ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (ประเทศไทย)

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หรือ ภาคอีสาน (มาจากภาษาบาลี อีสาน, ภาษาสันสกฤต ईशान्य īśānya อีศานฺย แปลว่า "ตะวันออกเฉียงเหนือ") เป็นภูมิภาคหนึ่งในประเทศไทย ตั้งอยู่บนแอ่งโคราชและแอ่งสกลนคร มีแม่น้ำโขงกั้นประเทศลาวทางทิศเหนือและตะวันออกของภาค ทางทิศใต้มีทิวเขาพนมดงรักกั้นประเทศกัมพูชาและภาคตะวันออกของประเทศไทย และมีทิวเขาเพชรบูรณ์และทิวเขาดงพญาเย็นเป็นแนวกั้นทางตะวันตกแยกจากภาคกลาง

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือยังมีเนื้อที่มากที่สุดของประเทศไทย ประมาณ 168,854 ตารางกิโลเมตร หรือมีเนื้อที่ร้อยละ 33.17 เทียบได้กับหนี่งในสามของพื้นที่ทั้งหมดของประเทศไทยได้จัดว่าเป็นพื้นที่ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย ภูเขาที่สูงที่สุดในภาคอีสานคือ ยอดภูลมโล ภูหลวง และภูกระดึง ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำสายสำคัญของชาวอีสานในหลายจังหวัดด้วยกัน เช่น แม่น้ำห้วยหลวง แม่น้ำชี ลำตะคอง แม่น้ำพอง แม่น้ำเลย แม่น้ำพรม แม่น้ำมูล แม่น้ำสงคราม

ภาษาหลักของภาคนี้ คือ ภาษาลาวอีสาน ซึ่งเป็นภาษาสำเนียงหนึ่งทางฝั่งขวาแม่น้ำโขง ส่วนภาษาไทยนิยมใช้กันทั่วไปโดยเฉพาะในเมืองใหญ่และจังหวัดนครราชสีมาแต่ไม่ถือเป็นภาษาหลัก ขณะเดียวกันยังมีภาษาเขมรที่ใช้กันมากในบริเวณอีสานใต้ นอกจากนี้ มีภาษาถิ่นอื่น ๆ อีกมาก เช่น ภาษาผู้ไท ภาษาโส้ ภาษาไทโคราช ภาษากวย (ส่วย) ภาษาแสก ภาษาข่า ภาษากะเลิง ภาษาโย้ย ภาษาย้อ เป็นต้น ภาคอีสานยังมีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่โดดเด่น เช่น อาหารอีสาน ภาษา อักษร เช่น อักษรไทน้อย ดนตรีหมอลำ ดนตรีกันตรึม ดนตรีเจรียง และศิลปะการฟ้อนรำ การเซิ้ง ที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะ เป็นต้น

 ภูมิศาสตร์ 

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือครอบคลุมพื้นที่ 160,000 ตารางกิโลเมตร มีขนาดเท่ากับครึ่งหนึ่งของประเทศเยอรมนี ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตั้งอยู่บนแอ่งโคราชและแอ่งสกลนคร โดยลาดเอียงมาจากทิวเขาเพชรบูรณ์ทางทิศตะวันตกของภูมิภาค ลงไปยังแม่น้ำโขง ซึ่งกั้นประเทศลาวทางทิศเหนือและตะวันออกของภูมิภาค และทิศใต้กั้นประเทศกัมพูชาด้วยทิวเขาพนมดงรัก แอ่งโคราชจะอยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง มีแม่น้ำสายหลัก คือ แม่น้ำมูล และแม่น้ำชี ทิศเหนือของแอ่งโคราชจะจรดแอ่งสกลนครโดยมีทิวเขาภูพานกั้นไว้ แอ่งสกลนครมีแม่น้ำสายหลัก คือ แม่น้ำเลย และแม่น้ำสงคราม ดินในภาคตะวันออกเฉียงเหนือส่วนใหญ่เป็นทราย ประกอบกับแหล่งสะสมเกลือเป็นจำนวนมาก

ภูมิประเทศของภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นที่ราบ บางส่วนเป็นภูเขา โดยเฉพาะบริเวณตอนกลางของภูมิภาค เช่น จังหวัดกาฬสินธุ์ จังหวัดขอนแก่น จังหวัดชัยภูมิ จังหวัดนครพนม จังหวัดนครราชสีมา และจังหวัดบึงกาฬ โดยมีจุดสูงสุดของภาคตะวันออกเฉียงเหนืออยู่ที่ ยอดภูหลวง 1,835 เมตร เหนือระดับทะเลปานกลาง ตั้งอยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง (จังหวัดเลย)

ลำน้ำสาขาหลักของแม่น้ำโขงในประเทศไทย ได้แก่ แม่น้ำมูล และแม่น้ำชี แม่น้ำมูลไหลมาจากอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ในจังหวัดนครราชสีมา และไหลไปทางทิศตะวันออก บรรจบกับแม่น้ำโขงในจังหวัดอุบลราชธานี แม่น้ำอีกสายหนึ่ง คือ แม่น้ำชี ซึ่งไหลผ่านตอนกลางของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ก่อนที่จะไหลไปทางใต้เพื่อบรรจบกับแม่น้ำมูลในจังหวัดศรีสะเกษ แม่น้ำเลย และแม่น้ำสงคราม ก็เป็นลำน้ำสาขาของแม่น้ำโขงเช่นเดียวกัน โดยแม่น้ำเลยไหลไปทางทิศเหนือผ่านจังหวัดเลย และแม่น้ำสงครามไหลไปทางตะวันออกผ่านจังหวัดอุดรธานี จังหวัดสกลนคร จังหวัดนครพนม และจังหวัดหนองคาย

ช่วงอุณหภูมิเฉลี่ยของภาคตะวันออกเฉียงเหนือคือ ตั้งแต่ 30.2 องศาเซลเซียส ถึง 19.6 องศาเซลเซียส อุณหภูมิสูงสุดที่บันทึกไว้ คือ 46.6 องศาเซลเซียส ในจังหวัดอุดรธานี อุณหภูมิต่ำสุด คือ -1.4 องศาเซลเซียส ในจังหวัดสกลนคร

 การแบ่งเขตการปกครอง 
จังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีทั้งหมด 20 จังหวัด ตามสำนักงานราชบัณฑิตยสภา และตามคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติhttp://www.royin.go.th/th/knowledge/detail.php?ID=1378  ราชบัณฑิตยสถาน ได้แก่

ธงประจำจังหวัด ตราประจำจังหวัด ชื่อจังหวัดอักษรไทย ชื่อจังหวัดอักษรโรมัน จำนวนประชากร(คน) พื้นที่(ตร.กม.) ความหนาแน่น(คน/ตร.กม.)center|100x100px50px  กาฬสินธุ์ Kalasin982,5786,946.746141.4center|100x100px50px ขอนแก่น Khon Kaen1,767,60110,885.991162.4 40px  ชัยภูมิ Chaiyaphum1,127,42312,778.28788.2center|100x100px40px  นครพนม Nakhon Phanom703,3925,512.668127.6 40px  นครราชสีมา Nakhon Ratchasima2,628,81820,493.964126.0center|100x100px40px  บึงกาฬ Bueng Kan385,0534,305.00089.4 40px  บุรีรัมย์ Buri Ram1,553,76510,322.885150.5 40px  มหาสารคาม Maha Sarakham962,6655,291.683180.0center|100x100px40px  มุกดาหาร Mukdahan339,5754,339.83078.2center|100x100px40px  ยโสธร Yasothon539,2574,161.664129.6center|100x100px40px  ร้อยเอ็ด Roi Et1,309,7088,299.449157.8center|100x100px40px  เลย Loei624,06611,424.61254.6center|100x100px40px  ศรีสะเกษ Si Sa Ket1,452,4728,839.976164.3center|100x100px40px  สกลนคร Sakon Nakhon1,122,9059,605.764116.9center|100x100px40px  สุรินทร์ Surin1,381,7618,124.056170.1center|100x100px40px  หนองคาย Nong Khai521,8863,027.280124.5 40px  หนองบัวลำภู Nong Bua Lam Phu502,8683,859.086130.3 40px  อำนาจเจริญ Amnat Charoen372,1373,161.248117.7center|100x100px40px  อุดรธานี Udon Thani1,544,78611,730.302131.7center|100x100px40px  อุบลราชธานี Ubon Ratchathani1,813,08815,774.000115.2

 ประชากรศาสตร์ 
ประชากรรวมของภาคตะวันออกเฉียงเหนือในปี พ.ศ. 2565 มีจำนวนประมาณ 21,781,418 คน ร้อยละ 40 ของจำนวนประชากรอยู่ในจังหวัดนครราชสีมา จังหวัดอุบลราชธานี จังหวัดอุดรธานี และจังหวัดขอนแก่น จังหวัดดังกล่าวนี้มีเทศบาลนครที่มีชื่อเดียวกันกับจังหวัด เรียกกันว่า "สี่เมืองใหญ่ของอีสาน" ในปี พ.ศ. 2565 มีจำนวนประชากรในเทศบาลนครทั้งสี่ ได้แก่ เทศบาลนครนครราชสีมา 118,061 คน, เทศบาลนครอุดรธานี 116,870 คน, เทศบาลนครขอนแก่น 104,037 คน, และเทศบาลนครอุบลราชธานี 70,870 คน อย่างไรก็ตาม ในปี พ.ศ. 2553 มีเพียงร้อยละ 50 ของประชากรในภาคนี้อาศัยอยู่ในเขตเทศบาล จังหวัดกาฬสินธุ์เป็นจังหวัดที่มีประชากรในเขตเทศบาลมากที่สุด ส่วนจังหวัดร้อยเอ็ดน้อยที่สุด ดังนั้น ประชากรอีกส่วนหนึ่งยังคงอยู่ในเขตชนบท แต่อาศัยอยู่รอบ ๆ ศูนย์กลางเขตเมือง

ภาษาหลักของภาคนี้ คือ ภาษาอีสาน ซึ่งเป็นภาษาลาวสำเนียงหนึ่งทางฝั่งขวาแม่น้ำโขง มีจำนวนผู้ใช้ภาษาอีสานประมาณ 15 ถึง 23 ล้านคน ขณะเดียวกันยังมีภาษาเขมรถิ่นไทย ซึ่งเป็นสำเนียงหนึ่งของภาษาเขมร ใช้กันมากในบริเวณอีสานใต้ ส่วนภาษาไทยกลางนิยมใช้กันทั่วไปเป็นทางการโดยเฉพาะในเมืองใหญ่ แต่ไม่ถือเป็นภาษาหลัก นอกจากนี้ ยังมีภาษาไทยสำเนียงโคราช ใช้พูดกันในจังหวัดนครราชสีมาและจังหวัดใกล้เคียง มีผู้ใช้ราว 10,000 คน มีตำแหน่งทางภาษาระหว่างภาษาลาวและภาษาไทยกลาง

มีชนกลุ่มน้อยชาวเขมรจำนวนมากกระจุกตัวอยู่ในทางตอนใต้ของจังหวัดบุรีรัมย์ จังหวัดสุรินทร์ และจังหวัดศรีสะเกษ และผู้ลี้ภัยชาวเวียดนามบางส่วนในจังหวัดมุกดาหาร และจังหวัดนครพนม

นอกจากนี้ ยังมีภาษาอื่น ๆ ที่พูดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยส่วนใหญ่เป็นชนกลุ่มน้อย ดังนี้

    ภาษา  ตระกูลภาษา  จำนวนผู้พูด  จังหวัดที่มีการพูด
   โซ่ (ทะวืง)
  ออสโตรเอเชียติก
  750
  สกลนคร
   บรูตะวันออก
  ออสโตรเอเชียติก
  5,000
  สกลนคร
   บรูตะวันตก
  ออสโตรเอเชียติก
  20,000
  มุกดาหาร อำนาจเจริญ อุบลราชธานี
   เขมรถิ่นไทย
  ออสโตรเอเชียติก
  1,000,000
  สุรินทร์ บุรีรัมย์ ศรีสะเกษ นครราชสีมา อุบลราชธานี ร้อยเอ็ด
   กูย
  ออสโตรเอเชียติก
  300,000
  สุรินทร์ บุรีรัมย์ ศรีสะเกษ อุบลราชธานี ร้อยเอ็ด มหาสารคาม นครราชสีมา
   ญัฮกุร
  ออสโตรเอเชียติก
  1,500
  นครราชสีมา ชัยภูมิ
   ญ้อ
  ขร้า–ไท
  50,000
  สกลนคร หนองคาย นครพนม มหาสารคาม มุกดาหาร
   เยอ
  ออสโตรเอเชียติก
  200
  ศรีสะเกษ
   ผู้ไท
  ขร้า–ไท
  156,000
  นครพนม อุบลราชธานี กาฬสินธุ์ สกลนคร อุดรธานี ร้อยเอ็ด ยโสธร อำนาจเจริญ บึงกาฬ มุกดาหาร
   พวน
  ขร้า–ไท
  200,000
  อุดรธานี เลย
   แสก
  ขร้า–ไท
  11,000
  นครพนม
   โส้
  ออสโตรเอเชียติก
  55,000
  นครพนม สกลนคร หนองคาย กาฬสินธุ์
   ไทดำ
  ขร้า–ไท
  20,000
  หนองคาย นครราชสีมา เลย (รวมถึงสระบุรี)
   โย้ย
  ขร้า–ไท
  5,000
  สกลนคร


 สถิติประชากรแบ่งตามจังหวัด 
 อันดับ  จังหวัด  จำนวน (คน)  <small> (31 ธันวาคม 2558) กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2558." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat58.htm 2558. สืบค้น 16 กุมภาพันธ์ 2559.
 จำนวน (คน)  <small> (31 ธันวาคม 2557) กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2557." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat57.html 2558. สืบค้น 1 มีนาคม 2558. จำนวน (คน)  <small> (31 ธันวาคม 2556) ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักทะเบียนกลาง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ ๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๖, เล่ม ๑๓๑, ตอน ๔๑ ง, ๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๗, หน้า ๑  จำนวน (คน)   (31 ธันวาคม 2555)  กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2555." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat55.html 2555. สืบค้น 3 เมษายน 2556. จำนวน (คน)   (31 ธันวาคม 2554)  กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2554." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat54.html 2555. สืบค้น 6 เมษายน 2555.  จำนวน (คน)  (31 ธันวาคม 2553)  กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2553." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:   2553. สืบค้น 22 มีนาคม 2554. 1  นครราชสีมา  2,628,818  2,620,517  2,610,164 2,605,014  2,585,325  2,582,089 2  อุบลราชธานี  1,857,429  1,844,669  1,836,523  1,826,920  1,816,057 1,813,088 3  ขอนแก่น  1,798,014  1,790,049  1,781,655 1,774,816  1,766,066  1,767,601 4  บุรีรัมย์  1,584,661  1,579,248  1,573,438 1,566,740  1,559,085 1,553,765 5  อุดรธานี 1,575,152  1,570,300  1,563,964 1,557,298  1,548,107 1,544,786 6  ศรีสะเกษ  1,468,798  1,465,213 1,462,028 1,458,370  1,452,203  1,452,471 7  สุรินทร์  1,395,024  1,391,636  1,388,194 1,386,277  1,380,399 1,381,761 8  ร้อยเอ็ด   1,308,166 1,308,318 1,308,958 1,308,570  1,305,058 1,309,708 9  สกลนคร  1,142,737  1,138,609  1,134,322 1,129,174  1,123,351 1,122,905 10  ชัยภูมิ  1,138,252  1,137,049  1,135,723 1,133,034  1,127,423  1,127,423 11  กาฬสินธุ์  985,203  984,907  984,030 985,084  981,655 982,578 12  มหาสารคาม  964,596  960,588  955,644 945,149  939,736  940,911 13  นครพนม  715,399  713,341 710,860 708,350  704,768  703,392 14  เลย  638,819  634,513  632,205 629,787  624,920 624,066 15  ยโสธร  540,182  540,211  540,383 540,267  538,853 539,257 16  หนองคาย 519,580  517,260  514,943 512,439  509,870  509,395 17  หนองบัวลำภู  510,074  508,864  507,137 505,071  502,551 502,868 18  บึงกาฬ  420,647  418,566  416,236 412,613  407,634  403,542 19  อำนาจเจริญ  376,382  375,380  374,698 373,494  372,241  372,137 20  มุกดาหาร  348,101 346,016  344,302 342,868  340,581  339,575 —  รวม 21,916,034  21,845,254 21,775,407  21,701,335  21,585,883 21,573,318

 เมืองใหญ่สุด 
รายชื่อเมืองใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 20 อันดับแรก เรียงตามจำนวนประชากร

 เศรษฐกิจ 

รายชื่อจังหวัดเรียงตามผลิตภัณฑ์จังหวัดของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ณ ราคาตลาดปัจจุบัน (GPP; Gross Provincial Product at Current Market Prices) ของแต่ละปี  อ้างอิง:จีพีพีรายจังหวัด. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:  .จาก สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี (สืบค้นเมื่อ 4 เมษายน 2568)ข้อมูล สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี

 อันดับ  จังหวัด 2566 2565 2564 2563 25621  นครราชสีมา  343,510 335,472 317,762 296,932 297,8122  ขอนแก่น 225,107 216,367 212,589 207,456 213,342	3  อุบลราชธานี 143,160 141,089 136,566 131,720126,5834  อุดรธานี  124,478  120,53 114,596 109,491 111,7925  บุรีรัมย์   108,467 104,962 98,133 92,842		88,8526  สุรินทร์ 92,757 88,659 86,282 85,619	80,6747  ร้อยเอ็ด 85,660 83,818 83,431 81,397	76,798	8  ศรีสะเกษ 83,905 80,438 78,738 77,864		71,7769  ชัยภูมิ  78,665 73,528 69,145 65,986	64,28810 สกลนคร   	71,494 70,457 66,195 64,481	60,48111  มหาสารคาม 69,450 67,773 66,374 63,266	59,21012  กาฬสินธุ์  66,077 65,764 61,355 58,431	59,18013  เลย  62,798| 61,176 56,960 52,922	54,61214  นครพนม  52,184 50,217 47,732 45,698	44,24215  หนองคาย   48,887 47,315 44,262 41,794	41,40216  ยโสธร  34,343 32,468 31,755 30,383	28,38317  หนองบัวลำภู 32,332 31,696 30,444	28,243	28,66218  มุกดาหาร   31,189 28,973 28,305 25,778	27,20219  บึงกาฬ   29,879 31,755 28,755 25,534	25,67820  อำนาจเจริญ  24,053 22,928 21,944 20,614	19,943 —  รวม  —   —   — —   —

 การศึกษา 
สถาบันอุดมศึกษาในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีดังนี้  

สถาบันอุดมศึกษาของรัฐและในกำกับของรัฐ
มหาวิทยาลัยขอนแก่น
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี
มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี
มหาวิทยาลัยนครพนม 
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ สกลนคร
มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ
มหาวิทยาลัยรามคำแหง กลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
สาขาวิทยบริการฯ อุดรธานี
สาขาวิทยบริการฯ นครพนม
สาขาวิทยบริการฯ ขอนแก่น
สาขาวิทยบริการฯ หนองบัวลำภู
สาขาวิทยบริการฯ ชัยภูมิ
สาขาวิทยบริการฯ อำนาจเจริญ
สาขาวิทยบริการฯ นครราชสีมา
สาขาวิทยบริการฯ สุรินทร์
สาขาวิทยบริการฯ บุรีรัมย์
สาขาวิทยบริการฯ ศรีสะเกษ
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน ศูนย์กลางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นครราชสีมา
วิทยาเขตขอนแก่น
วิทยาเขตสุรินทร์
วิทยาเขตสกลนคร
มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ
 วิทยาเขตชัยภูมิ
 วิทยาเขตมหาสารคาม
 วิทยาเขตศรีสะเกษ
 วิทยาเขตอุดรธานี
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช 
ศูนย์วิทยพัฒนามสธ. จังหวัดอุดรธานี
ศูนย์วิทยพัฒนามสธ. จังหวัดอุบลราชธานี

มหาวิทยาลัยราชภัฏ กลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา 
มหาวิทยาลัยราชภัฏชัยภูมิ
มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์ 
มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม  
มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด 
มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย 
มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ 
มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร 
มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์ 
มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี
มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี

สถาบันอุดมศึกษาเอกชน
มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล นครราชสีมา
มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ขอนแก่น
มหาวิทยาลัยราชธานี อุบลราชธานี-อุดรธานี
มหาวิทยาลัยศรีปทุม วิทยาเขตขอนแก่น ขอนแก่น
มหาวิทยาลัยการจัดการและเทคโนโลยีอีสเทิร์น อุบลราชธานี
วิทยาลัยพิชญบัณฑิต หนองบัวลำภู
วิทยาลัยสันตพล อุดรธานี
มหาวิทยาลัยเฉลิมกาญจนา ศรีสะเกษ-สุรินทร์-บุรีรัมย์
มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น บุรีรัมย์
วิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย ขอนแก่น
วิทยาลัยนครราชสีมา นครราชสีมา
วิทยาลัยเทคโนโลยีพนมวันท์ นครราชสีมา
สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์
อุดรธานี
ขอนแก่น
นครรราชสีมา
บุรีรัมย์

สถาบันอุดมศึกษานานาชาติ
วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (เทียบเท่าคณะ)
วิทยาลัยการบินนานาชาติ มหาวิทยาลัยนครพนม (เทียบเท่าคณะ)

 สาธารณสุข 
โรงพยาบาลศูนย์ ระดับ A
โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา 
โรงพยาบาลสรรพสิทธิประสงค์ 
โรงพยาบาลขอนแก่น 
โรงพยาบาลอุดรธานี 
โรงพยาบาลสกลนคร 
โรงพยาบาลสุรินทร์ 
โรงพยาบาลร้อยเอ็ด 
โรงพยาบาลบุรีรัมย์ 
โรงพยาบาลศรีสะเกษ 
โรงพยาบาลชัยภูมิ 
โรงพยาบาลทั่วไป ระดับ S
โรงพยาบาลเลย 
โรงพยาบาลมุกดาหาร 
โรงพยาบาลมหาสารคาม 
โรงพยาบาลกาฬสินธุ์ 
โรงพยาบาลหนองคาย 
โรงพยาบาลยโสธร 
โรงพยาบาลนครพนม 
โรงพยาบาลหนองบัวลำภู 
โรงพยาบาลอำนาจเจริญ 
โรงพยาบาลบึงกาฬ
โรงพยาบาล ๕๐ พรรษา มหาวชิรลงกรณ์ 
โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเดชอุดม 
โรงพยาบาลนางรอง 
โรงพยาบาลปากช่องนานา
โรงพยาบาลราษีไศล
โรงพยาบาลกันทรลักษ์
โรงพยาบาลเบญจลักษ์เฉลิมพระเกียรติ ๘๐ พรรษา

 การขนส่ง 
 ทางราง 
 ทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ
 ชุมทางบ้านภาชี–อุบลราชธานี
 ชุมทางถนนจิระ–หนองคาย
 หนองคาย–ท่านาแล้ง
 ชุมทางแก่งคอย–ชุมทางบัวใหญ่
 บ้านไผ่–นครพนม (โครงการ)

 ทางอากาศ สนามบิน 
 ท่าอากาศยานนานาชาติอุดรธานี
 ท่าอากาศยานนานาชาติอุบลราชธานี
 ท่าอากาศยานนานาชาติขอนแก่น
 ท่าอากาศยานสกลนคร
 ท่าอากาศยานเลย
 ท่าอากาศยานร้อยเอ็ด
 ท่าอากาศยานบุรีรัมย์
 ท่าอากาศยานนครพนม
ท่าอากาศยานนครราชสีมา
ท่าอากาศยานมุกดาหาร(อนาคต)
ท่าอากาศยานบึงกาฬ(อนาคต)
ท่าอากาศยานสารสินธุ์ กาฬสินธุ์-มหาสารคาม (อนาคต)
ท่าอากาศยานบ้านไผ่ (อนาคต)
ท่าอากาศยานศรีนครินทร์ ศรีสะเกษ (อนาคต)
ท่าอากาศยานเลิงนกทา ยโสธร-อำนาจเจริญ (อนาคต)

 อาหาร 

ภาคอีสานเป็นภูมิภาคที่มีวัฒนธรรมการกินหลากหลายที่สุดของประเทศไทย ดังตัวอย่างประเภทอาหารต่อไปนี้

 ข้าวหอมมะลิ ผลิตภัณฑ์ข้าวหอมขึ้นชื่อที่มีชื่อเสียงติดอันดับโลก นิยมปลูกกันมากในพื้นที่จังหวัดสุรินทร์ บุรีรัมย์ ร้อยเอ็ด ยโสธร ศรีสะเกษ อุบลราชธานี และนครราชสีมา 
 ปลาแดก คืออาหารที่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์มากกว่า 5,000 ปี โดยการนำปลาหรือสัตว์ชนิดอื่น เช่น อึ่งอ่าง มาหมักกับเกลือและรำข้าวหรือข้าวคั่ว ใช้เป็นอาหารและเครื่องปรุงรส
ปลาร้าหลน หรือหลนปาแดก คือการนำปลาร้าเป็นตัว ขนาดใหญ่พอประมาณนำไปทอดในกระทะให้สุก นิยมรับประทานกับข้าวเหนียว เครื่องเคียง เช่น พริกสด โหระพา กระเทียม
 ข้าวจี่ คือนำข้าวเหนียวที่นึ่งสุกแล้วปั้นเป็นก้อนโรยเกลือเสียบไม้ นำไปย่างไฟ แล้วทาทับด้วยไข่ น้ำผึ้ง หรือน้ำตาล
 ปลาร้าบอง หรือปาแดกบอง คือการนำปลาร้าเป็นตัวมาสับให้ละเอียดพร้อมกับใส่เครื่องปรุง เช่น ตะไคร้ พริก หอม กระเทียม ใบมะกรูด
 ลาบ เช่น ลาบหมู, ลาบไก่, ลาบซี้น, ลาบเนื้อ, ลาบควาย, ลาบไข่มดแดง, ลาบปลาตองlovethailand.org
น้ำตก มีลักษณะเหมือนกับลาบทุกประการ ต่างกันเพียงแค่ไม่ใช้เนื้อสับแต่จะใช้เนื้อย่างหั่นเป็นชิ้น ๆ แทน โดยมากนิยมใช้เนื้อหมูย่างหรือเนื้อวัวย่าง
 ไข่มดแดง
 แกงอ่อม หรืออ่อม
 แกงเห็ด
 ก้อย
 แกงผักหวานไข่มดแดง
 หม่ำเนื้อ
 ข้าวเหนียวไก่ย่าง
 ส้มตำ หรือตำบักหุ่ง
เลือดแปลง
 หมก คืออาหารประเภทหนึ่งที่ใช้ใบตองห่อนิยมใช้กับเนื้อปลา ไก่ แมลง กบ เขียด ผัก และหน่อไม้ หมกหรือห่อหมกของภาคอีสานจะไม่ใส่กะทิ
 เนื้อหมูแห้งแดดเดียว 
 เนื้อวัวแห้งแดดเดียวหรือซี้นแห้ง
 ซกเล็ก
 ซั่ว เช่น ซั่วไก่ 
 เอาะ เช่น เอาะกะปู
 เหนี่ยน เช่น เหนี่ยนบักเขีย เหนี่ยนบักมี่
 ป่น เช่น ป่นปลา ป่นกบ มีทั้งป่นแห้งและป่นน้ำ
 ซุบ เช่น ซุบหน่อไม้
 แจ่ว คือน้ำพริกอีสาน เช่น แจ่วปลา แจ่วกุ้ง แจ่วหมากเผ็ด แจ่วบอง
 แจ่วฮ้อน คือจิ้มจุ่มอีสาน
 ซิ้นดาด คือหมูกระทะอีสาน
 เข้าหลาม คือข้าวหลาม
 เข้าปุ้น คือขนมจีนอีสาน รับประทานกับน้ำยาประเภทต่าง ๆ เช่น น้ำนัว (น้ำปลาร้า) น้ำยาป่า น้ำยาโคราช น้ำงัว (เนื้อวัว) หรือรับประทานกับส้มตำประเภทต่าง ๆ เช่น ตำเข้าปุ้น ตำป่า ตำซั่ว (ตำซ่า) เป็นต้น 
 เข้าเปียก คือกวยจั๊บอีสานเป็นอาหารที่ได้รับอิทธิพลเวียดนาม
 น้ำผัก
 ยำสลัดลาว
 แหนมเนือง คืออาหารที่ได้รับอิทธิพลเวียดนาม รับประทานใส่กะปิ ซอสหวาน ซีอิ๊วขาว และผักโหระพา
 เฝอ คือก๋วยเตี๋ยวที่ได้รับอิทธิพลเวียดนาม บางท้องถิ่นรับประทานใส่ซอสพริก กะปิ ซีอิ๊วดำ บางท้องที่ใส่มะเขือเทศลงในน้ำซุป
 หมาน้อยหรือหม้อน้อย
 ต้ม เช่น ต้มส้ม ต้มไก่ ต้มแซบ ต้มยำ
 ซ่า หรือซว่า
 แกงกล้วย เป็นอาหารพื้นบ้านอีสานใต้
 อ๋อหรือเอาะ ใช้น้ำน้อยกว่าอ่อม ใช้ผักและเนื้อสัตว์เคล้ากับน้ำพริกแกง แล้วตั้งไฟให้สุก จนน้ำในผักและเนื้อซึมออกมา นิยมใช้ปลาตัวเล็ก กุ้งฝอย ลูกอ๊อดและเขียด ตัวอย่างเช่น อ๋อฮวก (ใช้ลูกอ๊อดของกบหรือเขียด), อ๋อหน่อไม้

 ประเพณี 
 ยึดตามแบบขนบฮีตสิบสอง ครองสิบสี่ 
ประเพณีผูกเสี่ยว จังหวัดขอนแก่น 
ประเพณีไหลเรือไฟ จังหวัดนครพนม 
ประเพณีปราสาทขี้ผึ้ง จังหวัดสกลนคร 
ประเพณีบุญผะเหวด จังหวัดร้อยเอ็ด
ประเพณีผีตาโขน จังหวัดเลย
ประเพณีบุญบั้งไฟ จังหวัดยโสธร
ประเพณีขึ้นเขาพนมรุ้ง จังหวัดบุรีรัมย์
 ประเพณีเลี้ยงผีฟ้า จังหวัดกาฬสินธุ์ 
ประเพณีแซนโฎนตา จังหวัดสุรินทร์และชาวอีสานตอนใต้
ประเพณีแห่เทียนพรรษา จังหวัดอุบลราชธานี
ประเพณีบุญเบิกฟ้า จังหวัดมหาสารคาม
ประเพณีฮีตสิบสอง จังหวัดอำนาจเจริญ

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Grandstaff, T. B., Grandstaff, S., Limpinuntana, V., & Suphanchaimat, N. "Rainfed revolution in northeast Thailand." Southeast Asian Studies Vol. 46, No. 3, December 2008, 289–376. PDF
 McCargo, Duncan, and Krisadawan Hongladarom. "Contesting Isan‐ness: discourses of politics and identity in Northeast Thailand."  Asian Ethnicity 5.2 (2004): 219-234.
 The Isaan Record 
Annual population data for Thailand to 1997 (Chulalongkorn University)
Population statistics from citypopulation.de
Estimates to 2004, from world-gazetteer.com
 Toward a Knowledge-Based Economy: Northeastern Thailand


หมวดหมู่:ภูมิภาคของประเทศไทย