จังหวัดระนอง

ระนอง เป็นจังหวัดชายฝั่งทะเลตะวันตกของภาคใต้ มีพื้นที่ประมาณ 3,298.045 ตารางกิโลเมตรมีพื้นที่ติดต่อทางตะวันออกติดต่อกับจังหวัดชุมพร ทางใต้ติดกับจังหวัดสุราษฎร์ธานีและจังหวัดพังงา ทางตะวันตกติดกับประเทศพม่าและทะเลอันดามัน มีลักษณะพื้นที่เรียวและแคบ มีความยาวถึง 200 กิโลเมตร และมีความแคบในบริเวณอำเภอกระบุรี เพียง 9 กิโลเมตร

ระนองเป็นอีกจังหวัดหนึ่งที่มีประวัติความเป็นมายาวนานนับตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาเรืองอำนาจ เดิมเป็นหัวเมืองขนาดเล็กขึ้นกับเมืองชุมพร คำว่าระนองเพี้ยนมาจากคำว่า แร่นอง เนื่องจากในพื้นที่จังหวัดมีแร่อยู่มากมาย

ชื่อเรียก
ชื่อระนอง บ้างอธิบายหมายถึง "แร่เนืองนองคือท้องถิ่นมีแร่อุดมสมบูรณ์ จากแร่เนืองนอง" จึงกลายเสียงเป็นระนอง บ้างว่าอาจมาจากคนที่ชื่อ นายนอง เป็นผู้นำและเป็นหัวหน้าหมู่บ้านซึ่งต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหลวงระนอง

คำว่า "ระนอง" ยังมีเสียงใกล้เคียงภาษาอินโดนีเซียว่า "ระนาห์" (Ranah) หมายถึงทุ่งหญ้าหรือเทือกเขาที่ทอดยาว (Kamus Indonesia Inggris) ระนองอาจเป็นคำมลายู คือ "ระ" มาจากเสียงคำท้ายของกัวลา (Guala) แปลว่าปากน้ำ ส่วนคำว่า "นอง" หมายถึงชื่อของแม่น้ำนอง ซึ่งเป็นลำน้ำสายสั้น ๆ ไหลลงสู่ปากน้ำกระ ระนองจึงหมายถึงปากน้ำนองหรือปากแม่น้ำระนอง นอกจากนั้นยังสันนิษฐานว่าอาจเป็นคำยืมมาจากภาษาพม่าคำว่า "ระนัว" (Ranou) หมายถึงผู้ซึ่งอยู่ด้วยความหวัง

ประวัติ
เมืองระนองเคยเป็นชุมชนโบราณที่มีการติดต่อค้าขายกับอินเดียและจีน เป็นเส้นทางที่เดินลัดเทือกเขาตะนาวศรีจากต้นน้ำกระบุรีคือที่ปากจั่นไปยังต้นแม่น้ำชุมพร เป็นชุมชนโบราณอันดับสองรองจาก ชุมชนภูเขาทอง กำพวน กิ่งอำเภอสุขสำราญ ปรากฏคำว่า กระบุรี จารึกอยู่ที่ฐานพระพุทธรูปโบราณที่อำเภอไชยา และปรากฏหลักฐานบันทึกของจีนเรียกกระบุรี (อำเภอกระบุรีในปัจจุบัน) ว่าเกียโลหิ และครหิ (Ki - Lo - Hi - Karahi) จากหนังสือการค้าเมืองนานไฮ ระบุว่า เกียโลหิ ครหิ หรือกระบุรี เคยส่งทูตไปติดต่อค้าขายที่เมืองจีน เมื่อ พ.ศ. 1151 ในรัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถกับสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ระหว่าง พ.ศ. 1991–2072 เมืองระนองมีลักษณะเป็นหัวเมืองขนาดเล็ก ขึ้นอยู่กับเมืองชุมพร ซึ่งเป็นหัวเมืองชั้นตรี นอกจากเมืองระนองแล้วยังมีเมืองตระ (อำเภอกระบุรี)

เมืองระนองมีชื่อปรากฏอยู่ในพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชและพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ว่าเป็นเมืองที่พม่ายกทัพผ่านเข้ามาเพื่อไปตีเมืองชุมพร เมืองระนองมีพลเมืองอยู่น้อย มีราษฎรจากเมืองชุมพรและเมืองหลังสวน อพยพเข้ามาขุดแร่ดีบุกไปขายมาแต่โบราณ ทางราชการได้ผ่อนผันให้ราษฎรส่งส่วยดีบุกแทนการรับราชการ โดยให้มีเจ้าอากรภาษีรับผูกขาดอากรดีบุก มีอำนาจที่จะซื้อและเก็บส่วยดีบุกแก่ทางราชการ ผู้รวบรวมและจัดส่งส่วยอากรแร่ดีบุกให้ทางราชการนั้น ราษฎรชาวเมืองได้ยกย่องให้ "นายนอง" ซึ่งเป็นผู้นำที่ดีและเป็นหัวหน้าหมู่บ้าน นายนองมีความดีความชอบในภาระหน้าที่ดังกล่าว จึงได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น "หลวงระนอง" เจ้าเมืองคนแรก

ในปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. 2387 มีคนจีนชื่อ คอซูเจียง ซึ่งต่อมาได้เป็นพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซู้เจียง) ได้เดินทางมาตั้งภูมิลำเนาอยูที่เมืองตะกั่วป่า ได้ยื่นเรื่องขอประมูลอากรดีบุกแขวงเมืองตระและระนองได้ ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้สำเร็จราชการเมืองระนอง ในเวลาต่อมาโปรดเกล้าฯ ให้ยกเมืองระนองและเมืองตระ ขึ้นเป็นหัวเมืองจัตวา ขึ้นตรงต่อกรุงเทพและเลื่อนบรรดาศักดิ์พระรัตนเศรษฐี ขึ้นเป็น พระยารัตนเศรษฐี ผู้ว่าราชการเมืองระนอง เมื่อ พ.ศ. 2405 สมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมืองระนองได้โอนมาขึ้นกับมณฑลภูเก็ต

 ภูมิประเทศ 
สภาพภูมิประเทศของระนอง ประกอบด้วยภูเขาสูงในทางทิศตะวันออก และลาดลงสู่ทะเลอันดามันในทางทิศตะวันตก มีแม่น้ำและคลองสำคัญหลายสาย และมีภูเขาสูงสุดคือ ภูเขาพ่อตาโชงโดง 

แม่น้ำลำคลองที่สำคัญมีดังนี้
 แม่น้ำกระบุรี เป็นแม่น้ำที่กั้นพรมแดนไทย-พม่า มีความยาวประมาณ 95 กิโลเมตร
 คลองลำเลียง มีความยาวประมาณ 20 กิโลเมตร
 คลองปากจั่น ไหลลงสู่แม่น้ำกระบุรี มีความยาวประมาณ 30 กิโลเมตร
 คลองวัน ไหลลงสู่แม่น้ำกระบุรี มีความยาวประมาณ 20 กิโลเมตร
 คลองกระบุรี มีความยาวประมาณ 20 กิโลเมตร
 คลองละอุ่น ไหลลงสู่แม่น้ำกระบุรี มีความยาวประมาณ 35 กิโลเมตร
 คลองหาดส้มแป้น มีความยาวประมาณ 19 กิโลเมตร
 คลองกะเปอร์ มีความยาวประมาณ 32 กิโลเมตร
 คลองกำพวน  มีความยาวประมาณ 19 กิโลเมตร

 ภูมิอากาศ 
จังหวัดระนองได้ชื่อว่าเป็นเมือง "ฝนแปด แดดสี่" นั่นคือมีฝนตก 8 เดือน และฝนแล้งเพียง 4 เดือน นับว่าเป็นจังหวัดที่ฝนตกชุกมากที่สุดในประเทศไทย เนื่องจากอยู่ติดกับทะเลอันดามัน ได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้อย่างมาก

 หน่วยการปกครอง 
การปกครองแบ่งออกเป็น 5 อำเภอ 30 ตำบล 167 หมู่บ้าน
 อำเภอเมืองระนอง
 อำเภอละอุ่น
 อำเภอกะเปอร์
 อำเภอกระบุรี
 อำเภอสุขสำราญ 150px|แผนที่
 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
เทศบาลเมือง
เทศบาลเมืองระนอง
เทศบาลเมืองบางริ้น

 รายชื่อเจ้าเมืองและผู้ว่าราชการจังหวัด 
 รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัดระนองชื่อเข้ารับตำแหน่งสิ้นสุดการดำรงตำแหน่ง 1. หลวงระนอง (นายระนอง)  สมัยรัชกาลที่ 2 พ.ศ. 2397 2. พระยารัตนเศรษฐี (คอซูเจียง ณ ระนอง 許泗漳) พ.ศ. 2397  พ.ศ. 2420 3. พระยารัตนเศรษฐี (คอซิมก๊อง ณ ระนอง 許心廣) พ.ศ. 2420 พ.ศ. 2433 4. พระยารัตนเศรษฐี (คออยู่หงี่ ณ ระนอง 許如義) พ.ศ. 2433 พ.ศ. 2460 5. พระระนองบุรีศรีสมุทเขตต์ (คออยู่โง้ย ณ ระนอง) พ.ศ. 2460 พ.ศ. 2468 6. พระยาอมรศักดิ์ประสิทธิ์ (ทนง บุนนาค) พ.ศ. 2468 พ.ศ. 2472 7. พระอมรฤทธิธำรง (พร้อม ณ ถลาง) พ.ศ. 2472 พ.ศ. 2476 8. พระบูรพทิศอาทร (คออยู่เพิ่ม ณ ระนอง) พ.ศ. 2476 พ.ศ. 2482 9. นายพืชน์ เดชะคุปต์ พ.ศ. 2482 พ.ศ. 2484 10. นายถนอม วิบูลมงคล พ.ศ. 2484 พ.ศ. 2487 11. นายเนื่อง ปาณิกบุตร 22 กันยายน 2487 19 มกราคม 2488 12. นายจันทร์ สมบูรณ์กุล 25 มกราคม 2488 20 ตุลาคม 2489 13. นายแสวง ทิมทอง 28 ตุลาคม 2489 23 พฤษภาคม 2492 14. นายคีรี ศรีรัฐนิยม 3 มิถุนายน 2492 12 ตุลาคม 2496 15. นายแสวง ชัยอาญา 2 ธันวาคม 2496 12 ตุลาคม 2497 16. นายวิเวก จันทโรจวงศ์ 12 ตุลาคม 2497 23 กันยายน 2501 17. นายพันธุ สายตระกูล 23 กันยายน 2501 20 เมษายน 2504 18. พันตำรวจเอก บุญณรงค์ วัฑฌนายน 20 เมษายน 2504 30 กันยายน 2508 19. นายมนตรี จันทรปรรณิก 1 ตุลาคม 2508 30 เมษายน 2512  20. นายวงษ์ ช่อวิเชียร   1 พฤษภาคม 2512 30 กันยายน 2513 21. ร้อยตำรวจโท ชาญ เวชเจริญ 1 ตุลาคม 2513 30 กันยายน 2518 22. นายจำลอง พลเดช 1 ตุลาคม 2518  9 พฤษภาคม 2520 23. นายปัญญา ฤกษ์อุไร 10 พฤษภาคม 2520 7 ตุลาคม 2521 24. นายไพฑูรย์ ลิมปิทีป 8 ตุลาคม 2521   2 กุมพาพันธ์ 2523 25. นายพร อุดมพงษ์ 3 กุมภาพันธ์ 2523  7 ตุลาคม 2525 26. นายสาคร เปลี่ยนอำไพ 8 ตุลาคม 2525 30 กันยายน 2528 27. นายอำพัน คล้ายชัง 1 ตุลาคม 2528 30 กันยายน 2530 28. พันตรี เฉลิม สุภมร 1 ตุลาคม 2530 30 กันยายน 2533 29. ร้อยตรี สมพร กุลวานิช 1 ตุลาคม 2533 30 กันยายน 2534 30. นายจำนง เฉลิมฉัตร 1 ตุลาคม 2534  30 กันยายน 2537 31. นายสถิตย์ แสงศรี 1 ตุลาคม 2537 30 กันยายน 2538 32. นายศิระ ชวนะวิรัช 1 ตุลาคม 2538  30 กันยายน 2539 33. นายชัยจิตร รัฐขจร 1 ตุลาคม 2539 15 เมษายน 2541 34. นายสถิตย์ แสงศรี 16 เมษายน 2541 30 กันยายน 2541 35. นายทรงวุฒิ งามมีศรี 1 ตุลาคม 2541 30 กันยายน 2542 36. ร้อยโท ธวัช หันตรา 1 ตุลาคม 2542 30 กันยายน 2544 37. นายนพพร จันทรถง 1 ตุลาคม 2544 30 กันยายน 2546 38. นายวินัย มงคลธารณ์ 1 ตุลาคม 2546 30 กันยายน 2548 39. นายเมฆินทร์ เมธาวิกูล 1 ตุลาคม 2548 12 พฤศจิกายน 2549 40. นางกาญจนาภา กี่หมัน 13 พฤศจิกายน 2549 30 กันยายน 2551 41. นายวันชาติ วงษ์ชัยชนะ 1 ตุลาคม 2551  25 พฤศจิกายน 2554 42. นายพีระศักดิ์ หินเมืองเก่า 28 พฤศจิกายน 2554 7 ตุลาคม 2555 43. ว่าที่ร้อยตรี เชิดศักดิ์ จำปาเทศ 19 พฤศจิกายน 2555   30 กันยายน 2557 44. นายสุริยันต์ กาญจนศิลป์ 3 พฤศจิกายน 2557 30 กันยายน 2559 45. นายจตุพจน์ ปิยัมปุตระ 1 ตุลาคม 2559 30 กันยายน 2563 46. นายสมเกียรติ ศีรษะเนตร 1 ตุลาคม 2563 30 กันยายน 2565 47. นายศักระ กปิลกาญจน์ 2 ธันวาคม 2565 30 กันยายน 2566 48. นายนริศ นิรามัยวงศ์ 17 ธันวาคม 2566 16 พฤศจิกายน 2567 49. นายสุพจน์ ภูติเกียรติขจร 26 ธันวาคม 2567 11 พฤศจิกายน 2568 50. นายราชัน มีน้อย 7 ธันวาคม 2568 ปัจจุบัน

 อุทยาน 
 อุทยานแห่งชาติลำน้ำกระบุรี
 อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะพยาม
 อุทยานแห่งชาติแหลมสน
 อุทยานแห่งชาติน้ำตกหงาว
 เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคา

 บุคคลที่มีชื่อเสียง 
 วิรัช ร่มเย็น - นักการเมือง
 คงกฤษ ฉัตรมาลีรัตน์ - นักการเมือง
 จรัสพงษ์ สุรัสวดี - นักแสดง พิธีกร
 จิรัฐชัย ชยุติ - นักร้อง นักแสดง 
 ชุติมา ทีปะนาถ - นักแสดง 
 มุกดา นรินทร์รักษ์ - นักแสดง 
 อ้อย กะท้อน - นักร้อง
 เจริญ หงษ์ไทย - นักแสดง
 ราชัน มีน้อย - รองผู้ว่าจังหวัดระนอง

 อ้างอิง 

 ดูเพิ่ม 
 ทางรถไฟสายคอคอดกระ
 แม่น้ำกระบุรี
 รายชื่อวัดในจังหวัดระนอง
 รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดระนอง
 รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดระนอง

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 งานศึกษาที่เกี่ยวข้อง 
 ฤทัยชนก ห่วงจริง. (2566). พลวัตของ “คนสองน้ำ” กับการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจของจังหวัดระนอง พ.ศ. 2500 ถึง พ.ศ. 2560. วิทยานิพนธ์ ปร.ด. (ประวัติศาสตร์). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

 เว็บไซต์ 
 เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด