ภาษาลาว

ภาษาลาว (,  หรือ , ) เป็นภาษาตระกูลขร้า-ไทของชาวลาว โดยมีผู้พูดในประเทศลาว ซึ่งมีสถานะเป็นภาษาทางการของประชากรประมาณ 7 ล้านคน และในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยที่มีผู้พูดประมาณ 23 ล้านคน ซึ่งส่วนใหญ่เรียกเป็นภาษาอีสาน ภาษาลาวเป็นภาษากลางของพลเมืองในประเทศลาวที่มีภาษาอื่น ๆ ประมาณ 90 ภาษา โดยภาษาส่วนใหญ่ไม่มีความเกี่ยวโยงกับภาษานี้

ภาษาลาวเป็นภาษาที่มีวรรณยุกต์และแยกหน่วยคำเหมือนกับภาษาตระกูลขร้า-ไทอื่น ๆ และภาษาจีนกับภาษาเวียดนาม ภาษานี้สามารถเข้าใจระหว่างกันกับภาษาไทยและภาษาอีสาน ซึ่งอยู่ในกลุ่มภาษาไทตะวันตกเฉียงใต้เช่นกัน จนถึงขั้นที่ว่าผู้พูดสามารถสื่อสารระหว่างกันได้ ภาษาเหล่านี้เขียนด้วยอักษรที่ต่างกันแต่มีความคล้ายคลึงทางภาษาและก่อให้เกิดความต่อเนื่องของภาษา

ถึงแม้ว่าภาษาลาวยังไม่มีรูปแบบมาตรฐานก็ตาม ในช่วงครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 20 สำเนียงเวียงจันทน์กลายเป็นรูปแบบมาตรฐานโดยพฤตินัยในประเทศลาว และสำเนียงร้อยเอ็ด-ขอนแก่นกลายเป็นรูปแบบมาตรฐานโดยพฤตินัยในภาคอีสาน

 การจำแนก 

 สำเนียงภาษาถิ่น 
สำเนียงภาษาถิ่นของภาษาลาวสามารถแบ่งได้ 6 สำเนียงใหญ่ คือ:

 ภาษาลาวเวียงจันทน์ (เวียงจันทน์, แขวงบอลิคำไซ; จังหวัดชัยภูมิ, จังหวัดหนองคาย, จังหวัดบึงกาฬ, จังหวัดหนองบัวลำภู, และบางส่วนของจังหวัดขอนแก่น,จังหวัดอุดรธานี,จังหวัดกาฬสินธุ์)
 ภาษาลาวเหนือ (แขวงหลวงพระบาง, แขวงไชยบุรี, แขวงอุดมไซ, แขวงหลวงน้ำทา,แขวงบ่อแก้ว; จังหวัดเลย และบางส่วนของจังหวัดอุตรดิตถ์,จังหวัดพิษณุโลก , จังหวัดเพชรบูรณ์ , จังหวัดขอนแก่น , จังหวัดชัยภูมิ , จังหวัดหนองคาย , จังหวัดอุดรธานี )
 ภาษาลาวตะวันออกเฉียงเหนือ (แขวงเชียงขวาง, แขวงหัวพัน บางส่วนของจังหวัดอุดรธานี,จังหวัดสกลนคร)
 ภาษาลาวกลาง (แขวงคำม่วน, แขวงสุวรรณเขต; จังหวัดสกลนคร, จังหวัดนครพนม, จังหวัดมุกดาหาร และบางส่วนของจังหวัดบึงกาฬ)
 ภาษาลาวใต้ (แขวงจำปาศักดิ์, แขวงสาละวัน, แขวงเซกอง, แขวงอัตตะปือ; จังหวัดสตึงแตรง; จังหวัดอุบลราชธานี, จังหวัดศรีสะเกษ, จังหวัดยโสธร, จังหวัดอำนาจเจริญ และบางส่วนของจังหวัดสุรินทร์)
 ภาษาลาวร้อยเอ็ดหรือภาษาอีสาน (ไม่มีใช้ในประเทศลาว) จังหวัดร้อยเอ็ด, จังหวัดขอนแก่น, จังหวัดมหาสารคาม, จังหวัดกาฬสินธุ์, จังหวัดอุดรธานี, จังหวัดบุรีรัมย์ และบางส่วนของจังหวัดสกลนคร, จังหวัดหนองบัวลําภู, จังหวัดหนองคาย, จังหวัดสุรินทร์, จังหวัดนครราชสีมา)

ทางการประเทศลาวไม่ได้กำหนดให้สำเนียงถิ่นใดเป็นสำเนียงภาษากลาง แต่การใช้ภาษาลาวอย่างเป็นทางการ เช่น ทางสถานีโทรทัศน์แห่งประเทศลาว สถานีวิทยุแห่งประเทศลาว จะใช้สำเนียงเวียงจันทน์ซึ่งเป็นสำเนียงของคนเมืองหลวง สามารถเข้าใจกันได้ทั่วประเทศ การเรียนภาษาลาวในประเทศลาวนั้น รัฐบาลลาวไม่ได้บังคับให้ใช้สำเนียงเวียงจันทน์ แต่ให้สามารถใช้สำเนียงท้องถิ่นต่าง ๆ ได้ แต่การเรียนภาษาลาวสำหรับชาวต่างประเทศ รัฐบาลลาวแนะนำให้ใช้สำเนียงเวียงจันทน์ ฉะนั้นประชาชนในประเทศลาวจึงพูดอ่านภาษาลาวเป็นสำเนียงท้องถิ่นของตน แต่ประชาชนก็สามารถฟังเข้าใจได้ทุกสำเนียงทั่วประเทศ แม้จะพูดภาษาต่างสำเนียงกันก็ตาม

ส่วนในประเทศลาว นอกจากสำเนียงถิ่นใหญ่แล้วยังมีสำเนียงแตกออกไปอีกหลายสำเนียงย่อย เช่น ภาษาลาวใต้ถิ่นสาละวัน ภาษาลาวกลางถิ่นสุวรรณเขต สำเนียงย่อยถิ่นเมืองอาดสะพังทอง ถิ่นเมืองจำพอน ภาษาเวียงจันทน์ถิ่นเมืองปากงึม ฯลฯ นอกจากนี้ยังมีผู้พูดภาษาลาวใต้ถิ่นจำปาศักดิ์ในจังหวัดพระวิหาร สตึงแตรง และรัตนคีรีของประเทศกัมพูชาด้วย

ในประเทศไทยจะพบภาษาลาวถิ่นอีสาน หรือถิ่นร้อยแก่นสารสินในฐานะภาษากลาง โดยสื่อส่วนใหญ่จะมาจากภาษาลาวถิ่นนี้

 ระบบเสียง 
 พยัญชนะ 
 พยัญชนะต้น 
พยัญชนะต้นภาษาลาวสำเนียงเวียงจันทน์มี 20 เสียงดังนี้
 ริมฝีปาก ปุ่มเหงือก เพดานแข็ง เพดานอ่อน เส้นเสียง เสียงนาสิก ມ, ໝ ນ, ໜ ຍ, ຫຍ ງ เสียงกัก ก้อง ບ ດ ไม่ก้อง ไม่มีลม ປ ຕ ຈ ກ *ອ ไม่ก้อง มีลม ຜ, ພ ຖ, ທ ຂ, ຄ เสียงเสียดแทรก ຝ, ຟ ສ, ຊ ຫ, ຮ เสียงเปิด ວ ລ, ຫຼ  ຢ
* ອ /ʔ/ ที่เป็นพยัญชนะต้นหมายถึงเสียงเงียบ ดังนั้นจึงถูกพิจารณาว่าเป็นเสียงกัก เส้นเสียง
- ຣ ไม่ค่อยมีปรากฏใช้เป็นทางการ ออกเสียงเหมือน ລ ทั้งนี้ยังใช้แทนเสียง ຮ ได้ และ ຍกับຢออกเสียงไม่เหมือนกัน ຍ=ญ(นาสิก) ຢ=ย

พยัญชนะต้นภาษาลาวสำเนียงขอนแก่นมี 20 เสียงดังนี้
 ริมฝีปาก ปุ่มเหงือก เพดานแข็ง เพดานอ่อน เส้นเสียง เสียงนาสิก ม น ญ ง เสียงกัก ก้อง บ ด ไม่ก้อง ไม่มีลม ป ต จ ก *อ ไม่ก้อง มีลม ผ, พ ถ, ท ข, ค เสียงเสียดแทรก ฝ, ฟ ซ, ส ห, ฮ เสียงเปิด ล  ย ว
* อ /ʔ/ ที่เป็นพยัญชนะต้นหมายถึงเสียงเงียบ ดังนั้นจึงถูกพิจารณาว่าเป็นเสียงกัก เส้นเสียง

 พยัญชนะสะกด 
พยัญนะสะกดในภาษาลาวสําเนียงเวียงจันทน์มีดังนี้
ริมฝีปากทั้งสองปุ่มเหงือกเพดานแข็งเพดานอ่อนเส้นเสียงเสียงนาสิกມນງเสียงกักບດກ*-เสียงเปิดວຍ
* เสียงกัก เส้นเสียง จะปรากฏเฉพาะหลังสระเสียงสั้นเมื่อไม่มีพยัญชนะสะกด

พยัญนะสะกดในภาษาลาวสําเนียงขอนแก่นมีดังนี้
ริมฝีปากทั้งสองปุ่มเหงือกเพดานแข็งเพดานอ่อนเส้นเสียงเสียงนาสิกมนงเสียงกักบด ก*-เสียงเปิดวย
* เสียงกัก เส้นเสียง จะปรากฏเฉพาะหลังสระเสียงสั้นเมื่อไม่มีพยัญชนะสะกด

 สระ 
เสียงสระในภาษาลาวซึ่งคล้ายคลึงกับเสียงสระภาษาไทยแบ่งออกเป็น 3 ชนิดคือ สระเดี่ยว สระประสม และสระเกิน สะกดด้วยรูปสระพื้นฐานหนึ่งตัวหรือหลายตัวร่วมกัน 

สระเดี่ยว หรือ สระแท้ คือสระที่เกิดจากฐานเพียงฐานเดียว มีทั้งสิ้น 18 เสียง 

  ลิ้นส่วนหน้าลิ้นส่วนกลางลิ้นส่วนหลังปากเหยียดปากเหยียดปากห่อ สั้น  ยาว  สั้น  ยาว  สั้น  ยาวลิ้นยกสูง xິ xີ  xຶ xື xຸ xູลิ้นกึ่งสูง ເxະ, ເxັx ເx ເxິ ເxີ ໂxະ, xົx ໂxลิ้นกึ่งต่ำ ແxະ, ແxັx ແx   ເxາະ, xັອx xໍ, xອxลิ้นลดต่ำ   xະ, xັx xາ  

สระประสม คือสระที่เกิดจากสระเดี่ยวสองเสียงมาประสมกัน เกิดการเลื่อนของลิ้นในระดับสูงลดลงสู่ระดับต่ำ ดังนั้นจึงสามารถเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า "สระเลื่อน" มี 3 เสียงดังนี้ 
 ເxຍ  (มีตัวสะกด: xຽx) ประสมจากสระ อี และ อา
 ເxືອ  ประสมจากสระ อือ และ อา
 xົວ  (มีตัวสะกด: xວx) ประสมจากสระ อู และ อา

 เสียงวรรณยุกต์ 
ภาษาลาวเวียงจันทน์มีระดับเสียงวรรณยุกต์ 6 ระดับ: Low (เอก), Mid (สามัญ), High (ตรี), Rising (จัตวา), Falling (โท) และ Mid-Fall (โทต่ำ) ระดับเสียงอาจจะแตกต่างกัน ไปตามชนพื้นเมืองของผู้พูดและที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ เช่น ชาวหลวงพระบางจะใช้ ระดับเสียงวรรณยุกต์ 5 ระดับ คือ 

 กลางต่ำลงขึ้น
 ต่ำขึ้น
 กลางระดับ
 สูงขึ้น 
 กลางขึ้น

วรรณยุกต์ สัทอักษรสากลตัวอย่าง ไทย อังกฤษ อักษรลาว รูปปริวรรต สัทอักษรสากล เทียบเสียงไทย(โดยประมาณเท่านั้น) ความหมาย เอก low /◌̀/ [˨˩] หรือ [˩]ກາ กา /kàː/ ก่ากา, นกกา จัตวา  rising /◌̌/ [˨˦] หรือ [˨˩˦]ຂາ ขา /kʰǎː/ ขาขา, อวัยวะใช้เดิน สามัญ  mid /◌̄/ [˧]ຂ່າ, ຄ່າ ข่า, ค่า /kʰāː/ คาข่า (หัวข่า), ค่า (คุณค่า) โทต่ำ  mid-fall /◌᷆/ [˧˩]ຂ້າ ข้า /kʰa᷆ː/ หรือ /kʰȁː/ ข่า, ข้าข้า (สรรพนาม), ฆ่า, ข้าทาส ตรี  high /◌́/ [˦˥] หรือ [˥]ຄາ คา /kʰáː/ ค้าคา (คาที่), หญ้าคา โท  falling /◌̂/ [˦˩] หรือ [˥˨]ຄ້າ ค้า /kʰâː/ ค่าค้า, ค้าขาย

 ตัวอักษร 
ภาษาลาวมีตัวอักษรที่ใช้เขียนอยู่สองแบบ คือ อักษรลาว ใช้เขียนเรื่องคดีทางโลกทั่วไป ปัจจุบันรัฐบาลลาวได้ปรับปรุงอักษรลาวเดิมให้ใช้เป็นอักษรทางการ (ในภาคอีสานของไทยยังคงใช้อยู่บ้างในเอกสารโบราณ เรียกชื่อว่า อักษรไทน้อย) ส่วนในปัจจุบันภาษาลาวในภาคอีสาน (ภาษาอีสาน) ใช้อักษรไทยในการเขียนเช่น บ่, ฮู้, เด้อ, แม่น, หญัง (มักเขียนเป็น หยัง)

 ตัวอย่างคำศัพท์ 
  (ขอบ ใจ หลาย ๆ เด้อ, ) ขอบคุณมาก ๆ ครับ/ค่ะ
  (ข้า น้อย เฮ็ด บ่ ได้ ดอก, ) กระผม/ดิฉันทำไม่ได้หรอก
  (ไข ปะตู ให้ แด่, ) เปิดประตูให้หน่อย
  (สะบายดี, ) สวัสดี

 อ้างอิง 

อ่านเพิ่ม
 Lew, Sigrid. 2013. "A linguistic analysis of the Lao writing system and its suitability for minority language orthographies".
 ANSI Z39.35-1979, System for the Romanization of Lao, Khmer, and Pali, .
 Hoshino, Tatsuo and Marcus, Russel. (1989). Lao for Beginners: An Introduction to the Spoken and Written Language of Laos. Tuttle Publishing. .
 Enfield, N. J. (2007). A Grammar of Lao. Berlin and New York: Mouton de Gruyter. .
 Cummings, Joe. (2002). Lao Phrasebook: A Language Survival Kit. Lonely Planet. .
 Mollerup, Asger. Thai–Isan–Lao Phrasebook. White Lotus, Bangkok, 2001. .
 Kerr, Allen. (1994). Lao–English Dictionary. White Lotus. .
 Simmala, Buasawan and Benjawan Poomsan Becker (2003), Lao for Beginners. Paiboon Publishing. 
 สีเวียงแขก กอนนิวง (1999). หนังสือคู่มือเรียนภาษาลาวง่ายๆ เวียงจันทน์ : สำนักพิมพ์และจำหน่ายหนังสือแห่งรัฐ

 แหล่งข้อมูลอื่น 

เว็บไซต์เกี่ยวกับภาษาและวัฒนธรรมของลาว 
ยูนิโคด: Lao
Omniglot: อักษรลาว 
Lao True Type Fonts


หมวดหมู่:ภาษาในประเทศลาว
ลาว
ลาว