อำเภอบางใหญ่

บางใหญ่ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนนทบุรี มีประชากรค่อนข้างมาก แต่เดิมตั้งอยู่บริเวณที่คลองสามสายมาบรรจบกันได้แก่ ปลายคลองอ้อมนนท์ สุดคลองบางกอกน้อย และต้นคลองบางใหญ่ แต่ปัจจุบันตัวอำเภอได้ย้ายมาอยู่ในหมู่บ้านบางใหญ่ซิตี้ ซึ่งได้รับความเจริญอย่างรวดเร็วจากการก่อสร้างถนนกาญจนาภิเษกและถนนรัตนาธิเบศร์ มีบริการที่ทันสมัย เช่น โรงพยาบาล ห้างสรรพสินค้า ตลาดกลางของจังหวัด หน่วยงานราชการ หมู่บ้านจัดสรรที่เกิดใหม่ ดังนั้น พื้นที่การเกษตรอาจไม่พบเห็นในเขตเมืองแล้ว โดยส่วนหนึ่งของเขตเมืองบางใหญ่อยู่ในพื้นที่ของอำเภอบางบัวทอง

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอบางใหญ่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกค่อนไปทางใต้ของจังหวัด ห่างจากตัวจังหวัดนนทบุรี 8.11 กิโลเมตรกรมทางหลวง. "สอบถามระยะทางระหว่างจังหวัดหรืออำเภอ. " มีอาณาเขตติดต่อดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอไทรน้อยและอำเภอบางบัวทอง มีคลองบางแพรก, แนวเส้นขนานคลองบางแพรก, แนวด้านหลังโรงเรียนอนุบาลรัตนาธิเบศร์, ลำรางบางน้อย, ซอยอธิเบศร์ 1, ลำรางบางน้อย, แนวรั้วหมู่บ้านกฤษดานคร 10, แนวเขตหมู่บ้านเกล้ารัตนา, แนวเขตหมู่บ้านร่มรื่นวิลล์, แนวด้านหลังหมู่บ้านเกล้ารัตนา, คลองบางเดื่อ (วัดบางเดื่อ) และคลองอ้อมเป็นเส้นแบ่งเขต 
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเมืองนนทบุรี มีคลองวัดประชารังสรรค์, ทางหลวงท้องถิ่น นบ.ถ 1-0010 (โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการฯ-วัดสวนแก้ว), ซอยบางกร่าง 25 (หน้าค่าย), ถนนหลังวัดยุคันธราวาส และคลองวัดยุคันธราวาสเป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอบางกรวย มีคลองบางกอกน้อย, คลองบางค้อ, คลองนาคเกี้ยว, คลองบางนา, คลองหัวคูใน (วัดพระเงิน), ถนนบางม่วง-บางคูลัด, คลองจีนบ่าย และคลองขุดใหม่เป็นเส้นแบ่งเขต
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอพุทธมณฑล (จังหวัดนครปฐม) มีคลองนราภิรมย์เป็นเส้นแบ่งเขต

 ประวัติศาสตร์ 
ท้องที่ที่เป็นอำเภอบางใหญ่ทุกวันนี้เดิมอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอบางใหญ่ (บางกรวย) และอำเภอบางบัวทองซึ่งมีพื้นที่กว้างขวางมาก ใน พ.ศ. 2460 ทางราชการจึงได้พิจารณาแบ่งตำบลบางใหญ่และบางม่วงจากอำเภอบางใหญ่ (บางกรวย) และแบ่งตำบลบางแม่นาง เสาธงหิน และบ้านใหม่จากอำเภอบางบัวทองมาจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอบางแม่นาง เพื่อความสะดวกในการปกครองรัตนา ศิริพูล. นนทบุรี. กรุงเทพฯ : บริษัท ต้นอ้อ ๑๙๙๙ จำกัด, 2543, หน้า 52. ในช่วงแรกตั้งที่ว่าการกิ่งอำเภออยู่บริเวณวัดส้มเกลี้ยง หมู่ที่ 2 ตำบลบางแม่นางองค์การบริหารส่วนตำบลบางแม่นาง. "ประวัติและตราสัญลักษณ์: ประวัติตำบลบางแม่นาง." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://www.bangmaenang.go.th/default.php?modules=fckeditor&fck_id=4&view_id=55&orderby=1  2553. สืบค้น 30 กันยายน 2554.

ในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2464 กิ่งอำเภอบางแม่นางได้รับโอนตำบลบางเลนจากอำเภอนนทบุรีมาอยู่ในการปกครอง และยกฐานะขึ้นเป็น อำเภอบางแม่นาง ตามประกาศกระทรวงนครบาล ต่อมาใน พ.ศ. 2466 ได้ย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งในท้องที่หมู่ที่ 2 ตำบลบางม่วงสำนักงานสาธารณสุขอำเภอบางใหญ่. "ข้อมูลอำเภอบางใหญ่." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://bangyaidho.blogspot.com.es/2011/07/blog-post_3907.html 2554. สืบค้น 11 กันยายน 2555. บริเวณปากคลองบางใหญ่แยกคลองอ้อมนนท์และคลองบางกอกน้อย ประชาชนจึงนิยมเรียกอำเภอนี้ว่า "บางใหญ่" ตามไปด้วย จนกระทั่งในวันที่ 19 ตุลาคม พ.ศ. 2473 กระทรวงมหาดไทยได้ประกาศเปลี่ยนชื่ออำเภอบางแม่นางเป็น อำเภอบางใหญ่ ตามความคุ้นเคยของประชาชน ส่วนอำเภอบางใหญ่ (เดิม) นั้นเปลี่ยนชื่อเป็น "อำเภอบางกรวย" แทน เพื่อไม่ให้ซ้ำซ้อนกัน

ครั้นใน พ.ศ. 2486 ประเทศไทยประสบปัญหาเศรษฐกิจตกต่ำอย่างหนักเพราะได้รับผลกระทบจากสงครามโลกครั้งที่ 2 จังหวัดนนทบุรีถูกยุบลงเพื่อเป็นการประหยัดงบประมาณราชการ อำเภอบางใหญ่ถูกโอนไปขึ้นกับจังหวัดธนบุรีพร้อมกับอำเภอบางบัวทองและอำเภอบางกรวย จนกระทั่งใน พ.ศ. 2489 ได้มีการจัดตั้งจังหวัดนนทบุรีขึ้นมาอีกครั้ง อำเภอบางใหญ่จึงกลับมาอยู่ในการปกครองของทางจังหวัดจนถึงปัจจุบัน

ต่อมาใน พ.ศ. 2532 อำเภอบางใหญ่พร้อมทั้งส่วนราชการอื่น ๆ ได้ย้ายที่ทำการไปตั้งในหมู่บ้านบางใหญ่ซิตี้ ใกล้จุดตัดระหว่างถนนรัตนาธิเบศร์กับถนนตลิ่งชัน-สุพรรณบุรี เนื่องจากได้รับบริจาคที่ดินให้สร้างศูนย์ราชการขึ้น นับแต่นั้นมา การเป็นที่ตั้งหน่วยงานการบริหารราชการ ประกอบกับการโฆษณาของหมู่บ้านจัดสรรแห่งนั้นทำให้บางใหญ่ซิตี้กลายเป็นชุมชนบางใหญ่และย่านบางใหญ่ในความรับรู้ของคนทั่วไป ส่วนตัวอำเภอบางใหญ่เดิมนั้นปัจจุบันมักถูกเรียกว่า "บางใหญ่เก่า" และอยู่ในเขตเทศบาลตำบลบางม่วง"สภาวะกึ่งเมืองกึ่งชนบทไทย: "บ้านบางใหญ่" ในอดีต และ "บ้านบางใหญ่เก่า" ในปัจจุบัน." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://learners.in.th/blog/rurban/276342  2552. สืบค้น 30 กันยายน 2554.

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอบางใหญ่แบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 6 ตำบล แต่ละตำบลแบ่งย่อยออกเป็นหมู่บ้าน รวม 69 หมู่บ้าน ได้แก่
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร(ธันวาคม 2565)สีแผนที่1.บางม่วงBang Muang  right|frameless|306x306px2.บางแม่นางBang Mae Nang  3.บางเลนBang Len  4.เสาธงหินSao Thong Hin  5.บางใหญ่Bang Yai  6.บ้านใหม่Ban Mai  

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอบางใหญ่ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลเมืองบางแม่นาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางแม่นาง (ยกเว้นบางส่วนของหมู่ที่ 3, 5–8)
 เทศบาลเมืองบางใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางแม่นาง (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 3, 5–8) ตำบลบางใหญ่ (เฉพาะหมู่ที่ 2 และบางส่วนของหมู่ที่ 1, 3–6) และตำบลบ้านใหม่ (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 1, 2, 4)
 เทศบาลเมืองเสาธงหิน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเสาธงหิน (เฉพาะหมู่ที่ 4–8 และบางส่วนของหมู่ที่ 1–3)
 เทศบาลเมืองบางเลน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางเลน (เฉพาะหมู่ที่ 1–3, 6–10 และบางส่วนของหมู่ที่ 4, 11)
 เทศบาลเมืองบ้านบางม่วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางม่วง (เฉพาะหมู่ที่ 1, 3–11, 13–15 และบางส่วนของหมู่ที่ 12)
 เทศบาลตำบลบางม่วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางม่วง (เฉพาะหมู่ที่ 2 และบางส่วนของหมู่ที่ 12) ตำบลบางเลน (เฉพาะหมู่ที่ 5 และบางส่วนของหมู่ที่ 4, 11) และตำบลเสาธงหิน (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 1–3)
 เทศบาลตำบลบางใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางใหญ่ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองบางใหญ่)
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านใหม่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านใหม่ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองบางใหญ่)

 การคมนาคม 
ถนนสายสำคัญของอำเภอบางใหญ่ ได้แก่

 ถนนกาญจนาภิเษก (ทางหลวงพิเศษหมายเลข 9)
 ทางหลวงพิเศษหมายเลข 81
 ถนนรัตนาธิเบศร์ (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 302)
 ถนนบางกรวย-ไทรน้อย (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3215 และ 3584)
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3901 (คู่ขนานกาญจนาภิเษกด้านนอก)
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3902 (คู่ขนานกาญจนาภิเษกด้านใน)
 ถนนบางม่วง-บางคูลัด (ทางหลวงชนบท นบ.1001)
 ถนนบางรักใหญ่-บ้านใหม่ (ทางหลวงชนบท นบ.1009)

 ถนนบางใหญ่-บางคูลัด (ทางหลวงชนบท นบ.1026)
 ถนนไทรน้อย-ดอนตะลุมพุก (ทางหลวงชนบท นบ.5027)
 ทางหลวงชนบท นบ.1016 (แยกทางหลวงหมายเลข 9 - บ้านคลองกำนันจิตร)
 ทางหลวงชนบท นบ.5005 (ประชาอุทิศ-วัดหลังบาง)
 ทางหลวงชนบท นบ.5035 (แยกพ่อปู่-ตลาดบางคูลัด)
 ทางหลวงชนบท นบ.5014 (บ้านใหม่จงถนอม-บ้านใหม่)
 ทางหลวงท้องถิ่น นบ.ถ 1-0010 (โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการบางใหญ่-วัดสวนแก้ว)

การคมนาคมทางน้ำ
การคมนาคมทางน้ำเคยเป็นเส้นทางการคมนาคมหลักของบางใหญ่เก่ามาแต่ครั้งก่อนกรุงศรีอยุทธยา เนื่องจากคลองอ้อมนนท์และคลองบางกอกน้อยเคยเป็นแม่น้ำเจ้าพระยามาก่อน แต่เนื่องจากมีการตัดคลองลัดบริเวณนนทบุรีในปี พ.ศ. 2179 รัชสมัยพระเจ้าปราสาททอง ทำให้แม่น้ำเจ้าพระยาเปลี่ยนไปทางคลองลัดใหม่ ส่วนแม่น้ำเดิมมีความตื้นเขินและขนาดลดลงกลายเป็นคลองอ้อมนนท์ คลองบางกอกน้อย และคลองบางกรวยไป ปัจจุบันถึงแม้ประชาชนส่วนใหญ่จะใช้การสัญจรทางบกแล้ว แต่การสัญจรทางน้ำก็ยังมีการใช้อยู่สม่ำเสมอ และคลองสายสำคัญที่ผ่านบางใหญ่เก่านี้มี 3 สาย คือ

 คลองอ้อมนนท์ เริ่มจากสามแยกบางใหญ่ ขึ้นไปทางเหนือไปออกแม่น้ำเจ้าพระยาปัจจุบันบริเวณสะพานมหาเจษฎาบดินทรานุสรณ์ นนทบุรี
 คลองบางใหญ่ เริ่มจากสามแยกบางใหญ่ ไปทางตะวันตก ตรงไปออกแม่น้ำท่าจีน จ.นครปฐม
 คลองบางกอกน้อย เริ่มจากสามแยกบางใหญ่ ไปทางใต้ ไปออกแม่น้ำเจ้าพระยาที่บริเวณโรงพยาบาลศิริราช กรุงเทพ

ในอดีตเมื่อสุนทรภู่เดินทางไกลและแต่งนิราศบรรยายระหว่างการเดินทางทางเรือจากกรุงเทพไปนครปฐมและสุพรรณบุรี ก็พายเรือมาตามคลองบางกอกน้อยถึงบางใหญ่แล้วจึงเลี้ยวซ้ายเข้าคลองบางใหญ่บริเวณอำเภอบางใหญ่เก่านี้เอง โดยหลักฐานการเดินทางมาก็ปรากฎอยู่ในนิราศพระประธมและนิราศสุพรรณ

การขนส่งทางราง
 รถไฟฟ้ามหานคร สายฉลองรัชธรรม

 โรงพยาบาล 
 โรงพยาบาลบางใหญ่
 โรงพยาบาลเกษมราษฎร์ อินเตอร์เนชั่นแนลรัตนาธิเบศร์

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์เทศบาลตำบลบางม่วง 

บางใหญ่