บาท (สกุลเงิน)

บาท (ตัวละติน: Baht; สัญลักษณ์: ฿; รหัสสากลตาม ISO 4217: THB) เป็นสกุลเงินตราประจำชาติของประเทศไทย เดิมคำว่า "บาท" เป็นหนึ่งในคำที่ใช้เรียกหน่วยการชั่งน้ำหนักของไทย ปัจจุบันยังมีใช้ในความหมายเดิมอยู่บ้าง โดยเฉพาะในการซื้อขายทองคำ เช่น "ทองคำวันนี้ราคาขายบาทละ 60,200 บาท" หมายถึงทองคำหนักหนึ่งบาทสามารถขายเป็นเงินสด(ณ อัตรามูลค่าทองคำปัจจุบันปีพุทธศักราช 2568) ได้ 60,200 บาทถ้วน ในสมัยเริ่มใช้เหรียญครั้งแรก เงินเหรียญหนึ่งบาทมีน้ำหนักหนึ่งบาทจริง ๆ และไม่ได้ทำด้วยนิกเกิลผสมอย่างในปัจจุบัน

เหรียญไทยผลิตโดยสำนักกษาปณ์ กรมธนารักษ์ กระทรวงการคลัง โดยสามารถผลิตออกใช้ได้โดยไม่จำกัดจำนวนและไม่ต้องมีสิ่งใดมาค้ำประกันมูลค่าของตัวมัน เนื่องจากโลหะที่ใช้มีค่าในตัวมันเองเท่ากับราคากำหนดปั้มนูนที่ระบุบนเหรียญนั้นๆ ส่วนธนบัตรผลิตและควบคุมการหมุนเวียนโดยธนาคารแห่งประเทศไทย โดยมีหลักเกณฑ์และวิธีการออกธนบัตรที่เหมาะสม และมีการ ถ่วงดุล เพื่อรักษาเสถียรภาพของค่าเงินตราให้อยู่ในจุดดุลยภาพตามอัตราการแลกเปลี่ยนและปัจจัยอื่นทางเศรษฐกิจโดยอ้างอิงจากราคาพันธบัตรดอลลาร์สหรัฐเป็นหลักเพื่อให้เศรษฐกิจของประเทศมีเสถียรภาพ

ตามข้อมูลของสมาคมเพื่อการโทรคมนาคมทางการเงินระหว่างธนาคารทั่วโลก (Senate of World International Finacial Telecommunication) สกุลเงินบาทเป็นสกุลเงินอันดับที่ 10 ของโลกที่ใช้ในการชำระเงินระหว่างประเทศ (most frequently used currencies in World Payments)50 countries are now using the RMB for more than 10% of their payments value with China and Hong Kong swift.com 

 ประวัติศาสตร์ 
ระบบสกุลเงินไทยในปัจจุบัน ซึ่งเงิน หนึ่งบาท มีค่าเท่ากับ 100 สตางค์ เริ่มใช้ พ.ศ. 2440 ในสมัยรัชกาลที่ 5 ก่อนหน้านั้นเงินตราไทยใช้ระบบดังนี้

หน่วยเงินมูลค่าหมายเหตุ 1 หาบ80 ชั่ง = 6,400 บาท  1 ชั่ง20 ตำลึง = 80 บาท  1 ตำลึง4 บาท  1 บาท1 บาท = 100 สตางค์  1 มายน หรือ 1 มะยง  บาท = 50 สตางค์  ปัจจุบันยังมีการเรียกเหรียญมูลค่านี้ว่า เหรียญสองสลึง 1 สลึง บาท = 25 สตางค์  ปัจจุบันยังมีการเรียกเหรียญมูลค่านี้ว่า เหรียญสลึง 1 เฟื้อง บาท = 12.5 สตางค์  1 ซีก หรือ 1 สิ้ก บาท = 6.25 สตางค์  1 เสี้ยว 1 เซี่ยว หรือ 1 ไพ บาท = 3.125 สตางค์ 1 อัฐ บาท = 1.5625 สตางค์  1 โสฬส หรือ โสฬศ บาท = 0.78125 สตางค์  1 เบี้ย บาท = 0.015625 สตางค์ 

 เหรียญ 
ในปัจจุบันมีการผลิตเหรียญกษาปณ์อยู่ทั้งหมด 9 ชนิดคือ เหรียญ 1, 5, 10, 25 และ 50 สตางค์, 1, 2, 5 และ 10 บาท โดยเหรียญ 25 และ 50 สตางค์, 1, 2, 5 และ 10 บาท เป็นเหรียญที่ออกใช้หมุนเวียนทั่วไป ส่วนเหรียญ 1, 5 และ 10 สตางค์ ไม่ได้ออกใช้หมุนเวียนทั่วไป แต่ใช้ภายในธนาคารเท่านั้น

แต่ในปัจจุบันได้เกิดปัญหาราคาวัตถุดิบในการผลิตเหรียญสูงกว่าราคาเหรียญ ทำให้เกิดการลักลอบหลอมเหรียญไปขาย หรือบางครั้งก็เกิดปัญหาการใช้เหรียญผิด เพราะรูปร่างและสีของเหรียญบางชนิดนั้นคล้ายกัน (เช่น เหรียญ 1 บาท กับ เหรียญ 2 บาท แบบเก่า) ดังนั้น ใน พ.ศ. 2552 กระทรวงการคลัง ได้เปลี่ยนแปลงวัตถุดิบในการผลิตเหรียญบางชนิด เพื่อป้องกันการหลอมเหรียญ สร้างความแตกต่างของเหรียญ และลดความยุ่งยากในการใช้เหรียญเป็นดังนี้

เหรียญของเงินบาทไทย
การหมุนเวียนของเงินตรามูลค่า  ตัวแปรทางเทคนิค  คำบรรยาย  ปีที่ผลิตครั้งแรก เส้นผ่าศูนย์กลาง  มวล  องค์ประกอบ  ด้านหน้า  ด้านหลังเหรียญ 1 สตางค์ 115 มิลลิเมตร0.5 กรัม97.5% Al, 2.5% Mgพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรวัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวิหาร, จังหวัดลำพูนพ.ศ. 2530 (1987) 99% Aluminiumพ.ศ. 2551 (2008)เหรียญ 5 สตางค์ 116 มิลลิเมตร0.6 กรัม97.5% Al, 2.5% Mgวัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร, จังหวัดนครปฐมพ.ศ. 2530 (1987)16.5 มิลลิเมตร99% Alพ.ศ. 2551 (2008)เหรียญ 10 สตางค์ 117.5 มิลลิเมตร0.8 กรัม97.5% Al, 2.5% Mgวัดพระธาตุเชิงชุม, จังหวัดสกลนครพ.ศ. 2530 (1987)99% Alพ.ศ. 2551 (2008)เหรียญ 25 สตางค์16 มิลลิเมตร1.9 กรัมอะลูมีเนียมบรอนซ์วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร, จังหวัดนครศรีธรรมราชพ.ศ. 2530 (1987)เหรียญ 25 สตางค์ (แบบ 2)16 มิลลิเมตร1.9 กรัมทองแดง ชุบ เหล็กพ.ศ. 2551 (2008)เหรียญ 50 สตางค์18 มิลลิเมตร2.4 กรัมอะลูมีเนียมบรอนซ์วัดพระธาตุดอยสุเทพ, จังหวัดเชียงใหม่พ.ศ. 2530 (1987)เหรียญ 50 สตางค์ (แบบ 2)18 มิลลิเมตร2.4 กรัมทองแดง ชุบ เหล็กพ.ศ. 2551 (2008)เหรียญ 1 บาท20 มิลลิเมตร3.4 กรัมคิวโปรนิกเกิลวัดพระศรีรัตนศาสดาราม, กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2529 (1986)3 กรัมนิกเกิล ชุบ เหล็กพ.ศ. 2551 (2008)เหรียญ 2 บาท21.75 มิลลิเมตร4.4 กรัมนิกเกิล ชุบ เหล็กคาร์บอนต่ำวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร, กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2548 (2005)21.75 มิลลิเมตร4 กรัมอะลูมีเนียมบรอนซ์พ.ศ. 2551 (2008)เหรียญ 5 บาท24 มิลลิเมตร7.5 กรัมคิวโปรนิกเกิล หุ้ม ทองแดงวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร, กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2531 (1988)6 กรัมพ.ศ. 2551 (2008)เหรียญ 10 บาท26 มิลลิเมตร8.5 กรัมวงแหวน: คิวโปรนิกเกิลตรงกลาง: อะลูมีเนียมบรอนซ์วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2531 (1988)เหรียญ 10 บาท (แบบ 2)26 มิลลิเมตรพ.ศ. 2551 (2008)

การหมุนเวียนของเงินตรามูลค่า  ตัวแปรทางเทคนิค  คำบรรยาย  ปีที่ผลิตครั้งแรก เส้นผ่าศูนย์กลาง  มวล  องค์ประกอบ  ด้านหน้า  ด้านหลังเหรียญ 1 สตางค์ 115 มิลลิเมตร0.5 กรัม97.5% Al, 2.5% Mgพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวตราสัญลักษณ์ ว.ป.ร.พ.ศ. 2561 (2018)99% Aluminiumเหรียญ 5 สตางค์ 116 มิลลิเมตร0.6 กรัม97.5% Al, 2.5% Mg16.5 มิลลิเมตร99% Alเหรียญ 10 สตางค์ 117.5 มิลลิเมตร0.8 กรัม97.5% Al, 2.5% Mg99% Alเหรียญ 25 สตางค์16 มิลลิเมตร1.9 กรัมอะลูมีเนียมบรอนซ์เหรียญ 25 สตางค์ (แบบ 2)16 มิลลิเมตร1.9 กรัมทองแดง ชุบ เหล็กเหรียญ 50 สตางค์18 มิลลิเมตร2.4 กรัมอะลูมีเนียมบรอนซ์เหรียญ 50 สตางค์ (แบบ 2)18 มิลลิเมตร2.4 กรัมทองแดง ชุบ เหล็กเหรียญ 1 บาท20 มิลลิเมตร3.4 กรัมคิวโปรนิกเกิล3 กรัมนิกเกิล ชุบ เหล็กเหรียญ 2 บาท21.75 มิลลิเมตร4.4 กรัมนิกเกิล ชุบ เหล็กคาร์บอนต่ำ21.75 มิลลิเมตร4 กรัมอะลูมีเนียมบรอนซ์เหรียญ 5 บาท24 มิลลิเมตร7.5 กรัมคิวโปรนิกเกิล หุ้ม ทองแดง6 กรัมเหรียญ 10 บาท26 มิลลิเมตร8.5 กรัมวงแหวน: คิวโปรนิกเกิลตรงกลาง: อะลูมีเนียมบรอนซ์เหรียญ 10 บาท (แบบ 2)26 มิลลิเมตร

 ธนบัตร 

นับ แต่เริ่มนำธนบัตรออกใช้เมื่อพุทธศักราช 2445 จนถึงปัจจุบัน ประเทศไทยได้นำธนบัตรออกใช้รวมทั้งสิ้น 17 แบบ ซึ่งแบ่งเป็นธนบัตรก่อนจัดตั้งโรงพิมพ์ธนบัตร ธนาคารแห่งประเทศไทย ได้แก่ ธนบัตรแบบ 1-10 รวมทั้งธนบัตรแบบพิเศษ และธนบัตรที่ผลิตจากโรงพิมพ์ธนบัตร ธนาคารแห่งประเทศไทย ได้แก่ ธนบัตรแบบ 11-17

ธนบัตร ที่ใช้ในประเทศไทยในปัจจุบันมีหลายชนิด แต่หลายชนิดเป็นธนบัตรที่ระลึกที่มีจำนวนจำกัด และไม่ถูกใช้ในการหมุนเวียนทั่วไป เช่น ธนบัตรที่ระลึกมูลค่า 60 บาท เป็นต้น ส่วนธนบัตรที่ถูกใช้หมุนเวียนทั่วไป และยังมีการผลิตอยู่อย่างต่อเนื่องในปัจจุบัน มี 5 ชนิด ได้แก่ ธนบัตร 20, 50, 100, 500 และ 1000 บาท

ธนบัตรแบบ 15   ภาพประธานชนิดราคา   ขนาด  สี  คำอธิบาย  วันประกาศออกใช้   วันจ่ายแลกด้านหน้าด้านหลัง ภาพด้านหน้า  ภาพด้านหลังธนบัตร 20 บาท138 × 72 มม.เขียว​ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงเครื่องแบบจอมทัพ   พระบรมฉายาสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล ภาพพระราชกรณียกิจเมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินที่สำเพ็ง และภาพสะพานพระราม 8  12 กุมภาพันธ์ 2546  3 มีนาคม 2546ธนบัตร 50 บาท144 × 72 มม.ฟ้า พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ณ กระทรวงวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม ภาพลูกโลกดาว กล้องโทรทรรศน์ ​และภาพพระปฐมเจดีย์  19 มีนาคม 2547  1 ตุลาคม 2547ธนบัตร 100 บาท150 × 72 มม.แดง พระบรมฉายาสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเครื่องแบบเต็มยศทหารเรือ และภาพพระราชกรณียกิจเกี่ยวกับการเลิกทาส  5 กันยายน 2548 21 ตุลาคม 2548ธนบัตร 500 บาท156 × 72 มม.ม่วง พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ณ ลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์ ภาพโลหะปราสาท วัดราชนัดดารามวรวิหาร และภาพเรือสำเภา   24 กรกฎาคม 2544 1 สิงหาคม 2544ธนบัตร 1000 บาท162 × 72 มม.น้ำตาล พระบรมฉายาสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ภาพเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ และภาพเกษตรกรรมตามแนวพระราชดำริทฤษฎีใหม่ 29 กรกฎาคม 2548 25 พฤศจิกายน 2548

ธนบัตรแบบ 16 **ภาพประธาน ชนิดราคา   ขนาด  สี  คำอธิบาย  วันประกาศออกใช้    วันจ่ายแลกด้านหน้าด้านหลัง ภาพด้านหน้า  ภาพด้านหลังธนบัตร 20 บาท138 × 72 มม.เขียวพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ในฉลองพระองค์ครุยมหาจักรีบรมราชวงศ์ พระบรมราชานุสาวรีย์ พ่อขุนรามคำแหงมหาราช ประทับบนพระแท่นมนังศิลาบาตร ภาพการประดิษฐ์อักษรไทย ภาพศิลาจารึกหลักที่ 1 จารึกพ่อขุนรามคำแหง ภาพลายสือไทย ภาพทรงรับเรื่องราวร้องทุกข์ของราษฎร ภาพกระดิ่ง และภาพเครื่องสังคโลก2 พฤศจิกายน 2555   1 เมษายน 2556 ธนบัตร 50 บาท144 × 72 มม.ฟ้า​ พระบรมราชานุสาวรีย์ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทรงหลั่งทักษิโณทก ภาพจิตรกรรมฝาผนัง ทรงพระแสงดาบ นำทหารเข้าตีค่ายพม่า พระบรมราชานุสาวรีย์ ณ อนุสรณ์ดอนเจดีย์ และพระเจดีย์ชัยมงคล วัดใหญ่ชัยมงคล 24 มิถุนายน 2554  18 มกราคม 2555 ธนบัตร 100 บาท150 x 72 มม.แดง​พระบรมรูป​สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ภาพทรงเกลี้ยกล่อมให้ประชาชนรวมกำลังกันต่อสู่กู้อิสรภาพ ภาพท้องพระโรงพระราชวังกรุงธนบุรี ภาพพระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินทรงม้าพระที่นั่งออกศึก และภาพป้อมวิไชยประสิทธิ์ 27 ธันวาคม 2557  26 กุมภาพันธ์ 2558 Press release announcing the issuance of the Series 16 100 baht banknote  Bank of Thailand (www.bot.or.th). Retrieved on 2015-02-24 ธนบัตร 500 บาท156 x 72 มม.ม่วงพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ภาพวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ภาพป้อมพระสุเมรุ 27 ธันวาคม 2556  12 พฤษภาคม 2557 Press release announcing the issuance of the Series 16 500 baht banknote  Bank of Thailand (www.bot.or.th). Retrieved on 2014-05-08 ธนบัตร 1000 บาท162 x 72 มม.น้ำตาล​พระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระปิยมหาราช ภาพพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงม้าพระที่นั่ง ภาพพระที่นั่งอนันตสมาคม และภาพการเลิกทาส  17 สิงหาคม 2558  21 สิงหาคม 2558

ธนบัตรแบบ 17 https://www.bot.or.th/Thai/AboutBOT/Activities/Pages/Banknote_Rama10.aspxภาพประธานชนิดราคา   ขนาด  สี  คำอธิบาย  วันประกาศออกใช้   วันจ่ายแลก ด้านหน้า ด้านหลัง ภาพด้านหน้า  ภาพด้านหลังcenter|framelesscenter|framelessธนบัตร 20 บาท138 × 72 มม.เขียว​ พระบรมฉายาสาทิสลักษณ์ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ในฉลองพระองค์เครื่องแบบทหารอากาศ  ​  พระบรมสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก และ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย  8 มีนาคม 2561  6 เมษายน 2561center|framelesscenter|framelessธนบัตร 50 บาท144 × 72 มม.ฟ้า พระบรมสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวcenter|framelesscenter|framelessธนบัตร 100 บาท150 × 72 มม.แดง พระบรมฉายาสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวcenter|framelesscenter|framelessธนบัตร 500 บาท156 × 72 มม.ม่วง พระบรมฉายาสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล28 กรกฎาคม 2561center|framelesscenter|framelessธนบัตร 1000 บาท162 × 72 มม.น้ำตาล พระบรมฉายาสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช และพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว

 อ้างอิง 

 ดูเพิ่ม 

 เหรียญ
 ธนบัตร
 เศรษฐกิจไทย
 ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 สำนักกษาปณ์
 ข้อมูลของเหรียญจากกรมธนารักษ์ 
 สถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 5 
 ข้อมูลของธนบัตรจากธนาคารแห่งประเทศไทย 

หมวดหมู่:สกุลเงินเอเชีย