เขตสัมพันธวงศ์

สัมพันธวงศ์ เป็นหนึ่งในห้าสิบเขตของกรุงเทพมหานคร เป็นเขตที่มีขนาดพื้นที่เล็กและมีจำนวนประชากรน้อยที่สุด สภาพพื้นที่ประกอบไปด้วยแหล่งการค้าหนาแน่นและแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรม

 ที่ตั้งและอาณาเขต 

เขตสัมพันธวงศ์ตั้งอยู่ริมฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา (ฝั่งพระนคร) มีอาณาเขตติดต่อกับเขตต่าง ๆ เรียงตามเข็มนาฬิกา ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย มีถนนเจริญกรุงและถนนพระรามที่ 4 เป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับเขตบางรัก มีคลองผดุงกรุงเกษม เป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศใต้ ติดต่อกับเขตคลองสาน มีแนวกึ่งกลางแม่น้ำเจ้าพระยา เป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับเขตพระนคร มีคลองรอบกรุง (คลองโอ่งอ่าง) เป็นเส้นแบ่งเขต

 ประวัติศาสตร์ 
เขตนี้เป็นสถานที่ที่มีชาวจีนอาศัยอยู่มาตั้งแต่ตอนแรกเริ่มกรุงรัตนโกสินทร์แล้ว พวกเขาได้ย้ายมาจากเขตพระนครในปัจจุบัน โดยมีถนนวานิช 1 หรือ "ถนนสำเพ็ง" เป็นศูนย์กลางของชุมชนชาวจีน จวบจนสร้างถนนเยาวราชในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อ พ.ศ. 2435 ได้กลายมาเป็นศูนย์กลางชาวจีนจนถึงปัจจุบัน

อำเภอสัมพันธวงศ์ สร้างที่ว่าการอำเภอขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2475 ตั้งอยู่ที่สามแยกถนนทรงวาดตัดกับถนนปทุมคงคา ตำบลศาลเจ้าแม่ทับทิม ซึ่งอยู่ในเขตวัดสัมพันธวงศารามวรวิหาร จึงสันนิษฐานได้ว่าอำเภอสัมพันธวงศ์คงตั้งชื่อตามวัดที่ตั้งนั่นเอง (ปัจจุบันสำนักงานเขตย้ายไปตั้งที่ถนนโยธา แขวงตลาดน้อย) โดยแบ่งการปกครองออกเป็น 14 ตำบล

ต่อมาได้มีการยุบรวม "อำเภอสามแยก" ซึ่งตั้งที่ว่าการอำเภออยู่ที่ตึกแถวสี่แยกถนนทรงวาดกับถนนเยาวราช มีเขตปกครอง 6 ตำบล และ "อำเภอจักรวรรดิ" ซึ่งตั้งที่ว่าการอำเภออยู่ข้างสถานีตำรวจนครบาลจักรวรรดิ มีเขตปกครอง 18 ตำบล มาขึ้นกับอำเภอสัมพันธวงศ์ แล้วแบ่งเขตปกครองใหม่ออกเป็น 3 ตำบล คือ ตำบลสัมพันธวงศ์ ตำบลจักรวรรดิ และตำบลตลาดน้อย

ต่อมาใน พ.ศ. 2515 มีประกาศคณะปฏิวัติจัดการบริหารราชการใหม่ในเขตนครหลวง อำเภอสัมพันธวงศ์ได้รับการเปลี่ยนแปลงฐานะเป็น เขตสัมพันธวงศ์ แบ่งเขตปกครองย่อยออกเป็น 3 แขวง

 การแบ่งเขตการปกครอง 
เขตสัมพันธวงศ์แบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 3 แขวง ได้แก่
หมายเลขอักษรไทยอักษรโรมันพื้นที่ (ตร.กม.)จำนวนประชากร (ธันวาคม 2566)ความหนาแน่นประชากร (ธันวาคม 2566)แผนที่จักรวรรดิChakkrawat 0.4845,88612,161.16120px|แผนที่สัมพันธวงศ์Samphanthawong 0.4837,32415,163.56ตลาดน้อย Talat Noi 0.4496,33614,111.36 ทั้งหมด 1.41619,54613,803.67

 ประชากร 
 สถิติประชากรตามทะเบียนราษฎรเขตสัมพันธวงศ์สำนักบริหารการทะเบียน. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "จำนวนประชากรและบ้าน." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.dopa.go.th/xstat/popyear.html 2556. สืบค้น 3 เมษายน 2556. ปี (พ.ศ.)  ประชากร  การเพิ่มและการลด 2535  43,387  ไม่ทราบ 2536  43,220  -167 2537  42,126  -1,094 2538  40,412  -1,714 2539  39,585  -827 2540  38,984  -601 2541  38,628  -356 2542  37,593  -1,035 2543  36,925  -668 2544  36,899  -26 2545  36,127  -772 2546  35,547  -580 2547  32,223  -3,324 2548  31,674  -549 2549  31,142  -532 2550  30,646  -496 2551  30,088  -558 2552  29,283  -805 2553  28,617  -666 2554  28,001  -616 2555  27,426  -575 2556  26,932  -494 2557  26,359  -573 2558  25,694  -665 2559  24,785  -909 2560  24,150  -635 2561  23,655  -495 2562  22,463  -1,192 2563  21,324  -1,139 2564  20,777  -547 2565  20,168  -609 2566  19,546  -622

 การคมนาคม 
ทางสายสำคัญในเขตสัมพันธวงศ์ ได้แก่

 ถนนเจริญกรุง
 ถนนพระรามที่ 4
 ถนนเยาวราช
 ถนนจักรวรรดิ
 ถนนราชวงศ์
 ถนนบริพัตร
 ถนนมหาจักร
 ถนนมังกร
 ถนนเยาวพานิช
 ถนนแปลงนาม
 ถนนผดุงด้าว (ซอยเท็กซัส)

 ถนนพาดสาย
 ถนนทรงสวัสดิ์
 ถนนลำพูนไชย
 ถนนมิตรภาพไทย-จีน (ตรีมิตร)
 ถนนทรงวาด
 ถนนข้าวหลาม
 ซอยเจริญกรุง 12 (บำรุงรัฐ)
 ซอยเจริญกรุง 16 / ซอยเยาวราช 6 / ซอยเยาวราช 11 (อิศรานุภาพ)
 ซอยเยาวราช 23 (ถนนเสริมสินค้า)
 ซอยวานิช 1 (สำเพ็ง)

 สถานที่สำคัญ 
 ถนนเยาวราช 

ถนนเยาวราช มีความยาวประมาณ 1.5 กิโลเมตร โดยเกือบตลอดถนนทั้งสายจะเต็มไปด้วยร้านขายทองและร้านอาหาร และเป็นชุมชนคนไทยเชื้อสายจีนอาศัยมากที่สุดในประเทศไทย

ในปัจจุบันมีประตูซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของไชนาทาวน์อยู่ ซึ่งได้สร้างขึ้นเนื่องในโอกาสที่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๙ ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๖ รอบ ตั้งอยู่กลางวงเวียนโอเดียน สุดถนนเยาวราช

 วัดและศาลเจ้า 
วัดและศาลเจ้าที่สำคัญ ได้แก่

 วัดกันมาตุยาราม
 วัดจักรวรรดิราชาวาสวรมหาวิหาร
 วัดชัยชนะสงคราม (วัดตึก)
 วัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร
 วัดบำเพ็ญจีนพรต
 วัดปทุมคงคา
 วัดโลกานุเคราะห์
 วัดสัมพันธวงศาราม (วัดเกาะ)
 วัดบพิตรพิมุขวรวิหาร 
 วัดชัยภูมิการาม (ตี๊หง่านตื่อ)
 ศาลเจ้าเล่งบ๊วยเอี๊ยะ
 ศาลเจ้าอาเนี้ยเก็ง
 โรงเจบุญสมาคม
 ศาลเจ้ากวนอู
 ศาลเจ้าโจวซือกง
 ศาลเจ้าเล่าปุนเถ่ากง
 มูลนิธิเทียนฟ้า

 สถานที่สำคัญอื่น ๆ 

 โรงเรียนไตรมิตรวิทยาลัย
 มหามณฑปหลวงพ่อทองคำ วัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร
 โบสถ์กาลหว่าร์ 
 เวิ้งนาครเขษม
 คลองถม
 สะพานหัน
 สะพานเหล็ก
 ซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติ 6 รอบ พระชนมพรรษา
 ตลาดเก่าเยาวราช
 ตลาดใหม่
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์ วิทยาเขตบพิตรพิมุข จักรวรรดิ 
 พิพิธภัณฑ์ทองคำห้างทองตั้งโต๊ะกัง
 บางกอกริเวอร์พาร์ค
 พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น เขตสัมพันธวงศ์
 ย่านสำเพ็ง
 ซอยสุกร
 มัสยิดหลวงโกชาอิศหาก
 ศูนย์การค้าริเวอร์ซิตี้
 หอศิลป์กรุงไทย
 อาคารธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาตลาดน้อย
 กรมเจ้าท่า
 สถานีตำรวจนครบาลจักรวรรดิ

 เทศกาล 
ในช่วงเทศกาล ถนนเยาวราชจะปิดทั้งสาย
 เทศกาลตรุษจีน 
 เทศกาลไหว้พระจันทร์
 เทศกาลกินเจ

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์สำนักงานเขตสัมพันธวงศ์ 
 แผนที่เขตสัมพันธวงศ์