นิราศนรินทร์

นิราศนรินทร์ เป็นวรรณคดีในยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น ประเภทนิราศ ที่จัดว่าแต่งได้ดี โดยกระทรวงศึกษาธิการได้คัดมาให้นักเรียนได้ศึกษากันในชั้นเรียน และมีบทโคลงที่ใช้เป็นแบบแผนของโคลงสี่สุภาพ

 ผู้แต่ง 
ผู้แต่งนิราศนรินทร์ คือ นายนรินทรธิเบศร์ (มิใช่ชื่อตัว แต่เป็น มหาดเล็ก ฝ่ายพระราชวังบวร (วังหน้า) ในสมัยรัชกาลที่ 2) มีนามเดิมว่า อิน  ในตำรารุ่นเก่า มักเขียนเป็น นายนรินทรธิเบศร์  (อิน) ได้แต่งนิราศเรื่องนี้เมื่อคราวตามเสด็จสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ยกกองทัพหลวงไปปราบพม่า ซึ่งยกลงมาตีเมืองถลางและชุมพร ในช่วงต้นรัชกาลที่ 2 เมื่อปีมะเส็ง (พ.ศ. 2352) นิราศเรื่องนี้ผู้แต่งไม่ได้ระบุชื่อเอาไว้ แต่เรียกกันโดยทั่วไปตามชื่อผู้แต่ง ว่า “นิราศนรินทร์”

 เนื้อหา 
เป็นการคร่ำครวญและพรรณนาความรู้สึกอาลัยอาวรณ์
ที่มีต่อหญิงคนรัก และเล่าถึงการเดินทาง เมื่อผ่านภูมิประเทศต่าง ๆ เริ่มจากคลองขุด ถึงวัดวัดอรุณ เข้าคลองบางกอกน้อย และล่องเรือไปจนถึงอ่าวไทย แล้วขึ้นบกที่เพชรบุรี

 คำประพันธ์ 
นิราศนรินทร์แต่งด้วยโคลงสี่สุภาพ 143 บท โดยมีร่ายสุภาพขึ้นต้น 1 บท ผู้แต่งประณีตในการคัดสรรคำและความหมาย ร้อยกรองเป็นบทโคลงที่ไพเราะ ทั้งยังมีสัมผัสอักษรแพรวพราวตามขนบของคำโคลง อาจกล่าวได้ว่า แทบไม่มีโคลงบทไหนเลย ที่อ่านแล้วไม่รู้สึกถึงความไพเราะงดงาม อย่างไรก็ตาม ด้วยสำนวนภาษาที่เก่าถึงยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น จึงมีคำศัพท์จำนวนไม่น้อยที่เข้าใจยาก หรือเป็นที่ถกเถียงกันโดยยังไม่มีข้อยุติ

 ตัวอย่างจากนิราศนรินทร์ 

ร่าย๏ ศรีสิทธิ์พิศาลภพเลอหล้าลบล่มสวรรค์ จรรโลงโลกกว่ากว้างแผนแผ่นผ้างเมืองเมรุศรีอยุธเยนทร์แย้มฟ้า แจกแสงจ้าเจิดจันทร์เพียงรพิพรรณผ่องด้าว ขุนหาญห้าวแหนบาทสระทุกข์ราษฎร์รอนเสี้ยน ส่ายเศิกเหลี้ยนล่งหล้าราญราบหน้าเภรินเข็ญข่าวยินยอบตัว ควบค้อมหัวไหว้ละล้าวทุกไทน้าวมาลย์น้อมขอออกอ้อมมาอ่อน ผ่อนแผ่นดินให้ผาย ขยายแผ่นฟ้าให้แผ้วเลี้ยงทแกล้วให้กล้าพระยศไท้เทิดฟ้า เฟื่องฟุ้งทศธรรม ท่านแฮ
( บ้านเมืองจงมีความดีงาม ชนะแก่สวรรค์ เจริญกว่าเมืองใดบนโลกนี้ และสวรรค์บนยอดเขาพระสุเมรุ อยุธยางามรุ่งเรืองเหนือฟ้า และสว่างกว่าดวงจันทร์ จนเปรียบได้ดั่งแสงอาทิตย์ อยุธยามีเทวดาปกปักรักษาพระมหากษัตริย์ผู้ขจัดทุกข์ของราษฎร และทำลายข้าศึกอย่างราบคาบจนเมื่อศัตรูเพียงได้ทราบชื่อของอยุธยาก็จะนอบน้อมมอบตัวโดยมอบเครื่องราชบรรณาการต่าง ๆ มาให้ โดยพระมหากษัตริย์นั้นได้ขยายท้องฟ้าให้สงบ เลี้ยงดูทหารให้มีความกล้าหาญ พระมหากษัตริย์ทรงมีฐานะเทียมเท่ากับท้องฟ้า และเต็มไปด้วยธรรมะ 10 ประการนำไปสู่การปกครองอันเจริญรุ่งเรือง)

( กรุงศรีอยุธยาล่มสลายลงไปแล้ว แต่กลับลอยลงมาจากสวรรค์อีกหรืออย่างไร มีปราสาทพระราชวังอันงดงามตระการตา ด้วยบุญบารมีของพระมหากษัตริย์ช่วยทะนุบำรุงพระศาสนาให้รุ่งเรือง ปัดเป่าทุกข์ให้แก่ไพร่ฟ้าชาวประชา ) 

นักวรรณคดีมักเปรียบเทียบโคลงบทนี้ กับโคลงดั้นจากโคลงกำสรวล ซึ่งขึ้นบาทแรกด้วยสำนวนคล้ายกัน ดังต่อไปนี้ ซึ่งเป็นบทชมพระนครเช่นเดียวกัน ทั้งนี้ผู้แต่งอาจชื่นชมโคลงจากโคลงกำสรวล ซึ่งชื่นชมพระนครเมื่อครั้งยังรุ่งเรือง  

นอกจากนี้ในโคลงหมายเลข ๒๑. ยังถือเป็นแม่แบบของโคลงสี่สุภาพบทหนึ่งด้วย 


ด้วยโคลงบทนี้ใช้คำเอก 7 โท 4 และที่เหลือเป็นคำสุภาพทั้งหมด จึงใช้เป็นแม่แบบสำหรับการแต่งโคลงสี่สุภาพได้เป็นอย่างดี 

ในช่วงท้าย ( โคลงหมายเลข ๑๒๓ ) ผู้แต่งยังได้เอ่ยถึงวรรณคดีรุ่นเก่าอีกสองเรื่อง คือ กำสรวลศรีปราชญ์ และทวาทศมาส ซึ่งเป็นนิราศคำโคลงเช่นเดียวกัน



โคลงบทสุดท้ายผู้แต่งได้ระบุชื่อตนเอาไว้ด้วย ดังนี้

หมวดหมู่:วรรณคดีประเภทโคลง
นรินทร์