ศาลรัฐธรรมนูญ (ประเทศไทย)

ศาลรัฐธรรมนูญ (ย่อ: ศร.) เป็นองค์กรตุลาการที่ก่อตั้งขึ้นเพื่อตัดสินข้อพิพาทในทางรัฐธรรมนูญ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย ศาลรัฐธรรมนูญในประเทศไทยก่อตั้งขึ้นครั้งแรกตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 แทนคณะตุลาการรัฐธรรมนูญที่ยุบเลิกไป และปัจจุบันยังคงมีบทบัญญัติก่อตั้งในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 

อำนาจหน้าที่สำคัญในการก่อตั้งศาลรัฐธรรมนูญคือ การตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย กล่าวคือ เป็นการตัดสินชี้ขาดว่ากฎหมายที่ตราขึ้นโดยรัฐสภาขัดต่อบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญหรือไม่ และศาลรัฐธรรมนูญยังมีอำนาจในการชี้ขาดข้อพิพาทระหว่างองค์กรทางรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นคดีที่เกี่ยวกับการที่องค์กรทางรัฐธรรมนูญ เช่น คณะรัฐมนตรี รัฐสภา หรือองค์กรอิสระอื่น ๆ ที่ไม่ใช่ศาลรัฐธรรมนูญ ตีความบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญขัดแย้งกัน ศาลรัฐธรรมนูญจะเป็นผู้มีอำนาจในการชี้ขาดว่าบทบัญญัติที่พิพาทกันนั้นหมายความว่าอย่างไร

นอกจากอำนาจหน้าที่ดังกล่าว ศาลรัฐธรรมนูญยังมีอำนาจในการพิจารณาคดีทางการเมือง เช่น การยุบพรรคการเมือง การห้ามใช้สิทธิเสรีเป็นการล้มล้างการปกครอง การตรวจสอบคุณสมบัติของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ฯลฯ ซึ่งบทบาทของศาลรัฐธรรมนูญในประวัติศาสตร์ร่วมสมัย มีตั้งแต่การประกาศว่าการเลือกตั้งไม่ชอบด้วยกฎหมาย การยุบพรรคการเมือง และการตัดสินให้ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองพ้นจากตำแหน่ง

นุรักษ์ มาประณีต อดีตประธานศาลรัฐธรรมนูญ เคยทำหน้าที่ภายใต้คณะรัฐประหารถึง 2 คณะ อยู่ในตำแหน่งรวม 13 ปี รับเงินเดือนรวมอย่างน้อย 20 ล้านบาท เคยตัดสินยุบพรรคอย่างน้อย 29 พรรค  ได้รับการแต่งตั้งเป็นองคมนตรีในปี พ.ศ. 2563เปิด 5 เรื่องเด่น นุรักษ์ มาประณีต อดีตประธานศาลรัฐธรรมนูญ องคมนตรีคนล่าสุด

ในวันที่ 19  พฤษภาคม พ.ศ. 2568 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ฯ มาทรงเปิดพิพิธภัณฑ์ศาลรัฐธรรมนูญ ณ ที่ทำการศาลรัฐธรรมนูญหลังเก่า อาคารบ้านเจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ประกาศสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ

 องค์ประกอบของศาลรัฐธรรมนูญ 

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 ได้กำหนดให้ศาลรัฐธรรมนูญประกอบด้วยประธานศาลรัฐธรรมนูญและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญรวม 15 คน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากบุคคลต่อไปนี้
 ผู้พิพากษาศาลฎีกา ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา โดยวิธีลงคะแนนลับ จำนวน 5 คน
 ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลปกครองสูงสุดโดยวิธีการลงคะแนนลับ จำนวน 2 คน
 ผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์ ซึ่งได้รับเลือกจากวุฒิสภา โดยการสรรหาและจัดทำบัญชีรายชื่อของคณะกรรมการสรรหาตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ จำนวน 5 คน
 ผู้ทรงคุณวุฒิสาขารัฐศาสตร์ ซึ่งได้รับเลือกจากวุฒิสภา โดยการสรรหาและจัดทำบัญชีรายชื่อของคณะกรรมการสรรหาตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ จำนวน 3 คน

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 กำหนดให้ศาลรัฐธรรมนูญประกอบด้วยประธานศาลรัฐธรรมนูญคนหนึ่งกับและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญอีก 8 คน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากบุคคลต่อไปนี้

 ผู้พิพากษาในศาลฎีกาซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกา ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาโดยวิธีลงคะแนนลับ จำนวน 3 คน
 ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดโดยวิธีลงคะแนนลับ จำนวน 2 คน
 ผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์ซึ่งมีความรู้ความเชี่ยวชาญทางด้านนิติศาสตร์อย่างแท้จริงและได้รับเลือกตามมาตรา 206 ของรัฐธรรมนูญ จำนวน 2 คน
 ผู้ทรงคุณวุฒิสาขารัฐศาสตร์ รัฐประศาสนศาสตร์ หรือสังคมศาสตร์อื่น ซึ่งมีความรู้ความเชี่ยวชาญทางด้านการบริหารราชการแผ่นดินอย่างแท้จริงและได้รับเลือกตามมาตรา 206 ของรัฐธรรมนูญ จำนวน 2 คน

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 200 กำหนดให้ศาลรัฐธรรมนูญประกอบด้วยตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ 9 คน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งจากบุคคล ดังต่อไปนี้สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ. (2561). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับศาลรัฐธรรมนูญ (PDF). กรุงเทพฯ: สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ. ISBN 978-616-8033-26-5.

 ผู้พิพากษาในศาลฎีกาซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาหัวหน้าขณะในศาลฎีกามาแล้วไม่น้อยกว่า 3 ปี ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา จำนวน 3 คน
 ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าตุลาการศาลปกครองสูงสุดมาแล้ว ไม่น้อยกว่า 5 ปี ซึ่งได้รับคัดเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดโดยวิธีลงคะแนนลับ จำนวน 2 คน
 ผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์ ซึ่งได้รับสรรหาจากผู้ดำรงตำแหน่งหรือเคยดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัยในประเทศไทยมาแล้วเป็นเวลาไม่น้อยกว่า 5 ปี และยังมีผลงานทางวิชาการเป็นที่ประจักษ์ จำนวน 1 คน
 ผู้ทรงคุณวุฒิสาขารัฐศาสตร์หรือรัฐประศาสนศาสตร์ ซึ่งได้รับสรรหาจากผู้ดำรงตำแหน่งหรือเคยดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัยในประเทศไทยมาแล้วเป็นเวลาไม่น้อยกว่า 5 ปี และยังมีผลงานทางวิชาการเป็นที่ประจักษ์ จำนวน 1 คน
 ผู้ทรงคุณวุฒิ ซึ่งได้รับการสรรหาจากผู้รับหรือเคยรับราชการ ในตําแหน่งไม่ต่ำกว่าอธิบดี หรือหัวหน้าส่วนราชการที่เทียบเท่า หรือตําแหน่งไม่ต่ำกว่ารองอัยการสูงสุดมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี จํานวน 2 คน

 กฎหมายที่เกี่ยวข้อง 
การใช้อำนาจของศาลรัฐธรรมนูญเป็นเช่นเดียวกันกับองค์กรทางรัฐธรรมนูญอื่น ๆ ซึ่งโดยหลักจะใช้อำนาจตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญ อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันศาลรัฐธรรมนูญยังมีกฎหมายวิธีพิจารณาของตนเอง คือ พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 ที่สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (ประเทศไทย) พ.ศ. 2557 มีมติอนุมัติเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2560 ซึ่งในฉบับนี้มีการเพิ่มบทกำหนดโทษประชาชนที่ "วิจารณ์คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ" ที่กระทำด้วยความไม่สุจริต และใช้ถ้อยคำหรือความหมายที่หยาบคาย เสียดสี อาฆาตมาดร้าย เป็นความผิดฐานละเมิดอำนาจศาล โดยให้ศาลมีอำนาจตั้งแต่การตักเตือน การไล่ออกจากบริเวณศาล ไปจนถึงการลงโทษจำคุกไม่เกิน 1 เดือน หรือปรับไม่เกิน 50,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

 ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ
249x249px|thumb|ที่ทำการศาลรัฐธรรมนูญหลังเก่า ณ อาคารบ้านเจ้าพระยารัตนาธิเบศร์

 คณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 

 คณะตุลาการรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2549 

 คณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550 

 คณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 

 คำวินิจฉัยที่สำคัญ 
โดยคณะตุลาการรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2549ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พุทธศักราช 2549วันที่คำสั่ง/คำวินิจฉัยที่มามติ30 พฤษภาคม 2550ยุบพรรคไทยรักไทย และตัดสิทธิ์ทางการเมืองกรรมการบริหารพรรค 111 คนและ 3 พรรคการเมืองขนาดเล็กคือยุบพรรคประชาธิปไตยก้าวหน้า และตัดสิทธิ์ทางการเมืองกรรมการบริหารพรรค 9 คนยุบพรรคพัฒนาชาติไทย และตัดสิทธิ์ทางการเมืองกรรมการบริหารพรรค 19 คนยุบพรรคแผ่นดินไทย และตัดสิทธิ์ทางการเมืองกรรมการบริหารพรรค 3 คนเป็นระยะเวลา 5 ปี(ตัดสิทธิ์ทางการเมืองระหว่าง 30 พฤษภาคม 2550 - 30 พฤษภาคม 2555)ถูกยุบพรรค โดย คณะตุลาการรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2549จ้างลงเลือกตั้งเสียงข้างมาก (6:3)
โดยคณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550วันที่คำสั่ง/คำวินิจฉัยที่มามติ9 กันยายน 2551ถอดถอนสมัคร สุนทรเวช ออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีเป็นลูกจ้างเอกชน2 ธันวาคม 2551ยุบพรรคการเมือง 3 พรรค คือยุบพรรคพลังประชาชน และตัดสิทธิ์ทางการเมืองกรรมการบริหารพรรค 37 คนยุบพรรคชาติไทย และตัดสิทธิ์ทางการเมืองกรรมการบริหารพรรค 43 คนยุบพรรคมัชฌิมาธิปไตย และตัดสิทธิ์ทางการเมืองกรรมการบริหารพรรค 29 คนโดยรวมแล้วตัดสิทธิ์ทางการเมืองกรรมการบริหารพรรครวม 109 คน เป็นระยะเวลา 5 ปี(ตัดสิทธิ์ทางการเมืองระหว่าง 2 ธันวาคม 2551 - 2 ธันวาคม 2556)ซึ่งมีผลทำให้นายสมชาย วงศ์สวัสดิ์ ในฐานะรักษาการหัวหน้าพรรค ถูกตัดสิทธิ์ทางการเมืองและพ้นจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีตามไปด้วยคดีทุจริตเลือกตั้ง29 พฤศจิกายน 2553ยกคำร้อง ไม่ยุบพรรคประชาธิปัตย์13 กรกฎาคม 2555ยับยั้งการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ของรัฐสภา 2555–255724 มกราคม 2557วินิจฉัยให้สามารถเลื่อนการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เป็นการทั่วไปได้เอกฉันท์ (8:0)24 มีนาคม 2557การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร วันที่ 2 ก.พ. 2557 ไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ7 พฤษภาคม 2557ถอดถอนนางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีการที่โยกย้ายตำแหน่งของนายถวิล เปลี่ยนศรีเอกฉันท์ (9:0)
โดยคณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560วันที่คำสั่ง/คำวินิจฉัยที่มามติ7 มีนาคม 2562ยุบพรรคไทยรักษาชาติ และ ตัดสิทธิ์ทางการเมืองกรรมการบริหารพรรค 13 คน เป็นระยะเวลา 10 ปีและเนื่องจากเป็นการยุบพรรคการเมืองก่อนการเลือกตั้งปี 2562 ในระยะเวลาเพียง 17 วัน ส่งผลทำให้พรรคไทยรักษาชาติหมดสิทธิ์ในการเลือกตั้งครั้งนี้ศาลเห็นว่า การที่ ร้อยโท ปรีชาพล พงษ์พานิช หัวหน้าพรรคไทยรักษาชาติ ได้กระทำการล้มล้างการปกครองตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 มาตรา 92 วรรค 1 (2) วรรค 2 เนื่องจากการนำเสนอพระนามของ ทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี ซึ่งเป็นพระราชธิดาพระองค์ใหญ่ในรัชกาลที่ 9 ให้เป็นแคนดิเดตนายกรัฐมนตรีในบัญชีของพรรค ถือว่าขัดต่อรัฐธรรมนูญที่กำหนดให้ราชวงศ์ต้องอยู่เหนือการเมือง ถึงแม้ว่าทูลกระหม่อมหญิงฯ จะถวายกราบบังคมทูลลาออกจากฐานันดรศักดิ์แล้วก็ตามเอกฉันท์ (9:0) 23 พฤษภาคม 2562 สั่งให้นายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ สส. บัญชีรายชื่อ และ หัวหน้าพรรคอนาคตใหม่ หยุดปฏิบัติหน้าที่ สส. ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 82 วรรค 2ธนาธรถือครองหุ้นสื่อ บริษัท วีลัค มีเดีย จำกัด ซึ่งเป็นคุณลักษณะต้องห้ามตามรัฐธรรมนูญเสียงข้างมาก (8:1)18 กันยายน 2562 วินิจฉัยว่า พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา ไม่เข้าข่ายลักษณะต้องห้ามเป็นนายกรัฐมนตรีตามรัฐธรรมนูญพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชาการเป็นเจ้าหน้าที่อื่นของรัฐเอกฉันท์ (9:0)20 พฤศจิกายน 2562วินิจฉัยให้นายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ สส. บัญชีรายชื่อ และ หัวหน้าพรรคอนาคตใหม่ พ้นจากสมาชิกสภาพ สส. ตั้งแต่วันที่ 23 พฤษภาคม 2562 ซึ่งเป็นวันที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งให้หยุดปฏิบัติหน้าที่ ตามมาตรา 101 (6) ประกอบมาตรา 98 (3)ศาลเห็นว่านายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ ยังเป็นผู้ถือหุ้นในบริษัท วีลัค มีเดีย จำกัด (หนังสือนิตยสารทั่วไป) บริษัทด้านสื่อมวลชนที่ยังไม่แจ้งยกเลิกกิจการ แม้ว่าจะยุติการผลิตสิ่งพิมพ์และจ้างพนักงานไปแล้วก็ตาม ในวันที่นายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ ลงสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ในวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2562 ซึ่งประกอบกิจการสื่อมวลชนอยู่ หมายความว่า บริษัท วีลัค มีเดีย จำกัด ยังสามารถกลับมาประกอบกิจการอีกครั้งเมื่อไหร่ก็ได้ ตราบใดที่ยังไม่ได้จดแจ้งเลิกบริษัท หลังจากนั้นนายมานพ คีรีภูวดล ได้เลื่อนขึ้นมาเป็น สส. พรรคอนาคตใหม่ ในวันที่ 22 พฤศจิกายน 2562 แทนที่นายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจเสียงข้างมาก (7:2)21 มกราคม 2563ยกคำร้องคดีพรรคอนาคตใหม่ ล้มล้างการปกครอง อิลลูมินาติเอกฉันท์ (9:0)21 กุมภาพันธ์ 2563ยุบพรรคอนาคตใหม่ และ ตัดสิทธิ์ทางการเมืองกรรมการบริหารพรรค 16 คน เป็นระยะเวลา 10 ปีส่วนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่ไม่โดนตัดสิทธิ์จำนวน 55 คน ย้ายไปสังกัดพรรคก้าวไกล ในวันที่ 14 มีนาคม 2563 โดยมีนายพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ เป็นหัวหน้าพรรคศาลเห็นว่า การที่นายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ หัวหน้าพรรคอนาคตใหม่ ให้กู้ยืมเงินเป็นจำนวน 191.2 ล้านบาท (ในช่วงวันที่ 2 มกราคม 2562 - 11 เมษายน 2562) ซึ่งถือว่าขัดต่อพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 มาตรา 92 วรรค 1 (3) วรรค 2 ที่กำหนดให้กู้ยืมเงินได้ไม่เกิน 10 ล้านบาทต่อปีเสียงข้างมาก (7:2)2 ธันวาคม 2563วินิจฉัยว่า พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา ไม่ได้กระทำการขัดต่อรัฐธรรมนูญพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา ยังอาศัยอยู่ในบ้านพักประจำตำแหน่งผู้บัญชาการทหารบกทั้งที่พ้นตำแหน่งไปแล้วเอกฉันท์ (9:0)5 พฤษภาคม 2564วินิจฉัยให้ ร้อยเอก ธรรมนัส พรหมเผ่า ไม่พ้นจากรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ตามมาตรา 170 วรรค 1 (4) ประกอบมาตรา 160 (6) และ มาตรา 98 (10)และสส. พะเยา เขต 1 พรรคพลังประชารัฐ ตามมาตรา 101 (6) ประกอบมาตรา 98 (10)ศาลเห็นว่า แม้ว่า ร้อยเอก ธรรมนัส พรหมเผ่า จะเคยต้องคำพิพากษาอันถึงที่สุด และ ให้จำคุก 6 ปี ในคดียาเสพติดที่ประเทศออสเตรเลีย ในรัฐนิวเซาท์เวลส์ เมื่อวันที่ 31 มีนาคม 2537 ก็จริง แต่คำวินิจฉัยนั้นเป็นคำวินิจฉัยของศาลต่างประเทศ ไม่ใช่ศาลไทย จึงไม่ถือว่าเป็นลักษณะต้องห้าม และ ไม่มีผลผูกพันตามกฎหมายไทย โดยศาลเห็นว่าการบังคับใช้คำวินิจฉัยของศาลต่างประเทศหวั่นจะกระทบต่อหลักอำนาจอธิปไตยของไทยเอกฉันท์ (9:0)10 พฤศจิกายน 2564วินิจฉัยว่า ข้อเรียกร้องการปฏิรูปสถาบันพระมหากษัตริย์ของแกนนำกลุ่มราษฎรเข้าข่ายล้มล้างการปกครอง โดยมีข้อความส่วนหนึ่งระบุว่าอำนาจการปกครองประเทศแต่โบราณเป็นของพระมหากษัตริย์มาโดยตลอด ด้านเดอะการ์เดียนวิจารณ์ว่าเป็น "รัฐประหารโดยตุลาการ"ในการประท้วงในประเทศไทย พ.ศ. 2563–2564 กลุ่มราษฎรประกาศข้อเรียกร้องการปฏิรูปสถาบันพระมหากษัตริย์จำนวน 10 ข้อเอกฉันท์ (9:0)17 พฤศจิกายน 2564 วินิจฉัยว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่ขัดต่อรัฐธรรมนูญส่วนที่คุ้มครองสิทธิ เสรีภาพและความเสมอภาค และแนะนำให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องตรากฎหมายต่อไป โดยความเห็นส่วนตัวของตุลาการระบุว่า เพื่อป้องกันการเข้าถึงสวัสดิการของรัฐโดยมิชอบ ทำลายสถาบันครอบครัวและกฎธรรมชาติ เป็นต้นมีการยื่นตีความเกี่ยวกับสมรสซึ่งให้จดทะเบียนเฉพาะชายและหญิงเท่านั้นเอกฉันท์ (9:0)22 ธันวาคม 2564วินิจฉัยให้นายสิระ เจนจาคะ สส. กทม. เขต 9 พรรคพลังประชารัฐ พ้นจากสมาชิกสภาพ สส. ตั้งแต่วันที่ 24 มีนาคม 2562 ซึ่งเป็นวันเลือกตั้งปี 2562 ตามมาตรา 101 (6) ประกอบมาตรา 98 (10)ศาลเห็นว่า นายสิระ เจนจาคะ เคยต้องคำพิพากษาอันถึงที่สุดจากศาลแขวงปทุมวัน เมื่อปี 2538 และ จำคุกในคดีทุจริตฉ้อโกงเป็นเวลา 4 เดือน ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341เสียงข้างมาก (7:2)24 สิงหาคม 2565สั่งให้ พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา หยุดปฏิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรีรัฐธรรมนูญห้ามบุคคลดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีรวมเกิน 8 ปี และให้ พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา ส่งคำชี้แจงภายใน 15 วันเสียงข้างมาก (5:4)30 กันยายน 2565 ยกคำร้องและอนุญาตให้ พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา กลับมาปฏิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรีตามปกติศาลเห็นว่า วาระการดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีของพลเอกประยุทธ์ เริ่มนับตั้งแต่รัฐธรรมนูญปี 2560 มีผลใช้บังคับเสียงข้างมาก (6:3)3 มีนาคม 2566สั่งให้นายศักดิ์สยาม ชิดชอบ สส. บัญชีรายชื่อ และ เลขาธิการพรรคภูมิใจไทย หยุดปฏิบัติหน้าที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม ตามรัฐธรรมนูญศักดิ์สยามถือครองหุ้นในห้างหุ้นส่วนจำกัด บุรีเจริญ คอนสตรัคชั่น ซึ่งเป็นคุณลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 82 วรรค 2เอกฉันท์ (9:0)19 กรกฎาคม 2566สั่งให้นายพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ สส. บัญชีรายชื่อ และ หัวหน้าพรรคก้าวไกล หยุดปฏิบัติหน้าที่ สส. ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 82 วรรค 2พิธาถือครองหุ้นสื่อ บริษัท ไอทีวี จำกัด (มหาชน) ซึ่งเป็นคุณลักษณะต้องห้ามตามรัฐธรรมนูญเสียงข้างมาก (7:2) 17 มกราคม 2567วินิจฉัยให้นายศักดิ์สยาม ชิดชอบ สส. บัญชีรายชื่อ และ เลขาธิการพรรคภูมิใจไทย และ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมให้พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม โดยให้พ้นจากตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 3 มีนาคม 2566 ซึ่งเป็นวันที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งให้หยุดปฏิบัติหน้าที่ตามมาตรา 170 วรรค 1 (5) ประกอบมาตรา 187 และ ห้ามไม่ให้กลับมาเป็นรัฐมนตรีอีก ภายในเวลา 2 ปี ตามมาตรา 160 (8) นับตั้งแต่วันที่หยุดปฏิบัติหน้าที่ ศาลเห็นว่า ศักดิ์สยามยังเป็นผู้ถือหุ้น ในห้างหุ้นส่วนจำกัด บุรีเจริญ คอนสตรัคชั่น เสียงข้างมาก (7:1) 24 มกราคม 2567วินิจฉัยให้นายพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ สส. บัญชีรายชื่อ และ หัวหน้า พรรคก้าวไกล ไม่มีความผิดในข้อหาถือครองหุ้นสื่อ บริษัท ไอทีวี จำกัด มหาชน (โทรทัศน์ในอดีต) และ กลับมาปฏิบัติหน้าที่ สส. ตามรัฐธรรมนูญได้ตามเดิม ตามมาตรา 101 (6) ประกอบมาตรา 98 (3) ศาลเห็นว่าหุ้นไอทีวีเป็นหุ้นสื่อที่ไม่ได้ประกอบกิจการใด ๆ ทั้งสิ้น ซึ่งได้ยุติประกอบกิจการสื่อมวลชน เมื่อวันที่ 7 มีนาคม 2550 ในวันที่นายพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ ลงสมัครรับเลือกตั้งเป็น สส. ในวันที่ 4 เมษายน 2566 เป็นการถือหุ้นตามกฎหมาย เสียงข้างมาก (8:1) 31 มกราคม 2567สั่งให้พรรคก้าวไกล ยุติการแสดงความคิดเห็น การพูด การเขียน การพิมพ์ การโฆษณา และการสื่อความหมายโดยวิธีอื่นๆ เพื่อให้มีการยกเลิก ม.112 อีกทั้งไม่ให้มีการแก้ไข ม.112 ด้วยวิธีการอื่นนอกเหนือจากกระบวนการทางนิติบัญญัติโดยชอบ ศาลเห็นว่า การแก้ไข ม.112 ของพรรคก้าวไกล ที่ให้เป็นนโยบายหาเสียงในการเลือกตั้งปี 2566 เป็นการใช้สิทธิเสรีภาพล้มล้างการปกครองในระบอบประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 49 วรรค 1 และ วรรค 2 เอกฉันท์ (9:0) 23 พฤษภาคม 2567ไม่สั่งให้นายเศรษฐา ทวีสิน หยุดปฏิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรี ทูลเกล้าฯ แต่งตั้งนายพิชิต ชื่นบาน เป็น รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 27 เมษายน 2567 ทั้งที่รู้ว่าขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้ามในการเป็นรัฐมนตรี เสียงข้างมาก (5:4) 7 สิงหาคม 2567ยุบพรรคก้าวไกล และ ตัดสิทธิ์ทางการเมืองกรรมการบริหารพรรค 11 คน เป็นระยะเวลา 10 ปีส่วนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่ไม่โดนตัดสิทธิ์จำนวน 143 คน ย้ายไปสังกัดพรรคประชาชน ในวันที่ 9 สิงหาคม 2567 โดยมีนายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ เป็นหัวหน้าพรรค ศาลเห็นว่า การที่นายพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ หัวหน้า พรรคก้าวไกล ในขณะนั้น ใช้นโยบายแก้ไข ม.112 (ในช่วงวันที่ 25 มีนาคม 2564 - 31 มกราคม 2567) เป็นนโยบายหาเสียง การเลือกตั้งปี 2566 ถือว่าเป็นการกระทำการล้มล้างการปกครอง หรือ กระทำการอันอาจเป็นปฏิปักษ์ต่อการปกครองในระบอบประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 มาตรา 92 วรรค 1 (1) (2) วรรค 2 เอกฉันท์ (9:0) 14 สิงหาคม 2567ถอดถอนเศรษฐา ทวีสิน ออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เนื่องจากไม่มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ และ ฝ่าฝืนมาตรฐานทางจริยธรรมอย่างร้ายแรง ตามมาตรา 170 วรรค 1 (4) ประกอบมาตรา 160 (4) (5) โดยมีผลตั้งแต่วันที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยส่งผลทำให้คณะรัฐมนตรีเศรษฐาทั้งหมด 33 คนที่ยังเหลืออยู่ พ้นจากตำแหน่งไปทั้งคณะ ตามมาตรา 167 (1) แต่ยังคงรักษาการตามมาตรา 168 (1) โดยมีนายภูมิธรรม เวชยชัย รองนายกรัฐมนตรี และ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เป็นผู้ปฎิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรี จนกระทั่งสภาลงมติเลือกแพทองธาร ชินวัตร จากพรรคเพื่อไทย เป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 31 เมื่อวันที่ 16 สิงหาคม และมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งในวันเดียวกัน ทูลเกล้าฯ แต่งตั้งนายพิชิต ชื่นบาน เป็น รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 27 เมษายน 2567 ทั้งที่รู้ว่าขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้ามในการเป็นรัฐมนตรี เสียงข้างมาก (5:4) 1 กรกฎาคม 2568สั่งให้นางสาวแพทองธาร ชินวัตร หยุดปฏิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรี การรั่วไหลของบทสนทนาทางโทรศัพท์ระหว่างนางสาวแพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรีไทย กับนายฮุน เซน ประธานพฤฒสภากัมพูชา เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2568 เพื่อหารือในการแก้ไขปัญหาวิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา  ซึ่งมีเนื้อหาบางช่วงที่นางสาวแพทองธาร ชินวัตร โจมตี พลโท บุญสิน พาดกลาง แม่ทัพภาคที่ 2 ในขณะนั้นว่าเป็นศัตรู เสียงข้างมาก (7:2) 1 สิงหาคม 2568วินิจฉัยให้พิเชษฐ์ เชื้อเมืองพาน พ้นจากความเป็น สส. เชียงราย เขต 7 พรรคเพื่อไทย พร้อมทั้งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งเป็นเวลา 10 ปี และ ตัดสิทธิสมัครรับเลือกตั้งตลอดชีวิต ตามมาตรา 98 (18) กระทำการแปรญัตติงบประมาณแผ่นดินขัดต่อรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 144 วรรค 2 เสียงข้างมาก (6:3) 29 สิงหาคม 2568ถอดถอนแพทองธาร ชินวัตร ออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เนื่องจากฝ่าฝืนมาตรฐานทางจริยธรรมอย่างร้ายแรง ตามมาตรา 170 วรรค 1 (4) ประกอบมาตรา 160 (5) โดยมีผลตั้งแต่วันที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งให้หยุดปฏิบัติหน้าที่ส่งผลทำให้คณะรัฐมนตรีแพทองธารทั้งหมด 33 คนที่ยังเหลืออยู่ พ้นจากตำแหน่งไปทั้งคณะ ตามมาตรา 167 (1) แต่ยังคงรักษาการตามมาตรา 168 (1) โดยมีนายภูมิธรรม เวชยชัย รองนายกรัฐมนตรี และ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นผู้ปฎิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรี จนกระทั่งสภาลงมติเลือกอนุทิน ชาญวีรกูล จากพรรคภูมิใจไทย เป็นนายกรัฐมนตรี คนที่ 32 เมื่อวันที่ 5 กันยายน และมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง เมื่อวันที่ 7 กันยายน การรั่วไหลของบทสนทนาทางโทรศัพท์ระหว่างนางสาวแพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรีไทย กับนายฮุน เซน ประธานพฤฒสภากัมพูชา เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2568 เพื่อหารือในการแก้ไขปัญหาวิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา ซึ่งมีเนื้อหาบางช่วงที่นางสาวแพทองธาร ชินวัตร โจมตี พลโท บุญสิน พาดกลาง แม่ทัพภาคที่ 2 ในขณะนั้นว่าเป็นศัตรู เสียงข้างมาก (6:3)10 กันยายน 2568วินิจฉัยให้ทำประชามติในการร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ทั้งหมด 3 ครั้ง โดย 2 ครั้งแรกสามารถทำพร้อมกันได้มีการเรียกร้องเพื่อให้มีการร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ เนื่องจาก รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน ถูกมองว่าไม่เป็นประชาธิปไตยเสียงข้างมาก (6:1)วินิจฉัยให้จำกัดอำนาจของรัฐสภามิให้ดำเนินการให้ประชาชนเลือกตั้งผู้ร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ได้โดยตรงเสียงข้างมาก (5:2)
หมายเหตุ: 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ 

หมวดหมู่:หน่วยงานของรัฐบาลไทยในเขตหลักสี่
หมวดหมู่:ศาลรัฐธรรมนูญ (ประเทศไทย)
หมวดหมู่:องค์กรตามรัฐธรรมนูญของไทย
หมวดหมู่:ข้อโต้เถียงในประเทศไทย