พระอรหันต์

ในศาสนาพุทธ พระอรหันต์ (อะระหัน/ออระหัน; ;  อรฺหตฺ) คือ พระอริยบุคคลชั้นสูงสุด สามารถละสังโยชน์ได้ครบ 10 ประการ

 ประเภท 
 แบ่งตามสถานะ มี 3 ประเภทพระครูปลัดสัมพิพัฒนธรรมาจารย์ (ประเสริฐ มนฺตเสวี), พระนิพพาน, 2556, หน้า 29
 พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า หรือ พระพุทธเจ้า คือผู้ตรัสรู้แล้วได้ก่อตั้งศาสนาพุทธ สามารถโปรดเวไนยสัตว์ให้หลุดพ้นเป็นพระอรหันต์ตามได้
 พระปัจเจกพุทธเจ้า คือผู้ตรัสรู้แล้ว แต่ไม่ประกาศศาสนา ไม่มีสาวก เกิดขึ้นเฉพาะในยุคที่โลกไม่มีพระพุทธศาสนาเท่านั้น
 พระอรหันตสาวก คือสาวกผู้บรรลุเป็นพระอรหันต์ จากการปฏิบัติตามธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า

พระอรหันต์ 2 คือพรรณนาคาถาว่า เย ปุคฺคลา, อรรถกถาขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ รัตนสูตรในขุททกปาฐะ พรรณนารัตนสูตร
 สุกขวิปัสสกะ (สุกข - แห้งแล้ง) ผู้เจริญวิปัสสนาล้วน แล้วได้ปฐมฌานเมื่อบรรลุอรหัตตผล เรียกอีกอย่างว่าวิปัสสนายานิก
 สมถยานิก ผู้มีสมถะเป็นยาน ผู้เจริญสมถกรรมฐานจนได้ฌานก่อน แล้วจึงเจริญวิปัสสนาต่อจนบรรลุอรหัตตผล เรียกอีกอย่างว่า อุภโตภาควิมุต

พระอรหันต์ 4 คือ 
 สุกขวิปัสสกะ บรรลุแต่ไม่มีคุณวิเศษอะไร เกิดจากผู้เจริญวิปัสสนาล้วน
 เตวิชชะ ผู้ได้วิชชา 3 เกิดจากผู้เจริญวิปัสสนาและถือธุดงค์วัตร
 ฉฬภิญญะ ผู้ได้อภิญญา 6 เกิดจากผู้เจริญวิปัสสนาและฌานสมาบัติ
 ปฏิสัมภิทัปปัตตะ ผู้บรรลุปฏิสัมภิทา 4 เกิดจากผู้เจริญวิปัสสนาและศึกษาเรียนรู้ทรงจำแสดงสอนปริยัติธรรมในปิฎกทั้งหลาย

พระอรหันต์ 5 คือ 
 ปัญญาวิมุต
 อุภโตภาควิมุต
 เตวิชชะ
 ฉฬภิญญะ
 ปฏิสัมภิทัปปัตตะ

พระอรรถกถาจารย์แสดงความหมายของพระอรหันต์ไว้ 5 นัย คือ
 ไกลจากกิเลส
 กำจัดกิเลสได้หมดสิ้น
 เป็นผู้หมดสังสารวัฏ คือ การเวียนว่ายตายเกิด
 เป็นผู้ควรแก่การบูชาพิเศษของเทพและมนุษย์ทั้งหลาย
 ไม่มีที่ลับในการทำบาป ไม่มีความชั่วเสียหายที่จะต้องปิดบัง

 อ้างอิง 


หมวดหมู่:คำศัพท์ศาสนาพุทธ