สาธารณสมบัติ

สาธารณสมบัติ หรือ สมบัติสาธารณะ () ประกอบด้วยงานสร้างสรรค์ทั้งหมดที่ไม่มีสิทธิ์ในทรัพย์สินทางปัญญาแต่เพียงผู้เดียว สิทธิ์เหล่านั้นอาจหมดอายุ ถูกเพิกถอน สละสิทธิ์ หรืออาจไม่สามารถใช้ได้ เนื่องจากไม่มีผู้ใดถือครองสิทธิ์แต่เพียงผู้เดียว ดังนั้นทุกคนจึงสามารถใช้หรืออ้างอิงถึงผลงานเหล่านั้นได้อย่างถูกกฎหมายโดยไม่ต้องขออนุญาต

ตัวอย่างเช่น ผลงานของวิลเลียม เชกสเปียร์, ลูทวิช ฟัน เบทโฮเฟิน, มิเกล เด เซร์บันเตส, ซาราธุสตรา, เล่าจื๊อ, ขงจื๊อ, อาริสโตเติล, ลีแมน แฟรงก์ บอม, เลโอนาร์โด ดา วินชี และฌอร์ฌ เมเลียส ถือเป็นสาธารณสมบัติ เนื่องจากถูกสร้างขึ้นก่อนจะมีกฎหมายลิขสิทธิ์ หรือลิขสิทธิ์ของพวกเขาหมดอายุแล้ว ผลงานบางอย่างไม่ได้รับการคุ้มครองโดยกฎหมายลิขสิทธิ์ของประเทศใดประเทศหนึ่ง ดังนั้นจึงถือเป็นสาธารณสมบัติ ตัวอย่างเช่น สิ่งที่ไม่ได้รับการคุ้มครองโดยลิขสิทธิ์ในสหรัฐ ได้แก่ กลศาสตร์นิวตัน และสูตรอาหาร ผลงานอื่น ๆ ที่ผู้แต่งได้อุทิศให้แก่สาธารณสมบัติอย่างชัดเจน (ดู การสละสิทธิ์) ตัวอย่างเช่น การใช้งานอ้างอิงของขั้นตอนวิธีการเข้ารหัส โดยปกติแล้วคำว่า สาธารณสมบัติ จะไม่ถูกนำมาใช้ในกรณีที่ผู้สร้างผลงานยังคงมีสิทธิ์ในส่วนที่เหลืออยู่ ในกรณีดังกล่าว การใช้งานผลงานจะเรียกว่า "ภายใต้สัญญาอนุญาต" หรือ "โดยได้รับอนุญาต"

เนื่องจากสิทธิ์แตกต่างกันไปในแต่ละประเทศและเขตอำนาจศาล ผลงานชิ้นหนึ่งอาจอยู่ภายใต้สิทธิ์ในประเทศหนึ่ง แต่เป็นสาธารณสมบัติในอีกประเทศหนึ่ง สิทธิ์บางประการขึ้นอยู่กับการจดทะเบียนในแต่ละประเทศ และหากไม่มีการจดทะเบียนในประเทศใดประเทศหนึ่งตามที่กำหนดไว้ ก็จะทำให้ผลงานนั้นมีสถานะเป็นสาธารณสมบัติในประเทศดังกล่าว คำว่า สาธารณสมบัติ อาจใช้แทนกันได้กับคำอื่น ๆ ที่ไม่แม่นยำหรือไม่ได้รับการนิยามอย่างชัดเจน เช่น ปริมณฑลสาธารณะ หรือ ส่วนรวม ซึ่งรวมถึงแนวคิดต่าง ๆ เช่น "ส่วนรวมทางความคิด" "ส่วนรวมทางปัญญา" และ "ส่วนรวมทางข้อมูล"

 การไม่มีข้อกำหนดในการใช้งาน 
ผลงานสร้างสรรค์ต่าง ๆ ที่ผ่านกระบวนการคิด การเขียน หรือรูปแบบใด ๆ ออกมาถือว่าอยู่ภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์ ถ้าไม่มีลิขสิทธิ์ชนิดอื่นกำหนดไว้ ผลงานต่าง ๆ ที่มีการสร้างก่อนกฎหมายลิขสิทธิ์ ถือว่าเป็นสาธารณสมบัติ ได้แก่ คัมภีร์ไบเบิล อัลกุรอาน ผลงานของวิลเลียม เชกสเปียร์ ลูทวิช ฟัน เบทโฮเฟิน หรืออาร์คิมิดีส อย่างไรก็ตาม การแปลผลงานเหล่านี้สามารถอยู่ภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์

การรวบรวมหรือทำรายชื่อของผลงานลิขสิทธิ์ในบางครั้งถือว่าเป็นงานลิขสิทธิ์ถ้ามีการเรียบเรียงและจัดหมวดหมู่ข้อมูล ในขณะเดียวกันการรวบรวมข้อมูลเรียงตามตัวอักษร เช่น สมุดโทรศัพท์ถือว่าไม่อยู่ภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์ ผลงานของรัฐบาลถือว่าเป็นสาธารณสมบัติและไม่อยู่ภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์

 วันสาธารณสมบัติ 

วันสาธารณสมบัติ เป็น วันที่ผลงานที่มีลิขสิทธิ์หมดอายุและกลายเป็นสาธารณสมบัติ การเปลี่ยนสถานะทางกฎหมายของผลงานที่มีลิขสิทธิ์ไปสู่สาธารณสมบัติมักเกิดขึ้นในวันที่ 1 มกราคม ของทุกปี โดยขึ้นอยู่กับกฎหมายลิขสิทธิ์ของแต่ละประเทศ 

การกำหนดให้มี "วันสาธารณสมบัติ" นั้นเริ่มแรกเป็นไปอย่างไม่เป็นทางการ โดยมีการกล่าวถึงครั้งแรกสุดเท่าที่ทราบคือใน ค.ศ. 2004 โดยวอลเลซ แมคลีน (นักเคลื่อนไหวเพื่อสาธารณสมบัติชาวแคนาดา) และได้รับการสนับสนุนจากลอว์เรนซ์ เลสสิก ณ วันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 2010 มีเว็บไซต์วันสาธารณสมบัติแสดงรายชื่อผู้เขียนที่มีผลงานกำลังจะกลายเป็นสาธารณสมบัติ มีการจัดกิจกรรมต่าง ๆ ในหลายประเทศทั่วโลกโดยองค์กรต่าง ๆ ภายใต้ชื่อวันสาธารณสมบัติ ซึ่งจะช่วยให้ผู้คนทั่วโลกได้เฉลิมฉลองผลงานที่เขียนขึ้นเมื่อนานมาแล้ว

 ดูเพิ่ม 
 สัญลักษณ์สาธารณสมบัติ
 นิรสิทธิ์
 ซอฟต์แวร์เสรี

 อ้างอิง 

เอกสารอ้างอิง





หมวดหมู่:กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา
หมวดหมู่:กฎหมายลิขสิทธิ์