่ม 




 แหล่งข้อมูลอื่น 

หมวดหมู่:การเมืองไทย