อำเภอนครชัยศรี

นครชัยศรี เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดนครปฐม มีสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์มากมายและอยู่ไม่ไกลจากกรุงเทพมหานคร

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอนครชัยศรีมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอต่าง ๆ เรียงตามเข็มนาฬิกา ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอดอนตูมและอำเภอบางเลน มีแม่น้ำท่าจีนและคลองชัยขันธ์เป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอพุทธมณฑลและอำเภอสามพราน  มีแม่น้ำท่าจีน คลองบางอ้อค้อน ถนนพุทธมณฑลสาย 8 และคลองชัยขันธ์ เป็นเส้นแบ่งเขต 
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอสามพราน มีถนนพุทธมณฑลสาย 8 และคลองบางอ้อค้อน เป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองนครปฐม  มีคลองท้องไทรและคลองบางแก้ว เป็นเส้นแบ่งเขต

 ประวัติ 
ในสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี พื้นที่อำเภอนครชัยศรีเคยเป็นที่ตั้งเมืองนครชัยศรี ในรัชสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ (พ.ศ. 2091-2111) โปรดให้สร้างเมืองใหม่ แขวงเมืองราชบุรีจึงถูกแบ่งพื้นที่บางส่วนรวมกับพื้นที่บางส่วนของแขวงเมืองสุพรรณบุรี ตั้งเป็นเมืองนครชัยศรี เพื่อรองรับพลเมืองไทยที่หนีสงครามระหว่างไทยกับพม่าที่เริ่มมาตั้งแต่รัชสมัยสมเด็จพระไชยราชาธิราช (พ.ศ. 2077-2089) ไปอยู่ตามป่าเขา ให้กลับเข้ามาเป็นกำลังของพระนครยามมีศึก มีตัวเมืองอยู่ใต้ปากคลองบางแก้ว (ห่างจากตัวอำเภอปัจจุบันประมาณ 2 กิโลเมตร) เดิมนั้นสังกัดกรมมหาดไทย ภายหลังได้โอนไปสังกัดกรมท่า

เมืองนครชัยศรีมีความสำคัญมากในยุคนั้น ดังจะเห็นได้จากมีการขุดคลองมหาสวัสดิ์ทะลุจากแม่น้ำเจ้าพระยามายังแม่น้ำนครชัยศรี และขุดคลองเจดีย์บูชา เพื่อให้สามารถเดินทางจากกรุงเทพฯไปนมัสการพระปฐมเจดีย์ที่เมืองนครปฐมเมื่อครั้งยังเป็นมณฑลนครชัยศรี นอกจากนี้ยังมีการก่อสร้างทางรถไฟสายใต้ไปถึงจังหวัดเพชรบุรี ซึ่งแล้วเสร็จในสมัยรัชการที่ 6 โดยในเขตอำเภอนครชัยศรี มีสถานีรถไฟถึง 3 สถานี คือ สถานีรถไฟวัดงิ้วราย สถานีรถไฟนครชัยศรี (บ้านเขมร) และสถานีรถไฟท่าแฉลบ ไม่นับรวมสถานีรถไฟคลองมหาสวัสดิ์ สถานีรถไฟวัดสุวรรณ และสถานีรถไฟศาลายา ในเขตอำเภอพุทธมณฑล ซึ่งแยกออกไปจากอำเภอนครชัยศรี เมื่อปี พ.ศ. 2534

ครั้นเมื่อมีการปรับปรุงการปกครองใหม่ เมื่อ พ.ศ. 2437 ในรัชกาลที่ 5 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีการจัดตั้งกระทรวงมหาดไทยขึ้น และจัดรูปการปกครองเป็นมณฑลเทศาภิบาล เมืองนครชัยศรีได้โอนไปสังกัดกระทรวงมหาดไทย และตั้งมณฑลขึ้นโดยรวมเมืองนครชัยศรี เมืองสมุทรสาคร และเมืองสุพรรณบุรีไว้ในมณฑลเดียวกัน เรียกว่า มณฑลนครชัยศรี (เดิมเขียนเป็น มณฑลนครไชยศรี) มีที่ตั้งอยู่ ณ เมืองนครชัยศรี ครั้นในสมัยรัชกาลที่ 6 ได้ยุบมณฑลนครชัยศรีลง เมืองนครชัยศรีเดิมถูกเปลี่ยนเป็นอำเภอนครชัยศรี ขึ้นอยู่กับจังหวัดนครปฐม
 วันที่ 18 กรกฏาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลนครชัยศรี ในพื้นที่บางส่วนของตำบลวัดแค ตำบลนครชัยศรี ตำบลบางกะเบา และ ตำบลท่าตำหนัก 
 วันที่ 14 กันยายน 2522 จัดตั้งสุขาภิบาลห้วยพลู ในพื้นที่บางส่วนตำบลห้วยพลู 
 วันที่ 1 มกราคม 2527 ได้โอนพื้นที่หมู่ 3 และ หมู่ 6 (ที่มีพื้นที่อยู่ในพุทธมณฑล) ของตำบลบางกระทึก อำเภอสามพราน มาขึ้นกับ ตำบลศาลายา อำเภอนครชัยศรี (ในขณะนั้น) 
 วันที่ 1 เมษายน 2534 จัดตั้ง กิ่งอำเภอพุทธมณฑล โดยแยกพื้นที่ตำบลศาลายา ตำบลคลองโยง และ ตำบลมหาสวัสดิ์ โดยให้ขึ้นกับอำเภอนครชัยศรี  
 วันที่ 5 ธันวาคม 2539 ยกฐานะเป็น อำเภอพุทธมณฑล 
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542   ยกฐานะจากสุขาภิบาลนครชัยศรี และ สุขาภิบาลห้วยพลู   เป็น  เทศบาลตำบลนครชัยศรี และ เทศบาลตำบลห้วยพลู

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอนครชัยศรีแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 24 ตำบล 108 หมู่บ้าน ได้แก่
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร(ธันวาคม 2565)1นครชัยศรีNakhon Chai Si2บางกระเบาBang Krabao3วัดแคWat Khae4ท่าตำหนักTha Tamnak5บางแก้วBang Kaeo6ท่ากระชับTha Krachap7ขุนแก้วKhun Kaeo8ท่าพระยาTha Phraya9พะเนียดPhaniat10บางระกำBang Rakam11โคกพระเจดีย์Khok Phra Chedi12ศีรษะทองSisa Thong13แหลมบัวLaem Bua14ศรีมหาโพธิ์Si Maha Pho15สัมปทวนSampathuan16วัดสำโรงWat Samrong17ดอนแฝกDon Faek18ห้วยพลูHuai Phlu19วัดละมุดWat Lamut20บางพระBang Phra21บางแก้วฟ้าBang Kaeo Fa22ลานตากฟ้าLan Tak Fa23งิ้วรายNgio Rai24ไทยาวาสThaiyawat

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอนครชัยศรีประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 25 แห่ง ได้แก่
เทศบาลตำบลนครชัยศรี ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลนครชัยศรี ตำบลบางกระเบา ตำบลวัดแค ตำบลท่าตำหนัก และตำบลบางแก้ว
 เทศบาลตำบลห้วยพลู ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลห้วยพลู
 เทศบาลตำบลขุนแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลขุนแก้วทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลศีรษะทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศีรษะทองทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลงิ้วราย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลงิ้วรายทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนครชัยศรี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนครชัยศรี (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลนครชัยศรี)
 องค์การบริหารส่วนตำบลวัดแค ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวัดแค (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลนครชัยศรี)
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าตำหนัก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางกระเบาและตำบลท่าตำหนัก (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลนครชัยศรี)
องค์การบริหารส่วนตำบลบางแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางแก้ว (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลนครชัยศรี)
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่ากระชับ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่ากระชับทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าพระยา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าพระยาทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลพะเนียด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพะเนียดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบางระกำ ครอบคลุมพึ้นที่ตำบลบางระกำทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโคกพระเจดีย์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกพระเจดีย์ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลแหลมบัว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแหลมบัวทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลศรีมหาโพธิ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีมหาโพธิ์ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสัมปทวน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสัมปทวนทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวัดสำโรง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวัดสำโรงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลดอนแฝก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนแฝกทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยพลู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยพลู (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลห้วยพลู)
 องค์การบริหารส่วนตำบลวัดละมุด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวัดละมุดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบางพระ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางพระทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบางแก้วฟ้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางแก้วฟ้าทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลลานตากฟ้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลานตากฟ้าทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลไทยาวาส ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไทยาวาสทั้งตำบล

 การคมนาคม 
 ถนน 
 ถนนเพชรเกษม
 ถนนบรมราชชนนี
 ถนนพุทธมณฑลสาย 7
 ถนนพุทธมณฑลสาย 8
 ทางหลวงชนบท นฐ.4006
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3094
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3233

 การขนส่ง 
 หมวด 1 กทม. 
 สาย 556 (4-64) แยกต่างระดับนครชัยศรี - อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย (ขสมก.) (รถธรรมดา)

 หมวด 2 
 สาย 80 กรุงเทพ - นครปฐม - บางลี่ (รถร่วม บขส.)
 สาย 88 กรุงเทพ - นครปฐม - สุพรรณบุรี (รถร่วม บขส.)
 สาย 997 กรุงเทพ (ปิ่นเกล้า) - นครปฐม (รถร่วม บขส.)

 หมวด 3 
 สาย 402 นครปฐม - สมุทรสาคร (รถร่วม บขส.)

 ทางราง 
 สถานีรถไฟนครชัยศรี

อ้างอิง

หมวดหมู่:อำเภอนครชัยศรี
นครชัยศรี