จังหวัดสระบุรี

สระบุรี เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคกลางของประเทศไทย ตั้งอยู่ทางตะวันออกของภาคกลาง นับเป็นเสมือนด่านผ่านระหว่างภาคกลางกับภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีแหล่งท่องเที่ยวมากมายทั้งทางประวัติศาสตร์และแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ และยังเป็นจังหวัดที่มีความสำคัญต่อภาคอุตสาหกรรมลำดับต้น ๆ ของประเทศไทย

สภาพภูมิศาสตร์ของจังหวัดสระบุรี นับว่าเป็นทำเลแห่งการเพาะปลูก ได้รับความอุดมสมบูรณ์จากแม่น้ำสายหลัก คือแม่น้ำป่าสัก และสภาพโดยทั่วไปเป็นที่ราบลุ่ม

 ประวัติศาสตร์ 
สระบุรีเป็นเมืองสำคัญเมืองหนึ่งแต่โบราณ สันนิษฐานว่าตั้งขึ้นเมื่อประมาณปี พ.ศ. 2092 ในรัชสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ การตั้งเมืองนี้สันนิษฐานว่า พระองค์โปรดเกล้าฯ ให้แบ่งเขตพื้นที่บางส่วนของเมืองลพบุรี เมืองนครนายก และเมืองนครราชสีมามารวมกันตั้งขึ้นเป็นเมืองสระบุรี ทั้งนี้เพื่อต้องการให้เป็นศูนย์ระดมพลเมืองในยามศึกสงคราม เพราะฉะนั้นตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นต้นมา จึงมักพบเรื่องราวของจังหวัดสระบุรีเกี่ยวกับการศึกสงครามอยู่เสมอ 

ชื่อจังหวัด
สำหรับที่มาของคำว่า "สระบุรี" สันนิษฐานว่า เพราะเหตุที่ทำเลที่ตั้งครั้งแรกมีบึงอยู่ใกล้ คือ "บึงหนองโง้ง" เมื่อตั้งเมืองขึ้นจึงได้นำเอาคำว่า "สระ" มารวมเข้ากันกับคำว่า "บุรี" เป็นชื่อเมือง "สระบุรี"

 ภูมิศาสตร์ 
 ภูมิประเทศ 
สภาพภูมิประเทศโดยทั่วไปมีลักษณะ ดังนี้ ตอนเหนือ ตะวันออก และตอนกลางของจังหวัดเป็นป่ามีเนินเขาสลับที่ราบสูง ซึ่งเหมาะในการปลูกพืชไร่ ตอนใต้และตะวันตกส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ราบเหมาะในการทำนา แม่น้ำที่สำคัญมีเพียงสายเดียว คือ แม่น้ำป่าสัก ซึ่งนับว่าเป็นเส้นเลือดใหญ่ของจังหวัดสระบุรี โดยอาศัยน้ำใช้ในการเกษตร และประโยชน์อย่างอื่น แม่น้ำป่าสักไหลผ่านอำเภอมวกเหล็ก อำเภอแก่งคอย อำเภอเมืองสระบุรี อำเภอเสาไห้ ไปบรรจบกับแม่น้ำเจ้าพระยาที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา คิดเป็นความยาวประมาณ 105 กิโลเมตร นอกจากนั้นสระบุรียังมีคลองที่สำคัญ ๆ หลายสาย เช่น คลองระพีพัฒน์ คลองเริงราง คลองวิหารแดง และคลองเพรียว เป็นต้น 

 ภูมิอากาศ 
สภาพโดยทั่วไปมีภูมิอากาศแบบร้อนชื้น อยู่ภายใต้อิทธิพลของลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้และลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ และยังได้รับอิทธิพลจากพายุดีเปรสชันและพายุไต้ฝุ่นอีกด้วย โดยเฉพาะในช่วงเดือนสิงหาคมถึงเดือนกันยายนมีอุณหภูมิเฉลี่ย 28.3 องศาเซลเซียส มีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยปีละประมาณ 1147.6 มิลลิเมตร มีฤดูต่าง ๆ 3 ฤดูคือ
 ฤดูร้อน ระหว่างเดือนมีนาคม-พฤษภาคม อากาศร้อนและแห้งแล้ง
 ฤดูฝน ระหว่างเดือนมิถุนายน-ตุลาคม  อากาศจะชุ่มชื้นในเดือนกันยายน
 ฤดูหนาว ระหว่างเดือนพฤศจิกายน-กุมภาพันธ์ อากาศจะหนาวเย็นสลับกับอากาศร้อน

 สัญลักษณ์ประจำจังหวัด 
 คำขวัญประจำจังหวัด: พระพุทธบาทสูงค่า เขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ ฐานผลิตอุตสาหกรรม เกษตรนำล้ำแหล่งเที่ยว หนึ่งเดียวกะหรี่ปั๊บนมดี ประเพณีตักบาตรดอกไม้งาม เหลืองอร่ามทุ่งทานตะวัน ลือลั่นเมืองชุมทาง
 คำขวัญประจำจังหวัด (เดิม): พระพุทธบาทลือนาม แหล่งน้ำอุดม นมเนื้อมากมาย หลากหลายโรงงาน ถิ่นข้าวสารพันธุ์ดี มีมะม่วงรสเลิศ งามบรรเจิดธรรมชาติ
ตราประจำจังหวัด : เป็นรูปมณฑปครอบรอยพระพุทธบาท ณ วัดพระพุทธบาทราชวรมหาวิหาร ซึ่งวาดจากภาพถ่ายของจริง
ธงประจำจังหวัดสระบุรี :  เป็นแถบสี แดง-ขาว-แดง ทุกแแถบยาวเท่า ๆ กัน มีตราประจำจังหวัดสระบุรีอยู่ตรงกลางผืนธง
 ต้นไม้ประจำจังหวัด: ต้นตะแบกนา ()
 ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกสุพรรณิการ์ ()
 สัตว์น้ำประจำจังหวัด: ปูน้ำตกสระบุรีหรือปูหิน ()

 การเมืองการปกครอง 
 รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัด 

+รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัดสระบุรี ลำดับ ชื่อ ระยะเวลาดำรงตำแหน่ง 1  พระยาพิไชยรณรงค์สงคราม (ดิศ)  พ.ศ. 2441 - 2452 2  พระสุระราชภักดี (อ่วม)  พ.ศ. 2452 - 2456 3   พระบุรีสราธิการ (เป้า จารุเสถียร)  พ.ศ. 2456 - 2457 4  พระยาสุรินทรภักดีศรีไผทสมันต์ (ส่าง)  พ.ศ. 2457 - 2458 5  พระพิศาลสงคราม (ผล)  พ.ศ. 2458 - 2460 6  พระยารามราชเดช (ม.ร.ว.ปาน นพวงศ์)  พ.ศ. 2461 - 2465 7  พระทวาราวดีภิบาล (เชย ชัยประภา)  พ.ศ. 2465 - 2467 8  พระจรูญภารการ (โป๊ กูระมะโรหิต)  พ.ศ. 2467 - 2472 9  พระยาบุรีสราธิการ (โจ้ กนิษฐรัต)  พ.ศ. 2472 - 2476 10  พระยาสุรพลพิพิธ (เป้า สุมนดิษฐ์)  พ.ศ. 2476 - 2476 11  พระพิชัยศรแผลง (ผ่อง เอมมะวรรธนะ)  พ.ศ. 2476 - 2481 12  นายอุดม  บุญประกอบ  พ.ศ. 2481 - 2484 13  ขุนนครรัฐเขตต์ (สุนทร ตามไท)  พ.ศ. 2484 - 2486 14  ร.ต.อ.พระพิชิตบัญชาการ (ทรัพย์ พิชิต)  พ.ศ. 2486 - 2487 15  พ.ต.เล็ก  ทองสุนทร  พ.ศ. 2488 - 2489 16  นายอุดม  บุณยประสพ  พ.ศ. 2489 - 2489 17  นายชม  ชาตินันทน์  พ.ศ. 2489 - 2490 18  ร.ท.ถวิล  ระวังภัย  พ.ศ. 2490 - 2492 19  นายชุบ  พิเศษนครกิจ  พ.ศ. 2492 - 2494 20  นายสาย  หุตะเจริญ  พ.ศ. 2495 - 2496 21  พ.ต.อ.ตระกูล  วิเศษรัตน์  พ.ศ. 2496 - 2496 22  นายประสิทธิ์  อุไรรัตน์  พ.ศ. 2496 - 2501 23  ขุนสนิท ประชากร  พ.ศ. 2501 - 2504 24  นายวรวิทย์  รังสิโยทัย  พ.ศ. 2504 - 2509 25  นายประพจน์  เรขะรุจิ  พ.ศ. 2509 - 2513 26  นายวิสิษฐ์  ไชยพร  พ.ศ. 2513 - 2514

+รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัดสระบุรี (ต่อ) ลำดับ ชื่อ ระยะเวลาดำรงตำแหน่ง 27  นายวิทยา  เกสรเสาวภาค  พ.ศ. 2514 - 2515 28  นายเลิศ  หงษ์ภักดี  พ.ศ. 2515 - 2520 29  นายโชดก  วีรธรรมพูลสวัสดิ์  พ.ศ. 2520 - 2522 30  นายอารีย์  วงศ์อารยะ  พ.ศ. 2522 - 2523 31  นายสนิท  รุจิณรงค์  พ.ศ. 2523 - 2527 32  นายธานี  โรจนาลักษณ์  พ.ศ. 2527 - 2531 33  นายไพฑูรย์  สุนทรวิภาต  พ.ศ. 2531 - 2532 34  นายอภัย  จันทนจุลกะ  พ.ศ. 2532 - 2534 35  นายศักดา  ลาภเจริญ  พ.ศ. 2534 - 2535 36  นายปริญญา  นาคฉัตรีย์  พ.ศ. 2535 - 2536 37  นายประกิต  เทพชนะ  พ.ศ. 2536 - 2538 38  นายอำนวย  ยอดเพชร  พ.ศ. 2538 - 2540 39  นายประยูร  พรหมพันธุ์  พ.ศ. 2540 - 2541 40  นายสุนทร  ริ้วเหลือง  พ.ศ. 2541 - 2544 41  นายนรินทร์  พานิชกิจ  พ.ศ. 2544 - 2545 42  นายทวีป  เทวิน  พ.ศ. 2545 - 2548  43  นายชุมพร  พลรักษ์  พ.ศ. 2549 - 2549 44  นายธวัชชัย  เทอดเผ่าไทย  พ.ศ. 2549 - 2551 45  นายธนเษก  อัศวานุวัตร  ตุลาคม 2551 - 30 กันยายน 2552 46  นายถาวร  พรหมมีชัย  1 ตุลาคม 2552 - 30 กันยายน 2556 47  นายสุทธิพงษ์ จุลเจริญ  1 ตุลาคม 2556 - 1 มิถุนายน 2557 48  นายวิเชียร พุฒิวิญญู  2 มิถุนายน 2557 - 30 กันยายน 2559 49  นายบัณฑิตย์ เทวีทิวารักษ์  1 ตุลาคม 2559 - 30 กันยายน 2561 50  นายแมนรัตน์ รัตนสุคนธ์  1 ตุลาคม 2561 - 30 กันยายน 2565 51  นายผล ดำธรรม  1 ตุลาคม 2565 - 30 กันยายน 2566 52  นายบัญชา เชาวรินทร์  1 ตุลาคม 2566 - ปัจจุบัน

 การปกครองส่วนภูมิภาค 
190px|thumb|แผนที่อำเภอในจังหวัดสระบุรี
การปกครองแบ่งออกเป็น 13 อำเภอ 111 ตำบล 965 หมู่บ้าน

 อำเภอเมืองสระบุรี
 อำเภอแก่งคอย
 อำเภอหนองแค
 อำเภอวิหารแดง
 อำเภอหนองแซง
 อำเภอบ้านหมอ
 อำเภอดอนพุด
 อำเภอหนองโดน
 อำเภอพระพุทธบาท
 อำเภอเสาไห้
 อำเภอมวกเหล็ก
 อำเภอวังม่วง
 อำเภอเฉลิมพระเกียรติ

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
จังหวัดสระบุรีมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจำนวนทั้งสิ้น 109 แห่ง แบ่งออกเป็น องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดสระบุรี, เทศบาลเมือง 4 แห่ง, เทศบาลตำบล 35 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 70 แห่ง โดยเทศบาลสามารถจำแนกได้ตามพื้นที่ดังนี้ 

อำเภอเมืองสระบุรี
 เทศบาลเมืองสระบุรี
 เทศบาลตำบลกุดนกเปล้า
 เทศบาลตำบลตะกุด
 เทศบาลตำบลป๊อกแป๊ก

อำเภอแก่งคอย
 เทศบาลเมืองแก่งคอย
 เทศบาลเมืองทับกวาง

อำเภอเฉลิมพระเกียรติ
 เทศบาลตำบลหน้าพระลาน

อำเภอดอนพุด
 เทศบาลตำบลดอนพุด

อำเภอบ้านหมอ
 เทศบาลตำบลท่าลาน
 เทศบาลตำบลบ้านหมอ
 เทศบาลตำบลตลาดน้อย
 เทศบาลตำบลบางโขมด
 เทศบาลตำบลสร่างโศก
 เทศบาลตำบลหนองบัว

อำเภอพระพุทธบาท
 เทศบาลเมืองพระพุทธบาท
 เทศบาลตำบลพุกร่าง
 เทศบาลตำบลธารเกษม
 เทศบาลตำบลห้วยป่าหวาย
 เทศบาลตำบลหนองแก
 เทศบาลตำบลนายาว

อำเภอมวกเหล็ก
 เทศบาลตำบลมวกเหล็ก

อำเภอวังม่วง
 เทศบาลตำบลวังม่วง
 เทศบาลตำบลคำพราน
 เทศบาลตำบลแสลงพัน

อำเภอวิหารแดง
 เทศบาลตำบลวิหารแดง
 เทศบาลตำบลหนองหมู
 เทศบาลตำบลบ้านลำ

อำเภอเสาไห้
 เทศบาลตำบลเสาไห้
 เทศบาลตำบลสวนดอกไม้
 เทศบาลตำบลบ้านยาง
 เทศบาลตำบลเมืองเก่า
 เทศบาลตำบลต้นตาล-พระยาทด
 เทศบาลตำบลหัวปลวก

อำเภอหนองแค
 เทศบาลตำบลหนองแค
 เทศบาลตำบลหินกอง
 เทศบาลตำบลคชสิทธิ์
 เทศบาลตำบลไผ่ต่ำ

อำเภอหนองแซง
 เทศบาลตำบลหนองแซง

อำเภอหนองโดน
 เทศบาลตำบลหนองโดน

 ประชากร 

 การศึกษา 

 ระดับอุดมศึกษา

 จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ศูนย์การศึกษาสระบุรี อำเภอแก่งคอย
 มหาวิทยาลัยนานาชาติเอเชีย-แปซิฟิก (เดิมชื่อ วิทยาลัยมิชชั่น)
 มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ศูนย์การศึกษาสระบุรี
 โรงเรียนนายเรืออากาศนวมินทกษัตริยาธิราช(แห่งใหม่) อำเภอมวกเหล็ก
 วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สระบุรี
 วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี พระพุทธบาท
 วิทยาลัยอาชีวศึกษาสระบุรี
 วิทยาลัยเทคนิคสระบุรี
 วิทยาลัยเทคนิคมวกเหล็ก
 วิทยาลัยเทคนิคท่าหลวงซิเมนต์ไทยอนุสรณ์
 วิทยาลัยการอาชีพสระบุรี
 วิทยาลัยการอาชีพหนองแค
 วิทยาลัยสารพัดช่างสระบุรี
 วิทยาลัยชื่นชมไทย-เยอรมัน สระบุรี

 สถานที่ท่องเที่ยว 
 สถานที่ท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์

 วัดพระพุทธบาทราชวรมหาวิหาร
 วัดพระพุทธฉาย 
 วัดเขาแก้ววรวิหาร
 วัดศรีบุรีรัตนาราม
 วัดศาลาแดง
 พระบวรราชวังสีทา

 สถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติ

 เขาพระพุทธบาทน้อย
 ถ้ำพระธาตุเจริญธรรม หรือ ถ้ำบ่อปลา
 ถ้ำดาวเขาแก้ว
 ถ้ำศรีวิไล
 ถ้ำพระโพธิสัตว์
 ทุ่งทานตะวัน อำเภอมวกเหล็กและวังม่วง
 น้ำตกโกรกอีดก
 สวนรุกขชาติมวกเหล็กและพุแค
 น้ำตกมวกเหล็ก
 น้ำตกเหวน้อย
 ไร่สุกุมา

 อุทยานแห่งชาติ 
 อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่
 อุทยานแห่งชาติน้ำตกเจ็ดสาวน้อย
 อุทยานแห่งชาติน้ำตกสามหลั่น

 การขนส่ง 
เส้นทางคมนาคมทางถนนที่สำคัญของจังหวัดสระบุรี คือ
 ทางหลวงพิเศษหมายเลข 6 (มอเตอร์เวย์สาย บางปะอิน - นครราชสีมา) เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดในภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สิ้นสุดเส้นทางที่จังหวัดนครราชสีมา
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน) เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดในภาคกลาง และภาคเหนือ สิ้นสุดเส้นทางที่จังหวัดเชียงราย
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2 (ถนนมิตรภาพ)  เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดในภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สิ้นสุดเส้นทางที่จังหวัดหนองคาย
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 21 (ถนนสระบุรี-หล่มสัก-เลย) เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดในภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สิ้นสุดเส้นทางที่จังหวัดเลย
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 33 (ถนนสุวรรณศร) เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดในภาคตะวันตก, ภาคกลาง และภาคตะวันออกของประเทศไทย สายทางเริ่มต้นที่จังหวัดสุพรรณบุรี และสิ้นสุดเส้นทางที่ชายแดนประเทศกัมพูชา อำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้ว
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 362 (ถนนวงแหวนรอบเมืองสระบุรี)

จากกรุงเทพมหานครมีรถโดยสารประจำทางทั้งรถธรรมดาและรถปรับอากาศของ บริษัท ขนส่ง จำกัด ออกจากสถานีขนส่งหมอชิต ถนนกำแพงเพชร 2 วันละ 28 เที่ยว

ส่วนการขนส่งทางราง จากสถานีรถไฟกรุงเทพ มีบริการเดินรถไฟไปจังหวัดสระบุรีทุกวัน วันละหลายขบวน ใช้เวลาเดินทางประมาณ 2 ชั่วโมง และบางขบวนยังสามารถแวะลงได้ที่สถานีรถไฟชุมทางแก่งคอย และสถานีรถไฟมวกเหล็กได้ด้วย นอกจากนี้ ยังมีทางรถไฟสายเหนือผ่านที่อำเภอบ้านหมอและอำเภอหนองโดนด้วยอีกเช่นกัน  

 บุคคลที่มีชื่อเสียง 
 ด้านศาสนา
 สมเด็จพระญาณวชิโรดม (วิริยังค์ สิรินฺธโร) – สมเด็จพระราชาคณะ เจ้าอาวาสวัดธรรมมงคลเถาบุญญนนทวิหาร
 พระพรหมสิทธิ (ธงชัย สุขญาโณ) - พระราชาคณะเจ้าคณะรอง เจ้าคณะภาค 11  เจ้าอาวาสวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร กรรมการมหาเถรสมาคม 
 ด้านวงการบันเทิง 
 กฤตภาศ ศักดิษฐานนท์ – นักแสดง พิธีกร นายแบบ นักเขียน คอลัมนิสต์ นักวิชาการ
 ฤทธิ์ ลือชา – นักแสดง นักการเมือง
 โยกเยก เชิญยิ้ม – นักแสดง
 เฉลิมพล ทิฆัมพรธีรวงศ์ – นักแสดง
 กฤษณะ ไชยรัตน์ – พิธีกรทางช่อง เนชั่นทีวี ประธานมูลนิธิอารยสถาปัตย์เพื่อคนทั้งมวล ผู้จัดการโครงการทูตอารยสถาปัตย์ และประธานคณะทำงานอารยสถาปัตย์ไทยสู่ประชาคมอาเซียน
 จีรนันท์ มะโนแจ่ม – นักแสดง
 อรวิภา กนกนทีสวัสดิ์ – นักแสดง นางแบบ และอดีตนางสาวไทย ปี 2552
 อัจฉราภรณ์ กนกนทีสวัสดิ์ – นักแสดง นางแบบ พิธีกร และอดีตนางสาวไทย ปี 2556
 มิกค์ ทองระย้า – นักแสดง
 ธนภัทร กาวิละ – นักแสดง 
 รินรดา อินทร์ไธสง – อดีตสมาชิกวงบีเอ็นเคโฟร์ตีเอต
 วัชรี ด่านผาสุกกุล – สมาชิกวงซีจีเอ็มโฟร์ตีเอต
 บอล เชิญยิ้ม – นักแสดงตลก
ธนดล ศิริแวว – นักร้อง
 กฤษฏ์ ศตพรวรากุล – นักร้อง
 สุภัคชญา ชาวคูเวียง – นักแสดง เน็ตไอดอล นักแสดงลิเก และ อดีตผู้เข้าประกวดมิสแกรนด์สระบุรี

 ด้านกีฬา
 ธชตวัน ศรีปาน อดีตนักฟุตบอลทีมชาติไทยและหัวหน้าผู้ฝึกสอนฟุตบอล
 บิ๊ก สระบุรี อดีตนักสนุกเกอร์อาชีพชาวไทย
 วีระพล นครหลวงโปรโมชั่น อดีตนักมวยไทยและนักมวยสากลชาวไทย
 พูน ส.ตระกูลเพชร นักมวยไทยอาชีพชาวไทย

 ด้านการเมือง
 พล.ต.อ.ประมาณ อดิเรกสาร อดีตรองนายกรัฐมนตรี อดีตรัฐมนตรีหลายกระทรวง และอดีตผู้ก่อตั้งพรรคชาติไทย
 ปองพล อดิเรกสาร อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีหลายกระทรวง

 อ้างอิง 

 ดูเพิ่ม 
 รายชื่อวัดในจังหวัดสระบุรี
 รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดสระบุรี
 รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดสระบุรี
 สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสระบุรี

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด