เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ

เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ () หรือ ไอเอสบีเอ็น (ตัวย่อ: ISBN) เป็นรหัสที่กำหนดขึ้นให้ใช้กับสิ่งพิมพ์ประเภทหนังสือทั่วไป มีจุดมุ่งหมายให้เป็นเอกลักษณ์เฉพาะของหนังสือแต่ละเรื่อง เพื่ออำนวยความสะดวกในการควบคุมข้อมูลสิ่งพิมพ์ ในด้านการสั่งซื้อ การขาย การบริการ การเงิน และการนำสินค้าออกจำหน่ายไปยังสำนักพิมพ์ในประเทศต่าง ๆ 
โดยผู้จัดพิมพ์จะต้องจ่ายค่าธรรมเนียมซื้อเลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ ISBN จากหน่วยงานในเครือของ International ISBN Agency

ระบบ ISBN ถูกสร้างขึ้นในสหราชอาณาจักรในปี พ.ศ. 2509 โดยบริษัทผู้จัดพิมพ์และขายหนังสือ ดับเบิลยู เอช สมิธ และถูกเรียกว่า เลขมาตรฐานหนังสือ (Standard Book Numbering หรือ SBN) ต่อมา มีการนำ SBN มาใช้เป็นมาตรฐานสากล ISO 2108 ในปี พ.ศ. 2513 รหัสมาตรฐานที่คล้ายกัน หมายเลขมาตรฐานสากลประจำวารสาร (the International Standard Serial Number หรือ ISSN) ใช้สำหรับนิตยสารที่ออกตามกำหนดเวลา

 ส่วนประกอบ 
เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ มีตัวเลข 10 หรือ 13 หลัก โดยแบ่งเป็น 4-5 ส่วน ตัวเลขแต่ละส่วนถูกแบ่งให้ชัดเจนด้วยเครื่องหมาย (-) หรือเว้นวรรค
 ส่วนที่ 1 ถ้าเป็นรหัส 13 ตัว จะขึ้นต้นด้วยรหัสของ European Article Numbering-Uniform Code Council คือ 978 หรือ 979 (รหัส 10 ตัว จะไม่มีส่วนนี้)
 ส่วนที่ 2 รหัสประเทศ สำหรับประเทศไทยใช้ 974 (เต็มแล้ว) หรือ 616 (กำลังใช้) หรือ 611 (เตรียมใช้)
 ส่วนที่ 3 รหัสสำนักพิมพ์ เช่นสำนักพิมพ์นานมีบุ๊คส์ ใช้ 472 (ภายใต้ 974) หรือ 041 (ภายใต้ 616)
 ส่วนที่ 4 รหัสชื่อเรื่อง เป็นลำดับของสิ่งพิมพ์ที่ผลิตจากสำนักพิมพ์นั้น ๆ
 ส่วนที่ 5 เลขตรวจสอบ ใช้ตรวจในระบบคอมพิวเตอร์จากการคำนวณเลข 9 ตำแหน่ง ของส่วนที่ 2-4

ตัวอย่าง: ISBN 974-472-362-9 เป็นเลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือของหนังสือเรื่อง แฮร์รี่ พอตเตอร์กับศิลาอาถรรพ์ ของสำนักพิมพ์นานมีบุ๊คส์

 การคำนวณเลขตรวจสอบในระบบคอมพิวเตอร์ 
สำนักงาน ISBN สากลมีคู่มืออย่างเป็นทางการ ซึ่งบอกถึงการคำนวณเลขตรวจสอบหลักสุดท้ายของ ISBN โดยใช้การคำนวณเลขคณิตมอดุลาร์จากเลข ISBN 9 หลักแรก คือ คูณเลข ISBN หลักแรกด้วย 10 หลักที่สองด้วย 9 หลักที่สามด้วย 8 ไปจนถึงหลักที่เก้าด้วย 2 นำผลคูณทั้ง 9 จำนวนมาบวกกัน แล้วคำนวณมอดุลาร์ 11 สำหรับกรณีที่หาค่ามอดุลาร์ได้ 10 จะใช้ตัวอักษร X พิมพ์ใหญ่ในภาษาอังกฤษแทน

ตัวอย่าง: การคำนวณหาเลขตรวจสอบของ ISBN 974-472-362-?
 = 9×10 + 7×9 + 4×8 + 4×7 + 7×6 + 2×5 + 3×4 + 6×3 + 2×2
 =     90 +    63 +    32 +   28 +   42 +    10 +   12 +    18 +   4
 =   299
 299 / 11 = 27 เศษ 2
 11 - 2 = 9
ดังนั้นเลขตรวจสอบคือ 9 และเลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือที่สมบูรณ์คือ ISBN 974-472-362-9

สูตรคณิตศาสตร์ในการคำนวณคือ

สำหรับ ISBN 13 หลัก การคำนวณเลขตรวจสอบหลักสุดท้ายทำวิธีเดียวกันกับ EAN-13 ซึ่งเลขตัวนี้ระหว่าง ISBN，+123692336+13 กับ ISBN+10 อาจเหมือนกันเพราะคำนวณคนละวิธี

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 ISBN สากล
 คู่มือ ISBN อย่างเป็นทางการ 
 ISO 2108:2005 ที่ www.iso.org 
 เครื่องมือแปลง ISBN 10⇔13 หลัก รวมทั้งเติมตำแหน่งขีดที่ถูกต้อง 

เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ
ลเขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ
หมวดหมู่:ตัวระบุ
หมวดหมู่:มาตรฐานไอเอสโอ
หมวดหมู่:ขั้นตอนวิธีผลรวมตรวจสอบ