กัลปพฤกษ์

กัลปพฤกษ์ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2556.เต็ม สมิตินันทน์. ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย เต็ม สมิตินันทน์ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2557. ( ชื่อสามัญ: Pink Shower, Wishing tree) เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง พบได้มากในประเทศพม่า และทางเหนือของประเทศไทย พุ่มใบแบนกว้าง ดอกสีชมพูอ่อน ออกเป็นช่อระหว่างทิ้งใบหรือผลิใบใหม่ ชื่อเรียกอื่น ๆ เช่น ชัยพฤกษ์ (ภาคเหนือ), กานล์ (เขมร-สุรินทร์), เปลือกขม (ปราจีนบุรี), กาลพฤกษ์ เป็นต้น 

 ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 
กัลปพฤกษ์เป็นพรรณไม้ยืนต้นขนาดกลาง ความสูงประมาณ 10–15 เมตร เปลือกนอกสีเทาลำต้นมีรอยเป็นเส้นเล็กน้อยแตกกิ่งก้านพุ่งสู่ด้านบนไม่ค่อยเป็นระเบียบ ใบเป็นแผงมีใบย่อยประมาณ 5–6 คู่ออกเรียงตรงกันตามก้านใบเป็นคู่ๆใบบางเรียบปลายใบแหลม ขนาดของใบกว้างประมาณ 2–4 เซนติเมตร ใบยาวประมาณ 4–7 เซนติเมตร

ดอกออกเป็นช่อตามกิ่งก้านมีกลิ่นหอมมีสีชมพูแกมขาวดอกบานจะมีความกว้างประมาณ 2–3 เซนติเมตร มีกลีบดอก 5 กลีบ ตรงกลางดอกจะมีเกสรตัวผู้สีเหลืองผลเป็นฝักกลม ยาว มีสีดำ เมื่อแก่เนื้อในฝักมีสีขาวกั้นเป็นชั้น ๆ แต่ละชั้นจะมีเมล็ดเรียงอยู่ภายใน ฝักหนึ่งยาวประมาณ 15–30 เซนติเมตร มีลักษณะใบ เป็นพุ่มใบแบนกว้าง

 ประโยชน์ 
 เนื้อในฝักเป็นยาระบายอ่อน ๆ เปลือกฝักและเมล็ดทำให้อาเจียน ลดไข้
 ปลูกเป็นไม้ประดับ

 การดูแล 

 แสง ต้องการแสงแดดจัด หรือกลางแจ้ง
 น้ำ ต้องการปริมาณน้ำน้อยถึงปานกลาง ควรให้น้ำ 7–10 วัน/ครั้ง
 ดิน ชอบดินร่วนซุย ดินปนทราย
 ปุ๋ย ใช้ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก อัตรา 1.2 กิโลกรัม/ต้น ควรใส่ปีละ 3–4 ครั้ง

 การปลูก 
นิยมปลูกในแปลงปลูกเพื่อประดับบริเวณบ้านและสวนควรปลูกให้ห่างบริเวณบ้านพอสมควรเพราะเป็นไม้ที่มีการแตกกิ่งก้าน
สาขากว้างใหญ่ขนาดหลุมปลูก 50 x 50 x 50 เซนติเมตร ใช้ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก : ดินร่วน อัตรา 1: 2 ผสมดินปลูก

 การขยายพันธุ์ 
การเพาะเมล็ด การตอน วิธีที่นิยมและได้ผลดี คือ การเพาะเมล็ด

 โรคและศัตรู 
ไม่ค่อยมีปัญหาเรื่องโรค เพราะเป็นไม้ที่ทนทานต่อโรคพอสมควร

 ในวรรณกรรม 

ภาพ

สัญลักษณ์

ต้นกัลปพฤกษ์เป็นพันธุ์ไม้มงคลพระราชทานประจำจังหวัดขอนแก่น และยังเป็นต้นไม้ประจำมหาวิทยาลัยและสถานศึกษาดังนี้

มหาวิทยาลัย
มหาวิทยาลัยขอนแก่น
คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
โรงเรียน
โรงเรียนสุราษฎร์ธานี
โรงเรียนนวมินทราชินูทิศ บดินทรเดชา กรุงเทพมหานคร
โรงเรียนนวมินทราชินูทิศ สวนกุหลาบวิทยาลัย สมุทรปราการ
โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย เพชรบูรณ์
โรงเรียนสุราษฎร์ธานี ๒

 ดูเพิ่ม 
 รายชื่อพันธุ์ไม้มงคลพระราชทานประจำจังหวัด

 อ้างอิง 

 พระยาวินิจวนันดร (2553). ไม้ประดับที่เป็นของไทย และ ตำนานไม้ต่างประเทศบางชะนิดในเมืองไทย. ใน อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพคุณวิไล อมาตยกุล ท.จ.ว., ภ.ป.ร. ๔ (หน้า 99) กรุงเทพฯ : พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน.
 http://www.maipradabonline.com/maimongkol/kunrapapouk.htm 
 http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=500059  ITIS 500059

แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:ไม้ดอกไม้ประดับ
หมวดหมู่:พรรณไม้ในวรรณคดี
หมวดหมู่:ต้นไม้ประจำจังหวัดของไทย
หมวดหมู่:ดอกไม้ประจำจังหวัดของไทย
หมวดหมู่:ต้นไม้ประจำมหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:วงศ์ย่อยราชพฤกษ์