วัดราชบุรณราชวรวิหาร

วัดราชบุรณราชวรวิหาร เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดราชวรวิหาร ตั้งอยู่เลขที่ 119 เชิงสะพานพระพุทธยอดฟ้า แขวงวังบูรพาภิรมย์ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

 ประวัติ 
เดิมชื่อว่า วัดเลียบ เป็นวัดโบราณสันนิษฐานว่าสร้างในสมัยกรุงศรีอยุธยา และเคยเป็นวัดที่มีพระราชาคณะประจำในสมัยกรุงธนบุรีกรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม. (2564). พระอารามหลวง เล่ม 1. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

ครั้นพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชปราบดาภิเษกขึ้นครองกรุงรัตนโกสินทร์ สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงเทพหริรักษ์ บูรณปฏิสังขรณ์วัดเลียบถวายเป็นพระราชกุศล ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับพระบรมราชูปถัมภ์ในการบูรณปฏิสังขรณ์ และสถาปนาเป็นพระอารามหลวงเมื่อราว พ.ศ. 2336 พระราชทานนามว่า วัดราชบุรณราชวรวิหาร ตามนามวัดคู่เมืองราชธานีอันเป็นธรรมเนียมโบราณตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัยซึ่งมีวัดสำคัญประจำราชธานี 3 วัด คือ วัดราชบุรณะ วัดมหาธาตุ และวัดราชประดิษฐาน

สมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โปรดให้ถอนสีมาเก่า แล้วสร้างพระอุโบสถและพระวิหารขึ้นใหม่ มีพระระเบียง (วิหารคด) ล้อมรอบพระอุโบสถ ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปซึ่งพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดให้อัญเชิญมาจากหัวเมืองต่าง ๆ จำนวน 162 องค์ 

ต่อมาพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้ขุดคูรอบพระอาราม 3 ด้าน ปากคูจรดคลองโอ่งอ่างซึ่งเป็นคูพระนคร โปรดให้สร้างพระปรางค์ใหญ่ขึ้นองค์หนึ่ง ประดับกระเบื้องเคลือบทั้งองค์ นามว่า พระพุทธปรางค์

สมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว วัดได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์ใหญ่อีกครั้ง เนื่องจากมีการตัดถนนตรีเพชรผ่านกลางวัด จึงโปรดให้ทำกำแพงรั้วกั้นเขตวัด กับรื้อย้ายกุฏิทางด้านทิศตะวันตกของถนนตรีเพชรมาปลูกใหม่ให้เป็นหมวดหมู่ในเขตวัดด้านทิศตะวันออก พื้นที่ริมถนนตรีเพชรโปรดให้สร้างห้องแถวสำหรับประชาชนเช่าอยู่อาศัยเพื่อเก็บผลประโยชน์บำรุงวัด ส่วนพื้นที่หลังห้องแถวโปรดให้ใช้เป็นที่ตั้งของโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย

ในระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2 วัดตั้งอยู่ใกล้กับสถานที่สำคัญทางยุทธศาสตร์ คือ สะพานพระพุทธยอดฟ้า และโรงไฟฟ้าวัดเลียบ (ปัจจุบันคือการไฟฟ้านครหลวง เขตวัดเลียบ) วันที่ 14 เมษายน พ.ศ. 2488 วัดถูกเครื่องบินทิ้งระเบิดทำให้พระอุโบสถ พระวิหาร กุฏิ เสนาสนะ รวมทั้งภาพจิตรกรรมฝาผนังพระอุโบสถ ฝีมือขรัวอินโข่ง ถูกระเบิดทำลาย เหลือเพียงพระพุทธปรางค์ สุสานญี่ปุ่น (อาคารเก็บอัฐิชาวญี่ปุ่น) และพระพุทธรูปสภาพชำรุด วัดได้รับความเสียหายแทบทั้งหมด คณะสังฆมนตรีและคณะรัฐมนตรีมีมติว่าสมควรยุบเลิกวัด จึงนำความกราบบังคมทูล และยุบเลิกตามประกาศกระทรวงศึกษาธิการ ลงวันที่ 30 กรกฎาคม พ.ศ. 2488วัดราชบุรณราชวรวิหาร. (2538). ประวัติวัดราชบูรณราชวรวิหาร ผลงานของพระเดชพระคุณพระราชพฤฒาจารย์ (เชียง อินฺทโชโต). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สหธรรมิก.

เมื่อถูกยุบเลิกวัดแล้วอนุญาตให้วัดต่าง ๆ อัญเชิญพระพุทธรูปไปประดิษฐานยังวัดของตนได้ตามความประสงค์ พระพุทธรูปทั้งหมดจึงกระจายไปอยู่วัดต่าง ๆ ทั่วประเทศ พระพุทธเทวะ พระพุทธรูปสำคัญของวัดซึ่งเป็นพระประธานในพระอุโบสถถูกอัญเชิญไปประดิษฐานยังอุโบสถวัดโพธิ์ศรีเจริญ อำเภอศรีประจันต์ จังหวัดสุพรรณบุรีรัตน์ สาระวงษ์. (2549). บันทึกประวัติวัดโพธิ์ศรีเจริญ พระประธานในโบสถ์. ม.ป.ท.: ม.ป.พ.

หลังสงครามสงบ คณะสงฆ์และผู้มีจิตศรัทธาโดยการนำของพระครูปลัดสุวัฒนธุตคุณ (ภายหลังได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ที่ พระราชพฤฒาจารย์ (เชียง อินฺทโชโต)) เห็นว่าสมควรบูรณปฏิสังขรณ์วัดราชบุรณะให้มีสภาพเป็นวัดอีกครั้ง จึงติดต่อนายควง อภัยวงศ์ ผู้แทนราษฎรจังหวัดพระนคร (ขณะนั้น) นำความขึ้นกราบบังคมทูลเพื่อขอพระบรมราชานุญาตตั้งวัดราชบุรณะขึ้นใหม่ แล้วได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาต เพิกถอนประกาศยุบเลิกวัดเมื่อวันที่ 9 มกราคม พ.ศ. 2491 และได้รับอนุญาตตั้งวัดได้ตามเดิม จากนั้นจึงร่วมกันบูรณปฏิสังขรณ์วัดขึ้นใหม่

การบูรณะเริ่มด้วยสร้างกุฏิ เสนาสนะ แล้วจึงเริ่มสร้างพระอุโบสถ โดยพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชเสด็จพระราชดำเนินยกช่อฟ้าพระอุโบสถจตุรมุข และเททองหล่อพระประธานพระนามว่า พระพุทธมหาราช เมื่อวันที่ 9 มีนาคมพ.ศ. 2503 พระอุโบสถหลังนี้เสมือนสถานที่รวมฝีมือช่างชั้นเอกในขณะนั้น อาทิ ศาตราจารย์หลวงวิศาลศิลปกรรม (เชื้อ ปัทมจินดา) นายฟู อนันตวงศ์ นายสง่า มะยุระ ส่วนพระปรางค์ไม่ได้รับภัยจากระเบิด แต่ชำรุดทรุดโทรมตามกาลเวลา กระทรวงมหาดไทยจึงบูรณะในปี พ.ศ. 2505

ในอดีตวัดราชบุรณะเคยมีพื้นที่ประมาณ 35 ไร่ โดยรวมพื้นที่ของโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัยและโรงเรียนเพาะช่างในปัจจุบันทั้งหมด บริเวณนี้เคยเป็นที่ตั้งของกุฏิ เสนาสนะของวัด ปัจจุบันที่ดินตั้งวัดมีพื้นที่จำนวน 5 ไร่ 2 งาน ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2513 เขตวิสุงคามสีมา กว้าง 44 เมตร ยาว 55 เมตรราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานวิสุงคามสีมา, เล่ม 87, ตอน 28, 31 มีนาคม 2513, หน้า 1359

 ระเบียงภาพ 

 ลำดับเจ้าอาวาส 
ลำดับเจ้าอาวาส และผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาสวัดราชบุรณราชวรวิหาร เท่าที่พบข้อมูลคณะศิษย์. (2522). ความเป็นมาของวัดราชบุรณะราชวรวิหาร คณะศิษยานุศิษย์จัดพิมพ์ถวายพระคุณาจารวัตร. กรุงเทพฯ: ทวีพิมพ์ดี.ฐานเศรษฐกิจ, วัดราชบุรณะหรือวัดเลียบ เคยเป็นที่ประทับสังฆราชถึง 2 พระองค์, 20 เมษายน 2567พระครูสิริวรรณวิวัฒน์. (2535). ประวัติการพระราชทานสถาปนาเลื่อนและตั้งสมณศักดิ์ สมเด็จพระสังฆราช สมเด็จพระราชาคณะ และพระราชาคณะ สมัยกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ: รุ่งเรืองสาส์นการพิมพ์. ดังนี้
+ลำดับรายนามเริ่มวาระสิ้นสุดวาระหมายเหตุ1พระพรหมมุนี - -เจ้าอาวาส, เดิมเป็นพระญาณไตรโลก สมัยกรุงธนบุรี2สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช (มี) พ.ศ. 2334 พ.ศ. 2359เจ้าอาวาส, ย้ายไปประทับ ณ วัดมหาธาตุฯ3สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช (นาค) พ.ศ. 2359พ.ศ. 2392เจ้าอาวาส, สิ้นพระชนม์4พระธรรมวโรดม (สมบุญ, สมบูรณ์) ป.ธ.4 พ.ศ. 2397พ.ศ. 2415เจ้าอาวาส, ย้ายไปเป็นเจ้าอาวาสวัดพระเชตุพนฯ5พระธรรมภาณพิลาศ (ผ่อง) ป.ธ.8พ.ศ. 2415 พ.ศ. 2421เจ้าอาวาส, ย้ายไปเป็นเจ้าอาวาสวัดประยุรวงศาวาส6สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (แสง ปญฺญาทีโป) ป.ธ.7 พ.ศ. 2421พ.ศ. 2446เจ้าอาวาส, มรณภาพ7พระราชโมลี (แจ่ม โกวิทญาโณ) ป.ธ.6 พ.ศ. 2446 พ.ศ. 2448เจ้าอาวาส, ภายหลังลาสิกขา8พระธรรมดิลก (อิ่ม จนฺทสิริ) ป.ธ.4 พ.ศ. 2448 พ.ศ. 2466เจ้าอาวาส, มรณภาพ9พระราชโมลี (ช้อน โสณุตฺตโร) ป.ธ.6 พ.ศ. 2466 พ.ศ. 2468เจ้าอาวาส, ถูกถอดสมณศักดิ์, ลาสิกขา10พระธรรมดิลก (โสม ฉนฺโน) ป.ธ.5 พ.ศ. 2469 พ.ศ. 2488เจ้าอาวาส, ยุบเลิกวัด, ย้ายไปเป็นเจ้าอาวาสวัดสุทัศนเทพวราราม11พระราชพฤฒาจารย์ (เชียง อินฺทโชโต)พ.ศ. 2491พ.ศ. 2499ผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาสพ.ศ. 2499พ.ศ. 2535เจ้าอาวาส, มรณภาพว่างพระศรีวิสุทธิโมลี (ชุบ มหาวีโร) ป.ธ.9พ.ศ. 2535พ.ศ. 2539ผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาส12พระธรรมวชิรนายก (ปรีชา อภิวณฺโณ) ป.ธ.9พ.ศ. 2540 -เจ้าอาวาส, ปัจจุบัน

อ้างอิง

 แหล่งข้อมูลอื่น 

ราชบุรณราชวรวิหาร
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในสมัยกรุงศรีอยุธยา
ราชบุรณราชวรวิหาร