อาคารอนุรักษ์

อาคารอนุรักษ์ คืออาคารเก่าที่มีคุณค่าทางทางสถาปัตยกรรม  สมควรได้รับการบูรณะและอนุรักษ์ โดยหน่วยงานที่เป็นกำลังหลักในการส่งเสริมคือ คณะกรรมาธิการอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรม สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ มีกิจกรรมมอบรางวัลด้านการอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมดีเด่น โดยสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเป็นองค์ประธานการมอบรางวัลอาคารอนุรักษ์ดีเด่น อย่างต่อเนื่องทุกปี ตั้งแต่ พ.ศ. 2525

 อาคารอนุรักษ์ดีเด่น 

 พ.ศ. 2525 
 วังลดาวัลย์ สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์   กรุงเทพมหานคร
 อาคารเรียน โรงเรียนวชิราวุธวิทยาลัย   กรุงเทพมหานคร
 ตึกสุนันทาลัย โรงเรียนราชินี   กรุงเทพมหานคร
 สถานีรถไฟหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์  
 หอสมุดเนลสัน เฮยส์   กรุงเทพมหานคร
 อาคารมหินทรเดชานุวัตน์ (ปัจจุบันคือ มูลนิธิอาสาเพื่อนพึ่ง (ภา) ยามยาก สภากาชาดไทย ในอดีตเคยเป็นธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาถนนเพชรบุรี)  กรุงเทพมหานคร
 ธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาตลาดน้อย   กรุงเทพมหานคร
 โอเรียนเต็ลพลาซ่า ตรอกชาร์เตอร์แบงค์   กรุงเทพมหานคร
 บ้านเลขที่ 4 ซอยสมคิด ถนนเพลินจิต   กรุงเทพมหานคร
 บ้านเลขที่ 139 ซอยเทียนเซี้ยง ถนนสาทรใต้   กรุงเทพมหานคร
 พิพิธภัณฑ์ตำหนักปลายเนิน ถนนพระรามสี่   กรุงเทพมหานคร
 อาคารเลขที่ 155 ถนนราชวิถี   กรุงเทพมหานคร
 บ้านอับดุลราฮิม   กรุงเทพมหานคร
 พระอุโบสถ วัดทองนพคุณ   กรุงเทพมหานคร
 ศาลากลางจังหวัดภูเก็ต  
 จวนเจ้าเมืองสงขลา  

  พ.ศ. 2527 
 บ้านหวั่งหลี   
 บ้านคุณหญิงพรพรรณ ธารานุมาศ   
 บ้านพักเอกอัครราชทูตฝรั่งเศส  
 บ้านพักเอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกา  
 บ้านพักเอกอัครราชทูตอังกฤษ  
 บ้านพักเอกอัครราชทูตโปรตุเกส  
 อาคารเอนกประสงค์  สนามม้านางเลิ้ง  
 ธนาคารธนชาต จำกัด สาขาท่าพระจันทร์  
 กรมแผนที่ทหาร  
 วังพญาไท (กรมแพทย์ทหารบก)  
 สีลมวิลเลจ  
 บริษัทอี๊สต์เอเซียติ๊ก  
 วังวรดิศ  
 อาคารเรียน โรงเรียนวัดเบญจมบพิตร (โรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตร ในปัจจุบัน)  
 พระตำหนักทับขวัญ พระราชวังสนามจันทร์  
 หอพระไตรปิฎก วัดทุ่งศรีเมือง  
 เมืองโบราณ  
 บ้านสวนแม่แก้ว เรือนพญาคำมงคล  
 บ้านไทรทอง  

  พ.ศ. 2530 
 ศาลแขวงจังหวัดพระนครศรีอยุธยา  
 เรือนลานนาขันโตก  
 สถานเสาวภา  
 บ้านพักเอกอัครราชทูตเนเธอร์แลนด์  
 พระวิหารวัดแจ้ง จังหวัดอุบลราชธานี  
 หอพระไตรปิฎก วัดระฆังโฆษิตาราม  
 บ้านจักรพงษ์  
 ตึกอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย  
 ตึกสมเด็จเจ้าพระยา  
 โบสถ์วัดแม่พระลูกประคำ  
 บ้านหงษ์หยก  
 กองบัญชาการกองทัพบก  

 พ.ศ. 2532 
 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอคำ  
 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ อุบลราชธานี  
 พระอุโบสถวัดนิเวศน์ธรรมประวัติ อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา 
 บ้านนรสิงห์ ตึกไทยคู่ฟ้า ทำเนียบรัฐบาล  
 วังปารุสกวัน  
 ศาลแขวงราชบุรี  
 พระอุโบสถ วัดปราสาท   
 พระอุโบสถ วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม  
 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป์ (โรงกษาปณ์เก่า)  
 หอศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร  
 ธนาคารสแตนดาร์ดชาร์เตอร์ สาขาภูเก็ต  
 พระวิหาร วัดสบลี  
 พระวิหาร วัดต้นเกว๋น อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่  
 สถานกงสุลอังกฤษ เชียงใหม่  

  พ.ศ. 2537 
 กุฏิสุนทรภู่ วัดเทพธิดาราม  
 อาสนวิหารอัสสัมชัญ  
 บ้านตุ๊กตา  (Doll House) เลขที่ 42 ซอยต้นสน ถนนเพลินจิต  
 จวนเจ้าเมืองพัทลุง  
 บ้านพักเอกอัครราชทูตเบลเยี่ยม  
 เรือนธเนศวร พระราชวังสนามจันทร์ นครปฐม  
 วังสวนผักกาด  
 วังจันทรเกษม  
 พระราชวังเดิม กรุงธนบุรี  
 ท้องพระโรงวังสวนกุหลาบ  
 ตำหนักเยาวภา วังสวนสุนันทา  
 หอวัฒนธรรมจังหวัดอุตรดิตถ์  
 การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานภาคใต้ เขต 2  
 โรงพยาบาลโอเวอร์บรุ๊ค เชียงราย  
 ศาลาเฉลิมกรุง  
 โรงแรมรถไฟหัวหิน  
 The China House  

  พ.ศ. 2539 
 บ้านแฮรีส อาคารเรียน โรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย  
 โบสถ์ โรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย  
 บ้านดี  เลขที่ 123 ถนนเฟื่องนคร ตรงข้ามวัดราชบพิธ  
 บ้านจิม ทอมป์สัน  
 เรือนไทลื้อ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่  
 ตำหนักเพชร วัดบวรนิเวศวิหาร  

 พ.ศ. 2540 
 เรือนเจ้าแม่ยอดคำ  
 ร้านทองไทยเจริญ จังหวัดอุบลราชธานี  
 ธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาลำปาง  
 พิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์ เรือนจำกลางกรุงเทพมหานคร   
 ศาลากลางจังหวัดนครพนม (หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ)  
 กระทรวงกลาโหม  
 สถานีรถไฟบางปะอิน  
 เรือนภะรตราชา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย  
 พระตำหนักชาลีมงคลอาสน์ พระราชวังสนามจันทร์  
 ตำหนักหม่อมเจ้าขจรจบกิติคุณ กิติยากร กรมตรวจบัญชีสหกรณ์ วังเทเวศร์  
 พระตำหนักเมขลารูจี วังพญาไท  
 กุฏิเจ้าอาวาส วัดศรีเทพประดิษฐาราม จังหวัดนครพนม   
 วัดพระธาตุเชิงชุม จังหวัดสกลนคร   
 พระอุโบสถ วัดสุปัฏนาราม จังหวัดอุบลราชธานี  
 ศาลเจ้าแสงธรรม (อ๊ามเต่งก้องต๋อง)  

  พ.ศ. 2542 
 พระวิหารพระเจ้าพาราละแข่ง วัดหัวเวียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน  
 หอไตร วัดสระไตรนุรักษ์ จังหวัดยโสธร  
 อุโบสถ วัดไตรภูมิคณาจารย์ จังหวัดร้อยเอ็ด  
 อาสนวิหารพระนางมารีอาปฏิสนธินิรมล จังหวัดจันทบุรี  
 โบสถ์ซางตาครูส  
 หอศิลปวัฒนธรรมล้านนาเมืองเชียงใหม่  
 พิพิธภัณฑ์การแพทย์ไทยโบราณ  
 บ้านพระอาทิตย์  
 หอสมุดตำหนักพระองค์เจ้าอัพภันตรีปชา  

 พ.ศ. 2543 
 อาคารสวนกุหลาบ โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย  
 พระตำหนักดาราภิรมย์  
 วิหารจามเทวี วัดปงยางคก  
 วัดจักรวาลภูมิพินิจ  
 วัดราษีไศล  
 วัดชลธาราสิงเห  
 พระรามราชนิเวศน์  
 ศาลากลางจังหวัดนนทบุรี  
 ตึกชาโต้ ตึกบัญชาการบนเขาน้ำโจน  
 ห้างทองตั้งโต๊ะกัง  

  พ.ศ. 2544 
 สิมวัดสระทอง จังหวัดขอนแก่น
 สิมวัดกลางโคกค้อ จังหวัดกาฬสินธุ์

  พ.ศ. 2545 
 หมู่กุฏิขนมปังขิงที่วัดสวนพลู
 สิมวัดโพธิ์ศรี จังหวัดขอนแก่น
 หมู่บ้านนาอ้อ จังหวัดเลย

  พ.ศ. 2547 

 เรือนหม่อมลม้าย วังเทวะเวสม์ ธนาคารแห่งประเทศไทย เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร
 บ้านอิศรเสนา เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร
 คริสตจักรที่ 1 สำเหร่ เขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร
 บ้านสุริยาศัย เขตบางรัก กรุงเทพมหานคร
 ตำหนักพระเจ้าเสือ วัดไทร เขตจอมทอง กรุงเทพมหานคร
 อาคารทีเฮาส์ สยามศิลาดล จังหวัดเชียงใหม่ 
 หอไตร หนองขุหลุ อำเภอตระการพืชผล จังหวัดอุบลราชธานี 
 ร้านอุดมพันธ์ อำเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี 
 ชุมชนคลองสวน ตลาดร้อยปี จังหวัดสมุทรปราการ 

อาคารเก่าที่ยังไม่ได้รับรางวัลอาคารอนุรักษ์ดีเด่น แต่มีคุณค่าควรแก่การบันทึก
 บ้านเจ้าพระยา เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร
 บ้านมะลิวัลย์ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร
 อาคารพิพิธภัณฑ์โรงเหล้า  เชิงสะพานพระราม 8
 บ้านมนังคศิลา เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร

 พ.ศ. 2559
 พ.ศ.  รางวัลประเภทอาคาร รางวัลประเภท  ชุมชน / บุคคล / องค์กร  อาคารสถาบันและอาคารสาธารณะ  อาคารพาณิชย์  อาคารเคหะสถานและบ้านเรือนเอกชน อาคารวัดวาอารามและปูชนียสถาน  2559ประกาศผลการคัดเลือก รางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรม ประจำปี 2559 , สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์, วันที่สืบค้น 23 เมษายน 2559 
 อาคารที่หยุดรถไฟแม่พวก (แพร่)
 สถานีตำรวจภูธรสวรรคโลก (สุโขทัย)
 อาคารสายสุธานพดล พระวิมาดาเธอ สำนักศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา (กทม.)
 ศาลาพระเกี้ยว จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (กทม.)
 อาคารคีตราชนครินทร์ สถาบันดนตรีกัลยาณิวัฒนา (กทม.)
 อาคารเรียน 1919 โรงเรียนวัฒนาวิทยาลัย (กทม.)
 อาคารศูนย์ปาฐกถาประดิษฐ์ เชยจิตร (ตึกฟักทอง) คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (สงขลา)
 ตึกสตางค์ มงคลสุข คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่ (สงขลา) 
 อาคารพาณิชย์ สี่แยกประตูน้ำเข้ม (น่าน)
 บ้านสี่แยกหัวตะเข้ (กทม.)
 ตึกแถวท่าเตียน (กทม.) 
 โฮงเจ้าฟองคำ (น่าน) 
 กุฏิไม้ วัดศรีมุณฑา (มุกดาหาร)
 อุโบสถพื้นถิ่น วัดหลักศิลา (บุรีรัมย์)
 พุทธาวาส วัดภคินีนาถวรวิหาร (กทม.)
 มัสยิดบางอ้อ (กทม.) 
รางวัลประเภทชุมชน
 ชุมชนตลาดเก่าท่าม่วง (กาญจนบุรี) 
รางวัลประเภทบุคคล
 นายบวรเวท รุ่งรุจี 
รางวัลประเภทองค์กร
 เครือข่ายฮอมผญาฮักษาสถานีรถไฟแม่พวก (แพร่)
 อาคารที่ยังไม่ได้รับรางวัลอาคารอนุรักษ์ศิลปะสถาปัตยกรรมดีเด่น แต่เป็นอาคารควรค่าแก่การอนุรักษ์
 หอธรรมวัดล่ามช้าง (ลำพูน)
 กลุ่มอาคารอำนวยการ หอพัก และอาคารแผ่พืชมหาวิทยาลัยแม่โจ้ (เชียงใหม่)
 กลุ่มอาคารเรียน โรงฝึก และโรงอาหาร วิทยาลัยเทคนิคเชียงใหม่ (เชียงใหม่)
 บ้านพักนายไปรษณีย์เชียงใหม่ มณฑลพายัพ (เชียงใหม่)
 โบสถ์คริสต์ที่โคราช นักบุญเทเรซ่าโนนแก้ว อ.ห้วยแถลง (นครราชสีมา)
 กุฏิตำหนัก วัดภคินีนาถวรวิหาร (กทม.)
 หอประชุมใหญ่ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง (กทม.)
 อาคารโรงอาหารกลางน้ำ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง (กทม.)
 กลุ่มอาคารเรียน โรงฝึก และโรงอาหาร วิทยาลัยเทคนิคหาดใหญ่ (สงขลา)

 พ.ศ. 2560 
อาคารที่ได้รับรางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมดีเด่น ประจำปี 2560 ได้แก่
สถาบันเอเชียตะวันออกศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
อาคารอำนวยการ (บ้านแมคเคน) โรงเรียนนานาชาติเชียงใหม่
อาคารอำนวยการ โรงเรียนช่างก่อสร้างอุเทนถวาย กรุงเทพมหานคร
ร้านศิริบรรณ จังหวัดตรัง
บ้านเวฬุวัน จังหวัดเชียงใหม่
บ้านตานิด จังหวัดปทุมธานี
กลุ่มเรือนแถวไม้ชุมชนตลาดหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์
พระวิหารลายคำสุชาดา วัดพระแก้วดอนเต้าสุชาดาราม จังหวัดลำปาง
อาคารโวทานธรรมสภา วัดเชิงท่า จังหวัดลพบุรี

 พ.ศ. 2561 
อาคารที่ได้รับรางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมดีเด่น ประจำปี 2561 ได้แก่
 อาคารหอประชุมเกษตรกลางบางเขน  มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน เขตจตุจักร กรุงเทพมหานคร 
อาคารสถานีตำรวจภูธร อำเภอสรรพยา จังหวัดชัยนาท
เรือนพ่อคง เรือนโคราช มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา อำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา 
ห้างหุ้นส่วนจำกัด เอี๊ยะเซ้งกงษี
a.e.y.space (เดิม ภัตตาคาร ชื่อ ร้านหน่ำเด่า)
คุ้มหลวงเมืองลำพูน
บ้านสี่พระยา
กลุ่มตึกแถวในเมืองเก่าสงขลา ได้แก่
Misiem’s แกลอรีศิลปะ ถนนปัตตานี
ตึกยับฝ่ามี ถนนนครนอก
ตึกยับฝ่าหวุ่น ถนนนครใน
ตึกยับฝ่ากวง ถนนนครนอก
อาคารโกดังข้าว ถนนนครนอก
โรงกลึงเก่า ถนนนครนอก 
มัสยิดรายาสายบุรี อำเภอสายบุรี จังหวัดปัตตานี

อาคารที่ได้รับรางวัลควรค่าแก่การอนุรักษ์ ประจำปี 2561 ได้แก่
 อาคารพิพิธภัณฑ์ (บ้านเขียว) โรงเรียนดาราวิทยาลัย จังหวัดเชียงใหม่
 อาคารจี่อันตึ้ง – แสงฟ้า – มีจงมี จังหวัดนครราชสีมา
 บ้านหมื่นมณีมโนปการ จังหวัดอุตรดิตถ์
 ชุมชนตลาดใหญ่ เมืองตะกั่วป่า จังหวัดพังงา

ดูเพิ่ม
 รายชื่อโบราณสถานที่ขึ้นทะเบียนโดยกรมศิลปากร

 อ้างอิง 

 สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์