ภาษาแต้จิ๋ว

ภาษาแต้จิ๋ว (潮州話, เตี่ยจิวอ่วย) เป็นหนึ่งในตระกูลภาษาจีน หมิ่น-หนาน จัดเป็นหนึ่งในตระกูลภาษาของฮกเกี้ยน และ เป็นหนึ่งในภาษาที่พูดกันในภูมิภาคของจีน คำว่าแต้จิ๋วในภาษาอังกฤษจะใช้คำว่า Teochew (Diojiu, Teochiu, Tiuchiu, Teochew เขียนสะกดได้หลายแบบ) หรือ Chaozhou (เฉาโจว อ่านตามภาษาจีนกลาง)

ภาษาแต้จิ๋วรักษาการออกเสียงและคำศัพท์ภาษาจีนเก่าหลายคำที่สูญหายไปจากวิธภาษาจีนสมัยใหม่บางภาษา ทำให้ภาษานี้ได้รับการอธิบายเป็นหนึ่งในภาษากลุ่มจีนที่ยังคงเดิมมากที่สุด

 ชื่อเรียก 
ภาษาแต้จิ๋วมีชื่อเรียกในประเทศจีนแตกต่างกันหลายอย่าง ชาวแต้จิ๋วเองเรียกชื่อภาษาตัวเองว่า เตี่ยจิวอ่วย ส่วนในภาษาจีนกลางจะออกเสียงว่า เฉาซ่านฮว่า ต่อมาเมื่อเมืองซัวเถาเจริญรุ่งเรื่องขึ้นเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและการเมืองแทนเมืองแต้จิ๋ว คนต่างถิ่นจึงนิยมเรียกภาษานี้ว่า ซ่านโถวฮว่า หรือ ซัวเถาอ่วย ในภาษาแต้จิ๋ว หมายถึงภาษาพูดถิ่นซัวเถา ต่อมานิยมเรียกว่า เฉาซ่านฮว่า (เตี่ยซัวอ่วย)   หมายถึง ภาษาพูดถิ่นแต้จิ๋ว-ซัวเถา เพื่อให้ครอบคลุมท้องถิ่นที่พูดภาษานี้ชัดเจนยิ่งขึ้น ในแวดวงวิชาภาษาศาสตร์และภาษาถิ่นจีนนิยมเรียกว่า เฉาซ่านฟางเอี๋ยน (เตี่ยซัวฮวงงั้ง)  หมายถึงภาษาถิ่นแต้จิ๋ว อีกชื่อหนึ่งที่นิยมใช้เป็นภาษาหนังสือเรียกภาษาถิ่นนี้คือ เฉาอี่ว์ (เตี่ยงื่อ)  หมายถึงภาษาของจีนแต้จิ๋วหรือภาษาแต้จิ๋วนั่นเอง

มีอีกชื่อหนึ่งที่ชาวจีนแคะใช้เรียกภาษานี้จนเป็นที่รู้จักคือภาษาฮกล่อ (ภาษาแคะว่า ฮกล่อฝ่า) เนื่องจากคำว่าฮกล่อเป็นชื่อกลุ่มชาติพันธุ์ที่ใช้ภาษาหมิ่นใต้ที่แพร่หลายอีกชื่อหนึ่งถาวร สิกขโกศล. ภาษาแต้จิ๋ว (๑). ในศิลปวัฒนธรรม ปีที่ 30 ฉบับที่ 12 ตุลาคม 2552 กรุงเทพ:สำนักพิมพ์มติชน,2552. หน้า 141 

 ประวัติและท้องถิ่นที่พูด 
ภาษาแต้จิ๋วในปัจจุบัน เป็นภาษาที่พัฒนามาจากภาษาจีนโบราณของตระกูลหมิ่นหนาน เมื่อประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 9–15 มีกลุ่มชาว หมิ่น (หมิ่น) ได้อพยพลงใต้จากมณฑลฝูเจี้ยน (หรือฮกเกี้ยน) มาที่ทางตะวันออกของมณฑลกวางตุ้ง ในเขตที่เรียกว่า เตี่ยซัว การอพยพดังกล่าวมีสาเหตุมาจากประชากรที่มากขึ้นในมณฑลฝูเจี้ยน
เนื่องจากภูมิประเทศใหม่ที่ค่อนข้างตัดขาดจากมณฑลฮกเกี้ยนเดิม ภาษาแต้จิ๋วจึงได้กลายมาเป็นภาษาเอกเทศในภายหลัง ภาษาแต้จิ๋วนั้นจะพูดในเขตที่เรียกรวมกันว่า "เตี่ยซัว" ซึ่งมีเมืองแต้จิ๋ว (หรือเฉาโจวในภาษาจีนกลาง) และซัวเถา (หรือ ซั่นโถว ในภาษาจีนกลาง) เป็นหลัก ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ "เตี่ยซัว" ดังกล่าว นอกจากนั้น ยังพูดกันในเมืองกิ๊กเอี๊ย เตี่ยเอี๊ย โผวเล้ง เตี่ยอัง เหยี่ยวเพ้ง หุ่ยไล้ และ เถ่งไฮ่

เขตเตี่ยซัวเคยเป็นเขตหนึ่งที่มีคนจีนอพยพออกนอกประเทศเป็นอันมากไปยังเอเชียอาคเนย์ในคริสต์ศตวรรษที่ 18–20 ซึ่งทำให้ภาษาแต้จิ๋วเป็นภาษาหลักหนึ่งในภาษาที่พูดกันมากในกลุ่ม ชาวจีนอพยพ โดยเฉพาะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น ประเทศไทย กัมพูชา สิงคโปร์ เวียดนาม มาเลเซีย อินโดนีเซีย และ ฮ่องกง และยังมีในทวีปยุโรป และ ทวีปอเมริกา ที่มีชาวจีนแต้จิ๋วอพยพไป

อย่างไรก็ตาม ในยุคโลกาภิวัตน์นั้นภาษาแต้จิ๋วได้ลดความนิยมลงไปมากในหมู่ชาวแต้จิ๋ว เช่น ในสิงคโปร์ เยาวชนที่เดิมพูดแต้จิ๋วได้เปลี่ยนไปพูดภาษาอังกฤษมากขึ้น เนื่องจากวัฒนธรรมส่วนใหญ่และอิทธิพลของสื่อสารมวลชน

 สัทศาสตร์ 
อักษรละตินตัวเอนหมายถึงอักษรที่นิยมใช้ทับศัพท์แทนเสียง อักษรไทยในวงเล็บคือเสียงอักษรที่ใกล้เคียง

 เสียงพยัญชนะ 
+ เสียงพยัญชนะของภาษาแต้จิ๋ว  ริมฝีปาก  ปุ่มเหงือก เพดานอ่อน เส้นเสียงนาสิก  m (ม)  n (น)  ng (ง)  กัก<small> ไม่ก้อง ธนิต<small>  p (พ)  t (ท)  k (ค)  <small> ไม่ก้อง สิถิล<small>  b (ป)  d (ต)  g (ก)  - (อ)<small> ก้อง<small>  bh (บ)    gh (ก̃)  กักเสียดแทรก<small> ไม่ก้อง ธนิต<small>    c (ช)    <small> ไม่ก้อง สิถิล<small>    z (จ)    <small> ก้อง<small>    j/r (จ̃)    เสียดแทรก    s (ซ)    h (ฮ)เปิด     l (ล)    

 เสียงสระและพยัญชนะสะกด 
เสียงสระอาจเป็นเสียงสั้นหรือเสียงยาวก็ได้ แต่สำหรับเสียงสระ+สะกดกักแสดงด้วยเสียงสั้นเท่านั้น คล้ายวิธีอ่านสระเสียงสั้นในภาษาไทย สระขึ้นจมูกมิได้หมายความว่าสะกดด้วย น แต่เวลาออกเสียงสระให้ปล่อยลมทางจมูกด้วย

+ เสียงสระของภาษาแต้จิ๋ว  กลุ่มสระ  อ้าปาก  แย้มฟัน  ห่อปากสระพื้นฐาน   i (อี)   u (อู)  a (อา)   ia (เอีย)   ua (อัว)  o (โอ)   io (อี-โอ)   ê (เอ)   iê (อี-เอ)   uê (อู-เอ)  e (อือ)    ai (อาย)    uai (อวย)  oi (โอย)    ui (อูย)  ao (อาว)    ou (โอว)   iou (เอียว)    iu (อีว) สระขึ้นจมูก   in (อีน̃)   an (อาน̃)   ian (เอียน̃)   uan (อวน̃)   ion (อี-โอน̃)   ên (เอน̃)  【 iên (อี-เอน̃)】   uên (อู-เอน̃)  en (อืน̃)    ain (อายน̃)    uain (อวยน̃)  oin (โอยน̃)    uin (อูยน̃)  aon (อาวน̃)    oun (โอวน̃)     iun (อีวน̃) สระ+สะกดนาสิก   im (อีม)   am (อาม)   iam (เอียม)   uam (อวม)   ing (อีง)   ung (อูง)  ang (อาง)   iang (เอียง)   uang (อวง)  ong (โอง)   iong (อี-โอง)   êng (เอง)   iêng (อี-เอง)   uêng (อู-เอง) 【 eng (อืง)】  สระ+สะกดกัก   ih (อิ)   ah (อะ)   iah (เอียะ)   uah (อัวะ)  oh (โอะ)   ioh (อิ-โอะ)   êh (เอะ)   【 uêh (อุ-เอะ)】  oih (โอะ-อิ)    aoh (อะ-โอะ)     ib (อิบ)   ab (อับ)   iab (เอียบ)   uab (อ็วบ)   ig (อิก)   ug (อุก)  ag (อัก)   iag (เอียก)   uag (อ็วก)  og (อก)   iog (อิ-อก)   êg (เอ็ก)   iêg (อิ-เอ็ก)   uêg (อุ-เอ็ก)  eg (อึก)   สระเสริม  m (มฺ)   ng (งฺ)   ngh (งฺอ์)

 เสียงวรรณยุกต์ 
เสียงวรรณยุกต์มีสองกลุ่มคือ อิม (陰 หรือหยิน) กับ เอี๊ยง (陽 หรือหยาง) กลุ่มละสี่เสียง รวมแปดเสียง เสียงสระ+สะกดกักจะมีเสียงวรรณยุกต์ 4 หรือ 8 เท่านั้น
+ เสียงวรรณยุกต์ของภาษาแต้จิ๋ว วรรณยุกต์ 1  2  3  4  5  6  7  8 ชื่อ อิมเพ้ง (陰平)  อิมเจี่ยน (陰上)  อิมขื่อ (陰去)  อิมยิบ (陰入)  เอี๊ยงเพ้ง (陽平)  เอี๊ยงเจี่ยน (陽上)  เอี๊ยงขื่อ (陽去)  เอี๊ยงยิบ (陽入) ระดับเสียง  33   52   213   2   55   35   11   4 ลักษณะ กลางราบ  สูงตก  ต่ำยก  ต่ำหยุด  สูงราบ  สูงยก  ต่ำราบ  สูงหยุด ตัวอย่าง 分  粉  訓  忽  雲  混  份  佛 คำอ่าน hung1 (ฮูง)  hung2 (หู้ง/ฮู่ง)  hung3 (หู่ง-ปลายยก)  hug4 (หุก)  hung5 (ฮู้ง)  hung6 (หูง)  hung7 (หู่ง/หูง)  hug8 (ฮุก)

 ดูเพิ่ม 
ชาวจีนโพ้นทะเล
ชาวไทยเชื้อสายจีน

หมายเหตุ

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ภาษาจีน
หมวดหมู่:มณฑลกวางตุ้ง
หมวดหมู่:ภาษาย่อย