วงศ์โคลงเคลง

วงศ์โคลงเคลง () เป็นชื่อวงศ์ของพืชดอกใบเลี้ยงคู่ที่ส่วนใหญ่พบในพื้นที่เขตร้อน (สองในสามของสกุลนี้มาจากพื้นที่เขตร้อนในโลกใหม่) ประกบด้วยสกุลประมาณ 175 สกุล และชนิดเท่าที่รู้จักประมาณ 5115 ชนิด ลักษณะเด่นคือ ใบเป็นใบเดี่ยวติดตรงข้าม กลีบดอกเด่นชัด รังไข่เชื่อมติดกับฐานดอก มีระยางค์ยื่นออกมาตรงโคนอับเรณู

 ลักษณะประจำวงศ์ 
วงศ์โคลงเคลงเป็นวงศ์ของไม้พุ่ม ไม้ต้น ไม้ล้มลุก หรือไม้เลื้อย ซึ่งไม่มีหูใบ ใบเป็นใบเดี่ยวติดตรงข้าม บางทีพบมีหลายใบติดรอบข้อ ดอกสมบูรณ์เพศ กลีบเลี้ยงและกลีบดอกมีอย่างละ 3, 4 หรือ 5 กลีบ แกนอับเรณูยืดยาวหรือเป็นรยางค์ อับเรณูแตกโดยมีรูที่ปลาย รังไข่ติดใต้วงกลีบหรือกึ่งใต้วงกลีบมี 4 หรือ 5 ช่อง ไข่อ่อนจำนวนมากติดที่แกนผนังรังไข่ ผลแห้งแบบแก่แตก หรือผลมีเนื้อหลายเมล็ด

 อนุกรมวิธาน 
ภายใต้ระบบการจัดประเภท APG III เจ็ดสกุลจากวงศ์พลองเหมือด (Memecylaceae) ถูกรวมอยู่ในสกุลนี้แล้ว

 ชนิดและการกระจายพันธุ์ 
กระจายพันธุ์ในเขตร้อน ทั่วโลกพบ 211 สกุล ในประเทศไทยพบ 15 สกุล ได้แก่

 สกุลโคลงเคลง (Melastoma) เป็นไม้พุ่ม ขึ้นตามที่โล่งแจ้ง เช่น
 โคลงเคลง Melastoma malabathricum L. subsp. malabathricum L. 
 มังเคร่ช้าง Melastoma sanguineum Sims.
 โคลงเคลงผลแห้ง Melastoma pellrgrinianum (Boissieu) F. K. Mey
 โคลงเคลงยวน Melastoma saigonense (Kuntze) Merr.

 สกุลโคลงเคลงขนต่อม (Clidemia) ไม้พุ่ม ขึ้นเป็นวัชพืชโดยเฉพาะคาบสมุทรมลายาและทางภาคใต้ของประเทศไทย พบในประเทศไทยเพียงชนิดเดียว คือ
 โคลงเคลงขนต่อม Clidemia hirta (L.) D. Don

 สกุลเคลงแดง (Medinilla) ไม้พุ่มอิงอาศัย ทั่วโลกมีสมาชิกประมาณ 150 ชนิด ในไทยมีประมาณ 8–9 ชนิด ได้แก่ 
 เคลงแดง Medinilla curtisii Hook.f.
 เคลงใบเวียน Medinilla radicans (Blume) Blume
 เคลงย้อย Medinilla alpestris (Jack) Blume 
 เคลงหิน Medinilla rubicunda (Jack) Blume
 Medinilla laurifolia (Blume) Blume
 Medinilla clarkei King
 Medinilla scortechnii King
 Medinilla speciosa (Reinw. ex Blume) Blume 
 เคลงแสด Medinilla succulenta (Blume) Blume 

 สกุลพลอง (Memecylon) ไม้พุ่ม หรือไม้ต้นขนาดเล็กมีเนื้อไม้ เช่น
 พลองขี้ควาย Memecylon caeruleum Jack

 สกุลเอนอ้า (Osbeckia) ไม้พุ่ม ขึ้นตามที่โล่งแจ้ง ในประเทศไทยพบ 7 ชนิด 1 กุมภาพันธ์ 2561. ได้แก่
 เอนอ้าขายาว Osbeckia aspericaulis Hooh.f. ex Triana
 เอนอ้า Osbeckia chinensis L.
 โคลงเคลงตัวผู้ Osbeckia cochinchinensis Cogn.
 เอนอ้าน้ำ Osbeckia nepalensis Hook. f.
 เอนอ้าขนแข็ง Osbeckia setoso-annulata Geddes
 เอนอ้าขน หรือ จุกนารี Osbeckia stellata Buch.-Ham. ex Ker Gawl. 
 เอนอ้าหิน Osbeckia thorelii Guillaumin 

 สกุลเคลง (Pachycentria) ไม้พุ่มอิงอาศัย ทั่วโลกมีสมาชิกประมาณ 8 ชนิด ในไทยมี 3 ชนิด 26 สิงหาคม 2559. ได้แก่
 เคลงกนก Pachycentria varingifolia (Blume) Blume 
 เคลงก้านแดง Pachycentria constricta (Blume) Blume 
 เคลงก้านแดง Pachycentria pulverulenta (Jack) Clausing 

 สกุลเครือปลาซิว (Pseudodissochaeta) ไม้พุ่มอิงอาศัย เช่น
 เครือปลาซิว Pseudodissochaeta septentrionalis (W.W. Sm.) M.P. Nayar

 สกุลก้ามกุ้ง (Phyllagathis) ไม้ล้มลุกขนาดเล็ก ไม่มีลำต้น มีเหง้าใต้ดิน มักพบบนก้อนกินริมลำธารที่มีความชื้น ในป่าดิบแล้ง ในประเทศไทยพบ 5 ชนิด 30 พฤษภาคม 2559. ได้แก่
 ก้ามกุ้งขน Phyllagathis hispida King 
 ก้ามกุ้งใบกลม Phyllagathis rotundifolia (Jack) Blume 
 ก้ามกุ้งสยาม Phyllagathis siamensis Cellin. & S. S.Renner 
 ก้ามกุ้งหัว Phyllagathis tuberosa (Hansen) Cellin. & S. S.Renner 
 ก้ามกุ้งภูวัว Phyllagathis nanakorniana Wangwasit, Norsaengsri & Cellin.

 สกุลแปร้ (Sonerila) ไม้ล้มลุก มักบนลานหินที่มีมอสส์ ตามป่าดิบชื้น เช่น 
 แปร้น้ำเงิน Sonerila maculata Roxb.
 ดรุณี Sonerila moluccana Roxb.
 พันซี Sonerila erecta Jack
 สาวน้ำตก Sonerila calophylla Ridl.
 สาวสวรรค์ Sonerila helferi C.B. Clarke

 สกุลอื่น ๆ 
ณ เดือนตุลาคม ค.ศ. 2023 มีสกุลในวงศ์โคลงเคลงที่ได้รับการยอมรับ 167 สกุล:

Acanthella 
Aciotis 
Acisanthera 
Adelobotrys 
Allomaieta 
Alloneuron 
Almedanthus 
Amphiblemma 
Amphorocalyx 
Anaheterotis 
Andesanthus 
Anerincleistus 
Antherotoma 
Appendicularia 
Argyrella 
Arthrostemma 
Aschistanthera 
Astrocalyx 
Astronia 
Astronidium 
Axinaea 
Bamlera 
Barthea 
Beccarianthus 
Bellucia 
Benna 
Bertolonia 
Bisglaziovia 
Blakea 
Blastus 
Boerlagea 
Bourdaria 
Boyania 
Brachyotum 
Brasilianthus 
Bredia 
Bucquetia 
Cailliella 
Calvoa 
Cambessedesia 
Castratella 
Catanthera 
Centradenia 
Centradeniastrum 
Centronia 
Chaetogastra 
Chaetolepis 
Chalybea 
Cincinnobotrys 
Comolia 
Comoliopsis 
Creochiton 
Cyphotheca 
Dalenia 
Derosiphia 
Desmoscelis 
Dicellandra 
Dichaetanthera 
Dinophora 
Dionycha 
Dionychastrum 
Dissochaeta 
Dissotidendron 
Dissotis 
Driessenia 
Dupineta 
Eleotis 
Eriocnema 
Ernestia 
Feliciadamia 
Feliciotis 
Fordiophyton 
Fritzschia 
Graffenrieda 
Gravesia 
Guyonia 
Henriettea 
Heteroblemma 
Heterocentron 
Heterotis 
Huberia 
Kendrickia 
Kerriothyrsus 
Kirkbridea 
Lijndenia 
Lithobium 
Loricalepis 
Macairea 
Macrocentrum 
Macrolenes 
Maguireanthus 
Mallophyton 
Marcetia 
Medinilla 
Melastoma 
†Melastomites
Melastomastrum 
Memecylon 
Meriania 
Merianthera 
Miconia 
Microlicia 
Monochaetum 
Monolena 
Mouriri 
Neblinanthera 
Neodriessenia 
Nepsera 
Nerophila 
Noterophila Mart.
Nothodissotis 
Ochthephilus 
Ochthocharis 
Opisthocentra 
Osbeckia 
Ossaea 
Oxyspora 
Pachycentria 
Pachyloma 
Phainantha 
Phyllagathis 
Physeterostemon 
Pilocosta 
Plagiopetalum 
Pleroma 
Plethiandra 
Poikilogyne 
Poilannammia 
Poteranthera 
Preussiella 
Pseudodissochaeta 
Pseudoernestia 
Pternandra 
Pterogastra 
Pterolepis 
Pyrotis 
Quipuanthus 
Rhexia 
Rhynchanthera 
Rosettea 
Rostranthera 
Rousseauxia 
Salpinga 
Sandemania 
Sarcopyramis 
Schwackaea 
Scorpiothyrsus 
Siphanthera 
Sonerila 
Spathandra 
Sporoxeia 
Stanmarkia 
Stussenia 
Styrophyton 
Tashiroea 
Tateanthus 
Tessmannianthus 
Tibouchina 
Tigridiopalma 
Triolena 
Tristemma 
Tryssophyton 
Vietsenia 
Votomita 
Warneckea 
Wurdastom 

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 

  .


 แหล่งข้อมูลอื่น 

PlantSystematics.org: Images of species, list of genera


หมวดหมู่:วงศ์โคลงเคลง