อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย

อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย เป็นอนุสาวรีย์สำคัญแห่งหนึ่งของประเทศไทย ตั้งอยู่กึ่งกลางวงเวียนบริเวณถนนราชดำเนินกลางตัดกับถนนดินสอ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร สร้างขึ้นเพื่อระลึกถึงการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 อนุสาวรีย์แห่งนี้ยังเป็นจุดหลักกิโลเมตรศูนย์ของประเทศไทย ซึ่งใช้เป็นหลักอ้างอิงในการวัดระยะทางจากกรุงเทพมหานคร

การออกแบบและก่อสร้างอนุสาวรีย์ดำเนินการโดยหม่อมหลวงปุ่ม มาลากุล ขณะที่ศิลป์ พีระศรีและสิทธิเดช แสงหิรัญ เป็นผู้ออกแบบประติมากรรม ตัวอนุสาวรีย์ประกอบด้วย "ปีก" จำนวน 4 ปีก ล้อมรอบแท่นกลางซึ่งเป็นประติมากรรมพานแว่นฟ้ารองรับพระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พุทธศักราช 2475 องค์ประกอบทั้งหมดสื่อถึงอุดมการณ์ประชาธิปไตยของคณะราษฎรและเหตุการณ์การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475

อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยเปิดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2483 ในวาระครบรอบ 8 ปีของการเปลี่ยนแปลงการปกครอง โดยใช้งบประมาณในการก่อสร้างรวม 250,000 บาท

ด้วยชื่อและความหมายที่สื่อถึง "ประชาธิปไตย" อนุสาวรีย์แห่งนี้จึงกลายเป็นจุดรวมตัวสำคัญของการชุมนุมทางการเมืองในประเทศไทยในหลายวาระสำคัญ เช่น เหตุการณ์ 14 ตุลา เหตุการณ์ 6 ตุลา พฤษภาทมิฬ วิกฤตการณ์การเมืองไทย พ.ศ. 2553 และการประท้วงในประเทศไทย พ.ศ. 2563–2565

 ประวัติ 
ในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงครามดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ได้มีความคิดที่จะจัดสร้างอนุสรณ์เพื่อให้อนุชนรุ่นหลังรำลึกถึงความสามัคคีกลมเกลียวในชาติ และพิทักษ์รักษารัฐธรรมนูญของชาติ ตลอดจนการปกครองในระบอบประชาธิปไตยนี้นำมาซึ่งความสถาพรแก่ชาติ รัฐบาลจึงมีคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการเพื่อจัดหาพื้นที่ที่เหมาะสมแก่การสร้างอนุสาวรีย์ เมื่อพิจารณาที่เหมาะสมนั้น จึงเห็นว่าบริเวณถนนราชดำเนินที่กำลังมีการปรับปรุงอยู่ในขณะนั้น เป็นพื้นที่ที่เหมาะสม ประกอบกับขณะนั้นกำลังมีการก่อสร้างสะพานเฉลิมวันชาติในบริเวณเดียวกัน การสร้างอนุสาวรีย์จะยิ่งสร้างความสง่างามแก่บ้านเมือง รัฐบาลได้จัดการประกวดการออกแบบอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยนี้ โดยแบบที่ได้รับรางวัลและนำมาจัดสร้างคือแบบของหม่อมหลวงปุ่ม มาลากุล

วางศิลาฤกษ์ก่อสร้างอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยเริ่มต้นขึ้นใน "24 มิถุนายน พ.ศ. 2482"อนุสรณ์ ติปยานนท์ | บันทึกถึง 24 มิถุนายน จากจันทร์ถึงอาทิตย์https://www.matichonweekly.com/culture/article_30763

เริ่มการก่อสร้าง กรกฎาคม พ.ศ. 2482 โดยรัฐบาลได้แต่งตั้งคณะกรรมการการก่อสร้างอนุสาวรีย์ขึ้นเพื่อควบคุมกำกับการก่อสร้าง โดยมีศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี เป็นผู้ควบคุมการก่อสร้างและ สิทธิเดช แสงหิรัญ เป็นผู้ช่วยปั้นอนุสาวรีย์ การก่อสร้างใช้งบประมาณทั้งสิ้น 250,000 บาทรายงานการสร้างอนุสสาวรีย์ "ประชาธิปไตย" จากราชกิจจานุเบกษา เรียกข้อมูลวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2554

ในอนาคต อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยจะเป็นชื่อของสถานีรถไฟฟ้าสองสถานีที่อยู่ในบริเวณใกล้เคียง ได้แก่ รถไฟฟ้าสายสีม่วง ส่วนต่อขยายเตาปูน–ราษฎร์บูรณะ ซึ่งตั้งอยู่ใต้ถนนพระสุเมรุ ใกล้กับหอศิลป์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถเช็กเลย!รถไฟฟ้าเปลี่ยนชื่อสถานี 17 แห่ง อะไรบ้าง และรถไฟฟ้าสายสีส้ม ส่วนต่อขยายศูนย์วัฒนธรรมฯ–บางขุนนนท์ ซึ่งตั้งอยู่ใต้ถนนราชดำเนินกลาง บริเวณหน้าลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์ และอาคารนิทรรศน์รัตนโกสินทร์

 รายละเอียดและสัญลักษณ์ 
อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย เป็นรูปหล่อลอยตัว ประกอบด้วยรูปเล่มรัฐธรรมนูญในสมุดไทย ประดิษฐานบนพานแว่นฟ้า สร้างด้วยทองแดง มีความสูง 3 เมตร หนัก 4 ตัน ตั้งบนฐานรูปทรงกลมด้านบนโค้งกลม ลานอนุสาวรีย์ยกสูงมีบันไดโดยรอบ รอบนอกลานอนุสาวรีย์มีครีบทรงแบน อยู่ 4 ทิศ ที่โคนครีบ มีภาพแกะสลักลายปั้นนูน และมีรั้วเตี้ย ๆ กั้นโดยรอบลานอนุสาวรีย์ รั้วนี้ใช้ปืนใหญ่โบราณจำนวน 75 กระบอก ฝังดินโผล่ท้ายกระบอกขึ้นมา เป็นเสา คล้องโซ่เชื่อมต่อกัน โดยสัญลักษณ์ต่าง ๆ ภายในอนุสาวรีย์ประกอบด้วย:

 ปีก 4 ด้าน สูงจากแท่นพื้น 24 เมตร มีรัศมียาว 24 เมตร หมายถึง วันที่ 24 มิถุนายน ซึ่งเกิดเหตุการณ์การปฏิวัติสยาม
 พานทูนฉบับรัฐธรรมนูญ ซึ่งตั้งอยู่บนยอดป้อม กลางตัวอนุสาวรีย์ สูง 3 เมตร หมายถึง เดือน 3 หรือ เดือนมิถุนายน (ขณะนั้นนับเมษายนเป็นเดือนแรกของปี) ตรงกับเดือนที่มีการเปลี่ยนแปลงการปกครองสมัยนั้น และหมายถึง อำนาจอธิปไตยทั้ง 3 ภายใต้รัฐธรรมนูญ (นิติบัญญัติ บริหาร และตุลาการ) 
 ปืนใหญ่จำนวน 75 กระบอก (ปากกระบอกปืนฝังลงดิน) โดยรอบฐานของอนุสาวรีย์ที่มีโซ่เหล็กร้อยไว้ หมายถึงปีที่ทำการเปลี่ยนแปลงการปกครอง (เลข 75 เป็นเลขท้ายสองหลักของปี พ.ศ. 2475) ส่วนโซ่ที่ร้อยไว้ด้วยกันหมายถึงความสามัคคีพร้อมเพรียงของคณะปฏิวัติ 
 ลายปั้นนูนที่ฐานครีบทั้ง 4 เน้นถึงเรื่องราวการดำเนินงานของคณะราษฎรตอนที่นัดหมายและแยกย้ายกันก่อการเปลี่ยนแปลงการปกครอง เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475
 พระขรรค์ 6 เล่ม ที่รายล้อมรอบป้อมกลางตัวอนุสาวรีย์ หมายถึง หลัก 6 ประการของคณะราษฎร
 อ่างตรงฐานปีกทั้ง 4 ด้านเป็นรูปงูใหญ่ หมายถึง ปีที่เปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นปีมะโรง หรือ ปีงูใหญ่

 บทวิจารณ์ 
อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยได้รับการวิจารณ์ถึงลักษณะทางสถาปัตยกรรมอย่างหลากหลาย รองศาสตราจารย์แสงอรุณ รัตกสิกร อาจารย์คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้กล่าวถึงอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยไว้ว่า "อนุสาวรีย์นี้ไม่ได้ผล เพราะว่าเป็นอนุสาวรีย์ที่ออกแบบโดยการใช้ตัวเลขเป็นสัญลักษณ์ให้แก่ตัวอนุสาวรีย์...มันก็ไม่งามจริง ๆ มันจะไม่งามแน่ ๆ เพราะผู้ออกแบบมัวไปแก่ตัวเลขสัญลักษณ์เสีย โดยเฉพาะตัวพานรัฐธรรมนูญที่ขยายขนาด Scale แบบสุนัขย่าเหลที่นครปฐม"แสงอรุณ รัตกสิกร อนุสาวรีย์ที่ไทยทำ  เรียกข้อมูลวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2554 นอกจากนี้อาจารย์ชาตรี ประกิตนนทการ อาจารย์คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้กล่าวถึงอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยว่า  "...ทำหน้าที่เป็นเสมือนฉากแห่งความทันสมัยในยุคประชาธิปไตยที่ตัดขาดจากสมัยเดิม" ยุวดี มณีกุล เงาการเมืองในงานสถาปัตย์หลัง 2475  ข้อมูลวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2554 ผู้ช่วยศาสตราจารย์แจนนิส วงศ์สุรวัฒน์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้วิจารณ์ประติมากรรมนูนสูงของปีกอนุสาวรีย์และกล่าวถึงอนุสาวรีย์ว่า "...อนุสาวรีย์แห่งนี้เป็นการแสดงออกทางศิลปกรรมที่สำคัญชิ้นแรกต่อภาพของประชาธิปไตยในสายตาของคนไทย มันมีแง่มุมที่น่าเคารพบางประการ ที่ยังเป็นปัจจุบัน และมีภาพที่ดูไม่แน่ชัดบางประการ"Janice Wongsurawat. A Critical Analysis of the Form and Symbolic Content of the Democracy Monument as a Work of Art, With Emphasis on the Reliefs on the Base of Four Wings. The Research Center of Silpakorn University , 1987, pp. 25-35. นิธิ เอียวศรีวงศ์ นักวิชาการด้านสังคมศาสตร์และประวัติศาสตร์ไทย ระบุว่าอนุสาวรีย์นี้เป็นอนุสาวรีย์แรกของไทยที่ไม่ได้มีฐานะในการเคารพนับถือเช่นพระบรมราชานุสาวรีย์ของพระมหากษัตริย์ อย่างไรก็ตาม นิธิแสดงความเห็นว่าอนุสาวรีย์นี้ "ล้มเหลวในการสื่อความหมายของประชาธิปไตย"

 การเดินทาง 
การเดินทางโดยรถโดยสารสาธารณะสู่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย
 ถนนราชดำเนินกลาง 
องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ
  เส้นทางที่มีรถรองรับวีลแชร์
 สายที่ จุดเริ่มต้น จุดสิ้นสุด ประเภทของรถที่ให้บริการผู้ให้บริการ หมายเหตุ 15 (4-2) วงกลม:  BRT ราชพฤกษ์ สยาม1.รถโดยสารประจำทางสีครีม-แดง
2.รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีส้ม (ยูโรทู)ขสมก. 47 (3-41)  ท่าเรือคลองเตย สำนักงานที่ดินกรุงเทพ1.รถโดยสารประจำทางสีครีม–แดง 59E (1-7E) อู่รังสิต ทางด่วน: สนามหลวง (อนุสาวรีย์ทหารอาสา) 59 (เดิม) สนามหลวง (อนุสาวรีย์ทหารอาสา) 59 (1-8)1.รถโดยสารประจำทางสีครีม-แดง
2.รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีส้ม (ยูโรทู) 60 (1-38)   อู่สวนสยาม MRT สนามไชย1.รถโดยสารประจำทางสีครีม–แดง
2.รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีฟ้า (ใช้แก๊สธรรมชาติ)  60E (1-80E) ทางด่วน: MRT สนามไชย1.รถโดยสารประจำทางสีครีม–แดง 68 (4-12)  อู่แสมดำ บางลำพู1.รถโดยสารประจำทางสีครีม-แดง
2.รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีส้ม (ยูโรทู)  68สมุทรสาคร1.รถโดยสารประจำทางสีครีม–แดง มจธ.บางขุนเทียน 70 (2-14) ประชานิเวศน์ 3 สนามหลวง1.รถโดยสารประจำทางสีครีม-แดง
2.รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีส้ม (ยูโรทู) 70E (2-32E) ทางด่วน: สนามหลวง1.รถโดยสารประจำทางสีครีม-แดง 79 (4-42)  อู่บรมราชชนนี ราชประสงค์1.รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีส้ม (ยูโรทู)  509 (4-60)หมู่บ้านเศรษฐกิจ สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ (จตุจักร) 511  อู่ฟาร์มจระเข้สมุทรปราการ สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ (บรมราชชนนี)1.รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีส้ม (ยูโรทู)
2.รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีฟ้า (ใช้แก๊สธรรมชาติ) 556 (4-64) แยกนครชัยศรี อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย1.รถโดยสารประจำทางสีครีม-แดง  อู่วัดไร่ขิง1.รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีส้ม (ยูโรทู) 4-35 วงกลม: คลองสาน เทเวศร์1.รถโดยสารประจำทางสีครีม-แดง  A4  ท่าอากาศยานดอนเมืองสนามหลวง1.รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีฟ้า (ใช้แก๊สธรรมชาติ) 1.วิ่งเฉพาะขากลับ ท่าอากาศยานดอนเมือง S1  ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ1.รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีส้ม (ยูโรทู)
2.รถโดยสารประจำทางปรับอากาศสีฟ้า (ใช้แก๊สธรรมชาติ) 1.วิ่งเฉพาะขากลับ ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ
 ดูเพิ่ม 
 สถาปัตยกรรมคณะราษฎร
 อนุสาวรีย์พิทักษ์รัฐธรรมนูญ
 อนุสรณ์สถาน 14 ตุลา

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 “อนุสาวรีย์รัฐธรรมนูญ” ในอีสาน “อนุสรณ์รำลึกประชาธิปไตย” แห่งแรกของไทย โดย วิภา จิรภาไพศาล บนศิลปวัฒนธรรม
 ความเป็นประชาธิปไตยในอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย บทสัมภาษณ์ ศรัญญู เทพสงเคราะห์ โดย 101.world

หมวดหมู่:โบราณสถานในเขตพระนคร
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างโดยจิตรเสน อภัยวงศ์
หมวดหมู่:ผลงานศิลปะโดยศิลป พีระศรี
ประชาธิปไตย
หมวดหมู่:วงเวียนในเขตพระนคร
หมวดหมู่:สี่แยกในกรุงเทพมหานคร

ประชาธิปไตย
หมวดหมู่:ก่อตั้งในจังหวัดพระนครในปี พ.ศ. 2483