อำเภอสามพราน

สามพราน เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดนครปฐม และเป็นอำเภอที่มีประชากรมากเป็นอันดับ 2 ของจังหวัด รองจากอำเภอเมืองนครปฐม มีแม่น้ำนครชัยศรีไหลผ่าน ได้รับความเจริญจากกรุงเทพมหานครในด้านรถโดยสารประจำทาง ห้างสรรพสินค้า หมู่บ้านจัดสรรมากมาย เป็นที่ตั้งของ เทศบาลเมืองไร่ขิง อันเป็นที่ตั้งของ วัดไร่ขิง วัดพระอารามหลวงที่มีชื่อเสียงแห่งหนึ่งในอำเภอสามพราน ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากกรุงเทพมหานคร อีกทั้งเป็น 1 ใน 2 อำเภอของจังหวัดที่มีอาณาเขตติดต่อกับกรุงเทพมหานคร

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอสามพรานตั้งอยู่ทางทิศใต้สุดของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงเรียงตามเข็มนาฬิกา ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอนครชัยศรีและอำเภอพุทธมณฑล มีคลองบางกระทึก คลองวัฒนา ถนนพุทธมณฑล สาย 4 ถนนสุภาพบุรุษ แนวรั้ว มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์ ศาลายา แนวรั้วหมู่บ้านเอื้ออาทร ศาลายา มีแม่น้ำท่าจีน คลองบางอ้อค้อน ถนนพุทธมณฑลสาย 8 เป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับเขตทวีวัฒนาและเขตหนองแขม (กรุงเทพมหานคร) มีแนวแบ่งเขตการปกครองระหว่างกรุงเทพมหานครและจังหวัดนครปฐมเป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอกระทุ่มแบนและอำเภอบ้านแพ้ว (จังหวัดสมุทรสาคร) มีคลองวังบางยาง มีแนวเส้นแบ่งเขตระหว่างจังหวัดสมุทรสาครและจังหวัดนครปฐม มีแนวรั้วหมู่บ้านเคหะอ้อมน้อย มีคลองนางนวล คลองหนองนกไข่ คลองปล่องเหลี่ยม คลองบางม่วง และคลองพระประแดงเป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบางแพ (จังหวัดราชบุรี) และอำเภอเมืองนครปฐม มีคลองรางสังกะสี คลองขุนเทพ คลองควาย แนวแบ่งเขตการปกครองระหว่างอำเภอสามพรานและอำเภอเมืองนครปฐม มีคลองลำเจียกและคลองรากเข้เป็นเส้นแบ่งเขต

 ที่มาของชื่ออำเภอ 
มีตำนานเล่าต่อกันมาว่าเดิมท้องที่เหล่านี้เป็นป่ารกชัฏ เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด รวมทั้งเป็นที่ชุมนุมของช้างโขลงใหญ่ด้วย ช้างโขลงนี้ชอบลงมาหากินและเหยียบย่ำจนเส้นทางกลายเป็นทางน้ำและลำคลอง จนในที่สุดชาวบ้านในสมัยนั้นได้เรียกกันว่า "คลองบางช้าง" และในบริเวณนั้นก็ได้กลายเป็นชื่อเรียกตำบลมาจนถึงปัจจุบันนี้ คือ "ตำบลบางช้าง" สำหรับโขลงช้างที่หากินในบริเวณเขตบางช้างนั้น หัวหน้าโขลงช้างเกิดตกมัน ดุร้ายมาก และได้สร้างความเสียหายโดยออกอาละวาดทำลายพืชผลของชาวบ้านจนชาวบ้านทนไม่ไหว ได้ร่วมมือกันปราบเจ้าช้างตกมันเชือกนั้น แต่ทว่าช้างตกมันเชือกนี้มีกำลังเหลือหลาย ชาวบ้านไม่สามารถปราบได้ถึงแม้จะพยายามสักเพียงใด

ในขณะนั้นได้มีนายพรานสามคนเดินทางมายังคลองปากลัด (ปัจจุบันเรียกว่า "วัดท่าข้าม") ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากเขตตำบลบางช้างมากนัก นายพรานสามคนได้เดินทางลัดคลองท่านาไปยังบริเวณที่โขลงช้างนั้นอาศัยอยู่ นายพรานทั้งสามเปรียบเสมือนอัศวินม้าขาวของชาวบ้านคลองบางช้าง ได้ทำการปราบช้างตกมันเชือกนั้นโดยใช้ความเชี่ยวชาญและความสามัคคี จนในที่สุดก็สามารถปราบช้างตกมันได้สำเร็จ ชาวบ้านจึงได้เรียกบริเวณที่นายพรานทั้งสามปราบช้างได้สำเร็จว่า "สามพราน" ซึ่งในปัจจุบันเรียกว่า "ตำบลสามพราน"

 ประวัติศาสตร์ 
ในอดีตอำเภอสามพรานนั้นมีชื่อเรียกว่า อำเภอตลาดใหม่ ตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2439 รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยสร้างขึ้นในที่ดินของพระยาสุนทรบุรีศรีพิชัยสงครามรามภักดีสุริยะพาหะ (อี้ กรรณสูต) ซึ่งพื้นที่บริเวณนั้นเรียกว่าตลาดใหม่ 

ใน พ.ศ. 2458 ได้ย้ายที่ทำการไปสร้างใหม่ในตำบลสามพราน เนื่องจากที่ทำการเดิมคับแคบ ให้บริการประชาชนได้ไม่สะดวก พร้อมกับเปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอสามพราน ตามชื่อสถานที่ตั้งที่ว่าการอำเภอซึ่งอยู่ภายใต้การปกครองของมณฑลนครไชยศรี ต่อมาใน พ.ศ. 2474 ทางราชการยุบมณฑลนครไชยศรีลง อำเภอสามพรานจึงขึ้นอยู่กับเมืองราชบุรีอยู่ระยะหนึ่ง จนกระทั่ง พ.ศ. 2476 ได้ยุบมณฑลทั้งหมดทั่วราชอาณาจักร อำเภอสามพรานจึงได้ขึ้นอยู่กับจังหวัดนครปฐม ตามพระราชบัญญัติระเบียบการบริหารราชการของราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2476

ส่วนนี้ตั้งแต่ พ.ศ. 2469 ถึงปัจจุบัน (เรียงตามปี)
 ในปี พ.ศ. 2469 ทางราชการได้มีคำสั่งโอนตำบลท่าไม้ ตำบลบางยาง ตำบลซูกั้ง (หนองนกไข่) และตำบลอ้อมน้อย อำเภอสามพราน ไปขึ้นกับอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร
วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลคลองใหม่ แยกออกจากตำบลสามพราน ตำบลบางช้าง และตำบลท่าตลาด ตั้งตำบลยายชา แยกออกจากตำบลสามพราน และตำบลท่าตลาด ตั้งตำบลท่าข้าม แยกออกจากตำบลสามพราน ตั้งตำบลบางเตย แยกออกจากตำบลบางกระทึก ตำบลทรงคนอง และตำบลไร่ขิง ตั้งตำบลหอมเกร็ด แยกออกจากตำบลทรงคนอง และตำบลท่าตลาด ตั้งตำบลบ้านใหม่ แยกออกจากตำบลอ้อมใหญ่ ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งตำบลในจังหวัดต่าง ๆ
 วันที่ 31 สิงหาคม 2498 จัดตั้งสุขาภิบาลสามพราน ในท้องที่บางส่วนของ ตำบลสามพราน ตำบลคลองใหม่ ตำบลท่าตลาด และตำบลยายชา
 วันที่ 5 มีนาคม 2506 ขยายเขตพื้นที่สุขาภิบาลสามพราน ให้ครอบคลุมพื้นที่เพิ่มขึ้น
 วันที่ 31 กรกฎาคม 2507 จัดตั้งสุขาภิบาลดอนหวาย ในท้องที่บางส่วนของตำบลบางกระทึก และตำบลบางเตย
 วันที่ 24 กันยายน 2508 ยุบสุขาภิบาลดอนหวาย และเปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลสามพราน ให้ครอบคลุมทั้งอำเภอสามพราน
 วันที่ 14 กันยายน 2519 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลสามพราน คล้ายกับแบบปี 2506
 วันที่ 3 มีนาคม 2524 จัดตั้งสุขาภิบาลอ้อมใหญ่ ในพื้นที่ตำบลอ้อมใหญ่ และบางส่วนของตำบลบ้านใหม่
 วันที่ 1 มกราคม 2527 ได้โอนพื้นที่หมู่ที่ 3 และหมู่ที่ 6 (ที่มีพื้นที่อยู่ในพุทธมณฑล) ของตำบลบางกระทึก อำเภอสามพราน ไปขึ้นกับตำบลศาลายา อำเภอนครชัยศรี (ในขณะนั้น)
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลสามพราน และสุขาภิบาลอ้อมใหญ่ เป็นเทศบาลตำบลสามพราน และเทศบาลตำบลอ้อมใหญ่ตามลำดับ

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอสามพรานแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 16 ตำบล 137 หมู่บ้าน ดังนี้
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร(ธันวาคม 2565)1.ท่าข้ามTha Kham2.ทรงคนองSong Khanong3.หอมเกร็ดHom Kret4.บางกระทึกBang Krathuek5.บางเตยBang Toei6.สามพรานSam Phran7.บางช้างBang Chang8.ไร่ขิงRai Khing9.ท่าตลาดTha Talat10.กระทุ่มล้มKrathum Lom11.คลองใหม่Khlong Mai12.ตลาดจินดาTalat Chinda13.คลองจินดาKhlong Chinda14.ยายชาYai Cha15.บ้านใหม่Ban Mai16.อ้อมใหญ่Om Yai

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอสามพรานประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 17 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลเมืองสามพราน ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลสามพราน ตำบลท่าตลาด ตำบลคลองใหม่ และตำบลยายชา 
 เทศบาลเมืองไร่ขิง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไร่ขิงทั้งตำบล
 เทศบาลเมืองกระทุ่มล้ม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระทุ่มล้มทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลอ้อมใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอ้อมใหญ่ทั้งตำบลและบางส่วนของตำบลบ้านใหม่
 เทศบาลตำบลบางกระทึก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางกระทึกทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลคลองจินดา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองจินดาทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าข้าม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าข้ามทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลทรงคนอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทรงคนองทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหอมเกร็ด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหอมเกร็ดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบางเตย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางเตยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสามพราน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสามพราน (นอกเขตเทศบาลเมืองสามพราน)
 องค์การบริหารส่วนตำบลบางช้าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางช้างทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าตลาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าตลาด (นอกเขตเทศบาลเมืองสามพราน)
 องค์การบริหารส่วนตำบลคลองใหม่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองใหม่ (นอกเขตเทศบาลเมืองสามพราน)
 องค์การบริหารส่วนตำบลตลาดจินดา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตลาดจินดาทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยายชา (นอกเขตเทศบาลเมืองสามพราน)
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านใหม่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านใหม่ (นอกเขตเทศบาลตำบลอ้อมใหญ่)

 การคมนาคม 
 ถนน 
ถนนสายสำคัญในอำเภอสามพราน ได้แก่
 ถนนเพชรเกษม
 ถนนบรมราชชนนี
 ถนนพุทธมณฑลสาย 4
 ถนนพุทธมณฑลสาย 5
 ถนนพุทธมณฑลสาย 6
 ถนนพุทธมณฑลสาย 7

 ระบบขนส่ง 
อำเภอสามพราน มีรถโดยสารประจำทางผ่านในเขตอำเภอ ดังนี้
 หมวด 1 
 สาย 81 (4-45) หมู่บ้านกลาโหม - ท่าราชวรดิฐ (ไทยสมายล์บัส)
 สาย 84 (4-46) วัดไร่ขิง - คลองสาน (ไทยสมายล์บัส)
 สาย 123 (4-50) สวนสามพราน - ท่าราชวรดิฐ (ไทยสมายล์บัส)
 สาย 163 (4-55) ศาลายา - BTS สนามกีฬาแห่งชาติ (ไทยสมายล์บัส)
 สาย 515 (4-61) เซ็นทรัล ศาลายา - อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ (ไทยสมายล์บัส)
 สาย 515E (4-71E) เซ็นทรัล ศาลายา - ทางด่วน - อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ (ขสมก.)
 สาย 539 (4-62) อ้อมน้อย - อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ (เอกชน)
 สาย 547 (4-63) หมู่บ้านเอื้ออาทรศาลายา - ถนนตก (ไทยสมายล์บัส)
 สาย 556 (4-64) แยกนครชัยศรี - อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย (ขสมก.)
 สาย ปอ.556 (4-64) วัดไร่ขิง - อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย (ขสมก.)
 สาย 4-70E เซ็นทรัลศาลายา - BTS หมอชิต (ขสมก.)

 หมวด 2 
 สาย 76 กรุงเทพฯ - พุทธมณฑล -  ราชบุรี (รถร่วม บขส.)
 สาย 80 กรุงเทพฯ (ปิ่นเกล้า) - นครปฐม - บางลี่ (รถร่วม บขส.)
 สาย 81 กรุงเทพฯ - กาญจนบุรี (รถร่วม บขส.)
 สาย 88 กรุงเทพฯ (ปิ่นเกล้า) - นครปฐม - สุพรรณบุรี (รถร่วม บขส.)
 สาย 997 กรุงเทพฯ - พุทธมณฑล - นครปฐม (รถร่วม บขส.)
 สาย 9915 กรุงเทพฯ (หมอชิต) - ราชบุรี - จอมบึง (รถร่วม บขส.)

 หมวด 3 
 สาย 402 นครปฐม - สามพราน - สมุทรสาคร (รถร่วม บขส.)

 สถานที่สำคัญ 
 โรงเรียนนายร้อยตำรวจ
 โรงเรียน ภ.ป.ร. ราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์
 โรงเรียนยอแซฟอุปถัมภ์
 โรงเรียนมารีย์อุปถัมภ์
 โรงเรียนนักบุญเปโตร
 โรงเรียนนาคประสิทธิ์
 โรงเรียนสามพรานวิทยา
 โรงเรียนสุคนธีรวิทย์
 โรงเรียนสกลวิทยา
 โรงเรียนบวรธนวิทย์
 วิทยาลัยแสงธรรม 
 โรงเรียนวัดไร่ขิง(สุนทรอุทิศ)
 โรงเรียนวัดไร่ขิงวิทยา
 โรงเรียนวัดดอนหวาย
 บ้านผู้หว่าน
 วัดไร่ขิง
 วัดดอนหวาย
 วัดพุทโธ (วัดพญามังกร)
 โรงเรียนเอกดรุณ

 วัดในอำเภอสามพราน 
วัดในอำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ประกอบด้วย

 วัดไร่ขิง (มงคลจินดาราม)
 วัดนครชื่นชุ่ม
 วัดเพลินเพชร
 วัดปรีดาราม (ยายส้ม)
 วัดวังน้ำขาว
 วัดบางช้างเหนือ
 วัดเชิงเลน
 วัดจินดาราม
 วัดราษฎร์ศรัทธาราม
 วัดทรงคนองวัดญาณเวศกวัน
 วัดดอนหวายวัดเชิงเลน
 วัดบางช้างใต้
 วัดเทียนดัด
 วัดเดชานุสรณ์
 สุสานวัดนักบุญเปโตร
 วัดสรรเพชญ
 วัดดงเกตุ
 วัดหอมเกร็ด
 วัดคลองอ้อมใหญ่
 วัดอ้อมใหญ่
 วัดสิรินธรเทพรัตนาราม
 วัดธรรมปัญญารามบางม่วง
 วัดท่าพูด
 วัดท่าข้าม

 โรงเรียนในอำเภอสามพราน 

โรงเรียนในอำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ประกอบด้วย

โรงเรียนวัดหอมเกร็ด (ไพศาลประชานุกูล)
โรงเรียนปรีดารามวิทยาคม
โรงเรียนวัดเชิงเลน (นครใจราษฏร์)
โรงเรียนวัดบางช้างเหนือ (นครแสงโสภานุเคราะห์)
โรงเรียนบ้านหอมเกร็ด 
โรงเรียนบ้านตากแดด
โรงเรียนวัดราษฎร์ศรัทธาราม
โรงเรียนบ้านฉาง (บุญรอด ประชานุกูล) 
โรงเรียนหลวงพ่อแช่มอุปถัมภ์ (ฉิน เกตุ อ่อนอุทิศ)
โรงเรียนวัดจินดาราม
โรงเรียนบ้านคลองใหม่ (พรเอิบดิลกราษฎร์บำรุง)
โรงเรียนบ้านหัวอ่าว (ก๊วยสมบุญราษฏร์บำรุง)
โรงเรียนบ้านพาดหมอน
โรงเรียนบ้านคลองจินดา
โรงเรียนวัดท่าข้าม (ประสานมงคลราษฎร์)
โรงเรียนวัดทรงคนอง (กิมไน้บำรุงวิทย์)
โรงเรียนวัดสรรเพชญ (ทวีวิทยาคม)
โรงเรียนบ้านท่าตลาด
โรงเรียนวัดบางช้างใต้ (กิตติวิทยากร)
โรงเรียนบ้านเพลินวิทยา
โรงเรียนวัดปรีดาราม
โรงเรียนสกลวิทยา
โรงเรียนเทศบาล๑บ้านสามพราน(นครสาระผดุงวิทย์)
วิทยาลัยการอาชีพนครปฐม 
โรงเรียนบ้านบางม่วง (ประชารังสิต)
โรงเรียนบ้านคลองลัดอ้อมใหญ่ (นครราษฎร์วิทยาคาร)
โรงเรียนเบญญาพัฒน์

 สถานที่ท่องเที่ยว 
 สวนสามพราน
 ลานแสดงช้างและฟาร์มจระเข้สามพราน
 ตลาดน้ำดอนหวาย
 ตลาดน้ำคลองจินดา
วัดไร่ขิงพระอาารามหลวง
วัดสามพราน (พุทโธภาวนา)
วัดท่าพูดและพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดท่าพูด
สวนนกยูงสามพราน

 โรงพยาบาลในอำเภอสามพราน
โรงพยาบาลสามพรานhttp://hospital.moph.go.th/sampran/home.html
โรงพยาบาลเมตตาประชารักษ์http://www.metta.go.th/

 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลในอำเภอสามพราน
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลยายชา (สถานีอนามัยยายชา)
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านใหม่ (สถานีอนามัยตำบลบ้านใหม่)
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลไร่ขิง (สถานีอนามัยตำบลไร่ขิง)
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลกระทุ่มล้ม

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 แหล่งท่องเที่ยวในอำเภอสามพราน 

อ้างอิง


สามพราน