อำเภอเมืองนครปฐม

อำเภอเมืองนครปฐม เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนครปฐม เป็นที่ตั้งของ เทศบาลนครนครปฐม ศูนย์กลางการปกครองของจังหวัด อีกทั้งยังเป็นที่ตั้งของพระปฐมเจดีย์ เจดีย์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศไทย มีระยะห่างจากกรุงเทพมหานคร 55 กิโลเมตร จึงทำให้ได้รับความเจริญจากกรุงเทพมหานครไม่น้อยนัก ในแง่สถานศึกษา มีมหาวิทยาลัยมากมาย ห้างสรรพสินค้า เป็นต้น

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเมืองนครปฐมมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอกำแพงแสนและอำเภอดอนตูม มีถนนมาลัยแมนและทางหลวงชนบท นฐ.4041 เป็นเส้นแบ่งเขต 
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอนครชัยศรี มีคลองท้องไทรและคลองบางแก้ว เป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอสามพราน และอำเภอบางแพ (จังหวัดราชบุรี) มีคลองรางสังกะสี คลองขุนเทพ คลองควาย แนวแบ่งเขตการปกครองระหว่างอำเภอสามพรานและอำเภอเมืองนครปฐม และมีแนวแบ่งเขตการปกครองระหว่างจังหวัดนครปฐมและจังหวัดราชบุรีเป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอโพธารามและอำเภอบ้านโป่ง (จังหวัดราชบุรี) มีแนวเส้นแบ่งเขตการปกครองระหว่างจังหวัดนครปฐมและจังหวัดราชบุรีเป็นเส้นแบ่งเขต

 ประวัติ 
นครปฐมเป็นพื้นที่อู่อารยธรรมสำคัญที่มีประวัติความเป็นมายาวนานในแผ่นดินสุวรรณภูมิ จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์กล่าวว่า เมืองนครปฐมแต่เดิมนั้นตั้งอยู่ริมทะเล เป็นเมืองเก่าแก่ มีความเจริญรุ่งเรืองมานับตั้งแต่สมัยสุวรรณภูมิ และเป็นราชธานีสำคัญในสมัยทวารวดี ในยุคนั้นนครปฐมเป็นแหล่งเผยแพร่อารยธรรมจากประเทศอินเดีย ซึ่งรวมทั้งพุทธศาสนา จึงเป็นศูนย์กลางของความเจริญ มีชนชาติต่างๆ อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานอยู่เป็นจำนวนมาก 

ต่อมาได้เกิดความแห้งแล้งขึ้นในเมืองนครปฐม เพราะกระแสน้ำที่ไหลผ่านตัวเมืองเปลี่ยนเส้นทาง ประชาชนจึงอพยพไปตั้งหลักแหล่งอยู่ริมน้ำ และสร้างเมืองใหม่ขึ้นชื่อ “เมืองนครไชยศรี” หรือ “ศรีวิชัย” นครปฐมจึงกลายเป็นเมืองร้างมาเป็นเวลาหลายร้อยปี จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะที่ทรงยังผนวชได้ธุดงค์ไปพบพระปฐมเจดีย์ และทรงเห็นว่าเป็นเจดีย์องค์ใหญ่ไม่มีที่ใดเทียบเท่า ครั้นเมื่อได้ครองราชย์ จึงโปรดฯ ให้ก่อเจดีย์แบบลังกาครอบองค์เดิมไว้ โดยให้ชื่อว่า “พระปฐมเจดีย์” ทรงปฏิสังขรณ์สิ่งต่างๆ ในบริเวณองค์พระปฐมเจดีย์ให้มีสภาพดี และโปรดฯ ให้ขุดคลองเจดีย์บูชาเพื่อให้การเสด็จมานมัสการสะดวกขึ้น

ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เริ่มก่อสร้างทางรถไฟสายใต้ผ่านเมืองนครปฐม ซึ่งขณะนั้นยังเป็นป่ารก พระองค์จึงโปรดฯ ให้ย้ายเมืองจากตำบลท่านา อำเภอเมืองนครไชยศรี มาตั้งที่องค์พระปฐมเจดีย์เหมือนเช่นครั้งสมัยโบราณ และเปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอพระปฐมเจดีย์ ให้เป็น อำเภอเมืองนครปฐม วันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2456 เนื่องจากเป็นเมืองศูนย์กลางของจังหวัดนครปฐม และลดฐานะอำเภอเมืองนครไชยศรีลงเป็นอำเภอนครไชยศรีจนปัจจุบัน

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองท้องที่ 
อำเภอเมืองนครปฐมแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 25 ตำบล 217 หมู่บ้าน ได้แก่ 
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร(ธันวาคม 2565)1.พระปฐมเจดีย์Phra Pathom Chedi2.บางแขมBang Khaem3.พระประโทนPhra Prathon4.ธรรมศาลาThammasala5.ตาก้องTa Kong6.มาบแคMap Khae7.สนามจันทร์Sanam Chan8.ดอนยายหอมDon Yai Hom9.ถนนขาดThanon Khat10.บ่อพลับBo Phlap11.นครปฐมNakhon Pathom12.วังตะกูWang Taku13.หนองปากโลงNong Pak Long14.สามควายเผือกSam Khwai Phueak15.ทุ่งน้อยThung Noi16.หนองดินแดงNong Din Daeng17.วังเย็นWang Yen18.โพรงมะเดื่อPhrong Maduea19.ลำพยาLam Phaya20.สระกะเทียมSa Kathiam21.สวนป่านSuan Pan22.ห้วยจรเข้Huai Chorakhe23.ทัพหลวงThap Luang24.หนองงูเหลือมNong Ngu Lueam25.บ้านยางBan Yang

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเมืองนครปฐมประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 28 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลนครนครปฐม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระปฐมเจดีย์ทั้งตำบล และบางส่วนของตำบลบางแขม ตำบลพระประโทน ตำบลสนามจันทร์ ตำบลบ่อพลับ ตำบลนครปฐม ตำบลหนองปากโลง ตำบลลำพยา และตำบลห้วยจรเข้
 เทศบาลเมืองนครปฐม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนครปฐม (เขตองค์การบริหารส่วนตำบลนครปฐมเดิม)
 เทศบาลเมืองสามควายเผือก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสามควายเผือกทั้งตำบล
 เทศบาลเมืองทัพหลวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทัพหลวงทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลดอนยายหอม ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลดอนยายหอม
 เทศบาลตำบลธรรมศาลา ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลธรรมศาลา
 เทศบาลตำบลโพรงมะเดื่อ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองดินแดงและตำบลโพรงมะเดื่อ
 เทศบาลตำบลบ่อพลับ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ่อพลับ (นอกเขตเทศบาลนครนครปฐม)
 เทศบาลตำบลมาบแค ครอบคลุมพื้นที่ตำบลมาบแคทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลตาก้อง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาก้องทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลทุ่งน้อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งน้อยทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลหุบรัก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพรงมะเดื่อ (นอกเขตเทศบาลตำบลโพรงมะเดื่อ)
 องค์การบริหารส่วนตำบลบางแขม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางแขม (นอกเขตเทศบาลนครนครปฐม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลพระประโทน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระประโทน (นอกเขตเทศบาลนครนครปฐม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลธรรมศาลา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลธรรมศาลา (นอกเขตเทศบาลตำบลธรรมศาลา)
 องค์การบริหารส่วนตำบลสนามจันทร์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสนามจันทร์ (นอกเขตเทศบาลนครนครปฐม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลดอนยายหอม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนยายหอม (นอกเขตเทศบาลตำบลดอนยายหอม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลถนนขาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลถนนขาดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังตะกู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังตะกูทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองปากโลง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองปากโลง (นอกเขตเทศบาลนครนครปฐม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองดินแดง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองดินแดง (นอกเขตเทศบาลตำบลโพรงมะเดื่อ)
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังเย็น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังเย็นทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลลำพยา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลำพยา (นอกเขตเทศบาลนครนครปฐม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลสระกะเทียม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสระกะเทียมทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสวนป่าน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสวนป่านทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยจรเข้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยจรเข้ (นอกเขตเทศบาลนครนครปฐม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองงูเหลือม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองงูเหลือมทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านยาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านยางทั้งตำบล

 ภาพ 

 สถานที่สำคัญ 
 วัด/โบราณสถาน 
 วัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร
 พระราชวังสนามจันทร์
 พระประโทณเจดีย์
 วัดไผ่ล้อม
 วัดห้วยจระเข้

 สถานศึกษา 
 มหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์
 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม
 โรงเรียนสิรินธรราชวิทยาลัย
 โรงเรียนพระปฐมวิทยาลัย
 โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยศิลปากร
 โรงเรียนวัดไผ่ล้อม
 วิทยาลัยเทคนิคนครปฐม

 การคมนาคม 
 ถนน 
อำเภอเมืองนครปฐม มีถนนสายสำคัญที่พาดผ่านหลายสาย อาทิ 
 ถนนเพชรเกษม
 ถนนมาลัยแมน
 ถนนเทศา
 ถนนราชวิถี
 ถนนยิงเป้า
 ถนนทรงพล
 ถนนหน้าพระ
 ถนนซ้ายพระ
 ถนนหลังพระ

 การขนส่ง 
 หมวด 2 บขส. 
 สาย 80 กรุงเทพ - นครปฐม - บางลี่
 สาย 88 กรุงเทพ - นครปฐม - สุพรรณบุรี
 สาย 997 กรุงเทพ (ปิ่นเกล้า) - นครปฐม (มหาวิทยาลัยศิลปากร)

 หมวด 3 
 สาย 402 นครปฐม - สมุทรสาคร (รถร่วม บขส.)

 ขนส่งทางราง 
 สถานีรถไฟนครปฐม

 อ้างอิง 

เมืองนครปฐม