สมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะ

สมเด็จพระจักรพรรดินีพระพันปีหลวงมิจิโกะ (ญี่ปุ่น: 上皇后陛下 (美智子); โรมาจิ: Jōkōgō Heka (Michiko); อังกฤษ: Her Majesty the Empress Emerita (Michiko)) ทรงเป็นพระอัครมเหสีในสมเด็จพระจักรพรรดิพระเจ้าหลวงอากิฮิโตะ จักรพรรดิพระองค์ที่ 125 ของญี่ปุ่น และทรงเป็นพระราชมารดาในสมเด็จพระจักรพรรดินารูฮิโตะจักรพรรดิพระองค์ปัจจุบัน

พระนามเดิม "มิจิโกะ โชดะ" (ญี่ปุ่น: 正田 美智子; โรมาจิ: Shōda Michiko) ทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นมกุฎราชกุมารี (พระวรชายาในมกุฎราชกุมาร) หลังจากอภิเษกสมรสกับมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ เมื่อวันที่ 10 เมษายน พ.ศ. 2502 ถัดมาทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระจักรพรรดินี เมื่อพระราชสวามีเสด็จขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ เมื่อวันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2532

ปัจจุบันทรงดำรงพระอิสริยยศ "โจโกโง" (上皇后) หรือพระอัครมเหสีในอดีตจักรพรรดิ หลังจากที่พระราชสวามีสละราชสมบัติ เมื่อวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2562 โดยสื่อไทยมีการระบุพระอิสริยยศของพระองค์ว่า "สมเด็จพระจักรพรรดินีพระพันปีหลวง"

สัญลักษณ์ประจำพระองค์ ต้นเบิร์ชขาวญี่ปุ่น (白樺) ที่ประทับหลัก พระตำหนักเซ็นโต เขตพระราชฐานอากาซากะ เขตมินาโตะ กรุงโตเกียว

 พระราชประวัติ 

 มิจิโกะ โชดะ 
มิจิโกะ โชดะเกิดเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2477 (ปีโชวะที่ 9) ณ โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยโตเกียว เขตฮงโกะ นครโตเกียว จังหวัดโตเกียว (ปัจจุบัน คือ เขตบุงเกียว กรุงโตเกียว) เธอเป็นบุตรของนายฮิเดซาบูโร โชดะ และนางฟูมิโกะ โชดะ (สกุลเดิม โซเอจิมะ)หนังสือ "歴代皇后125代総覧" หน้า 473 

ณ ขณะนั้น นายฮิเดซาบูโร โชดะ (บิดา) ดำรงตำแหน่งกรรมการบริหาร บริษัท นิสชิน ฟลาวร์ มิลลิ่ง และเขาได้ดำรงตำแหน่งประธานบริษัทในปี พ.ศ. 2488 ถัดมาในปี พ.ศ. 2544 บริษัทนี้ได้ปรับเปลี่ยนเป็นบริษัทผู้ถือหุ้น โดยใช้ชื่อบริษัทเป็น นิสชิน เซฟุง กรุ๊ป ซึ่งเป็นบริษัทผลิตอาหารอันดับต้น ๆ ของญี่ปุ่นในปัจจุบัน

มิจิโกะ โชดะเป็นบุตรคนที่สองจากพี่-น้องทั้งหมด 4 คน โดยมีพี่ชาย 1 คน, น้องสาว 1 คน, และน้องชาย 1 คนhttps://www.asahi.com/articles/AST3C32QRT3CUTIL031M.html ได้แก่

 อีวาโอะ โชดะ (พี่ชาย)
 มิจิโกะ โชดะ
 เอมิโกะ โชดะ (น้องสาว)
 โอซามุ โชดะ (น้องชาย) ประธานคนแรกของบริษัทนิสชิน เซฟุง กรุ๊ป
พ.ศ. 2482 เมื่ออายุได้ 5 ปี เธอได้เข้าศึกษาระดับชั้นอนุบาล ณ โรงเรียนอนุบาลยามาโตะมูระ (大和郷幼稚園) (ปัจจุบันอยู่ในเขตบุงเกียว กรุงโตเกียว) ซึ่งในปีถัดมาเธอได้มีการย้ายที่พักอาศัย จึงได้ย้ายไปศึกษาที่โรงเรียนอนุบาลในเครือของโรงเรียนประถมศึกษาฟูตาบะ (雙葉小学校附属幼稚園) แทน thumb|289x289px|มิจิโกะ โชดะ อายุ 6 ปี|leftพ.ศ. 2484 เธอได้เข้าศึกษาระดับชั้นประถมศึกษา ณ โรงเรียนประถมศึกษาฟูตาบะ (雙葉小学校) (ปัจจุบันอยู่ในเขตชิโยดะ กรุงโตเกียว) อีกทั้งในวันที่ 8 ธันวาคม ปีเดียวกัน สงครามแปซิฟิกซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสงครามโลกครั้งที่สองได้เริ่มต้นขึ้น

พ.ศ. 2487 ขณะที่เธอกำลังศึกษาระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 สงครามแปซิฟิกได้เริ่มทวีความรุนแรงขึ้น มารดาได้พาลูกสาวทั้ง 2 คนรวมถึงลูกชายคนเล็ก อพยพไปอยู่ที่หอพักของบริษัทนิสชิน ณ หาดคูเกนูมะ เมืองฟูจิซาวะ จังหวัดคานางาวะ ส่วนบิดากับบุตรชายคนโตยังคงอยู่ที่โตเกียว ในระหว่างการอพยพนี้เธอได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนประถมศึกษาคาตาเซะ โนงิ (片瀬乃木小学校) ถัดมาในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2488 หลังจากที่ญี่ปุ่นพ่ายแพ้ในยุทธการที่อิโอโต หาดคูเกนูมะมีโอกาสที่จะถูกโจมตีโดยเรือรบของกองทัพสหรัฐอเมริกา จึงได้พากันอพยพไปที่เมืองทาเตบายาชิ จังหวัดกุมมะ ซึ่งเป็นบ้านเกิดของตระกูลโชดะ ในระหว่างนี้เธอได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนประถมศึกษาทาเตบายาชิ มินามิ (館林南国民学校)https://dot.asahi.com/articles/-/106304?page=1 ในเดือนมิถุนายนปีเดียวกัน สถานการณ์สงครามยิ่งเลวร้ายขึ้น จึงได้พากันอพยพอีกครั้งไปที่ บ้านพักตากอากาศในเมืองคารูอิซาวะ จังหวัดนางาโนะ โดยพำนักอยู่ที่นี่จนญี่ปุ่นประกาศแพ้สงครามในวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2488 ซึ่งระหว่างนี้เธอได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนแห่งชาติที่ 1 คารูอิซาวะ (軽井沢第一国民学校) พอสถานการณ์เริ่มสงบจึงพากันย้ายกลับไปที่เมืองทาเตบายาชิ จังหวัดกุมมะ และกลับโตเกียวในปี พ.ศ. 2490https://www.jprime.jp/articles/-/6321?display=b 

พ.ศ. 2490 เธอได้เข้าศึกษาระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นและตอนปลาย ที่โรงเรียนสตรีพระหฤทัย (聖心女子学院中等科) เขตมินาโตะ กรุงโตเกียว

พ.ศ. 2495 เธอได้เข้าศึกษาระดับปริญญาตรี สาขาภาษาและวรรณคดีต่างประเทศ คณะวรรณคดี มหาวิทยาลัยพระหฤทัย (聖心女子大学) เขตชิบูยะ กรุงโตเกียว และจบการศึกษาในปี พ.ศ. 2500 หลังจากจบการศึกษา เธอได้เข้าศึกษาต่อในหลักสูตรระยะสั้นในสาขาเดิมที่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดและออกซฟอร์ด
 การเสกสมรส 

หลังจากนั้นเธอได้เดินทางไปยุโรปและสหรัฐอเมริกาเป็นเวลาเกือบ 2 เดือน ซึ่งในเวลานั้นมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะก็ได้ทำการส่งจดหมายหาเธออยู่เรื่อย ๆ แต่ ณ ขณะนั้นเธอยังไม่มั่นว่าการแต่งงานกับราชวงศ์นั้นจะเป็นผลดีหรือไม่ เมื่อเธอกลับญี่ปุ่น มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะได้ทรงขอให้รุ่นน้องของพระองค์ช่วยติดต่อเธอทางโทรศัพท์อีกครั้งเพื่อสื่อความในพระทัย จนเธอตอบรับคำขอแต่งงานของพระองค์ในวันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2501https://web.archive.org/web/20091002204229/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,892335-7,00.htmlthumb|250x250px|สัญลักษณ์ประจำพระองค์ ต้นเบิร์ชขาวญี่ปุ่น (白樺)วันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2501 สภาราชวงศ์ได้อนุมัติการเสกสมรสระหว่างมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะและนางสาวมิจิโกะ โชดะ โดยเธอเป็นสามัญชนคนแรกในประวัติศาสตร์ที่จะได้เสกสมรสกับเจ้าชายในราชวงศ์ญี่ปุ่น เนื่องจากในอดีตเจ้าชายจะอภิเษกสมรสกับเชื้อพระวงศ์หรือบุตรสาวจากตระกูลขุนนางเท่านั้น

ในวันเดียวกัน เธอพร้อมกับบิดาและมารดาได้จัดงานแถลงข่าวต่อสื่อมวลชนคลิปงานแถลงข่าว https://www.youtube.com/watch?v=HV1vvYh8vgA ซึ่งเธอได้กล่าวความรู้สึกต่อมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะว่า "พระองค์ทรงเป็นผู้ที่สะอาดบริสุทธิ์มาก ทรงเป็นผู้ที่ซื่อสัตย์และน่านับถืออย่างยิ่ง ทรงเป็นผู้ที่ดิฉันสามารถเชื่อมั่นและเคารพได้อย่างสุดหัวใจ"https://www.nhk.or.jp/archives/history/year/1959/ โดยสื่อมวลชนได้เรียกเหตุการณ์พบรักของทั้งคู่ว่า "รักหวานในสนามเทนนิส" (romance of the tennis court) บ้างก็ว่าเป็น "เทพนิยาย" ที่เกิดขึ้นจริง หลังจากงานแถลงข่าวส่งผลให้กระแสความนิยมของเธอถูกแพร่กระจายอย่างรวดเร็ว โดยมีการตั้งชื่อปรากฏการณ์นี้ว่า "มิจจิบูม" (ミッチーブーム)https://dot.asahi.com/articles/-/42237?page=3

วันที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2502 มีการจัดพิธีโนไซ หรือพิธีหมั้น 

วันที่ 10 เมษายน พ.ศ. 2502 มีการจัดพิธีอภิเษกสมรสระหว่างมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะกับนางสาวมิจิโกะ โชดะ ซึ่งประกอบไปด้วยพิธีสักการะศาลเจ้าสามแห่ง ณ พระราชวังหลวงโตเกียว, พิธีเข้าเฝ้าสมเด็จพระจักรพรรดิฮิโรฮิโตะและสมเด็จพระจักรพรรดินีนางาโกะ, และการจัดขบวนเสด็จจากพระราชวังหลวงโตเกียวไปยังที่ประทับชั่วคราวของมกุฎราชกุมาร ซึ่งเป็นการเสด็จโดยรถม้าพระที่นั่งเป็นระยะทางกว่า 8.8 กิโลเมตรและยังมีการจัดการถ่ายทอดสดทางโทรทัศน์อีกด้วย เนื่องด้วยกระแสของ "มิจจิบูม" ทำให้มีผู้คนเฝ้ารอรับเสด็จ ณ สองข้างทางถึง 530,000 คน รวมถึงมียอดขายโทรทัศน์กว่า 3 ล้านเครื่องhttps://dot.asahi.com/articles/-/42237?page=4 เพื่อที่จะได้รับชมการถ่ายทอดสดครั้งประวัติศาสตร์ ซึ่งผลคือมีผู้รับชมการถ่ายทอดสดกว่า 15 ล้านคน

ในวันเดียวกัน มิจิโกะ โชดะได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น 皇太子妃 (Kōtaishihi) ซึ่งมีการระบุพระนามในภาษาอังกฤษเป็น Crown Princess Michikohttps://www.mofa.go.jp/s_sa/sea2/ph/page3e_000444.html (มกุฎราชกุมารีมิจิโกะ) และได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์รัตนมงกุฎ ชั้นประถมาภรณ์ (มงกุฎดอกพอโลเนีย)

ถึงแม้กระแสนิยมของพระองค์จะมีมาก แต่ก็ยังมีประชาชน รวมถึงสมเด็จพระจักรพรรดินีนางาโกะและข้าราชบริพารบางส่วนไม่พอใจพระองค์เช่นกัน เนื่องจากพื้นเพครอบครัวของพระองค์เป็นคริสตังHerbert P. Bix, Hirohito and the making of modern Japan, New York, 2001, p. 661 แม้พระองค์จะไม่เคยรับศีลล้างบาป แต่ก็ทรงศึกษาในโรงเรียนศาสนาคริสต์มาก่อน อีกทั้งยังไม่ใช่บุตรหลานตระกูลขุนนางอีกด้วย จึงทำให้มีกลุ่มชาตินิยมสุดโต่งเคยขู่ที่จะปองร้ายพระองค์ จนทำให้ครอบครัวโชดะต้องแจ้งเจ้าหน้าที่คอยอารักขาความปลอดภัย จากเหตุการณ์ทั้งหมดนี้ส่งผลให้พระองค์ต้องรับแรงกดดันเป็นอย่างมาก จนทำให้พระวรกายซูบผอมลงและประชวรจากความเครียดhttps://web.archive.org/web/20160305204644/http://www.manager.co.th/Around/ViewNews.aspx?NewsID=9520000040928

 มกุฎราชกุมารีมิจิโกะ 
มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะและมกุฎราชกุมารีมิจิโกะ ทรงมีพระราชโอรสและพระราชธิดาด้วยกัน 3 พระองค์ ได้แก่

 เจ้าชายฮิโระ (นารูฮิโตะ) ประสูติ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2503
 เจ้าชายอายะ (ฟูมิฮิโตะ) ประสูติ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2508
 เจ้าหญิงโนริ (ซายาโกะ) ประสูติ 18 เมษายน พ.ศ. 2512

พ.ศ. 2503 หลังการประสูติพระราชโอรสพระองค์แรก มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะและมกุฎราชกุมารีมิจิโกะ ทรงย้ายไปประทับที่พระตำหนักโทงู หลังจากที่การปรับปรุงแล้วเสร็จ ซึ่งเป็นพระตำหนักที่ประทับตามพระอิสริยยศมกุฎราชกุมาร 

ก่อนที่พระองค์จะทรงพระครรภ์เจ้าชายอายะ (ฟูมิฮิโตะ) วันที่ 4 มีนาคม พ.ศ. 2506 มีการรายงานข่าวออกมาว่าพระองค์ทรงพระครรภ์พระราชบุตรพระองค์ที่สอง อย่างไรก็ตาม ในวันที่ 22 มีนาคม พ.ศ. 2506 พระองค์ได้เสด็จเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาล เนื่องจากทรงเกิดภาวะการตั้งครรภ์ไข่ปลาอุก (รกและตัวอ่อนไม่เจริญขึ้นตามปกติ) และทรงเข้ารับการผ่าตัดเพื่อยุติการตั้งพระครรภ์ในวันถัดมาหนังสือ "板垣 2006" หน้า 34 - 40 โดยมีรายงานออกมาว่า "การดำเนินการดังกล่าวได้รับคำปรึกษาจากศาสตราจารย์ทากาชิ โคบายาชิ ที่ทำการประสูติเจ้าชายฮิโระ พระราชโอรสพระองค์แรกที่มีพระชันษา 3 ปี เจ้าหญิงซึ่งมีพระชนมายุ 28 พรรษานี้มีพระพลานามัยที่ไม่แข็งแรงเนื่องจากการประกอบพระกรณียกิจอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ก่อนทรงพระครรภ์""Japanese Princess Has An Abortion", The Miami News, 22 March 1963, page 3

ทั้งสองพระองค์ทรงตกลงกันว่าจะไม่เลี้ยงดูพระราชบุตรตามธรรมเนียมราชสำนักเดิม อันได้แก่ ทรงเลี้ยงดูพระราชบุตรด้วยพระองค์เองตั้งแต่แรกประสูติhttps://www.dailyshincho.jp/article/2022/02230700/?all=1&page=3 ซึ่งธรรมเนียมเดิมข้าราชบริพารจะรับหน้าที่เลี้ยงดูเมื่อพระโอรส/พระธิดามีพระชนมายุ 3 ชันษา, ทรงให้พระเกษียรธารา (น้ำนม) แก่พระราชบุตรโดยพระองค์เอง ซึ่งธรรมเนียมเดิมจะให้โดยแม่นม และทรงส่งพระราชบุตรไปศึกษาที่โรงเรียนแทนที่จะให้เรียนกับพระอาจารย์ส่วนพระองค์ในพระตำหนัก
 สมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะ 
วันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2532 สมเด็จพระจักรพรรดิฮิโรฮิโตะเสด็จสวรรคต จึงทำให้มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ พระราชสวามี เสด็จขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ จักรพรรดิพระองค์ที่ 125 ของญี่ปุ่น ซึ่งมกุฎราชกุมารีมิจิโกะก็ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น "โคโง" (皇后) หรือสมเด็จพระจักรพรรดินีในวันเดียวกัน

วันที่ 12 พฤศจิกายน พ.ศ. 2533 มีการจัดพระราชพิธี "โซกุยเรเซเด็น" (即位礼正殿の儀) หรือพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ซึ่งสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ ได้เสด็จประทับบนพระราชบัลลังก์ "ทาคามิกูระ" (高御座) ส่วนสมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะได้เสด็จประทับบนพระราชบัลลังก์ "มิโชได" (御帳台) ณ ท้องพระโรงมัตสึโนมะ พระราชวังหลวงโตเกียว โดยฉลองพระองค์ประกอบไปด้วย

 ฉลองพระองค์ชุด "จูนิฮิโตเอะ" (十二単) หรือกิโมโน 12 ชั้น โดยชุดคลุมชั้นนอกสุดมีสีขาว ส่วนชุดคลุมชั้นในจะเป็นสีเขียวอ่อน
 เกล้าพระเกศาแบบ "โอตสึเบรากาชิ" (御垂髪) และประดับด้วย "ฮิราบิไท" (平額)
 พระหัตถ์ถือฮิโอกิ (桧扇) หรือพัดญี่ปุ่นที่ทำจากไม้สน

ในงานพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครั้งนี้มีผู้แทนจากประเทศต่างๆ จำนวน 158 ประเทศเข้าร่วมในงาน
ในวันเดียวกัน มีการจัดพระราชพิธี "โชกูงะ อนเร็ตสึ" (祝賀御列の儀) หรือพระราชพิธีขบวนแห่เฉลิมฉลองการขึ้นครองราชย์ ซึ่งสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะและสมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะ ประทับรถยนต์พระที่นั่งเปิดประทุน เสด็จจากพระราชวังหลวงโตเกียว ไปยังเขตพระราชฐานอากาซากะ โดยมีประชาชนกว่า 117,000 คนร่วมรับเสด็จตลอดสองข้างทางhttps://www.youtube.com/watch?v=-8aH2dexkbE

วันที่ 22 - 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2533 มีการจัดพระราชพิธี "ไดโจไซ" (大嘗宮の儀) ซึ่งเป็นโบราณราชพิธีหลังจากการขึ้นครองราชสมบัติของจักรพรรดิ โดยจัดขึ้นในตอนกลางคืนจนถึงเช้ามืดวันถัดไป พระราชพิธีนี้เป็นพิธีอธิษฐานของจักรพรรดิเพื่อให้ประเทศชาติและประชาชนสงบสุข รวมถึงขอให้พืชพรรณธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ โดยสมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะทรงฉลองพระองค์ในชุด "จูนิฮิโตเอะ" (十二単) หรือกิโมโน 12 ชั้นสีขาวบริสุทธิ์ และเกล้าพระเกศาแบบ "โอตสึเบรากาชิ" (御垂髪)

เดือนธันวาคม พ.ศ. 2536 ทรงย้ายที่ประทับจากพระตำหนักโทงู เขตพระราชฐานอากาซากะ ไปประทับที่พระตำหนักหลวง (御所) พระราชวังหลวงโตเกียว เขตชิโยดะ กรุงโตเกียวhttps://www.jiji.com/jc/v4?id=201906heiseiayumi0004

เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2553 สมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พระราชสวามี ทรงเปิดเผยพระราชประสงค์ที่จะสละราชสมบัติครั้งแรกต่อคณะที่ปรึกษาสำนักพระราชวัง และในเดือนถัดมา พระราชสวามีก็ทรงมีพระราชดำรัสที่สื่อถึงพระราชประสงค์ว่า "เมื่อพิจารณาถึงสุขภาพของข้าพเจ้าที่เสื่อมถอยลงไปเรื่อยๆ เกรงว่าจะเป็นเรื่องยากที่จะปฏิบัติกิจในฐานะสัญลักษณ์ของชาติด้วยกายและวิญญาณเหมือนที่เคยเป็นมา" สำนักพระราชวังจึงมีการทบทวนและทยอยลดพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะลงในเบื้องต้น โดยส่งต่อให้กับพระราชโอรส ยกเว้นพระราชกรณียกิจที่สำคัญที่พระองค์ยังคงดำเนินอยู่https://www.jiji.com/jc/v4?id=201906heiseiayumi0006

วันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2560 สภาราชวงศ์ญี่ปุ่นได้มีมติกำหนดวันสละราชสมบัติของสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พระราชสวามี เป็นวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2562 และวันขึ้นครองราชย์ของจักรพรรดิพระองค์ใหม่ (มกุฎราชกุมารนารูฮิโตะ) พระราชโอรส ในวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2562

วันที่ 13 มิถุนายน พ.ศ. 2562 มีการประกาศใช้กฎหมายพิเศษว่าด้วยการสละราชสมบัติของจักรพรรดิ

พระองค์ได้ปฏิบัติพระราชกรณียกิจนานัปการคู่กับสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พร้อมทั้งแสวงหาแนวทางในการเป็น "สัญลักษณ์ของประเทศ" ตั้งแต่พระองค์ดำรงพระอิสริยยศมกุฎราชกุมารี จนกระทั่งพระราชสวามีสละราชสมบัติ รวมเป็นระยะเวลากว่า 60 ปี

 สมเด็จพระจักรพรรดินีพระพันปีหลวงมิจิโกะ 
วันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2562 มีการจัดพระราชพิธี "ไทเรเซเดน" (退位礼正殿の儀) หรือพระราชพิธีสละราชสมบัติของสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พระราชสวามี ณ พระราชวังหลวงโตเกียววิดิโอพระราชพิธี https://www.youtube.com/watch?v=UaX5IdVx_1c

วันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 เวลา 00:00 นาฬิกา กฎหมายพิเศษว่าด้วยการสละราชสมบัติของจักรพรรดิได้มีการบังคับใช้ จึงทำให้มกุฎราชกุมารนารูฮิโตะ พระราชโอรส เสด็จขึ้นครองราชสมบัติเป็นสมเด็จพระจักรพรรดินารูฮิโตะ อีกทั้งตามกฎหมายพิเศษ ได้กำหนดให้สมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะดำรงพระอิสริยยศ "โจโกโง" (ญี่ปุ่น: 上皇后; อังกฤษ: The Empress Emerita) หรือ พระอัครมเหสีในอดีตจักรพรรดิ ซึ่งสื่อไทยมีการระบุพระอิสริยยศของพระองค์ว่า "สมเด็จพระจักรพรรดินีพระพันปีหลวง"

วันที่ 26 เมษายน พ.ศ. 2563 สมเด็จพระจักรพรรดิพระเจ้าหลวงอากิฮิโตะกับพระองค์ได้ย้ายที่ประทับจากพระราชวังหลวงโตเกียว ไปประทับที่พระตำหนักเซ็นโต (仙洞御所) เขตพระราชฐานอากาซากะ เขตมินาโตะ กรุงโตเกียว

หลังจากการสละราชสมบัติของพระราชสวามี พระองค์ทรงส่งต่อพระราชกรณียกิจไปยังพระราชโอรส พระสุณิสา รวมถึงพระราชนัดดา และปรากฏพระองค์ต่อสาธารณชนน้อยลง เนื่องจากพระชนมายุที่มากขึ้นและปัญหาทางด้านพระพลานามัย

 พระพลานามัย 

 หลังจากที่พระองค์อภิเษกสมรส พระองค์ประสบกับความกดดันและความเครียดมากมาย เนื่องจากทรงเป็นสามัญชนคนแรกที่เสกสมรสเข้าราชวงศ์ อีกทั้งการจบจากมหาวิทยาลัยคริสต์ จนก่อให้เกิดปัญหาทั้งทางสุขภาพกายและสุขภาพจิต
 พ.ศ. 2529 ทรงเข้ารับการผ่าตัดเนื้องอกในกล่องพระสกุล (มดลูก) ณ โรงพยาบาลสำนักพระราชวัง เมื่อพระองค์ทรงออกจากโรงพยาบาล มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ (พระยศ ณ ขณะนั้น), เจ้าชายอายะ (ฟูมิฮิโตะ) และเจ้าหญิงโนริ (ซายาโกะ) เสด็จมารับที่โรงพยาบาล พระองค์ถึงกับซบพระพักตร์ที่พระอุระของพระราชสวามีhttps://dot.asahi.com/articles/-/118710?page=2
 เดือนมีนาคม พ.ศ. 2550 ทรงมีอาการร้อนใน, มีพระโลหิตกำเดาไหล และมีพระโลหิตตกในพระอันตคุณ (ลำไส้) สาเหตุมาจากความเครียดReuters, « Japan Empress Michiko ill », The Sydney Morning Herald, 06/03/2007 
 วันที่ 8 มิถุนายน พ.ศ. 2562 ระหว่างที่ทรงตรวจพระวรกายเพื่อเข้ารับการผ่าตัดต้อกระจก แพทย์ได้พบอาการลิ้นพระหทัยรั่วและภาวะพระหทัยเต้นผิดจังหวะ แพทย์จึงให้คำแนะนำว่าควรจะงดกิจวัตรประจำวันที่กระทบต่อพระวรกายและจิตใจ
 วันที่ 16 และ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2562 ทรงเข้ารับการผ่าตัดต้อกระจกที่พระเนตรข้างขวาและข้างซ้าย ตามลำดับ ซึ่งผลการผ่าตัดเป็นไปได้ด้วยดี 
 วันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2562 ทรงเข้ารับการผ่าตัดเอาก้อนเนื้อมะเร็งที่พระถัน (เต้านม) ออก ซึ่งผลการผ่าตัดเป็นไปได้ด้วยดี และทรงออกจากโรงพยาบาลได้ภายในสองวันหลังจากการผ่าตัดhttps://dot.asahi.com/articles/-/118710?page=1 
 วันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2567 ทรงมีอาการโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 แต่พระอาการไม่รุนแรง 
 วันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2567 ทรงหกล้ม ณ พระตำหนักเซ็นโต ที่ประทับ ส่งผลให้กระดูกต้นขาขวาช่วงบนหัก ทรงเข้ารับการผ่าตัดที่โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยโตเกียวในวันที่ 8 ตุลาคม และทรงออกจากโรงพยาบาลในวันที่ 13 ตุลาคม

 พระราชกรณียกิจ 
ในช่วงที่พระองค์ดำรงพระอิสริยยศจักรพรรดินี พระองค์ได้ปฏิบัติพระราชกรณียกิจคู่กับสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ ดังนี้

 พิธีราชสำนัก 

 ทุกวันที่ 1 มกราคมของทุกปี มีการจัดพิธี "ชินเน็น-ชูกูงะ" (新年祝賀の儀) เพื่อรับการถวายพระพรปีใหม่ จากพระบรมวงศานุวงศ์และคณะรัฐมนตรี ณ ท้องพระโรงมัตสึโนมะ พระราชวังหลวงโตเกียว
 ทุกวันที่ 2 มกราคมของทุกปี มีการจัดพิธี "ชินเน็น-อิปปัน-ซังงะ" (新年一般参賀) หรือการออกมหาสมาคมเนื่องในวันขึ้นปีใหม่ เพื่อรับการถวายพระพรจากประชาชน ณ สวนฝั่งตะวันออกของพระราชวังหลวงโตเกียว
 ในเดือนมกราคมของทุกปี มีการจัดพิธี "โคโช ฮาจิเมะ" (講書始) ซึ่งเป็นการเสด็จออกรับฟังการบรรยายจากผู้ทรงคุณวุฒิในสาขาวิชามนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และวิทยาศาสตร์ โดยมีพระบรมวงศานุวงศ์ร่วมเสด็จด้วย ณ ท้องพระโรงมัตสึโนมะ พระราชวังหลวงโตเกียว
 ในเดือนมกราคมของทุกปี มีการจัดพิธี "อูตาไก ฮาจิเมะ" (歌会始の儀) ซึ่งเป็นพิธีการขับร้องบทกวีในท่วงทำนองโบราณตามแบบแผนดั้งเดิมของญี่ปุ่น โดยมีพระบรมวงศานุวงศ์ร่วมเสด็จด้วย ณ ท้องพระโรงมัตสึโนมะ พระราชวังหลวงโตเกียว
 ทุกวันที่ 23 ธันวาคมของทุกปี มีการจัดพิธี "เท็นโน-ทันโจบิ-อิปปัน-ซังงะ" (天皇誕生日一般参賀) หรือการออกมหาสมาคมเนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษาของสมเด็จพระจักรพรรดิอากิโตะ เพื่อรับการถวายพระพรจากประชาชน ณ สวนฝั่งตะวันออกของพระราชวังหลวงโตเกียว
 ในช่วงฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วงของทุกปี ทรงเข้าร่วมงานเลี้ยงน้ำชาที่สมเด็จพระจักรพรรดิเป็นเจ้าภาพ เพื่อต้อนรับแขกผู้มีเกียรติจากหลากหลายวงการในประเทศญี่ปุ่น ที่เขตพระราชฐานอากาซากะ กรุงโตเกียว

 การรำลึกถึงสงคราม 
การเสด็จฯไปในพิธีรำลึกสงครามเนื่องในโอกาสครบรอบที่สำคัญเป็นประจำ เพื่อแสดงความเสียพระทัยอย่างสุดซึ้งต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสงคราม เช่น

 พิธีรำลึกครบรอบ 50 ปีหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ที่นางาซากิ, ฮิโรชิมา, โอกินาวะ, และโตเกียวhttps://www.jiji.com/jc/v4?id=201906heiseiayumi0004
 พิธีรำลึกครบรอบ 60 ปีของยุทธการที่ไซปัน
 พิธีรำลึกครบรอบ 70 ปีของการทัพหมู่เกาะมาเรียนาและปาเลา
 พิธีรำลึกยุทธการที่โอกินาวะ ทรงร่วมพิธีนี้ทั้งหมด 11 ครั้ง

 ด้านธรรมชาติ 
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านการรักษาสิ่งแวดล้อมและธรรมชาติ เช่น

 ทรงร่วมงานปลูกต้นไม้แห่งชาติ (全国植樹祭) เป็นประจำทุกปี
 ทรงร่วมชมการแข่งขันประมงแห่งชาติเพื่อความอุดมสมบูรณ์ของท้องทะเล (全国豊かな海づくり大会) เป็นประจำทุกปีhttps://www.jiji.com/jc/v4?id=201906heiseiayumi0004

 ด้านกีฬา 
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านส่งเสริมการกีฬา เช่น

 ทรงร่วมพิธีเปิดงานการแข่งขันกีฬาแห่งชาติ (国民体育大会) เป็นประจำทุกปีhttps://www.gettyimages.com/detail/news-photo/crown-prince-akihito-addresses-while-crown-princess-michiko-news-photo/989054808?adppopup=true
 วันที่ 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2541 ทรงร่วมพิธีเปิดการแข่งขันโอลิมปิกฤดูหนาว 1998
 ทรงร่วมชมการแข่งขันกีฬาต่าง ๆ เช่น แกรนด์ซูโม่ทัวร์นาเมนต์https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-naruhito-crown-prince-akihito-crown-princess-michiko-news-photo/980428676?adppopup=true, เบสบอลhttps://www.gettyimages.com/detail/news-photo/crown-prince-akihito-crown-princess-michiko-prince-naruhito-news-photo/974469804?adppopup=true, บาสเก็ตบอลhttps://www.gettyimages.com/detail/news-photo/emperor-akihito-and-empress-michiko-attend-a-basketball-news-photo/966894492?adppopup=true

 ด้านเยาวชน 
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านการส่งเสริมเยาวชน เช่น

 เสด็จฯเยี่ยมชมชั้นเรียน ณ โรงเรียนประถมศึกษา เนื่องในวันเด็กแห่งชาติhttps://www.gettyimages.com/detail/news-photo/emperor-akihito-and-empress-michiko-inspect-a-class-at-news-photo/488742311?adppopup=true
 ทรงร่วมพิธีฉลองครบรอบ 50 ปีการก่อตั้งการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนต้น
 ทรงร่วมพิธีฉลองการเปิดหอสมุดเด็กนานาชาติ
 ทรงร่วมการประชุมการเลี้ยงดูเด็กแห่งชาติhttps://www.gettyimages.com/detail/news-photo/crown-prince-akihito-addresses-while-crown-princess-michiko-news-photo/975439068?adppopup=true

 ด้านศิลปะและวัฒนธรรม 
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านการส่งเสริมศิลปะและวัฒนธรรม เช่น

 ทรงเป็นองค์ประธานมอบรางวัลของสถาบันศิลปะแห่งญี่ปุ่น
 ทรงร่วมพิธีฉลองเทศกาลศิลปะ

 ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี 
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านการส่งเสริมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เช่น

 ทรงเป็นองค์ประธานมอบรางวัลในงาน Japan Prize Award ซึ่งเป็นพิธีมอบรางวัลให้แก่นักวิทยาศาสตร์และวิศวกรจากทั่วโลกที่มีผลงานโดดเด่นและสร้างสรรค์ในสาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
 ทรงเป็นองค์ประธานมอบรางวัลของสถาบันวิทยาศาสตร์แห่งญี่ปุ่น
 ทรงเป็นองค์ประธานมอบรางวัลของสถาบันชีววิทยาศาสตร์นานาชาติ


 ด้านผู้พิการ 
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านการสนับสนุนผู้พิการ เช่น

 ทรงร่วมพิธีเปิดการแข่งขันกีฬาสำหรับผู้พิการแห่งชาติ
 ทรงร่วมพิธีฉลองครบรอบ การก่อตั้งศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพผู้พิการแห่งชาติและศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพทางอาชีพแห่งชาติ
 ทรงร่วมการประชุมใหญ่เพื่อฉลองการครบรอบการก่อตั้งสมาคมผู้พิทักษ์เด็กและผู้ใหญ่ที่มีความบกพร่องทางร่างกายและจิตใจอย่างรุนแรง

 การเสด็จเยี่ยมพื้นที่ภัยพิบัติ 

 เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2534 เสด็จฯเยือนเมืองชิมาบาระ จังหวัดนางาซากิ เพื่อเยี่ยมผู้ประสบภัยจากตระกอนภูเขาไฟอุนเซ็น-ฟูเก็น ซึ่งมีผู้เสียชีวิต 43 ราย
 เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2536 เสด็จฯเยือนเกาะโอกูชิริ เพื่อเยี่ยมผู้ประสบภัยจากสึนามิ จากเหตุการณ์แผ่นดินไหวใหญ่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของฮอกไกโด
 วันที่ 31 มกราคม พ.ศ. 2538 เสด็จฯเยือนจังหวัดเฮียวโกะ เพื่อเยี่ยมผู้ประสบภัยจากแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ฮันชิง ซึ่งมีผู้เสียชีวิตกว่า 6,400 ราย
 เดือนตุลาคม พ.ศ. 2547 เสด็จฯเยี่ยมผู้ประสบภัย จากเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่นีงาตะ-ชูเอ็ตสึhttps://www.jiji.com/jc/v4?id=201906heiseiayumi0005
 วันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2554 เสด็จฯวางช่อดอกไม้รำลึกถึงผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์แผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิในโทโฮกุhttps://www.gettyimages.com/detail/news-photo/emperor-akihito-and-empress-michiko-offer-flowers-at-an-news-photo/466087130?adppopup=true อีกทั้งเหตุการณ์ภัยพิบัตินี้ได้ส่งผลกระทบต่อโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ ทำให้ญี่ปุ่นมีปัญหาเรื่องการใช้ไฟฟ้าภายในประเทศ จึงต้องมีนโยบายในการงดจ่ายกระแสไฟฟ้าบางช่วงเวลาในบางพื้นที่ โดยเขตชิโยดะซึ่งเป็นที่ตั้งของพระราชวังหลวงโตเกียวนั้นไม่ได้อยู่ในแผนการงดจ่ายกระแสไฟฟ้า อย่างไรก็ตาม พระองค์ก็ทรงร่วมงดใช้ไฟฟ้าวันละ 2 - 4 ชั่วโมงในพระตำหนักด้วยพระองค์เอง ตั้งแต่วันที่ 15 - 23 มีนาคม พ.ศ. 2554
 เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2559 เสด็จฯเยี่ยมผู้ประสบภัย จากเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่คุมาโมโตะhttps://www.jiji.com/jc/v4?id=201906heiseiayumi0006

 การเสด็จเยือนต่างจังหวัด 
ทรงเสด็จพระราชดำเนินเยือนต่างจังหวัดครบทั้ง 47 จังหวัดตั้งแต่ที่ยังทรงดำรงตำแหน่งมกุฎราชกุมารี โดยหลังจากพระองค์ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นจักรพรรดินีแล้ว พระองค์ก็ได้เสด็จฯเยือนครบทั้ง 47 จังหวัดเป็นครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2546 และเป็นครั้งที่ 3 ในปี พ.ศ. 2560

 การเสด็จเยือนต่างประเทศ 
ประเทศวันที่พระราชกรณียกิจเสด็จพร้อมด้วย22 กันยายน - 7 ตุลาคม พ.ศ. 2503ทรงร่วมงานครบรอบ 100 ปีความสัมพันธ์ทางการทูตมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ3 - 10 ตุลาคม พ.ศ. 2530เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ12 พฤศจิกายน - 9 ธันวาคม พ.ศ. 2503เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ12 พฤศจิกายน - 9 ธันวาคม พ.ศ. 2503เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ20 - 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2518ทรงร่วมพิธีบรมราชาภิเษก
สมเด็จพระราชาธิบดีพีเรนทระแห่งเนปาลมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ22 มกราคม - 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2505เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ5 - 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2505เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ10 - 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2507เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ14 - 21 ธันวาคม พ.ศ. 2507เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ9 - 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2510เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ9 - 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2510เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ12 - 27 มิถุนายน พ.ศ. 2521ทรงร่วมงานครบรอบ 70 ปีการอพยพของชาวญี่ปุ่นมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ19 - 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2513เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ3 - 12 มิถุนายน พ.ศ. 2514เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ6 - 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2516เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ11 - 22 ตุลาคม พ.ศ. 2516เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ23 กุมภาพันธ์ - 9 มีนาคม พ.ศ. 2528เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ8 - 25 มิถุนายน พ.ศ. 2519เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ8 - 25 มิถุนายน พ.ศ. 2519เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ26 กรกฎาคม - 2 สิงหาคม พ.ศ. 2524ทรงร่วมพิธีอภิเษกสมรสเจ้าชายชาร์ลส์ ฟิลิป อาร์เธอร์ จอร์จมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ12 - 27 มิถุนายน พ.ศ. 2521ทรงร่วมงานครบรอบ 70 ปีการอพยพของชาวญี่ปุ่นมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ5 - 14 ตุลาคม พ.ศ. 2522เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ27 กุมภาพันธ์ - 7 มีนาคม พ.ศ. 2524เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ10 - 25 มีนาคม พ.ศ. 2526เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ25 กุมภาพันธ์ - 8 มีนาคม พ.ศ. 2527เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ23 กุมภาพันธ์ - 9 มีนาคม พ.ศ. 2528เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ1 - 15 มิถุนายน พ.ศ. 2528เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะภายหลังการสถาปนาขึ้นเป็นจักรพรรดินี26 กันยายน - 6 ตุลาคม พ.ศ. 2534เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ8 - 15 มิถุนายน พ.ศ. 2549ทรงร่วมงานฉลองการครองราชสมบัติครบ 60 ปีของ
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ26 กันยายน - 6 ตุลาคม พ.ศ. 2534เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ26 กันยายน - 6 ตุลาคม พ.ศ. 2534เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ23 - 28 ตุลาคม พ.ศ. 2535เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ6 - 9 สิงหาคม พ.ศ. 2536ทรงร่วมงานพระบรมศพสมเด็จพระราชาธิบดีโบดวงแห่งเบลเยียมสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ3 - 19 กันยายน พ.ศ. 2536เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ11 - 13 ธันวาคม พ.ศ. 2557ทรงร่วมงานพระบรมศพสมเด็จพระราชินีฟาบิโอลาแห่งเบลเยียม3 - 19 กันยายน พ.ศ. 2536เสด็จเยือนนครรัฐวาติกันสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ3 - 19 กันยายน พ.ศ. 2536เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ10 - 26 มิถุนายน พ.ศ. 2537เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ3 - 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2552เสด็จเยือนรัฐฮาวายเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
และทรงร่วมงานครบรอบ 50 ปีมูลนิธิทุนการศึกษา

เจ้าชายอากิฮิโตะ มกุฎราชกุมารสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ2 - 14 ตุลาคม พ.ศ. 2537เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ30 พฤษภาคม - 13 มิถุนายน พ.ศ. 2540เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ23 พฤษภาคม - 5 มิถุนายน พ.ศ. 2541เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ21 - 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2550ทรงร่วมงานตามคำทูลเชิญของสมาคม
Linnean Society of London เนื่องในวันครบรอบ 300 ปี

ชาตะกาลของคอล ฟ็อน ลินเนียสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ16 - 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2555ทรงร่วมงานฉลองการครองราชสมบัติครบ 60 ปีของ
สมเด็จพระราชินีนาถอลิซาเบธที่ 2สมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ23 พฤษภาคม - 5 มิถุนายน พ.ศ. 2541เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ20 พฤษภาคม - 1 มิถุนายน พ.ศ. 2543เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ20 พฤษภาคม - 1 มิถุนายน พ.ศ. 2543เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ21 - 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2550เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ6 - 20 กรกฎาคม พ.ศ. 2545เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ28 กันยายน - 3 ตุลาคม พ.ศ. 2545เสด็จร่วมการประชุมในงานครบรอบ 50 ปีขององค์กร 
International Board on Books for Young People (IBBY)

ทรงเป็นจักรพรรดินีพระองค์แรกที่เสด็จต่างประเทศเพียงลำพัง8 - 15 มิถุนายน พ.ศ. 2549เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
เนื่องในโอกาสครบรอบ 40 ปีความสัมพันธ์ทางการทูตสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ21 - 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2550เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ3 - 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2552เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ30 พฤศจิกายน - 6 ธันวาคม พ.ศ. 2556เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ8 - 9 เมษายน พ.ศ. 2558เสด็จเยือนเพื่อรำลึกการสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สองครบรอบ 70 ปีสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ26 - 30 มกราคม พ.ศ. 2559เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในโอกาส
ครบรอบ 60 ปีความสัมพันธ์ทางการทูตสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ28 กุมภาพันธ์ - 6 มีนาคม พ.ศ. 2560เสด็จเยือนเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
โดยเป็นการเยือนต่างประเทศครั้งสุดท้ายของพระองค์ในรัชสมัยเฮเซสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ
นอกจากนี้ ยังทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในส่วนของพระองค์ ดังนี้

 ตำแหน่งในองค์กร 

 พ.ศ. 2532 - พ.ศ. 2562 ประธานกิตติมศักดิ์ สภากาชาดญี่ปุ่น (日本赤十字社)
 หนึ่งในสามของผู้อุปถัมป์องค์กร International Board on Books for Young People (IBBY) เป็นองค์กรที่ไม่แสวงหาผลกำไรระดับนานาชาติที่มีจุดประสงค์ในการเชื่อมโยงหนังสือกับเยาวชน โดยมีสำนักงานใหญ่อยู่ที่เมืองซือริช ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
 สมาชิกกิตติมศักดิ์ International Youth Libraryhttps://www.kunaicho.go.jp/kunaicho/koho/kohyo/pdf/meiyokaiin.pdf

 สภากาชาดญี่ปุ่น 
ตำแหน่งประธานกิตติมศักดิ์ของสภากาชาดญี่ปุ่น (日本赤十字社) จะเป็นตำแหน่งที่สืบทอดกันมาของสมเด็จพระจักรพรรดินีแห่งญี่ปุ่น ซึ่งหลังจากที่สมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะทรงดำรงพระอิสริยยศนี้ ทรงได้ปฏิบัติหน้าที่เป็นองค์ประธานในการประชุมกาชาดแห่งชาติ และพระราชทานเครื่องอิสริยาภรณ์แก่บุคคลต่างๆ ตั้งแต่ปีแรกที่พระองค์ดำรงพระอิสริยยศ จนกระทั่งสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พระราชสวามี สละราชสมบัติในปี พ.ศ. 2562 พระองค์จึงดำรงพระอิสริยยศโจโกโง (พระพันปีหลวง) และได้ส่งต่อพระกรณียกิจให้สมเด็จพระจักรพรรดินีมาซาโกะ จักรพรรดินีพระองค์ใหม่https://www.jrc.or.jp/about/photo/190524_005727.html ซึ่งในงานการประชุมกาชาด จะมีแค่พระบรมวงศานุวงศ์หญิงที่เป็นพระชายาเข้าร่วม

 การเลี้ยงไหม 
การเลี้ยงไหมเป็นหนึ่งในพระราชกรณียกิจที่สืบทอดกันมาของสมเด็จพระจักรพรรดินีแห่งญี่ปุ่น ตั้งแต่สมัยจักรพรรดินีโชเก็ง เนื่องจากอุตสาหกรรมการผลิตไหมเคยเป็นเสาหลักของการส่งออกของญี่ปุ่นในยุคเมจิ แม้ว่าหลังจากสงครามโลกครั้งที่สอง อุตสาหกรรมการเลี้ยงไหมจะเริ่มซบเซาลง แต่ในราชวงศ์ญี่ปุ่น กิจกรรมนี้ยังคงได้รับการรักษาไว้โดยจักรพรรดินีพระองค์ต่อ ๆ มาในฐานะประเพณีอันทรงคุณค่าhttps://dot.asahi.com/articles/-/261583?page=1 ซึ่งหลังจากที่สมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะทรงดำรงพระอิสริยยศนี้ พระองค์ก็ทรงสืบสานหน้าที่ในการดูแลโรงเลี้ยงไหมที่ชื่อว่า "โมมิจิยามะ" (紅葉山) ภายในพระราชวังหลวงโตเกียว ต่อจากจักรพรรดินีโคจุง

 พระราชนิพนธ์ 

 หนังสือ 
 พ.ศ. 2534 หนังสือภาพ "はじめての やまのぼり" (The First Yamanobori)https://books.google.co.th/books/about/Hajimete_no_yamanobori.html?id=f-CgnQEACAAJ&redir_esc=y ISBN 9784783401995
 พ.ศ. 2535 หนังสือ "どうぶつたち" (The Animals) ทรงแปลและเรียบเรียงบทกวีของมิชิโอะ มาโดะ (まど・みちお) นักกวีวรรณกรรมเด็กชื่อดัง โดยหนังสือเล่มนี้ได้รับการตีพิมพ์ในญี่ปุ่นและสหรัฐอเมริกา ISBN 978-4-915777-06-6
 พ.ศ. 2541 หนังสือ "ふしぎなポケット" (The Magic Pocket) ทรงแปลและเรียบเรียงบทกวีของมิชิโอะ มาโดะ และได้ตีพิมพ์ที่สหรัฐอเมริกาเช่นกัน ISBN 4-915777-21-9
 พ.ศ. 2541 หนังสือ "橋をかける--子供時代の読書の思い出" ISBN 4-915777-22-7
 นอกจากนี้ยังทรงแปลและเรียบเรียงบทกวีของมิชิโอะ มาโดะ และทำการตีพิมพ์อีก 2 เล่ม ได้แก่ Niji (Rainbow) และ Keshigomu (Eraser)

 เพลง 

 เพลง "ねむの木の子守歌" (Nemunoki no Komoriuta) เป็นเพลงที่แต่งถวายเจ้าชายอายะ (ฟูมิฮิโตะ) พระราชโอรส เนื่องในวันประสูติ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2508 ซึ่งเนื้อร้องเป็นการแต่งจากบทกวีวากะที่พระองค์เคยนิพนธ์ขณะศึกษาระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย ส่วนทำนองแต่งโดยคุณมาซามิ ยามาโมโตะhttps://www.worldfolksong.com/songbook/japan/nemunoki.html

 พระเกียรติยศ 

 ลำดับพระอิสริยยศ 
 20 ตุลาคม พ.ศ. 2477 - 10 เมษายน พ.ศ. 2502 : มิจิโกะ โชดะ (ญี่ปุ่น: 正田 美智子; โรมาจิ: Shōda Michiko)
 10 เมษายน พ.ศ. 2502 - 7 มกราคม พ.ศ. 2532 : มกุฎราชกุมารีมิจิโกะ (ญี่ปุ่น: 皇太子妃殿下; โรมาจิ: Kōtaishihi Denka อังกฤษ: Crown Princess)
 7 มกราคม พ.ศ. 2532 - 30 เมษายน พ.ศ. 2562 : สมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะ (ญี่ปุ่น: 皇后陛下; โรมาจิ: Kōgō Heka; อังกฤษ: Her Majesty the Empress)
 1 พฤษภาคม 2562 - ปัจจุบัน : สมเด็จพระจักรพรรดินีพระพันปีหลวงมิจิโกะ (ญี่ปุ่น: 上皇后陛下; โรมาจิ: Jōkōgō Heka; อังกฤษ: Her Majesty the Empress Emerita)

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

 ญี่ปุ่น 
 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์รัตนมงกุฎ ชั้นประถมาภรณ์ (มงกุฎดอกพอโลเนีย) (2502)

 ต่างประเทศ 
ประเทศปีที่ได้รับ (พ.ศ)เครื่องราชอิสริยาภรณ์แพรแถบเครื่องอิสริยาภรณ์คุณธรรมแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ชั้นที่ 1 พิเศษ80x80pxเครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญโอลาฟ80x80pxOrder of the Redeemer ชั้น Grand Cross80x80px|GRE Order Redeemer 1ClassOrder of Vytautas the Great with the Golden Chain80x80px|LTU Order of Vytautas the Great with the Golden Chain BAROrder of the Crown of the Realm80x80px|MY Darjah Utama Seri Mahkota Negara (Crown of the Realm) - DMNเครื่องราชอิสริยาภรณ์เลออปอล ชั้นประถมาภรณ์80x80px|BEL - Order of Leopold - Grand Cordon barOrder of the Queen of Shebahttps://web.archive.org/web/20161003215241/http://blog-imgs-71-origin.fc2.com/m/a/s/masakosamalove/20150426221023051.jpg80x80px|Order of The Queen of Sheba (Ethiopia) ribbonOrder of the Gold Lion of the House of Nassauhttps://www.theroyalforums.com/data/attachments/131/131638-73aa430aafded96f1f3e2934e2d2e1e4.jpg80x80px|Order of the Golden Lion of Nassau Ribbon barเครื่องราชอิสริยาภรณ์สิงโตเนเธอร์แลนด์ ชั้นประถมาภรณ์https://web.archive.org/web/20160304101210/http://static3.volkskrant.nl/static/photo/2012/9/7/7/album_large_1067182.jpg80x80px|NLD Order of the Dutch Lion - Grand Cross BARเครื่องราชอิสริยาภรณ์เซราฟีมhttps://i.pinimg.com/736x/b4/50/f6/b450f6f8c300347a91adfcaf125d17c5.jpg80x80px|Seraphimerorden ribbonเครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ (ม.จ.ก.) (ฝ่ายใน)https://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/emperor-akihito-of-japan-and-empress-michiko-of-japan-news-photo/7120042380x80px2503Order of Ojaswi Rajanyahttps://www.omsa.org/files/jomsa_arch/Splits/1988/153251_JOMSA_Vol39_12_19.pdf80x80px2518เหรียญพระราชพิธีบรมราชาภิเษกสมเด็จพระราชาธิบดีพีเรนทระแห่งเนปาล80x80px2515เครื่องราชอิสริยาภรณ์อิซเบลลาชาวคาทอลิก ชั้นประถมาภรณ์https://web.archive.org/web/20150610180722/http://www.boe.es/boe/dias/1972/01/20/pdfs/A01047-01047.pdfhttps://1.bp.blogspot.com/-KyIaAtDRwmY/Ueky7ALRchI/AAAAAAAADQw/cc0fGI4yWos/s1600/19850226japn1prncipeakiret.jpg78x78px|ESP Isabella Catholic Order GC2537เครื่องราชอิสริยาภรณ์พระเจ้าการ์โลสที่ 3 ชั้นประถมาภรณ์https://web.archive.org/web/20150122190624/http://www.boe.es/boe/dias/1994/10/10/pdfs/A31634-31634.pdfhttps://myroyal.wordpress.com/wp-content/uploads/2008/11/20081110_viaje_japon_06.jpg?w=470&h=29780x80px|ESP Charles III Order GC2536เครื่องเสนาอิสริยาภรณ์นักบุญยากอบและพระขรรค์ ชั้นสายสร้อยhttps://www.ordens.presidencia.pt/?idc=154&list=180x80px2541เครื่องอิสริยาภรณ์อิงฟังตึ เด. เอ็งรีกึ ชั้นสายสร้อย80x80px2541เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไอยราhttps://archive.is/20121217232134/https://www.borger.dk/foa/Sider/Default.aspx?fk=26&foaid=10171253&paid=80x80px2543เครื่องอิสริยาภรณ์กิตติคุณแห่งสาธารณรัฐออสเตรีย ชั้นมหาดาราhttps://www.parlament.gv.at/dokument/XXIV/AB/10542/imfname_251156.pdf80x80px|AUT Honour for Services to the Republic of Austria - 1st Class BAR2545Order of Gabriela Silanghttps://www.officialgazette.gov.ph/featured/filipino-recipients-of-japanese-decorations-and-japanese-recipients-of-philippine-decorations/80x80px|PHL Order of Gabriela Silang2545Order of the White Eagle (Poland)https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20020440666/O/M20020666.pdf80x80px

 เกร็ด 

 สมัยพระเยาว์ 

 ทรงเคยแบกพระสหายคนนึงที่ล้มลงเพราะปวดท้องเข้าห้องพยาบาลด้วยพระองค์เอง เนื่องจากไม่มีใครกล้าช่วยพระสหายคนนั้นเพราะมีเหาบนศีรษะ
 พระสหายที่เคยเรียนอยู่โรงเรียนประถมศึกษาทาเตบายาชิมินามิ จังหวัดกุมมะ ที่เดียวกับพระองค์ กล่าวถึงพระองค์ว่าทรงเป็นคนน่ารัก มีผมเป็นลอนหยิก มีรูปร่างโปร่งเพรียวสง่า และทรงเคยได้รับเลือกเป็นนักกีฬาวิ่งผลัด
 ทรงมีฉายาว่า "เทมเพิลจัง" โดยมีที่มาจากนักแสดงเด็กชาวอเมริกันชื่อ "เชอร์ลีย์ เทมเพิล" เนื่องจากพระองค์ทรงมีพระเกศาหยักศกคล้ายเธอ
 ทรงมีพระนามลำลองว่า "มิจิ" (ミチ) หรือ "มิจจิ" (ミッチ)
 ครอบครัวของพระองค์นั้นนับถือศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก แต่พระองค์ยังไม่เคยรับศีลล้างบาปมาก่อน 
 พระองค์ทรงมีพระราชดำรัสถึงเหตุการณ์สงครามโลกครั้งที่สองที่เคยประสบในสมัยพระเยาว์ ความว่า "...เมื่อเข้าสู่ช่วงหลังสงครามโลก แม้ข้าพเจ้าจะเป็นเพียงเด็กประถม แต่ก็สัมผัสได้ถึงห้วงเวลาแห่งความทุกข์ยาก ข้าพเจ้าต้องย้ายโรงเรียนถึง 5 ครั้ง ภายในเวลาเกือบ 3 ปี และทุกครั้งที่เข้าโรงเรียนใหม่ จะรู้สึกอึดอัดกับการปรับตัวให้เข้ากับการเรียนการสอนใหม่..."
 พระองค์เคยส่งบทกวีประกวดกับทางนิตยสารเด็กผู้หญิงชื่อ "ひまわり" (ฮิมาวาริ) อย่างสม่ำเสมอ ซึ่งบทกวีของพระองค์ได้แข่งกับนักแสดงหญิงเมโกะ นากามูระ (中村メイコ) โดยผลัดกันได้ที่หนึ่งและที่สองแบบที่ต่างฝ่ายต่างไม่รู้จักตัวตนของกันและกันมาก่อนหนังสือ "私の生き方 中村メイコ (女優)" หน้า 10 - 18

 มหาวิทยาลัย 
 ทรงได้รับรางวัลนักศึกษาดีเด่น ซึ่งจะมอบให้เฉพาะนักศึกษาที่มีผลการเรียนยอดเยี่ยมเท่านั้น และเป็นตัวแทนนักศึกษาในการกล่าวสุนทรพจน์ในพิธีจบการศึกษาหนังสือ "歴代皇后125代総覧"
 ทรงได้รับใบอนุญาตการสอนภาษาอังกฤษระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นและตอนปลายตั้งแต่ยังเป็นนักศึกษา
 ทรงอยู่ชมรมนักร้องประสานเสียง, ชมรมเทนนิส, และชมรมละครของมหาวิทยาลัย เนื่องจากทรงมีพระวรกายที่สูง พระองค์จึงมักจะได้เล่นบทนักแสดงชาย และทำให้พระองค์กังวลพระทัยกับการเปร่งเสียงต่ำ
 ขณะที่ทรงเชียร์การแข่งขันเทนนิสในมหาวิทยาลัย พระองค์จะส่งเสียงเชียร์แบบติดตลกว่า "อ๊ะ แย่แล้ว!" (あっ、やばい!)หนังสือ "板垣" หน้า 26–33
 ทรงเคยดำรงตำแหน่งประธานกรรมการสวัสดิการนักศึกษา และประธานสภานักศึกษา
 เนื่องจากทรงมีพระวรกายและรูปลักษณ์ที่งดงาม ผลการเรียนดี กีฬาเด่น จึงเป็นที่หมายปองของชายหนุ่มในสมัยนั้นเป็นอย่างมากhttps://president.jp/articles/-/76541?page=4 หนึ่งในชายที่เข้ามาคบหาพระองค์คือยูกิโอะ มิชิมะ () นักเขียนชาวญี่ปุ่น ซึ่งปรากฏในหนังสือ "ชีวิตและการมรณกรรมของยุกิโอะ มิชิมะ" (The Life and Death of Yukio Mishima) อันเป็นงานเขียนของเฮนรี สกอต สโตกส์ (Henry Scott Stokes) ที่ระบุว่าทั้งสองได้รับการแนะนำ และสนับสนุนจากครอบครัวให้สมรส ด้วยมองว่าทั้งคู่มีความเหมาะสมกันSaru, « 三島入門 (An Introduction to Mishima) », Mutant Frog Travelogue, 12 February 2006

 การอภิเษกสมรส 

 ก่อนที่พระองค์ทรงหมั้นสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พระองค์เคยมีการนัดดูตัวกับนายยูกิโอะ มิชิมะที่โรงละครคาบูกิซะ ซึ่งเขาได้ตกหลุมรักพระองค์ตั้งแต่แรกพบ อย่างไรก็ตามพระองค์ก็ได้ปฏิเสธการคบหากับเขาhttps://fujinkoron.jp/articles/-/202?page=3
 ขณะที่เสด็จไปถวายสักการะศาลเจ้าสามแห่งในพระราชวังหลวงโตเกียว พระองค์ต้องเกล้าพระเกศาแบบโอซึเบรากาชิคู่กับฉลองพระองค์กิโมโนแบบโบราณ จากนั้นทรงต้องเปลี่ยนฉลองพระองค์เป็นแบบตะวันตกเพื่อเข้าเฝ้าจักรพรรดิโชวะและจักรพรรดินีโคจุน ซึ่งพระองค์ต้องใช้น้ำมันเบนซินในการล้างน้ำมันที่ใช้จัดพระเกศาออก โดยไม่สามารถใช้แชมพูได้เนื่องจากไม่เคยมีธรรมเนียมปฏิบัติมาก่อน และต้องใช้น้ำมันในปริมาณมากเนื่องจากพระเกศาของพระองค์หยักศก
 การเสด็จโดยรถม้าพระที่นั่งจากพระราชวังหลวงโตเกียวไปยังพระตำหนักชั่วคราว ทำให้มีเศษหินกระเด็นมาโดนพระปราง (แก้ม) ของพระองค์จนรู้สึกเจ็บhttps://diamond.jp/articles/-/356494?page=2

 ครอบครัว 

 พระองค์ทรงเลือกที่จะประสูติพระราชบุตรที่โรงพยาบาลแทนที่จะประสูติภายในพระตำหนักที่ประทับ โดยเจ้าชายฮิโระ (นารูฮิโตะ) พระราชโอรสพระองค์แรก ได้ประสูติที่โรงพยาบาล ซึ่งเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ราชวงศ์ญี่ปุ่นhttps://dot.asahi.com/articles/-/102465?page=1
 หลังจากที่เจ้าชายฮิโระ (นารูฮิโตะ) ประสูติได้เพียง 7 เดือน พระองค์กับพระราชสวามีต้องเสด็จเยือนสหรัฐอเมริกาเป็นเวลา 14 วัน พระองค์จึงทรงจัดทำคู่มือการเลี้ยงดูเจ้าชายให้กับพระพี่เลี้ยง ซึ่งคู่มือนี้ถูกเรียกว่า "กฎของนารุจัง" (ナルちゃん憲法) ในภายหลัง โดยคู่มือนี้ได้มีการบันทึกประมาณว่า ให้กอดพระองค์อย่างน้อยวันละครั้ง เพื่อแสดงความรัก, กลยุทธ์การให้พระองค์เสวยนม เนื่องจากพระองค์ไม่ทรงโปรด, ปล่อยให้เล่นพระองค์เดียวบ้าง เพื่อไม่ให้พระองค์รู้สึกว่ามีคนคอยเอาใจอยู่ตลอดเวลา, ต้องมีการดุพระองค์บ้าง
 ทรงเตรียมเบ็นโต (ข้าวกล่อง) ให้กับพระราชบุตรทุกพระองค์ก่อนไปโรงเรียนด้วยพระองค์เอง
 สมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะและพระองค์เสด็จเยี่ยมจักรพรรดินีโคจุนทุกสัปดาห์ จนพระองค์สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ. 2543
 เมื่อมีเวลาว่าง พระองค์จะร่วมเล่นเปียโน ร่วมกับพระราชสวามีซึ่งทรงเล่นเชลโล่ และเจ้าชายฮิโระ (นารูฮิโตะ) พระราชโอรสซึ่งทรงเล่นไวโอลินกับวิโอล่า

 งานอดิเรก 

 ทรงเคยเรียนเปียโน, วาดภาพ, ทำอาหาร, และโคโดะ (香道) หรือศาสตร์แห่งการชื่มชมธูปนิตยสารอาซาฮี ฉบับวันที่ 12 เมษายน 2502
 ทรงโปรดการเล่นเทนนิสเป็นอย่างมาก พระองค์กับพระราชสวามีจะทรงเล่นเทนนิสด้วยกันทุกสัปดาห์ อีกทั้งทรงเคยได้รับรางวัลชนะเลิศการแข่งขันเทนนิส "ชินชิน ทัวร์นาเมนท์" (新進トーナメント) และติดอันดับสี่ในการจัดอันดับการแข่งขันเทนนิสของภูมิภาคคันโต ในช่วงที่ทรงเป็นนักศึกษา 
 ทรงโปรดการเล่นเปียโน เมื่อมีเวลาว่างพระองค์จะร่วมเล่นเปียโนในวงขนาดเล็กกับพระสหาย
 ฮิโรโกะ นากามูระ นักเปียโนชื่อดัง เคยได้รับฟังการบรรเลงเปียโนของพระองค์โดยตรงที่พระตำหนัก ได้กล่าวชื่นชมพระองค์ว่า "ในญี่ปุ่น ไม่มีนักเปียโนคนใดที่สามารถบรรเลงได้อย่างลึกซึ้งถึงเพียงนี้ ถ้าหากพระองค์ทรงเป็นนักเปียโน ดิฉันคงไม่มีโอกาสได้แสดงเลย"นิตยสาร "週刊新潮" ฉบับวันที่ 24 กันยายน 2552

 การลอบทำร้ายและการวิพากษ์วิจารณ์ 

พระองค์มักจะโดนวิจารณ์จากกลุ่มอนุรักษ์นิยมในเรื่องที่พระองค์มีความคุ้นเคยกับศาสนาคริสต์มากกว่าศาสนาชินโต เนื่องจากพระองค์สำเร็จการศึกษาจากวิทยาลัยคริสต์หนังสือ "おことば 戦後皇室語録" หน้า 192 - 193
ในขบวนเสด็จหลังจากพิธีอภิเษกสมรส มีชายหนุ่มคนหนึ่งวิ่งเข้าหารถม้าที่ประทับพร้อมขว้างก้อนหินใส่ โดยมีก้อนนึงเฉียดพระเศียรของพระองค์ไป ซึ่งในภายหลังชายผู้นี้ถูกจับกุมตัว โดยมีรายงานว่าเขาไม่พอใจในระบบจักรพรรดิและความวุ่นวายของงานเทศกาล อีกทั้งในภายหลังได้มีการสรุปว่าเขามีอาการป่วยทางจิต
วันที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2515 ทรงเคยถูกเด็กหนุ่มปาถุงมือใส่และวิ่งเข้าชนที่หน้าสถานีรถไฟโทบุ-นิกโกหนังสือ "日本刑罰史年表 増補改訂版" หน้า 311
พ.ศ. 2535 ณ พิธีเปิดเทศกาลกีฬาแห่งชาติ จังหวัดยามางาตะ มีชายคนหนึ่งได้ปาระเบิดควันมายังที่ประทับของพระองค์และพระราชสวามี พระองค์ได้รีบพุ่งเข้าปกป้องพระราชสวามีตามสัญชาตญาณhttps://web.archive.org/web/20140708142123/http://news.nifty.com/cs/magazine/detail/sapio-20090910-01/3.htm

 อื่นๆ 

 ขณะที่ยังดำรงพระอิสริยยศเป็นมกุฎราชกุมารี บริษัทเพาะพันธ์กุหลาบของอังกฤษได้ตั้งชื่อกุหลาบสายพันธุ์ใหม่ว่า "Princess Michiko" เพื่อถวายพระเกียรติแด่พระองค์
 ทรงเป็นผู้ริเริ่มการใส่ฉลองพระองค์แนวแฟชั่นในราชวงศ์ญี่ปุ่น
พ.ศ. 2533 พระองค์ทรงได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้ที่มีรสนิยมการแต่งกายได้ยอดเยี่ยมในระดับนานาชาติ

 พงศาวลี 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอย่างเป็นทางการ 
 เว็บไซต์สำนักพระราชวังอิมพีเรียล (Imperial Household Agency) ภาษาอังกฤษ https://www.kunaicho.go.jp/eindex.html
 เว็บไซต์สำนักพระราชวังอิมพีเรียล (Imperial Household Agency) ภาษาญี่ปุ่น https://www.kunaicho.go.jp/
 ประกาศสํานักนายกรัฐมนตรี เรื่อง หลักเกณฑ์การทับศัพท์ภาษาเยอรมัน สเปน ญี่ปุ่น และมลายู ลงวันที่ 13 มีนาคม พ.ศ. 2561

หมวดหมู่:จักรพรรดินีญี่ปุ่น
หมวดหมู่:โคไตชิฮิ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายใน)
หมวดหมู่:บุคคลในยุคโชวะ
หมวดหมู่:บุคคลในยุคเฮเซ
หมวดหมู่:บุคคลในยุคเรวะ