ภาษาในประเทศไทย

ประเทศไทยเป็นที่ตั้งของภาษาพื้นเมือง 51 ภาษาและภาษาต่างด้าว 24 ภาษา โดยประชากรส่วนใหญ่พูดภาษาในกลุ่มภาษาไทตะวันตกเฉียงใต้ และภาษาประจำชาติคือภาษาไทยกลาง ภาษาลาวมีผู้พูดริมชายแดนประเทศลาว ภาษากะเหรี่ยงมีผู้พูดริมชายแดนประเทศพม่า ภาษาเขมรมีผู้พูดใกล้ประเทศกัมพูชา และภาษามลายูมีผู้พูดทางใต้ใกล้ประเทศมาเลเซีย ภาษา 'ในประเทศ' 62 ภาษาได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการ และภาษาต่างชาติที่แรงงานต่างชาติ ชาวต่างชาติ และนักธุรกิจส่วนใหญ่พูดกันในประเทศไทย ได้แก่ ภาษาพม่า กะเหรี่ยง อังกฤษ จีน ญี่ปุ่น และเวียดนาม เป็นต้น

 ภาษาที่ได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการ 

 ระดับชาติ 
ตารางข้างล่างประกอบด้วยกลุ่มภาษาศาสตร์ชาติพันธุ์ทั้ง 62 กลุ่มที่รัฐบาลไทยให้การรับรองในรายงานประเทศต่อคณะกรรมการสหประชาชาติที่รับผิดชอบในอนุสัญญาว่าด้วยการขจัดการเลือกปฏิบัติทางเชื้อชาติในทุกรูปแบบเมื่อปี 2554 สืบค้นได้จากกรมส่งเสริมสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม

+ภาษาจาก 5 ตระกูลภาษาที่ได้รับการยอมรับจากรัฐบาลไทยขร้า-ไท ออสโตรเอเชียติกจีน-ทิเบตออสโตรนีเชียนม้ง-เมี่ยน24 กลุ่ม22 กลุ่ม11 กลุ่ม3 กลุ่ม2 กลุ่ม กะเลิง กะซอง กฺ๋อง  มลายู (นายู / ยาวี)  ม้ง ไทยถิ่นเหนือ   กูย  กะเหรี่ยง (7 ภาษาย่อย)  มอแกน/มอแกลน  เมี่ยน ไทดำ  ขมุ  - กะเหรี่ยงสะกอ  อูรักลาโวยจ  ญ้อ  เขมรถิ่นไทย, เขมรเหนือ  - กะเหรี่ยงโป  เขิน  ชอง- กะเหรี่ยงกะยา ไทยกลาง  สะโอจ - กะเหรี่ยงบะเว  ไทยโคราช  กันซิว- กะเหรี่ยงปะโอ  ตากใบ  ซำเร- กะเหรี่ยงกะยัน  ไทเลย โซ่ (ทะวืง)- กะเหรี่ยงกะญอ ไทลื้อ  โส้จิ่งเผาะ / กะชีน  ไทหย่า  ญัฮกุร (ชาวบน)จีน ไทใหญ่เยอจีนยูนนาน  ไทยถิ่นใต้  บรู (ข่า)บีซู  ผู้ไท  ปลัง (สามเตา)พม่า  พวน  ปะหล่อง (Dala-ang)ล่าหู่ (มูเซอ)  ยอง  มอญลีสู่  โย้ย เลอเวือะอาข่า  ลาวครั่ง มลาบรี (ตองเหลือง)อึมปี้  ลาวแง้ว ละเม็ต (Lua)  ลาวตี้ ละว้า (เลอเวือะ / Lua)  ลาวเวียง/ลาวกลาง ว้า  ลาวหล่ม เวียดนาม อีสาน แสก 

 ระดับภาค 
ข้อมูลภาษาระดับภาษามีจำกัด ตารางข้างล่างแสดงตระกูลภาษาทั้งหมดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทยตามที่รับรองในรายงานที่เป็นแหล่งข้อมูลของประเทศ

+ ตระกูลภาษาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทยกลุ่มภาษาไทจำนวนตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติกจำนวนลาวอีสาน / ไทยถิ่นอีสาน13,000,000เขมรถิ่นไทย / เขมรเหนือ1,400,000ไทยกลาง800,000กูย / กวย (ส่วย)400,000ไทยโคราช / ไทเบิ้ง / Tai Deung600,000โส้70,000ไทยเลย500,000บรูรวมผู้ไท500,000เวียดนาม20,000Ngaw500,000เยอ10,000กะเลิง200,000 สำหรับญัฮกุร / ชาวบน / คนดง7,000โย้ย กะเลิง โย้ย และพวน โซ่ (ทะวืง)1,500พวนรวมมอญ1,000ไทดำ (โซ่ง)(ไม่ระบุ)รวม:16,103,000รวม:1,909,000ไม่สามารถระบุเชื้อชาติและจำนวนได้:3,288,00021,300,000
จำนวนผู้พูดนับเฉพาะในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาษาในนี้อาจมีผู้พูดเพิ่มเติมนอกพื้นที่นี้

 ระดับจังหวัด 
ข้อมูลระดับจังหวัดมีจำกัด ผู้ที่สนใจสามารถสืบค้นเพิ่มเติมในแหล่งข้อมูล Ethnolinguistic Maps of Thailand หรือ รายงานประเทศไทย ของ Ethnologue
+ผู้พูดภาษาเขมรตามจำนวนร้อยละของประชากรทั้งหมดในจังหวัดของประเทศไทยจังหวัดร้อยละเขมรใน พ.ศ. 2533ร้อยละเขมรใน พ.ศ. 2543บุรีรัมย์จันทบุรีมหาสารคามร้อยเอ็ดสระแก้วศรีสะเกษสุรินทร์ตราดอุบลราชธานี

 ภาษาชนกลุ่มน้อย 
สถานะภาษาชนกลุ่มน้อยทั้งหมด ซึ่งรวมถึงภาษาที่มีผู้พูดมากอย่างอีสานทางตะวันออกเฉียงเหนือและคำเมืองทางเหนือ มีความเสี่ยง เนื่องจากไม่ได้รับการสนับสนุนอย่างดีในนโยบายการศึกษาด้านภาษาของประเทศไทย ภาษามลายูปัตตานีทางใต้เป็นภาษาหลักของชุมชนมุสลิมเชื้อสายมลายู ภาษาเขมรพูดโดยชาวเขมรเหนือวัยชรา วิธภาษาจีนพูดโดยประชากรไทยเชื้อสายจีนวัยชรา โดยมีสำเนียงแต้จิ๋วเป็นภาษาหลัก อย่างไรก็ตาม ชาวไทยเชื้อสายจีนและเขมรเหนือวัยหนุ่มสาวเปลี่ยนไปพูดภาษาไทยกลาง เปอรานากันในภาคใต้ของไทยพูดภาษาไทยถิ่นใต้ในบ้าน

 สถานะเสี่ยง 
รายงานประเทศไทยของ Ethnologue ใน พ.ศ. 2557 ที่ใช้ระดับการประเมินความเสี่ยงด้านภาษาของ EGIDS จัดให้ประเทศไทยมีภาษาประจำชาติภาษาเดียว (ไทยกลาง), ภาษาในระดับการศึกษาภาษาเดียว (อีสาน), ภาษาที่กำลังพัฒนา 27 ภาษา, ภาษาคงที่ 18 ภาษา, ภาษาที่อยู่ในความเสี่ยง 17 ภาษา และภาษาที่กำลังสูญหาย 7 ภาษา

 ภาษาเรียงตามจำนวนผู้ใช้ภาษา 
 ข้อมูลรายงานประเทศของ ICERD ปี 2554 
ตารางต่อไปนี้แสดงให้เห็นถึงภาษาราชการของไทยและภาษาอื่น ๆ ที่มีผู้ใช้มากกว่า 400,000 คน ที่รัฐบาลไทยรายงานต่ออนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการขจัดการเลือกปฏิบัติทางเชื้อชาติในทุกรูปแบบ (International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination) เมื่อปี 2554:99 ที่ส่วนใหญ่จะใช้แผนที่ภาษาศาสตร์ชาติพันธุ์ (Ethnolinguistic) ของประเทศไทย

ภาษาราชการของไทยและภาษาอื่น ๆ ที่มีผู้ใช้มากกว่า 400,000 คน
 ภาษา  จำนวนผู้ใช้  ตระกูลภาษา ไทยกลาง    ขร้า-ไท ไทยถิ่นอีสาน    ขร้า-ไท ไทยถิ่นเหนือ    ขร้า-ไท ไทยถิ่นใต้    ขร้า-ไท เขมรถิ่นไทย    ออสโตรเอเชียติก มลายูปัตตานี    ออสโตรนีเซียน ญ้อ    ขร้า-ไท ผู้ไท    ขร้า-ไท กะเหรี่ยง    จีน-ทิเบต กูย    ออสโตรเอเชียติก

 ข้อมูล Ethnologue 
จำนวนในตารางข้างล่างเป็นจำนวนผู้พูดภาษาแม่ตามข้อมูลจาก Ethnologue สังเกตว่า Ethnologue ระบุ 'อีสาน' เป็น 'ไทยถิ่นอีสาน' ตามรัฐบาลไทย จนกระทั่งรายงานประเทศใน พ.ศ. 2554

ภาษาในไทยที่มีผู้พูดมากกว่า 400,000 คน จากข้อมูลของ Ethnologue

 ตระกูลภาษา ภาษา ISO ผู้พูด สถานะ (EGIDS) หมายเหตุ ขร้า-ไท ไทยกลาง th  ล้านคน 1 (ชาติ)  ไทยถิ่นอีสาน tts  ล้านคน 3 (สื่อสารแพร่หลาย)  ไทยถิ่นเหนือ nod  ล้านคน 4 (การศึกษา)  ไทยถิ่นใต้ sou  ล้านคน 5 (กำลังพัฒนา) ผู้ไท pht  ล้านคน 6a (คงที่) ออสโตรเอเชียติก เขมรถิ่นไทย kmx  ล้านคน 5 (กำลังพัฒนา) ออสโตรนีเซียน มลายูปัตตานี mfa  ล้านคน 5 (กำลังพัฒนา) จีน-ทิเบต พม่า my  ล้านคน ไม่ใช่ภาษาท้องถิ่น

 ข้อมูลประชากร 
จากการสำรวจสำมะโนครัวประชากรเมื่อปี พ.ศ. 2543 พบว่าสี่ภาษาที่มีผู้ใช้มากที่สุดมาจากตระกูลภาษาขร้า-ไทอันได้แก่ ภาษาไทยมาตรฐาน ไทยถิ่นอีสาน (ส่วนใหญ่คือลาว) คำเมือง และปักษ์ใต้ และไม่มีตัวเลือกสำหรับภาษาของกลุ่มชาติพันธุ์อื่น ๆ แม้แต่ภาษาลาวก็ยังถูกจัดให้เป็น 'ไทย' นอกจากนี้การแสดงออกทางเชื้อชาติของชาติพันธุ์ว่าเป็นลาวถือเป็นสิ่งต้องห้าม และชนกลุ่มนี้ได้ถือสัญชาติไทยมาราวร้อยปีแล้ว 
สาเหตุก็เป็นเพราะสยามอ้างสิทธิ์เหนือดินแดนทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่มีวัฒนธรรมร่วมกับลาว เนื่องจากสงครามระหว่างสยามกับฝรั่งเศสในปี 2429 ที่คุกคามเอาดินแดนลาวซึ่งเป็นประเทศราชของสยามไปเป็นอาณานิคม หลังจากนั้นสยามจึงมีการสร้างเอกลักษณ์เป็นรัฐชาติสมัยใหม่โดยการเปลี่ยนคนเชื้อสายลาวในไทยให้เป็นคนไทยลุ่มเจ้าพระยาหรือไทยสยามตามแนวคิดมหาอาณาจักรไทย (Greater Thai Empire) อย่างน้อยก็ช่วงปี 2445Streckfuss, D. (1993). The mixed colonial legacy in Siam: Origins of Thai racialist thought, 1890-1910. In L. J. Sears (Ed.), Autonomous histories, particular truths: Essays in honor of John R. W. Smail (pp.123-154). Madison, Wisconsin: University of Wisconsin-Madison.

+
ประชากรไทยแบ่งตามภาษา ภาษา ตระกูลภาษา จำนวนผู้ใช้ (2543)* จำนวนผู้ใช้ (2553) ไทย ขร้า-ไท 52,325,037 59,866,190 เขมร ออสโตรเอเชียติก 1,291,024180,533 มลายู ออสโตรนีเซียน 1,202,911 1,467,369 กะเหรี่ยง จีน-ทิเบต 317,968 441,114 จีน จีน-ทิเบต 231,350 111,866 ม้ง ม้ง-เมี่ยน 112,686 149,090 ล่าหู่ จีน-ทิเบต 70,058 - พม่า จีน-ทิเบต 67,061 827,713 อาข่า จีน-ทิเบต 54,241 - อังกฤษ อินโด-ยูโรเปียน 48,202 323,779 ไต ขร้า-ไท 44,004 787,696 ญี่ปุ่น ญี่ปุ่น 38,565 70,667 ละว้า ออสโตรเอเชียติก 31,583 - ลีสู่ จีน-ทิเบต 25,037 - เวียดนาม ออสโตรเอเชียติก 24,476 8,281 เย้า ม้ง-เมี่ยน 21,238 - ขมุ ออสโตรเอเชียติก 6,246 - อินเดีย อินโด-ยูโรเปียน 5,598 22,938 จีนฮ่อ จีน-ทิเบต 3,247 - ถิ่น ออสโตรเอเชียติก 2,317 -ภาษาท้องถิ่น - 958,251 ภาษาถิ่นและอื่น ๆ ในประเทศไทย 33,481 318,012 อื่น ๆ 33,481 448,160 ไม่ทราบ 325,134 - รวม: 56,281,538 65,981,659
* อายุตั้งแต่ 5 ขวบขึ้นไป

 นโยบายการศึกษาในด้านภาษา 
ภาษาไทยเป็นภาษาในการศึกษา หลักสูตรที่ออกตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 ซึ่งกำหนดระยะเวลาการศึกษาโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย 12 ปี เน้นให้ภาษาไทยเป็นภาษาประจำชาติ หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 จัดลำดับความสำคัญต่อภาษาไทย แม้ว่าจะกล่าวถึง 'ภาษาถิ่น' และ 'ภาษาท้องถิ่น' ด้วย เช่น ภาษาชนกลุ่มน้อย ระบบการศึกษาภาษาเดียวโดยทั่วไปถูกมองว่าไม่มีประสิทธิภาพ ด้วยวัยรุ่นหนึ่งในสามไม่ได้รับการศึกษาตามหน้าที่ ความไม่รู้หนังสือในภาษาไทยพบได้แพร่หลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสามจังหวัดทางใต้สุดของประเทศไทย เนื่องจากภาษามลายูถิ่นปัตตานีเป็นภาษาแม่สำหรับชุมชนชาวมลายูส่วนใหญ่ นอกจากนี้ ยังมีโครงการและโรงเรียนนานาชาติที่สอนภาษาอังกฤษหรือจีนควบคู่ไปกับภาษาไทย เช่นเดียวกับโครงการนำร่องจำนวนไม่มากที่สอนภาษาชนกลุ่มน้อยควบคู่ไปกับภาษาไทยในโรงเรียนไทย

อ่านเพิ่ม

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 Languages of Thailand at Muturzikin.com
 Languages of Thailand at Ethnologue