พินอิน

พินอิน หรือ ฮั่นยฺหวี่พินอิน (;     แปลว่า สะกดเสียงภาษาจีน) คือระบบในการถอดเสียงภาษาจีนมาตรฐาน ด้วยตัวอักษรละติน ความหมายของพินอินคือ "การรวมเสียงเข้าด้วยกัน" (โดยนัยก็คือ การเขียนแบบสัทศาสตร์ การสะกด การถอดเสียง หรือการทับศัพท์)

พินอินเริ่มต้นในปี พ.ศ. 2501 และเริ่มใช้กันในปี พ.ศ. 2522 โดย รัฐบาลของสาธารณรัฐประชาชนจีน โดยใช้แทนที่ระบบการถอดเสียงแบบเก่า เช่น ระบบเวดและไจลส์ และระบบจู้อิน นอกจากนี้ ยังมีการออกแบบระบบอื่น ๆ สำหรับนำไปใช้กับภาษาพูดของจีนในถิ่นต่าง ๆ และภาษาของชนกลุ่มน้อยที่ไม่ใช้ภาษาฮั่น ในสาธารณรัฐประชาชนจีนด้วย 

นับแต่นั้นมา พินอินก็เป็นที่ยอมรับจากสถาบันนานาชาติหลายแห่ง รวมทั้งรัฐบาลสิงคโปร์ หอสมุดรัฐสภาอเมริกัน และสมาคมหอสมุดอเมริกัน โดยถือว่าเป็นระบบการถอดเสียงที่เหมาะสมสำหรับภาษาจีนกลาง ครั้นปี พ.ศ. 2522 องค์การมาตรฐานนานาชาติ (ISO) ก็ได้รับเอาพินอินเป็นระบบมาตรฐาน (ISO 7098) ในการถ่ายทอดเสียงภาษาจีนปัจจุบันด้วยอักษรโรมัน (the standard romanization for modern Chinese)

สิ่งสำคัญที่ต้องระลึกไว้ก็คือ พินอินนั้น เป็นการทับศัพท์ด้วยอักษรโรมัน (Romanization) มิใช่การถอดเสียงแบบภาษาอังกฤษ (Anglicization) นั่นคือ การกำหนดให้ใช้ตัวอักษรตัวหนึ่ง สำหรับแทนเสียงหนึ่ง ๆ ในภาษาจีนไว้อย่างตายตัว เช่น b และ d ในระบบพินอิน เป็นเสียง "ป" และ "ต" ตามลำดับ ซึ่งแตกต่างจากระบบการออกเสียงส่วนใหญ่ ไม่ว่าอังกฤษ ฝรั่งเศส หรือภาษาอื่นในยุโรป ขณะที่อักษร j หรือ q นั้นมีเสียงไม่ตรงกับในภาษาอังกฤษเลย กล่าวสั้น ๆ ก็คือ พินอินมุ่งที่จะใช้อักษรโรมัน เพื่อแทนเสียงใดเสียงหนึ่งโดยเฉพาะ เพื่อความสะดวกในการเขียน มิได้ยืมเสียงจากระบบของอักษรโรมันมาใช้ การใช้ระบบนี้นอกจากทำให้ชาวต่างชาติเขียนอ่านภาษาจีนได้สะดวกแล้ว ยังสามารถใช้กับคอมพิวเตอร์ได้สะดวกอย่างยิ่งด้วย 

ต่อไปนี้เป็นการถอดเสียงภาษาจีน (ที่เขียนด้วยอักษรโรมันในระบบพินอิน) ด้วยอักษรไทย โปรดสังเกตว่า บางหน่วยเสียงในภาษาจีนไม่มีหน่วยเสียงที่ตรงกันในภาษาไทย จึงต้องอนุโลมใช้อักษรที่ใกล้เคียง ในที่นี้จึงมีอักษรไทยบางตัว ที่ต้องใช้แทนหน่วยเสียงในภาษาจีนมากกว่าหนึ่งหน่วยเสียง ทั้งนี้เพื่อเป็น "เกณฑ์อย่างคร่าว ๆ" สำหรับการเขียนคำทับศัพท์ภาษาจีน

 ต้นพยางค์ (เสียงพยัญชนะต้น) 
อักษรพินอินจะปรากฏเป็นตัวหนา และมีอักษรจู้อินกำกับ อักษรไทยที่กำกับไว้หมายถึงเสียงพยัญชนะไทยที่ใกล้เคียง มิใช่การทับศัพท์
ริมฝีปากริมฝีปากกับฟันปุ่มเหงือกปลายลิ้นม้วนปุ่มเหงือกกับเพดานแข็งเพดานแข็งเพดานอ่อนเสียงกักb (ป ㄅ)p (พ ㄆ) d (ต ㄉ)t (ท ㄊ)  g (ก ㄍ)k (ค ㄎ)เสียงนาสิกm (ม ㄇ) n (น ㄋ) เสียงข้างลิ้นl (ล ㄌ)r¹ (ร (ล) ม้วนลิ้น ㄖ) เสียงกึ่งเสียดแทรก  z (ตซ คล้าย จ ㄗ)c (ทซ คล้าย ช ㄘ)zh (ตซ (จ) ม้วนลิ้น ㄓ)ch (ทซ (ช) ม้วนลิ้น ㄔ)j (จ ㄐ)q (ช ㄑ)เสียงเสียดแทรก f (ฟ ㄈ)s (ซ ㄙ)sh (ซ ม้วนลิ้น ㄕ)x (คล้าย ซ ㄒ)h (คฺฮ คล้าย ฮ ㄏ)เสียงกึ่งสระ    y² (ย ㄧ/ㄩ)w² (ว ㄨ)

¹  อาจออกเสียงคล้ายกับ  (เสียงเสียดแทรก ปลายลิ้นม้วน ก้อง) ซึ่งเปลี่ยนแปรไปตามผู้พูด แต่ก็ถือว่าเป็นหน่วยเสียงเดียวกัน
² อักษร y และ w นั้นไม่ได้บรรจุอยู่ในตารางเสียงพยัญชนะของระบบพินอินอย่างเป็นทางการ แต่ใช้สำหรับแทนที่อักษรสระ i, u, ü เมื่อไม่มีเสียงพยัญชนะต้น ซึ่งจะเปลี่ยนรูปเป็น yi, wu, yu ตามลำดับ
³ อักษร y จะออกเสียงเป็น  เมื่อตามด้วย u (ซึ่งลดรูปมาจาก ü)

การเรียงลำดับเสียงพินอิน (ไม่รวม w และ y) ได้รับการสืบทอดมาจากระบบจู้อิน (注音; Zhùyīn) นั่นคือ
{|cellspacing="0" cellpadding="5"
| style = "background: #ccf;"|b p m f
| style = "background: #cfc;"|d t n l
| style = "background: #fcc;"|g k h
| style = "background: #fcf;"|j q x
| style = "background: #cff;"|zh ch sh r
| style = "background: #ffc;"|z c s  
|}
หรือ ที่เราท่องกันว่า... โป โพ โม โฟ เตอ เทอ เนอ เลอ เกอ เคอ เฮอ จี ชี ซี จืยฺ ชืยฺ ซืยฺ รืยฺ ตซือ (จือ) ทซือ (ชือ) ซือ

อย่างไรก็ตามในพจนานุกรมสมัยใหม่ ได้เรียงพินอินแบบ a-z เหมือนอักษรโรมันเพื่อให้การค้นหาสะดวกยิ่งขึ้น

 ท้ายพยางค์ (เสียงสระและเสียงพยัญชนะสะกด) 
อักษรพินอินจะปรากฏเป็นตัวหนา และปรากฏเป็นสองรูปแบบได้แก่ รูปแบบที่ไม่มีเสียงพยัญชนะต้น และรูปแบบที่มีเสียงพยัญชนะต้นซึ่งจะมีขีดนำหน้า

ตัวท้ายตัวจบ∅ตัวกลาง∅-i¹(อือ)e, -e(เออ)a, -a(อา)ei, -ei(เอย์)ai, -ai(ไอ/อาย)ou, -ou(โอว)ao, -ao(เอา/อาว)en, -en(เอิน)an, -an(อัน/อาน)-ong(เวิง, อุง)eng, -eng(เอิง)ang, -ang(อัง/อาง)yi, -i(อี)ye, -ie(เย, อีเย)ya, -ia(ยา, เอีย) you, -iu(โยว, โอฺยว)yao, -iao(เยา/ยาว, เอียว)yin, -in(อิน)yan, -ian(เยียน, เอียน)yong, -iong(ยฺวืง, อฺวืง)ying, -ing(อิง)yang, -iang(เยียง/ยาง, เอียง)wu, -u(อู)wo, -uo³(วอ, อฺวอ)wa, -ua(วา, อัว/อวา)wei, -ui(เวย์, เอฺวย์)wai, -uai(ไว/วาย, อวาย) wen, -un(เวิน, เอฺวิน)wan, -uan(วัน/วาน, อวน/อวาน) weng(เวิง, อุง)wang, -uang(วัง/วาง, อวง/อวาง)yu, -ü²(อวี)yue, -üe²(เยฺว, เอฺว)  yun, -ün²(ยฺวืน, อฺวืน)yuan, -üan²(ยวืออัน, อวืออัน)  

¹ -i อักษรนี้ใช้ผสมกับ zh ch sh r z c s เท่านั้น
² ü จะเขียนเป็น u เมื่อตามหลัง j q x y
³ uo จะเขียนเป็น o เมื่อตามหลัง b p m f

เสียง /ər/ (เออร์ เช่น 而, 二, ฯลฯ) ซึ่งไม่ปรากฏในตาราง จะเขียนเป็น er ซึ่งเป็นเสียงสระตัวเดียวที่ไม่มีเสียงพยัญชนะต้น สำหรับรูปต่อท้าย -r (ร์) ระบบพินอินไม่ได้กำหนดไว้เป็นพิเศษ จึงสามารถนำไปต่อท้ายสระของพยางค์ก่อนหน้าโดยไม่ทำให้เสียงของพยางค์นั้นเปลี่ยนไป นอกจากนี้ก็ยังมี ê [ɛ] (เอ เช่น 欸, 誒) และเสียงกึ่งพยางค์เช่น m (อืม เช่น 呒, 呣), n (อืน เช่น 嗯, 唔), ng (อืง เช่น 嗯, 𠮾) ใช้เป็นคำอุทาน

อะพอสทรอฟี (') จะใช้เพื่อเป็นการแบ่งพยางค์ เมื่อการเขียนติดกันอาจก่อให้เกิดความกำกวม โดยเฉพาะเมื่อเขียนโดยไม่ใส่วรรณยุกต์ เช่นระหว่าง pi'ao (皮袄/皮襖) กับ piao (票) และระหว่าง Xi'an (西安) กับ xian (先)

 การถอดเสียงวรรณยุกต์ 
ระบบพินอินมีเครื่องหมายแทนเสียงวรรณยุกต์ 4 เครื่องหมายด้วยกัน ดังนี้

1. วรรณยุกต์เสียงที่หนึ่ง แทนด้วยขีดระนาบสั้น ๆ (◌̄) เทียบเท่าเสียง สามัญหรือตรี ในภาษาไทย:
  ā ē ī ō ū ǖ  

2. วรรณยุกต์เสียงที่สอง แทนด้วยขีดสั้น ๆ เอียงขวา (◌́) เทียบเท่าเสียง จัตวา ในภาษาไทย:
  á é í ó ú ǘ  

3. วรรณยุกต์เสียงที่สาม แทนด้วยขีดรูปลิ่ม (◌̌) คล้ายเสียง เอก ในภาษาไทย (แต่ไม่ใช่เสียง"เอก") :
  ǎ ě ǐ ǒ ǔ ǚ  

4. วรรณยุกต์เสียงที่สี่ แทนด้วยขีดสั้น ๆ เอียงซ้าย (◌̀) เทียบเท่าเสียง  โท ในภาษาไทย:
  à è ì ò ù ǜ  

5. วรรณยุกต์เสียงที่ห้า ไม่มีเครื่องหมาย: 
  a e i o u ü   (แต่บางครั้งเขียนจุดหน้าพยางค์นั้น ๆ เช่น ·yo  เยาะ) 

ในการใช้เครื่องพิมพ์ดีดหรือคอมพิวเตอร์ อาจใช้ตัวเลขแทนเครื่องหมายวรรณยุกต์ได้ (1 2 3 4 5 ตามลำดับ)

 การใส่วรรณยุกต์ 
โดยดูที่สระ a o e i u ü ตัวอย่างสระ ie ให้ใส่ที่ e เพราะ e มาก่อน (e i) ยกเว้นถ้า iu ใส่ที่ u

ตัวอย่าง

 อักษรจีน  พินอิน  อักษรไทย  ความหมาย妈māมาแม่麻máหมาป่าน马mǎหม่าม้า骂màม่าดุด่า吗maมะหรือ, ไหม

ดูเพิ่ม
 การเขียนคำทับศัพท์ภาษาจีน

 อ้างอิง 

อ่านเพิ่ม





 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Scheme for the Chinese Phonetic Alphabet—The original 1958 Scheme, apparently scanned from a reprinted copy in Xinhua Zidian. PDF version from the Chinese Ministry of Education. 
 Basic rules of the Chinese phonetic alphabet orthography—The official standard GB/T 16159–2012 in Chinese. PDF version from the Chinese Ministry of Education. 
 HTML version 
 Chinese phonetic alphabet spelling rules for Chinese names—The official standard GB/T 28039–2011 in Chinese. PDF version from the Chinese Ministry of Education 
 HTML version 
 Pinyin-Guide.com  Pronunciation and FAQs related to Pinyin
 Pinyin Tone Tool (archive) Online editor to create Pinyin with tones
 ตารางเปรียบเทียบการถ่ายทอดเสียงภาษาจีนในระบบต่าง ๆ รวมทั้งระบบพินอิน

หมวดหมู่:ภาษาจีน
หมวดหมู่:การถอดอักษรจีนเป็นอักษรโรมัน
หมวดหมู่:มาตรฐานไอเอสโอ