อำเภอเวียงชัย

เวียงชัย ( <ᩅ᩠ᨿᨦᨩᩱ᩠ᨿ>) เป็นอำเภอหนึ่งในตอนกลางของจังหวัดเชียงราย เป็นแหล่งปลูกข้าวที่สำคัญโดยมีน้ำแม่ลาวไหลผ่านทางทิศตะวันตก และน้ำแม่กกไหลผ่านทางทิศเหนือ แบ่งการปกครองออกเป็น 5 ตำบล

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเวียงชัยตั้งอยู่ทางตอนกลางของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้

 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองเชียงรายและอำเภอเวียงเชียงรุ้ง
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอพญาเม็งราย
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอพญาเม็งราย อำเภอเทิง และอำเภอเมืองเชียงราย
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองเชียงราย

 ประวัติศาสตร์ 
พงศาวดารหลายฉบับกล่าวว่า เมื่อราวปี พ.ศ. 1460 พระเจ้าไชยนารายณ์ ได้ทรงสร้างเมืองขึ้นอีกแห่งหนึ่งที่ตำบลเมืองชุม เรียกชื่อว่า "เวียงชัยนารายณ์" ต่อมาเมืองได้ร้างไปเนื่องจากภัยสงครามจนกระทั่งถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ซึ่งปรากฏเรื่องราวในประวัติศาสตร์อีกว่าเมืองร้างแห่งนั้นเรียกว่า ปงเวียงชัย อยู่ห่างจากเมืองเชียงรายไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ประมาณ 8 กิโลเมตร ได้มีผู้คนเริ่มทยอยเข้าไปทำมาหากินตั้งบ้านเรือนอยู่จนกลายเป็นหมู่บ้านเรียกว่า บ้านเวียงชัย ต่อมาได้มีผู้อพยพเข้าอยู่ในพื้นที่นั้นมากขึ้นจนกระทั่งทางการได้ตั้งเป็นตำบลเรียกว่า ตำบลเวียงชัย

ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2508 อำเภอเมืองเชียงรายได้ดำเนินการขอแยกตำบลเวียงชัย ตำบลทุ่งก่อ และตำบลผางาม ตั้งขึ้นเป็นกิ่งอำเภอ กระทรวงมหาดไทยได้ออกประกาศลงวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2517 ให้แบ่งท้องที่ 3 ตำบลดังกล่าวออกจากอำเภอเมืองเชียงรายตั้งขึ้นเป็นกิ่งอำเภอเรียกว่า กิ่งอำเภอเวียงชัย ตั้งแต่วันที่ 17 มิถุนายน พ.ศ. 2517 แต่ยังไม่สามารถจัดตั้งเป็นอำเภอได้ เนื่องจากยังไม่เข้าเกณฑ์จัดตั้งอำเภอ ซึ่งได้แยกการปกครองของตำบลเวียงชัย 7 หมู่บ้าน ออกเป็นตำบลเวียงเหนือ ซึ่งต่อมาได้ยกฐานะเป็น อำเภอเวียงชัย เมื่อวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2522 
 วันที่ 9 ตุลาคม 2522 ตั้งตำบลป่าซาง แยกจากตำบลทุ่งก่อ 
 วันที่ 31 มีนาคม 2524 ตั้งตำบลดอนศิลา แยกจากตำบลผางาม 
 วันที่ 30 มีนาคม 2525 ตั้งตำบลดงมหาวัน แยกจากตำบลทุ่งก่อ
 วันที่ 24 ธันวาคม 2528 จัดตั้งสุขาภิบาลเวียงชัยในพื้นที่บางส่วนของตำบลเวียงชัย และสุขาภิบาลบ้านเหล่าในพื้นที่บางส่วนของตำบลทุ่งก่อและตำบลดงมหาวัน
 วันที่ 10 ตุลาคม 2529 ตั้งตำบลเมืองชุม แยกจากตำบลเวียงชัย รวมทั้งขยายเขตสุขาภิบาลเวียงชัยให้ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเมืองชุมด้วย
 วันที่ 22 มีนาคม 2538 แยกตำบลทุ่งก่อ ตำบลดงมหาวัน และตำบลป่าซาง จัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอเชียงรุ้ง โดยให้ขึ้นกับอำเภอเวียงชัย
 วันที่ 5 มีนาคม 2539 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอเชียงรุ้ง เป็น กิ่งอำเภอเวียงเชียงรุ้ง
 วันที่ 25 ธันวาคม 2539 ยกฐานะสภาตำบลผางาม สภาตำบลเวียงเหนือ สภาตำบลเวียงชัย(นอกเขตสุขาภิบาลเวียงชัย) สภาตำบลดอนศิลา และสภาตำบลเมืองชุม(นอกเขตสุขาภิบาลเวียงชัย) เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลผางาม องค์การบริหารส่วนตำบลเวียงเหนือ องค์การบริหารส่วนตำบลเวียงชัย องค์การบริหารส่วนตำบลดอนศิลา และองค์การบริหารส่วนตำบลเมืองชุมตามลำดับ
 วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลเวียงชัยและสุขาภิบาลบ้านเหล่า เป็นเทศบาลตำบลเวียงชัยและเทศบาลตำบลบ้านเหล่า ด้วยผลของกฎหมาย เทศบาลตำบลเวียงชัย
 วันที่ 25 กันยายน 2546 แยกบ้านด้าย หมู่ที่ 4 ตำบลเวียงชัย จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 18 บ้านด้ายท่าล้อ
 วันที่ 27 กันยายน 2547 แยกบ้านดอยงาม หมู่ที่ 6 ตำบลดอนศิลา จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 17 บ้านใหม่ศรีวิลัย
 วันที่ 26 ธันวาคม 2548 แยกบ้านป่าบง หมู่ที่ 5 ตำบลผางาม จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 14 บ้านป่าบงเหนือ
 วันที่ 11 เมษายน 2550 แยกหมู่บ้านใหม่ดังต่อไปนี้
 (1) แยกบ้านท่าบันได หมู่ที่ 1 ตำบลเวียงเหนือ จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 12 บ้านสันต้นแหน
 (2) แยกบ้านเวียงชัย หมู่ที่ 8 ตำบลเวียงชัย จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 19 บ้านเวียงชัยทอง
 (3) แยกบ้านดงมะตื๋น หมู่ที่ 7 ตำบลผางาม จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 15 บ้านดงมะตื๋นใหม่
 (4) แยกบ้านด้ายกู่แก้ว หมู่ที่ 7 ตำบลเวียงชัย จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 20 บ้านด้ายพัฒนา
 วันที่ 24 สิงหาคม 2550 ยกฐานะกิ่งอำเภอเวียงเชียงรุ้ง อำเภอเวียงชัย เป็น อำเภอเวียงเชียงรุ้ง พระราชกฤษฎีกาตั้งอำเภอฆ้องชัย อำเภอดอนจาน อำเภอนาคู อำเภอสามชัย อำเภอโกสัมพีนคร อำเภอบึงสามัคคี อำเภอโคกโพธิ์ไชย อำเภอซำสูง อำเภอโนนศิลา อำเภอบ้านแฮด อำเภอเวียงเก่า อำเภอหนองนาคำ อำเภอเขาคิชฌกูฏ อำเภอคลองเขื่อน อำเภอเกาะจันทร์ อำเภอเนินขาม อำเภอหนองมะโมง อำเภอซับใหญ่ อำเภอดอยหลวง อำเภอเวียงเชียงรุ้ง อำเภอดอยหล่อ อำเภอแม่ออน อำเภอหาดสำราญ อำเภอเกาะกูด อำเภอเกาะช้าง อำเภอวังเจ้า อำเภอวังยาง อำเภอเทพารักษ์ อำเภอบัวลาย อำเภอพระทองคำ อำเภอเมืองยาง อำเภอลำทะเมนชัย อำเภอสีดา อำเภอช้างกลาง อำเภอนบพิตำ อำเภอชุมตาบง อำเภอแม่เปิน อำเภอภูเพียง อำเภอแคนดง อำเภอบ้านด่าน อำเภอสามร้อยยอด อำเภอภูกามยาว อำเภอภูซาง อำเภอศรีนครินทร์ อำเภอดงเจริญ อำเภอบึงนาราง อำเภอสากเหล็ก อำเภอกุดรัง อำเภอชื่นชม อำเภอเชียงขวัญ อำเภอทุ่งเขาหลวง อำเภอหนองฮี อำเภอสุขสำราญ อำเภอเขาชะเมา อำเภอนิคมพัฒนา อำเภอบ้านคา อำเภอเวียงหนองล่อง อำเภอหนองหิน อำเภอเอราวัณ อำเภอโพธิ์ศรีสุวรรณ อำเภอศิลาลาด อำเภอมะนัง อำเภอบางเสาธง อำเภอโคกสูง อำเภอวังสมบูรณ์ อำเภอวิภาวดี อำเภอเขวาสินรินทร์ อำเภอโนนนารายณ์ อำเภอพนมดงรัก อำเภอศรีณรงค์ อำเภอเฝ้าไร่ อำเภอโพธิ์ตาก อำเภอรัตนวาปี อำเภอสระใคร อำเภอกู่แก้ว อำเภอประจักษ์ศิลปาคม อำเภอนาตาล อำเภอนาเยีย อำเภอน้ำขุ่น อำเภอสว่างวีระวงศ์ และอำเภอเหล่าเสือโก้ก พ.ศ. ๒๕๕๐ รวมทั้งโอนหน้าที่ของเทศบาลตำบลบ้านเหล่าให้ไปขึ้นกับอำเภอเวียงเชียงรุ้ง
 วันที่ 15 กรกฎาคม 2556 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลเวียงเหนือ เป็น เทศบาลตำบลเวียงเหนือ เทศบาลตำบลเวียงเหนือ
 วันที่ 2 กันยายน 2556 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลดอนศิลา เป็น เทศบาลตำบลดอนศิลาเทศบาลตำบลดอนศิลา
 วันที่ 6 กันยายน 2556 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลเมืองชุม เป็น เทศบาลตำบลเมืองชุมเทศบาลตำบลเมืองชุม และเปลี่ยนแปลงชื่อองค์การบริหารส่วนตำบลเวียงชัย เป็น องค์การบริหารส่วนตำบลสิริเวียงชัย และยกฐานะเป็น เทศบาลตำบลสิริเวียงชัย
 วันที่ 14 ตุลาคม 2558 ได้มีการเปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลในอำเภอเวียงชัย โดยได้โอนพื้นที่บางส่วนของหมู่ที่ 1,8,9,13 และ 19 จากเทศบาลตำบลสิริเวียงชัย ไปขึ้นอยู่กับเทศบาลตำบลเวียงชัยประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลตำบลเวียงชัย อำเภอเวียงชัย จังหวัดเชียงรายประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลตำบลสิริเวียงชัย อำเภอเวียงชัย จังหวัดเชียงราย

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเวียงชัยแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 5 ตำบล 75 หมู่บ้าน ได้แก่

 ที่   ชื่อตำบล  ตัวเมือง  อักษรโรมัน  จำนวนหมู่บ้าน  จำนวนครัวเรือนจำนวนประชากร จำนวนประชากรและบ้าน จำแนกเป็นรายอำเภอ และรายตำบล จังหวัดเชียงราย ณ เดือนธันวาคม พ.ศ. 2553, สำนักบริหารทะเบียน กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย1.เวียงชัย43pxWiang Chai204,42611,1872.ผางาม45pxPha Ngam153,0269,0853.เวียงเหนือ50pxWiang Nuea122,1116,6334.ดอนศิลา50pxDon Sila173,1169,8415.เมืองชุม45pxMueang Chum112,3887,290

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเวียงชัยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 6 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลเวียงชัย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเวียงชัยและตำบลเมืองชุม
 เทศบาลตำบลเวียงเหนือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียงเหนือทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลสิริเวียงชัย ครอบคลุมของพื้นที่ตำบลเวียงชัย (นอกเขตเทศบาลตำบลเวียงชัย)
 เทศบาลตำบลดอนศิลา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนศิลาทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลเมืองชุม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองชุม (นอกเขตเทศบาลตำบลเวียงชัย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลผางาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลผางามทั้งตำบล

 โรงเรียน 
 โรงเรียนบ้านหนองบัวผาบ่ม
 โรงเรียนบ้านป่าบง
 โรงเรียนบ้านดอน
 โรงเรียนเวียงชัยวิทยาคม
 โรงเรียนดอนศิลาผางามวิทยาคม
 โรงเรียนบ้านทุ่งยั้งหัวฝายวิทยา
 โรงเรียนบ้านเวียงเดิม
 โรงเรียนบ้านจอเจริญ
 โรงเรียนอนุบาลเวียงชัย
 โรงเรียนดงมะตื๋นเนินสยามวิทยา
 โรงเรียนบ้านค่ายเจริญ
 โรงเรียนบ้านเวียงเดิม
 โรงเรียนบ้านเมืองชุม
 โรงเรียนเวียงแก้ววิทยา
โรงเรียนบ้านศรีเวียง
โรงเรียนบ้านเวียงชัย
โรงเรียนวัดจอเจริญสุขุมวาท

 โรงพยาบาล 
 โรงพยาบาลสมเด็จพระญาณสังวร ตั้งอยู่ที่บ้านศรีเวียง ตำบลเวียงชัย ห่างจากตัวอำเภอประมาณ 8 กิโลเมตร

 โบสถ์คริสต์ 
 คริสตจักรไทยพระกิตติคุณสมบูรณ์ บ้านหลิ่งกุญชร ตั้งอยู่ที่บ้านหลิ่งกุญชร ตำบลดอนศิลา 
 คริสตจักรโทกทองสามัคคี ตั้งอยู่ที่บ้านหลิ่งกุญชร ตำบลดอนศิลา 
 คริสตจักรเพนเตคลอส (หรือ บ้านสวน) ตั้งอยู่ที่บ้านหลิ่งกุญชร ตำบลดอนศิลา 
 คริสตจักรไชยธรรม (สภาคริสตจักรแห่งประเทศไทย) ตั้งอยู่ที่บ้านดอนเหนือ ตำบลดอนศิลา
 คริสตจักรเวียงแก้ว ตั้งอยู่ที่บ้านเวียงแก้ว ตำบลเมืองชุม

 การคมนาคม 
เส้นทางหลักที่เชื่อมต่อระหว่างตัวเมืองเชียงรายกับอำเภอเวียงชัย คือ ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1233 จากถนนพหลโยธินแยกศรีทรายมูลถึงแยกบ้านด้ายระยะทางประมาณ 6 กิโลเมตร แล้วต่อด้วยทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1173 อีกประมาณ 6 กิโลเมตร รวมระยะทางประมาณ 12 กิโลเมตร อีกเส้นทางหนึ่งคือ ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1232 จากถนนพหลโยธินที่ห้าแยกพ่อขุนฯ ผ่านสนามกีฬากลางจังหวัดเชียงรายและตำบลเวียงเหนือ เข้าสู่อำเภอเวียงชัยระยะทางประมาณ 13 กิโลเมตร

ทั้งนี้ มีทางหลวงแผ่นดินที่สำคัญที่เชื่อมต่อเข้ากับอำเภออื่น ๆ อีก ได้แก่ 

ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1173 เชื่อมต่อไปยังอำเภอเวียงเชียงรุ้งและอำเภอดอยหลวง 
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1152 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงเอเชียสาย 3 เชื่อมต่อไปยังอำเภอพญาเม็งรายและอำเภอขุนตาล

 อ้างอิง 

 ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งท้องที่อำเภอเชียงราย จังหวัดเชียงราย ตั้งเป็นกิ่งอำเภอเวียงชัย 
 พระราชกฤษฎีกาตั้งอำเภอหนองกุงศรี อำเภอไทรงาม อำเภอบ้านฝาง อำเภออุบลรัตน์ อำเภอเวียงชัย อำเภอดอยเต่า อำเภอนิคมคำสร้อย อำเภอนาหว้า อำเภอเสิงสาง อำเภอศรีสาคร อำเภอบึงสามพัน อำเภอนาดูน อำเภอค้อวัง อำเภอโพธิ์ชัย อำเภอเมืองสรวง อำเภอปลวกแดง อำเภอยางชุมน้อย อำเภอกาบเชิง อำเภอสุวรรณคูหา และอำเภอกุดข้าวปุ้น พ.ศ. ๒๕๒๒ 
 ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งเขตท้องที่อำเภอเวียงชัย จังหวัดเชียงราย ตั้งเป็นกิ่งอำเภอเชียงรุ้ง 
 ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอเชียงรุ้ง อำเภอเวียงชัย จังหวัดเชียงราย 
 พระราชกฤษฎีกาตั้งอำเภอฆ้องชัย...และอำเภอเหล่าเสือโก้ก พ.ศ. ๒๕๕๐ 
 รายงานสถิติจำนวนประชากร และบ้าน รายจังหวัด รายอำเภอ และรายตำบล

เวียงชัย