เฟนทานิล

เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์กลุ่มพิเพอริดีน (piperidine) ที่มีฤทธิ์แรงมาก ใช้เป็นยาระงับปวด
มีฤทธิ์แรงกว่าเฮโรอีน  และแรงกว่ามอร์ฟีน 100เท่า
ประโยชน์การรักษาหลักก็คือใช้ระงับปวดให้ผู้ป่วยมะเร็งและผู้ป่วยที่กำลังฟื้นตัวจากการผ่าตัดที่เจ็บ
และใช้เป็นยาระงับประสาทสำหรับผู้ป่วยที่ใส่ท่อช่วยหายใจ
ขึ้นอยู่กับวิธีการให้ยา ยาอาจออกฤทธิ์ได้รวดเร็วมาก การรับประทานแม้ในปริมาณน้อยก็ทำให้ได้ยาเกินขนาดได้
ยาออกฤทธิ์โดยกระตุ้นตัวรับ (μ-opioid)
ยามีจำหน่ายในชื่อการค้า Actiq, Duragesic และ Sublimaze เป็นต้น

ฤทธิ์ยาที่ไม่พึงประสงค์เหมือนกับโอปิออยด์และสารเสพติดอื่นๆ
รวมถึงการติดยา ความสับสน การกดการหายใจซึ่งหากรุนแรงและไม่ได้รับการรักษาอาจทำให้หยุดหายใจ ง่วงซึม คลื่นไส้ มองเห็นผิดปกติ อาการยึกยือเหตุยา ประสาทหลอน เพ้อ (รวมถึงเพ้อจากยาเสพติด) ลำไส้อัมพาตจากยาเสพติด (narcotic ileus) กล้ามเนื้อตึงตัวมาก ท้องผูก หมดสติ ความดันโลหิตต่ำ โคม่า และเสียชีวิต 
และยาอื่นๆ เช่น โคเคนและเฮโรอีน สามารถเสริมผลข้างเคียงของเฟนทานิลให้รุนแรงขึ้น
นาล็อกโซนและ naltrexone เป็นสารต้านโอปิออยด์ที่ใช้แก้ฤทธิ์ของเฟนทานิล

เฟนทานิลสังเคราะห์ขึ้นเป็นครั้งแรกโดยพอล แจนเซน (Paul Janssen) ในปี1960 และได้รับอนุมัติให้ใช้ทางการแพทย์ในสหรัฐอเมริกาในปี1968
ในปี2015 ทั่วโลกใช้ยารักษาถึง 1.6ตัน
ณ ปี2017 เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ที่ใช้กันมากที่สุดทางการแพทย์
เป็นยาที่อยู่ในบัญชียาจำเป็นขององค์การอนามัยโลก

 การใช้ทางการแพทย์ 
 การวางยาสลบ 
เฟนทานิลแบบให้เข้าหลอดเลือดดำมักใช้สำหรับการวางยาสลบและเป็นยาระงับปวด
เพื่อวางยาสลบ มักจะให้ร่วมกับยาระงับประสาท เช่น โปรโพฟอล หรือ sodium thiopental
เพื่อคงสภาพการสลบ อาจให้ยาชาแบบสูดหรือให้เฟนทานิลเพิ่มเติม
ยามักให้เป็นช่วงๆ ทุก ระหว่างการทำหัตถการ เช่น การส่องกล้อง การผ่าตัด และในห้องฉุกเฉิน

เพื่อบรรเทาปวดหลังผ่าตัด การใช้เฟนทานิลสามารถลดปริมาณยาสลบชนิดสูดดมที่จำเป็นเพื่อให้ฟื้นจากการดมยาสลบอย่างราบรื่น
ด้วยการปรับสมดุลและปรับขนาดยาเฟนทานิลอย่างระมัดระวังตามสิ่งกระตุ้นที่คาดและการตอบสนองของผู้ป่วย 
ผู้ให้บริการด้านสาธารณสุขสามารถคงความดันโลหิตและอัตราการเต้นของหัวใจให้คงที่ตลอดหัตถการ ซึ่งช่วยให้ผู้ป่วยฟื้นจากการดมยาสลบได้รวดเร็วขึ้นและรู้สึกไม่สบายน้อยที่สุด

 การระงับความรู้สึกเฉพาะส่วน 
เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์ที่ฉีดเข้าช่องเยื่อหุ้มไขสันหลังบ่อยที่สุด เพราะละลายในไขมันได้ดี ทำให้ออกฤทธิ์ได้รวดเร็วภายใน  โดยมีระยะเวลาออกฤทธิ์ปานกลาง 
การให้บูพิวาเคนชนิดไฮเปอร์บาริก (คือที่ข้นกว่าน้ำในไขสันหลัง) ร่วมกับเฟนทานิลอาจเป็นรูปแบบผสมที่เหมาะที่สุด
การออกฤทธิ์เกือบฉับพลันของเฟนทานิลช่วยลดความไม่สบายที่อวัยวะภายในและแม้กระทั่งอาการคลื่นไส้ระหว่างหัตถการได้

 สูติเวช 
เฟนทานิลบางครั้งให้ในช่องไขสันหลังโดยเป็นส่วนหนึ่งของการบล็อกหลัง/การระงับความรู้สึกทางไขสันหลัง หรือทางช่องนอกชั้นดูร่ารอบๆ ไขสันหลังเพื่อระงับความรู้สึกหรือเพื่อให้ไม่รู้เจ็บ/ชา 
เพราะเฟนทานิลละลายในไขมันได้ดี ฤทธิ์ยาจึงค่อนข้างเฉพาะที่มากกว่ามอร์ฟีน ดังนั้น แพทย์บางคนจึงเลือกใช้มอร์ฟีนเพื่อให้ระงับปวดได้อย่างทั่วๆ กว่า
เฟนทานิลใช้ระงับความรู้สึกอย่างแพร่หลายในทางสูติเวช เพราะออกฤทธิ์ในระดับสูงสุดได้ในระยะเวลาสั้น (ประมาณ ) ยุติการออกฤทธิ์อย่างรวดเร็วหลังเมื่อให้ยาโดสเดียว 
และมีผลดำรงระบบหัวใจและหลอดเลือดได้ค่อนข้างคงที่
ในสูติเวช ปริมาณยาต้องควบคุมอย่างระมัดระวังเพื่อป้องกันไม่ให้ทารกได้ยาปริมาณมากๆ จากมารดา
ยาขนาดสูงๆ อาจออกฤทธิ์กับทารกในครรภ์ ทำให้เกิดอาการขาดยาในทารกแรกเกิด
ด้วยเหตุนี้ ยาที่ออกฤทธิ์สั้นกว่า เช่น อัลเฟนทานิลหรือรีมิเฟนทานิล อาจเหมาะสมกว่าเมื่อใช้เป็นยาสลบ

 การบรรเทาอาการปวด 
สเปรย์พ่นจมูกเฟนทานิล ให้ยาต่อครั้งในขนาด 
ปริมาณยาในกระแสโลหิต (bioavailability) ของเฟนทานิลที่ให้ทางจมูกอยู่ที่ประมาณ 70–90% โดยไม่แน่นอนเนื่องจากรูจมูกอุดตัน การกลืนลงคอ และการใช้อย่างไม่ถูกวิธี
สำหรับทั้งการแพทย์ฉุกเฉินและการดูแลแบบประคับประคอง เฟนทานิลชนิดพ่นจมูกมีจำหน่ายในขนาด 50, 100, 200,  (μg)
ในการแพทย์ฉุกเฉิน งานศึกษาแบบสังเกตตามแผน (prospective observational study) กับคนไข้นอก 900คน แสดงว่า 
สามารถให้เฟนทานิลทางจมูกได้อย่างปลอดภัยโดยมีผลข้างเคียงในอัตราต่ำและมีผลลดความเจ็บปวดได้ดี

ในเด็ก การใช้เฟนทานิลทางจมูกมีประโยชน์ในการรักษาอาการปวดระดับปานกลางจนถึงรุนแรง โดยเด็กสามารถทนรับได้ดี
นอกจากนี้ การศึกษาปี2017 ยังเแสดงประสิทธิภาพของยาอมเฟนทานิลในเด็กอายุน้อยถึง 5ขวบที่มีน้ำหนักอย่างน้อย 13กิโลกรัม
ยาอมมักนิยมใช้กว่าเพราะเด็กสามารถคุมปริมาณยาที่ต้องการได้เอง เทียบกับยาที่ติดกับกระพุ้งแก้ม

 อาการปวดเรื้อรัง 
เฟนทานิลยังใช้รักษาอาการปวดเรื้อรังด้วย
โดยมักใช้เป็นแผ่นแปะผิวหนัง
แผ่นแปะทำงานโดยค่อยๆ ปล่อยเฟนทานิลผ่านผิวหนังเข้าสู่กระแสเลือดเป็นเวลา  ทำให้ไม่ปวดได้ยาวนาน
ขนาดยาที่ได้จะเป็นไปตามขนาดแผ่นแปะ เพราะโดยทั่วไป อัตราการดูดซึมทางผิวหนังจะคงที่เมื่ออุณหภูมิผิวหนังคงที่
ควรเปลี่ยนแผ่นแปะทุกๆ 

อัตราการดูดซึมจะขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง
อุณหภูมิร่างกาย ลักษณะผิวหนัง ไขมันในร่างกาย และตำแหน่งที่ติดแผ่นแปะอาจมีผลอย่างมาก
ตามปกติ แผ่นแปะจะออกฤทธิ์เต็มที่ภายใน  
ดังนั้น จึงมักใช้ร่วมกับยาโอปิออยด์ที่ออกฤทธิ์เร็ว เช่น มอร์ฟีนหรือออกซิโคโดน เพื่อบรรเทาอาการปวดฉับพลันที่แทรกซ้อน (breakthrough pain)
ยังไม่ชัดเจนว่าเฟนทานิลช่วยบรรเทาอาการปวดเหตุโรคเส้นประสาทที่เกิดอย่างเรื้อรังหรือไม่

 อาการปวดฉับพลันที่แทรกซ้อน 
เฟนทานิลแบบอมใต้ลิ้นละลายได้อย่างรวดเร็วโดยดูดซึมผ่านเยื่อเมือกใต้ลิ้น จึงระงับอาการปวดได้อย่างรวดเร็ว
เป็นยาที่ละลายในไขมันได้ดี
จึงดูดซึมจากใต้ลิ้นได้ดี โดยคนไข้มักอดทนรับได้ดี
เป็นรูปแบบยาที่มีประโยชน์เป็นพิเศษสำหรับอาการปวดจากมะเร็งที่แทรกซ้อน ซึ่งมักเกิดอย่างรวดเร็ว เป็นระยะเวลาสั้นๆ โดยเจ็บปวดมาก

 การดูแลแบบประคับประคอง 
แผ่นแปะเฟนทานิลแบบผ่านผิวหนังที่มีอัตราการปล่อยยา ต่อชั่วโมง ในรูปใช้ติดที่แขน
ในการดูแลแบบประคับประคอง แผ่นแปะเฟนทานิลชนิดผ่านผิวหนังมีประโยชน์แต่ก็จำกัด
 เหมาะสำหรับผู้ที่ใช้โอปิออยด์ชนิดอื่นได้คงตัวแล้วแต่มีปัญหาการกลืนเรื้อรังและไม่สามารถทนการให้ยาทางอื่น เช่น การฉีดใต้ผิวหนัง
 เหมาะสำหรับผู้ที่มีภาวะไตวายปานกลางจนถึงรุนแรง
 เหมาะสำหรับผู้ที่มีผลข้างเคียงจากมอร์ฟีนชนิดรับประทาน จากไฮโดรมอร์โฟน หรือออกซิโคโดน

เมื่อใช้แผ่นแปะผิวหนัง ผู้ป่วยจะต้องระมัดระวังเพื่อลดหรือหลีกเลี่ยงแหล่งความร้อน (เช่น แสงแดดโดยตรง แผ่นให้ความร้อน เป็นต้น) 
ซึ่งอาจกระตุ้นให้ปล่อยยาและมีการดูดซึมมากเกินไปจนเกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงถึงชีวิตได้

 การแพทย์ในสนามรบ 
อมยิ้มเฟนทานิล Actiq ขนาด 

หน่วยกู้ชีพกองทัพอากาศสหรัฐในประเทศอัฟกานิสถานใช้เฟนทานิลในรูปแบบอมยิ้มสำหรับผู้บาดเจ็บจากระเบิดแสวงเครื่องและการบาดเจ็บอื่นๆ
ด้ามอมยิ้มจะเทปติดกับนิ้วผู้บาดเจ็บโดยให้ลูกอมอยู่ในกระพุ้งแก้ม
เมื่อได้รับเฟนทานิลเพียงพอ ก็จะหลับไปโดยมือจะดึงเอาอมยิ้มออกจากปาก
ซึ่งบ่งชี้ว่าได้รับการระงับปวดเพียงพอพร้อมกับลดโอกาสการได้ยาเกินขนาดและความเสี่ยงที่ติดตามมา

 หายใจลำบาก 
เฟนทานิลสามารถใช้เพื่อบรรเทาอาการหายใจลำบากเมื่อผู้ป่วยทนรับมอร์ฟีนไม่ได้ หรืออาการไม่ตอบสนองต่อมอร์ฟีน
ซึ่งมีประโยชน์เมื่อรักษาผู้ป่วยที่ดูแลแบบบรรเทา ที่มีอาการปวดหรือหายใจลำบากอย่างรุนแรง และต้องรักษาด้วยฤทธิ์แรง
เฟนทานิลซิเตรตแบบพ่นละอองสามารถใช้เพื่อบรรเทาอาการหายใจลำบากในช่วงสุดท้ายของชีวิตในสถานพยาบาลผู้ป่วยระยะสุดท้าย

 วิธีการให้ยาอื่นๆ 
วิธีการให้ยาบางชนิด เช่น สเปรย์พ่นจมูกและยาสูดพ่น ปกติจะทำให้ระดับยาในเลือดสูงเร็วขึ้น ซึ่งระงับปวดได้เร็วขึ้น แต่ก็มีผลข้างเคียงรุนแรงมากกว่า
ค่าใช้จ่ายที่สูงมากของอุปกรณ์เช่นนี้บางชนิดอาจไม่คุ้มค่ากับประโยชน์ที่เพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อยเมื่อเทียบกับวิธีให้ยาทางกระพุ้งแก้มหรือทางปาก
เฟนทานิลแบบพ่นจมูกดูเหมือนมีประสิทธิผลเทียบเท่ามอร์ฟีนแบบฉีดเข้าหลอดเลือดดำและดีกว่ามอร์ฟีนแบบฉีดเข้ากล้ามเนื้อในการบรรเทาอาการปวดเฉียบพลันในโรงพยาบาล

 ผลที่ไม่พึงประสงค์ 
การเสียชีวิตที่เกี่ยวกับโอปิออยด์สังเคราะห์ซึ่งไม่ใช่เมทาโดน (ส่วนใหญ่คือเฟนทานิล) ยังคงเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ในสหรัฐอเมริกาโดยมีรายงานถึง 70,601รายในปี2021 (อ้างอิงจาก CDC WONDER)
ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดของเฟนทานิล ซึ่งเกิดขึ้นมากกว่า 10% ของผู้ใช้ ได้แก่ คลื่นไส้ อาเจียน ท้องผูก ปากแห้ง ง่วงซึม สับสน และอ่อนแรง
ที่พบได้น้อยกว่าเกิดกับระหว่าง 3–10% ของผู้ใช้ ทำให้ปวดท้อง ปวดศีรษะ อ่อนล้า เบื่ออาหารและน้ำหนักลด เวียนศีรษะ กระสับกระส่าย วิตกกังวล ซึมเศร้า อาการคล้ายไข้หวัด อาหารไม่ย่อย หายใจลำบาก หายใจได้ไม่พอ (hypoventilation) หยุดหายใจ และปัสสาวะได้ไม่สุด
การใช้เฟนทานิลยังเกี่ยวข้องกับภาวะเสียภาษา
แม้จะเป็นยาแก้ปวดที่มีฤทธิ์แรงกว่า เฟนทานิลก็มักก่ออาการคลื่นไส้น้อยกว่าและคันจากฮิสตามีนน้อยกว่ามอร์ฟีน
ในกรณีน้อย กลุ่มอาการเซโรโทนินสัมพันธ์กับการใช้เฟนทานิล
งานวิจัยจึงแนะนำให้แพทย์ระมัดระวังเมื่อใช้ยากลุ่ม SSRI กับเฟนทานิล

ระยะเวลาการออกฤทธิ์ของเฟนทานิลบางครั้งประเมินต่ำไป ทำให้เกิดอันตรายเมื่อใช้ทางการแพทย์
ในปี2006 องค์การอาหารและยาสหรัฐเริ่มสอบสวนการเสียชีวิตเนื่องกับการหายใจหลายราย 
แต่แพทย์ในสหราชอาณาจักรก็ไม่ได้รับการเตือนเกี่ยวกับความเสี่ยงของเฟนทานิลจนถึงเดือนกันยายน 2008
องค์การต่อมารายงานในเดือนเมษายน 2012 ว่ามีเด็กเล็ก 12คนเสียที่ชีวิต 
และอีก 12คนป่วยหนักจากการสัมผัสแผ่นแปะเฟนทานิลโดยไม่ตั้งใจในเหตุการณ์ที่ไม่เกี่ยวข้องกัน

 การกดการหายใจ 
ผลข้างเคียงที่อันตรายที่สุดของเฟนทานิลคือการกดการหายใจ
ซึ่งเป็นการลดความไวต่อคาร์บอนไดออกไซด์แล้วลดอัตราการหายใจ จนอาจทำให้สมองขาดออกซิเจนหรือเสียชีวิตได้
ความเสี่ยงนี้จะลดลงเมื่อป้องกันทางเดินหายใจด้วยหลอดสอดคาท่อลม เช่น ในระหว่างการให้ยาสลบ
ความเสี่ยงจะสูงขึ้นในกลุ่มโดยเฉพาะๆ เช่น ผู้ที่มีภาวะหยุดหายใจจากการอุดกั้นขณะหลับ (obstructive sleep apnea)

ปัจจัยอื่นๆ ที่เพิ่มความเสี่ยงการกดการหายใจได้แก่
 ขนาดยาเฟนทานิลที่สูง
 การใช้เมทาโดนด้วยกัน
 หลับอยู่
 อายุมากขึ้น
 การใช้ยากดระบบประสาทส่วนกลางร่วมกัน เช่น เบ็นโซไดอาเซพีน (รวมทั้งอัลปราโซแลม ไดแอซิแพม โคลนาซีแพม)  แอลกอฮอล์ และยาสลบชนิดสูดดม
 การหายใจเกิน
 ระดับคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดลดลง
 ภาวะกรดเกินในเลือดจากการหายใจ
 การกำจัดเฟนทานิลออกจากร่างกายได้น้อยลง
 การไหลเวียนของเลือดไปยังตับลดลง
 ไตทำงานบกพร่อง

วิธีการปล่อยตัวยาอย่างต่อเนื่องสำหรับเฟนทานิล เช่น แผ่นแปะ อาจก่อภาวะกดการหายใจที่เกิดภายหลังโดยไม่คาดคิดได้
เหตุผลที่แน่ชัดของการเกิดภาวะยังไม่ชัดเจน แต่มีสมมติฐานหลายประการ
 การอิ่มตัวของยาในไขมันร่างกายในผู้ที่สูญเสียไขมันไปอย่างรวดเร็วและมาก โดยผู้ป่วยโรคมะเร็ง หรือภาวะผอมแห้งจากโรคหัวใจ หรือการติดเชื้อ อาจสูญเสียไขมันได้ถึง 80%
 การคั่งของคาร์บอนไดออกไซด์ในเบื้องต้นทำให้หลอดเลือดผิวหนังขยายตัว ทำให้เฟนทานิลปล่อยออกมามากขึ้น ร่วมกับภาวะเลือดเป็นกรดซึ่งลดการจับกับโปรตีนของเฟนทานิล ทำให้เฟนทานิลปล่อยออกมามากขึ้นอีก
 การระงับประสาทที่ลดลง ทำให้เสียสัญญาเตือนล่วงหน้าอย่างหนึ่งของโอปิออยด์เป็นพิษ จนได้ยาถึงขนาดที่กดการหายใจได้

ภาวะแทรกซ้อนที่เป็นประเด็นอีกช่อหนึ่งของการใช้เฟนทานิลเกินขนาดคือภาวะที่เรียกว่าอาการหน้าอกแข็ง (wooden chest syndrome) 
ซึ่งทำให้กล้ามเนื้อทรวงอกเป็นอัมพาตอย่างรวดเร็วแล้วทำให้การหายใจล้มเหลวอย่างบริบูรณ์ 
มีรายละเอียดเพิ่มเติมในหัวข้อความแข็งเกร็งของกล้ามเนื้อด้านล่าง

 หัวใจและหลอดเลือด 
 หัวใจเต้นช้า เฟนทานิลลดอัตราการเต้นของหัวใจโดยเพิ่มการทำงานของเส้นประสาทเวกัสในก้านสมอง ซึ่งก็เพิ่มการทำงานของระบบประสาทพาราซิมพาเทติกจึงทำให้หัวใจเต้นช้าลง
 ภาวะหลอดเลือดขยายตัว เฟนทานิลทำให้หลอดเลือดแดงและหลอดเลือดดำขยายตัวผ่านระบบประสาทส่วนกลาง โดยชะลอการทำงานของศูนย์ควบคุมการขยายและบีบตัวของหลอดเลือด (vasomotor) ในก้านสมองเป็นหลัก และในระดับที่น้อยกว่า ก็จะส่งผลต่อหลอดเลือดโดยตรง ผลนี้จะรุนแรงมากขึ้นในผู้ป่วยที่มีระบบซิมพาเทติกทำงานเกินอยู่แล้ว เช่น ผู้ป่วยความดันโลหิตสูงหรือหัวใจล้มเหลว เฟนทานิลไม่ส่งผลต่อการบีบตัวของหัวใจเมื่อให้ในขนาดปกติ

 ความแข็งเกร็งของกล้ามเนื้อ 
หากให้เฟนทานิลปริมาณมากผ่านเส้นเลือดอย่างรวดเร็ว ความแข็งเกร็งของกล้ามเนื้อบริเวณสายเสียงอาจทำให้การช่วยหายใจด้วยถุงลมและหน้ากาก (bag-mask ventilation) เป็นไปได้ยากมาก
ถึงจะยังไม่พบกลไกที่แน่ชัด แต่ก็สามารถป้องกันและแก้ไขได้ด้วยยาคลายกล้ามเนื้อ

 อาการหน้าอกแข็ง 
ผลข้างเคียงที่แปลกและเด่นอย่างหนึ่งคือการแข็งเกร็งอย่างฉับพลันของกล้ามเนื้อหน้าท้องและกะบังลม ซึ่งทำให้หยุดหายใจ 
และพบได้เมื่อได้ยาในขนาดสูง เรียกว่าอาการหน้าอกแข็ง (wooden chest syndrome)
เชื่อกันว่ากลุ่มอาการนี้เป็นสาเหตุการเสียชีวิตหลักจากการใช้เฟนทานิลเกินขนาด

อาการหน้าอกแข็งสามารถแก้ได้ด้วยนาล็อกโซน และเชื่อกันว่าเกิดจากการหลั่งนอร์เอพิเนฟรีน ซึ่งกระตุ้นตัวรับแอลฟาอะดรีเนอร์จิก (α-adrenergic receptors) โดยอาจเกี่ยวข้องกับการกระตุ้นตัวรับโคลิเนอร์จิก (cholinergic receptors) ด้วย

อาการหน้าอกแข็งเป็นลักษณะเฉพาะของยาโอปิออยด์ชนิดที่มีฤทธิ์แรงที่สุด 
ซึ่งในปัจจุบันได้แก่เฟนทานิลและสารอนาล็อกของมัน 
ขณะที่โอปิออยด์ที่มีฤทธิ์อ่อนกว่า เช่น เฮโรอีน จะทำให้กล้ามเนื้อการหายใจแข็งเกร็งน้อยกว่ามาก 

 ยาเกินขนาด 
มนุษย์เสี่ยงใช้เฟนทานิลเกินขนาดสูงเป็นพิเศษ เนื่องจากปริมาณที่เป็นพิษนั้นคาดเดาได้ยาก 
ในรูปแบบที่ใช้ทางเภสัชกรรม การเสียชีวิตเพราะใช้เฟนทานิลเพียงอย่างเดียวเกินขนาด มักเกิดขึ้นที่ความเข้มข้นในซีรั่มโดยเฉลี่ย  (μg/mL) โดยมีช่วง 
ในบริบทการใช้สารเสพติดหลายชนิดร่วมกัน ความเข้มข้นของเฟนทานิลในเลือดประมาณ  ขึ้นไปสัมพันธ์กับการเสียชีวิต
มากกว่า 85% ของกรณีใช้ยาเกินขนาดเกิดกับการใช้ยาอื่นอย่างน้อยหนึ่งชนิดร่วมด้วย โดยยังไม่ชัดเจนว่ายาผสมในระดับใดทำให้เสียชีวิต
ปริมาณยาผสมที่ทำให้เสียชีวิตบางครั้งแตกต่างกันเป็นร้อยเท่า

นาล็อกโซน (จำหน่ายในชื่อการค้า Narcan) สามารถแก้การใช้โอปิออยด์เกินขนาดได้อย่างสมบูรณ์หรือบางส่วน
ในเดือนกรกฎาคม 2014 สำนักงานกำกับดูแลยาและผลิตภัณฑ์การดูแลสุขภาพ () ของสหราชอาณาจักรออกคำเตือนเกี่ยวกับอันตรายถึงชีวิตจากการสัมผัสแผ่นแปะเฟนทานิลอย่างไม่ตั้งใจ โดยเฉพาะในเด็ก
และแนะนำให้พับแผ่นแปะโดยให้ด้านกาว (ด้านที่ยาออก) พับอยู่ด้านในก่อนทิ้ง
อนึ่ง แผ่นแปะควรเก็บให้พ้นมือเด็ก ซึ่งเสี่ยงสุดจากการได้รับเฟนทานิลเกินขนาด

บรรจุภัณฑ์ที่มีอมยิ้ม 30อัน แต่ละอันมีเฟนทานิล 
การเสียชีวิตเพิ่มขึ้นจากเฟนทานิลบางส่วนไม่ได้เกี่ยวกับยาที่ใช้ทางการแพทย์ แต่เกี่ยวกับยาที่ผลิตอย่างผิดกฎหมายแลล้วผสมกับเฮโรอีนหรือขายเป็นเฮโรอีน
การลอบนำเข้าเฟนทานิลที่ผิดกฎหมายในสหรัฐอเมริกาจากภูมิภาคต่างๆ ปี2019 ตามข้อมูลของสำนักงานปราบปรามยาเสพติดสหรัฐ
ปัจจุบันเริ่มมีการผสมเฟทานิลกับโอปิออยด์และเบ็นโซไดอาเซพีนที่ผลิตอย่างผิดกฎหมาย
การมีเฟทานิลปนเปื้อนกับยาเสพติดรวมทั้งโคเคน, เมทแอมเฟตามีน, เคตามีน, MDMA และอื่นๆ เป็นเรื่องสามัญ
เฮโรอีนหนึ่งกิโลกรัมที่ผสมกับเฟนทานิลสามารถขายได้มากกว่า สหรัฐ แต่ตัวเฟนทานิลเองผลิตได้ในราคาถูกกว่ามาก ประมาณ 
เม็กซิโกและจีนเป็นประเทศต้นทางหลักของเฟนทานิลและสารที่เกี่ยวข้องซึ่งลักลอบนำเข้าสหรัฐโดยตรง 
โดยอินเดียกำลังกลายเป็นแหล่งของผงเฟนทานิลสำเร็จรูปและสารตั้งต้นสำหรับผลิตเฟนทานิล
ส่วนตลาดยาเสพติดผิดกฎหมายในสหราชอาณาจักรไม่ต้องพึ่งพาจีนอีกต่อไป เนื่องจากมีการผลิตในประเทศเอง

จำนวนผู้เสียชีวิตจากการใช้ยาเสพติดกลุ่มโอปิออยด์เกินขนาดในสหรัฐอเมริกาต่อปี

 เภสัชวิทยา 
 การจำแนกประเภท 
เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ในตระกูลฟีนิลพิเพอริดีน (phenylpiperidine) ซึ่งรวมถึงซูเฟนทานิล อัลเฟนทานิล รีมิเฟนทานิล และคาร์เฟนทานิล
สารอนาล็อกของเฟนทานิลบางชนิด เช่น คาร์เฟนทานิล มีฤทธิ์แรงกว่ามอร์ฟีนถึงประมาณ 10,000เท่า

 โครงสร้างและการออกฤทธิ์ 
 class = skin-invert-image|right|thumb|
โครงสร้างทางเคมีของเฟนทานิลได้ใช้เป็นโครงสร้างพื้นฐานเพื่อค้นพบและตั้งชื่อสารอนาล็อกใหม่ๆ จำนวนมาก ซึ่งบางครั้งเรียกว่าเฟนทาล็อก
โครงสร้างของยากลุ่มโอปิออยด์มีความคล้ายคลึงกันหลายอย่าง
มีโอปิออยด์อื่นๆ อย่างโคดีอีน ไฮโดรโคโดน ออกซิโคโดน และไฮโดรมอร์โฟนที่สังเคราะห์โดยการปรับแต่งมอร์ฟีนโดยตรง
แต่เฟนทานิลและสารที่เกี่ยวข้องก็สังเคราะห์โดยการปรับโครงสร้างมีเพอริดีน
มีเพอริดีนเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ล้วนๆ โดยสมาชิกอื่นๆ ของตระกูลฟีนิลพิเพอริดีนอย่างเช่น อัลเฟนทานิลและซูเฟนทานิล ก็มีโครงสร้างซับซ้อนที่เสริมเติมจากโครงสร้างพื้นฐานนี้

เช่นเดียวกับโอปิออยด์อื่นๆ เฟนทานิลเป็นเบสอ่อนๆ ที่ละลายในไขมันได้ดี ไปกับเลือดโดยจับกับโปรตีน และอยู่ในสภาพรับโปรตอน (protonated) ที่ค่าพีเอชซึ่งพบในร่างกาย
ทั้งหมดนี้ทำให้มันสามารถผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ได้เร็ว ส่งผลให้ออกฤทธิ์ได้อย่างรวดเร็วในร่างกายและระบบประสาทกลาง

 สารอนาล็อก 
สารอนาล็อกของเฟนทานิลคือสารที่มีการปรับแต่งโครงสร้างเคมีของเฟนทานิลในตำแหน่งต่างๆ แต่ยังคงรักษาหรือแม้แต่เพิ่มฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา
สารอนาล็อกของเฟนทานิลหลายอย่างเรียกว่า “ยาดีไซเนอร์” เพราะสังเคราะห์ขึ้นเพื่อใช้ในทางผิดกฎหมายเท่านั้น
คาร์เฟนทานิล สารอนาล็อกของเฟนทานิลอย่างหนึ่ง มีกลุ่มกรดคาร์บอกซิลิกเพิ่มติดอยู่กับตำแหน่งที่4
โดยมีฤทธิ์แรงกว่าเฟนทานิลเองถึง  และใช้อย่างสามัญในยาเสพติดผิดกฎหมาย
อนึ่ง ยังใช้ทำให้ช้างและสัตว์ใหญ่อื่นๆ สลบไปอีกด้วย

 กลไกการออกฤทธิ์ 
+เฟนทานิลกับตัวรับโอปิออยด์
	Affinities, 
	 อัตรา				MOR:DOR:KOR	0.39 nM
	>1,000 nM
	255 nM
	1:>2564:654
เฟนทานิลออกฤทธิ์ที่หน่วยรับโอปิออยด์ (opioid receptors) เหมือนกับโอปิออยด์อื่นๆ 
ตัวรับเหล่านี้เป็นหน่วยรับที่จับคู่กับจีโปรตีน มีส่วนย่อยที่ทะลุผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ 7ส่วน มีวงลูปภายในเซลล์ มีวงลูปภายนอกเซลล์ มีปลาย ด้านในเซลล์ และปลาย ด้านนอกเซลล์
ปลาย์ N เทอร์มินัสด้านนอกมีบทบาทสำคัญในความแตกต่างของซับสเตรตที่จับแบบต่างๆ
เมื่อเฟนทานิลจับกับตัวรับ การส่งสัญญาณภายในเซลล์ที่ตามมาจะก่อฤทธิ์ยับยั้ง เช่น ลดการสร้าง cAMP, ลดการไหลเข้าของไอออนแคลเซียม และเพิ่มการไหลออกของโพแทสเซียม
ซึ่งยับยั้งการส่งสัญญาณประสาทขึ้นไปทางระบบประสาทส่วนกลาง เป็นการเพิ่มขีดเริ่มเปลี่ยนความรู้สึกเจ็บ
โดยลดส่งการสัญญาณโนซิเซ็ปชัน (ความเจ็บปวด) เป็นฤทธิ์ระงับปวด

ในฐานะสารกระตุ้นตัวรับมิว เฟนทานิลจับกับตัวรับได้ดีกว่ามอร์ฟีนประมาณ 
และยังจับกับตัวรับโอปิออยด์เดลตาและแคปปาได้ แต่ก็มีสัมพรรคภาพ (affinity) ที่ต่ำกว่า
มันสามารถละลายในไขมันได้ดี ทำให้ผ่านเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลางได้ง่าย
มันลดความรู้สึกเจ็บปวดระยะที่สองโดยออกฤทธิ์หลักต่อเส้นใยประสาท C ที่ไม่มีปลอกไมอีลินซึ่งนำสัญญาณประสาทได้ช้า 
แต่มีประสิทธิภาพน้อยกว่าต่ออาการปวดเส้นประสาทและสัญญาณความเจ็บปวดระยะแรกที่ผ่านเส้นใยประสาท A ขนาดเล็กที่มีปลอกไมอีลิน

เฟนทานิลสามารถก่อผลทางคลินิกต่อไปนี้ได้อย่างเด่นชัดผ่านการกระตุ้นตัวรับมิว คือ 
 การระงับปวดเหนือไขสันหลัง (μ1)
 การกดการหายใจ (μ2)
 การเสพติดทางกาย
 อาการกล้ามเนื้อแข็งเกร็ง

มันยังทำให้ง่วงซึมและระงับปวดทางไขสันหลังโดยกระตุ้นตัวรับแคปป้า

 ฤทธิ์การรักษา 
 การบรรเทาปวด โดยหลักแล้ว เฟนทานิลช่วยบรรเทาอาการปวดโดยออกฤทธิ์ที่ตัวรับมิวในสมองและไขสันหลัง
 การง่วงนอน เฟนทานิลทำให้เกิดอาการหลับและง่วงซึม เมื่อเพิ่มขนาดยาอาจทำให้เกิดคลื่นเดลตาในสมองที่พบเมื่อหลับตามธรรมชาติ
 การกดรีเฟล็กซ์การไอ เฟนทานิลสามารถลดการต่อสู้ต้านท่อช่วยหายใจของคนไข้และลดอาการไอมากเกินไปโดยลดรีเฟล็กซ์การไอ จึงมีประโยชน์เมื่อใส่ท่อช่วยหายใจสำหรับคนไข้ที่ยังมีสติและมีทางเดินหายใจบกพร่อง
หลังจากได้รับเฟนทานิลขนาดเป็นขวด (bolus) ผู้ป่วยบางรายอาจกลับไอแทนที่จะหายไอ เป็นปรากฏการณ์ที่ยังไม่เข้าใจอย่างชัดเจน

 การตรวจในสารชีวภาพ 
เฟนทานิลสามารถตรวจวัดในเลือดหรือปัสสาวะเพื่อตรวจการใช้ในทางที่ผิด ยืนยันการวินิจฉัยการได้รับพิษ หรือช่วยในชันสูตรศพ
ชุดทดสอบทางอิมมูโนแอสเซย์ (immunoassay) ที่มีขายมักใช้เพื่อคัดกรองในเบื้องต้น แต่วิธีการทางโครมาโทกราฟีมักใช้เพื่อยืนยันและวัดปริมาณ
การทดสอบสีแบบมาร์ควิส (Marquis Color test) อาจใช้ตรวจการมีเฟนทานิลได้ 
คือเมื่อใช้ฟอร์มาลดีไฮด์และกรดซัลฟิวริก สารตัวทำปฏิกิริยา (Marquis reagent) นี้จะเปลี่ยนเป็นสีม่วงเมื่อผสมกับยาในกลุ่มฝิ่น
ระดับความเข้มข้นของเฟนทานิลในเลือดหรือพลาสมาคาดว่าจะอยู่ในช่วง  (μg/L) ในผู้ที่ใช้ยาเพื่อการรักษา ในช่วง  ในผู้ที่เสพและเมายา และ  ในผู้ที่เสียชีวิตจากการได้รับยาเกินขนาดอย่างเฉียบพลัน
Paper spray-mass spectrometry (PS-MS) อาจมีประโยชน์ในการทดสอบตัวอย่างเบื้องต้น

 การตรวจหาเพื่อจุดประสงค์ลดอันตราย 
ภาพคำแนะนำการใช้แถบตรวจจากองค์กรสังคมสงเคราะห์ Dance Safe
เฟนทานิลและสารอนาล็อกของมัน สามารถตรวจพบในตัวอย่างยาโดยใช้แถบตรวจเฟนทานิลที่มีขายหรือใช้สารทำปฏิกิริยา (spot reagent)
เพื่อจุดประสงค์ลดอันตราย การทดสอบนี้จะใช้กับตัวอย่างยาโดยตรง ไม่ใช้ตรวจปัสสาวะ
เพื่อเตรียมตัวอย่างเพื่อทดสอบ ควรเจือจางยาประมาณ ลงในน้ำ  หรือ 
นักวิจัยพบผลบวกลวงที่ได้จากแถบตรวจเฟนทานิล BTNX เมื่อตรวจกับเมทแอมเฟตามีน,  และไดเฟนไฮดรามีน
ความไวและความจำเพาะของแถบตรวจเฟนทานิลจะแตกต่างกันตามความเข้มข้นของเฟนทานิลที่ทดสอบ โดยเฉพาะในช่วง 

 การสังเคราะห์ 
เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ในกลุ่ม 4-anilinopiperidine
การสังเคราะห์เฟนทานิลสามารถทำได้ด้วยหนึ่งในสี่วิธีหลักตามรายงานทางวิทยาศาสตร์ ได้แก่ วิธีแจนเซน ซีกฟรีด คุปตา หรือซูห์

 วิธีแจนเซน (Janssen) 
 class = skin-invert-image|thumb|upright|
ส่วนหนึ่งของวิธีแจนเซนในการสังเคราะห์โอปิออยด์ที่เกี่ยวข้องกันกับเฟนทานิล
การสังเคราะห์ดั้งเดิมที่จดสิทธิบัตรในปี1964 โดยแพทย์ชาวเบลเยียม พอล แจนเซน เกี่ยวกับการสังเคราะห์เบนซินเฟนทานิล (benzylfentanyl) จาก N-benzyl-4-Piperidone.
เบนซินเฟนทานิลที่ได้จะใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตนอร์เฟนทานิล (norfentanyl)
เป็นตัวนอร์เฟนทานิลที่จะกลายเป็นเฟนทานิลเมื่อทำปฏิกิริยากับ phenethyl halide

 วิธีซีกฟรีด (Siegfried) 
 class = skin-invert-image|thumb|
วิธีซีกฟรีดเริ่มจากการสังเคราะห์ NPP แล้วทำเป็น 4-ANPP จนเป็นเฟนทานิล
วิธีซีกฟรีดซึ่งอธิบายเป็นครั้งแรกในปี1978 เริ่มด้วยการสังเคราะห์ N-phenethyl-4-piperidone (NPP)
สารตัวกลางนี้จะนำมาเพิ่มกลุ่มเอมีนโดยผ่านปฏิกิริยารีดอกซ์ (reductive amination) เป็น 4-anilino-N-phenethylpiperidine (4-ANPP)
ซึ่งเมื่อทำปฏิกิริยากับ acyl chloride ก็จะได้เฟนทานิล
วิธีนี้ได้ใช้ผลิตเฟนทานิลอย่างผิดกฎหมายในสหรัฐอเมริกาและประเทศอื่นๆ

 วิธีคุปตา 
 class = skin-invert-image|thumb|
วิธีคุปตาเริ่มจาก 4-ไพเพอริโดน จนกลายเป็นเฟนทานิล
วิธีคุปตา (หรือ “วิธีหม้อเดียว”) เริ่มจาก 4-Piperidone โดยไม่ใช้ 4-ANPP/NPP โดยตรง สารประกอบเหล่านี้จะเกิดเป็นสิ่งเจือปนหรือสารตัวกลางชั่วคราวเท่านั้น
ในครึ่งแรกของปี2021 สำนักงานปราบปรามยาเสพติดสหรัฐพบว่า วิธีคุปตาเป็นวิธีหลักในการสังเคราะห์เฟนทานิลผิดกฎหมายที่ตรวจยึดได้
ในปี2022 นักวิจัยได้อธิบายการสังเคราะห์เฟนทานิลที่ใช้กระบวนการไหลต่อเนื่อง (continuous flow) ด้วยตัวเร่งปฏิกิริยา photoredox ซึ่งใช้สารตัวกระทำปฏิกิริยา (reagents) คล้ายกับวิธีคุปตา

 วิธีซูห์ 
วิธีซูห์ (หรือ การสังเคราะห์แบบสมบูรณ์) ข้ามขั้นตอนการใช้สารตั้งต้นคือพิเพอริดีน โดยมุ่งทำส่วนวงแหวนขึ้นในที่ (ring system in situ)

 ประวัติ 
เฟนทานิลสังเคราะห์ขึ้นครั้งแรกในประเทศเบลเยียมโดยนายแพทย์พอล แจนเซน ในปี1959 ในชื่อบริษัทตนเองคือแจนเซน ฟาร์มาซูติกา ซึ่งเพิ่งก่อตั้งได้ไม่นาน
ยาได้พัฒนาโดยการคัดกรองสารเคมีที่มีโครงสร้างคล้ายเพทิดีน (เดเมอรอล) เพื่อประเมินฤทธิ์โอปิออยด์
การใช้เฟนทานิลอย่างแพร่หลายกระตุ้นให้มีการผลิตเฟนทานิลซิเตรต ซึ่งเป็นเกลือที่เกิดจากการรวมเฟนทานิลกับกรดซิตริกในอัตราส่วนปริมาณสัมพันธ์ 1:1
เฟนทานิลซิเตรตเริ่มนำมาใช้เป็นยาสลบทั่วไปในปี1968 โดยบริษัท McNeil Laboratories และผลิตในชื่อการค้า Sublimaze

ในช่วงกลาง บริษัทแจนเซน ฟาร์มาซูติกาได้พัฒนาและทำการทดลองทางคลินิกกับแผ่นแปะดูราเจซิก (Duragesic) 
ซึ่งเป็นสูตรเจลแอลกอฮอล์ที่ผสมเฟนทานิลในขนาดที่ระบุ โดยแปะให้ได้ยาโอปิออยด์อย่างต่อเนื่องเป็นเวลา 
เมื่อพบผลสำเร็จในการทดลองแล้ว จึงได้นำมาใช้ทางเวชปฏิบัติ

หลังจากแผ่นแปะ ก็ได้มีการนำเสนอเฟนทานิลซิเตรตผสมกับสารไม่มีฤทธิ์อื่นๆ มีรูปแบบเป็นอมยิ้มแต่งรสในปี1998 ใน Actiq 
เป็นเฟนทานิลออกฤทธิ์เร็วชนิดแรกที่ใช้กับอาการปวดฉับพลันแทรกซ้อนที่เกิดเรื่อยๆ (chronic breakthrough pain)

ในปี ค.ศ. 2009 สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐได้อนุมัติยา Onsolis ซึ่งเป็นฟิล์มเฟนทานิลละลายได้ที่ให้ทางกระพุ้งแก้ม 
เป็นรูปแบบยาใหม่สำหรับรักษาอาการปวดจากมะเร็งในผู้ที่ชินฤทธิ์โอปิออยด์แล้ว
โดยใช้เทคโนโลยีการส่งยาที่เรียกว่า BEMA (BioErodible MucoAdhesive) ซึ่งเป็นฟิล์มพอลิเมอร์ขนาดเล็กที่ละลายได้ โดยมีเฟนทานิลในขนาดต่างๆ ใช้นำไปติดกับเยื่อบุกระพุ้งแก้มในปาก

 สังคม 
 นันทนาการ 
สารอนาล็อกของเฟนทานิลอาจมีฤทธิ์แรงกว่าเฮโรอีนหลายร้อยเท่า
เฟนทานิลอาจใช้รับประทาน สูดควัน สูดเข้าทางจมูก หรือฉีด
อาจหลอกขายว่าเป็นเฮโรอีนหรือ ซึ่งอาจทำให้ใช้ยาเกินขนาด
กรณีใช้เฟนทานิลเกินขนาดจำนวนมากถูกจัดประเภทในตอนแรกว่าเป็นการใช้เฮโรอีนเกินขนาด

บางครั้งเฟนทานิลจะจำหน่ายในตลาดมืดในรูปแบบแผ่นแปะที่ผิวหนังเช่นแผ่นแปะ Duragesic ซึ่งเป็นเวชภัณฑ์ที่ลอบนำมาขายในตลาดมืด
เจลภายในแผ่นแปะบางครั้งอาจนำมารับประทานหรือฉีด

สำหรับคนที่ไม่ชินต่อโอปิออยด์ การใช้เฟนทานิลเพื่อนันทนาการอาจเป็นอันตรายอย่างยิ่งโดยได้ทำให้เสียชีวิตเป็นจำนวนมาก
สำหรับคนที่ชินโอปิออยด์ ก็ยังเสี่ยงสูงในการใช้ยาเกินขนาด
เช่นเดียวกับโอปิออยด์ทั้งหมด ผลของเฟนทานิลสามารถแก้ได้ด้วยนาล็อกโซนหรือยาต้านโอปิออยด์ชนิดอื่น
และนาล็อกโซนก็ปรากฏว่ามีให้สาธารณชนใช้เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
โอปิออยด์ชนิดออกฤทธิ์ยาวหรือชนิดปล่อยตัวยาต่อเนื่องอาจทำให้ต้องให้นาล็อกโซนซ้ำ

ยังมีผงเฟนทานิลที่สังเคราะห์อย่างผิดกฎหมายอีก
เพราะผงบริสุทธิ์มีฤทธิ์แรงมาก จึงทำให้เจือจางได้ยาก และส่วนผสมอาจมีฤทธิ์แรงเกินไป ดังนั้นจึงอันตรายมาก

ผู้ค้าเฮโรอีนบางรายผสมผงเฟนทานิลกับเฮโรอีนเพื่อเพิ่มฤทธิ์ หรือชดเชยเฮโรอีนคุณภาพต่ำ

 การเก็บรักษาและกำจัด 
แผ่นแปะเฟนทานิลเป็นยาชนิดหนึ่งในไม่กี่ชนิดที่อาจก่อให้เกิดอันตรายอย่างรุนแรง และในบางกรณีอาจถึงแก่ชีวิตได้ โดยได้รับยาเพียงครั้งเดียว และหากเด็กนำไปใช้อย่างผิดๆ
ผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่าแผ่นแปะเฟนทานิลที่ไม่ได้ใช้ควรเก็บไว้ในที่ที่ปลอดภัย พ้นตาพ้นมือของเด็ก เช่น ในตู้ที่ปิดล็อกได้

ในสหรัฐอเมริกาซึ่งแผ่นแปะไม่สามารถนำไปคืนได้เสมอไปผ่านโปรแกรมรับคืนยา การทิ้งลงชักโครกเป็นสิ่งที่แนะนำสำหรับแผ่นแปะเฟนทานิล เพราะเป็นวิธีกำจัดออกจากบ้านที่เร็วและแน่นอนที่สุดเพื่อป้องกันการกลืนกินของเด็ก สัตว์เลี้ยง หรือบุคคลอื่นที่ไม่ได้ตั้งใจใช้ยา

 การใช้งานของรัฐ 
หน่วยปฏิบัติการพิเศษสเปซนาซถูกสงสัยว่าได้ใช้สารอนาล็อกหรือสารอนุพันธ์ (คาดว่าเป็นคาร์เฟนทานิลและเรมิแฟนทานิล) ในปี ค.ศ. 2002
เพื่อให้คนที่อยู่ในเหตุการณ์จับตัวประกันรวมทั้งผู้ก่อการร้ายที่โรงละครมอสโกหมดสติอย่างรวดเร็ว
แม้ว่าเหตุการณ์ร้ายจะจบลง แต่ตัวประกันจำนวนมากก็เสียชีวิตจากแก๊สสืบเนื่องจากที่สุขภาพได้อ่อนแอลงอย่างมากในระหว่างการถูกจับเป็นตัวประกันหลายวัน
ต่อมารัฐมนตรีกระทรวงสาธารณสุขของรัสเซียระบุว่า เป็นแก๊สที่มาจากเฟนทานิล
แต่ก็ยังไม่เคยระบุสารเคมีอย่างชัดเจน

 สัตวแพทย์ 
ทางสัตวแพทย์ เฟนทานิลใช้กันอย่างแพร่หลายเพื่อระงับปวด และเป็นส่วนประกอบของยากล่อมประสาทและยาสลบที่ใช้กับสัตว์เล็ก
การออกฤทธิ์ระยะสั้น ความปลอดภัยที่ดี การเกิดผลข้างเคียงน้อยกว่าโอปิออยด์ชนิดอื่นๆ และฤทธิ์แรง 
ทำให้เป็นยางระงับปวดที่มีประสิทธิภาพและใช้บ่อยที่สุดในสัตวแพทย์
คุณสมบัติที่ลดความเข้มข้นของไอยาในถุงลมปอดที่จำเป็นเพื่อไม่ให้เคลื่อนไหว (minimum alveolar concentration) ทำให้มีการใช้อย่างแพร่หลายกับสุนัขชราที่มีปัญหาระบบหัวใจและหลอดเลือด
เนื่องจากมีระยะออกฤทธิ์สั้นแต่ออกฤทธิ์ได้เร็ว เฟนทานิลจึงมักใช้โดยให้อย่างต่อเนื่องหรือเป็นแผ่นแปะผิวหนัง แบบหลังสามารถออกฤทธิ์ได้นาน 
เฟนทานิลสามารถใช้ระงับประสาทสุนัขได้

สำหรับปศุสัตว์และม้า มีการใช้เฟนทานิลน้อยกว่าโดยมีผลข้างเคียงมากกว่า เมื่อเทียบกับแมวและสุนัข
ในม้า เมื่อใช้ในขนาดระงับปวด จะเกิดภาวะหัวใจเต้นเร็ว ความกระสับกระส่าย และความตื่นเต้น
การฉีดใต้ผิวหนังมักทำให้เจ็บ แต่ก็มีสารละลายไบคาร์บอเนตที่ไม่ทำให้เจ็บเมื่อฉีดใต้ผิวหนัง

เฟนทานิลละลายในไขมันได้ดีมาก (lipophilic) ประมาณ 1,000เท่าของมอร์ฟีน
ในสุนัข เฟนทานิลจับกับโปรตีนในเลือดได้ต่ำที่ร้อยละ15.6 และมีครึ่งชีวิต 
ในแมว ครึ่งชีวิตอยู่ที่
เฟนทานิลมีชีวปริมาณออกฤทธิ์เมื่อให้ทางปากต่ำ เนื่องจากผ่านกระบวนการเมแทบอลิซึมในตับ
สำหรับผู้ป่วยนอก มักใช้อย่างทั่วไปในรูปแบบแผ่นแปะผ่านผิวหนังและเยื่อบุ แม้ว่าประสิทธิผลของแบบหลังจะยังไม่มีหลักฐานที่ชัดเจน

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 



 แหล่งข้อมูลอื่น 






หมวดหมู่:โอปิออยด์
หมวดหมู่:ยาบรรเทาปวด
หมวดหมู่:สิ่งประดิษฐ์ของเบลเยียม
หมวดหมู่:ยาสลบทั่วไป
หมวดหมู่:พิเพอริดีน
หมวดหมู่:ยาหลักขององค์การอนามัยโลก