สถานีกรุงเทพ (หัวลำโพง)

สถานีรถไฟกรุงเทพ (หัวลำโพง) หรือ สถานีรถไฟกรุงเทพ เป็นอดีตสถานีกลางของประเทศไทย และเป็นสถานีที่เก่าแก่ที่สุด เริ่มก่อสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2453 ในปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สร้างเสร็จและเปิดใช้งานเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน พ.ศ. 2459 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ปัจจุบันสามารถเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล ได้บริเวณถนนพระรามที่ 4 โดยมีรูปแบบของทางเชื่อมต่อทางสถาปัตยกรรมที่กลมกลืนกับรถไฟฟ้ามหานคร

สถานีกรุงเทพก่อสร้างในลักษณะโดมแบบอย่างอิตาลีผสมกับศิลปะสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา คล้ายกับสถานีรถไฟฟรังค์ฟวร์ทในประเทศเยอรมนี ประดับด้วยหินอ่อนและเพดานมีการสลักลายนูนต่าง ๆ เป็นหลัก โดยมีนาฬิกาขนาดใหญ่รัศมี 80 เซนติเมตร ตั้งอยู่กลางสถานีรถไฟเป็นสัญลักษณ์แห่งหนึ่ง

ก่อนปี พ.ศ. 2566 สถานีกรุงเทพเคยมีรถไฟกว่า 100 ขบวนต่อวัน โดยมีผู้โดยสารที่มาใช้บริการที่สถานีกรุงเทพหลายหมื่นคน (ข้อมูลใน พ.ศ. 2561) และโดยเฉพาะช่วงวันสำคัญและวันหยุดเนื่องในเทศกาลต่าง ๆ ของไทย เช่น วันขึ้นปีใหม่ วันสงกรานต์ จะมีผู้โดยสารเป็นจำนวนมาก

ปัจจุบันมีเพียงรถไฟขบวนรถธรรมดา รถชานเมือง และรถนำเที่ยวจำนวน 62 ขบวนเท่านั้น ที่ยังคงเริ่มต้นให้บริการที่สถานีกรุงเทพ ส่วนขบวนรถเร็ว รถด่วน และรถด่วนพิเศษ รวมจำนวน 52 ขบวน ได้ย้ายไปเริ่มต้นให้บริการที่สถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์ (สถานีกลางบางซื่อ) ตั้งแต่ช่วงบ่ายของวันที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2566

 ประวัติ 
สถานีนี้เริ่มสร้างเมื่อ พ.ศ. 2453 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สร้างเสร็จและเริ่มใช้งานเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน พ.ศ. 2459 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว สถานีรถไฟกรุงเทพ เดิมเป็นสถานีที่ให้บริการทั้งด้านการขนส่งสินค้าและขนส่งมวลชน ต่อมาการขยายตัวในด้านการโดยสารและขนส่งสินค้ามีมากขึ้น แต่ด้วยพื้นที่อันจำกัดเพียง 120 ไร่ จึงทำให้ต้องย้ายกิจการขนส่งสินค้าไปอยู่ที่ย่านสินค้าพหลโยธิน ตั้งแต่ พ.ศ. 2503 และทำการปรับปรุงสถานีรถไฟกรุงเทพให้เป็นสถานีรถไฟสำหรับบริการด้านขนส่งมวลชนเพียงอย่างเดียว เพื่อสามารถรองรับผู้โดยสารจากทั่วทุกสารทิศของประเทศ 

 การเปิดใช้งานสถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์ 

เมื่อสถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์เปิดใช้งานใน พ.ศ. 2564 และกลายเป็นสถานีรถไฟที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่งผลให้สถานีกรุงเทพต้องลดสถานะเป็นสถานีรองแทน ซึ่งในอนาคตสถานีกรุงเทพจะเป็นสถานีปลายทางของรถไฟฟ้าสายสีแดงเข้มช่วง บางซื่อ-หัวลำโพง และจะพัฒนาพื้นที่เป็นพิพิธภัณฑ์รถไฟไทยและศูนย์การเรียนรู้ อย่างไรก็ตาม มีกลุ่มคนบางส่วนที่คัดค้าน เช่น สหภาพแรงงานรัฐวิสาหกิจรถไฟแห่งประเทศไทย เนื่องจากการยกเลิกสถานีกรุงเทพนั้นจะทำให้คนที่ต้องเดินทางเข้ามาทำงานในเมืองโดยใช้รถไฟทุกวันได้รับความเดือดร้อน สโมสรนักศึกษามหาวิทยาลัยศิลปากร และคณะกรรมการนักศึกษาคณะโบราณคดี ได้ร่วมแถลงการณ์คัดค้านนโยบายการปิดสถานีกรุงเทพ ขอให้มีการจัดมรดกทางวัฒนธรรมของสถานีกรุงเทพให้ชัดเจน เป็นต้น

โดยในช่วงแรกที่สถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์เปิดใช้ จะมีเพียงรถไฟทางไกลบางขบวนเท่านั้นที่สามารถขึ้นไปใช้ได้ เช่น ขบวนรถนั่งและนอนปรับอากาศรุ่น JR-West Blue train (บนท.ป.JR) ที่ปรับปรุงใหม่ซึ่งจะพ่วงกับรถไฟฟ้ากำลังปรับอากาศ (บฟก.ป.Power Car), ขบวนรถนั่งและนอนปรับอากาศรุ่น CNR ชุด 115 คันซึ่งมีห้องน้ำเป็นระบบปิดและมีรถไฟฟ้ากำลังปรับอากาศ (บฟก.ป.Power Car) อยู่ในริ้วขบวน ส่วนรถไฟทางไกลขบวนอื่น ๆ จะยังคงใช้สถานีกรุงเทพต่อไปจนกว่าจะปรับปรุงห้องน้ำในตู้โดยสารเป็นระบบปิดจนเสร็จสิ้นแล้ว จึงจะทยอยไปรวมที่สถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์ต่อไป

ใน พ.ศ. 2565 การรถไฟแห่งประเทศไทยมีแผนที่จะย้ายจุดเริ่มต้นของรถไฟทางไกล 28 ขบวนไปที่สถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์อีกครั้งในวันที่ 1 กันยายนดีเดย์ 1 ก.ย.นี้! รถไฟทางไกลให้บริการ @สถานีกลางบางซื่อ 28 ขบวน www.dailynews.co.th สืบค้นเมื่อ 29-05-2565. แต่สุดท้ายแผนก็ได้เลื่อนออกไป จนกระทั่งในวันที่ 27 ธันวาคม การรถไฟแห่งประเทศไทยได้ประกาศย้ายจุดเริ่มต้นของรถไฟทางไกลกลุ่มขบวนรถเร็ว รถด่วน และรถด่วนพิเศษ ของสายเหนือ สายตะวันออกเฉียงเหนือ และสายใต้ รวมจำนวน 52 ขบวนไปยังสถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์ โดยเริ่มตั้งแต่ช่วงบ่ายของวันที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2566 ส่วนขบวนรถธรรมดา รถชานเมือง และรถนำเที่ยวจำนวน 62 ขบวน ยังคงให้บริการที่สถานีรถไฟกรุงเทพตามเดิม ทั้งนี้ได้มีการเปลี่ยนชื่ออย่างเป็นทางการของ สถานีรถไฟกรุงเทพ เป็น สถานีรถไฟกรุงเทพ (หัวลำโพง) เพื่อป้องกันการสับสน

 ลักษณะของสถานี 
ตัวสถานีแบ่งเป็นสองส่วนหลัก ได้แก่ อาคารมุขหน้า มีลักษณะเหมือนระเบียงยาว และอาคารโถงสถานีเป็นอาคารหลังคาโค้งขนาดใหญ่ ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมแบบคลาสสิก คือ เป็นงานเลียนแบบสถาปัตยกรรมโบราณของกรีก - โรมัน จุดเด่นของสถานีกรุงเทพอีกอย่างหนึ่งคือ กระจกสีที่ช่องระบายอากาศ ทั้งด้านหน้าและด้านหลังซึ่งประดับไว้อย่างผสมผสานกลมกลืนกับตัวอาคาร เช่นเดียวกับนาฬิกาบอกเวลาซึ่งติดตั้งไว้กลางส่วนโค้งของอาคารด้านในและด้านนอก โดยเป็นนาฬิกาที่สั่งทำขึ้นพิเศษเป็นการเฉพาะ ไม่ระบุชื่อบริษัทผู้ผลิตเหมือนนาฬิกาทั่ว ๆ ไป

เมื่อก่อสร้างเสร็จใหม่ ๆ ใน พ.ศ. 2459 ในช่วงแรก ๆ บริเวณอาคารมุขหน้าของสถานีจะเขียนว่า "สถานีรถไฟหลวง สายเหนือ" ต่อมาจึงเปลี่ยนมาเป็นคำว่า "สถานีกรุงเทพ" ในภายหลัง

บริเวณที่พักผู้โดยสารเป็นห้องโถงชั้นครึ่ง ชั้นล่างซึ่งมีที่นั่งจำนวนมาก มีร้านค้าหลากหลาย ได้แก่ ร้านอาหาร ขนม เครื่องดื่ม ผลไม้ ขนมปัง ไอศกรีม หนังสือ ร้านขายยา ฯลฯ ก่อนถึงห้องจำหน่ายตั๋วล่วงหน้ายังมีห้องละหมาดอีกด้วย เหนือห้องประชาสัมพันธ์มีจอภาพขนาด 300 นิ้ว ควบคุมด้วยระบบดอลบีดิจิทัล ฉายเรื่องราวเกี่ยวกับการรถไฟ ส่วนชั้นลอยมีที่นั่งไม่มากนัก มีบริษัททัวร์ บริษัทรับจองโรงแรมและตั๋วเครื่องบิน บริการแลกเปลี่ยนเงินตรา และร้านกาแฟ

ที่ผนังด้านซ้ายและขวาของสถานีกรุงเทพมีภาพเขียนสีน้ำ เป็นภาพสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญๆ ของประเทศ อาทิ พระบรมมหาราชวัง ตลาดน้ำ เขาวัง ภูกระดึง หาดสมิหลา ฯลฯ นอกจากนี้ที่ด้านหน้าสถานีมีสวนหย่อมและน้ำพุสำหรับประชาชน โดยข้าราชการรถไฟได้รวบรวมทุนทรัพย์จัดสร้างอนุสาวรีย์น้อมเกล้าฯ อุทิศส่วนกุศลถวายแด่พระพุทธเจ้าหลวง อนุสาวรีย์ที่ว่านี้เป็นรูป “ช้างสามเศียร” มีพระบรมรูปของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แกะสลักเป็นภาพนูนสูงประดิษฐานอยู่ด้านบน

ในวันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2565 มีการจัดงาน Clash de Cartier ซึ่งเป็นงานปาร์ตี้พร้อมการจัดแสดงเครื่องเพชรของคาร์เทียร์ ที่สถานีกรุงเทพ

 การให้บริการ 
กิจการรถไฟ  มีเส้นทางที่ออกจากสถานีกรุงเทพ จำนวน 4 สาย ได้แก่ 
 ทางรถไฟสายเหนือ จำนวน 16 ขบวน
 ทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ จำนวน 6 ขบวน
 ทางรถไฟสายตะวันออก จำนวน 22 ขบวน
 ทางรถไฟสายใต้ จำนวน 4 ขบวน

 เที่ยวขึ้น 

 เที่ยวล่อง 

 การเชื่อมต่อ 
ภายในสถานีรถไฟกรุงเทพจะมีทางเดินเชื่อมไปยังสถานีหัวลำโพง ในเส้นทางของรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล อยู่ภายในชั้นใต้ดินของสถานีรถไฟ

 แผนผังสถานี 
Gชานชาลารถไฟทางไกลชานชาลา 14ชานชาลาเกาะกลางชานชาลา 13ชานชาลา 12ชานชาลาเกาะกลางชานชาลา 11ชานชาลา 10ชานชาลาเกาะกลางชานชาลา 9ชานชาลา 8ชานชาลาเกาะกลางชานชาลา 7ชานชาลา 6ชานชาลาเกาะกลางชานชาลา 5ชานชาลา 4ชานชาลาเกาะกลางชานชาลา 3ชานชาลา 2ชานชาลาเกาะกลางชานชาลา 1Gชั้นขายบัตรโดยสารชั้นขายบัตรโดยสารโถงพักคอยและรับผู้โดยสาร, ห้องขายบัตรโดยสาร, เครื่องขายบัตรโดยสาร, ร้านค้า, ทางออกB1-B2ส่วนของสถานีรถไฟฟ้ามหานครชั้นขายบัตรโดยสารทางเดินเชื่อมไปยัง  สถานีหัวลำโพง, ชั้นขายบัตรโดยสาร, ชานชาลาสถานี

 อุบัติเหตุ 
 พ.ศ. 2529 – เหตุหัวรถจักรจีอี 6 คันไร้คนขับ ชนสถานีรถไฟกรุงเทพ
 พ.ศ. 2559
 เหตุการณ์ไฟไหม้สถานีรถไฟกรุงเทพ
 เหตุการณ์ระเบิดบริเวณสถานีรถไฟกรุงเทพ เนื่องจากนำก้นบุหรี่ไปทิ้งในขวดเครื่องดื่มชูกำลัง
 และรวมถึงเหตุการณ์รถไฟตกรางในย่าน หลายครั้ง

 สมุดภาพ 

 สถานที่สำคัญใกล้เคียง 

 การคมนาคม 
รถไฟฟ้ามหานคร
 สถานีหัวลำโพง
 สถานีวัดมังกร
เรือโดยสารคลองผดุงกรุงเกษม
 ท่าหัวลำโพง
 ท่านพวงศ์
 ท่ายศเส
 เรือด่วนเจ้าพระยาและไทย สมายล์ โบ้ท
 ท่ากรมเจ้าท่า
 เรือข้ามฟากแม่น้ำเจ้าพระยา
 ท่าสวัสดี
สะพาน

 สะพานนพวงษ์
 สะพานเจริญสวัสดิ์ 36
 สะพานโสณบัณฑิตย์ สะพานนี้จงสวัสดิ์
 สะพานพิทยเสถียร

 หน่วยงานราชการ 

 สำนักงานเขตสัมพันธวงศ์
 ศาลแรงงานกลาง
 กรมเจ้าท่า สำนักประนอมข้อพิพาทแรงงาน
 สถานีตำรวจนครบาลพลับพลาไชย 1
 สถานีตำรวจนครบาลพลับพลาไชย 2

 รัฐวิสาหกิจ 
 การรถไฟแห่งประเทศไทย
 ศูนย์ไปรษณีย์กรุงเทพ

 สถานศึกษา 

 โรงเรียนอนุบาลจิดาภา
 โรงเรียนกุหลาบวิทยา
 โรงเรียนไทยคริสเตียนสะพานเหลือง
 โรงเรียนสีตบุตรบำรุง
 โรงเรียนประเสริฐธรรมวิทยา โรงเรียนวัดสระบัว
 โรงเรียนวัดดวงแข
 โรงเรียนวัดสัมพันธวงศ์
 โรงเรียนวัดปทุมคงคา
 โรงเรียนมหาวีรานุวัตร โรงเรียนวัดคณิกาผล
 โรงเรียนวัดพลับพลาชัย
 โรงเรียนเทพศิรินทร์
 โรงเรียนไตรมิตรวิทยาลัย
 โรงเรียนสายปัญญา ในพระบรมราชินูปถัมภ์ โรงเรียนสตรีวัดมหาพฤฒาราม ในพระบรมราชินูปถัมภ์
 โรงเรียนมังกรกมลาวาสวิทยาลัย
 โรงเรียนปริยัติธรรม ทวีสุขวิทยาคาร
 จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

 สถานพยาบาล 
 โรงพยาบาลเทียนฟ้ามูลนิธิ
 โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์
 โรงพยาบาลกว๋องสิวมูลนิธิ

 สถานพยาบาลสัตว์ 
 โรงพยาบาลสัตว์ศิริเวช

 ศาสนสถานและสุสาน 
ศาสนาพุทธ

 วัดมหาพฤฒารามวรวิหาร
 วัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร
 วัดสัมพันธวงศารามวรวิหาร
 วัดปทุมคงคาราชวรวิหาร วัดคณิกาผล
 วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร
 วัดพลับพลาชัย
 วัดสระบัว วัดดวงแข
 วัดแก้วแจ่มฟ้า
 วัดมังกรกมลาวาส
 วัดมงคลสมาคม วัดชัยภูมิการาม
 วัดอุภัยราชบำรุง
ศาสนาอิสลาม
 มัสยิดหลวงโกชาอิศหาก
ศาสนาคริสต์
 โบสถ์กาลหว่าร์
 คริสตจักรสะพานเหลือง
ความเชื่ออื่น ๆ
 ศาลเจ้าโจวซือกง
 ศาลเจ้าเล่งบ๊วยเอี๊ยะ

 อนุสรณ์สถาน 
 วงเวียน 22 กรกฎาคม
 วงเวียนโอเดียน

 พิพิธภัณฑ์ 
 พิพิธภัณฑ์รถไฟไทย
 พิพิธตลาดน้อย

 สวนสาธารณะ 
 อุทยาน 100 ปี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

 สนามกีฬา 
 สนามกีฬาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

 ธุรกิจ 
 ธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาตลาดน้อย

 ตลาดและศูนย์การค้า 
 ตลาดน้อย
 คลองถม
 เยาวราช
 ริเวอร์ซิตี

 องค์กรไม่แสวงหากำไร 
 มูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง

 สถานที่ทางธรรมชาติ 
 คลองผดุงกรุงเกษม
 แม่น้ำเจ้าพระยา
 เกาะรัตนโกสินทร์

 อ้างอิง 

 กรมรถไฟหลวง, รายงานกองบัญชาการครั้งที่ 20 กล่าวด้วยการเดินรถไฟหลวงทางขนาดใหญ่ในกรุงสยามประจำพระพุทธศักราช 2459 (ปีคฤศต์ศักราช 1916-17), โรงพิมพ์กรมรถไฟ, พระนคร, พ.ศ. 2460 (เก็บรักษาที่หอจดหมายเหตุแห่งชาติ)  
 กรมรถไฟหลวง,งานฉลองรถไฟหลวง 50 ปี,  โรงพิมพ์กรมรถไฟ, พระนคร, พ.ศ. 2490 
 ประวัติสถานีรถไฟกรุงเทพ  ฝ่ายการช่างโยธา การรถไฟแห่งประเทศไทย

 ดูเพิ่ม 
 รถรางกรุงเทพ

 แหล่งข้อมูลอื่น 


 ประวัติสถานีรถไฟกรุงเทพ (หัวลำโพง)  ที่การรถไฟแห่งประเทศไทย

กรุงเทพ
กรุงเทพ
กรุงเทพ
หมวดหมู่:โบราณสถานในเขตปทุมวัน
กรุงเทพ
หมวดหมู่:ก่อตั้งในกรุงเทพพระมหานครในปี พ.ศ. 2459