ประเทศโบลิเวีย

โบลิเวีย (, ) หรือชื่ออย่างเป็นทางการว่า รัฐพหุชนชาติโบลิเวีย () เป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลทางตอนกลาง-ตะวันตกของทวีปอเมริกาใต้ เมืองหลวงตามรัฐธรรมนูญคือซูเกร ในขณะที่ที่ตั้งรัฐบาลและเมืองหลวงฝ่ายบริหารคือลาปาซ ส่วนเมืองที่ใหญ่ที่สุดและศูนย์กลางอุตสาหกรรมหลักคือซานตากรุซเดลาซิเอร์ราซึ่งตั้งอยู่ใน ยาโนสโอริเอนตาเลส หรือที่ราบทางภาคตะวันออกของประเทศ

รัฐเอกราชโบลิเวียเป็นรัฐเดี่ยวที่แบ่งออกเป็นเก้าแคว้นตามรัฐธรรมนูญ มีลักษณะภูมิประเทศหลากหลายตั้งแต่ยอดเขาต่าง ๆ ของเทือกเขาแอนดีสทางภาคตะวันตก ไปจนถึงที่ลุ่มทางภาคตะวันออกซึ่งตั้งอยู่ภายในลุ่มน้ำแอมะซอน มีอาณาเขตจรดบราซิลทางทิศเหนือและทิศตะวันออก จรดปารากวัยทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ จรดอาร์เจนตินาทางทิศใต้ จรดชิลีทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ และจรดเปรูทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ พื้นที่หนึ่งในสามของประเทศตั้งอยู่บริเวณเทือกเขาแอนดีส ด้วยเนื้อที่ 1,098,581 ตารางกิโลเมตร (424,164 ตารางไมล์) โบลิเวียจึงเป็นประเทศที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 5 ในอเมริกาใต้ รองจากบราซิล, อาร์เจนตินา, เปรู และโคลอมเบีย (และเป็นหนึ่งในสองประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลในทวีปอเมริการ่วมกับปารากวัย) มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 27 ของโลก เป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลที่ใหญ่ที่สุดในซีกโลกใต้ และเป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลที่ใหญ่เป็นอันดับที่ 7 ของโลก รองจากคาซัคสถาน, มองโกเลีย, ชาด, ไนเจอร์, มาลี และเอธิโอเปีย

ประชากรของโบลิเวียซึ่งมีจำนวนประมาณ 11 ล้านคน มีลักษณะเป็นพหุชาติพันธุ์ซึ่งรวมถึงชาวอเมรินเดียน, ชาวเมสติโซ, ชาวยุโรป, ชาวเอเชีย และชาวแอฟริกา ภาษาสเปนเป็นภาษาราชการและเป็นภาษาหลักของประเทศ แม้ว่าภาษาพื้นเมือง 36 ภาษาจะมีสถานะเป็นภาษาราชการเช่นกัน ภาษาที่ใช้กันมากที่สุดในจำนวนนี้คือภาษากวารานี, ภาษาไอมารา และภาษาเกชัว

ในสมัยก่อนการเข้ามาของสเปน ภูมิภาคแอนดีสของโบลิเวียเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิอินคา ในขณะที่ที่ลุ่มทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเป็นที่อยู่อาศัยของเผ่าชนอิสระเผ่าต่าง ๆ ผู้พิชิตชาวสเปนที่เดินทางมาจากกุสโกและอาซุนซิออนเข้าควบคุมภูมิภาคนี้ในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ในช่วงที่เป็นอาณานิคมสเปน โบลิเวียอยู่ในเขตอำนาจศาลอุทธรณ์หลวงชาร์กัส สเปนเสริมสร้างความมั่งคั่งของตนจากแร่เงินที่ขุดได้จากเหมืองในโบลิเวียส่วนหนึ่ง หลังจากมีการเรียกร้องเอกราชเป็นครั้งแรกใน ค.ศ. 1809 ก็เกิดสงครามที่กินเวลานาน 16 ปีก่อนจะมีการสถาปนาสาธารณรัฐซึ่งได้รับการตั้งชื่อตามซิมอน โบลิบาร์ ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 19 ไปจนถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 โบลิเวียสูญเสียดินแดนรอบนอกหลายแห่งให้แก่ประเทศเพื่อนบ้าน รวมทั้งสูญเสียชายฝั่งทะเลให้แก่ชิลีใน ค.ศ. 1879 โบลิเวียยังรักษาเสถียรภาพทางการเมืองไว้ได้จนกระทั่ง ค.ศ. 1971 เมื่ออูโก บันเซร์ ได้รับการสนับสนุนจากสำนักข่าวกรองกลางสหรัฐให้ก่อรัฐประหารที่แทนที่รัฐบาลสังคมนิยมของฆวน โฆเซ ตอร์เรส ด้วยเผด็จการทหารที่นำโดยบันเซร์ ตอร์เรสถูกสังหารในบัวโนสไอเรสโดยหน่วยสังหารของฝ่ายขวาใน ค.ศ. 1976 ระบอบบันเซร์ได้ปราบปรามฝ่ายค้านซึ่งเป็นฝ่ายซ้ายและฝ่ายสังคมนิยมรวมถึงผู้เห็นต่างในรูปแบบอื่น ๆ ส่งผลให้มีการทรมานและการสังหารพลเมืองโบลิเวียไปจำนวนหนึ่ง บันเซร์ถูกขับออกจากตำแหน่งใน ค.ศ. 1978 และหลังจากนั้นก็กลับมาเป็นประธานาธิบดีที่ได้รับการเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตยระหว่าง ค.ศ. 1997–2001

โบลิเวียสมัยใหม่เป็นสมาชิกกฎบัตรของสหประชาชาติ, กองทุนการเงินระหว่างประเทศ, ขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด, องค์การนานารัฐอเมริกา, องค์การสนธิสัญญาความร่วมมือแอมะซอน, ธนาคารกลางแห่งอเมริกาใต้, พันธมิตรโบลิบาร์เพื่อประชาชนอเมริกาของเรา และสหภาพประชาชาติอเมริกาใต้ โบลิเวียยังคงเป็นประเทศที่ยากจนที่สุดเป็นอันดับที่ 2 ในอเมริกาใต้ แต่ก็สามารถลดอัตราความยากจนและมีระบบเศรษฐกิจที่เติบโตเร็วที่สุดในอเมริกาใต้ (ในแง่ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ) ประเทศนี้เป็นประเทศกำลังพัฒนาที่มีดัชนีการพัฒนามนุษย์อยู่ในระดับสูง กิจกรรมทางเศรษฐกิจที่สำคัญ ได้แก่ เกษตรกรรม, การป่าไม้, การประมง, การทำเหมืองแร่ และการผลิตสินค้าอย่างสิ่งทอ, เสื้อผ้า, โลหะกลั่น และปิโตรเลียมกลั่น โบลิเวียอุดมไปด้วยแร่ธาตุต่าง ๆ เช่น เงิน, ดีบุก, ลิเทียม, ทองแดง เป็นต้น

 ประวัติศาสตร์ 
 ยุคก่อนประวัติศาสตร์ 
ประเทศที่ปัจจุบันรู้จักกันในชื่อโบลิเวีย ถูกยึดครองมานานกว่า 2,500 ปีแล้ว ก่อนที่ชาวไอย์มาราจะเดินทางมาถึง อย่างไรก็ตามชาวไอย์มาราในปัจจุบันเชื่อมโยงกับอารยธรรมโบราณของระบอบติวานากูซึ่งมีเมืองหลวงอยู่ที่ตีวานากูทางตะวันตกของโบลิเวีย เมืองหลวง ตีวานากู มีอายุย้อนกลับไปถึงปี 1500 ก่อนคริสตกาล เมื่อครั้งที่ยังเป็นหมู่บ้านเล็กๆ ที่มีฐานเศรษฐกิจจากการเกษตร

ชุมชนไอย์มาราเติบโตเป็นเมืองใหญ่ระหว่าง ค.ศ. 600 ถึง ค.ศ. 800 และกลายเป็นมหาอำนาจระดับภูมิภาคที่สำคัญในเทือกเขาแอนดีส ตอนใต้จากลาปาซจากการประมาณการเบื้องต้น เมืองนี้ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 6.5 ตารางกิโลเมตร (2.5 ตารางไมล์) ในช่วงรุ่งเรืองที่สุด และมีประชากรระหว่าง 15,000 ถึง 30,000 คน อย่างไรก็ตาม ในปี ค.ศ. 1996 มีการใช้ภาพถ่ายดาวเทียมเพื่อทำแผนที่แสดงขอบเขตของ suka kollus (พื้นที่เกษตรยกระดับที่ถูกน้าทท่วม) ที่ยังคงอนุรักษ์ไว้ทั่วทั้งสามหุบเขาหลักของ ตีวานากู โดยผลลัพธ์ชี้ให้เห็นว่ามีความสามารถในการรองรับประชากรอยู่ที่ประมาณ 285,000 ถึง 1,482,000 คน

ประมาณ ค.ศ. 400 ตีวานากู ได้เปลี่ยนจากการเป็นอำนาจที่มีอิทธิพลในระดับท้องถิ่นไปสู่รัฐ 'นักล่า' (predatory state) โดยขยายอิทธิพลของตนอย่างก้าวร้าวเข้าสู่ ยังกัส และนำวัฒนธรรมและวิถีทางของตนไปสู่ผู้คนใหม่ในเปรู โบลิเวีย และชิลี อย่างไรก็ตาม Tiwanaku ไม่ใช่วัฒนธรรมที่ใช้ความรุนแรงหรือกดขี่ เพื่อขยายอิทธิพล รัฐได้ใช้ความชาญฉลาดทางการเมืองอย่างยิ่งใหญ่ สร้างอาณานิคม ส่งเสริมข้อตกลงการค้าในท้องถิ่น (ซึ่งทำให้วัฒนธรรมอื่นๆ ค่อนข้างพึ่งพา) และจัดตั้งลัทธิบูชาของรัฐ

เมื่อปริมาณฝนลดลงอย่างต่อเนื่อง แหล่งอาหารสำรองก็ลดลง ส่งผลให้ชนชั้นนำสูญเสียอำนาจ ตีวานากูจึงล่มสลายไปราวปี ค.ศ. 1000 พื้นที่ดังกล่าวจึงไม่มีผู้คนอาศัยอยู่เป็นเวลาหลายศตวรรษหลังจากนั้น

ระหว่างปี ค.ศ. 1438 ถึง 1527 จักรวรรดิอินคาได้ขยายตัวจากเมืองหลวงที่เมืองกุสโกโดยสามารถควบคุมพื้นที่ส่วนใหญ่ที่ปัจจุบันคือเทือกเขาแอนดิสของโบลิเวีย และขยายการควบคุมไปจนถึงขอบเขตของลุ่มแม่น้ำอเมซอน

 เศรษฐกิจ 
ด้วยแรงขับเคลื่อนหลักจากทรัพยากรธรรมชาติ โบลิเวียได้กลายเป็นผู้นำระดับภูมิภาคในการวัดการเติบโตทางเศรษฐกิจ เสถียรภาพทางการคลัง และทุนสำรองระหว่างประเทศ แม้ว่าจะยังคงถือเป็นประเทศที่ยากจนมาโดยตลอด ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของโบลิเวียในปี 2012 มีมูลค่ารวม 27.43 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ณ อัตราแลกเปลี่ยนอย่างเป็นทางการ และ 56.14 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ณ ความเท่าเทียมของอำนาจซื้อ แม้จะมีความพ่ายแพ้ทางการเมืองหลายครั้ง แต่ระหว่างปี 2006 ถึง 2009 รัฐบาลของโมราเลสกลับกระตุ้นการเติบโตที่สูงกว่าช่วงเวลาใดๆ ในรอบ 30 ปีก่อนหน้า การเติบโตนี้มาพร้อมกับความเหลื่อมล้ำที่ลดลงในระดับปานกลาง
 การแบ่งเขตการปกครอง 
โบลิเวียแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 9 แคว้น () ชื่อเมืองหลักอยู่ในวงเล็บ
 เบนิ (ตรินิดัด)
 ชูกิซากา (ซูเกร)
 โกชาบัมบา (โกชาบัมบา)
 ลาปาซ (ลาปาซ)
 โอรูโร (โอรูโร)
 ปันโด (โกบิฆา)
 โปโตซี (โปโตซี)
 ซานตากรุซ (ซานตากรุซ)
 ตาริฆา (ตาริฆา)

แต่ละแคว้นแบ่งออกเป็นจังหวัด ()

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บท่าของรัฐบาลโบลิเวีย  
   จากเว็บไซต์กระทรวงต่างประเทศ
 ข้อมูลประเทศโบลิเวีย  จากเดอะเวิลด์แฟกต์บุก 
 ข้อมูลประเทศโบลิเวีย จากสารานุกรมบริทานิกา 


บ
บ
บ
บ
บ
บ
บ