ราชการส่วนภูมิภาค (ประเทศไทย)

ราชการส่วนภูมิภาค หมายถึงหน้าที่เดียวราชการของกระทรวง ทบวง กรมต่าง ๆ ซึ่งได้แบ่งแยกออกไปดำเนินการจัดทำตามเขตการปกครอง โดยมีเจ้าหน้าที่ของทางราชการส่วนกลาง ซึ่งได้รับแต่งตั้งออกไปประจำตามเขตการปกครองต่าง ๆ ในส่วนภูมิภาคเพื่อบริหารราชการภายใต้การบังคับบัญชาของราชการส่วนกลางโดยมีการติดต่อกันอย่างใกล้ชิดเพราะถือเป็นเพียงการแบ่งอำนาจการปกครองออกมาจากการบริหารส่วนกลาง
การบริหารราชการส่วนภูมิภาคเป็นการบริหารราชการตามหลักการแบ่งอำนาจโดยส่วนกลางแบ่งอำนาจในการบริหารราชการให้แก่ภูมิภาค อันได้แก่จังหวัด มีอำนาจในการดำเนินกิจการในท้องที่แทนการบริหารราชการส่วนกลาง

ลักษณะการแบ่งอำนาจให้แก่การบริหารราชการส่วนภูมิภาค หมายถึง การมอบอำนาจในการตัดสินใจ วินิจฉัย สั่งการให้แก่เจ้าหน้าที่ที่ไปประจำปฏิบัติงานในภูมิภาค เจ้าหน้าที่ในภูมิภาคให้อำนาจบังคับบัญชาของส่วนกลางโดยเฉพาะในเรื่องการแต่งตั้งถอดถอนและงบประมาณซึ่งเป็นผลให้ส่วนภูมิภาคอยู่ในการควบคุมตรวจสอบจากส่วนกลางและส่วนกลางอาจเรียกอำนาจกลับคืนเมื่อใดก็ได้

 การจัดระเบียบบริหารราชการส่วนภูมิภาค 

 จังหวัด 
จังหวัดเป็นหน่วยราชการที่ปกครองส่วนภูมิภาคที่ใหญ่ที่สุด มีฐานะเป็นนิติบุคคลประกอบขึ้นด้วยอำเภอหลายอำเภอหลาย อำเภอ การตั้ง ยุบและเปลี่ยนแปลงเขตจังหวัด ให้ตราเป็นกฎหมายพระราชบัญญัติ ในจังหวัดหนึ่ง ๆ มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นผู้รับนโยบายและคำสั่งจากนายกรัฐมนตรีในฐานะหัวหน้ารัฐบาล คณะรัฐมนตรี กระทรวง และกรม มาปฏิบัติการให้เหมาะสมกับท้องที่และประชาชนและเป็นผู้บังคับบัญชาสูงสุดในบรรดาข้าราชการฝ่ายบริหารส่วนภูมิภาคในเขตจังหวัดที่รับผิดชอบ อาจจะมีรองผู้ว่าราชการจังหวัดหรือ ผู้ช่วยผู้ว่าราชการจังหวัด ซึ่งสังกัดกระทรวงมหาดไทย
ผู้ว่าราชการจังหวัด มีคณะปรึกษาในการบริหารราชการแผ่นดินในจังหวัดนั้นเรียกว่า คณะกรมการจังหวัดประกอบด้วยผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน รองผู้ว่าราชการจังหวัดหนึ่งคนตามที่ผู้ว่าราชการจังหวัดมอบหมาย ปลัดจังหวัด อัยการจังหวัดซึ่งเป็นหัวหน้าที่ทำการอัยการจังหวัด รองผู้บังคับการตำรวจซึ่งทำหน้าที่หัวหน้าตำรวจภูธรจังหวัดหรือผู้กำกับการตำรวจภูธรจังหวัด แล้วแต่กรณีและหัวหน้าส่วนราชการประจำจังหวัดจากกระทรวงและทบวงต่าง ๆ เว้นแต่กระทรวงมหาดไทยซึ่งประจำอยู่ในจังหวัด กระทรวง และทบวงละหนึ่งคนเป็นกรมการจังหวัด และหัวหน้าสำนักงานจังหวัดเป็นกรมการจังหวัดและเลขานุการ
ให้แบ่งส่วนราชการของจังหวัด ดังนี้
 สำนักงานจังหวัด มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการทั่วไปและการวางแผนพัฒนาจังหวัดของจังหวัดนั้นมีหัวหน้าสำนักงานจังหวัดเป็นผู้บังคับบัญชาข้าราชการและรับผิดชอบในการปฏิบัติราชการของสำนักงานจังหวัด
 ส่วนราชการต่าง ๆ ซึ่งกระทรวง ทบวง กรม ได้ตั้งขึ้น มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการของกระทรวง ทบวง กรมนั้น ๆ มีหัวหน้าส่วนราชการประจำจังหวัดนั้น ๆ เป็นผู้ปกครองบังคับบัญชารับผิดชอบ

 อำเภอ 
อำเภอ เป็นหน่วยราชการบริหารส่วนภูมิภาครองจากจังหวัด แต่ไม่มีฐานะเป็นนิติบุคคลเหมือนจังหวัด การจัดตั้ง ยุบเลิกและเปลี่ยนแปลงเขตอำเภอ กระทำได้โดยตราเป็น พระราชกฤษฎีกา มีนายอำเภอเป็นหัวหน้าปกครองบังคับบัญชาข้าราชการในอำเภอ และรับผิดชอบการบริหารราชการของอำเภอ นายอำเภอสังกัดกระทรวงมหาดไทย และให้มีปลัดอำเภอและหัวหน้าส่วนราชการประจำอำเภอซึ่งกระทรวงต่าง ๆ ส่งมาประจำให้ปฏิบัติหน้าที่เป็นผู้ช่วยเหลือ
การแบ่งส่วนราชการของอำเภอ มีดังนี้
 สำนักงานอำเภอ มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการทั่วไปของอำเภอนั้น ๆ มีนายอำเภอเป็นผู้ปกครองบังคับบัญชาข้าราชการและรับผิดชอบ
 ส่วนต่าง ๆ ซึ่งกระทรวง ทบวง กรมได้ตั้งขึ้นในอำเภอนั้น มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการของกระทรวง ทบวง กรมนั้น ๆ มีหัวหน้าส่วนราชการประจำอำเภอนั้น ๆ เป็นผู้ปกครองบังคับบัญชารับผิดชอบ

 ความสัมพันธ์ระหว่างราชการบริหารส่วนกลางกับส่วนภูมิภาค 
 ส่วนราชการภูมิภาคสังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี และกระทรวง/ทบวง 
+โครงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างราชการบริหารส่วนกลาง กับราชการบริหารส่วนภูมิภาค ในจังหวัด และอำเภอราชการส่วนกลางราชการส่วนภูมิภาคหมายเหตุส่วนราชการระดับกระทรวงส่วนราชการระดับกรมส่วนราชการระดับจังหวัดหัวหน้าส่วนราชการส่วนราชการระดับอำเภอหัวหน้าส่วนราชการ สำนักนายกรัฐมนตรีกรมประชาสัมพันธ์ สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัด  ประชาสัมพันธ์จังหวัด(อำนวยการระดับสูง/ต้น)     กระทรวงกลาโหมสำนักงานปลัดกระทรวงกลาโหม สำนักงานสัสดีจังหวัด  สัสดีจังหวัด  (พันเอก)  หน่วยสัสดีอำเภอ  สัสดีอำเภอ กระทรวงการคลังกรมบัญชีกลาง สำนักงานคลังจังหวัด  คลังจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง)     กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาสำนักงานปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา สำนักงานท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัด  ท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัด (อำนวยการระดับสูง/ต้น)     กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์สำนักงานปลัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด  พัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด  (อำนวยการระดับสูง)     กระทรวงเกษตรและสหกรณ์สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัด  เกษตรและสหกรณ์จังหวัด(อำนวยการระดับสูง/ต้น)     กรมประมง สำนักงานประมงจังหวัด  ประมงจังหวัด (อำนวยการระดับสูง/ต้น)  สำนักงานประมงอำเภอ  ประมงอำเภอ (วิชาการ/ชำนาญการ) กรมปศุสัตว์ สำนักงานปศุสัตว์จังหวัด  ปศุสัตว์จังหวัด(อำนวยการระดับต้น)
(อำนวยการระดับสูง) สำนักงานปศุสัตว์อำเภอ  ปศุสัตว์อำเภอ (ทั่วไป/อาวุโส/ชำนาญงานวิชาการ/ชำนาญการพิเศษ/ชำนาญการ) กรมส่งเสริมการเกษตร สำนักงานเกษตรจังหวัด  เกษตรจังหวัด(อำนวยการระดับสูง/ต้น)  สำนักงานเกษตรอำเภอ  เกษตรอำเภอ  (วิชาการ/ชำนาญการพิเศษ) กรมส่งเสริมสหกรณ์ สำนักงานสหกรณ์จังหวัด  สหกรณ์จังหวัด (อำนวยการระดับสูง/ต้น)     สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม สำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัด  ปฏิรูปที่ดินจังหวัด (อำนวยการระดับสูง/ต้น)     กระทรวงคมนาคมกรมการขนส่งทางบก สำนักงานขนส่งจังหวัด  ขนส่งจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง/ต้น)     กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมสำนักงานปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัด  ผู้อำนวยการสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง)     กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมสำนักงานสถิติแห่งชาติ สำนักงานสถิติจังหวัด  สถิติจังหวัด (อำนวยการระดับต้น/สูง)     กระทรวงพลังงานสำนักงานปลัดกระทรวงพลังงาน สำนักงานพลังงานจังหวัด  พลังงานจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง/ต้น)     กระทรวงพาณิชย์สำนักงานปลัดกระทรวงพาณิชย์ สำนักงานพาณิชย์จังหวัด  พาณิชย์จังหวัด  (อำนวยการระดับสูง/ต้น)     กระทรวงมหาดไทยสำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย สำนักงานจังหวัด  หัวหน้าสำนักงานจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง)     กรมการปกครอง ที่ทำการปกครองจังหวัด  ปลัดจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง)  ที่ทำการปกครองอำเภอ  นายอำเภอ (อำนวยการระดับสูง) กรมการพัฒนาชุมชน สำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัด  พัฒนาการจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง)  สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอ  พัฒนาการอำเภอ (วิชาการ/ชำนาญการพิเศษ) กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น สำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัด  ท้องถิ่นจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง)  สำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นอำเภอ ท้องถิ่นอำเภอ(วิชาการ/ชำนาญการ)  (โครงสร้างภายใน)กรมที่ดิน สำนักงานที่ดินจังหวัด  เจ้าพนักงานที่ดินจังหวัด (อำนวยการระดับสูง)  สำนักงานที่ดินอำเภอ  ที่ดินอำเภอ (วิชาการ/ชำนาญการ) กรมโยธาธิการและผังเมือง สำนักงานโยธาธิการและผังเมืองจังหวัด  โยธาธิการและผังเมืองจังหวัด (อำนวยการระดับสูง)     กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัด  หัวหน้าสำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัด (อำนวยการระดับสูง/ต้น)     กระทรวงยุติธรรม สำนักงานปลัดกระทรวงยุติธรรม  สำนักงานยุติธรรมจังหวัด  ผู้อำนวยการสำนักงานยุติธรรมจังหวัด (อำนวยการระดับสูง/ต้น)     กรมคุมประพฤติ สำนักงานคุมประพฤติจังหวัด  ผู้อำนวยการสำนักงานคุมประพฤติจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง)     กรมราชทัณฑ์ เรือนจำจังหวัด  ผู้บัญชาการเรือนจำจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง)  เรือนจำอำเภอ  ผู้บัญชาการเรือนจำอำเภอ  กรมบังคับคดี สำนักงานบังคับคดีจังหวัด  ผู้อำนวยการสำนักงานบังคับคดีจังหวัด (อำนวยการระดับสูง/ต้น)     กระทรวงแรงงานสำนักงานปลัดกระทรวงแรงงาน สำนักงานแรงงานจังหวัด  แรงงานจังหวัด  (อำนวยการระดับต้น/สูง)     กรมการจัดหางาน สำนักงานจัดหางานจังหวัด  จัดหางานจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง)    กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัด  สวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัด  (อำนวยการระดับต้น/สูง)     สำนักงานประกันสังคม สำนักงานประกันสังคมจังหวัด  ประกันสังคมจังหวัด (อำนวยการระดับต้น)     กระทรวงวัฒนธรรมสำนักงานปลัดกระทรวงวัฒนธรรม สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด  วัฒนธรรมจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง)      กระทรวงสาธารณสุขสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด  นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด  (ผู้อำนวยการเฉพาะด้าน(แพทย์)) อำนวยการ  ระดับสูง  สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ  สาธารณสุขอำเภอ(วิชาการ/ชำนาญการพิเศษ)(ทั่วไป/อาวุโส) กระทรวงอุตสาหกรรมสำนักงานปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัด  อุตสาหกรรมจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง/ต้น)     ส่วนราชการไม่สังกัดกระทรวง ทบวง หรือสำนักนายกรัฐมนตรีสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด  ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด  (อำนวยการระดับสูง/ต้น)     

 การจัดระเบียบบริหารราชการส่วนภูมิภาคแบบเฉพาะ 
 ส่วนราชการของกระทรวงกลาโหมในส่วนภูมิภาค 
การบริหารราชการของ กระทรวงกลาโหมในส่วนภูมิภาค เป็นรูปแบบเฉพาะตามพระราชบัญญัติระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม พ.ศ. 2551พระราชบัญญัติระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม พ.ศ. 2551ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 125 ตอนที่ 26 ก วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2551 หน้า 35 ซึ่งมิได้กำหนดให้กระทรวงกลาโหมต้องจัดการระเบียบการบริหารส่วนภูมิภาค แต่การจัดส่วนราชการใหม่ตามพระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการและกำหนดหน้าที่ของส่วนราชการกองบัญชาการกองทัพไทย กองทัพบก กองทัพเรือ และกองทัพอากาศ ได้แบ่งส่วนราชการในภูมิภาคดังนี้
 กองบัญชาการกองทัพไทย
หน่วยบัญชาการทหารพัฒนา มีหน้าที่พิจารณาเสนอความเห็นเกี่ยวกับนโยบายวางแผน อำนวยการประสานงาน และดำเนินการ เกี่ยวกับการเสริมสร้างความมั่นคงของชาติ ด้วยการพัฒนาประเทศ และสังคมจิตวิทยาของประเทศ ในท้องถิ่นทุรกันดาร ในพื้นที่กำหนดเพื่อป้องกันอธิปไตย และรักษาความสงบเรียบร้อยของประเทศ รวมทั้งการพัฒนา กำลังพล สำหรับสนับสนุน การพัฒนาประเทศ ตลอดจน ปฏิบัติภารกิจอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง ตามที่ ได้รับมอบหมาย โดยแบ่งพื้นที่เป็น
 สำนักงานพัฒนาภาค 1
 สำนักงานพัฒนาภาค 2
 สำนักงานพัฒนาภาค 3
 สำนักงานพัฒนาภาค 4
 สำนักงานพัฒนาภาค 5
 กองทัพบก
กองทัพภาค มีหน้าที่ป้องกันอธิปไตย และรักษาความสงบเรียบร้อยของประเทศ ในส่วนภูมิภาค โดยแบ่งส่วนราชการออกเป็น กองพลทหารม้า กองพลพัฒนา กรมทหารปืนใหญ่ หน่วยป้องกันชายแดนและภารกิจพิเศษในพื้นที่ และหน่วยขึ้นตรง เช่น มณฑลทหารบก จังหวัดทหารบก โดยแบ่งพื้นที่เป็น
 กองทัพภาคที่ 1
 กองทัพภาคที่ 2
 กองทัพภาคที่ 3
 กองทัพภาคที่ 4
 กองทัพเรือ
กองทัพเรือภาค มีหน้าที่ป้องกันอธิปไตย และรักษาความสงบเรียบร้อยของประเทศทางทะเล ในส่วนภูมิภาค โดยแบ่งส่วนราชการออกเป็น หมวดเรือเฉพาะกิจ หมวดบินเฉพาะกิจ และชุดปฏิบัติการพิเศษ โดยแบ่งพื้นที่เป็น
 กองทัพเรือภาคที่ 1
 กองทัพเรือภาคที่ 2
 กองทัพเรือภาคที่ 3
 กองทัพอากาศ
ส่วนกำลังรบ มีหน้าที่ป้องกันอธิปไตย และรักษาความสงบเรียบร้อยของประเทศทางอากาศ โดยแบ่งส่วนราชการออกเป็น กองบิน กรมควบคุมการปฏิบัติทางอากาศ และหน่วยบัญชาการอากาศโยธิน โดยกระจายพื้นที่ทั่วประเทศ

 ส่วนราชการของกระทรวงศึกษาธิการในส่วนภูมิภาค 
การบริหารราชการของ กระทรวงศึกษาธิการในส่วนภูมิภาค เป็นรูปแบบเฉพาะตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2546พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. ๒๕๔๖  ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 120 ตอนที่ 62 ก ลงวันที่ 6 กรกฎาคม 2546 หน้า 1 ที่กำหนดให้การจัดระเบียบการบริหารราชการแบ่งเป็น บริหารราชการในส่วนกลาง บริหารราชการในเขตพื้นที่การศึกษา และ บริหารราชการในสถานศึกษาของรัฐที่จัดการศึกษาระดับปริญญา ที่เป็นนิติบุคคล

บริหารราชการในเขตพื้นที่การศึกษา มีการจัดระเบียบการบริหารราชการดังนี้
 สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา มีหน้าที่ในการจัดการศึกษาระดับอนุบาล และประถมศึกษาให้สอดกับความต้องการของท้องถิ่น และนโยบายการศึกษาของประเทศ
 สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา มีหน้าที่ในการจัดการศึกษาระดับมัธยมศึกษาให้สอดกับความต้องการของท้องถิ่น และนโยบายการศึกษาของประเทศ

 แนวคิดปฏิรูป 
ปัจจุบันมีหลายพรรคที่จะใช้ระบบการกระจายอำนาจมาใช้กับระดับจังหวัดแต่มีปัญหาอยู่มากเช่น
1.อาจการเป็นการผูกขาดทางอำนาจให้แก่ผู้มีอิทธิพลสังเกตจากนายกอบจ.ส่วนมากมีหน้าซ้ำๆหรือเครือเดียวกันทั้งๆที่ประชากรส่วนมากแทบไม่รู้จักเลย
2.มีการคดโกงเกิดขึ้นบ่อยจากกรณีอบจ.ลำพูน เนื่องจากระบบบริหารท้องถิ่นมีบางส่วนที่ลูกจ้างและข้าราชการที่เป็นคนเครือเดียวกันรู้จักกันทำให้ช่วยปกปิดได้ต่างจากระบบส่วนกลางที่มีการหมุนเวียนข้าราชการให้ไปหลายๆที่และการฟ้องร้องผู้ที่มีอิทธิพลต่อพื้นที่เป็นอะไรที่เสี่ยงมากๆ
3.ชาวบ้านอาจฟ้องร้องได้ยากเพราะถ้ามีปัญหากับเราผู้มีอิทธิพลอาจมีอันตรายซึ่งส่วนกลางไม่สามารถคุ้มครองได้ทันที
4.อาจมีการใช้กองกำลังท้องถิ่นในทางที่ผิดเช่น อส. ตร. 
แต่ระบบนี่มีข้อดี
1.ถ้าชาวบ้านได้นายกที่ดีจริงๆจะมีการช่วยเหลือที่ทันท่วงทีไม่ต้องผ่านระบบซับซ้อนของส่วนกลาง
2.จะมีการทราบปัญหาที่แท้จริงของชาวบ้านเพราะเนื่องจากคนในระบบนี่ส่วนใหญ่จะเป็นคนในพื้นที่(ซึ่งตอนนี้ระบบกลางก็มีการใช้อยู่เป็นการคละคนให้มีคนในพื้นที่และจากด้านนอก)
3.ชาวบ้านจะมีความกล้าในการติดต่อส่วนราชการเพราะมีคนในระบบท้องถิ่นนี่มีความเป็นกันเองกับข้าราชการเนื่องจากเป็นคนในพื้นที่จากที่แต่ก่อนชาวบ้านจะมองข้าราชการว่าเป็นสิ่งที่เข้าถึงยาก

 อ้างอิง 

 การปกครองส่วนภูมิภาค 

หมวดหมู่:การจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินของไทย