พรรคประชาธิปัตย์

พรรคประชาธิปัตย์ (; ย่อ: ปชป.) เป็นพรรคการเมืองไทยที่เก่าแก่ที่สุด ก่อตั้งขึ้นฐานะพรรคฝ่ายกษัตริย์นิยม ปัจจุบันเป็นพรรคฝ่ายเสรีนิยมอนุรักษ์ และสนับสนุนกลไกตลาด ปัจจุบันมีอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ อดีตนายกรัฐมนตรี เป็นหัวหน้าพรรค และชัยวุฒิ บรรณวัฒน์ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม เป็นเลขาธิการพรรค

พรรคประชาธิปัตย์เป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาลในปี พ.ศ. 2491, พ.ศ. 2519, เดือนกันยายน พ.ศ. 2535, พ.ศ. 2540 และเดือนธันวาคม พ.ศ. 2551 และหลังจากนั้นก็ไม่เคยได้เสียงข้างมากในสภาอีกเลย โดยฐานเสียงของพรรคส่วนใหญ่คือภาคใต้และกรุงเทพฯ แม้ว่าผลการเลือกตั้งในกรุงเทพฯ จะผันผวนมากก็ตาม

 ประวัติ 
พรรคประชาธิปัตย์ ก่อตั้งเมื่อวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2489 แต่พรรคถือว่าวันที่ 6 เมษายน ซึ่งตรงกับวันจักรีเป็นวันก่อตั้งพรรค โดยเป็นพรรคเสรีนิยมและกษัตริย์นิยม หลังการเลือกตั้งในเดือนมกราคม พ.ศ. 2489 โดยสมาชิกในยุคแรกเป็นกลุ่มบุคลากรฝ่ายกษัตริย์นิยม ซึ่งต่อต้านปรีดี พนมยงค์ และอดีตขบวนการเสรีไทย พรรคประชาธิปัตย์ในขณะนั้นจึงต้องแข่งขันกับพรรคที่สนับสนุนปรีดี เช่น พรรคสหชีพ และ พรรคแนวรัฐธรรมนูญ

โดยหม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช นำพรรคก้าวหน้าของตน มารวมกับพรรคประชาธิปไตยของโชติ คุ้มพันธ์ แล้วให้ชื่อว่า พรรคประชาธิปัตย์ จากนั้นจึงเดินทางไปพบ ควง อภัยวงศ์ ที่บ้านหน้าสนามกรีฑาสถานแห่งชาติ เพื่อทาบทามให้ควงรับตำแหน่งหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ควง อภัยวงศ์ ให้กำเนิด “พรรคประชาธิปัตย์” 5 เม.ย. ก่อนเปลี่ยนเป็น 6 เม.ย.

 ผู้ร่วมก่อตั้งพรรค 
 หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช
 เลียง ไชยกาล
 ปริญญา จุฑามาศ
 สุวิชช พันธเศรษฐ
 โชติ คุ้มพันธ์
 ชวลิต อภัยวงศ์
 อินฑูร วรกุล
 บุญเท่ง ทองสวัสดิ์
 ฟอง สิทธิธรรม
 เล็ก นานา

 บทบาททางการเมือง 
 การนำพรรคโดยควง อภัยวงศ์ 
ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป มกราคม พ.ศ. 2489 กลุ่มพันธมิตรที่นำโดยปรีดีได้รับเสียงข้างมากในรัฐสภา อย่างไรก็ตาม ปรีดีปฏิเสธการเสนอชื่อเป็นนายกรัฐมนตรี และรัฐสภาได้แต่งตั้งพันตรีควงเป็นนายกรัฐมนตรีสมัยที่ 2 และภายหลังการจัดตั้งพรรคประชาธิปัตย์ พรรคมี สส. จำนวนทั้งสิ้น 46 คน

ในวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2489 พันตรีควง ลาออกจากตำแหน่งพร้อมกับคณะรัฐมนตรีทั้งคณะ หลังจากแพ้โหวตในร่างพระราชบัญญัติที่เสนอโดย ทองอินทร์ ภูริพัฒน์ สส. อุบลราชธานี ด้วยคะแนน 65–63 เสียง 

ใน การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเพิ่มเติม สิงหาคม พ.ศ. 2489 ภายหลังจากที่ยกเลิกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ที่พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้ง ทำให้ต้องมีการจัดการเลือกตั้งเพิ่มเติมขึ้น โดยพรรคประชาธิปัตย์ได้ สส. เพิ่มเพียง 16 คน แต่ สส. ในสภาโดยรวมมีทั้งสิ้น 62 คน ซึ่งถือว่ามีมากที่สุด แต่ก็ต้องสูญเสีย สส. นับสิบในปีถัดมา เนื่องจาก เลียง ไชยกาล นำ สส. จากพรรคไปจัดตั้ง พรรคประชาชน

เมื่อถึงการเลือกตั้งในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2489 พรรคประชาธิปัตย์ได้รับการสนับสนุนจากฝ่ายกษัตริย์นิยมอย่างหม่อมเจ้าอุปลีสาณ ชุมพล, พระยาศรีวิสารวาจา (เทียนเลี้ยง ฮุนตระกูล), เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา), พระยาบริรักษ์เวชชการ (ไล่ฮวด ติตติรานนท์) และนายศรีเสนา สมบัติศิริ ยกเว้นหม่อมเจ้าอุปาลีสาณ ทั้ง 4 คนกลายเป็นองคมนตรีในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร โดยพรรคที่ร่วมกับนายปรีดียังคงได้รับเสียงข้างมากในสภา  นายปรีดีได้รับการแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี แต่ภายหลังลาออก รัฐสภาจึงเลือก พลเรือตรีถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ ซึ่งเป็นหนึ่งในคณะราษฎรเป็นนายกรัฐมนตรีคนใหม่ แต่ด้วยปัญหาหลายประการทำให้คณะนายทหารที่นำโดย พลโท ผิน ชุณหะวัณ นายทหารนอกราชการทำรัฐประหารยึดอำนาจและโค่นล้มรัฐบาลของพลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์

คณะรัฐประหารจึงได้เชิญพันตรีควง อภัยวงศ์ หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์มาเป็นนายกรัฐมนตรีพลเรือนFrank C. Darling, "American Influence on the Evolution of Constitutional Government in Thailand" Thesis, American University, 1960, page 185 ในการเลือกตั้งครั้งต่อมาเมื่อวันที่ 29 มกราคม พ.ศ. 2491 พรรคประชาธิปัตย์ได้รับเสียงข้างมากเป็นครั้งแรก และรัฐสภาเลือกพันตรีควงกลับมาเป็นนายกรัฐมนตรีอีกครั้ง ต่อมาทหารกลุ่มเดิมทำรัฐประหารอีกครั้งโดยบังคับให้พันตรีควงลาออกจากตำแหน่งและเชิญจอมพลแปลก พิบูลสงครามกลับคืนสู่อำนาจและเป็นนายกรัฐมนตรี

 การนำพรรคโดยหม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช 
ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2518 พรรคประชาธิปัตย์ที่นำโดย หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช หัวหน้าพรรคในขณะนั้น ชนะการเลือกตั้งด้วยจำนวน สส. 72 คน ได้เป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาล และได้รับโปรดเกล้าฯ ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2518 และจัดตั้งคณะรัฐมนตรีโดยได้รับการสนับสนุนจากพรรคเกษตรสังคม และพรรคแนวร่วมสังคมนิยม โดยก่อนหน้านี้ พรรคประชาธิปัตย์ประกาศว่าจะไม่รับพรรคที่เคยร่วมกับพรรคสหประชาไทยมาร่วมรัฐบาล อาทิ พรรคธรรมสังคม, พรรคชาติไทย

แต่ได้คะแนนเสียงสนับสุนนเพียง 103 คน ไม่ถึงครึ่งของสภา (135 คน) โดยรัฐธรรมนูญสมัยนั้น กำหนดว่า การแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรีต้องได้รับความไว้วางใจจากสภาผู้แทนราษฎร เมื่อถึงวันแถลงนโยบายของรัฐบาลต่อสภา วันที่ 6 มีนาคม พ.ศ. 2518 ปรากฏว่า รัฐบาลของเสนีย์ได้รับเสียงสนับสนุนเพียง 111 เสียง ถือว่าไม่ได้รับความไว้วางใจจากสภาผู้แทนผู้แทนราษฎร เสนีย์และพรรคจึงแสดงความรับผิดชอบ โดยการลาออก และสละสิทธิ์การตั้งรัฐบาล

หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช หัวหน้าพรรคกิจสังคมในขณะนั้น ซึ่งมี ส.ส.ในสภาเพียง 18 เสียง สามารถรวบรวม ส.ส.พรรคต่าง ๆ รวม 8 พรรค ได้ 135 เสียง กลายเป็นเสียงข้างมากของสภา และคึกฤทธิ์ได้รับโปรดเกล้าฯ เป็นนายกรัฐมนตรี ในขณะที่พรรคประชาธิปัตย์กลายเป็นฝ่ายค้านคึกฤทธิ์ เป็นนายกฯ แทนพี่ชาย, หน้า 149. กาลานุกรมสยามประเทศไทย 2485-2554 โดย ชาญวิทย์ เกษตรศิริ ISBN 978-974-228-070-3 Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) Elections in Asia: A data handbook, Volume II, p284 ISBN 0-19-924959-8Sangchai, Somporn (1979), "Some Observations on the Elections and Coalition Formation in Thailand, 1976", Modern Thai Politics (Transaction Publishers): p. 378,

ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2522 ถือเป็นความล้มเหลวอย่างสิ้นเชิงของพรรคประชาธิปัตย์ที่เคยชนะการเลือกตั้งมาก่อนหน้านั้นถึง 2 ครั้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ที่เคยได้รับการเลือกตั้งมาทั้งหมด ก็เหลือเพียงคนเดียวเท่านั้น โดยแพ้ให้กับ พรรคประชากรไทย ที่นำโดย สมัคร สุนทรเวช อดีต สส.จากพรรคประชาธิปัตย์ที่ได้มาตั้งพรรคของตนเอง ขณะที่ภาพรวมทั้งประเทศจากที่เคยได้มากถึง 114 คน ในปี พ.ศ. 2519 เหลือเพียง 35 คนเท่านั้น ในครั้งนี้  ทำให้หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช หัวหน้าพรรคซึ่งไม่ได้ลงรับเลือกตั้งในครั้งนี้ ได้ลาออกพร้อมทั้งคณะกรรมการบริหารพรรคทั้งหมด เพื่อรับผิดชอบต่อผลการเลือกตั้ง ซึ่งต่อมา ผู้ที่รับได้เลือกให้เป็นหัวหน้าพรรค คือ พันเอก (พิเศษ) ถนัด คอมันตร์ สมาชิกพรรคผู้ได้รับเลือกตั้งมาเพียงคนเดียวเท่านั้นของกรุงเทพมหานคร และหม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช ก็ได้ถือโอกาสนี้วางมือจากการเมืองทั้งหมดม้ามืดสมัคร ชนะเลือกตั้งถล่มทลาย ผู้ลงคะแนนเขตกรุงเทพฯ เลือกประชากรไทยแทนประชาธิปัตย์ หน้า 168, กาลานุกรมสยามประเทศ 2485-2554 โดย ชาญวิทย์ เกษตรศิริ ISBN 978-974-228-070-3  Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) Elections in Asia: A data handbook, Volume II, p285 ISBN 0-19-924959-8 

 การนำพรรคโดยถนัด คอมันตร์ 
หลังการเลือกตั้งปี พ.ศ. 2522 กลุ่มประชาธิปัตย์ได้ทำหน้าที่เป็นพรรคฝ่ายค้าน ตรวจสอบรัฐบาลของพลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ ซึ่งกลุ่มประชาธิปัตย์ภายใต้การนำของพันเอกถนัด ได้เข้าร่วมการชุมนุมประท้วงรัฐบาลที่ท้องสนามหลวงเมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2523 ก่อนจะยื่นญัตติเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐบาลเมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ ร่วมกับกลุ่มกิจสังคมและกลุ่มชาติไทย ส่งผลให้พลเอกเกรียงศักดิ์ตัดสินใจประกาศลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีกลางสภาเมื่อวันที่ 29 กุมภาพันธ์

หลังจากพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 21 มีนาคม พ.ศ. 2523 พรรคประชาธิปัตย์ได้เข้าเป็นพรรคร่วมรัฐบาลในรัฐบาลผสมเปรม 1 ก่อนที่พันเอกถนัดจะประกาศลาออกจากตำแหน่งหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์เมื่อวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2525 ทำให้คณะกรรมการบริหารพรรคต้องพ้นจากตำแหน่งทั้งคณะ ก่อนจะมีการเลือกตั้งคณะกรรมการบริหารพรรคชุดใหม่ซึ่งที่ประชุมมีมติเลือกพิชัย รัตตกุลเป็นหัวหน้าพรรคคนใหม่

 การนำพรรคโดยพิชัย รัตตกุล 

 การนำพรรคโดยชวน หลีกภัย 
ใน การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป มีนาคม พ.ศ. 2535 พรรคประชาธิปัตย์มี สส. 44 คน ประกาศเป็นพรรคฝ่ายค้านร่วมกับ พรรคความหวังใหม่, พรรคพลังธรรม, พรรคเอกภาพ, พรรคปวงชนชาวไทย, และพรรคมวลชน จนสื่อมวลชนให้ฉายาว่า พรรคเทพ เพราะต่อต้านการสืบทอดอำนาจของคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ

หลังจากเหตุการณ์ พฤษภาทมิฬ ตามมาด้วยการยุบสภา มีการจัด การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป กันยายน พ.ศ. 2535 โดยกระแสต่อต้านระบอบเผด็จการนั้นยังคงเป็นไปอย่างต่อเนื่อง และขณะเดียวกัน ภาพลักษณ์ของพลตรี จำลอง ศรีเมือง หัวหน้าพรรคพลังธรรมถูกเปลี่ยนจากผู้นำในการสู้กับเผด็จการ กลายเป็นการถูกกล่าวหาว่าเป็นผู้ที่นำพาคนไปเสียชีวิตในการชุมนุมประท้วง ด้วยวาทะกรรม จำลองพาคนไปตาย โดยพรรคประชาธิปัตย์ในขณะนั้น มีชวน หลีกภัย เป็นหัวหน้าพรรค ได้ออกวาทกรรม “ผมเชื่อมั่นในระบอบรัฐสภา” ประกาศไม่เอาการสืบทอดอำนาจของเผด็จการ รสช. และไม่เอาท่าทีแข็งกร้าวแบบจำลอง ศรีเมือง

ภายหลังการเลือกตั้ง พรรคประชาธิปัตย์มี สส. 79 คน กลายมาเป็นพรรคที่ชนะการเลือกตั้ง และเป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาลอีกครั้งในรอบ 16 ปี โดยมีการเชิญอดีตพรรคร่วมฝ่ายค้านมาจัดตั้งรัฐบาลด้วย และชัยชนะในครั้งนั้น เป็นครั้งล่าสุดที่พรรคประชาธิปัตย์ชนะเลือกตั้ง ห่อนที่จะกลายไปเป็นฝ่ายค้านในรัฐบาลของ บรรหาร ศิลปอาชา ในปี พ.ศ. 2538

ใน การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2539 พรรคประชาธิปัตย์ได้ สส. 123 เสียง แพ้ พรรคความหวังใหม่ ไปเพียง 2 เสียง ชวนประกาศตัวเป็นพรรคฝ่ายค้านทันที ถึงแม้จะมีสมาชิกในพรรคไม่เห็นด้วยก็ตาม

แต่ภายหลังการลาออกของพลเอกชวลิต ยงใจยุทธ จากวิกฤตการณ์การเงินในเอเชีย พ.ศ. 2540 ก็ได้มีการลงคะแนนอีกครั้ง ซึ่งรอบนี้มีผู้เสนอชื่อให้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี 2 คน คือ ชวน หลีกภัย และพลเอกชาติชาย ชุณหะวัณ และด้วยความช่วยเหลือจากพลตรีสนั่น ขจรประศาสน์ เลขาธิการพรรคในขณะนั้นทำให้สามารถได้เสียงจาก สส. กลุ่มงูเห่า จากพรรคประชากรไทยลงคะแนนให้ จนทำให้ชวนได้กลับมาดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีอีกสมัย และได้กลายมาเป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาล โดยมี พรรคชาติไทย, พรรคกิจสังคม, พรรคประชากรไทย (กลุ่มงูเห่า), พรรคเอกภาพ​, พรรคเสรีธรรม, พรรคพลังธรรม, และพรรคไท ร่วมรัฐบาล และได้ทาบทาม พรรคชาติพัฒนา มาร่วมรัฐบาลในปี พ.ศ. 2541

 การนำพรรคโดยบัญญัติ บรรทัดฐาน 
ใน การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2548 พรรคประชาธิปัตย์ได้ใช้แนวทางการหาเสียงว่า "เลือกให้ถึง 201 ที่นั่ง" และ "ทวงคืนประเทศไทย" อันเนื่องจากต้องการสัดส่วนที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎรให้ถึง 200 ที่นั่ง เพื่อที่ต้องการจะเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจนายกรัฐมนตรีได้ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540

แต่ภายหลังการเลือกตั้ง พรรคได้รับคะแนนเสียงเป็นอันดับสองในสภาผู้แทนราษฎร โดยมีจำนวนที่นั่ง 96 ที่นั่ง (จากทั้งหมด 500 ที่นั่ง) มีฐานเสียงใหญ่อยู่ที่ภาคใต้ โดยพรรคได้เสียงจากภาคใต้ถึง 52 ที่นั่งจาก 54 ที่นั่ง ได้รับคะแนนในระบบบัญชีรายชื่อ 7,210,742 เสียง อย่างไรก็ตามพรรคไม่ได้รับการสนับสนุนมากนักในส่วนอื่น ๆ ของประเทศ (ยกเว้นในเขตกรุงเทพมหานคร ที่คะแนนเสียงแปรผันไปตามสถานการณ์ทางการเมืองแต่ละสมัย ในการเลือกตั้ง พ.ศ. 2548 พรรคฯ ได้เสียงจากกรุงเทพเพียง 4 ที่นั่ง จาก 37 ที่นั่ง โดยที่พรรคคู่แข่งคือ พรรคไทยรักไทย ได้ถึง 32 ที่นั่ง) ลักษณะเช่นนี้เหมือนกับพรรคเสรีนิยมของสหราชอาณาจักรที่ผู้สนับสนุนอย่างเหนียวแน่นส่วนใหญ่จะอยู่ในแคว้นสก็อตแลนด์ คือเป็นลักษณะภูมิภาคนิยม ดังจะเห็นได้ชัดเจนจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ที่มีจำนวนที่นั่งในสภาผู้แทนสูงถึง 136 ที่นั่ง แต่พรรคได้รับเลือกเพียง 2 ที่นั่งเท่านั้น

ใน สภาผู้แทนราษฎรไทย ชุดที่ 22 พรรคประชาธิปัตย์ได้ตำแหน่งประธานคณะกรรมาธิการ 6 คณะ ดังต่อไปนี้

 คณะกรรมาธิการการตำรวจ มี นิพิฏฐ์ อินทรสมบัติ สส.พัทลุง เป็นประธาน
 คณะกรรมาธิการพัฒนาการเมือง มี นคร มาฉิม สส.พิษณุโลก เป็นประธาน
 คณะกรรมาธิการการพัฒนาเศรษฐกิจ มี ประเสริฐ พงษ์สุวรรณศิริ สส.ยะลา เป็นประธาน
 คณะกรรมาธิการติดตามมติสภา มี วินัย เสนเนียม สส.สงขลา เป็นประธาน
 คณะกรรมาธิการการยุติธรรมและสิทธิมนุษยชน มี สุวโรช พะลัง สส.ชุมพร เป็นประธาน
 คณะกรรมาธิการการสาธารณสุข มี ธีระ สลักเพชร สส.ตราด เป็นประธาน

 การนำพรรคโดยอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ครั้งที่ 1 

ช่วงวิกฤตการณ์การเมืองในประเทศไทย พรรคประชาธิปัตย์ร่วมกับพรรคร่วมฝ่ายค้านเดิมอีก 2 พรรค คือ พรรคชาติไทย และพรรคมหาชน คว่ำบาตรการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2549 ด้วยการไม่ส่งผู้สมัครลงเลือกตั้ง โดยมีเหตุผลว่ารัฐบาลทักษิณ ชินวัตร ยุบสภา โดยไม่ชอบธรรม และต่อมามีคำวินิจฉัยของศาลให้การเลือกตั้ง 2 เมษายน พ.ศ. 2549 เป็นโมฆะ เนื่องจาก กกต. จัดการเลือกตั้งไม่ถูกต้องตามกฎหมาย เช่น มีการหันคูหาเลือกตั้งที่ทำให้การลงคะแนนไม่เป็นการลงคะแนนลับ

ในช่วงเวลาเดียวกันพรรคประชาธิปัตย์ได้ทำการฟ้องร้องต่อ คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ในขณะนั้น ให้ดำเนินคดียุบพรรคไทยรักไทย เนื่องจากกระทำผิดกฎหมายเลือกตั้ง โดยมีการจ้างพรรคเล็กลงสมัครรับเลือกตั้ง เพื่อหลีกเลี่ยงเกณฑ์ร้อยละ 20 ตามกฎหมาย และพรรคประชาธิปัตย์มีพยานบุคคลจากพรรคเล็กยืนยัน แต่ต่อมาพยานดังกล่าวได้กลับคำให้การกลางคัน และพรรคไทยรักไทยที่เป็นผู้ต้องหาในคดีกลับฟ้องร้องต่อ กกต. ให้ยุบพรรคประชาธิปัตย์ โดยกล่าวหาว่ามีการจ้างพรรคเล็กให้ใส่ร้ายพรรคไทยรักไทย และมีพฤติกรรมที่เป็นการล้มล้างการปกครองระบอบประชาธิปไตย จึงมีการนำคดีขึ้นสู่กระบวนการพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ

ต่อมาภายหลังการ รัฐประหารในวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2549 โดย คปค. ทำให้ศาลรัฐธรรมนูญสิ้นสุดลงพร้อมกับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 และมีคณะตุลาการรัฐธรรมนูญขึ้นตามรัฐธรรมนูญชั่วคราว พ.ศ. 2549 ประกอบด้วยตัวแทนฝ่ายตุลาการคือ ประธานศาลฎีกา และประธานศาลปกครองสูงสุด เป็นต้น รับโอนอรรถคดีจากศาลรัฐธรรมนูญมาดำเนินการพิจารณาคดีต่อไป จนกระทั่งวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2550 คณะตุลาการรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยให้ยกคำร้องในส่วนพรรคประชาธิปัตย์ และมีมติให้ยุบ พรรคไทยรักไทยและพรรคเล็กที่ถูกฟ้องร่วมในคดี และวินิจฉัยให้ตัดสิทธิเลือกตั้งกรรมการบริหารพรรคไทยรักไทยและพรรคเล็กทั้งหมด เป็นเวลา 5 ปี เนื่องจากเป็นที่ประจักษ์ว่ากรรมการบริหารพรรคไทยรักไทยจ้างพรรคเล็กลงสมัครรับเลือกตั้งจริง และขณะเดียวกันไม่มีหลักฐานชี้ชัดว่าพรรคประชาธิปัตย์จ้างพรรคเล็กให้ใส่ร้ายพรรคไทยรักไทยหรือมีพฤติกรรมล้มล้างการปกครองตามฟ้องแต่อย่างใด

หลังการรัฐประหาร 19 กันยายน พ.ศ. 2549 พรรคประชาธิปัตย์ถูกงดกิจกรรมทางการเมืองชั่วคราว จนกระทั่งได้มีกำหนดการเลือกตั้งในปี พ.ศ. 2550 ซึ่งพรรคประชาธิปัตย์ได้เสนอนโยบายบริหารประเทศชื่อว่า "วาระประชาชน" ใจความสำคัญว่า "ประชาชนต้องมาก่อน" ในการรณรงค์เลือกตั้ง โดยได้เสนอต่อสาธารณะนับตั้งแต่เดือนเมษายน พ.ศ. 2549 มีกลุ่มนโยบาย 4 หัวข้อใหญ่

ผลการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2550 ปรากฏว่าพรรคประชาธิปัตย์ได้อันดับ 2 รวม 165 ที่นั่ง รองจากพลังประชาชนได้คะแนนอันดับ 1 ที่ได้ 232 ที่นั่ง โดยพรรคประชาธิปัตย์แบ่งตามภาคได้ดังนี้

เขตพื้นที่จำนวนที่นั่งได้กรุงเทพมหานคร3627กลาง9835ตะวันออกเฉียงเหนือ1355ใต้5649เหนือ7516สัดส่วน8033รวม480165

พรรคพลังประชาชนได้เป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาลผสม ร่วมกับพรรคการเมืองอื่นๆ คือ พรรคเพื่อแผ่นดิน พรรคชาติไทย พรรครวมใจไทยชาติพัฒนา พรรคมัชฌิมาธิปไตย และพรรคประชาราช โดยมีพรรคประชาธิปัตย์เป็นพรรคฝ่ายค้านพรรคเดียวเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์การเมืองไทย

อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ หัวหน้าพรรค ในฐานะผู้นำฝ่ายค้าน ได้ประกาศจัดตั้ง "รัฐบาลเงา" หรือ "ครม.เงา" เพื่อตรวจสอบการบริหารงานของรัฐบาลและนำเสนอแนวทางการบริหารประเทศควบคู่ไปกับการบริหารงานของรัฐบาล ตามรูปแบบ "คณะรัฐมนตรีเงา" ใน "ระบบเวสมินสเตอร์" ของอังกฤษขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2551 โดยมีเว็บไซต์ www.shadowdp.com  ในการเผยแพร่การปฏิบัติหน้าที่ของ ครม.เงา

 พลิกจัดตั้งรัฐบาล 
ภายหลังจากศาลรัฐธรรมนูญ มีคำวินิจฉัยให้ยุบพรรคการเมืองซึ่งเป็นพรรคร่วมรัฐบาล (พรรคพลังประชาชน, พรรคชาติไทย, และพรรคมัชฌิมาธิปไตย) และเพิกถอนสิทธิการเลือกตั้งกรรมการบริหารพรรคเป็นเวลา 5 ปี ซึ่งส่งผลให้ สมชาย วงศ์สวัสดิ์ นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ต้องพ้นจากตำแหน่ง พรรคประชาธิปัตย์ได้จัดตั้งรัฐบาลผสมโดยร่วมกับพรรคการเมืองอื่น ๆ คือ พรรคเพื่อแผ่นดิน, พรรคชาติไทยพัฒนา, พรรครวมใจไทยชาติพัฒนา, พรรคภูมิใจไทย และพรรคกิจสังคม (ภายหลังพรรคมาตุภูมิได้เข้ามาเป็นพรรคร่วมรัฐบาลแทนพรรคเพื่อแผ่นดิน) พร้อมกับสนับสนุนให้ อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ เป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 27 ชนะพลตำรวจเอกประชา พรหมนอก จากพรรคเพื่อแผ่นดิน ด้วยคะแนน 235 ต่อ 198 เสียง ในการลงมติ เมื่อวันที่ 15 ธันวาคม พ.ศ. 2551 และได้จัดตั้งรัฐบาลผสม เป็นคณะรัฐมนตรี คณะที่ 59 ของไทย

 คดียุบพรรคประชาธิปัตย์ พ.ศ. 2553 

อภิชาต สุขัคคานนท์ นายทะเบียนพรรคการเมือง ได้ยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ กล่าวหาว่า ใน พ.ศ. 2548 พรรคประชาธิปัตย์ได้รับเงินบริจาค จำนวน 258 ล้านบาท จาก บริษัททีพีไอ โพลีน จำกัด (มหาชน) แต่ไม่แจ้งคณะกรรมการการเลือกตั้ง ทราบ และใช้จ่ายไปโดยผิดวัตถุประสงค์ของกฎหมาย ซึ่งเงินจำนวนยี่สิบเก้าล้านบาท ที่คณะกรรมการการเลือกตั้งจัดสรรให้จากกองทุนเพื่อการพัฒนาพรรคการเมือง ขัดต่อพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2541 มาตรา 66 อนุมาตรา (2) และ (3) จึงขอให้ศาลมีคำสั่งยุบพรรคประชาธิปัตย์ และตัดสิทธิเลือกตั้งของหัวหน้าและกรรมการบริหารพรรคประชาธิปัตย์ ตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2550 มาตรา 98(2553, 6 พฤษภาคม). กกต. เตรียมเชือดบุญจง แจกเบี้ยยังชีพ. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: <ลิงก์>. (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553). (2553, 3 มกราคม). สำนวนหลวม กกต.พริ้ว คดีเงินบริจาคปชป. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: <ลิงก์>. (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).

คดีนี้ ศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยเมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2553 ด้วยมติ 4 ต่อ 2 เสียง ว่า กฎหมายกำหนดให้ผู้ร้องยื่นคำร้องมาภายใน 15 วันนับแต่วันที่ปรากฏแก่ตนว่าผู้ถูกร้องฝ่าฝืนกฎหมายอันเป็นเหตุให้ถูกยุบได้ ทว่า ผู้ร้องยื่นคำร้องมาล่วงระยะเวลาสิบห้าวันดังกล่าวนี้ จึงไม่ชอบที่จะพิจารณาวินิจฉัยคำร้องสืบไป และให้ยกคำร้อง (30 พฤศจิกายน 2553). บัญญัติปัดวุ่น-รู้4:2 ปชป.รอด โต้ 2มาตรฐาน. ข่าวสด. สืบค้นเมื่อ 30-11-2553.

 ภายหลังการเลือกตั้ง พ.ศ. 2554 
หลังจากที่ อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ได้ประกาศยุบสภาในวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2554 เพื่อให้จัดตั้งการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2554 และหลังจากที่ พรรคประชาธิปัตย์ได้แพ้การเลือกตั้งทั่วไปในปี พ.ศ. 2554 อภิสิทธิ์ ได้ประกาศลาออกจากตำแหน่งหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ในวันที่ 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2554 และเป็นเหตุให้คณะเลขาธิการพรรค รองหัวหน้าพรรค ที่ปฏิบัติหน้าที่นั้น ต้องพ้นจากตำแหน่งทั้งหมด หลังจากนั้นได้มีการลงคะแนนเสียงเลือกหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์คนใหม่ และผลออกมาในวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2554 หลังอภิสิทธิ์ พ้นตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ก็ได้รับเลือกให้กลับมาเป็นหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์อีกครั้ง พ.ศ. 2556

อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ มีท่าทีครึ่งๆ กลางๆ ต่อรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2557 แม้เขาโพสต์ลงเฟซบุ๊กขออภัยที่ไม่สามารถผลักดันแผนปฏิรูปประเทศและปกป้องประชาธิปไตยได้อภิสิทธิ์ขออภัยไม่สามารถปกป้องประชาธิปไตย-ม.ล.ณัฏฐกรณ์ท้าให้มาต้าน รปห. ประชาไท. 25 พฤษภาคม 2557. สืบค้นเมื่อ 27 พฤษภาคม 2557. และพร้อมร่วมคัดค้านรัฐประหาร หาก คสช. ไม่มีคำตอบชัดเจนว่าจะปฏิรูปอะไรและประชาชนจะมีส่วนร่วมอย่างไร และมีผู้รักประชาธิปไตยที่แท้จริงเสนอประชาธิปไตยที่ดีกว่า'อภิสิทธิ์'ลั่นไร้คำตอบคสช.ปฏิรูปต้านรัฐประหาร . กรุงเทพธุรกิจ. 25 พฤษภาคม 2557. สืบค้นเมื่อ 27 พฤษภาคม 2557. แต่เขาก็โพสต์สนับสนุนให้ คสช. ใช้มาตรการเข้มข้นขึ้นเพื่อรับมือกับการต่อต้านรัฐประหาร'อภิสิทธิ์' ชี้ คสช.ต้องใช้มาตรการเข้มขึ้น หลังมีกลุ่มก่อหวอดต้านอำนาจ ไทยรัฐ. 26 พฤษภาคม 2557. สืบค้นเมื่อ 27 พฤษภาคม 2557. ขณะที่นิพิฏฐ์ อินทรสมบัติ รองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ เห็นว่า ประยุทธ์ควรเป็นนายกรัฐมนตรี ควรใช้อำนาจเด็ดขาด อย่าเป็นนักประชาธิปไตยเหมือนสุรยุทธ์ จุลานนท์ อย่าสนใจคำครหานินทาว่ามาจากรัฐประหาร หากทำดี แก้ปัญหาได้ ทำประเทศปรองดองได้ ทุกคนจะสรรเสริญ

ในปี พ.ศ. 2561 พรรคประชาธิปัตย์จัดการลงมติเลือกหัวหน้าพรรคเพื่อเตรียมการเลือกตั้ง ผลปรากฏว่าอภิสิทธิ์ได้รับเลือกเป็นหัวหน้าพรรคอีกสมัย

ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2562 อภิสิทธิ์ย้ำว่าจะไม่สนับสนุนพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นนายกรัฐมนตรีอีกสมัย แต่มีผู้ตั้งข้อสังเกตว่าเขาไม่ได้ปฏิเสธว่าจะไม่ร่วมรัฐบาลกับพรรคพลังประชารัฐ ผลการเลือกตั้งปรากฏว่าพรรคประชาธิปัตย์ได้คะแนนมหาชน 3.9 ล้านเสียง ส.ส. 52 ที่นั่ง ซึ่งน้อยกว่าพรรคเกิดใหม่อย่างพรรคพลังประชารัฐและพรรคอนาคตใหม่ ในคืนเลือกตั้ง อภิสิทธิ์ประกาศลาออกจากตำแหน่งหัวหน้าพรรค หลังค่อนข้างแน่ชัดว่าพรรคประชาธิปัตย์จะได้ ส.ส. ไม่ถึง 100 ที่นั่ง หลายคนคาดว่าพรรคประชาธิปัตย์จะเปลี่ยนไปร่วมรัฐบาลกับพรรคพลังประชารัฐ และในการลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีไทย พ.ศ. 2562 เมื่อมติกรรมการบริหารพรรคเสียงข้างมากให้สนับสนุนพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นนายกรัฐมนตรี พร้อมกับร่วมรัฐบาล อภิสิทธิ์ได้ประกาศลาออกจากการเป็น สส. ในวันลงมติ

 การนำพรรคโดยจุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ 
วันที่ 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 มีการลงมติเลือกหัวหน้าพรรคคนใหม่ โดยมีผู้สมัคร 4 คน ได้แก่ จุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข, พีระพันธุ์ สาลีรัฐวิภาค อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม, กรณ์ จาติกวณิช อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง และอภิรักษ์ โกษะโยธิน อดีตผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร หนังสือพิมพ์ มติชน เขียนว่า จุรินทร์และกรณ์เป็นตัวเต็ง โดยจุรินทร์มีโอกาสมากกว่าเนืองจากชวน หลีกภัย ผู้มีบารมีในพรรค สนับสนุน เป็นนักการเมืองจากภาคใต้และเลือกเลขาธิการพรรคจากภาคตะวันออก ซึ่งจะมาเชื่อมระหว่างภาคใต้และภาคกลาง09.00 INDEX หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ปัจจัยชี้ขาด คือ ชวน หลีกภัย ทั้งนี้ กรณ์, อภิรักษ์ และพีระพันธุ์มองว่ามีความเป็นไปได้ที่พรรคจะร่วมรัฐบาลกับพรรคพลังประชารัฐวิเคราะห์ ทิศทางผู้ท้าชิงหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ผลปรากฏว่า จุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ได้รับเลือกเป็นหัวหน้าพรรคคนใหม่

ต่อมามีข่าวว่าพรรคประชาธิปัตย์เจรจาได้ที่นั่งกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และกระทรวงพาณิชย์ และมีมติร่วมรัฐบาลกับพรรคพลังประชารัฐ ผลของมติทำให้สมาชิกบางส่วนที่ไม่เห็นด้วยกับมติดังกล่าว เช่น สมชัย ศรีสุทธิยากร รวมถึงสมาชิกกลุ่ม "นิวเด็ม" (New Dem) ซึ่งเป็นคนหนุ่มสาวในพรรค ลาออกหลายคน ต่อมา นายแพทย์วรงค์ เดชกิจวิกรม และนายอุเทน ชาติภิญโญ ลาออกจากสมาชิกพรรค

เมื่อจุรินทร์เป็นหัวหน้าพรรคแล้ว เกิดความเห็นแตกแยกกันในพรรคจนทำให้มีสมาชิกพรรคเก่าแก่แยกตัวออกไปหลายกลุ่ม เช่น กรณ์ จาติกวณิช ที่แยกออกไปตั้งพรรคกล้าซึ่งคาดว่ามาจากการตั้งปริญญ์ พานิชภักดิ์มาคุมทีมเศรษฐกิจ

จากนั้นในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2566 พรรคประชาธิปัตย์ได้จัดประชุมใหญ่สามัญประจำปี 2566 เพื่อแก้ไขเปลี่ยนแปลงข้อบังคับพรรคโดยยกเลิกข้อบังคับพรรคฉบับปี 2561 ทั้งฉบับและประกาศใช้ข้อบังคับพรรคฉบับใหม่ประกาศนายทะเบียนพรรคการเมือง เรื่อง การเปลี่ยนแปลงข้อบังคับพรรคประชาธิปัตย์

ต่อมาก่อนการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2566 ได้มีสมาชิกพรรคประชาธิปัตย์จำนวนมากประกาศลาออก เช่น ศิริวรรณ ปราศจากศัตรู, รังสิมา รอดรัศมี, พิมพ์ภัทรา วิชัยกุล, เจือ ราชสีห์, ชัยวุฒิ บรรณวัฒน์, อัครเดช วงษ์พิทักษ์โรจน์, วชิราภรณ์ กาญจนะ พร้อมกันในวันที่ 27 กุมภาพันธ์ จุติ ไกรฤกษ์ ในวันที่ 7 มีนาคม และบุญยอด สุขถิ่นไทย ในวันที่ 14 มีนาคม โดยทั้งหมดย้ายไปสังกัดพรรครวมไทยสร้างชาติ

หลังการเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ. 2566 พรรคประชาปัตย์ได้รับเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จำนวน 25 คน ส่งผลให้จุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ หัวหน้าพรรค ลาออกจากตำแหน่งเพื่อแสดงความรับผิดชอบต่อผลการเลือกตั้งhttps://www.thaipbs.or.th/news/content/327785 "จุรินทร์" ประกาศรับผิดชอบ ลาออกหัวหน้า ปชป.
 การนำพรรคโดยเฉลิมชัย ศรีอ่อน 
 ปัญหาการลงมติเลือกหัวหน้าพรรคคนใหม่ 
มีสมาชิกพรรคหลายคนถูกกล่าวถึงว่าอาจจะได้รับเลือกเป็นหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์คนใหม่ อาทิ อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะแถลงการณ์ 48 ตัวแทนสาขา ปชป.อีสาน หนุน ”อภิสิทธิ์" หวน นั่งหัวหน้าพรรค, เดชอิศม์ ขาวทองเปิดประวัติเดชอิศม์ ขาวทอง ขน 17 ส.ส.เข้าสภา ผู้ท้าชิงหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ คนที่ 9 แต่ยังไม่ได้รับการยืนยันจากเจ้าตัว ส่วนผู้ช่วยศาสตราจารย์อิสระ เสรีวัฒนวุฒิชื่อ "อิสระ เสรีวัฒนวุฒิ"  มาแรง ชิงเก้าอี้หัวหน้า พรรคประชาธิปัตย์ ปฏิเสธว่าไม่มีความประสงค์จะเป็นหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์“อิสระ เสรีวัฒนวุฒิ” ลั่นไม่มีความประสงค์เป็น หัวหน้า พรรคประชาธิปัตย์ มีเพียงอลงกรณ์ พลบุตรเปิดโปรไฟล์ อลงกรณ์ พลบุตร ผู้ท้าชิง หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ อีกครั้ง ที่ประกาศตัวก่อนถึงวันประชุมใหญ่ว่ามีความประสงค์จะเป็นหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ จนกระทั่งวันที่ 9 กรกฎาคม 2566 ซึ่งเป็นวันประชุมใหญ่ของพรรคได้มีการประชุมตามระเบียบวาระเพื่อเลือกหัวหน้าพรรคคนใหม่ โดยบุคคลที่คาดว่าจะได้รับการเสนอชื่อและแสดงความประสงค์จะสมัครรับเลือกตั้ง จำนวน 4 คน คือ อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ซึ่งคาดว่าชวน หลีกภัย จะเป็นผู้เสนอชื่อ, นราพัฒน์ แก้วทอง ซึ่งคาดว่ากลุ่มของเฉลิมชัย ศรีอ่อน จะเป็นผู้เสนอชื่อ, พันโทหญิง ฐิฏา รังสิตพล มานิตกุลเมื่อ วันที่ 6 กรกฎาคม 2566'ชวน' ฝากหัวหน้า ปชป. คนใหม่ ยึดความสุจริตเป็นที่ตั้ง เตือนร่วมรัฐบาลกับพรรคโกงกินก็อันตราย และ มัลลิกา บุญมีตระกูลเมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม 2566"มัลลิกา" เอาจริง ลงชิงหัวหน้า ปชป. มุ่งปฏิรูปพรรค "จุรินทร์" หวังคนใหม่นำพรรคก้าวหน้า ซึ่งเป็น 2 ผู้ประสงค์จะลงสมัคร แต่ในที่สุดการประชุมต้องยุติลงเนื่องจากไม่ครบองค์ประชุมด่วน! ยุติประชุมเลือกหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ หลังองค์ประชุมไม่ครบ

ต่อมาในวันที่ 6 สิงหาคม ได้มีการจัดการเลือกตั้งหัวหน้าพรรครอบสองขึ้นอีกครั้งที่โรงแรมมิราเคิล แกรนด์ คอนเวนชั่น แต่เหตุการณ์ก็ซ้ำรอยเมื่อการประชุมล่มเพราะมีสมาชิกบางส่วนไม่เข้าร่วมการประชุม โดยในคราวนี้เฉลิมชัย ศรีอ่อน รักษาการเลขาธิการพรรคประชาธิปัตย์ ได้นำ สส.พรรคทั้ง 21 คน ออกจากห้องประชุมพร้อมกล่าวประณามว่านี่คือ "การกระทำที่เลวร้าย" และ “เล่นเกมการเมืองเพื่อหวังตอบสนองความต้องการของใครบางคน”  ท่ามกลางข่าวลือว่า มีสมาชิกพรรคประชาธิปัตย์บางส่วนต้องการที่จะไปเข้าร่วมรัฐบาลกับพรรคเพื่อไทย และได้มีดีลกับอดีตนายกรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตร ที่ฮ่องกงไว้แล้ว 

ต่อมาในช่วงบ่ายวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2566 จุรินทร์ได้ตัดสินใจลาออกจากรักษาการหัวหน้าพรรค เพื่อหวังให้ที่ประชุมใหญ่วิสามัญเลือกตั้งคณะกรรมการบริหารพรรคชุดใหม่ได้อย่างราบรื่น“จุรินทร์” ลาออกรักษาการหัวหน้าพรรค ปชป. หวังประชุมเลือก กก.บห.ใหม่ ราบรื่น จากนั้นในช่วงเย็นวันเดียวกัน ณ ที่ทำการพรรค ได้มีการประชุมคณะกรรมการบริหารพรรคชุดรักษาการ ซึ่งที่ประชุมมีมติแต่งตั้งให้นายเฉลิมชัย ศรีอ่อน รักษาการเลขาธิการพรรค ดำรงตำแหน่งรักษาการหัวหน้าพรรคควบอีกตำแหน่งหนึ่ง พร้อมกับกำหนดวันจัดประชุมใหญ่วิสามัญเป็นวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2566 เพื่อเลือกตั้งคณะกรรมการบริหารพรรคชุดใหม่ และให้เพิ่มองค์ประชุมอีก 150 คน มาจากตัวแทนภาค ภาคละ 30 คน เพื่อสำรองไว้ในกรณีองค์ประชุมไม่ครบ โดยให้สมาชิกพรรคประชาธิปัตย์สมัครเข้ามาด้วยตนเอง หากสมัครเกินจำนวนให้ใช้วิธีจับสลากประชาธิปัตย์ เคาะ 9 ธ.ค. เลือก กก.บห.ใหม่ ตั้ง “เฉลิมชัย” ควบรักษาการ หน.พรรค

และในการประชุมใหญ่ในวันที่ 9 ธันวาคม ชวน หลีกภัย ได้เสนอชื่อ อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ อดีตนายกรัฐมนตรี และอดีตหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ กลับมาเป็นหัวหน้าพรรคอีกครั้ง อภิสิทธิ์จึงขอพูดคุยกับเฉลิมชัย ศรีอ่อน รักษาการหัวหน้าพรรคเป็นการส่วนตัวด้านนอกห้องประชุม เฉลิมชัยจึงสั่งพักการประชุมเป็นเวลา 10 นาที ภายหลังพูดคุยเสร็จสิ้น อภิสิทธิ์จึงเดินกลับมาในห้องประชุม แล้วประกาศถอนตัวจากการเป็นแคนดิเดตหัวหน้าพรรค และลาออกจากสมาชิกพรรคประชาธิปัตย์ และขณะเดียวกัน สาธิต ปิตุเตชะ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข และรักษาการรองหัวหน้าพรรค ซึ่งเป็นผู้สนับสนุนอภิสิทธิ์ ได้ลาออกจากสมาชิกพรรคประชาธิปัตย์ตามไปด้วย ทำให้พ้นจากตำแหน่งรองหัวหน้าพรรค นอกจากนี้ เนื่องจากวทันยา บุนนาค ผู้ได้รับเสนอชื่อเป็นหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ เป็นสมาชิกพรรคนี้ยังไม่ถึงกำหนด 5 ปี และยังไม่เคยได้รับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในนามพรรคประชาธิปัตย์ จึงต้องให้ที่ประชุมรับรองคุณสมบัติในการเป็นหัวหน้าพรรคและกรรมการบริหารพรรคด้วยมติ 3 ใน 4 ก่อน แต่ที่ประชุมมีมติรับรองเพียง 139 คน ทำให้วทันยาขาดคุณสมบัติในการเป็นหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์เช่นเดียวกับพันโทหญิงฐิฏา ส่งผลให้ผู้ได้รับเสนอชื่อเป็นหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์มีเพียงคนเดียวคือ เฉลิมชัย ศรีอ่อน และที่ประชุมได้ลงมติรับรองให้เฉลิมชัยเป็นหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์คนที่ 9 ด้วยคะแนนเสียงร้อยละ 88.5ประชาธิปัตย์ได้หัวหน้าพรรคแล้ว 'เฉลิมชัย' ผงาดคะแนนท่วมท้น 88.5% โดยนอกจากเฉลิมชัยที่เป็นหัวหน้าพรรคแล้ว คณะกรรมการบริหารพรรคประชาธิปัตย์ชุดใหม่ยังประกอบด้วย เดชอิศม์ ขาวทอง เลขาธิการพรรค, สมบัติ ยะสินธุ์ รองหัวหน้าพรรคภาคเหนือ, ไชยยศ จิรเมธากร รองหัวหน้าพรรคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, ประมวล พงศ์ถาวราเดช รองหัวหน้าพรรคภาคกลาง, ชัยชนะ เดชเดโช รองหัวหน้าพรรคภาคใต้, สุชัชวีร์ สุวรรณสวัสดิ์ รองหัวหน้าพรรคกรุงเทพมหานคร เป็นต้น
 ร่วมรัฐบาลพรรคเพื่อไทย 
ต่อมาในปี พ.ศ. 2567 ในช่วงจัดตั้งคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 64 ซึ่งนำโดยแพทองธาร ชินวัตร จากพรรคเพื่อไทย พรรคประชาธิปัตย์ นำโดย เฉลิมชัย ศรีอ่อน นำสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากพรรคจำนวน 21 ราย ขอเข้าร่วมจัดตั้งรัฐบาล โดยมีเพียงสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน 4 คน คือ จุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์, ชวน หลีกภัย, บัญญัติ บรรทัดฐาน และ สรรเพชญ บุญญามณี ที่ไม่เห็นด้วยกับการเข้าร่วมรัฐบาล จนกระทั่งวันที่ 28 สิงหาคม สรวงศ์ เทียนทอง เลขาธิการพรรคเพื่อไทย ได้เดินทางไปยังที่ทำการพรรคประชาธิปัตย์ เพื่อส่งหนังสือเทียบเชิญพรรคประชาธิปัตย์เข้าร่วมรัฐบาลอย่างเป็นทางการ ทำให้พรรคประชาธิปัตย์เรียกประชุมร่วมระหว่างกรรมการบริหารพรรคและสมาชิกผู้แทนราษฎรในสังกัดเพื่อลงมติเรื่องนี้ในวันถัดมา (29 สิงหาคม) และในที่สุด ที่ประชุมได้มีมติให้เข้าร่วมรัฐบาลด้วยมติเห็นชอบ 43 เสียง ไม่เห็นชอบ 4 เสียง และงดออกเสียง 2 เสียง

 การนำพรรคโดยอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ครั้งที่ 2 
วันที่ 12 กันยายน พ.ศ. 2568 เฉลิมชัย ศรีอ่อน ได้ยื่นลาออกจากการเป็นหัวหน้าพรรคต่อคณะกรรมการการเลือกตั้ง ด้วยเหตุผลด้านสุขภาพ และได้แต่งตั้งให้ ประมวล พงศ์ถาวราเดช ทำหน้าที่รักษาการหัวหน้าพรรค จนกว่าจะมีการเลือกหัวหน้าพรรคคนใหม่ ซึ่งการลาออกในครั้งนี้ไม่มีใครในพรรคทราบเรื่องมาก่อน ท่ามกลางกระแสว่า อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ จะกลับมาดำรงตำแหน่งหัวหน้าพรรคอีกครั้ง ซึ่งได้รับการสนับสนุนเป็นอย่างมากจากสมาชิกพรรคในปัจจุบัน อาทิ ชวน หลีกภัย, ชัยชนะ เดชเดโช รวมไปถึงอดีตสมาชิกพรรคอย่าง สาทิตย์ วงศ์หนองเตย, ถาวร เสนเนียม, เทพไท เสนพงศ์, นิพิฏฐ์ อินทรสมบัติ โดยจะมีการจัดวันลงมติในวันที่ 18 ตุลาคม

วิรัช ร่มเย็น ประธานคณะกรรมการกำกับ วินิจฉัย ประมวลผลการเลือกตั้งของพรรค ได้ประกาศให้อดีตสมาชิกพรรคสามารถกลับมาสมัครเป็นสมาชิกพรรค เพื่อสามารถเข้ามาเป็นองค์ประชุมและร่วมลงมติภายในเที่ยงคืนของวันที่ 3 ตุลาคม ไม่เช่นนั้นจะไม่สามารถร่วมการประชุมและร่วมลงมติได้ โดยมีอดีต สส. กลับมาสมัครเป็นสมาชิกพรรคอีกครั้ง หลังมีแนวโน้มที่อภิสิทธิ์จะกลับมาดำรงตำแหน่งหัวหน้าพรรคนั้นสูงขึ้น โดยมีดังต่อไปนี้

 กอร์ปศักดิ์ สภาวสุ อดีตรองนายกรัฐมนตรี
 ทศพร เทพบุตร อดีต สส.ภูเก็ต
 นาถยา เบ็ญจศิริวรรณ อดีต สส.กรุงเทพมหานคร
 นิพิฏฐ์ อินทรสมบัติ อดีต สส.พัทลุง
 บัญญัติ เจตนจันทร์ อดีต สส.ระยอง 
 ผ่องศรี ธาราภูมิ อดีต สส.ลพบุรี
 สกลธี ภัททิยกุล อดีต สส.กรุงเทพมหานคร
 สาธิต ปิตุเตชะ อดีต สส.ระยอง
 คุณหญิง สุพัตรา มาศดิตถ์ อดีต สส.นครศรีธรรมราช
 อรอนงค์ กาญจนชูศักดิ์ อดีต สส.กรุงเทพมหานคร
 อรอนงค์ คล้ายนก อดีต สส.กรุงเทพมหานคร
 อัญชลี วานิช เทพบุตร อดีต สส.ภูเก็ต

และในการประชุมใหญ่ในวันที่ 18 ตุลาคม เทอดพงษ์ ไชยนันทน์ อดีตรองหัวหน้าพรรค ได้เสนอชื่ออภิสิทธิ์เป็นหัวหน้าพรรคคนใหม่ โดยไม่มีผู้เสนอชื่อแข่ง และที่ประชุมได้ลงมติรับรองให้อภิสิทธิ์กลับมาเป็นหัวหน้าพรรคเป็นสมัยที่ 2 ด้วยคะแนนเสียงร้อยละ 96.18 โดยนอกจากอภิสิทธิ์ที่เป็นหัวหน้าพรรคแล้ว คณะกรรมการบริหารพรรคประชาธิปัตย์ที่สำคัญ เช่น สงกรานต์ จิตสุทธิภากร เมฆินทร์ เอี่ยมสอาด ชัยชนะ เดชเดโช สกลธี ภัททิยกุล กรณ์ จาติกวณิช การดี เลียวไพโรจน์ จูรี นุ่มแก้ว รัดเกล้า สุวรรณคีรี วีระพงษ์ ประภา สาทิตย์ วงศ์หนองเตย อิสรา สุนทรวัฒน์ และอัมพร พินะสา เป็นรองหัวหน้าพรรค ชัยวุฒิ บรรณวัฒน์ เป็นเลขาธิการพรรค

 รายชื่อนายกรัฐมนตรี 

 บุคลากร 
 หัวหน้าพรรค 
 ลำดับ  รูป   ชื่อ  เริ่มวาระ  สิ้นสุดวาระ หมายเหตุ 1  100px  พันตรี ควง อภัยวงศ์  6 เมษายน พ.ศ. 2489  15 มีนาคม พ.ศ. 2511   2  100px  หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช  22 เมษายน พ.ศ. 2511  26 พฤษภาคม พ.ศ. 2522  3  100px  พันเอก (พิเศษ)  ถนัด คอมันตร์  26 พฤษภาคม พ.ศ. 2522  3 เมษายน พ.ศ. 2525  4  100px  พิชัย รัตตกุล  3 เมษายน พ.ศ. 2525  26 มกราคม พ.ศ. 2534  5  100px  ชวน หลีกภัย  26 มกราคม พ.ศ. 2534  20 เมษายน พ.ศ. 2546  6  100px  บัญญัติ บรรทัดฐาน  20 เมษายน พ.ศ. 2546  8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2548  7  100px  อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ  5 มีนาคม พ.ศ. 2548   24 มีนาคม พ.ศ. 2562 8  100px  จุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์  15 พฤษภาคม พ.ศ. 2562ประกาศนายทะเบียนพรรคการเมือง เรื่อง การเปลี่ยนแปลงกรรมการบริหารพรรคประชาธิปัตย์ 14 พฤษภาคม พ.ศ. 2566 9  100px เฉลิมชัย ศรีอ่อน  9 ธันวาคม พ.ศ. 2566  12 กันยายน พ.ศ. 2568 7   100px  อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ  18 ตุลาคม พ.ศ. 2568   ปัจจุบัน

 เลขาธิการพรรค 
 ลำดับ  รูป  ชื่อ   เริ่มวาระ  สิ้นสุดวาระ 1  100px  หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช  6 เมษายน พ.ศ. 2489  16 กันยายน พ.ศ. 2491 2  100px  เทพ โชตินุชิต  17 กันยายน พ.ศ. 2491  25 มิถุนายน พ.ศ. 2492 3  100px  ชวลิต อภัยวงศ์  1 มิถุนายน พ.ศ. 2492  29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2494 4  100px  ใหญ่ ศวิตชาติ  30 กันยายน พ.ศ. 2498  26 กันยายน พ.ศ. 2513 5  100px  ธรรมนูญ เทียนเงิน  26 กันยายน พ.ศ. 2513  6 ตุลาคม พ.ศ. 2518 6  100px  ดำรง ลัทธพิพัฒน์  13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2518  6 ตุลาคม พ.ศ. 2521 7  100px  เฉลิมพันธ์ ศรีวิกรม์  3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2522  26 พฤษภาคม พ.ศ. 2522 8  100pxมารุต บุนนาค  26 พฤษภาคม พ.ศ. 2522  3 เมษายน พ.ศ. 2525 9  100px  เล็ก นานา  3 เมษายน พ.ศ. 2525  5 เมษายน พ.ศ. 2529 10  
100px 
  วีระ มุสิกพงศ์  5 เมษายน พ.ศ. 2529ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง การเปลี่ยนแปลงกรรมการบริหารพรรคราชกิจจานุเบกษา เล่ม 103 ตอนที่ 82ก วันที่ 15 พฤษภาคม 2529  10 มกราคม พ.ศ. 2530 11  100px  พลตรี สนั่น ขจรประศาสน์  10 มกราคม พ.ศ. 2530ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง การยอมรับการเปลี่ยนแปลงคณะกรรมการบริหารพรรคประชาธิปัตย์ ตามนัยมาตรา 28 แห่งพระราชบัญญัติพรรคการเมือง พ.ศ. 2524ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 104 ตอนที่ 47ก วันที่ 16 มีนาคม 2530  17 กันยายน พ.ศ. 2543 12  100px  อนันต์ อนันตกูล  17 กันยายน พ.ศ. 2543ประกาศนายทะเบียนพรรคการเมือง เรื่อง ตอบรับการเปลี่ยนแปลงกรรมการบริหาร พรรคประชาธิปัตย์ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 117 ตอนที่ 110ง วันที่ 31 ตุลาคม 2543  20 เมษายน พ.ศ. 2546 13  100px ประดิษฐ์ ภัทรประสิทธิ์   20 เมษายน พ.ศ. 2546ประกาศนายทะเบียนพรรคการเมือง เรื่อง ตอบรับการเปลี่ยนแปลงคณะกรรมการบริหารพรรคประชาธิปัตย์  10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2548 14  100px  สุเทพ เทือกสุบรรณ  5 มีนาคม พ.ศ. 2548ประกาศนายทะเบียนพรรคการเมือง เรื่อง ตอบรับการเปลี่ยนแปลงคณะกรรมการบริหารพรรคประชาธิปัตย์ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 122 ตอนที่ 32ง วันที่ 21 เมษายน 2548   4 กรกฎาคม พ.ศ. 2554 15   100px  เฉลิมชัย ศรีอ่อน  6 สิงหาคม พ.ศ. 2554 “อภิสิทธิ์”นั่งหัวหน้า ปชป.-โหวต“เฉลิมชัย”เป็นเลขาธิการพรรค จากแนวหน้า 16 ธันวาคม พ.ศ. 2556 16  100px  จุติ ไกรฤกษ์  17 ธันวาคม พ.ศ. 2556  15 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 15   100px  เฉลิมชัย ศรีอ่อน 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 9 ธันวาคม พ.ศ. 2566 17  100px  เดชอิศม์ ขาวทอง  9 ธันวาคม พ.ศ. 2566  18 ตุลาคม พ.ศ. 2568 18  100px  ชัยวุฒิ บรรณวัฒน์  18 ตุลาคม พ.ศ. 2568  ปัจจุบัน

 กรรมการบริหารพรรค 
 ลำดับ  ชื่อ  ตำแหน่งฝ่าย/สัดส่วน 1  อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ หัวหน้าพรรค 2  กรณ์ จาติกวณิช รองหัวหน้าพรรค ภารกิจนโยบาย 3 การดี เลียวไพโรจน์เศรษฐกิจดิจิทัล 4 จูรี นุ่มแก้วสื่อสารองค์กร 5 วีระพงษ์ ประภาเศรษฐกิจระหว่างประเทศ 6 สาทิตย์ วงศ์หนองเตย ยุทธศาสตร์การเมือง 7 อิสรา สุนทรวัฒน์การต่างประเทศ 8 อัมพร พินะสาการศึกษา 9 รัดเกล้า อินทวงศ์ สุวรรณคีรีสตรี เยาวชน และความยั่งยืน 10 สงกรานต์ จิตสุทธิภากร ภูมิภาค ภาคเหนือ 11 ธนพร สมศรี ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 12 ชัยชนะ เดชเดโช ภาคใต้ 13 สกลธี ภัททิยกุล กรุงเทพมหานคร 14 เมฆินทร์ เอี่ยมสะอาด ภาคกลาง 15 ชัยวุฒิ บรรณวัฒน์ เลขาธิการพรรค 16 กันตวรรณ ตันเถียร รองเลขาธิการพรรค 17 ขยัน วิพรหมชัย 18 เจะอามิง โตะตาหยง 19 ประชา ยอดวานิช 20 ราเมศ รัตนะเชวง 21 หม่อมหลวงอภิมงคล โสณกุล 22 พงศกร ขวัญเมือง โฆษกพรรค 23 เจิมมาศ จึงเลิศศิริ เหรัญญิกพรรค 24 ผ่องศรี ธาราภูมิ นายทะเบียนพรรค 25 เชวงศักดิ์ พลลาภ กรรมการบริหารพรรค 26 ธนิตพล ไชยนันทน์ 27 ธีรภัทร พริ้งศุลกะ 28 ยุพราช บัวอินทร์ 29 รัชฎาภรณ์ แก้วสนิท 30 วิรัช ร่มเย็น 31 สมมาตร วิสุทธิวงศ์ 32 อรอนงค์ กาญจนชูศักดิ์

 การเลือกตั้ง 
 ผลการเลือกตั้งทั่วไป 
 การเลือกตั้ง จำนวนที่นั่ง คะแนนเสียงทั้งหมด สัดส่วนคะแนนเสียง ที่นั่งเปลี่ยน สถานภาพพรรค ผู้นำเลือกตั้ง ส.ค. 2489 − −  16 ฝ่ายค้าน ควง อภัยวงศ์ 2491  − −  37 พรรคจัดตั้งรัฐบาล (2491) ฝ่ายค้าน (2491–2494) 2495 คว่ำบาตรการเลือกตั้ง (ไม่มีการส่งผู้สมัครรับเลือกตั้ง) ก.พ. 2500     22  ฝ่ายค้าน ธ.ค. 2500     9  2512     18 หม่อมราชวงศ์  เสนีย์ ปราโมช2518  3,176,398 17.2%  15 แกนนำจัดตั้งรัฐบาล (2518) ฝ่ายค้าน (2518–2519) 2519  4,745,990 25.3%  43 แกนนำจัดตั้งรัฐบาล 2522  2,865,248 14.6%  81 ฝ่ายค้าน (2522-2523)ร่วมรัฐบาล (2523-2526) 2526  4,144,414 15.6%  23 ร่วมรัฐบาล พิชัย รัตตกุล 2529  8,477,701 22.5%  44 แกนนำจัดตั้งรัฐบาล 2531  4,456,077 19.3%  52 ร่วมรัฐบาล (2531–2533) ฝ่ายค้าน (2533–2534) มี.ค. 2535  4,705,376 10.6%  4 ฝ่ายค้าน ชวน หลีกภัย ก.ย. 2535  9,703,672 21.0%  35 แกนนำจัดตั้งรัฐบาล 2538  12,325,423 22.3%  7 ฝ่ายค้าน 2539  18,087,006 31.8%  37 ฝ่ายค้าน (2539–2540)แกนนำจัดตั้งรัฐบาล (2540–2544) 2544  7,610,789 26.6%  5 ฝ่ายค้าน 2548  4,018,286 16.1%  32 บัญญัติ บรรทัดฐาน 2549 คว่ำบาตรการเลือกตั้ง - การเลือกตั้งเป็นโมฆะ (ไม่มีการส่งผู้สมัครรับเลือกตั้ง) อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ 2550  14,084,265 39.63%  69 ฝ่ายค้าน (2551)แกนนำจัดตั้งรัฐบาล (2551–2554) 2554  11,435,640 	 35.15%  14 ฝ่ายค้าน 2557 คว่ำบาตรการเลือกตั้ง - การเลือกตั้งเป็นโมฆะ (ไม่มีการส่งผู้สมัครรับเลือกตั้ง) 2562  3,947,726 11.11%  106 ร่วมรัฐบาล 2566  925,349 2.34%  28 ฝ่ายค้าน (2566–2567, 2568) จุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ ร่วมรัฐบาล (2567–2568) 2569     3  อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ

 ผลการเลือกตั้งซ่อม 
 เขตเลือกตั้ง วันเลือกตั้ง ผู้สมัคร คะแนน ผลการเลือกตั้ง สมุทรสาคร 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2500 ชลอ ประเสริฐสม 4,096  พ่ายแพ้  พระนคร 20 สิงหาคม พ.ศ. 2514 คุณหญิงเลขา อภัยวงศ์ 83,944  ได้รับเลือกตั้ง เชียงใหม่ เขต 1 28 มิถุนายน พ.ศ. 2518 อินทร์สม ไชยซาววงศ์ 32,418  ได้รับเลือกตั้ง พัทลุง เขต 1 6 มกราคม พ.ศ. 2523 ธีรศักดิ์ อัครบวร 38,768  ได้รับเลือกตั้ง กรุงเทพมหานคร เขต 8 8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2524 พรรณทิพา วัชโรบล 14,555  พ่ายแพ้  พัทลุง เขต 1 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2524 วีระ มุสิกพงศ์ 65,908  ได้รับเลือกตั้ง กรุงเทพมหานคร เขต 12 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2528 พลเรือเอก สมบูรณ์ เชื้อพิบูลย์ 94,279  ได้รับเลือกตั้ง กรุงเทพมหานคร เขต 5 19 ตุลาคม พ.ศ. 2528 พิจิตต รัตตกุล 153,138  ได้รับเลือกตั้ง กรุงเทพมหานคร เขต 2 และ เขต 3 26 ธันวาคม พ.ศ. 2528 พลเอกหาญ ลีนานนท์ และ คณิน บุญสุวรรณ 58,938  ได้รับเลือกตั้ง กรุงเทพมหานคร เขต 3 7 มิถุนายน พ.ศ. 2530 อภิชาติ ดำดี 11,801  พ่ายแพ้  สุรินทร์ เขต 2 3 พฤษภาคม พ.ศ. 2539 จิตใส คล่องพยาบาล 30,410  พ่ายแพ้  สงขลา เขต 3 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2547 วิรัตน์ กัลยาศิริ 51,936  ได้รับเลือกตั้ง นครปฐม เขต 3 20 มีนาคม พ.ศ. 2547 ปิติพงษ์ ไทยโพธิ์ศรี 21,562  พ่ายแพ้  สตูล เขต 2 30 ตุลาคม พ.ศ. 2548 ฮอชาลี ม่าเหร็ม 46,296  ได้รับเลือกตั้ง กรุงเทพมหานคร เขต 11 26 ตุลาคม พ.ศ. 2551 วัชระ เพชรทอง 49,346  ได้รับเลือกตั้ง สุราษฎร์ธานี เขต 1 30 สิงหาคม พ.ศ. 2552 ธานี เทือกสุบรรณ 122,032  ได้รับเลือกตั้ง สงขลา เขต 1 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2552 ชัยวุฒิ ผ่องแผ้ว 143,595  ได้รับเลือกตั้ง กรุงเทพมหานคร เขต 6 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2553 พนิช วิกิตเศรษฐ์ 96,480  ได้รับเลือกตั้ง สุราษฎร์ธานี เขต 1 30 ตุลาคม พ.ศ. 2553 สุเทพ เทือกสุบรรณ 148,776  ได้รับเลือกตั้ง กรุงเทพมหานคร เขต 2 12 ธันวาคม พ.ศ. 2553 อภิรักษ์ โกษะโยธิน  71,072  ได้รับเลือกตั้ง  ขอนแก่น เขต 2 อธิปปรัชญ์ ทัดพิชญางกูร 36,338  พ่ายแพ้  ปทุมธานี เขต 5 21 เมษายน พ.ศ. 2555 เกียรติศักดิ์ ส่องแสง 28,156  ได้รับเลือกตั้ง เชียงใหม่ เขต 3 2 มิถุนายน พ.ศ. 2555 กัลยกรณ์ เจียมกิจวัฒนา 18,975  พ่ายแพ้  ลำพูน เขต 2 26 สิงหาคม พ.ศ. 2555 บรรจง วิพรหมชัย 44,031  พ่ายแพ้  เชียงใหม่ เขต 3 21 เมษายน พ.ศ. 2556 กิ่งกาญจน์ ณ เชียงใหม่ 21,372  พ่ายแพ้  กรุงเทพมหานคร เขต 12 16 มิถุนายน พ.ศ. 2556 แทนคุณ จิตต์อิสระ 32,710  ได้รับเลือกตั้ง เชียงใหม่ เขต 8 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 วรณัน อ้นท้วม 1,738  พ่ายแพ้  นครปฐม เขต 5 23 ตุลาคม พ.ศ. 2562 สุรชัย อนุตธโต 18,425  พ่ายแพ้  นครศรีธรรมราช เขต 3 7 มีนาคม พ.ศ. 2564 พงษ์สินธุ์ เสนพงศ์ 44,632  พ่ายแพ้  ชุมพร เขต 1 16 มกราคม พ.ศ. 2565 อิสระพงษ์ มากอำไพ 49,014  ได้รับเลือกตั้ง สงขลา เขต 6 16 มกราคม พ.ศ. 2565 สุภาพร กำเนิดผล 45,576  ได้รับเลือกตั้ง ราชบุรี เขต 3 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2565 ชัยทิพย์ กมลพันธ์ทิพย์ 51,743  ได้รับเลือกตั้ง ระยอง เขต 3 10 กันยายน พ.ศ. 2566 บัญญัติ เจตนจันทร์ 26,376  พ่ายแพ้  นครศรีธรรมราช เขต 8 27 เมษายน พ.ศ. 2568 ชินวรณ์ บุณยเกียรติ 4,190  พ่ายแพ้ 

 การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร 
 การเลือกตั้ง ผู้สมัคร คะแนนเสียงทั้งหมด สัดส่วนคะแนนเสียง ผลการเลือกตั้ง2518 ธรรมนูญ เทียนเงิน 99,247 39.21%  ได้รับเลือกตั้ง2528 ชนะ รุ่งแสง 241,001 25.35%  พ่ายแพ้2533 ประวิทย์ รุจิรวงศ์ 60,947 5.50%  พ่ายแพ้2535 พิจิตต รัตตกุล 305,740 40.39%  พ่ายแพ้2539 ไม่ส่งผู้สมัคร (ให้การสนับสนุน พิจิตต รัตตกุล ลงสมัครในนามกลุ่มมดงานแทน)2543 ธวัชชัย สัจจกุล 247,650 11.17%  พ่ายแพ้2547 อภิรักษ์ โกษะโยธิน 911,441 38.20%  ได้รับเลือกตั้ง2551 991,018 45.93%  ได้รับเลือกตั้ง2552 หม่อมราชวงศ์สุขุมพันธุ์ บริพัตร 934,602 45.41%  ได้รับเลือกตั้ง2556 1,256,349 47.75%  ได้รับเลือกตั้ง2565 สุชัชวีร์ สุวรรณสวัสดิ์ 254,723 9.52%  พ่ายแพ้

 ผลการเลือกตั้งสมาชิกสภากรุงเทพมหานคร (สก.) 
 การเลือกตั้ง จำนวนที่นั่ง คะแนนเสียงทั้งหมด สัดส่วนคะแนนเสียง ที่นั่งเปลี่ยน ผลการเลือกตั้ง2528    35เสียงข้างมาก2533    34เสียงข้างน้อย2537    7 2541    14เสียงข้างมาก2545    82549    42553    112565  348,852 15.06% 36 เสียงข้างน้อย

 ผลการเลือกตั้งสมาชิกสภาเขต (สข.) 
 การเลือกตั้ง จำนวนที่นั่ง คะแนนเสียงทั้งหมด สัดส่วนคะแนนเสียง ที่นั่งเปลี่ยน ผลการเลือกตั้ง2553    289 เสียงข้างมาก

 ผลการเลือกตั้งนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด 
 จังหวัด  นาม  ปี พ.ศ.  ผลการเลือกตั้ง กระบี่   สมบูรณ์ สิทธิมนต์  พ.ศ. 2551   พ่ายแพ้ กาญจนบุรี   รังสรรค์ รัศมีฤกษ์เศรษฐ์  พ.ศ. 2547   ได้รับเลือกตั้ง  พ.ศ. 2551   ได้รับเลือกตั้ง  พ.ศ. 2555   ได้รับเลือกตั้ง   ชุมพร   สุพล จุลใส  พ.ศ. 2555   ได้รับเลือกตั้ง   เชียงใหม่   กิ่งกาญจน์ ณ เชียงใหม่  พ.ศ. 2555   พ่ายแพ้  นราธิวาส   สุมิตร มะสาและ  พ.ศ. 2555   พ่ายแพ้ พัทลุง   สานันท์ สุพรรณชนะบุรี  พ.ศ. 2547   ได้รับเลือกตั้ง  พ.ศ. 2551   ได้รับเลือกตั้ง   พิจิตร   ชาติชาย เจียมศรีพงษ์  พ.ศ. 2555   ได้รับเลือกตั้ง   ระนอง   ศนิรัตน์ ร่มเย็น  พ.ศ. 2547  { พ่ายแพ้  สตูล   สัมฤทธิ์ เลียงประสิทธิ์  พ.ศ. 2556   ได้รับเลือกตั้ง  เกตุชาติ เกษา  พ.ศ. 2563   พ่ายแพ้  สงขลา   นิพนธ์ บุญญามณี  พ.ศ. 2556   ได้รับเลือกตั้ง   ไพเจน มากสุวรรณ์  พ.ศ. 2563   ได้รับเลือกตั้ง  สุราษฎร์ธานี   ทนงศักดิ์ ทวีทอง  พ.ศ. 2556   ได้รับเลือกตั้ง   อำนาจเจริญ   ศักดิ์ชัย ตั้งตระกูลวงศ์  พ.ศ. 2555   ได้รับเลือกตั้ง 

 ข้อวิจารณ์ 
 ภาพลักษณ์ 
พรรคประชาธิปัตย์เป็นพรรคที่มีฐานเสียงเหนียวแน่นในภาคใต้ จนมีเรื่องเล่าว่า "ส่งเสาไฟฟ้าลงก็ชนะ" ซึ่งมีนักวิชาการอธิบายว่าเป็นเพราะผู้สมัครจากพรรคประชาธิปัตย์มีเครือข่ายอยู่แล้วทำให้แทบไม่ต้องหาเสียง ซึ่งไม่เกี่ยวกับอุดมการณ์ และยังรวมถึงกระแส "ชวนฟีเวอร์" หรือนายกฯ คนใต้ ทำให้นักการเมืองในภาคใต้ที่อยากเลือกตั้งชนะต่างพากันเข้าพรรคประชาธิปัตย์กันหมด อย่างไรก็ตามในช่วงหลัง ๆ ประชาชนบางส่วนเริ่มเบื่อหน่ายกับความไม่พัฒนาของภูมิภาคทำให้พรรคอื่นเริ่มเจาะฐานเสียงได้บ้าง

หลังการลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีไทย พ.ศ. 2562 ทำให้มีการค้นคำว่า "พรรคแมลงสาบ" ในเสิร์ชเอนจินปริมาณเพิ่มขึ้น คำนี้มีการใช้เพื่อหมายถึงอายุยืนยาวและการรั้งอำนาจอย่างยาวนานของพรรค และมีการใช้เพื่อล้อเลียนพรรคเมื่อใดที่ปรากฏการกระทำที่ไร้เกียรติของพรรค ทั้งนี้ คำดังกล่าวมีที่มาจากศาสตราจารย์ กนก วงษ์ตระหง่าน สมาชิกพรรค ในการประชุมประจำปี 2545 ที่โรงแรมมิราเคิล แกรนด์ ที่เสนอ "ทฤษฎีแมลงสาบ" เพื่อให้พรรคอยู่รอดในสมัยรัฐบาลพรรคไทยรักไทยเวลานั้นThai political slang explained: พรรคแมลงสาบ or ‘cockroach party’ อีกทั้งในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2554 นายกรณ์ จาติกวณิช รองหัวหน้าพรรคในเวลานั้น ได้กล่าวว่าพรรคประชาธิปัตย์เปรียบเสมือนแมลงสาบที่ฆ่าไม่ตายhttps://prachatai.com/journal/2011/06/35668 กรณ์ มั่นใจกระแสแรง เปรียบประชาธิปัตย์เป็น “แมลงสาบ" ฆ่าไม่ตาย

 การสนับสนุนการชุมนุมของ กปปส. 

27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2556 ชูวิทย์ กมลวิศิษฎ์ กล่าวแนะนำให้อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ในขณะนั้น นำ ส.ส.ทั้งพรรคลาออกจากการเป็น ส.ส. ไปต่อสู้เคียงข้าง สุเทพ เทือกสุบรรณ แกนนำชุมนุม กปปส. ชี้ว่าไม่ควรปล่อยให้สุเทพโดดเดี่ยว ซึ่งพรรคประชาธิปัตย์ต้องร่วมมือกัน ทั้งนี้ หากพรรคประชาธิปัตย์ลาออกจากการเป็น ส.ส.ทั้งพรรค ตนและสมาชิกพรรคจะร่วมลาออก เพื่อไปต่อสู้นอกสภากับนายสุเทพด้วย'ชูวิทย์' เชื่อ 'สุเทพ' โค่นระบอบทักษิณไม่ได้ แนะปชป.ลาออกยกพรรค

8 ธันวาคม พ.ศ. 2556 หลังจากที่พรรคประชาธิปัตย์มีมติให้สมาชิกลาออกจากการเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรทั้งหมด ชูวิทย์รักษาคำพูดโดยการลาออกจากการเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรทันที

หลังจากนั้น มีการขึ้นเวทีปราศรัยโจมตีรัฐบาลของ ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร อย่างต่อเนื่อง จนกระทั่ง อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ กล่าวปราศรัยไว้ว่า 

"นายกฯ หลบเลี่ยงแก้ปัญหาสินค้าราคาแพง ผลดูไม่ออกว่าที่อยู่ในประเทศหนึ่งอาทิตย์ที่ผ่านมา ไปทำอะไรบ้าง เมื่อเช้าเห็นข่าวว่าไปทำโครงการ สมาร์ทเลดี้ มันแปลว่าอะไร ผมจึงไปถาม ม.ล.อภิมงคล โสณกุล ซึ่งแปลว่า ผู้หญิงฉลาด แต่ทำไมต้องทำโครงการนี้ ทำไมต้องหาผู้หญิงฉลาด ทำไมต้องประกวด เพราะเขาบอกว่า ถ้าแข่งขันหา 'อีโง่' ไม่มีใครไปแข่งได้"

ภายหลังจากการกล่าวปราศรัยดังกล่าว เป็นเหตุทำให้อภิสิทธิ์ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนัก โดย จะเด็จ เชาวน์วิไล ผอ.มูลนิธิหญิงชายก้าวไกล เปิดเผยว่า คำปราศรัยดังกล่าวดูถูกผู้หญิงจนเกินไป นายอภิสิทธิ์ไม่ควรพูดเช่นนี้ ทำให้ส่งผลเสียต่อภาพลักษณ์ของนายอภิสิทธิ์เอง เนื่องจากที่ผ่านมาการวิจารณ์โจมตีนางสาวยิ่งลักษณ์ มักจะถูกมองเป็นการดูถูกผู้หญิงทั้งหมด ดังนั้นควรต้องระมัดระวัง

24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2565 อดีตสมาชิกพรรคประชาธิปัตย์ที่เป็นแกนนำการชุมนุม กปปส. ประกอบด้วย สุเทพ เทือกสุบรรณ, ชุมพล จุลใส, พุทธิพงษ์ ปุณณกันต์, อิสสระ สมชัย, ถาวร เสนเนียม และ ณัฏฐพล ทีปสุวรรณ ถูกศาลตัดสินให้จำคุก ในความผิดฐานร่วมกันเป็นกบฏ ล้มล้างระบอบการปกครอง มั่วสุมชุมนุมก่อความวุ่นวายในบ้านเมืองฯ และข้อหาอื่น ๆ ทำให้พุทธิพงษ์, ถาวร, และณัฏฐพล ซึ่งดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีในรัฐบาล ประยุทธ์ จันทร์โอชา ต้องสิ้นสภาพการเป็นรัฐมนตรีในทันที ตามมาตรา 160(7) และมาตรา 170(4) ของรัฐธรรมนูญ และสิ้นสภาพการเป็น สส. ร่วมกับชุมพล และอิสสระ

 คำร้องคัดค้านการเป็น สส. 
15 มิถุนายน พ.ศ. 2566 มีเอกสารที่นำเสนอต่อคณะกรรมการการเลือกตั้ง เรื่อง ประกาศผลการเลือกตั้งแบบแบ่งเขต ครั้งที่ 1 ปรากฎว่ามี ว่าที่ สส. ที่ประกาศผลรับรอง 329 คน ขณะที่มี 71 เขต ที่มีเรื่องร้องคัดค้าน มีรายงานว่า เอกสารดังกล่าวอาจเป็นเอกสารสรุปของฝ่ายปฏิบัติการ แจ้งเรื่องร้องคัดค้านการเลือกตั้ง ที่ยังไม่ได้นำเสนอต่อที่ประชุม กกต. โดยพรรคประชาธิปัตย์ถูกร้องคัดค้านทั้งสิ้น 3 คน ดังนี้

+ ลำดับ รายนาม เขตที่ลงเลือกตั้ง ข้อกล่าวหา สถานะปัจจุบัน <center>1<center> อวยพรศรี เชาวลิต นครศรีธรรมราช เขต 9 ยังดำรงตำแหน่ง <center>2<center> สุพัชรี ธรรมเพชร พัทลุง เขต 1 ยังดำรงตำแหน่ง <center>3<center> เดชอิศม์ ขาวทอง สงขลา เขต 5 โฆษณาหาเสียงด้วยการจัดให้มีมหรสพ หรือการรื่นเริงต่างๆยังดำรงตำแหน่ง  (ยกคำร้อง) 

แต่ถึงกระนั้น กกต. ก็ประกาศรับรอง สส. ทั้ง 500 คนก่อน โดยได้ชี้แจงว่าจะดำเนินการพิจารณาให้แล้วเสร็จภายใน 1 ปี นับตั้งแต่วันเลือกตั้ง

 ความขัดแย้งของสมาชิกพรรค 
 แยกออกไปจัดตั้งพรรค 
ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2490 เกิดความขัดแย้งกันระหว่าง เลียง ไชยกาล กับ หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช รองหัวหน้าพรรคในขณะนั้น ส่งผลให้เลียงและสมาชิกพรรคอีก 16 คนลาออกจากพรรค ก่อนนำไปสู่การจัดตั้ง พรรคประชาชน

ในปี พ.ศ. 2491 หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช ลาออกจากพรรค เนื่องจากไม่พอใจที่สมาชิกพรรคสนับสนุนให้เพิ่มเงินเดือนของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรคึกฤทธิ์ ปราโมช ส.ส. พรรคประชาธิปัตย์ ลาออก! เหตุไม่พอใจได้เงินเดือน ส.ส. เพิ่ม? จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2518 คึกฤทธิ์ได้ชวนสมาชิกจากพรรคประชาธิปัตย์มาร่วมจัดตั้ง พรรคกิจสังคม

ในปี พ.ศ. 2519 เกิดความขัดแย้งระหว่างกลุ่มของ สมัคร สุนทรเวช และกลุ่มของ พิชัย รัตตกุล ส่งผลให้สมัครลาออกจากพรรค ไปอยู่ฝ่ายคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดินอยู่ขณะหนึ่ง ก่อนจะจัดตั้ง พรรคประชากรไทย ในปี พ.ศ. 2522 และในปีเดียวกันนั้น หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ได้พ้นวาระและประกาศวางมือการเมือง อุทัย พิมพ์ใจชน ได้ลงแข่งขันเป็นหัวหน้าพรรคคนต่อไป กับ ชวน หลีกภัย เพื่อนสมาชิกพรรคประชาธิปัตย์รุ่นเดียวกัน และ พ.อ.(พิเศษ)ถนัด คอมันตร์ ซึ่งเป็นบุคคลภายนอก โดยอุทัยได้รับการสนับสนุนจาก ธรรมนูญ เทียนเงิน อดีตเลขาธิการพรรค ด้วยความเป็นคนชลบุรีเหมือนกัน ปรากฏว่าที่ประชุมพรรคได้เลือก พ.อ.(พิเศษ) ถนัด คอมันตร์ เป็นหัวหน้าพรรคคนต่อไป หลังจากนั้นไม่นานอุทัยก็ได้ลาออกจากพรรค จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2526 อุทัยได้จัดตั้งพรรคการเมืองของตัวเองในนาม พรรคก้าวหน้า

 กลุ่ม 10 มกรา 

กลุ่ม 10 มกรา ก่อตั้งโดย เฉลิมพันธ์ ศรีวิกรม์ เลขาธิการพรรคในปี พ.ศ. 2522 และ วีระ มุสิกพงศ์ เลขาธิการพรรคในปี พ.ศ. 2530 โดยที่มาของชื่อกลุ่มมาจากเหตุการณ์เมื่อวันที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2530 ณ โรงแรมเอเชีย ที่ประชุมพรรคประชาธิปัตย์ได้ทำการเลือกตั้งหัวหน้าพรรค ซึ่งกลุ่มของนายวีระได้เสนอชื่อนายเฉลิมพันธ์ ส่วนกลุ่มของ ชวน หลีกภัย ได้เสนอชื่อ พิชัย รัตตกุล หัวหน้าพรรคในขณะนั้น ส่วนตัวนายวีระได้ลงชิงตำแหน่งเลขาธิการพรรคแข่งกับ พลตรี สนั่น ขจรประศาสน์ ปรากฏว่าทั้งนายเฉลิมพันธ์และนายวีระพ่ายแพ้ต่อพิชัยและพล.ต.สนั่น 

ทั้งนี้ กลุ่ม 10 มกรานี้มีความไม่พอใจในการบริหารงานของพิชัย หัวหน้าพรรคมาเป็นระยะเวลาหนึ่งแล้ว โดยต้นเหตุของความขัดแย้งในครั้งนั้น แบ่งได้ 5 ประเด็น กล่าวคือ
 ความขัดแย้งในการคัดเลือกตัวบุคคลลงสมัครรับเลือกตั้งในเขตกรุงเทพฯ ซึ่งพิชัยเป็นผู้ตัดสินใจแต่เพียงผู้เดียว
 พิชัยไม่ได้นำรายชื่อผู้ที่เหมาะสมโปรดเกล้าฯ ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีทั้ง 25 คนตามมติในที่ประชุมของพรรค ไปมอบให้ พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น แต่กลับเสนอเพียง 15 คนเท่านั้น ซึ่งเป็นกลุ่มของพิชัย พร้อมทั้งกำหนดตำแหน่งรัฐมนตรีแต่ละกระทรวงไว้ด้วย ทำให้สมาชิกในกลุ่ม 10 มกราที่อยู่ในรายชื่อที่ไม่ได้ถูกเสนอหลายคนไม่ได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี
 ผู้บริหารระดับสูงของพรรคไม่สามารถแสดงบัญชีรายจ่ายให้เกิดความโปร่งใสในการจัดการเรื่องเงินให้สมาชิกพรรคทราบได้ ภายหลังได้รับเงินจากผู้สนับสนุนพรรคในการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2529
 ไม่พอใจในผลเจรจากับพรรคการเมืองอื่นในการร่วมจัดตั้งรัฐบาล เนื่องจากพรรคประชาธิปัตย์ในฐานะแกนนำ ไม่ได้รับการจัดสรรกระทรวงที่มีความสำคัญในทางเศรษฐกิจและบริหาร
 พิชัยได้เสนอให้ พิจิตต รัตตกุล บุตรชายของตน ซึ่งได้รับเลือกตั้งซ่อมเป็น ส.ส. กรุงเทพมหานคร แทนที่ ดำรง ลัทธพิพัฒน์ ที่ถึงแก่กรรมไปด้วยการกระทำอัตวินิบาตกรรม เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และการพลังงาน (ชื่อกระทรวงในขณะนั้น) ทั้งที่อาวุโสทางการเมืองของพิจิตตมีน้อยกว่าคนอื่นในพรรค ซึ่งถือเป็นการเอาเปรียบ และนำเอาระบบสืบตำแหน่งในครอบครัวมาใช้ ซึ่งไม่ควรมีในพรรค

และจาก 5 สาเหตุดังกล่าว นำมาซึ่งการเผชิญหน้ากันระหว่าง 2 ขั้วภายในพรรค และจากความขัดแย้งครั้งนั้น ส่งผลให้การทำหน้าของพรรคประชาธิปัตย์ในรัฐสภา สภาผู้แทนราษฎร และการแสดงออกทางการเมืองต่อสาธารณชนไม่เป็นเอกภาพนับแต่นั้น มีการแสดงออกของสมาชิกพรรคในทางที่ขัดแย้งกับมติหรือนโยบายพรรค

ต่อมากลุ่ม 10 มกรา ได้ลาออกจากพรรคประชาธิปัตย์พร้อมกับ กลุ่มวาดะห์ ภายหลังจากการที่ทั้งสองกลุ่มไม่ยกมือสนับสนุนร่างพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์และสิทธิบัตรจนทำให้ พลเอก เปรม ติณสูลานนท์ นายกรัฐมนตรี ต้องประกาศยุบสภา เมื่อปี พ.ศ. 2531 ซึ่งกลุ่ม 10 มกราบางส่วนและทางกลุ่มวาดะห์ได้ร่วมมือกันจัดตั้งพรรคการเมืองโดยใช้ชื่อว่า พรรคประชาชน

 กลุ่มงูเห่า 
ก่อนการพิจารณาให้ความเห็นชอบบุคคลซึ่งสมควรได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2566 รอบที่ 3 สื่อรายงานว่าที่ประชุมพรรคมีมติงดออกเสียง แต่เมื่อถึงวันจริงกลับมี ส.ส. จำนวน 16 คน ลงมติ "เห็นชอบ" ให้เศรษฐา ทวีสิน บุคคลที่ได้รับเสนอชื่อจากพรรคเพื่อไทย ขึ้นดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ดังนี้

 พลตำรวจตรี สุรินทร์ ปาลาเร่ สส.สงขลา
 อวยพรศรี เชาวลิต สส.นครศรีธรรมราช
 เดชอิศม์ ขาวทอง สส.สงขลา
 ศักดิ์สิทธิ์ ขาวทอง สส.สงขลา
 สุภาพร กำเนิดผล สส.สงขลา
 ยูนัยดี วาบา สส.ปัตตานี
 ชัยชนะ เดชเดโช สส.นครศรีธรรมราช
 พิทักษ์เดช เดชเดโช สส.นครศรีธรรมราช
 ทรงศักดิ์ มุสิกอง สส.นครศรีธรรมราช
 ว่าที่ร้อยโท ยุทธการ รัตนมาศ สส.นครศรีธรรมราช
 สุพัชรี ธรรมเพชร สส.พัทลุง
 กาญจน์ ตั้งปอง สส.ตรัง
 สมบัติ ยะสินธุ์ สส.แม่ฮ่องสอน
 วุฒิพงษ์ นามบุตร สส.อุบลราชธานี
 ชาตรี หล้าพรหม สส.สกลนคร
 จักพันธ์ ปิยพรไพบูลย์ สส.ประจวบคีรีขันธ์

ชัยชนะ เดชเดโช หนึ่งในกลุ่ม ส.ส. ดังกล่าว ระบุว่าได้ตัดสินใจไม่นานก่อนเริ่มการประชุมรัฐสภา และพร้อมรับกับผลที่ตามมา ด้าน เดชอิศม์ ขาวทอง รักษาการรองหัวหน้าพรรค ระบุว่าพรรคไม่มีเอกภาพตั้งแต่การประชุมเลือกหัวหน้าพรรคคนใหม่ที่ล่มถึงสองครั้ง และมติพรรคก่อนการประชุมร่วมของรัฐสภาไม่ชัดเจน เขายังอ้างว่าแม้แต่อดีตสมาชิกกลุ่ม กปปส. และพรรคภูมิใจไทย ก็ยังลงมติเห็นชอบ ดังนั้นกลุ่มของตนซึ่งเป็นคนยุคใหม่จึงไม่ควรรับมรดกความขัดแย้งต่อจากคนรุ่นเก่า ทั้งนี้ เขากล่าวว่าแม้จะลงมติเห็นชอบ แต่ก็พร้อมทำหน้าที่ฝ่ายค้าน และพรรคยังไม่ถึงจุดแตกหัก ด้านชวน หลีกภัย ยืนยันว่าในวันประชุมพรรคมีมติให้งดออกเสียง และกล่าวถึงเดชอิศม์ว่า "ยอมรับว่าตอนที่เรา (พรรคประชาธิปัตย์) สู้กับพรรคเพื่อไทย และนายทักษิณ ชินวัตร นายเดชอิศม์ ก็อยู่ในพรรคนั้น""ชวน"เผยพรรคจะเหลือกี่คนก็ยังอยู่

 กลุ่มอภิสิทธิ์ 
ก่อนการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2566 เฉลิมชัย ศรีอ่อน ได้ประกาศว่า หากพรรคประชาธิปัตย์ได้รับเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรต่ำกว่า 52 คน ตนจะวางมือทางการเมืองตลอดชีวิต แต่ในที่สุดก็กลับมารับตำแหน่งหัวหน้าพรรคตามคำเชิญของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรของพรรคจำนวน 21 คน ส่งผลให้เฉลิมชัยถูกวิจารณ์อย่างหนักว่ากระทำขัดต่อคำประกาศของตนก่อนหน้า และขัดต่อคำขวัญของพรรคบนตราสัญลักษณ์ของพรรคที่ระบุว่า "สจฺจํ เว อมตา วาจา"

การกระทำของเฉลิมชัยส่งผลให้มีสมาชิกพรรคที่เป็นกลุ่มผู้สนับสนุนของอภิสิทธิ์ประกาศลาออกเป็นจำนวนมาก ดังนี้
+ ลำดับ ชื่อ ตำแหน่งทางการเมืองในอดีต วันที่ลาออก อ้างอิง <center>1<center> อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ9 ธันวาคม <center>2<center> สาธิต ปิตุเตชะ   <center>3<center> สุรันต์ จันทร์พิทักษ์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกรุงเทพมหานคร <center>4<center> อรอนงค์ กาญจนชูศักดิ์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกรุงเทพมหานคร11 ธันวาคม  <center>5<center> สาทิตย์ วงศ์หนองเตย   <center>6<center> อัญชลี วานิช เทพบุตร สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดภูเก็ต  <center>7<center> อานิก อัมระนันทน์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร แบบบัญชีรายชื่อ12 ธันวาคม  <center>8<center> บุญเลิศ ไพรินทร์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดฉะเชิงเทรา 

 ก่อนและหลังการร่วมรัฐบาลพรรคเพื่อไทย 
แม้จะมีความขัดแย้งร่วมกันมานับยี่สิบปี ตั้งแต่การเป็นคู่ตรงข้ามกับอดีตนายกรัฐมนตรี ทักษิณ ชินวัตร สมัยพรรคไทยรักไทย และยังคงมีความขัดแย้งร่วมกันมา ไม่ว่าจะเป็นการคว่ำบาตรการเลือกตั้งสองหน (พ.ศ. 2549 และ พ.ศ. 2557), การตั้ง กปปส. เพื่อขับไล่รัฐบาลของ ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร จนเป็นต้นเหตุให้เกิดการรัฐประหาร พ.ศ. 2557 เป็นต้น

แต่หลังจากการเลือกตั้ง พ.ศ. 2566 มีสัญญาณจาก สส.ในพรรคบางกลุ่ม ที่มีความประสงค์จะร่วมรัฐบาลพรรคเพื่อไทย เริ่มตั้งแต่การลงมติเห็นชอบให้ เศรษฐา ทวีสิน ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี แม้มติพรรคจะให้งดออกเสียง นอกจากนี้ยังมีกระแสข่าวว่า ในช่วงกลางดึกวันที่ 20 สิงหาคม สส. ของพรรคพลังประชารัฐที่อยู่ในกลุ่มธรรมนัส ประกอบด้วย ร้อยเอกธรรมนัส พรหมเผ่า สส. พะเยา หัวหน้ากลุ่ม พร้อมด้วย ไผ่ ลิกค์ สส. กำแพงเพชร และ อรรถกร ศิริลัทธยากร สส. ฉะเชิงเทรา ได้เดินทางไปยังบ้านพักส่วนตัวของเฉลิมชัย ศรีอ่อน หัวหน้าพรรค เพื่อเจรจาทาบทามให้มาเข้าร่วมรัฐบาลกับพรรคเพื่อไทย โดยก่อนหน้านั้นมีรายงานว่าทางพรรคประชาธิปัตย์ได้เจรจาดีลกับแกนนำพรรคเพื่อไทยขอตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ของพลตํารวจเอก พัชรวาท วงษ์สุวรรณ และรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข ของสันติ พร้อมพัฒน์ ซึ่งเป็นตำแหน่งเดิมของพรรคพลังประชารัฐในกลุ่มพลเอก ประวิตร วงษ์สุวรรณ

ปรากฏว่ามีผู้สนับสนุนของพรรคประชาธิปัตย์และกูรูทางการเมืองบางส่วนไม่เห็นด้วยกับดีลนี้ รวมถึงยังมีเสียงคัดค้านจาก สส. บัญชีรายชื่อ ซึ่งเป็นอดีตหัวหน้าพรรคถึง 3 คน คือ ชวน หลีกภัย, บัญญัติ บรรทัดฐาน และ จุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ รวมถึง สรรเพชญ บุญญามณี สส.สงขลา ที่แสดงออกถึงความไม่เห็นด้วยเช่นกัน อย่างไรก็ตาม มีรายงานว่าหลังจากนั้น พรรคประชาธิปัตย์ได้ส่งชื่อของเฉลิมชัย ศรีอ่อน หัวหน้าพรรค และเดชอิศม์ ขาวทอง เลขาธิการพรรค ให้พรรคเพื่อไทยได้ดำเนินการคัดกรองคุณสมบัติ

วันที่ 28 สิงหาคม สรวงศ์ เทียนทอง เลขาธิการพรรคเพื่อไทย ได้เดินทางไปยังที่ทำการพรรคประชาธิปัตย์เพื่อส่งหนังสือเทียบเชิญพรรคประชาธิปัตย์เข้าร่วมรัฐบาลอย่างเป็นทางการ โดยให้เหตุผลว่ามีอุดมการณ์ร่วมกัน เดชอิศม์ ขาวทอง เลขาธิการพรรคประชาธิปัตย์ กล่าวต่อสื่อมวลชนว่า วันนี้พรรคประชาธิปัตย์ไม่มีความขัดแย้งใด ๆ ทั้งสิ้น มีแต่ความรักความเข้าใจและการให้อภัยกับพรรคเพื่อไทย ส่วนการพูดคุยกับผู้สนับสนุนของพรรคประชาธิปัตย์นั้น ต้องเข้าใจว่าเหตุการณ์เมื่อ 20 ปีที่แล้วกับวันนี้ สถานการณ์ทางการเมืองไม่เหมือนกัน ปัญหาของประเทศก็ไม่เหมือนกัน รวมถึงแนวคิดในการพัฒนาประเทศก็ไม่เหมือนกัน ดังนั้นเมื่อถึงเวลาที่ทั้งสองพรรคเข้ากันได้และเดินหน้าไปด้วยกันถือเป็นสิ่งที่ดีงาม

เหตุการณ์ดังกล่าวสร้างความไม่พอใจให้กับอดีตผู้สมัคร และผู้สนับสนุนพรรคประชาธิปัตย์ โดยกล่าวว่า อาจผิดข้อบังคับของพรรคประชาธิปัตย์ ว่าด้วยมาตรฐานทางจริยธรรมของกรรมการบริหารพรรคและสมาชิก ดังต่อไปนี้ 

 ข้อที่ 26 กำหนดว่า กรรมการบริหารและสมาชิกต้องมีอุดมการณ์ในการทํางานด้วยความรับผิดชอบ ซื่อสัตย์สุจริต และเสียสละ โดยยึดถือและปกป้องผลประโยชน์ของประเทศชาติและประชาชนเป็นสําคัญ ไม่วางตนอยู่ภายใต้อิทธิพลทางการเงิน ผลประโยชน์หรือข้อต่อรองใดๆ เพื่อบุคคลหรือองค์กรใด 
 ข้อที่ 27 วรรคท้าย ที่กำหนดว่า ให้นํามาตรฐานทางจริยธรรมที่ใช้บังคับแก่ สส. มาบังคับใช้กับกรรมการบริหารพรรคโดยอนุโลม ซึ่งกำหนดห้ามคบหาสมาคมกับคู่กรณี ผู้ประพฤติผิดกฎหมาย ผู้มีอิทธิพล หรือผู้มีความประพฤติ หรือผู้มีชื่อเสียงในทางเสื่อมเสีย อันอาจกระทบกระเทือนต่อความเชื่อถือศรัทธาของประชาชนในการปฏิบัติหน้าที่
และภายหลังจากเมื่อวันที่ 29 สิงหาคม ที่ประชุมร่วมระหว่างกรรมการบริหารพรรคและสมาชิกผู้แทนราษฎรในสังกัดมีมติให้พรรคประชาธิปัตย์เข้าร่วมรัฐบาลพรรคเพื่อไทยอย่างเป็นทางการ ก็ได้ปรากฏว่า มีผู้สนับสนุนพรรคประชาธิปัตย์เข้าไปแสดงความคิดเห็นในเพจเฟซบุ๊กอย่างเป็นทางการของพรรคในเชิงลบเป็นจำนวนมาก เช่น ผิดหวังกับมติดังกล่าว ประกาศเลิกสนับสนุนพรรค หรือ ทำนายว่าพรรคนี้จะไม่มีผู้ได้รับตำแหน่ง สส. ในการเลือกตั้งครั้งต่อ ๆ ไปอีก จนทำให้พรรคต้องปิดการแสดงความคิดเห็นในทุกโพสต์ของเพจดังกล่าวในทันที และยังมีการเปิดเผยแชทไลน์ของคณะทำงานของพรรคที่ระบุว่ากำลังลบและรายงานความคิดเห็นที่เป็นเชิงโจมตีพรรค

นอกจากนั้น ยังส่งผลให้มีสมาชิกพรรคเริ่มประกาศลาออก ดังนี้
+ลำดับที่ชื่อตำแหน่งทางการเมืองในอดีตวันที่ลาออกอ้างอิง <center>1<center> ศิริโชค โสภา สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสงขลา 29 สิงหาคม  <center>2<center> พงศกร ขวัญเมือง ผู้สมัครรับเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกรุงเทพมหานคร 30 สิงหาคม 

ในช่วงวิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา พ.ศ. 2568 สืบเนื่องจากการโทรศัพท์เจรจาระหว่าง แพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรีไทย กับสมเด็จอัครมหาเสนาบดีเดโช ฮุน เซน ประธานพฤฒสภาของประเทศกัมพูชา ซึ่งมีเนื้อหาที่อาจส่งผลกระทบต่ออธิปไตย ดินแดน ผลประโยชน์ของประเทศและกองทัพไทย ทำให้เกิดวิกฤตการณ์การเมืองไทยขึ้น โดยพรรคภูมิใจไทยประกาศถอนตัวจากการร่วมรัฐบาล ดังนั้น เมื่อวันที่ 19 มิถุนายน พ.ศ. 2568 ได้มีการประชุมกรรมการบริหารพรรคประชาธิปัตย์เกี่ยวกับสถานการณ์ดังกล่าว และมีการตั้งคำถามว่า จะถอนตัวจากการร่วมรัฐบาลด้วยหรือไม่ โดย เฉลิมชัย ศรีอ่อน หัวหน้าพรรคได้กล่าวกับสื่อมวลชนว่า ขอให้เป็นไปตามมติของกรรมการบริหารพรรค แต่ในนวันถัดมา (20 มิถุนายน) พรรคประชาธิปัตย์ได้มีมติให้อยู่ร่วมรัฐบาลต่อไป โดยมีมติเห็นชอบ 19 เสียง ไม่เห็นชอบ 7 เสียง

ผลของมติดังกล่าว ส่งผลให้มีการลาออกของสมาชิกพรรค ดังนี้
+ ลำดับ ชื่อ ตำแหน่งทางการเมืองในอดีต วันที่ลาออก อ้างอิง <center>1<center> พลอยทะเล ลักษมีแสงจันทร์ กรรมการบริหารและรองโฆษกพรรค 20 มิถุนายน  <center>2<center> นภาพล จีระกุล สมาชิกสภากรุงเทพมหานคร เขตบางกอกน้อย  <center>3<center> สัมพันธ์ ตั้งเบญจผล สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสุโขทัย 21 มิถุนายน  <center>4<center> วทันยา บุนนาค ประธานคณะทำงานนวัตกรรมการเมือง กทม. 23 มิถุนายน  <center>5<center> นิพนธ์ ธาราภูมิ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดลพบุรี <center>6<center> สุชัชวีร์ สุวรรณสวัสดิ์ รองหัวหน้าพรรค 4 กรกฎาคม  <center>7<center> ชานน สัมพันธารักษ์ 10 กรกฎาคม  <center>8<center> นาวาตรี สุธรรม ระหงษ์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสมุทรสาคร 17 กรกฎาคม 

นอกจากนี้ ยังมีการแสดงท่าทีถึงความไม่พอใจของมติพรรค อาทิ สรรเพชญ บุญญามณี สส.สงขลา ที่ได้ประกาศไม่ขอเป็นเสียงของพรรคประชาธิปัตย์ที่ถูกนับเพื่อรักษาอำนาจของนายกรัฐมนตรี

 การแยกตัวของสมาชิกพรรค 
พรรคประชาธิปัตย์เคยมีสมาชิกพรรคที่ลาออกไปตั้งพรรคการเมืองใหม่ หรือย้ายไปเป็นกรรมการบริหารพรรค โดยมีดังนี้

 พรรคประชาชน (พ.ศ. 2490) นำโดย เลียง ไชยกาล (ถูกยุบเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514)
 พรรคกิจสังคม นำโดย หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช (เดิมเคยเป็นหัวหน้าพรรคก้าวหน้า (พ.ศ. 2488) แต่ได้มารวมกับพรรคประชาธิปัตย์ในเวลาต่อมา / สิ้นสภาพความเป็นพรรคการเมืองในวันที่ 19 ตุลาคม พ.ศ. 2561)
 พรรคราษฎร (พ.ศ. 2517) นำโดย ไถง สุวรรณทัต (ถูกยุบเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2519 จากคำสั่งของ คณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน)
 พรรคประชากรไทย นำโดย สมัคร สุนทรเวช
 พรรคเสรีธรรม (พ.ศ. 2522) นำโดย บุญยิ่ง นันทาภิวัฒน์ (ถูกยุบในปี พ.ศ. 2523)
 พรรคก้าวหน้า (พ.ศ. 2526) นำโดย อุทัย พิมพ์ใจชน (ก่อนจะยุบรวมเป็น พรรคเอกภาพ ในเวลาต่อมา)
 พรรคประชาชน (พ.ศ. 2531) นำโดย เฉลิมพันธ์ ศรีวิกรม์ (ก่อนจะยุบรวมเป็น พรรคเอกภาพ ในเวลาต่อมา)
 พรรคมหาชน นำโดย เอนก เหล่าธรรมทัศน์ และ สนั่น ขจรประศาสน์ (สิ้นสภาพความเป็นพรรคการเมืองในวันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2563)
 พรรคพลังประชารัฐ นำโดย ณัฏฐพล ทีปสุวรรณ
 พรรครวมพลังประชาชาติไทย นำโดย สุเทพ เทือกสุบรรณ
 พรรคไทยภักดี นำโดย วรงค์ เดชกิจวิกรม
 พรรครวมไทยสร้างชาติ นำโดย พีระพันธุ์ สาลีรัฐวิภาค
 พรรคกล้า นำโดย กรณ์ จาติกวณิช (ก่อนจะนำสมาชิกพรรคส่วนใหญ่ไปอยู่กับพรรคชาติพัฒนา)
 พรรคไทยก้าวใหม่ นำโดย สุชัชวีร์ สุวรรณสวัสดิ์

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 เว็บไซต์พรรคประชาธิปัตย์ 


ประชาธิปัตย์

ประชาธิปัตย์
หมวดหมู่:พรรคอนุรักษ์นิยมในประเทศไทย