เขตพญาไท

พญาไท เป็นหนึ่งในห้าสิบเขตของกรุงเทพมหานคร สภาพพื้นที่โดยทั่วไปเป็นแหล่งการค้า การบริการ และแหล่งที่อยู่อาศัยหนาแน่นมาก

 ที่ตั้งและอาณาเขต 

เขตพญาไทตั้งอยู่ทางฝั่งพระนคร มีอาณาเขตติดต่อกับพื้นที่การปกครองต่าง ๆ เรียงตามเข็มนาฬิกาดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับเขตจตุจักร มีคลองบางซื่อเป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับเขตดินแดง มีถนนวิภาวดีรังสิตฟากตะวันออกเป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศใต้ ติดต่อกับเขตดินแดงและเขตราชเทวี มีถนนดินแดงฟากใต้และคลองสามเสนเป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับเขตดุสิต มีทางรถไฟสายเหนือเป็นเส้นแบ่งเขต

 ประวัติ 
อำเภอพญาไท ได้รับการจัดตั้งขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2509ราชกิจจานุเบกษา.  เล่ม 83 ตอนที่ 39 ฉบับพิเศษ หน้า 1–3. 1 พฤษภาคม 2509. ตั้งชื่อตามพระราชวังพญาไทซึ่งเป็นวังที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเป็นตำหนักสำหรับเสด็จประพาสบนที่ดินริมคลองสามเสน ทุ่งพญาไท ช่วงแรกอำเภอพญาไทแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 7 ตำบล เป็นพื้นที่อำเภอดุสิตเดิม 5 ตำบล ได้แก่ ตำบลทุ่งพญาไท ตำบลถนนพญาไท ตำบลถนนเพชรบุรี ตำบลมักกะสัน และตำบลสามเสนใน และเป็นพื้นที่อำเภอบางกะปิเดิม 2 ตำบล ได้แก่ ตำบลห้วยขวางและตำบลบางกะปิ จนกระทั่งใน พ.ศ. 2514 จังหวัดพระนครถูกรวมเข้ากับจังหวัดธนบุรี เปลี่ยนฐานะเป็นนครหลวงกรุงเทพธนบุรีราชกิจจานุเบกษา.  เล่ม 88 ตอนที่ 144 หน้า 816–819. 21 ธันวาคม 2514. และในปี พ.ศ. 2515 จึงเปลี่ยนแปลงฐานะเป็นกรุงเทพมหานครราชกิจจานุเบกษา.  เล่ม 89 ตอนที่ 190 ฉบับพิเศษ หน้า 187–201. 13 ธันวาคม 2515. ซึ่งเปลี่ยนคำเรียกเขตการปกครองใหม่ด้วย อำเภอพญาไทได้รับการเปลี่ยนแปลงฐานะเป็น เขตพญาไท ส่วนตำบลต่าง ๆ ก็เปลี่ยนฐานะเป็นแขวง

จากนั้นทางราชการได้เปลี่ยนแปลงพื้นที่ปกครองของเขตพญาไทหลายครั้ง เพื่อจัดขนาดพื้นที่และจำนวนประชากรของแต่ละเขตให้มีความสมดุล เริ่มตั้งแต่ใน พ.ศ. 2516 แขวงห้วยขวางและแขวงบางกะปิได้รับการยกฐานะเป็นเขตห้วยขวางราชกิจจานุเบกษา.  เล่ม 90 ตอนที่ 107 ฉบับพิเศษ หน้า 4–7. 23 สิงหาคม 2516. ต่อมาใน พ.ศ. 2521 แขวงดินแดงและบางส่วนของแขวงสามเสนในถูกโอนไปขึ้นกับเขตห้วยขวาง ในขณะที่พื้นที่บางส่วนของแขวงห้วยขวางและแขวงบางกะปิก็ถูกโอนมารวมกับแขวงสามเสนในและแขวงมักกะสันราชกิจจานุเบกษา.  เล่ม 95 ตอนที่ 48 หน้า 180–184. 2 พฤษภาคม 2521. ใน พ.ศ. 2532 พื้นที่ 4 แขวงทางทิศใต้ของเขตได้ถูกแยกออกไปตั้งเป็นเขตราชเทวีราชกิจจานุเบกษา.  เล่ม 106 ตอนที่ 208 ฉบับพิเศษ หน้า 9. 24 พฤศจิกายน 2532. การปรับปรุงเขตปกครองครั้งนี้ส่งผลให้เขตพญาไทเหลือแขวงสามเสนในอยู่เพียงแขวงเดียว ส่วนพระราชวังพญาไทซึ่งเป็นที่มาของชื่อเขต รวมทั้งถนนพญาไทก็ไม่ได้อยู่ในพื้นที่ของเขตอีกต่อไป แต่ไปอยู่ในเขตราชเทวีแทน และสุดท้ายในปี พ.ศ. 2537 พื้นที่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของเขตก็ถูกแยกไปรวมกับเขตดินแดงที่เพิ่งตั้งขึ้นใหม่ราชกิจจานุเบกษา.  เล่ม 110 ตอนที่ 184 ฉบับพิเศษ หน้า 3–6. 10 พฤศจิกายน 2536.

 การแบ่งเขตการปกครอง 
วันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2560 กรุงเทพมหานครได้ประกาศจัดตั้งแขวงพญาไทแยกจากพื้นที่แขวงสามเสนใน โดยใช้ถนนพหลโยธินเป็นเส้นแบ่งเขต และให้มีผลบังคับใช้ในวันเดียวกัน ส่งผลให้เขตพญาไทในปัจจุบันแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 2 แขวงราชกิจจานุเบกษา.  เล่ม 134 ตอนพิเศษ 215 ง หน้า 36–37. 31 สิงหาคม 2560. ได้แก่
หมายเลขอักษรไทยอักษรโรมันพื้นที่ (ตร.กม.)จำนวนประชากร (ธันวาคม 2566)ความหนาแน่นประชากร (ธันวาคม 2566)แผนที่สามเสนในSam Sen Nai 4.92329,4795,988.02100px|แผนที่พญาไทPhaya Thai 4.67234,5587,396.83 ทั้งหมด 9.59564,0376,674.00

 ประชากร 
 สถิติประชากรตามทะเบียนราษฎรเขตพญาไท ปี (พ.ศ.)  ประชากร  การเพิ่มและการลด 2535  196,977  – 2536  192,005   4,972 2537  171,447   20,558 2538  108,728   62,719 2539  102,133   6,595 2540  93,296   8,837 2541  92,852   444 2542  91,616   1,236 2543  91,091   525 2544  90,780   311 2545  90,492   288 2546  90,557   65 2547  78,096   12,461 2548  77,232   864 2549  77,343   111 2550  77,202   141 2551  76,477   725 2552  75,493   984 2553  74,693   800 2554  73,553   1,140 2555  73,084   469 2556  72,495   789 2557  72,203   292 2558  71,864   339 2559  72,102   762 2560  70,238   1,864 2561  70,341   103 2562  69,382   959 2563  67,388   1,994 2564  66,212   1,176 2565  65,275   937 2566  64,037   1,238

 สถานที่สำคัญ 
ตามที่ปรากฏในคำขวัญของเขต เขตพญาไทมีสถานที่ราชการ โดยเฉพาะที่ตั้งหน่วยทางทหารและตำรวจอยู่หลายแห่ง มีส่วนราชการพลเรือนระดับกระทรวงอยู่ 2 กระทรวง นอกจากนั้นยังมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการสื่อสารและโทรคมนาคมด้วย กล่าวคือ กรมประชาสัมพันธ์ สถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 5 ไทยทีวีโกลบอลเน็ตเวิร์ก โทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทย ศูนย์ข่าววิทยุกองทัพบก ทรูวิชั่นส์ ทีเอ็นเอ็น24 ทรูโฟร์ยู วอยซ์ทีวี  พิพิธภัณฑ์ตราไปรษณียากรสามเสนใน และสำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ มีระบบรถไฟฟ้าตัดผ่านในพื้นที่เขต และมีย่านสะพานควาย ซึ่งแต่เดิมเคยมีสภาพเป็นทุ่งนาและตลาดนัดซื้อขายโคกระบือ แต่ต่อมาเมื่อบ้านเมืองขยายตัวขึ้น ก็ได้กลายสภาพเป็นแหล่งชุมชนหนาแน่น มีอาคารร้านค้า ห้างสรรพสินค้า อาทิ ศรีศุภราชอาเขต ที่ตั้งห้างสรรพสินค้าเมอร์รี่คิงส์ สะพานควาย (เลิกกิจการไปแล้ว) และห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี ซูเปอร์เซ็นเตอร์ เป็นต้น 
สถานที่สำคัญในเขตนี้ มีอาทิ

 วัดไผ่ตัน เป็นวัดพุทธศาสนาแห่งเดียวในพื้นที่เขต
 วิทยาลัยการจัดการ มหาวิทยาลัยมหิดล
 กองพลทหารม้าที่ 2 รักษาพระองค์ และกองพันในสังกัด คือ กองพันทหารม้าที่ 29 รักษาพระองค์
 กรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์ และกองพันในสังกัด คือ กองพันทหารราบที่ 1 กรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์ และ กองพันทหารราบที่ 4 กรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์
 สนามกีฬากองทัพบก 
 กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน
 กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน
 กระทรวงการคลัง
 กรมสรรพากร
 กรมธนารักษ์
 กรมบัญชีกลาง
 สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง
 สำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ
 กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
 กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม
 กรมควบคุมมลพิษ
 กรมทรัพยากรน้ำ
 สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
 สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร
 สถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบก ช่อง 5
 ไทยทีวีโกลบอลเน็ตเวิร์ก
 โทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทย
 ศูนย์ข่าววิทยุกองทัพบก
 วอยซ์ทีวี
 ทรูวิชั่นส์
 ทรูโฟร์ยู
 สถานีวิทยุกระจายเสียงรัฐสภา
 สถานีวิทยุโทรทัศน์รัฐสภา
 สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ
 พิพิธภัณฑ์ตราไปรษณียากรสามเสนใน 
 กรมประชาสัมพันธ์
 สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด 
 กรมโยธาธิการและผังเมือง
 ธนาคารออมสิน สำนักงานใหญ่
 ธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทย 
 ธนาคารพัฒนาวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมแห่งประเทศไทย 
 ธนาคารกสิกรไทย สำนักงานใหญ่พหลโยธิน 
 โรงเรียนสามเสนวิทยาลัย
 โรงงานผลิตน้ำสามเสน การประปานครหลวง (โรงกรองน้ำสามเสน) และพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้การประปาไทย
 สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)
 สถานีตำรวจนครบาลบางซื่อ
 อาคารเดอะ ไรซ์ ตั้งอยู่ตรงหัวมุมสี่แยกสะพานควาย (อดีตที่ตั้งของห้างสรรพสินค้าเมอร์รี่คิงส์ สะพานควาย)
 องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) 
 พรรคประชาธิปัตย์

 โรงพยาบาล 
 โรงพยาบาลทหารผ่านศึก
 โรงพยาบาลพญาไท สะพานควาย (เดิมชื่อ โรงพยาบาลเปาโล เมโมเรียล สะพานควาย)
 โรงพยาบาลพญาไท 2
 โรงพยาบาลวิชัยยุทธ
 โรงพยาบาลวิมุต

 การคมนาคม 
ถนน
ถนนสายหลักในพื้นที่เขตพญาไท ได้แก่

 ถนนพหลโยธิน 
 ถนนประดิพัทธ์
 ถนนวิภาวดีรังสิต 
 ถนนดินแดง
 ถนนพระรามที่ 6
 ถนนนครไชยศรี
 ถนนกำแพงเพชร
 ทางพิเศษศรีรัช
 ทางยกระดับอุตราภิมุข
 ทางพิเศษเฉลิมมหานคร

ส่วนทางสายรองและทางลัด ได้แก่

 ถนนสุทธิสารวินิจฉัย
 ถนนสาลีรัฐวิภาค
 ถนนกำแพงเพชร 5
 ถนนเศรษฐศิริ
 ถนนเศรษฐศิริ 2
 ซอยพหลโยธิน 2 (กาญจนาคม)
 ซอยพหลโยธิน 5 (ราชครู) และซอยพระรามที่ 6 ซอย 30 (อารีย์สัมพันธ์)
 ซอยพหลโยธิน 7 (อารีย์) และซอยอารีย์ 5 (ใต้)
 ซอยพหลโยธิน 11 (เสนาร่วม)
 ซอยพหลโยธิน 14 (ศุภราช) และซอยอินทามระ 4 (พงษ์ศรีจันทร์ 2)
 ซอยประดิพัทธิ์ 4 (เรวดีฝั่งใต้)
 ซอยประดิพัทธิ์ 5 (เรวดีฝั่งเหนือ)
 ซอยพระรามที่ 6 ซอย 37 (ระนอง 1)

ระบบขนส่งมวลชน
ในพื้นที่เขตพญาไท ตามแนวเหนือถนนพหลโยธิน มีสถานีสะพานควาย สถานีสนามเป้า และสถานีอารีย์ของรถไฟฟ้าบีทีเอส 

รถไฟ
ทางรถไฟสายเหนือ โดยถือเป็นแนวเส้นแบ่งเขตระหว่างเขตพญาไทกับเขตดุสิต มีสถานีสามเสนตั้งอยู่ในเขตพญาไท โดยมีพื้นที่บางส่วนของสถานีอยู่ในเขตดุสิต

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 เว็บไซต์สำนักงานเขตพญาไท  
 เว็บไซต์กรุงเทพมหานคร: แหล่งท่องเที่ยวในเขตพญาไท