ตัวทำละลาย

ตัวทำละลาย () เป็นสารที่สามารถละลาย ตัวถูกละลาย ที่เป็นของแข็ง  ของเหลว หรือก๊าซได้เป็น สารละลาย  ตัวทำละลายที่คุ้นเคยมากที่สุดและใช้ในชีวิตประจำวันคือน้ำ สำหรับคำจำกัดความที่อ้างถึง ตัวทำละลายอินทรีย์ (organic solvent) จะหมายถึงตัวทำละลายอีกชนิดที่เป็น สารประกอบอินทรีย์ (organic compound) และมี คาร์บอน อะตอมอยู่ด้วย   โดยปกติตัวทำละลายจะมี จุดเดือด สูง และระเหยง่าย
หรือสามารถกำจัดโดย การกลั่นได้   โดยทั่วไปแล้วตัวทำละลายไม่ควรทำปฏิกิริยากับตัวถูกละลาย คือ มันจะต้องมีคุณสมบัติ เฉื่อย ทางเคมี   ตัวทำละลายสามารถใช้ สกัด  (extract)  สารประกอบที่ละลายในมันจากของผสมได้ตัวอย่างที่คุ้นเคยได้แก่ การต้ม กาแฟ หรือ ชา ด้วยน้ำร้อน    ปกติตัวทำละลายจะเป็นของเหลวใสไม่มีสีและส่วนใหญ่จะมีกลิ่นเฉพาะตัว   ความเข้มข้นของสารละลายคือจำนวนสารประกอบที่ละลายในตัวทำละลายในปริมาตรที่กำหนด     การละลาย  (solubility)  คือจำนวนสูงสุดของสารประกอบที่ละลายได้ในตัวทำละลาย
ตามปริมาตรที่กำหนดที่ อุณหภูมิ เฉพาะ

ตัวทำละลายอินทรีย์ใช้ประโยชน์ทั่วไปดังนี้
 ซักแห้ง (dry cleaning) เช่น  เตตราคลอโรเอทิลีน (Tetrachloroethylene)
 ใช้เจือจางสี (paint thinner) เช่น โทลูอีน (toluene) น้ำมันสน(turpentine)
 ยาล้างเล็บและตัวทำละลายกาว  เช่น อะซิโตน  เมทิลอาซีเทต  เอทิลอาซีเทต )
 สารกำจัดคราบที่เป็นจุด เช่น เฮกเซน(hexane) ปิทรอลอีเทอร์(petrol ether)
 สารชำระล้างs เช่น ซิตรัส (citrus) เทอร์ปีน(terpene)
 น้ำหอม เช่น เอทานอล
 เคมีสังเคราะห์

 ตารางแสดงคุณสมบัติของตัวทำละลายสามัญ 
ตัวทำละลายแบ่งออกเป็นกลุ่มต่างๆ เช่น นอน-โพลาร์  โพลาร์  อะโพรติก  และโพลารโพรติก

 ตัวทำละลาย สูตรเคมี จุดเดือด Polarity ความหนาแน่น Non-Polar Solvents เฮกเซน CH3-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 69 °C  2.0 0.655 g/ml เบนซีน C6H6 80 °C  2.3 0.879 g/ml โทลูอีน C6H5-CH3 111 °C  2.4 0.867 g/ml Diethyl ether CH3CH2-O-CH2-CH3 35 °C  4.3 0.713 g/ml คลอโรฟอร์ม  CHCl3 61 °C 4.8  1.498 g/ml Ethyl acetate CH3-C(=O)-O-CH2-CH3 77 °C  6.0 0.894 g/ml Tetrahydrofuran (THF) /-CH2-CH2-O-CH2-CH2-\ 66 °C  7.5 0.886 g/ml Methylene chloride CH2Cl2 40 °C  9.1 1.326 g/ml Polar Aprotic Solvents Acetone CH3-C(=O)-CH3 56 °C  21 0.786 g/ml Acetonitrile (MeCN) CH3-C≡N 82 °C  37 0.786 g/ml Dimethylformamide (DMF) H-C(=O)N(CH3)2 153 °C  38 0.944 g/ml Dimethyl sulfoxide (DMSO) CH3-S(=O)-CH3 189 °C  47 1.092 g/ml Polar Protic Solvents กรดน้ำส้ม CH3-C(=O)OH 118 °C  6.2 1.049 g/ml n-Butanol CH3-CH2-CH2-CH2-OH</sub> 118 °C  18 0.810 g/ml Isopropanol CH3-CH(-OH)-CH3 82 °C  18 0.785 g/ml n-Propanol CH3-CH2-CH2-OH</sub> 97 °C  20 0.803 g/ml เอทานอล CH3-CH2-OH</sub> 79 °C  24 0.789 g/ml เมทานอล  CH3-OH 65 °C 33  0.791 g/ml กรดฟอร์มิก  H-C(=O)OH 100 °C 58  1.21 g/ml น้ำ H-O-H  100 °C 80  0.998 g/ml

 แหล่งข้อมูลอื่น 
  Table Properties of common organic solvents
  Table and text  O-Chem Lecture
  Tables  Properties and toxicities of organic solvents


หมวดหมู่:สารละลาย
หมวดหมู่:สารประกอบเคมี