เขตธนบุรี

ธนบุรี เป็นหนึ่งในห้าสิบเขตของกรุงเทพมหานคร ถือเป็นเขตอนุรักษ์เมืองเก่า แหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรมทางฝั่งธนบุรี

 ที่ตั้งและอาณาเขต 

เขตธนบุรีตั้งอยู่ทางตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา  มีอาณาเขตติดต่อกับเขตอื่นเรียงตามเข็มนาฬิกา ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับเขตบางกอกใหญ่และเขตพระนคร มีคลองบางกอกใหญ่และแนวกึ่งกลางแม่น้ำเจ้าพระยาเป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับเขตคลองสาน มีสะพานปฐมบรมราชานุสรณ์ ถนนประชาธิปก ถนนลาดหญ้า (บริเวณรอบวงเวียนอนุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช) ถนนสมเด็จพระเจ้าตากสิน และคลองบางไส้ไก่ เป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศใต้ ติดต่อกับเขตบางคอแหลมและเขตราษฎร์บูรณะ มีแนวกึ่งกลางแม่น้ำเจ้าพระยาและคลองดาวคะนองเป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับเขตจอมทองและเขตภาษีเจริญ มีคลองบางสะแก คลองแยกบางสะแก 13 คลองวัดใหม่ยายนุ้ย 1 (คลองศาลเจ้าต้นโพธิ์) และคลองด่านเป็นเส้นแบ่งเขต

 ประวัติศาสตร์ 
เขตธนบุรีเดิมมีฐานะเป็นอำเภอชั้นในขึ้นกับกรมนครบาล ตั้งที่ว่าการอำเภอในพื้นที่ของวัดราชคฤห์ จึงเรียกอำเภอนี้ว่า อำเภอราชคฤห์ (ปัจจุบันสำนักงานเขตย้ายมาตั้งอยู่บริเวณวัดเวฬุราชิณ) ต่อมาเมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2459 ได้มีพระบรมราชโองการเปลี่ยนชื่ออำเภอราชคฤห์เป็น อำเภอบางยี่เรือ จังหวัดธนบุรี เนื่องจากมีที่ตั้งอำเภออยู่ในเขตตำบลบางยี่เรือ

ในวันที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2514 สมัยจอมพลถนอม กิตติขจร เป็นนายกรัฐมนตรี ได้มีการยุบจังหวัดธนบุรีรวมกับจังหวัดพระนครให้มีฐานะเป็นนครหลวงกรุงเทพธนบุรี ดังนั้น เพื่อรักษาคำว่า "ธนบุรี" ซึ่งเคยเป็นเมืองหลวงและเพื่อเฉลิมพระเกียรติของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี (สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช) ประกอบกับอำเภอบางยี่เรือนี้เคยเป็นศูนย์กลางการปกครองของจังหวัดธนบุรีด้วย จึงได้มีพระราชกฤษฎีกาเปลี่ยนชื่ออำเภอบางยี่เรือเป็น อำเภอธนบุรี ขึ้นกับนครหลวงกรุงเทพธนบุรี และได้รับการเปลี่ยนแปลงฐานะเป็น เขตธนบุรี ขึ้นกับกรุงเทพมหานครในเวลาต่อมา

ครั้นในวันที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2546 ได้มีประกาศกรุงเทพมหานครเปลี่ยนแปลงพื้นที่แขวงและตั้งแขวงใหม่ในเขตธนบุรี เนื่องจากผู้บริหารกรุงเทพมหานครมีนโยบายให้แบ่งแขวงขนาดใหญ่ให้ย่อยลง เพื่อความชัดเจนในการให้บริการของสำนักงานเขต โดยได้เปลี่ยนแปลงพื้นที่แขวงบุคคโล แขวงบางยี่เรือ และแขวงตลาดพลู นำมาจัดตั้งเป็นแขวงสำเหร่และแขวงดาวคะนอง

 การแบ่งเขตการปกครอง 
วันที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2546 สมัคร สุนทรเวช ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครขณะนั้น ได้ลงนามในประกาศจัดตั้งแขวงสำเหร่และแขวงดาวคะนอง แยกจากพื้นที่แขวงบุคคโล แขวงบางยี่เรือ และแขวงตลาดพลู เขตธนบุรี โดยมีผลบังคับใช้ในวันที่ 1 ธันวาคม ปีเดียวกัน ทำให้ปัจจุบัน เขตธนบุรีแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 7 แขวง ได้แก่
หมายเลขอักษรไทยอักษรโรมันพื้นที่ (ตร.กม.)จำนวนประชากร (ธันวาคม 2566)ความหนาแน่นประชากร (ธันวาคม 2566)แผนที่วัดกัลยาณ์Wat Kanlaya 0.7857,7399,858.60150px|แผนที่หิรัญรูจีHiran Ruchi0.69110,78815,612.16บางยี่เรือBang Yiruea1.52318,47012,127.38บุคคโลBukkhalo1.21016,07513,285.12ตลาดพลูTalat Phlu 1.82315,2218,349.42ดาวคะนองDao Khanong1.28916,58112,863.46สำเหร่Samre1.23013,41210,904.07 ทั้งหมด 8.55198,28611,494.09

 ประชากร 
 สถิติประชากรตามทะเบียนราษฎรเขตธนบุรีสำนักบริหารการทะเบียน. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "จำนวนประชากรและบ้าน." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.dopa.go.th/xstat/popyear.html 2556. สืบค้น 3 เมษายน 2556. ปี (พ.ศ.)  ประชากร  การเพิ่มและการลด 2535  231,271  ไม่ทราบ 2536  220,892  -10,379 2537  215,778  -5,114 2538  208,061  -7,717 2539  203,369  -4,692 2540  198,377  -4,992 2541  193,783  -4,594 2542  188,610  -5,173 2543  184,181  -4,429 2544  180,867  -3,314 2545  177,938  -2,929 2546  175,768  -2,170 2547  139,643  -36,125 2548  136,971  -2,672 2549  134,589  -2,382 2550  132,034  -2,555 2551  129,662  -2,372 2552  126,883  -2,779 2553  124,499  -2,384 2554  121,539  -2,960 2555  119,643  -1,896 2556  117,536  -2,107 2557  115,330  -2,206 2558  113,338  -1,992 2559  111,027  -2,311 2560  109,482  -1,545 2561  107,754  -1,728 2562  106,049  -1,705 2563  103,377  -2,672 2564  101,217  -2,160 2565  99,591  -1,626 2566  98,286  -1,305

 การคมนาคม 
220px|right|thumb|สะพานพระราม 3 (ขวา) และสะพานกรุงเทพ‎ (ซ้าย)
220px|right|thumb|วงเวียนใหญ่
 ทางรถยนต์ 
ถนนสายหลักในพื้นที่เขตธนบุรี ได้แก่
 ถนนอิสรภาพ เชื่อมถนนประชาธิปก (ทางแยกบ้านแขก) กับสะพานเจริญพาศน์
 ถนนสมเด็จพระเจ้าตากสิน เชื่อมระหว่างวงเวียนใหญ่กับสะพานข้ามคลองดาวคะนอง   
 ถนนอรุณอมรินทร์ เชื่อมระหว่างถนนประชาธิปกกับสะพานอนุทินสวัสดิ์
 ถนนมไหสวรรย์ เชื่อมถนนสมเด็จพระเจ้าตากสิน (ทางแยกมไหสวรรย์) กับสะพานกรุงเทพ  
 ถนนรัชดาภิเษก เชื่อมถนนสมเด็จพระเจ้าตากสิน (ทางแยกมไหสวรรย์) กับสะพานตลาดพลู
 ถนนเจริญนคร  เชื่อมระหว่างสะพานเจริญนคร 5 ถึงสะพานเจริญนคร 8   
 ถนนประชาธิปก เชื่อมระหว่างวงเวียนใหญ่กับเชิงสะพานสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า   
 ถนนวุฒากาศ เชื่อมถนนเทอดไท (ทางแยกวุฒากาศ) กับสะพานข้ามคลองวัดใหม่ยายนุ้ย   
 ถนนเทอดไท เชื่อมถนนอินทรพิทักษ์ (ทางแยกบางยี่เรือ) กับสะพานข้ามคลองบางหลวงน้อย   
 ถนนกรุงธนบุรี เชื่อมถนนสมเด็จพระเจ้าตากสินกับสะพานข้ามคลองบางไส้ไก่
 ถนนราชพฤกษ์ เชื่อมถนนสมเด็จพระเจ้าตากสินกับสะพานข้ามคลองบางหลวงน้อย
 ถนนอินทรพิทักษ์ เชื่อมระหว่างวงเวียนใหญ่กับกับสะพานเนาวจำเนียร

เขตธนบุรีมีสะพานข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา 3 แห่ง ได้แก่
 สะพานปฐมบรมราชานุสรณ์ เชื่อมระหว่างเขตธนบุรีกับเขตพระนคร
 สะพานพระราม 3 เชื่อมระหว่างเขตธนบุรีกับเขตบางคอแหลม
 สะพานกรุงเทพ เชื่อมระหว่างเขตธนบุรีกับเขตบางคอแหลม

 ทางรถไฟ 
ใช้เส้นทางรถไฟสายวงเวียนใหญ่-มหาชัย จากสถานีรถไฟมหาชัย จังหวัดสมุทรสาคร
 สถานีรถไฟวงเวียนใหญ่ 
 สถานีรถไฟตลาดพลู 

 ทางบีอาร์ที 
 สถานีราชพฤกษ์
 ทางรถไฟฟ้าขนส่งมวลชน 
 สถานีโพธิ์นิมิตร
 สถานีตลาดพลู
รถไฟฟ้ามหานคร สายฉลองรัชธรรม(เตาปูน–ราษฎร์บูรณะ–ครุใน) กำลังก่อสร้าง

 แหล่งน้ำ 
แม่น้ำและลำคลองสายสำคัญในพื้นที่เขต ได้แก่
 แม่น้ำเจ้าพระยา
 คลองบางกอกใหญ่ (บางหลวง)
 คลองบางหลวงน้อย
 คลองบางน้ำชน
 คลองบางไส้ไก่
 คลองบางสะแก
 คลองสำเหร่

 ชุมชน 
 ชุมชนกุฎีจีน ชุมชนของชาวไทยเชื้อสายโปรตุเกส
 ชุมชนบ้านลาว ชุมชนของชาวไทยเชื้อสายลาวที่มีชื่อเสียงในการทำขลุ่ย
 ชุมชนตากสินสัมพันธ์

 สถานที่สำคัญ 

 พระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชที่วงเวียนใหญ่
 วัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร
 วัดกระจับพินิจ
 วัดกลางดาวคะนอง
 วัดดาวคะนอง
 วัดบางน้ำชน
 วัดบุคคโล
 วัดบุปผาราม 
 วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร
 วัดวรามาตยภัณฑสาราราม (วัดขุนจันทร์)
 วัดอินทารามวรวิหาร (วัดบางยี่เรือนอก)
 วัดจันทารามวรวิหาร (วัดกลางตลาดพลูหรือวัดบางยี่เรือกลาง)
 วัดโพธินิมิตรสถิตมหาสีมาราม
 วัดราชคฤห์ (วัดมอญหรือวัดบางยี่เรือใน)
 วัดราชวรินทร์ (วัดสำเหร่)
 วัดใหญ่ศรีสุพรรณ
 วัดใหม่ยายนุ้ย
 วัดหิรัญรูจีวรวิหาร (วัดน้อย)
 วัดสันติธรรมาราม
 วัดสุทธาวาส (วัดใหม่ตาสุด)
 โบสถ์ซางตาครู้ส
 คริสตจักรที่ 1 สำเหร่ เป็นโบสถ์คริสต์ในนิกายเพรสไบทีเรียนแห่งแรกในประเทศไทย ก่อตั้งเมื่อ ค.ศ. 1849

 มัสยิดต้นสน 
 มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี
 มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา
 โรงเรียนมัธยมสาธิตมหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา
 โรงเรียนประถมสาธิตมหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา
 โรงเรียนศึกษานารี
 โรงเรียนวัดอินทาราม
 โรงเรียนกุลมาฒน์ธนบุรี
 โรงเรียนธนบุรีวรเทพีพลารักษ์
 สถานีรถไฟวงเวียนใหญ่

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์สำนักงานเขตธนบุรี 
 แผนที่เขตธนบุรี