ประเทศทาจิกิสถาน

ทาจิกิสถาน (; ; ) หรือชื่อทางการว่า สาธารณรัฐทาจิกิสถาน (; ) เป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลในภูมิภาคเอเชียกลาง มีพื้นที่  และประชากรประมาณ 9,537,645 คน มีอาณาเขตติดต่อกับอัฟกานิสถาน จีน คีร์กีซสถาน และอุซเบกิสถาน ทาจิกิสถานเคยเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียต

 ศัพทมูลวิทยา 

ทาจิกิสถาน หมายถึง "ดินแดนของชาวทาจิก" โดยคำว่าทาจิกแปลว่า "ไม่ใช่เติร์ก" และ "-สถาน" เป็นคำลงท้ายภาษาเปอร์เซียที่มีความหมายว่า "ดินแดนของ" หรือ "ประเทศของ"

พจนานุกรมแอมีด หนึ่งในพจนานุกรมเปอร์เซียที่โดดเด่นที่สุด ให้คำนิยามทาจิกจากข้อมูลหลายแหล่งว่า:

 ไม่ใช่ทั้งชาวอาหรับหรือเติร์ก เขาผู้พูดภาษาเปอร์เซีย ผู้ที่พูดภาษาเปอร์เซีย
 เด็กที่เกิดในเปอร์เซีย และดังนั้นจึงพูดภาษาเปอร์เซีย

 พจนานุกรมเก่าแก่อีกเล่มให้คำนิยามทาจิกว่า "ผู้ที่ไม่ใช่ชาวมองโกลหรือเติร์ก"

ในภาษาอังกฤษก่อน ค.ศ. 1991 ทาจิกิสถานมักเขียนในรูปของ Tadjikistan หรือ Tadzhikistan เนื่องจากการทับศัพท์คำว่า  ในภาษารัสเซีย ไม่มีอักษร "j" เดี่ยวที่แสดงหน่วยเสียง  และดังนั้นจึงเขียนเป็น  หรือ dzh Tadzhikistan เป็นรูปเขียนหนึ่งที่นิยมเขียนกันมากที่สุด และถูกใช้อย่างกว้างขวางในวรรณกรรมอังกฤษที่นำข้อมูลมาจากรัสเซียAnti-Armenian Riots Erupt in Soviet Republic of Tadzhikistan . Articles.latimes.com (2 November 1989). Retrieved on 20 January 2017. ส่วน "Tadjikistan" เป็นรูปการสะกดตามภาษาฝรั่งเศส และสามารถพบในข้อความภาษาอังกฤษบางส่วน ประเทศทาจิกิสถานเขียนในแบบอักษรเปอร์เซีย-อาหรับเป็น 

 ประวัติศาสตร์ 
 ทาจิกิสถานของรัสเซีย 
ลัทธิจักรวรรดินิยมรัสเซียนำไปสู่การพิชิตเอเชียกลางของจักรวรรดิรัสเซียในช่วงปลายยุคจักรวรรดิของศตวรรษที่ 19  ระหว่างปี พ.ศ. 2407 - 2428 รัสเซียค่อย ๆ เข้าควบคุมดินแดนทั้งหมดของเตอร์กิสถานรัสเซียส่วนทาจิกิสถานซึ่งถูกควบคุมโดยเอมิเรตแห่งบูคาราและคานาเตะแห่งโคกันด์  รัสเซียสนใจที่จะเข้าถึงแหล่งผลิตฝ้าย และในช่วงทศวรรษที่ 1870 พยายามที่จะเปลี่ยนการเพาะปลูกในภูมิภาคจากเมล็ดพืชเป็นฝ้าย (กลยุทธ์ที่ถูกคัดลอกและขยายโดยโซเวียตในภายหลัง) ในปี พ.ศ. 2428 ดินแดนของทาจิกิสถานถูกปกครองโดยจักรวรรดิรัสเซียหรือรัฐข้าราชบริพารเอมิเรตบูฆอรอ แต่ทาจิกิสถานรู้สึกได้ถึงอิทธิพลของรัสเซียเพียงเล็กน้อย

ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 พวกทาจิก ได้จัดตั้งตัวเองเป็นขบวนการทางสังคมอิสลามทั่วทั้งภูมิภาค แม้ว่าทาจิกจะเป็นผู้ที่สนับสนุนความทันสมัยและไม่จำเป็นต้องต่อต้านรัสเซีย แต่ชาวรัสเซียมองว่าการเคลื่อนไหวดังกล่าวเป็นภัยคุกคามเนื่องจากจักรวรรดิรัสเซียนับถือศาสนาคริสต์เป็นหลัก กองกำลังรัสเซียจำเป็นต้องฟื้นฟูคำสั่งซื้อในระหว่างการลุกฮือต่อต้านรัฐข่านโคกันด์ระหว่างปี พ.ศ. 2453 - 2456 ความรุนแรงเพิ่มเติมเกิดขึ้นในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2459 เมื่อผู้ประท้วงโจมตีทหารรัสเซียในฆูจันด์จากการขู่บังคับเกณฑ์ทหารในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 แม้กองทัพรัสเซียจะนำฆูจันด์กลับอย่างรวดเร็ว ภายใต้การควบคุมการปะทะยังคงดำเนินต่อไปตลอดทั้งปีในสถานที่ต่าง ๆ ในทาจิกิสถาน

 หลังได้รับเอกราชจากสหภาพโซเวียต 

ทาจิกิสถานได้ได้รับเอกราชในปี ค.ศ. 1990 (พ.ศ. 2533) ภายหลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียต แต่ในช่วงแรก การเมืองภายในประเทศขาดเสถียรภาพเนื่องจากเกิดความขัดแย้งภายในอย่างรุนแรงระหว่างกลุ่มชาตินิยม กลุ่มนีโอ-คอมมิวนิสต์ และกลุ่มอิสลามหัวรุนแรง และมีผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์ดังกล่าว 60,000 คน  ต่อมากลุ่มอิสลามหัวรุนแรงได้อพยพออกนอกประเทศพร้อมด้วยประชาชนหลายหมื่นคน ไปตั้งมั่นอยู่ทางภาคเหนือของอัฟกานิสถาน และกลับเข้ามาปฏิบัติการแบบกองโจรในทาจิกิสถาน ทำให้รัฐบาลทาจิกิสถานต้องพึ่งกองกำลังรัสเซียดูแลแนวชายแดนทาจิกิสถาน-อัฟกานิสถาน และมีการสู้รบยืดเยื้อเป็นเวลาหลายปี จนในปี ค.ศ. 1997 (พ.ศ. 2540) จึงมีการลงนามสนธิสัญญาสันติภาพระหว่างประธานาธิบดี เอมอแมลี แรฮ์มอนอฟ กับนาย แซยิด แอบดุลลอห์ นูรี ผู้นำกลุ่มแนวร่วมต่อต้านรัฐบาล (United Tajik Opposition - UTO)

 การแบ่งเขตการปกครอง 

ทาจิกิสถานแบ่งออกเป็น 4 เขตการปกครองย่อย ได้แก่แคว้นซุฆด์กับฆัตลอน แคว้นปกครองตนเองเคอฮิสทอนีบาดัฆชอน และเขตภายใต้การบริหารของสาธารณรัฐ แต่ละแคว้นแบ่งออกเป็นอำเภอ () ซึ่งแบ่งออกเป็น จามออัต (หน่วยปกครองตนเองระดับหมู่บ้าน)  ประเทศทาจิกิสถานมี 58 อำเภอและ 367 จามออัต
250px|แผนที่แสดงเขตการปกครองของประเทศทาจิกิสถาน|center|frameless เขตการปกครองย่อย  ISO 3166-2  หมายเลขแผนที่  เมืองหลัก  พื้นที่ (ตร.กม.)Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2008, State Statistical Committee, Dushanbe, 2008  ประชากร (ค.ศ. 2019) แคว้นซุฆด์TJ-SU  1  ฆูจันด์  25,400  2,658,400 เขตภายใต้การบริหารของสาธารณรัฐ TJ-RR  2  ดูชานเบ  28,600  2,122,000 แคว้นฆัตลอน TJ-KT 3  บอฆทาร์　 24,800  3,274,900 เคอฮิสทอนีบาดัฆชอน TJ-GB 4  ฆอรุฆ  64,200  226,900 ดูชานเบ - - ดูชานเบ  124.6  846,400

 เศรษฐกิจ 
ในปี 2019 เกือบ 29% ของ GDP ของทาจิกิสถานมาจากการโอนเงินของแรงงานในต่างประเทศ (ส่วนใหญ่มาจากชาวทาจิกิสถานที่ทำงานในรัสเซีย)World Bank Data  Accessed 6 June 2021. Link goes to current data."Remittance man ". The Economist. 7 September 2013.Tajikistan: Building a Democracy (video) , United Nations, March 2014 เนื่องจากรายได้จากต่างประเทศขึ้นอยู่กับเงินจากแรงงานข้ามชาติในต่างประเทศและการส่งออกสินค้าไม่กี่ชนิดเช่น อะลูมิเนียมและฝ้ายที่ไม่มั่นคงนัก ทำให้เศรษฐกิจมีความเปราะบางตามเศรษฐกิจของประเทศอื่น ในปีงบประมาณ 2000 ความช่วยเหลือระหว่างประเทศยังคงเป็นแหล่งสนับสนุนที่สำคัญสำหรับโครงการฟื้นฟูประเทศหลังสงครามกลางเมือง (พ.ศ. 2535-2540) เข้าสู่เศรษฐกิจพลเรือน ความช่วยเหลือระหว่างประเทศมีความจำเป็นเพื่อแก้ไขปัญหาภัยแล้ง ในปีที่สองภัยส่งผลกระทบต่อการผลิตอาหาร ทำให้ทาจิกิสถานเกิดการขาดแคลนอย่างต่อเนื่อง เมื่อวันที่ 21 สิงหาคม 2001 สภากาชาดประกาศว่า เกิดภาวะอดอยากในทาจิกิสถาน และเรียกร้องให้มีการช่วยเหลือระหว่างประเทศให้กับทาจิกิสถาน ในเดือนมกราคม ค.ศ. 2012 ประชากร 680,152 คนในทาจิกิสถานกำลังเผชิญกับภาวะขาดแคลนอาหาร ในจำนวนนี้ 676,852 คนมีความเสี่ยงที่จะเผชิญกับภาวะขาดแคลนอาหารระยะที่ 3 และ 3,300 คนมีความเสี่ยงที่จะเผชิญกับ ภาวะขาดแคลนอาหารระยะที่ 4 (ภาวะฉุกเฉินด้านมนุษยธรรม) ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงสุดต่อภาวะขาดแคลนอาหารอาศัยอยู่ในเขตมูร์กอบ ของ แคว้นปกครองตนเองเคอฮิสทอนีบาดัฆชอน

 วัฒนธรรม 

 วันหยุด 

 1 มกราคม – วันปีใหม่ "Yangi Yil Bayrami"
 14 มกราคม – วันกองทัพอุซเบกิสถาน Vatan Himoyachilari kuni
 8 มีนาคม – วันสตรีสากล – "Xalqaro Xotin-Qizlar kuni"
 21 มีนาคม – วันปีใหม่ของชาวเตอร์กิซ – "Navro'z Bayrami"
 1 พฤษภาคม	– วันแรงงานสากล
 9 พฤษภาคม – ชัยชนะเหนือเยอรมนี – "Xotira va Qadirlash kuni"
 1 กันยายน	– วันประกาศเอกราช – "Mustaqillik kuni"
 1 ตุลาคม	– วันครู – "O'qituvchi va Murabbiylar"
 8 ธันวาคม	– วันรัฐธรรมนูญ – Konstitutsiya kuni


วันหยุดนอกเหนือจากทางราชการ
 End of Ramazon Ramazon Hayit Eid al-Fitr
 70 days later Qurbon Hayit Eid al-Adha

 อ้างอิง 

 อ่านเพิ่ม 
 Kamoludin Abdullaev and Shahram Akbarzadeh, Historical Dictionary of Tajikistan, 3rd. ed., Rowman & Littlefield, 2018.
 Shirin Akiner, Mohammad-Reza Djalili and Frederic Grare, eds., Tajikistan: The Trials of Independence, Routledge, 1998.
 Richard Foltz, A History of the Tajiks: Iranians of the East, London: Bloomsbury Publishing, 2019.
 Robert Middleton, Huw Thomas and Markus Hauser, Tajikistan and the High Pamirs, Hong Kong: Odyssey Books, 2008 ().
 Nahaylo, Bohdan and Victor Swoboda. Soviet Disunion: A History of the Nationalities problem in the USSR (1990)  excerpt
 Kirill Nourdhzanov and Christian Blauer, Tajikistan: A Political and Social History, Canberra: ANU E-Press, 2013.
 Rashid, Ahmed. The Resurgence of Central Asia: Islam or Nationalism? (2017)
 Smith, Graham,  ed. The Nationalities Question in the Soviet Union (2nd ed. 1995)
 Monica Whitlock, Land Beyond the River: The Untold Story of Central Asia, New York: St. Martin's Press, 2003.
 Poopak NikTalab. Sarve Samarghand (Cedar of Samarkand), continuous interpretation of Rudaki's poems, Tehran 2020, Faradid Publications {Introduction}
 Sharma, Raj Kumar, "Food Security and Political Stability in Tajikistan", New Delhi, Vij Books, 2018.

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Tajikistan at UCB Libraries GovPubs
 Tajikistan. The World Factbook. Central Intelligence Agency.

 Tajikistan profile from the BBC News

 Key Development Forecasts for Tajikistan from International Futures

หมวดหมู่:รัฐในอดีตสหภาพโซเวียต

หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2534
หมวดหมู่:ประเทศในเอเชียกลาง