จังหวัดชุมพร

ชุมพร เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคใต้ของประเทศไทย มีชื่อปรากฏมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 1098 โดยมีฐานะเป็นเมืองสิบสองนักษัตรของราชอาณาจักรนครศรีธรรมราช ใช้รูปแพะเป็นตราเมือง และเป็นเมืองหน้าด่านฝ่ายเหนือ เพราะอยู่ตอนบนของภาคใต้

ใน พ.ศ. 1997 รัชสมัยแผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ปรากฏในกฎหมายตราสามดวงว่า เมืองชุมพรเป็นเมืองตรี อาณาจักรฝ่ายใต้ของราชอาณาจักรกรุงศรีอยุธยา ในช่วงนี้ชนชาติจาม แห่งราชอาณาจักรจามปา ถูกชาวเวียดนามรุกราน ชาวจามกลุ่มนี้อพยพเข้าสู่กรุงศรีอยุธยาครั้งแรก ปรากฏว่ามี "อาสาจาม" ในแผ่นดินนี้ เพื่อการขยายอาณานิคมของกรุงศรีอยุธยา ส่วนหนึ่งต้องมารักษาด่านเมืองชุมพร ซึ่งเป็นเมืองตรี และตั้งชาวจาม เป็นเจ้าเมืองชุมพร และดินแดนแถบนี้ขึ้นตรงต่อกรุงศรีอยุธยา เนื่องด้วย ชาวจาม มีความสามารถในการรบ ที่มีชื่อเสียง เช่น กองอาสาจาม เป็นทหารชั้นดี มีวินัย เชี่ยวชาญการเดินเรือ รับใช้ราชสำนักมานาน และเก่งการค้ามาหลายพันปี

และต่อมาระหว่าง ปี พ.ศ. 2173 - 2199 ในแผ่นดิน พระเจ้าปราสาททองแห่งราชอาณาจักรกรุงศรีอยุธยา ได้กวาดต้อนชาวเมืองแถง หรือ (เดียนเบียนฟู) อยู่ในประเทศเวียดนาม และชาวเมืองพงสาลี ที่ซึ่งส่วนมากเป็นชาวไทลื้อ ปัจจุบันอยู่ในประเทศลาว มาเป็นพลเมือง เมืองชุมพร เมืองปะทิว(อำเภอปะทิว) เพื่อทำการเกษตรกรรม และเมืองท่าการค้าสำคัญ ตั้งแต่นั้นมา

เดิมชาวจามนับถือศาสนาพราหมณ์-ฮินดู พ.ศ. 1400 นับถือศาสนาพุทธมหายาน และเมื่อค้าขายกับอาหรับก็นับถือ ศาสนาอิสลาม แต่ชาวจามที่มาอยู่เมืองชุมพร ต่อมานับถือ ศาสนาพุทธ มีวัฒนธรรม ประเพณี เหมือนกัน แต่เมื่อเวลาผ่านไปกว่า 500 -600 ปี ที่ชาวจาม เข้าปกครองเมืองชุมพร และดินแดนแถบนี้จนแทบจะไม่เหลือวัฒนธรรมเดิมเลย เช่น ข้าวต้มใบพ้อ ที่ใช้ในงานมงคล เช่นเดียวกับชาวมุสลิม บ้านกาลอ ตำบลกาลอ อำเภอรามัญ จังหวัดยะลา ก็สูญหายไม่ได้ใช้ในงานมงคลแล้ว

 ประวัติเมืองชุมพร 
คำว่า                                ชุมพร มีผู้สันนิษฐานว่าน่าจะมาจากคำว่า “ชุมนุมพล” เนื่องจากเป็นเมืองหน้าด่าน การเดินทัพไม่ว่าจะมาจากฝ่ายเหนือหรือว่าฝ่ายใต้ ล้วนเข้ามาตั้งค่ายชุมนุมพลกันที่นี่ จึงเรียกจุดนี้ว่า “ชุมนุมพล” ต่อมาจึงเรียกเพี้ยนเป็นคำว่า ชุมพร อีกประการหนึ่ง ในการเดินทางไปทำศึกสงครามของแม่ทัพนายกองตั้งแต่สมัยโบราณมา เมื่อจะเคลื่อนพลจะต้องทำพิธีส่งทัพโดยการบวงสรวงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ขอให้ได้รับชัยชนะในการสู้รบ เป็นการบำรุงขวัญทหารในสถานที่ชุมนุม เพื่อรับพรเช่นนี้ ตรงกับความหมายชุมนุมพรหรือประชุมพร ซึ่งทั้งสองคำนี้อาจเป็นต้นเหตุของคำว่า “ชุมนุมพร” เช่นเดียวกัน

แต่อีกทางหนึ่งสันนิษฐานว่า น่าจะได้มาจากชื่อพันธุ์ไม้ธรรมชาติในท้องถิ่น ได้แก่ ต้นมะเดื่อชุมพร เพราะที่ตั้งของเมืองชุมพรนั้นอยู่บนฝั่งแม่น้ำท่าตะเภา มีต้นมะเดื่อชุมพรขึ้นอยู่มากมาย ต้นมะเดื่อชุมพรจึงเป็นสัญลักษณ์ส่วนหนึ่งของ ตราประจำจังหวัดชุมพร

 สมัยกรุงสุโขทัย 
เมืองชุมพรเป็นเมืองมีเจ้าเมืองปกครองมายาวนาน ในสมัยสุโขทัยนั้น เป็นเมืองขึ้นต่ออาณาจักรนครศรีธรรมราช  ในฐานะเมืองอาณานิคม  และเป็นเมืองหน้าด่าน ฝ่ายเหนือ หรือเมืองปีมะแม ถือตราแพะ เป็น 1 ในเมือง 12 เมือง หรือเรียกว่า เมืองสิบสองนักษัตร ของอาณาจักรนครศรีธรรมราช

 สมัยกรุงศรีอยุธยา 
พุทธศักราช 1887 แผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ปรากฏในกฎหมายตราสามดวง ได้มีพระบรมราชโองการตรัสเหนือเกล้าสั่งว่า บรรดาข้าราชการอยู่ ณ หัวเมืองปักษ์ใต้ฝ่ายเหนือทั้งปวงให้ถือ ศักดินาตามพระราชบัญญัติ และปรากฏว่ามี ออกญาเค้างะทราธิบดี ศรีสุรัตวลุหนัก พระชุมพรเมืองตรี ถือศักดินา 5,000 ไร่

ในแผ่นดินของ สมเด็จพระมหาบุรุษ พ.ศ. 2228 เจ้าพระยานครศรีธรรมราชเป็นขบถแข็งเมือง จึงมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯให้พระยาสุรสงครามเป็นแม่ทัพเรือคุมกองทัพไปปราบเมืองพระนครศรีธรรมราช ในฝ่ายทางเหนือกองทัพบกได้ยาตราทัพผ่านมาเมืองชุมพรและเกณฑ์เอาผู้รั้งกรมการเมืองชุมพร เมืองไชทา ถือพลหัวเมืองทั้งปวงเข้ามาบรรจบยกทัพไปราชการสงครามครั้งนั้นด้วย

พ.ศ. 2307 ในรัชสมัยของพระเจ้าเอกทัศน์แห่งกรุงศรีอยุธยา พม่าไล่ตามติดเจ้าเมืองทวายลงมาตีได้เมืองมธะริด เมืองมะลิวัน เมืองกระบุรี เมืองชุมพร เมืองไชยา แล้วย้อนกลับขึ้นไปตีเมืองปะทิว เมืองกำเนิดนพคุณ เมืองคลองวาฬ เมืองกุยบุรี เมืองปราณบุรี เมืองเพชรบุรี แล้วถูกกองทัพพระยาตากตีแตกพ่ายไป ชุมพรหัวเมืองตรี ไม่มีกองกำลังทหารรักษาเมือง เพราะเจ้าเมืองต้องเกณฑ์คนไปทำสงครามออกรบ จึงเสียเมืองแก่ข้าศึกไปโดยง่าย 

 สมัยกรุงธนบุรี 
พ.ศ. 2312 หลังจากต้องเสียกรุงศรีอยุธยาแก่พม่าข้าศึกและพระเจ้าตากสินกู้อิสรภาพกลับคืนมาได้แล้วปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ปกครองกรุงธนบุรี ได้โปรดเกล้าฯให้พระยาจักรีเป็นแม่ทัพถือพล 5,000 พร้อมด้วย ช้าง ม้า เครื่องสรรพาวุธ ยกไปตีเมืองนครศรีธรรมราช ยกกองทัพบกไปทางเมืองเพชรบุรีไปถึง เมืองปะทิว ชาวเมืองชุมพรจึงยกครอบครัวหนีเข้าป่าเป็นส่วนมาก  นายมั่นชาวเมืองปะทิวพาพรรคพวกเข้ามาหาท่านแม่ทัพ ขอสวามิภักดิ์เป็นข้าราชการ เจ้าพระยาจักรีจึงบอกให้มากราบทูลและมีพระราชดำรัสโปรดให้ตราตั้งให้นายมั่นเป็นพระชุมพร ชาวเมืองเรียกกันว่าพระชุมพรมั่น ให้เกณฑ์เข้าในกองทัพด้วย แต่คราวนั้นเข้าตีเมืองนครศรีธรรมราชไม่สำเร็จ ต่อมาเมื่อพระเจ้าตากสินยาตราทัพเรือมาช่วยจึงตีเมืองนครศรีธรรมราชได้ 

 สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ 
ตั้งแต่แผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมืองชุมพรเป็นเมืองท่าค้าขายสำคัญ จนถึงในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ชาวจามยังมีบทบาทในดินแดนแทบนี้ ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งเป็น มณฑลชุมพร ต่อมามีการยุบการปกครองแบบมณฑลเทศาภิบาลเป็นจังหวัด ชุมพรจึงมีฐานะเป็นจังหวัด และเมื่อ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ สามารถเดินเรือได้เอง ชาวจามก็หมดบทบาทลงในเวลาต่อมา

 เมืองชุมพรสมัยสงครามโลกครั้งที่สอง 
เหตุการณ์สำคัญของเมืองชุมพร การรบที่ท่านางสังข์ ในวันที่ 8 ธันวาคมพ.ศ 2484 ญี่ปุ่นเปิดฉากสงครามเครื่องกำลังจะอินโดจีนเข้าประเทศไทยทางด้านอรัญประเทศ ยกพลขึ้นบกที่สมุทรปราการประจวบคีรีขันธ์ชุมพรสุราษฎร์ธานีนครศรีธรรมราชสงขลาปัตตานีปัตตานีที่เมืองชุมพร 2 นาฬิกาก่อนสว่างเป็นวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ 2484 กำลังทหารญี่ปุ่นจำนวนไม่ปรากฏชัดยกพลขึ้นบกที่ริมทะเลบ้านคอสน ตำบลท่ายาง อำเภอเมืองชุมพร แล้วเคลื่อนที่เข้าเมืองเป็น 2 สายสายแรกตัดข้ามทุ่งนามาที่ท่านางสังข์ อีกสายหนึ่งเคลื่อนที่เข้าวัดท่ายางใต้ ซึ่งอยู่ที่ปากคลองท่ายางเชื่อมต่อกับแม่น้ำท่าตะเภา ขณะนั้นกำลังทหารราบทั้งกองพันคือ ร.พัน 38 ของจังหวัดชุมพรได้ออกไปฝึกภาคสนามอยู่ที่สนามบินทับไก่สนามบินทหารทางจังหวัดจึงส่งตำรวจและยุวชนทหาร โรงเรียนศรียาภัยให้ไปยันกองทหารญี่ปุ่นไว้ก่อน ยุวชนทหารหน่วยที่ 52 ของโรงเรียนศรียาภัยมีกองรบเพียง 30 คนเศษ ยุวชนทหารยิงต่อสู้กับทหารญี่ปุ่นในระยะไม่เกิน 20 เมตร และต่อมาในเวลาก่อนเที่ยงเล็กน้อยรัฐบาลสั่งโทรเร่งให้หยุดยิงปล่อยกองญี่ปุ่นให้ผ่านไปตีพม่าได้สงครามซีกเอเชียยุติลงในพ.ศ 2488 ชุมพรมีทหารอังกฤษเข้ามาปลดอาวุธญี่ปุ่นเข้ายึดค่ายทหารของญี่ปุ่นฝ่ายสัมพันธมิตรให้เครื่องบินมาทิ้งเวชภัณฑ์และเสื้อผ้าลงที่สนามบินชุมพร

 อาณาเขตการปกครอง 
เจ้าเมืองชุมพร ปกครองอาณาเขตเมืองชุมพร ซึ่งเป็นเมืองตรี มีเมืองจัตวาเป็นเมืองขึ้น 8 เมือง ดังนี้
 เมืองปะทิว (อำเภอปะทิว) 
 เมืองท่าแซะ (อำเภอท่าแซะ) เมืองหน้าด่านเมืองชุมพร ด่านทัพต้นไทร (เนิน 491) หรือบ้านต้นไทรบ้านต้นไทร บันทึกตระกูลขุนไกร นายอากร แห่งราชอาณาจักรอยุธยาปลาย
 เมืองตะโก (อำเภอทุ่งตะโก)
 เมืองหลังสวน (อำเภอหลังสวน อำเภอละแม อำเภอท่าชนะ)
 เมืองตระ (อำเภอกระบุรี)
 เมืองระนอง (จังหวัดระนอง)
 เมืองมะลิวัลย์ (จังหวัดเกาะสอง) อยู่ในประเทศพม่า
 เมืองกำเนิดนพคุณ (อำเภอบางสะพาน อำเภอทับสะแก แหล่งขุดทองคำบางสะพาน)

เจ้าเมืองชุมพร เป็นเชื้อสายจาม สืบเชื้อสายหลายพันปี ในสมัยกรุงศรีอยุธยา จนถึง สมัยกรุงธนบุรี มีบรรดาศักดิ์ นามว่า "ออกญาเคาะงะ" เป็นภาษาจาม หรือ พระชุมพร ในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เปลี่ยนบรรดาศักดิ์ นามว่า พระยาชุมพร และ พระยาเพชรกำแหงสงคราม ตามด้วยชื่อ และต่อได้ยกเลิกให้ใช้บรรดาศักดิ์เดิม

 รายชื่ออดีตเจ้าเมือง 
 ออกญาเคาะงะ ทราธิบดีศรีสุรัตนวลุมหนัก ก่อน พ.ศ. 1997
 พระชุมพร (พวย) พ.ศ.ไม่ปรากฏ- 2310 (เสียกรุงศรีอยุธยา ครั้งที่ ๒)
 พระชุมพร (มั่น) พ.ศ. 2312-2312
 พระยาแก้วโกรพ พ.ศ. 2336 เข้าร่วมกองเรือไปตีเมืองมะริด
 พระยาเพชรกำแหงสงคราม (ถิ่น) น่าจะเป็นคนเดียวกับพระยาแก้วโกรพ
 พระยาเพชรกำแหงสงคราม (ซุ่ย) ก่อน พ.ศ. 2367-2367
 พระยาเพชรกำแหงสงคราม (ยม) พ.ศ. 2368-2368
 พระยาเพชรกำแหงสงคราม (ครุฑ) พ.ศ. 2369-2404 ได้เลื่อนบรรดาศักดิ์ เป็นเจ้าพระยายมราช (ครุฑ บ่วงราบ) พ.ศ. 2404 ดำรงตำแหน่งเสนาบดีกรมเวียง ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 และในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5
 พระยาเพชรกำแหงสงคราม (กล่อม) พ.ศ. 2404-2411 ถูกเรียกกลับกรุงเทพมหานครเมื่อปี พ.ศ. 2411 เพื่อลงนามปันเขตแดนไทย-พม่า ให้ขึ้นบังคับกับอังกฤษ ลงนามวันที่ 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2411
 พระยาเพชรกำแหงสงคราม (ยัง ซุ่ยยัง) บุตรพระยาเพชรกำแหงสงคราม (ซุ่ย) พ.ศ. 2411-2437
 พระยารามฤทธิรงค์ (สิน) พ.ศ. 2437-2439 (รักษาราชการ)
 พระยาชุมพร (มะลิ ยุกตนันท์) พ.ศ. 2439-2444

เจ้าเมืองชุมพร มักเรียก พระยาชุมพร โดยไม่เรียกบรรดาศักดิ์ใหม่ เช่น พระยาเพชรกำแหงสงคราม  หรือ เลื่อนบรรดาศักดิ์สูงกว่าแต่ยังเรียก พระยาชุมพร  เหมือนเดิม ต่อจากนั้นไม่ได้ใช้บรรดาศักดิ์ พระยาเพชรกำแหงสงคราม แต่ใช้ยศหรือบรรดาศักดิ์ ที่ได้รับพระราชทานมาแต่เดิม มาดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการเมืองตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2445 เป็นต้นมา

 รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัด 
 รายพระนามและรายนามผู้ว่าราชการจังหวัดชุมพร พระนาม/ชื่อเข้ารับตำแหน่งสิ้นสุดการดำรงตำแหน่ง 1. พระยารัตนเศรษฐี (คอซิมก๊อง ณ ระนอง) พ.ศ. 2439 (ร.ศ.115) พ.ศ. 2439 (ร.ศ.115) 2. หลวงสวัสดิ์บุรีรมย์ (มลิ ยุกตนันท์) พ.ศ. 2440  พ.ศ. 2441 3. พระยาเพชรกำแหงสงคราม (มลิ ยุกตนันท์) พ.ศ. 2442 พ.ศ. 2448 4. พระยาสุราฤทธิ์ภักดี 1 เมษายน 2449 30 มิถุนายน 2451 5. พระยาสำเริงนฤปการ 1 มกราคม 2451 30 มิถุนายน 2452 6. พระยาวิเศษไชยชาญ (ชอุ่ม อมัติรัตน์) 1 มกราคม 2452 30 มิถุนายน 2455 7. พระยาราชพินิจจัย (ชุบ โอสถานนท์) 1 เมษายน 2456 30 ตุลาคม 2458 8. พระเทพราชธานี 1 เมษายน 2458 30 มีนาคม 2459 9. พระชุมพรบุรีศรีสมุทร์เขต (สวาสดิ์ ภัทรนาวิก) 1 เมษายน 2460 30 กันยายน 2464 10. พระยาพิพิธอำพลวิมลภักดี (ประเดิม อังศุสิงห์) 31 ตุลาคม 2464 31 มกราคม 2471 11. พระยาสัจจาภิรมย์อุดมราชภักดี (สรวง ศรีเพ็ญ) 1 พฤษภาคม 2471 31 มกราคม 2473 12. พระระนองบุรีศรีสมุทรเขต (คอยู่โง้ย ณ ระนอง) 1 มิถุนายน 2473 31 พฤศจิกายน 2476 13. พ.ต.อ.พระราชญาติรักษา (ประกอบ บุนนาค) 30 มีนาคม 2475 พฤศจิกายน 2476 14. พระยาอมรฤทธิธำรง (พร้อม ณ ถลาง)	 1 มีนาคม 2476 9 กันยายน 2478 15. น.ท.หลวงสุนาวินวิวัฒน์ (พิศาล สุนาวินวิวัฒน์) ร.น. 1 ธันวาคม 2478 1 เมษายน 2481 16. หลวงจรูญประสาสน์ (จรูญ คชภูมิ) 1 พฤษภาคม 2481 31 ธันวาคม 2485 17. ขุนบริรักษ์บทวสัญช์ (ชุ่ม บริรักษ์บทวลัญช์) 1 มกราคม 2486 31 ตุลาคม 2486 18. นายวิเศษ สรรค์ประศาสน์ 1 พฤศจิกายน 2486  30 มีนาคม 2487 19. นายเกษม อุทยานิน 3 กรกฎาคม 2487  31 กรกฎาคม 2487 20. นายเนื่อง ปาณิกบุตร    1 มกราคม 2488 30 มิถุนายน 2488 21. นายชอบ ชัยประภา 1 กรกฎาคม 2488  20 มิถุนายน 2489 22. พระนิกรบดี (จอน นิกรบดี) 12 กันยายน 2489  15 มกราคม 2490 23. นายปลั่ง ทัศนประดิษฐ์  18 มกราคม 2490  2 ธันวาคม 2492 24. ขุนรัตนวรพงศ์ (เคลื่อน รัตนวร) 7 ธันวาคม 2492   17 กรกฎาคม 2493 25. นายแสวง ทิมทอง 21 กรกฎาคม 2495   17 กรกฎาคม 2500 26. นายส่ง มีมุทา 12 กรกฎาคม 2500  30 กันยายน 2511 27. นายประพัฒน์ บุญช่วย 1 ตุลาคม 2511  30 กันยายน 2514 28. นายชวน พรพงศ์ 1 ตุลาคม 2514 30 กันยายน 2515 29. นายลิขิต รัตนสังข์ 1 ตุลาคม 2515 30 กันยายน 2516 30. นายประชุม บุญประคอง 1 ตุลาคม 2516  12 กุมภาพันธ์ 2518 31. น.อ.จำลอง ประเสริฐยิ่ง ร.น. 13 กุมภาพันธ์ 2518  30 กันยายน 2519 32. นายอรุณ รุจิกัณหะ 1 ตุลาคม 2519  31 มกราคม 2522 33. นายบุญนาค สายสว่าง 1 กุมภาพันธ์ 2522  30 กันยายน 2523 34. นายเติมศักดิ์ สมันตรัฐ 1 ตุลาคม 2523 24 เมษายน 2524 35. นายพจน์ อินทวิเชียร 1 มิถุนายน 2524  30 กันยายน 2529 36. ร.ต.เบญจกุล มะกะระธัช 1 ตุลาคม 2529 30 กันยายน 2531 37. นายปัญญา ฤกษ์อุไร 1 ตุลาคม 2531 30 กันยายน 2532 38. นายสุชาญ พงษ์เหนือ 1 ตุลาคม 2532 30 กันยายน 2533 39. นายกนก ยะสารวรรณ 1 ตุลาคม 2533 30 กันยายน 2534 40. นายปริญญา นาคฉัตรีย์ 1 ตุลาคม 2534 30 กันยายน 2535 41. นายประยูร พรหมพันธ์ 1 ตุลาคม 2535  30 กันยายน 2537 42. นายประพัฒนพงษ์ บำเพ็ญสิทธ์ 1 ตุลาคม 2537  30 กันยายน 2539 43. นายคงศักดิ์ ลิ่วมโนมนต์ 1 ตุลาคม 2539   19 ตุลาคม 2540 44. นายสุรพล กาญจนจิตรา 20 ตุลาคม 2540 30 กันยายน 2542 45. นายศักดิ์ เตชาชาญ 1 ตุลาคม 2542 30 กันยายน 2543 46. ม.ล.ประทีป จรูญโรจน์ 2 ตุลาคม 2543 30 กันยายน 2545 47. นายเมฆินทร์ เมธาวิกูล 1 ตุลาคม 2545 30 กันยายน 2547 48. นายอานนท์ มนัสวานิช 1 ตุลาคม 2547 30 กันยายน 2548 49. นายพินัย อนันตพงศ์ 1 ตุลาคม 2548 13 พฤษภาคม 2550 50. นายสุวัฒน์ ตันประวัติ 14 พฤษภาคม 2550 30 กันยายน 2550 51. นายมานิต วัฒนเสน 1 ตุลาคม 2550  19 ตุลาคม 2551 52. นายการัณย์ ศุภกิจวิเลขการ 20 ตุลาคม 2551  9 มิถุนายน 2553 53. นายพินิจ เจริญพานิช 1 ตุลาคม 2553   30 กันยายน 2555 54. นายพีระศักดิ์ หินเมืองเก่า 8 ตุลาคม 2555 6 กรกฎาคม 2557 55. นายวงศศิริ พรหมชนะ 3 พฤศจิกายน 2557 30 กันยายน 2558 56. นายสมดี คชายั่งยืน 1 ตุลาคม 2558 30 กันยายน 2559 57. นายณรงค์ พลละเอียด 1 ตุลาคม 2559 1 พฤษภาคม 2561 58. นายวิบูลย์ รัตนาภรณ์วงศ์ 29 มิถุนายน 2561 30 กันยายน 2563 59. นายธีระ อนันตเสรีวิทยา 1 ตุลาคม 2563 30 กันยายน 2564 60. นายโชตินรินทร์ เกิดสม 15 ธันวาคม 2564 30 กันยายน 2565 61. นายวิสาห์ พูลศิริรัตน์ 1 ตุลาคม 2565 30 กันยายน 2567 62. นายเธียรชัย ชูกิตติวิบูลย์ 26 ธันวาคม 2567 ปัจจุบัน

 สภาพทางกายภาพ 
จังหวัดชุมพรนับเป็นประตูสู่ภาคใต้เมื่อลงจากภาคกลาง จังหวัดชุมพรมีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 6,010.848 ตารางกิโลเมตรหรือประมาณ 3.75 ล้านไร่ตั้งอยู่ระหว่างเส้นละติจูดที่ 10 องศา 28 องศาเหนือและเส้นรองลองจิจุด 88 องศา 11 ลิปดาตะวันออก

มีพื้นที่ทางเหนือติดต่อกับอำเภอบางสะพานน้อย จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ทางตะวันออกติดชายฝั่งอ่าวไทย ด้านใต้ติดกับอำเภอท่าชนะ จังหวัดสุราษฎร์ธานี และทางตะวันตกติดต่อกับอำเภอกระบุรี อำเภอละอุ่น อำเภอเมืองระนอง อำเภอกะเปอร์ จังหวัดระนอง และส่วนหนึ่งติดกับประเทศพม่า

 สภาพภูมิประเทศ 
เนื่องจากจังหวัดชุมพรตั้งอยู่บริเวณคอคอดของแหลมมาลายู สภาพพื้นที่จึงมีลักษณะยาวแคบความกว้างของจังหวัดโดยเฉลี่ย 36 กิโลเมตร
สภาพพื้นที่ทั่วไปมีภูเขาสูง และสามารถแบ่งพื้นที่ได้สามลักษณะคือ ทิศตะวันตก มีลักษณะเป็นที่สูง มีเทือกเขาตะนาวศรี และเทือกเขาภูเก็ตเป็นแนวกั้นธรรมชาติ ซึ่งเป็นแหล่งต้นนํ้าลำธารที่สำคัญของจังหวัดชุมพร มีลักษณะเป็นแน่นํ้าสายสั้นๆ ไหลจากทิศตะวันตก ออกสู่ทิศตะวันออกเช่น แม่นํ้าสวี คลองท่าตะเภา แม่นํ้าหลังสวนเป็นต้น

พื้นที่บริเวณตอนกลางของจังหวัด มีลักษณะเป็นที่ราบลุ่มสลับที่ราบลูกคลื่น มีพื้นที่ประมาณ 1 ใน 4 ของพื้นที่ในจังหวัด มีความอุดมสมบูรณ์สูงเหมาะแก่การเกษตรกรรม

พื้นที่ตะวันออกของจังหวัด เป็นที่ราบไปตามแนวชายฝั่งอ่าวไทย ยาวประมาณ 222 กิโลเมตรลักษณะชายหาดค่อนข้างเรียบกว้าง มีความโค้งเว้าและลาดชัดน้อย

นอกจากนี้จังหวัดชุมพรยังมีเกาะกลางทะเลเป็นจำนวนมากส่วนใหญ่เป็นเกาะเล็กๆที่ได้รับสัมปทานรังนก มีเกาะที่น่าสนใจคือ เกาะลังกาจิว เกาะง่ามใหญ่ เกาะง่ามน้อย เกาะมัตตรา เกาะมะพร้าว เกาะจรเข้ เกาะเสม็ด เป็นต้น

สภาพพื้นที่ตามลักษณะธรณีสัณฐานสามารถแยกได้ 4 ลักษณะ
 พื้นที่ชายเลยต่อเนื่องชายฝั่ง (coastal mangrove ecotone) สภาพนิเวศของพื้นที่นี้จะได้รับอิทธิพลจากการขึ้นลงของน้ำทะเลการกระทบของกระแสคลื่นในทะเล การตกตะกอนตื้นเขินของดินหินที่พัดพามากระทบกับกระแสน้ำในแม่น้ำและมลพิษที่ปนเปื้อน
 ออกสู่ทะเล (coastal pain) เป็นที่ลุ่มเกิดจากการสะสมของตะกอนในแม่นํ้าสวี มีความสูงระหว่าง 50-100 เมตร จากระดับนํ้าทะเลที่ตั้งของแหล่งชุมชน เทศบาลเมือง ถนนหลวง ทางรถไฟ จะตั้งอยู่ตามแนวเหนือใต้พื้นที่นี้
 พื้นที่ลาดเชิงเขา (pied-mont zone) อยู่บริเวณเทือกเขาตะนาวศรีและที่ราบลุ่มแม่นํ้าครอบคลุมที่ราบบริเวณหุบเขา พท้นที่นี้มีความหลากหลายระหว่าง ป่าดิบชื้น ป่าเบญจพรรณ มักใช้เพาะปลูก สวนยางพารา สวนผลไม้ ไร่กาแฟ เป็นต้น
 พื้นที่ภูเขา (mountain zone) อยู่ในแนวเทือกเขาตะนาวศรี เป็นพรมแดนกั้นเขตแดนไทย-พม่า และมีความลาดชันสูง

 ภูมิอากาศ 
สภาพภูมิอากาศของจังหวัดชุมพรคล้ายกับจังหวัดอื่น ๆ ในภาคใต้ กล่าวคือ มีฤดูฝนมากกว่าฤดูอื่น นั่นคือ ระหว่างเดือนมิถุนายนถึงเดือนกุมภาพันธ์ ส่วนฤดูร้อนเริ่มตั้งแต่เดือนมีนาคมถึงเดือนพฤษภาคม โดยมีลมมรสุมพัดผ่าน
ฤดูหนาวช่วงเดือนธันวาคม

 ทรัพยากร 
จังหวัดชุมพรมีแหล่งทรัพยากรธรรมชาติที่ค่อนข้างสมบูรณ์เช่น ดิน นํ้า ป่าไม้ แร่ธาตุ ปะการัง และสัตว์ ที่สำคัญต่อการประกอาชีพของชาวชุมพร

 ทรัพยากรดิน  
ลักษณะดินในจังหวัดชุมพรมีความหลากหลาย และแตกต่างกันในเรื่องของคุณภาพ โดยมี 5 กลุ่มเช่น ดินนา ดินไร่ ดินภูเขา

 การปกครองส่วนภูมิภาค 
การปกครองส่วนภูมิภาคแบ่งออกเป็นระดับอำเภอ จำนวน 8 อำเภอ ระดับตำบล จำนวน 70 ตำบล และระดับหมู่บ้าน จำนวน 674 หมู่บ้าน ได้แก่

{|
200px|right|แผนที่
 ที่   ชื่ออำเภอ  อักษรโรมัน  จำนวนตำบล จำนวนประชากรกรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2560." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/pk/pk_57.pdf 2560. สืบค้น 11 มีนาคม 2561.1.เมืองชุมพรMueang Chumphon17150,1672.ท่าแซะTha Sae1086,5243.ปะทิวPathio747,8244.หลังสวนLang Suan1373,8555.ละแมLamae429,6116.พะโต๊ะPhato524,4907.สวีSawi1173,2158.ทุ่งตะโกThung Tako625,618

การปกครองส่วนท้องถิ่น
เทศบาลเมืองชุมพร อำเภอเมืองชุมพร
เทศบาลเมืองหลังสวน อำเภอหลังสวน
เทศบาลเมืองท่ายาง อำเภอเมืองชุมพร

 สถานที่ท่องเที่ยว 
 หาดทรายรี
 เขามัทรี
 ศาลหลักเมืองชุมพร
 หาดทุ่งวัวแล่น
 เขาดินสอ
 แหลมแท่น
 อ่าวทุ่งซาง
 วัดพระธาตุถ้ำขวัญเมือง
 เขาเจ้าเมือง
 ถ้ำเขาเกรียบ
 อ่าวทุ่งไข่เน่า
 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ชุมพร
 น้ำตกเหลวโหลม
 วนอุทยานน้ำตกกะเปาะ
 ศาลเจ้าพระยาชุมพร (พวย) หรือ ศาลเจ้าพ่อพวยดำ เชิงเขาถ้ำขุนกระทิง ค่ายขุนกระทิง
 วัดสุบรรณนิมิตรและ โรงเรียนอนุบาลเมืองชุมพรวัดสุบรรณนิมิตรสร้างวัดเมื่อ พ.ศ. 2335
 วัดประเดิม
 ดอยตาปัง

 สัญลักษณ์ประจำจังหวัด 
 ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกพุทธรักษา (Canna indica) 
 ต้นไม้ประจำจังหวัด: มะเดื่ออุทุมพร (Ficus racemosa) 
 คำขวัญประจำจังหวัด: ประตูภาคใต้ ไหว้เสด็จในกรม ชมไร่กาแฟ แลหาดทรายรี ดีกล้วยเล็บมือ ขึ้นชื่อรังนก 
 อักษรย่อ: ชพ

 การเดินทาง 
 รถยนต์ 
จากกรุงเทพมหานคร ใช้เส้นทาง พุทธมณฑล นครปฐม-เพชรบุรี หรือเส้นทางสาย ธนบุรี-ปากท่อ (หมายเลข 35) แล้วแยกที่อำเภอปากท่อ เข้า ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 (ถนนเพชรเกษม) ผ่านจังหวัดเพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ จนถึงสี่แยกปฐมพร จากนั้นแยกซ้ายเข้าตัวเมืองชุมพร ตาม ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 327 อีกประมาณ 8 กิโลเมตร

 อากาศ 
ท่าอากาศยานชุมพร

 รถโดยสารประจำทาง 
มีรถโดยสารธรรมดา ของบริษัท ขนส่ง จำกัด ออกจากสถานีขนส่งสายใต้ ไปชุมพร ทุกวัน สำหรับเที่ยวกลับจากชุมพร เข้ากรุงเทพมหานคร ขึ้นรถได้ที่ถนนศาลาแดง

 รถไฟ 

 จากสถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์  มีขบวนรถเร็ว ขบวนรถด่วน ขบวนรถด่วนพิเศษ ไปจังหวัดชุมพรทุกวัน
 จากสถานีรถไฟธนบุรี (บางกอกน้อย) มีขบวนธรรมดาไปจังหวัดชุมพรทุกวัน
จาก สถานีรถไฟชุมทางหาดใหญ่ มีขบวนรถท้องถิ่นทุกวัน
 การคมนาคมภายในจังหวัดชุมพร และไปต่างจังหวัด 
 รถโดยสารประจำทาง สาย ชุมพร-สวี-หลังสวน-สุราษฎร์ธานี รถจอดหน้า สำนักงานเทศบาลเมืองชุมพร ถนนปรมินทรมรรคา ตั้งแต่เวลา 06.00-18.00 น.
 รถทัวร์โดยสารปรับอากาศ สาย ชุมพร-หาดใหญ่ รถจอดที่ ถนนนวมินทร์ร่วมใจ (หลังปั้มน้ำมัน ปตท.)
 รถทัวร์โดยสารปรับอากาศ สาย ชุมพร-ระนอง-ภูเก็ต
 รถแท็กซี่ รถจอดที่คิวแท็กซี่ หน้าการประปาส่วนภูมิภาค จังหวัดชุมพร
 รถตู้ปรับอากาศประจำทาง - รถจอดที่คิวรถตู้ ชุมพรไนท์พลาซ่า มีบริการเดินรถไปอำเภอหลังสวน จังหวัดสุราษฎร์ธานี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
 รถตู้ปรับอากาศประจำทาง - รถจอดที่คิวรถตู้ ถนนนวมินทร์ร่วมใจ มีบริการเดินรถไป จังหวัดนครศรีธรรมราช
 รถตู้ปรับอากาศประจำทาง - รถจอดที่คิวรถตู้ ถนนท่าตะเภา มีบริการเดินรถไป จังหวัดระนอง
 รถตุ๊กตุ๊ก จอดรถบริเวณหน้าโรงพยาบาลชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ บริการภายในเขตเทศบาลเมืองชุมพร

 ท่าเรือไปเกาะเต่า 
ท่าเรือไปเกาะเต่า,เกาะสมุย,เกาะพะงันและเกาะนางยวนนั้น อยู่ที่จังหวัดชุมพร ไม่ไกลจากตัวเมืองชุมพร อยู่ที่ ทุ่งมะขาม ท่าเรือลมพระยา 

 ระยะทางจากตัวจังหวัดไปอำเภอต่าง ๆ 

 อำเภอท่าแซะ 24 กิโลเมตร
 อำเภอปะทิว 33 กิโลเมตร
 อำเภอสวี 35 กิโลเมตร
 อำเภอทุ่งตะโก 50 กิโลเมตร
 อำเภอหลังสวน 71 กิโลเมตร
 อำเภอละแม 91 กิโลเมตร
 อำเภอพะโต๊ะ 108 กิโลเมตร

 การศึกษา 
 ระดับอุดมศึกษา 
 มหาวิทยาลัยแม่โจ้-ชุมพร อำเภอละแม
 สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง วิทยาเขตชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ อำเภอปะทิว
 มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ วิทยาเขตชุมพร อำเภอเมืองชุมพร

 โรงเรียน 
 ดูที่ รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดชุมพร

 ชาวชุมพรที่มีชื่อเสียง 
พระสงฆ์
 สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (วิน ธมฺมสาโร) สมเด็จพระราชาคณะ อดีตสังฆมนตรี อดีตแม่กองธรรมสนามหลวง อดีตเจ้าอาวาสวัดราชผาติการามวรวิหาร
 พระธรรมโกศาจารย์ (องอาจ ฐิตธมฺโม) พระราชาคณะชั้นธรรม ที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค ๑๖ เจ้าอาวาสวัดขันเงิน พระอารามหลวง อำเภอหลังสวน
 หลวงพ่อสงฆ์ จนฺทสโร - อดีตเจ้าอาวาสวัดเจ้าฟ้าศาลาลอย

ขุนนาง
 พระยาชุมพร (พวย) - อดีตเจ้าเมืองชุมพรคนสุดท้ายแห่งราชอาณาจักรกรุงศรีอยุธยา
 พระยาเพชรกำแหงสงคราม (ซุ่ย ซุ่ยยัง) - อดีตเจ้าเมืองชุมพร
 เจ้าพระยาภาสกรวงศ์ (พร บุนนาค) -  อดีตอธิบดีกรมพระคลังสวน

นักแสดง - ศิลปิน - นักร้อง - ผู้กำกับ
 คงกะพัน แสงสุริยะ - นักแสดง พิธีกร และนักดนตรี
 สุทธิพงษ์ ธรรมวุฒิ - นักแสดง
 สุทิศา พัฒนุช - นักแสดง 
 ชุมพร เทพพิทักษ์ - อดีตนักแสดง ผู้กำกับภาพยนตร์
 ทักษิณ แจ่มผล - อดีตนักแสดง 
 เด๋อ ดอกสะเดา - นักแสดงตลกชาวไทย
 นะโม ทองกำเหนิด - นักแสดง ดารา ผู้กำกับ
 ธนดล นิลนพรัตน์ - นักร้องชาวไทย
 แตน อรอุมา - นักร้องชาวไทย
 ปฐมพงศ์ สมบัติพิบูลย์ - นักร้องนำและนักแต่งเพลงของวง หิน เหล็ก ไฟ
 สาริกา กิ่งทอง -  นักร้องลูกทุ่งหญิง
 จูเลี่ยม กิ่งทอง - ศิลปินพื้นบ้าน
 ศศิ สินทวี - นางงาม (มิสเอิร์ธไทยแลนด์ 2014, มิสอินเตอร์เนชั่นแนลไทยแลนด์2015)
 แพรววนิต เรืองทอง- นางงาม (Supranational Thailand 2022, รองอันดับ3 Miss Universe Thailand  2020, รองอันดับ1 Miss Thailand World 2018) 
 ใบตอง จรีรัตน์ เพชรโสม - นางงาม(Miss Earth Thailand 2021)
อมีนา พินิจ- ดารา นักแสดง พิธีกร
 ขวัญพร รัญเวศ - นักร้องชาวไทย
ชาล็อต ออสติน - มิสแกรนด์ชุมพร 2022
ทวีพร พริ้งจำรัส - มิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2023
กิติยาพร ฟุ้งมี - มิสแกรนด์ชุมพร 2024
สุพรรณิการ์ นพรัตน์ - มิสแกรนด์ชุมพร 2025
ข้าราชการ-นักการเมือง
 ปริญญา นาคฉัตรีย์ - อดีตรองปลัด
กระทรวงมหาดไทย,อดีตอธิบดีกรมการปกครอง
 ประมวล กุลมาตย์ - นักการเมืองชาวไทย
 พิเชษฐ์ วิสัยจร - อดีตแม่ทัพภาคที่ 4
 จัตุรนต์ คชสีห์ - นักการเมืองชาวไทย
 ฉัตรชัย พะลัง - นักการเมืองชาวไทย
 ชุมพล จุลใส - นักการเมืองชาวไทย
 วรชัย เหมะ - นักการเมืองชาวไทย
 สุชาติ แก้วนาโพธิ์ - นักการเมืองชาวไทย
 สุวโรช พะลัง - อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดชุมพร 
 โสภณ รัตนากร - นักการเมืองชาวไทย
 สุพล จุลใส- นักการเมืองชาวไทย,สมาชิกผู้แทนราษฎรจังหวัดชุมพร, อดีตนายกองค์การบริหารจังหวัดชุมพร
นักกีฬา
 เกียรติชัย ไอซ์เจลลิบาล์ม - นักมวยไทยและนักมวยสากลอาชีพ
 ขวัญใจ 3เคแบตเตอรี่ - นักมวยสากลอาชีพ
 เทอดเกียรติ จันทร์แดง - นักมวยสากลอาชีพ
 เทอดศักดิ์ จันทร์แดง - นักมวยสากลอาชีพ
 ยอดเงิน ต.เฉลิมชัย - นักมวยสากลอาชีพ
 โสภิตา ธนสาร - นักยกน้ำหนักเหรียญทองโอลิมปิก

นักประพันธ์
 บินหลา สันกาลาคีรี - นักประพันธ์รางวัลซีไรต์

 อ้างอิง 

 ดูเพิ่ม 
 รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดชุมพร
 รายชื่อวัดในจังหวัดชุมพร
 รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดชุมพร


หมวดหมู่:จังหวัดริมฝั่งอ่าวไทย
หมวดหมู่:คอคอดกระ