จังหวัดนครนายก

นครนายก เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคกลาง (บางหน่วยงานจัดให้อยู่ในภาคตะวันออก) ของประเทศไทย จัดตั้งขึ้นครั้งล่าสุดโดยพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัดสมุทรปราการ จังหวัดนนทบุรี จังหวัดสมุทรสาคร และจังหวัดนครนายก พุทธศักราช 2489 ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2489

 ประวัติศาสตร์ 
สันนิษฐานว่าเคยเป็นเมืองสมัยทวารวดี มีหลักฐานแนวกำแพงเนินดินและสันคูอยู่ที่ตำบลดงละคร แต่นครนายกนั้นปรากฏหลักฐานในสมัยอยุธยาเป็นเมืองหน้าด่านทางทิศตะวันออกในสมัยพระเจ้าอู่ทอง ต่อมาในปี พ.ศ. 2437 รัชกาลที่ 5 ทรงจัดลักษณะการปกครองโดยแบ่งเป็นมณฑล นครนายกได้เข้าไปอยู่ในเขตมณฑลปราจีนบุรีจนเมื่อปี พ.ศ. 2445 ทรงเลิกธรรมเนียมการมีเจ้าครองเมืองและให้มีตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดขึ้นแทน ในช่วง พ.ศ. 2486-2489 นครนายกได้โอนไปรวมกับจังหวัดปราจีนบุรีและสระบุรี หลังจากนั้นจึงแยกเป็นจังหวัดอิสระ

 ในเอกสารโบราณ 
จังหวัดนครนายก ระหว่างปี พ.ศ. 2382 - 2387 ปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และต้นรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีชาวต่างประเทศคือ บาทหลวงปาเลอกัวซ์ และ ดาเวนพอร์ท เดินทางมาถึงเมืองนครนายก และได้บันทึกว่า เมืองนครนายกมีพลเมืองประมาณ 5,000 คน ส่วนมากเป็นชาวลาว และมีชาวสยามอยู่ด้วย ราษฎรประกอบอาชีพในการปลูกข้าวและหาของป่าส่งไปขายที่กรุงเทพ.

 ที่มาของชื่อ 
ที่มาของชื่อนครนายกนั้นไม่ชัดเจนทางประวัติศาสตร์ แนวคิดหลักของที่มาของชื่อมีดังนี้

 จังหวัดนครนายกเดิมชื่อบ้านนาแต่ภายหลังได้เปลี่ยนชื่อเป็นจังหวัดนครนายก ในสมัยกรุงศรีอยุธยาดินแดนของนครนายกเป็นป่ารกชัฏ เป็นที่ดอนทำนา หรือทำการเพาะปลูกอะไรไม่ค่อยได้ผล มีไข้ป่าชุกชุมผู้คนจึงพากันอพยพไปอยู่ที่อื่นจนกลายเป็นเมืองร้าง ต่อมาพระมหากษัตริย์ทรงทราบความเดือดร้อนของชาวเมืองจึงโปรดให้ยกเลิกภาษีค่านา เพื่อจูงใจให้ชาวเมืองอยู่ที่เดิมทำให้มีคนอพยพมาอยู่เพิ่มมากขึ้นจนเป็นชุมชนใหญ่ และเรียกเมืองนี้จนติดปากว่า เมืองนา-ยก ภายหลังจึงกลายเป็นนครนายกจนทุกวันนี้ 
 สมัยก่อนรัชกาลที่ 5 การปกครองส่วนภูมิภาคถูกแบ่งเป็นสมุหนายกและสมุหกลาโหม โดยสมุหกลาโหมปกครองทั้งฝ่ายพลเรือนและทหารในหัวเมืองด้านใต้ และสมุหนายกปกครองทั้งฝ่ายพลเรือนและทหารในหัวเมืองด้านเหนือ พื้นที่เดิมของจังหวัดนครนายกนั้นเป็นพื้นที่ที่เคยอยู่สังกัดกับสมุหกลาโหมแต่ภายหลังถูกโอนให้อยู่ภายใต้การดูแลของสมุหนายก พื้นที่ตรงนี้จึงได้ชื่อว่านครนายกนับแต่นั้นเป็นต้นมา 

 ภูมิศาสตร์ 
จังหวัดนี้ตั้งอยู่ที่ละติจูดที่ 14 องศาเหนือ และลองจิจูดที่ 101 องศาตะวันออก มีระยะทางจากจากกรุงเทพมหานครตามถนนรังสิต-นครนายก (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 305) ผ่านอำเภอองครักษ์ถึงจังหวัดนครนายก ระยะทาง 105 กิโลเมตร มีเนื้อที่ประมาณ 2,122 ตารางกิโลเมตรหรือประมาณ 1,326,250 ไร่

สภาพโดยทั่วไปเป็นที่ราบ ทางตอนเหนือและตะวันออกเป็นภูเขาสูงชันในเขตอำเภอบ้านนา อำเภอเมืองนครนายก และอำเภอปากพลี ส่วนหนึ่งอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ซึ่งเป็นเขตรอยต่อกับอีก 3 จังหวัด ได้แก่ สระบุรี นครราชสีมา และปราจีนบุรี ซึ่งมีเทือกเขาติดต่อกับทิวเขาดงพญาเย็น มียอดเขาสูงที่สุดของจังหวัดคือ ยอดเขาเขียวมีความสูงจากระดับน้ำทะเล 1,351 เมตร ส่วนทางตอนกลางและตอนใต้เป็นที่ราบอันกว้างใหญ่ เป็นส่วนหนึ่งของที่ราบสามเหลี่ยมลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาที่เรียกว่า "ที่ราบกรุงเทพฯ"

ลักษณะดินเป็นดินปนทรายและดินเหนียวเหมาะแก่การ ทำนา ทำสวนผลไม้ และการอยู่อาศัย

 สัญลักษณ์ประจำจังหวัด 
 คำขวัญประจำจังหวัด: นครนายก เมืองในฝันที่ใกล้กรุง ภูเขางาม น้ำตกสวย รวยธรรมชาติ ปราศจากมลพิษ
 ธงประจำจังหวัด: ธงพื้นสีเขียว กลางธงมีภาพตราประจำจังหวัดนครนายก
 ตราประจำจังหวัด: รูปช้างชูรวงข้าว
 ต้นไม้ประจำจังหวัด: ต้นสุพรรณิการ์ ()
 ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกสุพรรณิการ์  
 สัตว์น้ำประจำจังหวัด: ปลาตะเพียนทอง ()

 การเมืองการปกครอง 
 หน่วยการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
200px|thumb|แผนที่อำเภอในจังหวัดนครนายก
การปกครองส่วนภูมิภาคของจังหวัดนครนายกแบ่งออกเป็น 4 อำเภอ 41 ตำบล 403 หมู่บ้าน
ข้อมูลอำเภอต่าง ๆ ในจังหวัดนครนายก
ชั้น หมายเลข อำเภอ ประชากร(พ.ศ. 2564) พื้นที่(ตร.กม.) ความหนาแน่น(คน/ตร.กม.) รหัสไปรษณีย์ระยะทางจากอำเภอเมืองนครนายก1 1 อำเภอเมืองนครนายก  101,741  728.1  139.74  26000, 26001 -3 2 อำเภอปากพลี  24,294  519.1  46.80  26130102 3 อำเภอบ้านนา  69,267  388.4  178.34  26110173 4 อำเภอองครักษ์  65,129  486.4  133.90  2612031 รวม  260,431  2,122.0  122.73 

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
จังหวัดนครนายกมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรวม 46 แห่ง ประกอบด้วย องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครนายก, เทศบาลเมือง 1 แห่ง คือ เทศบาลเมืองนครนายก, เทศบาลตำบล 5 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 39 แห่งข้อมูลจำนวน อปท. แยกรายจังหวัด กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น โดยรายชื่อเทศบาลทั้งหมดในจังหวัดนครนายกมีดังนี้

 เทศบาลเมืองนครนายก อำเภอเมืองนครนายก
 เทศบาลตำบลท่าช้าง อำเภอเมืองนครนายก
 เทศบาลตำบลเกาะหวาย อำเภอปากพลี
 เทศบาลตำบลบ้านนา อำเภอบ้านนา
 เทศบาลตำบลพิกุลออก อำเภอบ้านนา
 เทศบาลตำบลองครักษ์ อำเภอองครักษ์

 ทำเนียบผู้ว่าราชการจังหวัด 
 ลำดับ ชื่อ เริ่มดำรงตำแหน่ง ออกจากตำแหน่ง1พระพิบูลย์สงคราม (จอน)1 กุมภาพันธ์ 2445 13 กรกฎาคม 24492พระกรุงศรีบริรักษ์ (สุ่ม)13 กรกฎาคม 2449 23 กุมภาพันธ์ 24503พระพนมสารนรินทร์ (กลึง)23 กุมภาพันธ์ 2450 11 มกราคม 24514พระเสนานิคมพินิจ (ม.ร.ว. ชุบ นพวงศ์)15 มีนาคม 2451 14 กรกฎาคม 24585พระยานายกรชนวิมลภักดี (เจริญ ปริยานนท์)14 กรกฎาคม 2458 5 พฤษภาคม 24706พระศรีนครคาม (ทอง สุทธพินทุ)5 พฤษภาคม 2470 16 กรกฎาคม 24717หม่อมเจ้าธงไชยสิริพันธ์ ศรีธวัช13 สิงหาคม 2471 28 กุมภาพันธ์ 24768หลวงศรีนรานุบาล (สมุทร สาขากร)5 มีนาคม 2476 30 เมษายน 24789หลวงบรรณสารประสิทธิ์ (สิทธิ โรจนวิภาต)13 พฤษภาคม 2478 1 สิงหาคม 248110หลวงวิโรจน์รัฐกิจ (เปรื่อง โรจนกุล)6 สิงหาคม 2481 1 พฤษภาคม 248211หลวงภูวนาทนรานุบาล (สนิท มหามุสิก)5 พฤษภาคม 2482 16 พฤศจิกายน 248212ขุนธรรมรัฐธุราทร (โกมล โรจน์สุนทร)16 พฤศจิกายน 24821 พฤษภาคม 248413ขุนไมตรีประชารักษ์ (กิมเซ็ง วัลยกุล)5 พฤษภาคม 2484 31 ธันวาคม 248514นายชุณห์ นกแก้ว1 พฤศจิกายน 2489 1 กันยายน 249015ขุนวรคุตคณารักษ์ (บุญฤทธิ์ วรคุตตานนท์)2 กันยายน 2490 1 มกราคม 249116ขุนสนิทประชากร (สนิท สนิทประชากร)2 มกราคม 2491 8 มิถุนายน 249617นายนวน มีชำนาญ10 มิถุนายน 2496 21 กรกฎาคม 249718นายประพนธ์ ณ พัทลุง22 กรกฎาคม 2497 26 เมษายน 249819นายชูสง่า ฤทธิประศาสน์ (ไชยพันธุ์)27 เมษายน 24988 ตุลาคม 250220นายแสวง รุจิรัต9 ตุลาคม 250230 มิถุนายน 250321นายประทวน อรรถโกวิทกรกฎาคม 250330 กันยายน 251022นายอนันต์ พยัคฆันตร์1 ตุลาคม 251016 พฤศจิกายน 251023นายสมอาจ กุยยกานนท์16 ธันวาคม 251030 กันยายน 251524นายจำรูญ ปิยัมปตระ1 ตุลาคม 25151 มกราคม 2519 ลำดับ ชื่อ เริ่มดำรงตำแหน่ง ออกจากตำแหน่ง25นายเมธี ส.ศรีสุภาพ1 มกราคม 251930 กันยายน 252126นายสนิท รุจิณรง1 ตุลาคม 252130 กันยายน 252327นายกริช เกตุแก้ว1 ตุลาคม 252330 กันยายน 252528นายธานี โรจนาลักษณ์1 ตุลาคม 252530 กันยายน 252729นายปัญญา ฤกษ์อุไร1 ตุลาคม 252730 กันยายน 253130นายสุชาญ พงษ์เหนือ1 ตุลาคม 253130 กันยายน 253231ร้อยตรีพูลศักดิ์ สัตยานุรักษ์1 ตุลาคม 253215 มิถุนายน 253432นายประกิต เทพชนะ16 มิถุนายน 253425 มกราคม 253633คุณหญิงจรัสศรี ทีปิรัช26 มกราคม 25365 มิถุนายน 254134ดร.พีรพล ไตรทศาวิทย์6 มิถุนายน 254130 กันยายน 254235นายประกิต กันยาบาล1 ตุลาคม 254230 กันยายน 254436นายเชิดวิทย์ ฤทธิประศาสน์1 ตุลาคม 254430 กันยายน 254737นายรัชทิน ศยามานนท์1 ตุลาคม 254730 กันยายน 254838นายปานชัย บวรรัตนปราณ1 ตุลาคม 254812 พฤศจิกายน 254939นายเจตน์ ธนวัฒน์13 พฤศจิกายน 25496 พฤษภาคม 255140นายไพรัตน์ สกลพันธุ์6 พฤษภาคม 255115 มีนาคม 255241นายปรีชา กมลบุตร16 มีนาคม 255230 กันยายน 255342นายสุทธิพงษ์ จุลเจริญ1 ตุลาคม 255313 มกราคม 255543ดร.สุรชัย ศรีสารคาม23 กุมภาพันธ์ 255518 ตุลาคม 255644ดร.ทวี นริสศิริกุล30 ตุลาคม 255630 กันยายน 255845ดร.สุจินต์ ไชยชุมศักดิ์1 ตุลาคม 255830 กันยายน 255946ดร.ประดิษฐ์ ยมานันท์1 ตุลาคม 255930 กันยายน 256047นายณัฐพงศ์ ศิริชนะ 1 ตุลาคม 256030 กันยายน 256348นายอำพล อังคภากรณ์กุล1 ตุลาคม 256330 กันยายน 256549นายบัญชา เชาวรินทร์2 ธันวาคม 256530 กันยายน 256650นายสุภกิณห์ แวงชิน1 ตุลาคม 256630 กันยายน 256751นายชานน วาสิกศิริ26 ธันวาคม 2567ปัจจุบัน

 การศึกษา 
 มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ศูนย์การศึกษา นครนายก อำเภอเมืองนครนายก 
 โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า อำเภอเมืองนครนายก
 โรงเรียนเตรียมทหาร อำเภอบ้านนา
 ศูนย์วิทยพัฒนามหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช นครนายก อำเภอบ้านนา 
 มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ องครักษ์ อำเภอองครักษ์ 
 วิทยาลัยนานาชาติเซนต์เทเรซา อำเภอองครักษ์

 บุคคลที่มีชื่อเสียง 
พระสงฆ์ พระภิกษุ
 สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (หม่อมราชวงศ์เจริญ ญาณฉนฺโท) – สมเด็จพระราชาคณะฝ่ายมหานิกาย เจ้าคณะใหญ่หนเหนือ และอดีตเจ้าอาวาสวัดโมลีโลกยารามราชวรวิหาร และวัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร
 พระราชพรหมคุณ (สวาท สุภาจาโร) - เจ้าคณะจังหวัดนครนายก เจ้าอาวาสวัดพราหมณี พระอารามหลวง
 พระครูวิมุตยาภรณ์ (เกิด ปริมุตฺโต) (หลวงพ่อเกิด) – พระเกจิอาจารย์ดัง และท่านเป็นอดีตเจ้าอาวาสวัดโพธิ์แทน จังหวัดนครนายก
 พระครูพิศาลธรรมประยุต (เกิด ปุณณปัญโญ) – พระเกจิอาจารย์ อดีตเจ้าอาวาสวัดสะพาน จังหวัดนครนายก
 หลวงปู่สนธิ์ สุมโน – อดีตเจ้าอาวาสวัดเขาคอกสุมมนาราม จังหวัดนครนายก (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
 หลวงปู่สี ฐานิโย – อดีตเจ้าอาวาสวัดพระฉาย (เขาชะโงก) จังหวัดนครนายก (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
 หลวงปู่ชื่น – อดีตเจ้าอาวาสวัดเขาหัวนา จังหวัดนครนายก (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
 หลวงพ่อแดง – อดีตเจ้าอาวาสวัดท่าแห จังหวัดนครนายก (ร่างเป็นหิน)
 พระครูเขมาจารคุณ (หลวงพ่อบุญถม เขมจาโร สุขทวี) อดีตเจ้าอาวาสวัดวังกระโจม อ.เมือง จ.นครนายก (สรีระไม่เน่าเปื่อย) 
 พระครูปลัดมานัส ญาณมานโส – พระสำนักสงฆ์แห่งหนึ่งในจังหวัดนครนายก
 พระครูอดิสัยกิจจาทร (สุข ปุญญวันโต) – อดีตเจ้าคณะอำเภอบ้านนา อดีตเจ้าอาวาสวัดทางกระบือ (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
 พระครูสุตธรรมาภรณ์ (สำราญ ญาณวุฑฺโฒ) – รองเจ้าคณะจังหวัดฉะเชิงเทรา ฝ่ายมหานิกาย

นักการเมือง
จังหวัดนครนายกมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรคนแรก คือ พระยาวิเศษสิงหนาท (หร่าย รัตนกสิกร)
 พันเอก ช่วง เชวงศักดิ์สงคราม – อดีตรองนายกรัฐมนตรี, อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย, อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตราธิการ
 ศาสตราจารย์พิเศษ เดช บุญ-หลง – อดีตรองนายกรัฐมนตรี, อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม, อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม และอดีตเลขาธิการนายกรัฐมนตรี
 ชาญชัย อิสระเสนารักษ์ – อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
 วุฒิชัย กิตติธเนศวร – อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
 ทวีเกียรติ ดุษฎีธรรม - อดีตนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดนครนายก อดีตประธานสภาจังหวัดนครนายก
 สมาน ศรีงาม – เป็นนักเคลื่อนไหวทางการเมือง ปัจจุบันดำรงตำแหน่งเลขาธิการทั่วไปขบวนการประชาธิปไตยแห่งชาติ และจัดรายการวิทยุทางคลื่น F.M. 92.25
 ประเสริฐ พงษ์สุวรรณศิริ – สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดยะลา สังกัดพรรคประชาธิปัตย์
 อภัย จันทนจุลกะ – อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ในรัฐบาลของพลเอกสุรยุทธ์ จุลานนท์ และอดีตตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ
 ประเสริฐ เสือสวย (กำนันเสริฐ) – กำนันตำบลพรหมณี อ.เมือง จ.นครนายก เป็นเจ้าของ หจก.กุศลส่งวัสดุก่อสร้าง จำกัด ทำธุรกิจบ่อดินและเป็นผู้รับเหมาก่อสร้าง ฉายา “ขุนแผนนครนายก”

บันเทิง
 สรวงสุดา ลาวัณย์ประเสริฐ – นางงาม, นักแสดง
 สมัคร ผลประเสริฐ – นักแสดง, นักการเมือง, พิธีกรรายการโทรทัศน์
 กันตพัฒน์ เพิ่มพูนพัชรสุข – นักร้อง นักแสดง
 พรปวีณ์ เทพมงคล – นักแสดง
 กานท์ การุณวงศ์ – นักแต่งเพลง นักดนตรี
 กาเหว่า เสียงทอง – นักร้อง
 จุ๋มจิ๋ม เข็มเล็ก – อดีตนักแสดงตลก รพีภัทร เอกพันธ์กุล – นักแสดง, พิธีกร, นักร้อง
 ดร. ไสว บุญมา – อดีตเศรษฐกรอาวุโส (Senior Country Economist) ธนาคารโลก (World Bank) ปัจจุบันเป็นนักเขียนอิสระ
 นุ้ย เชิญยิ้ม – นักแสดง, พิธีกร, ผู้กำกับ
 โหน่ง ชะชะช่า – นักแสดง, พิธีกร
 อารี ประธาน – นักร้อง
 ปฏิมา สำเร็จ – อดีตแชมป์ศึกวันดวลเพลง เด็ก

นักกีฬา
 เทพไชยา อุ่นหนู – นักสนุกเกอร์อาชีพ
 วิษณุ ฮวดประดิษฐ์ – นักกีฬาบอคเซียพาราทีมชาติไทย

 ดูเพิ่ม 
 รายชื่อวัดในจังหวัดนครนายก
 รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดนครนายก
 รายการห้างสรรพสินค้าในจังหวัดนครนายก

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด 
 เว็บไซต์เพื่อการท่องเที่ยวและประชาสัมพันธ์จังหวัดนครนายก