เขตดุสิต

ดุสิต เป็นหนึ่งในห้าสิบเขตของกรุงเทพมหานคร สภาพพื้นที่ประกอบไปด้วยแหล่งการค้า แหล่งที่อยู่อาศัยหนาแน่นมาก เขตทหาร แหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรม นอกจากนี้ยังเป็นสถานที่ตั้งของรัฐสภา กระทรวงต่าง ๆ และพระราชวัง จึงทำให้เขตนี้มีลักษณะราวกับว่าเป็นเขตการปกครองส่วนกลางของประเทศไทย อนึ่ง ที่ทำการสำนักงานส่วนภูมิภาคและสำนักงานประจำประเทศไทย ขององค์การสหประชาชาติ และขององค์การระหว่างประเทศหลายองค์การ ก็อยู่ในพื้นที่เขตนี้

 ที่ตั้งและอาณาเขต 

เขตดุสิตตั้งอยู่ริมฝั่งซ้ายของแม่น้ำเจ้าพระยาหรือฝั่งพระนคร มีอาณาบริเวณติดต่อ ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับเขตบางซื่อ มีคลองบางซื่อเป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับเขตพญาไทและเขตราชเทวี มีทางรถไฟสายเหนือเป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศใต้ ติดต่อกับเขตปทุมวัน เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย และเขตพระนคร มีคลองมหานาคและคลองผดุงกรุงเกษมเป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับเขตบางพลัด มีแนวกึ่งกลางแม่น้ำเจ้าพระยาเป็นเส้นแบ่งเขต

 ประวัติศาสตร์ 
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ปรับปรุงจัดรูปแบบการปกครองใหม่เพื่อให้มีความทันสมัย โดยจัดการปกครองส่วนกลางและส่วนภูมิภาค ซึ่งในมณฑลกรุงเทพมีกระทรวงนครบาลดูแล แบ่งเขตปกครองออกเป็นอำเภอและตำบลเช่นเดียวกับหัวเมืองอื่น ๆ โดย อำเภอดุสิต เป็น 1 ใน 8 อำเภอชั้นใน ตั้งที่ว่าการอำเภออยู่ริมคลองเปรมประชากร ถนนสุโขทัย 

ใน พ.ศ. 2481 อำเภอบางซื่อซึ่งเป็นอำเภอชั้นนอกทางทิศเหนือ ได้ถูกยุบลงเป็นตำบลมาขึ้นกับอำเภอดุสิต และเนื่องจากทางอำเภอมีจำนวนประชากรและพื้นที่กว้างขวางมาก กระทรวงมหาดไทยจึงได้แยกตำบลสามเสนใน ตำบลมักกะสัน ตำบลทุ่งพญาไท ตำบลถนนเพชรบุรี และตำบลถนนพญาไทของอำเภอดุสิต ไปรวมกับพื้นที่บางส่วนของอำเภอบางกะปิ เพื่อจัดตั้งเป็นอำเภอพญาไท ใน พ.ศ. 2509

ภายหลังได้มีการรวมจังหวัดธนบุรีและจังหวัดพระนคร เป็นนครหลวงกรุงเทพธนบุรี และเปลี่ยนเป็นกรุงเทพมหานครในเวลาต่อมา ซึ่งแบ่งพื้นที่ออกเป็นเขตและแขวงแทนอำเภอและตำบล อำเภอดุสิตจึงได้รับการเปลี่ยนแปลงฐานะเป็น เขตดุสิต มีหน่วยการปกครองย่อย 6 แขวง

ต่อมา ในพื้นที่เขตดุสิตมีประชากรเพิ่มมากขึ้นและยังมีพื้นที่กว้างขวาง ดังนั้น เพื่อให้หน่วยงานราชการสามารถดูแลได้อย่างรวดเร็วและทั่วถึง กรุงเทพมหานครจึงได้จัดตั้งสำนักงานเขตดุสิต สาขา 1 รับผิดชอบแขวงบางซื่อ ซึ่งได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยตั้งเป็นเขตบางซื่อ ในวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2532

 การแบ่งเขตการปกครอง 
เขตดุสิตแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 5 แขวง ได้แก่
หมายเลขอักษรไทยอักษรโรมันพื้นที่ (ตร.กม.)จำนวนประชากร (ธันวาคม 2566)ความหนาแน่น (ธันวาคม 2566)แผนที่ดุสิตDusit 2.2339,7924,385.13150px|แผนที่วชิรพยาบาลWachiraphayaban1.0748,8448,234.64สวนจิตรลดาSuan Chit Lada1.7375,9173,406.45สี่แยกมหานาคSi Yaek Maha Nak0.3396,72019,823.01ถนนนครไชยศรีThanon Nakhon Chai Si 5.28244,5418,432.60 ทั้งหมด 10.66575,8147,108.67

 ประชากร 
 สถิติประชากรตามทะเบียนราษฎรเขตดุสิตสำนักบริหารการทะเบียน. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "จำนวนประชากรและบ้าน." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.dopa.go.th/xstat/popyear.html 2556. สืบค้น 3 เมษายน 2556. ปี (พ.ศ.)  ประชากร  การเพิ่มและการลด 2535  181,294  ไม่ทราบ 2536  172,890  -8,404 2537  171,306  -1,584 2538  166,617  -4,689 2539  163,572  -3,045 2540  161,995  -1,577 2541  160,243  -1,752 2542  157,331  -2,912 2543  155,744  -1,587 2544  152,872  -2,872 2545  151,511  -1,361 2546  150,365  -1,146 2547  123,040  -27,325 2548  121,336  -1,704 2549  119,927  -1,409 2550  117,867  -2,060 2551  116,742  -1,125 2552  114,488  -2,254 2553  111,496  -2,992 2554  108,815  -2,681 2555  107,969  -846 2556  106,811  -1,158 2557  104,394  -2,417 2558  101,576  -2,818 2559  98,450  -3,126 2560  95,852  -2,598 2561  94,854  -998 2562  89,769  -5,085 2563  83,897  -5,872 2564  81,494  -2,403 2565  78,602  -2,892 2566  75,814  -2,788

 การคมนาคม 
ถนน

 ถนนประชาราษฎร์ สาย 1
 ถนนทหาร
 ถนนประดิพัทธิ์
 ถนนสามเสน
 ถนนอำนวยสงคราม
 ถนนเศรษฐศิริ
 ถนนนครไชยศรี
 ถนนสุโขทัย
 ถนนราชวิถี
 ถนนศรีอยุธยา
 ถนนเพชรบุรี
 ถนนพิษณุโลก 
 ถนนนครสวรรค์
 ถนนอู่ทองนอก
 ถนนอู่ทองใน
 ถนนราชดำเนินนอก
 ถนนนครราชสีมา
 ถนนขาว
 ถนนสวรรคโลก
 ถนนเทอดดำริ
 ถนนพระรามที่ 5
 ถนนหลานหลวง
 ถนนลูกหลวง
 ถนนเตชะวณิช  
 ถนนเขียวไข่กา

สะพานข้ามแม่น้ำเจ้าพระยามี 1 สะพาน คือ
 สะพานกรุงธนบุรี (ซังฮี้) เชื่อมระหว่างเขตดุสิตกับเขตบางพลัด

รถไฟ
 ทางรถไฟสายเหนือ โดยถือเป็นแนวเส้นแบ่งเขตระหว่างเขตดุสิตกับเขตราชเทวีและเขตพญาไท มีสถานีรถไฟจิตรลดา หรือสถานีรถไฟหลวงจิตรลดา ตั้งอยู่ในพื้นที่แขวงสวนจิตรลดา เขตดุสิต แต่เป็นสถานีพิเศษที่ไม่ได้เปิดใช้เป็นการทั่วไป โดยจะใช้ที่หยุดรถโรงพยาบาลรามาธิบดีเป็นจุดโดยสารแทน และยังมีสถานีสามเสนตั้งอยู่ในแขวงถนนนครไชยศรี เขตดุสิต นอกจากนั้นยังมีที่หยุดรถไฟยมราช ตั้งอยู่ในแขวงสวนจิตรลดา เขตดุสิต
 รถไฟฟ้ามหานคร สายฉลองรัชธรรม (เตาปูน–ราษฎร์บูรณะ–ครุใน) กำลังก่อสร้าง

ทางน้ำ
อาศัย แม่น้ำเจ้าพระยา ในการคมนาคมและสัญจร

 สถานที่สำคัญ 

 วัง 
 พระราชวังดุสิต ซึ่งมีพระบรมรูปทรงม้า อยู่ที่ พระลานพระราชวังดุสิต หรือที่เรียกกันว่า "ลานพระรูป" และมีพระที่นั่งและพระตำหนักหลายองค์ในบริเวณพระราชวังดุสิต ที่สำคัญ อาทิ พระที่นั่งอนันตสมาคม พระที่นั่งวิมานเมฆ พระที่นั่งอัมพรสถาน และ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน
ซึ่งพระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต ปัจจุบันเป็นที่ประทับประจำของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี
 วังศุโขทัย ปัจจุบันเป็นที่ประทับของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา และเคยเป็นที่ประทับของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 ซึ่งสวรรคตเมื่อปี พ.ศ. 2527
 วังสวนกุหลาบ
วังปารุสกวัน ปัจจุบันเป็นที่ทำการสำนักข่าวกรองแห่งชาติ
วังจันทรเกษม ปัจจุบันเป็นที่ทำการกระทรวงศึกษาธิการ
วังกรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ ปัจจุบันอยู่ในมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร
วังกรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ ปัจจุบันอยู่ในมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร วิทยาเขตเทเวศร์
สวนสุนันทา ปัจจุบันเป็นมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา
วังกรมหมื่นมหิศรราชหฤทัย ปัจจุบันเป็นที่ตั้งคณะพยาบาลศาสตร์เกื้อการุณย์ มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
วังกรมหมื่นทิวากรวงศ์ประวัติ ปัจจุบันเป็นมหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
 สถานที่ทำการรัฐบาล และหน่วยงานราชการ
 สำนักพระราชวัง
 ทำเนียบรัฐบาล
 สำนักนายกรัฐมนตรี (ประเทศไทย)
 สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
 สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี
 สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี
 สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ
 สำนักข่าวกรองแห่งชาติ
 สัปปายะสภาสถาน
 รัฐสภาไทย
 สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร
 สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา
 สถานีวิทยุกระจายเสียงรัฐสภา
 สถานีวิทยุโทรทัศน์รัฐสภา
 บ้านพิษณุโลก
 บ้านมนังคศิลา
 หอสมุดแห่งชาติ
 กระทรวงศึกษาธิการ
 กองบัญชาการกองทัพภาคที่ 1 กองทัพบก
 กองพลที่ 1 รักษาพระองค์ (พล. 1 รอ.) กองทัพภาคที่ 1 กองทัพบก
 สถานีวิทยุกระจายเสียงกองทัพบก กองพลที่ 1 รักษาพระองค์
 กรมการทหารสื่อสาร
 กรมการขนส่งทหารบก
 กองพลทหารปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยาน
 กรมสรรพาวุธทหารบก
 กรมสวัสดิการทหารบก (สก.ทบ.)
 กรมสรรพสามิต
 กองบัญชาการตำรวจนครบาล (บช.น.)
 กองบังคับการตำรวจนครบาล 1 (บก.น.1)
 สถานีตำรวจนครบาลสามเสน
 สถานีตำรวจนครบาลดุสิต
 สถานีวิทยุกระจายเสียงกองทัพบก ศูนย์การทหารม้า ยานเกราะ 
 สถานีวิทยุกระจายเสียงกองทัพบก จเรทหารสื่อสาร (จส.) กรมการทหารสื่อสาร
 สถานีวิทยุกระจายเสียงกองทัพบก กรมการขนส่งทหารบก
 สถานีวิทยุกระจายเสียงกองทัพบก กองพลทหารปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยาน
 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
 สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา
 สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา
 กรมส่งเสริมการเรียนรู้
 สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา
 สำนักงานเลขาธิการคุรุสภา
สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน
 พรรคชาติไทยพัฒนา
 หน่วยราชการในพระองค์
 วังลดาวัลย์ (สำนักงานพระคลังข้างที่)
 มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ โดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
 กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น
 กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย

 ศาสนสถาน 
 ศาสนสถานในศาสนาพุทธ 
 วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม
 วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร
 วัดเทวราชกุญชรวรวิหาร
 วัดราชผาติการามวรวิหาร

 วัดโบสถ์สามเสน 
 วัดแก้วฟ้าจุฬามณี 
 วัดจอมสุดาราม 
 วัดจันทรสโมสร 
 วัดธรรมาภิรตาราม 
 วัดน้อยนพคุณ 
 วัดประชาระบือธรรม 
 วัดสวัสดิ์วารีสีมาราม 
 วัดใหม่ทองเสน 
 วัดอัมพวัน 
 วัดประสาทบุญญาวาส 
 วัดสุคันธาราม 

 วัดสมณานัมบริหาร 

 ศาสนสถานในศาสนาคริสต์ 
 วัดนักบุญฟรังซีสเซเวียร์
 โบสถ์คอนเซ็ปชัญ

 โรงเรียน 

 โรงเรียนวัดน้อยนพคุณ
 โรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตร
 โรงเรียนวชิราวุธวิทยาลัย
 โรงเรียนจิตรลดา พระที่นั่งอุดรภาค
 โรงเรียนเซนต์คาเบรียล
 โรงเรียนเซนต์ฟรังซีสซาเวียร์คอนแวนต์
 โรงเรียนวัดราชาธิวาส
 โรงเรียนราชวินิต มัธยม
 โรงเรียนราชินีบน
 โรงเรียนราชวินิต
 โรงเรียนพันธะวัฒนา
 โรงเรียนพันธะศึกษาพิทยา
 โรงเรียนทีปังกรวิทยาพัฒน์ (วัดโบสถ์)
 โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา 
 โรงเรียนสาธิตละอออุทิศ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต
 โรงเรียนกันตะบุตร
 โรงเรียนวัดราชผาติการราม

 มหาวิทยาลัย และวิทยาลัย
 มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา
 มหาวิทยาลัยสวนดุสิต
 มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
 วิทยาลัยทันตแพทย์นานาชาติ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร วิทยาเขตเทเวศร์
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร วิทยาเขตโชติเวช
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร วิทยาเขตพณิชยการพระนคร
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร วิทยาเขตชุมพรเขตอุดมศักดิ์
 วิทยาลัยเทคโนโลยีจิตรลดา
 วิทยาลัยอาชีวศึกษาอาชีวศิลป์
 วิทยาลัยเทคโนโลยีวิมลบริหารธุรกิจ
 วิทยาลัยเทคโนโลยีพณิชยการสามเสน

 สวนและพิพิธภัณฑ์ 
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ช้างต้น 
อุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์สำนักงานเขตดุสิต 
 แผนที่เขตดุสิต 


อ้างอิง