ภาษาจีนฮกเกี้ยนสำเนียงไต้หวัน

ภาษาจีนฮกเกี้ยนสำเนียงไต้หวัน (; ) หรือเรียกกันโดยทั่วไปว่า ภาษาไต้หวัน (; ; หรือ ) เป็นภาษาจีนสำเนียงฮกเกี้ยนซึ่งใช้โดยราว  ๆ  ร้อยละเจ็ดสิบของประชากรในสาธารณรัฐจีน (ประเทศไต้หวัน) จัดเป็นสำเนียงย่อยของภาษาจีนฮกเกี้ยนที่เรียก ฮกโล (Hoklo) และเป็นภาษาประจำชาติไต้หวัน อย่างไรก็ดี ภาษาราชการของสาธารณรัฐจีน คือ ภาษาจีนสำเนียงกลางซึ่งใช้รูปแบบการเขียนแตกต่างจากสำเนียงกลางของสาธารณรัฐประชาชนจีน (จีนแผ่นดินใหญ่) เพราะชาวไต้หวันยังใช้ตัวอักษรจีนดั้งเดิมซึ่งเรียก อักษรจีนตัวเต็ม ส่วนจีนแผ่นดินใหญ่ปรับปรุงระบบตัวอักษรให้เขียนง่ายขึ้นเรียก อักษรจีนตัวย่อ

 ไวยากรณ์ 
ใกล้เคียงกับภาษาจีนสำเนียงทางใต้เช่นภาษาฮากกาการเรียงประโยคเป็นแบบประธาน-กริยา-กรรม เช่นเดียวกับภาษาจีนกลาง แต่สามารเรียงประโยคแบบประธาน-กรรม-กริยาได้เมื่อเป็นรูปถูกกระทำและเติมอนุภาคของคำ ตัวอย่างเช่นประโยค "ฉันจับคุณ" คำที่เก่ยวข้องคือ: goá ("ฉัน" ในรูปประธานและกรรม), phō ("จับ"), lí ("คุณ")
 ประธาน-กริยา-กรรม (แบบมาตรฐาน) : เป็น: Goá phō lí. ("ฉันจับคุณ") 
 ประธาน-kā- กรรม-กริยา เป็น Goá kā lí phō, ความหมายเปลี่ยนไปเล็กน้อยคือ "ฉันเข้าถึงคุณและจับ" 
 กรรม- hō•- ประธาน-กริยา (รูปถูกกระทำ) : เป็น  Lí hō• goá phō ความหมายเปลี่ยนไปเล็กน้อยเป็นรูปถูกกระทำคือ "คุณยอมให้ตัวของคุณถูกจับโดยฉัน" หรือ "คุณทำให้ตัวคุณถูกฉันจับได้" 

ด้วยวิธีนี้จะทำให้สร้างประโยคที่ซับซ้อนขึ้นได้ เช่น Goá kā chúi hō• lí lim ("ฉันให้น้ำแก่คุณเพื่อดื่ม ": chúi หมายถึง "น้ำ"; lim หมายถึง "ดื่ม")

 การจัดจำแนก 
ภาษาไต้หวันเป็นรูปแบบหนึ่งของภาษาอมอยที่เป็นสำเนียงหนึ่งของภาษาจีนฮกเกี้ยน และเป็นส่วนหนึ่งของภาษาจีนหมิ่นและภาษาจีน การเป็นภาษาหรือสำเนียงของภาษาไต้หวันขึ้นกับมุมมองทางการเมือง ภาษาจีนหมิ่นเป็นภาษาเดียวของภาษาจีนที่ไม่ได้มาจากภาษาจีนยุคกลางโดยตรง บางครั้งจึงยากที่จะหาอักษรจีนที่เหมาะสมสำหรับคำศัพท์ในภาษาจีนฮกเกี้ยน และเป็นเหตุผลหนึ่งทำให้ผู้พูดภาษานี้เข้าใจกับผู้พูดภาษาจีนกลางหรือผู้พูดภาษาจีนสำเนียงอื่น ๆ ได้ยาก

ผู้พูดภาษาไต้หวันทั้งหมดเกือบจะถือว่าเป็นผู้พูดภาษาอมอยด้วย ความผันแปรทางด้านพื้นที่ภายในภาษาไต้หวัน อาจจะติดตามย้อนกลับไปสู่ความแตกต่างของภาษาอมอยในมณฑลฝูเจี้ยนตอนใต้ ภาษาไต้หวันมีคำยืมจากภาษาญี่ปุ่นและกลุ่มภาษาเกาะฟอร์โมซา ในปัจจุบันได้มีการทำงานวิจัยเกี่ยวกับความเกี่ยวข้องของคำศัพท์พื้นฐานในภาษาไต้หวันกับตระกูลภาษาออสโตรนีเซียนและตระกูลภาษาขร้า-ไท

ผู้พูดภาษาจีนฮกเกี้ยน ส่วนใหญ่อยู่ในมณฑลฝูเจี้ยน และต่อมาบางส่วนได้อพยพไปสู่ไต้หวัน งานเขียนเกี่ยวกับละครที่ตีพิมพ์ในสมัยราชวงศ์หมิงเมื่อราว พ.ศ. 2103 เป็นส่วนหนึ่งของงานที่มีการรู้จักในช่วงแรก ๆ แต่รูปแบบของภาษาแบบนี้ส่วนใหญ่เลิกใช้แล้ว

 รากศัพท์ 
งานศึกษาทางด้านภาษาศาสตร์สมัยใหม่ประมาณว่าคำศัพท์ 75 – 90% ของคำศัพท์ในภาษาไต้หวันมีความคล้ายคลึงกับภาษาจีนอื่นๆ ตัวอย่างเช่น cháu หมายถึงวิ่ง ในภาษาไต้หวัน ส่วนในภาษาจีนกลาง zou หมายถึงเดิน นอกจากนั้น phin หมายถึงจมูก (ภาษาจีนกลาง bi) แต่หมายถึงได้กลิ่นได้ด้วย แต่ก็มีบางคำที่มีความหมายแตกต่างไปจากภาษาจีนอื่น ๆ ทั้งหมด

ความใกล้ชิดกับภาษาญี่ปุ่นทำให้มีคำยืมจากภาษาญี่ปุ่น แม้ว่าจะมีจำนวนน้อย แต่ใช้บ่อยเพราะเป็นศัพท์ในสังคมสมัยใหม่เช่นคำว่า oo-to-bái มาจากภาษาญี่ปุ่น ootobai ซึ่งมาจากภาษาอังกฤษอีกต่อหนึ่ง และ pháng มาจากภาษาญี่ปุ่น pan (ขนมปัง) ที่มาจากภาษาโปรตุเกสอีกต่อหนึ่ง มีการยืมหน่วยทางไวยากรณ์จากภาษาญี่ปุ่นเช่น te_k (จาก teki) และ ka ซึ่งพบในภาษาไต้หวันที่พูดโดยผู้สูงอายุ ภาษาไต้หวันไม่มีรูปพหูพจน์ที่แท้จริง เช่นเดียวกับภาษาจีนอื่น ๆ

ภาษาจีนมีสรรพนามบุรุษที่ 1 พหูพจน์สองคำคือการรวมผู้ฟังและไม่รวมผู้ฟัง เช่น goán = พวกเราไม่รวมคุณ  ในขณะที่ lán = พวกเรารวมคุณด้วย คำว่า lán ยังใช้เพื่อแสดงความสุภาพ การแบ่งแยกนี้เป็นลักษณะทั่วไปของกลุ่มภาษาจีน-ทิเบต

 อักษรและการออกเสียง 
ภาษาไต้หวันไม่มีการเขียนเป็นของตนเองก่อนพุทธศตวรรษที่ 14 ผู้พูดภาษาไต้หวันใช้อักษรจีน ระบบการเขียนที่ใช้อักษรละตินที่เรียกว่าเป่อ่วยยี (POJ) ได้พัฒนาขึ้นขึ้นในพุทธศตวรรษที่ 24 ปัจจุบันนี้ ผู้พูดภาษาไต้หวันนิยมเขียนด้วยอักษรจีน โดยใช้คำศัพท์และไวยากรณ์ของภาษาจีนกลาง

 อักษรจีนหรืออักษรฮั่น  
โดยส่วนใหญ่ผู้พูดภาษาไต้หวันใช้อักษรที่มีลักษณะของอักษรฮั่นหรืออักษรจีน โดยยืมอักษรที่มีเสียงคล้ายกัน

 อักษรละติน 
ในบางครั้งภาษาไต้หวันเขียนด้วยอักษรละติน ตามการออกเสียงเรียกอักษรเป่อ่วยยี พัฒนาขึ้นครั้งแรกโดยมิชชันนารีนิกายเพรสไบทีเรียนและปรับปรุงโดยมิชชันนารีนิกายนี้ที่เป็นชาวไต้หวัน ระบบอื่นๆที่ใช้ภาษาละตินได้แก่ อักษรสัทศาสตร์ภาษาไต้หวัน (TLPA) ภาษาไต้หวันสมัยใหม่ (MTL) และโฟซิสไดบูอัน (PSDB)

ในการเขียนแบบเป่อ่วยยีมีตัวอักษร 24 ตัวรวมทั้ง ts ซึ่งใช้แสดงเสียง /ch/ มีเครื่องหมายแสดงเสียงนาสิกและวรรณยุกต์ ใน พ.ศ. 2549 คณะกรรมการภาษาแห่งชาติ กระทรวงศึกษาธิการของสาธารณรัฐจีนได้เสนอการเขียนแบบการออกเสียงแบบโรมันสำหรับภาษาไต้หวัน โดยรวมแบบเป่อ่วยยีกับ TLPA การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญคือเปลี่ยนจาก ts เป็น ch และ tsh เป็น chh

 อักษรคานะ 
ภาษาไต้หวันเคยเขียนด้วยอักษรคานะแบบญี่ปุ่นเมื่ออยู่ภายใต้การปกครองของญี่ปุ่น รัฐบาลก๊กมินตั๋งเคยเสนอการเขียนแบบ Bopomofo

 ในคอมพิวเตอร์ 
ภาษาจีนฮกเกี้ยนได้ลงทะเบียนใน RFC 3066 เป็น zh-min-nan ภาษาไต้หวันใช้รหัสว่า zh-min-nan-TW

 เปรียบเทียบการเขียนภาษาไต้หวัน 
+สระ  IPA                                  เป่อ่วยยี a  ap  at  ak  ah  aⁿ  o͘  ok  oⁿ  o  o  e  eⁿ  i  ian  eng  Revised TLPA a  ap  at  ak  ah  aN  oo  ok  ooN  o  o  e  eN  i  ian  ing  TLPA a  ap  at  ak  ah  ann  oo  ok  oonn  o  o  e  enn  i  ian  ing  BP a  ap  at  ak  ah  na  oo  ok  noo  o  o  e  ne  i  ian  ing  MLT a  ab/ap  ad/at  ag/ak  aq/ah  va  o  og/ok  vo  ø  ø  e  ve  i  ien  eng  DT a  āp/ap  āt/at  āk/ak  āh/ah  ann/aⁿ  o  ok  onn/oⁿ  or  or  e  enn/eⁿ  i  ian/en  ingคานะไต้หวัน アア  アプ  アツ  アク  アア  アア  オオ  オク  オオ  オオ  ヲヲ  エエ  エエ  イイ  イエヌ  イエン จู้อินแบบใส่เพิ่ม  ㄚ  ㄚㆴ  ㄚㆵ  ㄚㆶ  ㄚㆷ  ㆩ  ㆦ  ㆦㆶ  ㆧ  ㄜ  ㄛ  ㆤ  ㆥ  ㄧ  ㄧㄢ  ㄧㄥ ไถหลัว a  ap  at  ak  ah  ann  oo͘  ok  onn  o  o  e  enn  i  ian  ing  ตัวอย่าง (จีนตัวเต็ม) 洲 力 警 水 牛 十 色 中 洲 洲 晡 學 筆 國 ตัวอย่าง (จีนตัวย่อ)  洲 力 警 水 牛 十 色 中 洲 洲 晡 学 笔 国

+สระ IPA                                  (i) อักษรเป่อ่วยยี ek  iⁿ  ai  aiⁿ  au  am  om  m  ong  ng  u  oa  oe  oai  oan  i  (i)uⁿ Revised TLPA ik  iN  ai  aiN  au  am  om  m  ong  ng  u  ua  ue  uai  uan  ir  (i)uN TLPA ik  inn  ai  ainn  au  am  om  m  ong  ng  u  ua  ue  uai  uan  ir  (i)unn BP ik  ni  ai  nai  au  am  om  m  ong  ng  u  ua  ue  uai  uan  i  n(i)u MLT eg/ek  vi  ai  vai  au  am  om  m  ong  ng  u  oa  oe  oai  oan  i  v(i)u DT ik  inn/iⁿ  ai  ainn/aiⁿ  au  am  om  m  ong  ng  u  ua  ue  uai  uan  i  (i)unn/uⁿ คานะแบบไต้หวัน イエク  イイ  アイ  アイ  アウ  アム  オム  ム  オン  ン  ウウ  ヲア  ヲエ  ヲアイ  ヲアヌ  ウウ  ウウ จู้อินแบบใส่เพิ่ม  ㄧㆶ  ㆪ  ㄞ  ㆮ  ㆯ  ㆰ  ㆱ  ㆬ  ㆲ  ㆭ  ㄨ  ㄨㄚ  ㄨㆤ  ㄨㄞ  ㄨㄢ  ㆨ  ㆫ ไถหลัว ik  inn  ai  ainn  au  am  om  m  ong  ng  u  ua  ue  uai  uan  i  iunn ตัวอย่าง (อักษรจีนตัวเต็ม) 翻 病 情 洲 時 阿 梨 色 無 曲 講 奇 人 肉水 ตัวอย่าง (อักษรจีนตัวย่อ)  翻 病 情  洲 时 阿 梨 色 无 曲 讲 奇 人 肉水

+พยัญชนะ  IPA                                                  อักษรเป่อ่วยยี p  b  ph  m  t  th  n  nng  l  k  g  kh  h  chi  ji  chhi  si  ch  j  chh  s  Revised TLPA p  b  ph  m  t  th  n  nng  l  k  g  kh  h  zi  ji  ci  si  z  j  c  s  TLPA p  b  ph  m  t  th  n  nng  l  k  g  kh  h  zi  ji  ci  si  z  j  c  s  BP b  bb  p  bb  d  t  n  lng  l  g  gg  k  h  zi  li  ci  si  z  l  c  s MLT p  b  ph  m  t  th  n  nng  l  k  g  kh  h  ci  ji  chi  si  z  j  zh  s DT b  bh  p  m  d  t  n  nng  l  g  gh  k  h  zi  r  ci  si  z  r  c  s อักษรคานะแบบไต้หวัน パア  バア  パ̣ア  マア  タア  タ̣ア  ナア  ヌン  ラア  カア  ガア  カ̣ア  ハア  チイ  ジイ  チ̣イ  シイ  サア  ザア  サ̣ア  サア  จู้อินแบบใส่เพิ่ม  ㄅ  ㆠ  ㄆ  ㄇ  ㄉ  ㄊ  ㄋ  ㄋㆭ  ㄌ  ㄍ  ㆣ  ㄎ  ㄏ  ㄐ  ㆢ  ㄑ  ㄒ  ㄗ  ㆡ  ㄘ  ㄙ ไถหลัว p  b  ph  m  t  th  n  nng  l  k  g  kh  h  tsi  ji  tshi  si  ts  j  tsh  s  ตัวอย่าง (อักษรจีนตัวเต็ม) 紙 南 通 請 肉 普 過 雞 觀 值 奶 廳 惱 持 漢 支 否 報 天 加 法ตัวอย่าง(อักษรจีนตัวย่อ) 纸 南 通 请 肉 普 过 鸡 观 值 奶 厅 恼 持 汉 支 否 报 天 加 法

+วรรณยุกต์  ชื่อวรรณยุกต์ ระดับหยิน陰平(1)  Yin rising陰上(2)  Yin departing陰去(3)  Yin entering陰入(4)  ระดับหยาง陽平(5)  Yang rising陽上(6)  Yang departing陽去(7)  Yang entering陽入(8)  High rising(9)  Neutral tone(0) IPA                         อักษรเป่อ่วยยี a  á  à  apatakah  â  á  ā  a̍pa̍ta̍ka̍h     --a RevisedTLPATLPA a1  a2  a3  ap4at4ak4ah4  a5  a2 (6=2)  a7  ap8at8ak8ah8  a9  a0 BP ā  ǎ  à  āpātākāh  á  ǎ  â  ápátákáh       MLT  af  ar  ax  abadagaq  aa  aar  a  apatakah     ~a DT a  à  â  āpātākāh  ǎ  à  ā  apatakah  á  å อักษรคานะแบบไต้หวัน(สระโฆษะปกติ)  アア  アア15px  アア15px  アプ15pxアツ15pxアク15pxアア15px  アア15px  アア15px  アア15px  アプ15pxアツ15pxアク15pxアア15px       อักษรคานะแบบไต้หวัน(สระนาสิก)  アア15px   アア15px  アア15px  アプ15pxアツ15pxアク15pxアア15px  アア15px  アア15px  アア15px  アプ15pxアツ15pxアク15pxアア15px       จู้อิน  ㄚ  ㄚˋ  ㄚᒻ  ㄚㆴㄚㆵㄚㆶㄚㆷ  ㄚˊ  ㄚˋ  ㄚ⊦  ㄚㆴ̇ㄚㆵ̇ㄚㆶ̇ㄚㆷ̇       ไถหลัว a  á  à  ah  â  á  ā  a̍h       ตัวอย่าง(อักษรจีนตัวเต็ม) 公 報 興 血警中牛 人 草 配法文歇 子 進 ตัวอย่าง(อักษรจีนตัวย่อ) 公 报 兴 血警中牛 人 草 配法文歇 子 進

 สัทศาสตร์เชิงสังคม 
 ความผันแปรในแต่ละบริเวณ 
ในไต้หวัน สำเนียงไทนานทางใต้ของไต้หวันเป็นสำเนียงหลัก สำเนียงอื่น ๆ ได้แก่ สำเนียงทางเหนือ สำเนียงภาคกลางและสำเนียงตามแนวชายฝั่งทางเหนือ ลักษระที่แตกต่างไปของสำเนียงตามแนวชายฝั่งคือการใช้สระ  ‘uiⁿ’ แทนที่ ng สำเนียงทางเหนือแตกต่างไปโดยไม่มีเสียงวรรณยุกต์เสียงที่ 8 สำเนียงกลางเพิ่มเสียงสระ [ɨ] หรือ [ø]ซึ่งอยู่ระหว่าง i และ u

 อิทธิพล 
ประชาชนส่วนใหญ่ในไต้หวันพูดทั้งภาษาจีนกลางและภาษาไต้หวันทำให้มีอิทธิพลระหว่างกัน มีประชากรในไต้หวันประมาณ 20 - 30% ไม่สามารถพูดภาษาไต้หวันได้เลย ในขณะเดียวกันมีชาวไต้หวันประมาณ 10 - 20% ส่วนใหญ่เกิดก่อน พ.ศ. 2493 ไม่สามารถพูดภาษาจีนกลางได้เลย ชาวฮากกาในไต้หวันประมาณ 1/2 หนึ่งพูดภาษาไต้หวันได้ มีหลายครอบครัวที่เป็นเลือดผสมระหว่างฮากกา ฮกโล และชาวพื้นเมือง มีชาวไต้หวันจำนวนมากที่สามารถเข้าใจภาษาไต้หวันได้ดีกว่าการพูดภาษาไต้หวัน

โดยทั่วไปประชาชนจะใช้ภาษาจีนกลางในสถานะที่เป็นทางการ และใช้ภาษาไต้หวันในสถานะที่ไม่เป็นทางการ ภาษาไต้หวันจะใช้มากในเขตชนบท และใช้ภาษาจีนกลางมากในเขตเมือง คนอายุมากมีแนวโน้มใช้ภาษาไต้หวัน ในขณะที่วัยรุ่นมีแนวโน้มใช้ภาษาจีนกลาง สื่อต่าง ๆ เช่น วิทยุ ละครใช้ภาษาไต้หวัน ส่วนงานที่เป็นเอกสารใช้ภาษาจีนกลาง การสื่อสารทางการเมืองใช้ภาษาไต้หวันและภาษาจีนกลาง

 ศิลปะและกวีนิพนธ์ 
Chhit-jī-á เป็นการเขียนกวีนิพนธ์ของภาษาไต้หวัน แต่ละวรรคมี 7 พยางค์ และมีรูปแบบเฉพาะสำหรับการแสดงละครเรียก koa-á-hì และหุ่นกระบอกแบบไต้หวันเรียก Pò͘-tē-hì

 การแปลไบเบิล 

เช่นเดียวกับภาษาอื่น ๆ  การแปลไบเบิลเป็นภาษาไต้หวันมีลำดับขั้นของการจัดมาตรฐานภาษาและการออกเสียง การแปลไบเบิลเป็นภาษาอมอยหรือภาษาไต้หวันด้วยการออกเสียงแบบเป่อ่วยยีโดยมิชชันนารีที่เข้ามาอยู่ในไต้หวัน James Laidlaw Maxwell ส่วนที่เป็นพันธสัญญาใหม่เผยแพร่เมื่อ พ.ศ. 2416 ส่วนพันธสัญญาเก่าเผยแพร่เมื่อ พ.ศ. 2427

การแปลไบเบิลรุ่นต่อมาดำเนินการโดย Thomas Barclay ทั้งในมณฑลฝูเจี้ยนและไต้หวัน ภาคพันธสัญญาใหม่แปลเป็นภาษาไต้หวันโดยสมบูรณ์เมื่อ พ.ศ. 2459 การแปลทั้งสองภาคเป็นภาษาไต้หวันโดยใช้การออกเสียงแบบเป่อ่วยยีสำเร็จเมื่อ พ.ศ. 2473 และตีพิมพ์เผยแพร่เมื่อ พ.ศ. 2476 และได้ปริวรรตเป็นรูปที่ใช้อักษรจีนใน พ.ศ. 2539 台語信望愛: 《當上帝開嘴講台語》: 4.1.4 《台語漢字本》

การตีพิมพ์ไบเบิลปกแดงซึ่งใช้การออกเสียงแบบเป่อ่วยยี ตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2516 โดยใช้ศัพท์สมัยใหม่ที่ได้รับอิทธิพลจากภาษาจีนกลาง การแปลเป็นภาษาไต้ไหวันโดยใช้รูปแบบอักษรโรมันปัจจุบันของไต้หวันตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2551 เฉพาะพันธสัญญาใหม่ พันธสัญญาเก่ากำลังจัดพิมพ์

 การเมือง 
ตั้งแต่ พ.ศ. 2523 การใช้ภาษาไต้หวันร่วมกับสำเนียงอื่น ๆ ของภาษาจีนที่ไม่ใช่ภาษาจีนกลางถูกควบคุมโดยรัฐบาลก๊กมินตั๋งทั้งการใช้ในโรงเรียนและสื่อออกอากาศ การจำกัดถูกยกเลิกเมื่อ พ.ศ. 2533 เนื่องมีกระแสการสร้างความสำคัญของท้องถิ่น ภาษาจีนกลางยังคงเป็นภาษาสำคัญในโรงเรียน แต่ภาษาไต้หวันจะถูกสอนในโรงเรียนในฐานะภาษาแม่ ซึ่งเลือกได้ระหว่างภาษาไต้หวัน ภาษาฮากกา และภาษาของชาวพื้นเมือง การรณรงค์ให้ใช้ภาษาไต้หวันมากกว่าภาษาจีนกลางเป็นส่วนหนึ่งของขบวนการไต้หวันเอกราชในอดีต แต่ความเชื่อมโยงระหว่างการเมืองกับภาษาในปัจจุบันลดน้อยลง ผลทางการเมืองของการใช้ภาษาไต้หวันมีทั้งเพื่อการเรียกร้องเอกราช และความเป็นหนึ่งเดียวกันของไต้หวัน การใช้ภาษาไต้หวันเพื่อการเรียกร้องเอกราชได้ลดลงเพราะต้องการความร่วมมือจากชาวจีนแผ่นดินใหญ่และชาวฮากกา

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 หนังสือและสื่ออื่น ๆ  
(หนังสือเกี่ยวกับภาษาไต้หวันที่ตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษมีจำกัด ส่วนใหญ่เป็นภาษาญี่ปุ่นและภาษาเยอรมัน)
ตำราและพจนานุกรมภาษาอังกฤษ 
  Format: Paperback and CDs
 Su-chu Wu, Bodman, Nicholas C.: Spoken Taiwanese with cassette (s), 1980/2001, 
 Campbell, William: Ē-mn̂g-im Sin Jī-tián (Dictionary of the Amoy Vernacular). Tainan, Taiwan: Tâi-oân Kàu-hoē Kong-pò-siā (Taiwan Church Press, Presbyterian Church in Taiwan). June 1993 (First published July 1913).
 Iâu Chèng-to: Cheng-soán Pe̍h-oē-jī (Concise Colloquial Writing). Tainan, Taiwan: Jîn-kong (an imprint of the Presbyterian Church in Taiwan). 1992.
 Tân, K. T: A Chinese-English Dictionary: Taiwan Dialect. Taipei: Southern Materials Center. 1978.
 Maryknoll Language Service Center: English-Amoy Dictionary. Taichung, Taiwan: Maryknoll Fathers. 1979.
 Klöter, Henning. Written Taiwanese. Wiesbaden: Harrassowitz, 2005. .

หนังสือภาษาญี่ปุ่น
 樋口 靖: 台湾語会話, 2000,  (Good and yet concise introduction to the Taiwanese language in Japanese; CD: )
 趙 怡華: はじめての台湾語, 2003,  (Introduction to Taiwanese [and Mandarin]; in Japanese).
 鄭 正浩: 台湾語基本単語2000, 1996,  (Basic vocabulary in Taiwanese 2000; in Japanese).
 趙 怡華, 陳 豐惠, たかお かおり, 2006, 絵でわかる台湾語会話.  (Conversations in Taiwanese [and Mandarin] with illustrations; in Japanese).
อื่น ๆ 
 Katharina Sommer, Xie Shu-Kai: Taiwanisch Wort für Wort, 2004,  (Taiwanese for travellers, in German. CD: ) 

บทความและสื่ออื่น
 Tiuⁿ Jū-hông: Principles of Pe̍h-oē-jī or the Taiwanese Orthography: an introduction to its sound-symbol correspondences and related issues. Taipei: Crane Publishing, 2001. 
 Wi-vun Taiffalo Chiung: Tone Change in Taiwanese: Age and Geographic Factors.
 Taiwanese learning resources (a good bibliography in English) (Google cache as a web page)

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 เกี่ยวกับภาษา
 An introduction to the Taiwanese language for English speakers
 Blog on the Taiwanese language and language education in Taiwan
 How to Forget Your Mother Tongue and Remember Your National Language, by Victor H. Mair.
 Ethnologue Report For Chinese Min-Nan (15th edition) ; Ethnologue Report For Chinese Min-Nan (14th edition). This report uses a classification which considers Taiwanese a dialect of Min-Nan, which is classified as a separate language from Mandarin. This view of Taiwanese is controversial for the political reasons mentioned above.
 พจนานุกรม




 The Maryknoll Taiwanese-English Dictionary and English-Amoy Dictionary
 ทางการศึกษา
 Intermediate Taiwanese grammar (as a blog)
 Taiwanese vocabulary: word of the day (blog)
 : Nursery rhymes and songs in Han characters and romanization w/ recordings in MP3
 Learn Taiwanese by James Campbell. The orthography used appears to be slightly modified pe̍h-oē-jī.


 อื่น ๆ 
 Open Directory (dmoz) : World: Taiwanese

หมวดหมู่:ภาษาในไต้หวัน