พนมเปญ

พนมเปญ 1 กันยายน 2565. หรือ พนุมปึญ ( ภฺนํเพญ, ออกเสียง: ; ) อีกชื่อหนึ่งที่เป็นทางการคือ ราชธานีพนมเปญ เป็นเมืองหลวงของประเทศกัมพูชา โดยเป็นเมืองหลวงของประเทศมาตั้งแต่สมัยกัมพูชาในอารักขาของฝรั่งเศส กรุงพนมเปญเป็นเมืองที่ล้อมรอบด้วยจังหวัดกันดาล และเป็นเมืองศูนย์กลางการค้า การเมือง และวัฒนธรรมของกัมพูชา พนมเปญตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำโตนเลสาบ, แม่น้ำโขง และ แม่น้ำบาสัก มีประชากรมากกว่า 2 ล้านคน เทียบเท่าประชากรร้อยละ 14 ของประเทศ พื้นที่ทั้งหมดในมหานครพนมเปญยังรวมพื้นที่ใกล้เคียงของนครตาเขมา และบางส่วนของจังหวัดกันดาล โดยก่อนที่พนมเปญจะมีสถานะเป็นเมืองหลวงนั้น อุดงมีชัยเป็นเมืองหลวงของประเทศ

พนมเปญกลายเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรขะแมร์ต่อจากนครธม เมืองนี้เคยถูกทิ้งร้างหลายครั้งก่อนจะได้รับการสถาปนาขึ้นใหม่ใน ค.ศ. 1865 โดยพระบาทสมเด็จพระนโรดม ในอดีต พนมเปญทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางทางการค้า โดยมีสิ่งทอ, ยา, การผลิตเครื่องจักร และโรงสีข้าวเป็นอุตสาหกรรมหลัก แต่โดดเด่นที่สุดในด้านวัฒนธรรม เมืองนี้เป็นที่ตั้งของสถานศึกษาหลายแห่ง รวมถึงสากลวิทยาลัยภูมินท์พนมเปญ (สถาปนาเมื่อปี 1960) เช่นเดียวกับโรงเรียนวิศวกรรมศาสตร์, วิจิตรศิลป์, วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และเกษตรกรรม และยังเป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ราชวิทยาลัย

พนมเปญได้ชื่อว่า "ไข่มุกแห่งเอเชีย" (เมื่อคริสต์ทศวรรษ 1920 พร้อมกับเมืองเสียมราฐ) เนื่องมาจากสถาปัตยกรรมแบบฝรั่งเศสที่โดดเด่นในแบบอลังการศิลป์ พนมเปญ เสียมราฐ และพระสีหนุ เป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญทั้งในระดับประเทศ และระดับโลกของกัมพูชา เมืองนี้ก่อตั้งขึ้นในปี 1372 และมีชื่อเสียงในด้านสถาปัตยกรรมและสถานที่ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ พนมเปญมีสถานะเป็นเมืองหลวงอย่างเป็นทางการใน ค.ศ. 1434 ภายหลังยุคมืดของกัมพูชา และยังคงสถานะนี้จนถึงปี 1497  พนมเปญได้รับสถานะเมืองหลวงคืนมาอีกครั้งในช่วงยุคอาณานิคมของฝรั่งเศสใน ค.ศ. 1865 สิ่งนี้ได้ทิ้งร่องรอยมรดกทางสถาปัตยกรรมไว้จวบจนปัจจุบันรวมถึงอาคารตามถนนต่าง ๆ 

เมืองนี้เคยเป็นสถานที่จัดงานสำคัญในระดับนานาชาติหลายครั้ง ที่มีชื่อเสียงที่สุดได้แก่ การประชุมสุดยอดอาเซียน ค.ศ. 2002, 2012 และ 2022 รวมทั้งมหกรรมกีฬาอย่างซีเกมส์ 2023 และอาเซียนพาราเกมส์ 2023 พนมเปญจะเป็นเมืองแรกของกัมพูชาและเมืองที่สองในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่เป็นเจ้าภาพเอเชียนเกมส์เยาวชน ปี 2029

 ประวัติศาสตร์ 
200px|thumbnail|left|วัดพนม เป็นที่มาของชื่อพนมเปญ
พนมเปญไม่ได้มีจุดเริ่มต้นจากการเป็นถิ่นฐานที่ตั้งหลัก จนกระทั่งเข้าสู่ยุคเมืองพระนคร หลังจากนครวัดและเมืองอื่นๆใกล้เคียงเริ่มมีชื่อเสียงโดดเด่นประจักษ์สู่สายตาประชาคมโลก 

ช่วงกลางศตวรรษที่ 15 เจ้าพระยาญาติ กษัตริย์แห่งจักรวรรดิเขมรทรงย้ายราชธานีจากเมืองนครธมซึ่งถูกทำลายและยึดครองโดยกองทัพสยาม มาตั้งอยู่ที่ ณ พื้นที่ที่เป็นกรุงพนมเปญในปัจจุบันและทรงก่อร่างสร้างนครหลวงใหม่สร้างพระราชวัง ทรงตั้งนามเมืองหลวงแห่งนี้ว่า จตุมุข (ចតុមុខ) มีความหมายแปลว่า "เมืองที่มีสี่ใบหน้า" สื่อถึง พระพรหมผู้มีพระพักตร์ 4 หน้า กรุงจตุมุขมีชื่อเต็มว่า กรุงจตุมุขมงคล สกลกัมพูชาธิบดี ศรีโสธรบวรอินทปัตถ์ บุรีรัฏฐราชสีมามหานคร (ក្រុងចតុមុខមង្គល សកលកម្ពុជាធិបតី សិរីសោធរបវរឥន្ទបត្ត បុរីរដ្ឋរាជសីមាមហានគរ) มีความหมายว่า "สถานที่แห่งแม่น้ำสี่สายที่ให้ความสุขและความสำเร็จของอาณาจักรเขมรผู้นำสูงสุดและเมืองที่ไม่อาจทำลายได้ของพระอินทร์แห่งอาณาจักรอันยิ่งใหญ่" เป็นชื่อเรียกกรุงพนมเปญสมัยนั้น และยุคสมัยนี้จึงเรียกว่ายุคสมัยจตุมุขทำให้กรุงพนมเปญเป็นเมืองหลวงของกัมพูชาเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์

กรุงพนมเปญยังคงเป็นเมืองหลวงอยู่ 73 ปีจากปี ค.ศ. 1432 - 1505 และถูกทอดทิ้งเป็นเวลา 360 ปี (จากปี ค.ศ. 1505 ถึง 1865) โดยกษัตริย์ที่ตามมาเนื่องจากการต่อสู้ภายในราชวงศ์ระหว่างผู้อ้างสิทธิชิงบัลลังก์ หลังจากนั้นกษัตริย์ก็ย้ายเมืองหลวงหลายต่อหลายครั้งและสร้างเมืองหลวงขึ้นในสถานที่ต่าง ๆ เช่น ศรีสันธร, ละแวกและกรุงอุดงมีชัย

ในระหว่างอานามสยามยุทธในสมัยพระอุทัยราชา (นักองค์จัน) ได้ย้ายเมืองหลวงกลับมายังกรุงพนมเปญอีกครั้งเพื่อเข้ากับญวนจนจบศึกพระหริรักษ์รามาธิบดี (นักองค์ด้วง) ครองราชย์จึงได้ย้ายกลับมาอยู่ ณ อุดงมีชัย

จนกระทั่งเมื่อกัมพูชาลงนามในสนธิสัญญายอมเป็นรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส ปี ค.ศ. 1866 ภายใต้การปกครองของพระบาทสมเด็จพระนโรดม พรหมบริรักษ์ ได้ทรงย้ายเมืองหลวงจากกรุงอุดงมีชัยกลับมาที่พนมเปญทรงแต่งตั้งกรุงพนมเปญเป็นเมืองหลวงของประเทศอย่างเป็นทางการนับแต่บัดนั้น หลังจากการมีการทำสัญญากับฝรั่งเศสแล้วต่อมากัมพูชาก็ถูกรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิอาณานิคมฝรั่งเศสแถบอินโดจีนที่รวมถึงเวียดนามและลาว ภายใต้อำนาจการปกครองแบบเต็มรูปแบบของปารีส ทำให้พนมเปญมีศักยภาพและเติบโตแบบก้าวกระโดด จากเมืองที่มีขนาดเล็กกว่าหมู่บ้าน ก้าวไปสู่การพัฒนาเป็นเมืองท่าริมน้ำที่ทันสมัยของฝรั่งเศส

แม้จะมีความวุ่นวายในส่วนอื่นๆ ของประเทศทั้งก่อนและหลังสงครามโลกครั้งที่สอง แต่พนมเปญยังคงอยู่ภายใต้การปกครองของฝรั่งเศสจนกระทั่งปี ค.ศ. 1953 ภายใต้การนำของสมเด็จนโรดมสีหนุและคลื่นมวลชนชาวเขมรที่ออกมาเรียกร้องเอกราช จนได้รับเอกราชจากฝรั่งเศสอย่างสมบูรณ์ ซึ่งช่วงต้นของปี ค.ศ. 1970 พนมเปญค่อนข้างมีความสงบท่ามกลางทะเลสงครามในประเทศกัมพูชา

ในปี ค.ศ. 1975 กองกำลังเขมรแดงภายใต้การนำของพอลพตบุกโจมตีพนมเปญ หลังจากเข้ายึดครองไม่กี่วันจึงเริ่มกวาดล้างประชากรกว่าสองล้านคนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่โดยเนรเทศออกไปสู่ชนบท ภายใน 4 ปีพนมเปญแทบร้างผู้คน ยกเว้นเขตพื้นที่กักกัน เช่น S-21 และพื้นที่บางส่วนที่ชาวเขมรแดงอาศัยอยู่

เมื่อเขมรแดงถูกขับไล่ออกไปจากกรุงพนมเปญในปี ค.ศ. 1979 ผู้คนจึงค่อยๆ ทยอยกลับเข้ามาอาศัยในเมืองอีกครั้ง แต่เนื่องจากสภาพบ้านเมืองที่ถูกทำลายและทรุดโทรมอย่างมาก รวมถึงจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้นน้อย องค์การระหว่างประเทศจึงเริ่มเข้ามามีบทบาทและให้ความช่วยเหลือในการฟื้นฟูบ้านเมือง หลังจากการลงนามในความตกลงทางการเมืองสมบูรณ์แบบในความขัดแย้งกัมพูชา หรือที่รู้จักกันในชื่อว่า ความตกลงสันติภาพกรุงปารีส (Paris Peace Agreement) ในปี ค.ศ. 1991 ซึ่งคืนเสถียรภาพเต็มที่แก่ประชาชนชาวกัมพูชา

ในปี ค.ศ. 1999 กัมพูชาเข้าร่วมเป็นสมาชิกของกลุ่มประเทศอาเซียน ซึ่งสนับสนุนและดึงดูดให้ชาวต่างชาติเข้ามาร่วมลงทุนในกัมพูชามากขึ้น ถือเป็นจุดเริ่มต้นในทางที่ดีสำหรับประวัติศาสตร์หน้าใหม่ของประเทศ

 ภูมิศาสตร์ 
200px|thumbnail|แม่น้ำจากโตนเลสาบ
พนมเปญตั้งอยู่ในพื้นที่ตอนกลางค่อนใต้ของกัมพูชา และล้อมรอบด้วยจังหวัดกันดาล ตัวนครตั้งอยู่ริมแม่น้ำโขง โตนเลสาบ และแม่น้ำบาสัก

ตัวนครตั้งอยู่ในพิกัดภูมิศาสตร์  (11°33' เหนือ, 104°55' ตะวันออก) ครอบคลุมพื้นที่  แบ่งเป็นตัวเทศบาล  และถนน  ที่ดินเพื่อเกษตรกรรมในเขตเทศบาลมีจำนวน  โดยอยู่ในเขตชลประทาน 

 ภูมิอากาศ 

 เขตการปกครอง 
พนมเปญเป็นเขตการปกครองพิเศษที่มีพื้นที่  ซึ่งมีสถานะเทียบเท่ากับจังหวัด มีทั้งหมด 14 เขต ( ขณฺฑ) 105 แขวง ( สงฺกาต่) และ 953 หมู่บ้าน ( ภูมิ) เขตทั้งหมดอยู่ภายใต้การบริหารของพนมเปญ ส่วนเขตดังเกา, เมียนเจ็ย, ปอร์แซนเจ็ย, แซนซก และรุสเซ็ยแกวถือเป็นเขตนอกนคร

 เขตการปกครองของพนมเปญ รหัส ISO ชื่อ ภาษาเขมร เขต หมู่บ้าน ประชากร 1201  จ็อมการ์มน    5  40  70,772 1202  โฎนปึญ    11  134  155,069 1203  ปรัมปีร์เมียะเกอะรา    8  66  71,092 1204  ตวลกอร์ก (ตวล โกก)    10  143  145,570 1205  ดังเกา    12  81  159,772 1206  เมียนเจ็ย (มีชัย)    7  59  248,464 1207  รุสเซ็ยแกว    7  30  274,861 1208  แซนซก (แสนสุข)    6  47  182,903 1209  ปอร์แซนเจ็ย (ปอร์แสนชัย)    7  75  226,971 1210  จโรย จองวา (จโรย จ่อง วา)    5  22  159,233 1211  แปรก พโนว (แปรก พโนว)    5  59 188,190 1212  จบา ออมโปว (จบาอ๊อม โปว)    8  49  164,3791213Boeng Keng Kang75566,6581214Kamboul79375,526

 สถานที่สำคัญทางราชการ 

 ประชากร 

 พนมเปญมีประชากร 2,129,371 คน โดยมีความหนาแน่นประชากรที่ 3,136 คนต่อตารางกิโลเมตรในพื้นที่นครที่มีขนาด  อัตราการเติบโตอยู่ที่ 3.92% เขตนครมีประชากรเพิ่มขึ้น 4 เท่านับตั้งแต่ ค.ศ. 1979

การสำรวจโดยสถาบันสถิติแห่งชาติใน ค.ศ. 2017 เปิดเผยว่าประชากรในพนมเปญ 95.3% เป็นชาวเขมร, 4% เป็นชาวจาม และอื่น ๆ อีก 0.7% ซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวจีน เวียดนาม และชนกลุ่มน้อยอื่น ๆ ได้แก่ ชาวไทย, บูดง, มนง, กูย และ Chong

ภาษาทางการคือภาษาเขมร ส่วนภาษาอื่นที่ใช้กันทั่วไปคือภาษาอังกฤษและภาษาฝรั่งเศส

 ศาสนา 

ศาสนาประจำชาติคือศาสนาพุทธนิกายเถรวาท ประชากรในพนมเปญมากกว่า 97.8% นับถือศาสนาพุทธ ชาวจามนับถือศาสนาอิสลามมาหลายร้อยปี ส่วนศาสนาคริสต์มีผู้นับถือจำนวนน้อย

 เศรษฐกิจ 

พนมเปญเป็นแหล่งเศรษฐกิจที่สำคัญที่สุดของกัมพูชา มีอัตราการเติบโตมากขึ้นในแต่ละปี เป็นศูนย์รวมของโรงแรม ภัตตาคาร บาร์ และสิ่งก่อสร้างมากมาย

การเติบโตทางเศรษฐกิจ เริ่มตั้งแต่ทศวรรษที่ 1990 ได้มีการเปิดศูนย์การค้าแบบตะวันตกชื่อว่า ศูนย์การค้าโสรยา และ ศูนย์การค้าสุวรรณา รวมทั้งกิจการภัตตาคารและแฟรนไชส์ตะวันตกอื่น ๆ ได้แก่
 แดรี่ควีน เบอร์เกอร์คิง เปิดบริการใน ท่าอากาศยานนานาชาติพนมเปญ
 เคเอฟซี เปิดบริการเป็นสาขาแรกในย่านถนนพระมุนีวงศ์
 พิซซ่าฮัท
 สเวนเซ่นส์ เปิดบริการใน ศูนย์การค้าโสรยา และห้างสรรพสินค้าอิออน มอลล์
 พ.ศ. 2557 เปิดห้างสรรพสินค้า อิออน มอลล์ ซึ่งเป็นห้างสรรพสินค้าข้ามชาติแห่งแรกในกัมพูชา 

ตึกที่สูงที่สุดในพนมเปญ คือ ตึกวัฒนะ (Vattanac Capital Phnom Penh) สูง  สร้างถึงยอดเมื่อ พฤษภาคม ค.ศ. 2012 สามารถมองเห็นตัวเมืองได้ทั่ว

 การศึกษา 

200px|thumbnail|มหาวิทยาลัยภูมินทร์พนมเปญ
 มหาวิทยาลัยภูมินทร์พนมเปญ (RUPP) เป็นสถาบันการศึกษาที่เก่าแก่และใหญ่ที่สุดของประเทศกัมพูชา ก่อตั้งเมื่อปี ค.ศ. 1960 เป็นสถาบันที่เปิดสอนทางด้านวิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ และภาษาต่างประเทศ 
 มหาวิทยาลัยภูมินทร์นิติศาสตร์และเศรษฐศาสตร์ (RULE) 
 มหาวิทยาลัยภูมินทร์วิจิตรศิลปะ (RUFA)
 มหาวิทยาลัยภูมินทร์กสิกรรม (RUA)
 มหาวิทยาลัยการจัดการแห่งชาติ (NUM)
 สถาบันเทคโนโลยีแห่งกัมพูชา (ITC)
 สถาบันพุทธศาสนาบัณฑิตย์ ก่อตั้งเมื่อ 12 พฤษภาคม ค.ศ. 1930

 หนังสือพิมพ์ 

 รายวัน 
 เขมร 
 Sralagn' Khmer
 จักรวาลเดลี่
 กัมพูชาเดลี่
 แคมโบเดียทูเดย์
 Kanychok Sangkhum
 ไอส์แลนด์ออฟพีซ
 เขมรคอมเชนส์
 ไลท์ออฟกัมพูชา
 วอยซ์ออฟเขมรเยาท์
 เขมรไอเดียล
 วัดพนมเดลี่

 อังกฤษ 
 พนมเปญโพสต์
 เดอะแคมโบเดียเดลี่

 จีน 
 《柬華日報》 (Jianhua Daily) 
 《星洲日報》 (Sinchew Daily)
 《華商日報》 (Huashang Daily)
 《新柬埔寨》 (นิวแคมโบเดีย)

 นิตรสาร 
 เอเชียไลฟ์ไกด์ พนมเปญ
 พ็อกเกตไกด์แคมโบเดีย
 เลดี้ แม็กกาซีน
 แอฟ แม็กกาซีน
 ซอฟริน แม็กกาซีน

 กีฬา 

สนามกีฬาที่สำคัญในพนมเปญ ได้แก่ สนามกีฬาโอลิมปิกพนมเปญ จุคนได้ 50,000 คน อย่างไรก็ตาม สนามนี้ไม่เคยถูกใช้ในกีฬาโอลิมปิกเลย สนามนี้สร้างขึ้นเมื่อ ค.ศ. 1964 เป็นสนามเหย้าของฟุตบอลทีมชาติกัมพูชา

 การคมนาคม 

การเดินทางในพนมเปญใช้รถตุ๊กตุ๊กและรถจักรยานยนต์ เมื่อ 9 สิงหาคม ค.ศ. 2007 เริ่มมี บริษัท มายลิง โอเพ่นทัวร์ (Mai Linh Open Tou) จากเวียดนามมาบริการแท๊กซี่มิเตอร์หลังคาสีเขียว จะคิดค่าบริการเริ่มต้นที่ 1.50 ดอลลาร์ 

ท่าอากาศยานนานาชาติพนมเปญ เป็นท่าอากาศยานที่ใหญ่ที่สุดในกัมพูชา ห่างจากตัวเมืองพนมเปญ 

 ทางหลวงแผ่นดิน 

 ทางหลวงแผ่นดิน  หมายเลข  ยาว  เริ่มต้น  สิ้นสุด ทางหลวงหมายเลข 1  10001  พนมเปญ ชายแดนเวียดนาม ทางหลวงหมายเลข 2 10002 พนมเปญ ชายแดนเวียดนาม ทางหลวงหมายเลข 3 10003 พนมเปญ วีล รินห์ ทางหลวงหมายเลข 4 10004 พนมเปญ เมืองพระสีหนุ ทางหลวงหมายเลข 5 10005 พนมเปญ ชายแดนไทย ทางหลวงหมายเลข 6 10006  พนมเปญ จังหวัดบันทายมีชัย ทางหลวงหมายเลข 7 10007  พนมเปญชายแดนลาว

 เมืองพี่น้อง 
พนมเปญมีเมืองพี่น้องดังต่อไปนี้:

 กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
 ปักกิ่ง ประเทศจีน
 ปูซาน ประเทศเกาหลีใต้
 ฉงชิ่ง ประเทศจีน
 ฮานอย ประเทศเวียดนาม
 เหอเฝย์ ประเทศจีน
 นครโฮจิมินห์ ประเทศเวียดนาม
 อินช็อน ประเทศเกาหลีใต้
 คิตะกีวชู ประเทศญี่ปุ่น
 คุนหมิง ประเทศจีน
 ลองบีช สหรัฐ
 โลเวลล์ สหรัฐ
 เซี่ยงไฮ้ ประเทศจีน
 เชินเจิ้น ประเทศจีน

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 เว็บไซต์ทางการ





หมวดหมู่:เมืองหลวงในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:เมืองในประเทศกัมพูชา