จังหวัดสมุทรสงคราม

สมุทรสงคราม เป็นจังหวัดในภาคกลางของประเทศไทย (หน่วยงานบางแห่งถือเป็นส่วนหนึ่งของภาคตะวันตก) มีขนาดพื้นที่เล็กที่สุดของประเทศ คือประมาณ 416.7 ตารางกิโลเมตร นับเป็นจังหวัดที่มีความอุดมสมบูรณ์ทางทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อมและมีชายฝั่งทะเลติดอ่าวไทยยาวประมาณ 23 กิโลเมตรซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์มากเพราะเป็นดินดอนปากแม่น้ำ มีภูเขา 1 ลูก (เขายี่สาร) ไม่มีเกาะ มีลักษณะเป็นที่ราบลุ่มโดยพื้นที่ฝั่งตะวันตกจะสูงกว่าฝั่งตะวันออกเล็กน้อย และเป็นจังหวัดที่มีประชากรน้อยเป็นอันดับ 1 ในประเทศไทยตั้งแต่ปี พ.ศ. 2562

ปลายปี พ.ศ. 2567 ผลการสำรวจดัชนีความมั่นคงของมนุษย์พบว่า สมุทรสงครามเป็นจังหวัดที่มีความมั่นคงของมนุษย์สูงที่สุดในประเทศไทยพม. เผยภาคอีสานครองแชมป์ภาพรวมค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์สูงสุด 0.7290 ในขณะที่ค่าดัชนีภาพรวมของประเทศ เท่ากับ 0.6924  - กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์

 ประวัติ 
จังหวัดสมุทรสงครามหรือเมืองแม่กลอง ในอดีตคือแขวงบางช้างของเมืองราชบุรี ชื่อบางช้างอาจตั้งตามพระนามในเจ้าพลาย (ในปี พ.ศ. 2173 เจ้าพลายและเจ้าแสนซึ่งเป็นพระราชโอรสองค์ที่หนึ่งและพระราชโอรสองค์ที่สองตามลำดับในสมเด็จพระเอกาทศรถ (องค์ขาว) ซึ่งเป็นพระอนุชาพระองค์เดียวที่เราทราบในสมเด็จพระนเรศวรมหาราช   (องค์ดำ) ซึ่งไม่มีพระราชโอรส ได้หนีราชภัยมาตั้งบ้านเรือนอยู่ที่แขวงบางช้าง) แขวงบางช้างมีศูนย์กลางอยู่ที่ตำบลบางช้าง อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม (ตามการแบ่งเขตการปกครองในปัจจุบัน) แขวงบางช้างมีอีกชื่อว่าสวนนอก (มีคำกล่าวที่ว่า "สวนในบางกอก สวนนอกบางช้าง") ต่อมาปลายสมัยกรุงศรีอยุธยาต่อเนื่องกับสมัยกรุงธนบุรี แขวงบางช้างแยกออกจากจังหวัดราชบุรีเรียกว่า "เมืองแม่กลอง" สมุทรสงครามมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ในช่วงที่สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงสถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานี พม่าส่งกองทัพผ่านเข้ามาถึงบริเวณตำบลบางกุ้ง สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงรวบรวมผู้คนสร้างค่ายป้องกันทัพพม่าจนข้าศึกพ่ายแพ้ไป ณ บริเวณค่ายบางกุ้ง นับเป็นการป้องกันการรุกรานของพม่าเข้ามายังไทยครั้งสำคัญในช่วงเวลานั้น

ชื่อเมืองแม่กลองเปลี่ยนเป็นสมุทรสงครามในปีใดนั้นไม่ปรากฏแน่ชัด แต่สันนิษฐานไว้ว่าเปลี่ยนราวปี พ.ศ. 2295 ถึงปี พ.ศ. 2299 เพราะจากหลักฐานในหนังสือกฎหมายตราสามดวงว่าด้วยพระราชกำหนดเรื่องการเรียกสินไหมพินัยความ ได้ปรากฏชื่อเมืองแม่กลอง เมืองสาครบุรี และเมืองสมุทรปราการ อยู่ และต่อมาพบข้อความในพระราชกำหนด ซึ่งตราขึ้นในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ เมื่อปี พ.ศ. 2299 ความระบุว่าโปรดเกล้าฯ ให้พระยารัตนาธิเบศร์  สมุหมณเฑียรบาล เอาตัวขุนวิเศษวานิช (จีนอะปั่นเต็ก) ขุนทิพ และหมื่นรุกอักษร ที่บังอาจกราบบังคมทูลขอตั้งบ่อนเบี้ยในแขวงเมืองจังหวัดสมุทรสงคราม เมืองราชบุรี และเมืองสมุทรปราการ ทั้ง ๆ ที่มีกฎหมายสั่งห้ามไว้ก่อนแล้ว      มาลงโทษ

จังหวัดสมุทรสงครามเป็นแผ่นดินที่เกิดขึ้นใหม่จากการทับถมของโคลนตะกอนบริเวณปากแม่น้ำ เกิดเป็นที่ดอนจนกลายมาเป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำขนาดใหญ่ ปรากฏชื่อครั้งแรกในนาม “แม่กลอง” นอกจากนั้นตามประวัติของราชินิกุลบางช้าง (ดูเพิ่มเติม ณ บางช้าง) สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินีซึ่งเป็นพระราชินีในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชและพระบรมราชชนนีในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย และพระญาติวงศ์ มีพระนิวาสสถานดั้งเดิมอยู่ที่แขวงบางช้าง สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินีทรงสืบเชื้อสายจากกษัตริย์ราชวงศ์สุโขทัยแห่งอาณาจักรอยุธยาและราชวงศ์พระร่วง (ราชวงศ์สุโขทัย) แห่งอาณาจักรสุโขทัยโดยที่เจ้าพลายและเจ้าแสน แห่งราชวงศ์สุโขทัยแห่งอาณาจักรอยุธยา ทรงหนีราชภัยมาตั้งถิ่นฐานที่แขวงบางช้าง จังหวัดสมุทรสงครามจึงเป็นเมืองราชินิกุลบางช้างและราชสกุลแห่งราชวงศ์สุโขทัย มีการสืบทอดนาฏศิลป์ วรรณศิลป์ และการทำอาหาร (โดยเฉพาะอย่างยิ่งอาหารชาววัง) ของสมัยสุโขทัยเป็นต้นมา สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินีซึ่งเคยประทับกับสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินีที่แขวงบางช้างทรงรับถ่ายทอดการทำอาหารจากที่นี่และทรงเป็นผู้ทำอาหารในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานและว่าด้วยงานนักขัตฤกษ์

 สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมือง 
หลวงพ่อบ้านแหลม  วัดเพชรสมุทรวรวิหารหรือวัดบ้านแหลมhttp://www.charoenpron.com/banleam_2.htm  ประวัติวัดเพชรสมุทรวรวิหาร อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม ในสมัยโบราณมีชื่อเรียกว่า วัดศรีจำปา ตั้งอยู่ในตำบลแม่กลอง อำเภอเมืองสมุทรสงคราม ซึ่งเหตุที่ว่าชื่อวัดเป็นชื่อสถานที่ในพื้นที่แห่งหนึ่งในเมืองใกล้เคียงนั้น ก็เพราะว่าในสมัย พ.ศ. 2307 พม่าได้เข้าตีเมืองตะนาวศรี เมืองทวาย เมืองมะริด และเมืองเพชรบุรี โดยเข้ามาทางด่านสิงขร ราชสำนักกรุงศรีอยุธยาได้ส่งพระยาพิพัฒน์โกสากับพระยาตากสินเข้ามาตั้งรับข้าศึกที่เมืองเพชรบุรี การสู้รบครั้งนั้นชาวบ้านแหลมในเมืองเพชรบุรี ต้องประสบชะตากรรมสงคราม อพยพไปอยู่ในลุ่มแม่น้ำแม่กลองบริเวณเหนือวัดจำปาซึ่งไม่ไกลจากทะเล อันเป็นพื้นที่สามารถประกอบอาชีพ (ประมง) จึงได้ตั้งรกรากกันในบริเวณนี้ แล้วไปมาหาสู่กันระหว่างแม่กลองกับอำเภอบ้านแหลม 

มาวันหนึ่งขณะออกเรือหาปลา ชาวประมงบ้านแหลม ได้พระพุทธรูป 2 องค์ ขณะกำลังจะกลับฝั่ง ปรากฏว่ามีพายุลมแรง ชาวประมงจึงตัดสินใจนำเรือเข้าฝั่งมาทางแม่กลอง แล้วเข้ามาในแม่น้ำแม่กลองเพื่อหลบพายุ แต่เรือก็ยังโคลงเคลงอยู่จนกระทั่งมาถึงวัดศรีจำปา พระพุทธรูปยืนอุ้มบาตรได้ตกลงน้ำ ทำให้ชาวประมงบ้านแหลมกลุ่มนั้นต้องลงไปในแม่น้ำเพื่องมหา แต่ก็ไม่พบ จนชาวบ้านแหลมที่มาตั้งรกรากที่แม่กลองได้งมหาเจอ จึงได้อัญเชิญมาประดิษฐานที่วัดศรีจำปา ความทราบถึงพี่น้องชาวบ้านแหลมที่อยู่ที่เพชรบุรีเข้า ก็ยกขบวนมาทวงพระคืน พี่น้องบ้านแหลมที่มาตั้งรกรากที่แม่กลองขอพระพุทธรูปประดิษฐานไว้ที่วัดศรีจำปา โดยยินยอมที่จะเปลี่ยนชื่อวัดจากชื่อวัดศรีจำปาเป็น วัดบ้านแหลม เพื่อเป็นเกียรติไว้แก่ชาวบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี ที่เป็นผู้ได้พระพุทธรูปองค์นี้ ชาวบ้านแหลมเพชรบุรี  จึงได้กลับไป พระพุทธรูปยืนอุ้มบาตรขนาดเท่าคนจริง สูงประมาณ 167 เซนติเมตร ส่วนอีกองค์ (หลวงพ่อทอง) ได้ไปประดิษฐาน ณ วัดเขาตะเครา ตำบลบางครก อำเภอบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี

 ภูมิศาสตร์ 
 อาณาเขตติดต่อ 
พื้นที่จังหวัดสมุทรสงครามมีพื้นที่ติดกับจังหวัดอื่น ๆ ดังนี้
 ทิศเหนือ จรดจังหวัดราชบุรี (อำเภอดำเนินสะดวก) และจังหวัดสมุทรสาคร (อำเภอบ้านแพ้ว และอำเภอเมืองสมุทรสาคร)
 ทิศตะวันออก จรด อ่าวไทยชั้นใน (พื้นที่เขตจังหวัดสมุทรสงครามทางทะเลติดต่อจังหวัดสมุทรสาคร และจังหวัดเพชรบุรี2549, 6 กรกฎาคม). พระราชบัญญัติกำหนดเขตจังหวัดในอ่าวไทยตอนใน พ.ศ. 2502. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: <1 >. (เข้าถึงเมื่อ: 11 มกราคม 2552).
 ทิศใต้ จรดจังหวัดเพชรบุรี (อำเภอเขาย้อย และอำเภอบ้านแหลม)
 ทิศตะวันตก จรดจังหวัดราชบุรี (อำเภอปากท่อ อำเภอวัดเพลง และอำเภอเมืองราชบุรี)

 ทรัพยากรน้ำ 
220px|thumb|right|แม่น้ำแม่กลองในจังหวัด                        สมุทรสงคราม
แหล่งน้ำธรรมชาติในพื้นที่จังหวัดสมุทรสงคราม ได้รับน้ำส่วนใหญ่จากแม่น้ำแม่กลอง  
 คลองสุนัขหอน เป็นคลองเชื่อมระหว่างแม่น้ำท่าจีนกับแม่น้ำแม่กลอง ไหลผ่านเริ่มจากอำเภอเมืองสมุทรสาคร ออกสู่แม่น้ำแม่กลองที่จังหวัดสมุทรสงคราม  
 คลองดำเนินสะดวก ไหลผ่านอำเภอบ้านแพ้ว  ผ่านอำเภอดำเนินสะดวก จังหวัดราชบุรี และผ่านอำเภอบางคนที 

 สัญลักษณ์ประจำจังหวัด 
 คำขวัญประจำจังหวัด: เมืองหอยหลอด ยอดลิ้นจี่ มีอุทยาน ร.2 แม่กลองไหลผ่าน นมัสการหลวงพ่อบ้านแหลม
 ตราประจำจังหวัด: รูปกลองลอยน้ำ
 ต้นไม้ประจำจังหวัด: ต้นจิกเล ()
 ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกจิกเล 
 สัตว์น้ำประจำจังหวัด: หอยหลอดชนิด 
 ลักษณะรูปร่างของจังหวัด: ลักษณะรูปร่างของจังหวัดสมุทรสงครามมีรูปร่างคล้ายกับหัวของสมเสร็จ

 การเมืองการปกครอง 
 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
การปกครองแบ่งออกเป็น 3 อำเภอ 36 ตำบล 284 หมู่บ้าน 1 เทศบาลเมือง 6 เทศบาลตำบล 28 องค์การบริหารส่วนตำบล
+ข้อมูลอำเภอในจังหวัดสมุทรสงคราม  (31 ธันวาคม พ.ศ. 2564)ลำดับเรียงตามรหัสเขตการปกครองของกรมการปกครอง ชื่ออำเภอ พื้นที่ (ตร.กม.) ห่างจากตัวจังหวัด (ก.ม.)กรมทางหลวง. "สอบถามระยะทางระหว่างจังหวัดหรืออำเภอ. " ตั้งเมื่อ (พ.ศ.) ตำบลรวมตำบลในเขตเทศบาลเมืองและเทศบาลนครด้วยฐานข้อมูลสารสนเทศ ศูนย์ปฏิบัติการจังหวัดนนทบุรี. "รายชื่อหมู่บ้าน ตำบล อำเภอ/กิ่งอำเภอ เทศบาล อบต. และขนาดพื้นที่อำเภอ เทศบาล อบต. ในแต่ละอำเภอ." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://203.151.46.31/Chocolate/Program45/A090101.php?id_topic=A0901  2551. สืบค้น 13 มกราคม 2552. หมู่บ้านเฉพาะหมู่บ้านนอกเขตเทศบาลเมืองและเทศบาลนคร (ทั้งเต็มหมู่และบางส่วน) เท่านั้น สำหรับจำนวนหมู่บ้านทั้งหมด ให้ดูในบทความของแต่ละอำเภอ ประชากร (คน) กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "รายงานสถิติจำนวนประชากรและบ้าน รายจังหวัด รายอำเภอ และรายตำบล ณ เดือนธันวาคม พ.ศ. 2555." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.dopa.go.th/xstat/p5575_02.html 2555. สืบค้น 23 เมษายน 2556.   แผนที่ 1   เมืองสมุทรสงคราม 169.0  -  -  11  87  105,453	  150px|แผนที่ 2   บางคนที 77.5  12  -  13  101   	31,045 	  3   อัมพวา 170.2  7  - 12  96  54,344	 

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
จังหวัดสมุทรสงครามมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรวม 36 แห่ง ประกอบด้วย องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง (องค์การบริหารส่วนจังหวัดสมุทรสงคราม) เทศบาลเมือง 1 แห่ง (เทศบาลเมืองสมุทรสงคราม) เทศบาลตำบล 12 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 22 แห่งข้อมูลจำนวน อปท. แยกรายจังหวัด กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น โดยมีรายชื่อเทศบาลทั้งหมดในจังหวัดสมุทรสงคราม มีดังนี้

+ข้อมูลเทศบาลในจังหวัดสมุทรสงคราม ลำดับ ชื่อเทศบาล อำเภอ ครอบคลุมตำบล ประชากร (คน)   (ณ สิ้นปี 2567) สำนักบริหารการทะเบียน. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "โครงสร้างข้อมูลสถิติจำนวนประชากร พ.ศ. 2567." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:  2568. สืบค้น 23 มกราคม 2568.ทั้งตำบล บางส่วน รวม เทศบาลเมือง 1   เทศบาลเมืองสมุทรสงคราม เมืองสมุทรสงคราม  1  –  1  <div align="right">25,030 เทศบาลตำบล 1   เทศบาลตำบลบางจะเกร็ง เมืองสมุทรสงคราม  1  –  1  <div align="right">4,395 2   เทศบาลตำบลกระดังงา บางคนที  –  1  1  <div align="right">2,101 3   เทศบาลตำบลบางนกแขวก บางคนที  1  1  2  <div align="right">1,695 4   เทศบาลตำบลบางยี่รงค์ บางคนที  1  –  1  <div align="right">1,649 5   เทศบาลตำบลบางกระบือ บางคนที  1  –  1  <div align="right">1,947 6   เทศบาลตำบลเหมืองใหม่ อัมพวา  –  1  1  <div align="right">1,846 7   เทศบาลตำบลอัมพวา อัมพวา  1  –  1  <div align="right">4,359 8   เทศบาลตำบลสวนหลวง อัมพวา  1  –  1  <div align="right">4,960 9   เทศบาลตำบลบ้านปรก เมืองสมุทรสงคราม  1  –  1  <div align="right">4,960 10   เทศบาลตำบลแหลมใหญ่ เมืองสมุทรสงคราม  1  –  1  <div align="right">4,960 11   เทศบาลตำบลคลองโคน เมืองสมุทรสงคราม  1  –  1  <div align="right">4,960 12   เทศบาลตำบลจอมปลวก บางคนที  1  –  1  <div align="right">4,960

 ผู้ว่าราชการเมือง ข้าหลวงประจำจังหวัด และผู้ว่าราชการจังหวัด 
 ผู้ว่าราชการเมือง

 พระแม่กลอง (เสม วงศาโรจน์) สมัยกรุงธนบุรี
 พระแม่กลอง (สอน ณ บางช้าง) สมัยรัชกาลที่ 1
 พระแม่กลอง (ตู้ ณ บางช้าง) สมัยรัชกาลที่ 2
 พระแม่กลอง (ทองคำ ณ บางช้าง) สมัยรัชกาลที่ 2
 พระแม่กลอง (นุช วงศาโรจน์) สมัยรัชกาลที่ 3
 พระแม่กลอง (โนรี วงศาโรจน์) สมัยรัชกาลที่ 3
 พระราชพงษานุรักษ์ศิริศักดิ์สมบูรณ์ มนูญอัธยาศัยอภัยพิริยพาหะ (กุน ณ บางช้าง) พ.ศ. 2413 - 2419 
 พระราชพงษานุรักษ์ศิริศักดิ์สมบูรณ์ มนูญอัธยาศัยอภัยพิริยพาหะ (ชม บุนนาค) พ.ศ. 2419 - 2437 
 พระราชพงษานุรักษ์ศิริศักดิ์สมบูรณ์ มนูญอัธยาศัยอภัยพิริยพาหะ (แฉ่ บุนนาค) พ.ศ. 2438 - 2439 
 หลวงอร่ามเรืองฤทธิ์ (ชวน บุนนาค) พ.ศ. 2439 - 2441 
 พระยาวรวิไชย (ปลอด บุนนาค) พ.ศ. 2442 - 2443

 ผู้ว่าราชการจังหวัด

 พระยาราชพงษานุรักษ์ (ชาย บุนนาค) พ.ศ. 2443 - 2460 
 พระยารัษฎานุประดิษฐ์ (สินธุ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา) พ.ศ. 2460 - 2462 
 พระยาบริหารราชการอาณาเขต (เจิม วิเศษรัตน์) พ.ศ. 2462 - 2466 
 พระยาวิชิตภักดีศรีสุราษฎร์ธานินทร์ (รอด สาริมาน) พ.ศ. 2466 - 2471 
 พระราชญาติรักษา (ประกอบ บุนนาค) พ.ศ. 2471 - 2474 
 พระนิกรบดี (จอน สาลิกานนท์) พ.ศ. 2474 - 2477 
 หลวงบุเรศบำรุงการ (เจริญ วงศ์ตลาดขวัญ) พ.ศ. 2477 - 2478 
 พระบำรุงบุรีราช (วิง สิทธิเทศานนท์) พ.ศ. 2478 - 2479 
 หลวงอรรถวิจิตรจรรยารักษ์ (กิมฮ๊อก วงษ์สกุล) พ.ศ. 2479 - 2481 
 นายอุดม บุญประกอบ พ.ศ. 2481 - 2482 
 หลวงอรรถวิจิตรจรรยารักษ์ (กังวาน วงษ์สกุล) พ.ศ. 2482 - 2484 
 ขุนรัฐวุฒิวิจารณ์ (สุวงศ์ วัฏฏสิงห์) พ.ศ. 2484 - 2487 
 นายจรัส ธารีสาร พ.ศ. 2487 - 2491 
 นายเวศน์ เพชรรานนท์ พ.ศ. 2490 - 2491 
 ขุนบริรักษ์บทวสัญช์ (ชุ่ม เธียรพงศ์) พ.ศ. 2491 - 2492 
 นายแสวง รุจิรัตน์ พ.ศ. 2492 - 2492 
 ขุนอารีราชการัณย์ (ชิต สุมนดิษฐ์) พ.ศ. 2492 - 2493 
 นายวิฑูร จักกะพาก พ.ศ. 2493 - 2495 
 นายเกษม สุขุม พ.ศ. 2495 - 2497 
 นายเจริญ ภมรบุตร 10 ก.ค.2497 – 12 ก.พ.2501 
 นายชาติ อภิศลย์ บุญยะรัตน์พันธ์ 17 ก.พ.2501 – 26 เม.ย.2502 
 นายกาลัญ อมาตยกุล 18 มิ.ย.2502 – 24 พ.ย.2502 
 นายชูสง่า ไชยพันธ์ 25 พ.ย.2502 – 18 ธ.ค.2504 
 นายประสิทธิ์ อุไรรัตน์ 19 ธ.ค.2504 – 10 ต.ค.2510 
 นายธวัชชัย เดชาติวงศ์ ณ อยุธยา 11 ต.ค.2510 – 30 ก.ย.2515 
 นายชาญ กาญจนาคพันธ์ 1 ต.ค.2515 – 30 ก.ย.2519 
 นายพิบูลย์ ธุรภาคพิบูลย์ 1 ต.ค.2519 – 30 ก.ย.2521 
 นายเสถียร จันทรจำนง 14 ต.ค.2521 – 23 ส.ค.2522 
 นายชัยวัฒน์ หุตะเจริญ 24 ส.ค.2522 – 30 ก.ย.2523 
 นายวุฒินันท์ พงศ์อารยะ 1 ต.ค.2523 – 30 ก.ย.2528 
 นายบรรโลม ภุชงคกุล 1 ต.ค.2528 – 30 ก.ย.2530 
 นายวิธาน สุวรรณทัต 1 ต.ค.2530 – 30 ก.ย.2535 
 นายมนุชญ์ วัฒนโกเมร 1 ต.ค.2535 – 30 ก.ย.2537 
 นายประวิทย์ สีห์โสภณ 1 ต.ค.2537 – 30 ก.ย.2539 
 นายสุรพล กาญจนะจิตรา 1 ต.ค.2539 – 19 ต.ค.2540 
 นายคงศักดิ์ ลิ่วมโนมนต์ 20 ต.ค.2540 – 30 ก.ย.2543 
 นายนาวิน ขันธหิรัญ 1 ต.ค.2543 – 30 ก.ย.2544 
 นายอัครพงศ์ พยัคฆันตร 1 ต.ค.2544 – 30 ก.ย.2546 
 นายวรเกียรติ สมสร้อย 21 เม.ย.2546 – 30 ก.ย.2547 
 นายวิชชา ประสานเกลียว 1 ต.ค.2547 – 30 ก.ย.2548 
 นายอนุวัฒน์ เมธีวิบูลวุฒิ 1 ต.ค.2548 – 12 พ.ย.2549 
 นายวีระยุทธ เอี่ยมอำภา 13 พ.ย.2549 – 30 ก.ย.2550 
 ว่าที่ร้อยตรีโอภาส เศวตมณี 1 ต.ค.2550 – 19 ต.ค.2551 
 นายประภาศ บุญยินดี 20 ต.ค.2551 – 27 พ.ย.2554 
 นายธนน เวชกรกานนท์ 28 พ.ย.2554 – 30 ก.ย.2556 
 นายชนม์ชื่น บุญญานุสาสน์ 1 ต.ค.2556 – 30 ก.ย.2557 
 นายปัญญา งานเลิศ 3 พ.ย.2557 – 30 ก.ย.2558 
 นางสาวจิตรา พรหมชุติมา 1 ต.ค. 2558 – 30 ก.ย. 2559 
 นายคันฉัตร ตันเสถียร 1 ต.ค. 2559 – 30 ก.ย. 2561 
 นางสุกานดา วรเชษฐบัญชา 1 ต.ค. 2561 – 30 ก.ย. 2562
 นายชรัส บุญณสะ 1 ต.ค. 2562 – 30 ก.ย. 2564
 นายขจร ศรีชวโนทัย 15 ธ.ค. 2564 – 30 ก.ย. 2565
 นายสมนึก พรหมเขียว 2 ธ.ค. 2565 – 30 ก.ย. 2566
 นายศิริศักดิ์ ศิริมังคะลา 17 ธ.ค. 2566 – 30 ก.ย. 2567
 นางนิศากร วิศิษฏ์สรอรรถ 17 พ.ย. 2567 – 30 ก.ย. 2568
 นายชยชัย แสงอินทร์ 1 ต.ค. 2568 – ปัจจุบัน

 เศรษฐกิจ 
ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมและการประมง ส่วนอุตสาหกรรมส่วนใหญ่เป็นอุตสาหกรรมขนาดเล็ก โดยอุตสาหกรรมที่สำคัญ ได้แก่ อุตสาหกรรมผลิตน้ำปลา อุตสาหกรรมอาหาร อุตสาหกรรมแปรรูปสัตว์น้ำ และอุตสาหกรรมแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร ซึ่งมีโรงงานทั้งสิ้น 270 โรงงาน ทุนจดทะเบียนรวม 5,068,084,947 บาท จำนวนการจ้างงาน 7,099 คน สภาวะเศรษฐกิจโดยรวมของจังหวัดสมุทรสงครามขยายตัวเพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อย และการประมงเป็นสาขาการผลิตในภาคเกษตรที่ทำรายได้สูงสุดของจังหวัด รองลงมาก็คือ กสิกรรม และการแปรรูปสินค้าเกษตรอย่างง่าย 

 โครงสร้างพื้นฐาน 
 การขนส่ง 
250px|thumb|right|รถไฟขณะออกสถานีรถไฟแม่กลอง กำลังวิ่งผ่านตลาดร่มหุบ หรือตลาดแม่กลอง
ในจังหวัดสมุทรสงครามมีทางหลวงแผ่นดินทั้งหมด 2 สาย ได้แก่ ถนนพระรามที่ 2 หรือทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 35 สายธนบุรี–ปากท่อ โดยสามารถเดินทางจากกรุงเทพมหานครถึงสมุทรสงครามโดยใช้ทางหลวงสายนี้ด้วยระยะทางประมาณ 65 กิโลเมตร และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 325 สายบางแพ–สมุทรสงคราม ส่วนการขนส่งทางราง ปัจจุบันมีทางรถไฟสายแม่กลอง ส่วนใหญ่จะใช้สำหรับการสัญจรและขนส่งเสบียงอาหารของประชาชน

และการขนส่งทางน้ำ จังหวัดสมุทรสงครามมีแม่น้ำไหลผ่านทั้ง 3 อำเภอ เป็นระยะทางประมาณ 30 กิโลเมตร ออกสู่ปากอ่าวแม่กลอง มีคลองเล็ก ๆ อีกประมาณ 300 คลอง การคมนาคมในจังหวัดจึงใช้เรือเป็นสำคัญ ซึ่งโดยมากได้แก่ เรือยนต์ เรือหางยาว และเรือแจว รวมถึงมีท่าเทียบเรืออีก 7 แห่ง การติดต่อกันระหว่างจังหวัดก็มีทางเรือ คือ
 จังหวัดสมุทรสงคราม – จังหวัดราชบุรี ใช้แม่น้ำแม่กลองเป็นเส้นทางคมนาคม 
 จังหวัดสมุทรสงคราม – อำเภอบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี ใช้เส้นทางทะเล 
 จังหวัดสมุทรสงคราม – กรุงเทพมหานคร แต่เดิมใช้ลำคลอง เช่น คลองแม่กลอง คลองภาษีเจริญ ฯลฯ ปัจจุบันนิยมใช้เรือเดินทะเลขนส่งสินค้าขึ้นตามแม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งมีเป็นประจำทุกวัน

 สาธารณสุข  
โรงพยาบาลในจังหวัดสมุทรสงคราม เช่น โรงพยาบาลสมเด็จพระพุทธเลิศหล้า อำเภอเมืองสมุทรสงคราม โรงพยาบาลอัมพวา อำเภออัมพวา โรงพยาบาลนภาลัย อำเภอบางคนที และโรงพยาบาลมหาชัยแม่กลอง อำเภอเมืองสมุทรสงคราม เป็นต้น

 การศึกษา 

จังหวัดสมุทรสงครามมีสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ได้แก่ สถาบันการเรียนรู้เพื่อปวงชน เป็นสถาบันอุดมศึกษาเอกชน ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2553ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง การจัดตั้งสถาบันการเรียนรู้เพื่อปวงชน จัดการเรียนการสอนด้านการพัฒนาท้องถิ่น และการพัฒนาระบบสุขภาพชุมชน ทั้งในระดับปริญญาตรี และระดับปริญญาโท นอกจากนี้ยังมี มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา วิทยาเขตสมุทรสงคราม 

สถาบันอาชีวศึกษา  
 วิทยาลัยเทคนิคสมุทรสงคราม
 วิทยาลัยสารพัดช่างสมุทรสงคราม
 วิทยาลัยการอาชีพอัมพวา

 บุคคลที่มีชื่อเสียง 

 พระพรหมเวที (สุเทพ ผุสฺสธมฺโม) – พระราชาคณะเจ้าคณะรอง เจ้าคณะภาค 15 เจ้าอาวาสวัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร
 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย – พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 2 แห่งราชวงศ์จักรี
 สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี ในรัชกาลที่ 1
 สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี ในรัชกาลที่ 2
 ท่านผู้หญิง ศรีรัศมิ์ สุวะดี – อดีตพระวรชายาในพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว
 หลวงประดิษฐไพเราะ – นักดนตรีไทย
 จอมพล ผิน ชุณหะวัณ – บิดาของ พลเอกชาติชาย ชุณหะวัณ
 ครูเอื้อ สุนทรสนาน – นักแต่งเพลง นักร้อง
 ทูล ทองใจ – นักร้อง
 ศรีไพร ลูกราชบุรี – นักร้องลุกทุ่ง
 ศ.ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ – ศิษย์เอกของหลวงประดิษฐ์ไพเราะ
 บุญยัง เกตุคง – ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ลิเก)
 ช่วง มูลพินิจ – ศิลปินอิสระ
 ศรคีรี ศรีประจวบ – นักร้องเพลงลูกทุ่ง
 แฝดสยาม อิน-จัน – ฝาแฝดตัวติดกัน
 ยอดกมล เรืองเดช (อาจารย์ยอด) (ชื่อเดิม:ปรีชา) – อดีตนักจัดรายการวิทยุ นักเล่านิทานธรรมะ ทางช่องยูทูบ:อาจารย์ยอด 
 อภิเดช ศิษย์หิรัญ – นักมวยไทย
 เปลว สีเงิน – นักหนังสือพิมพ์
 ศรัณยู วงษ์กระจ่าง – นักแสดง พิธีกร ผู้กำกับ
 อุดม ชวนชื่น – ดารา นักแสดง ตลก

 อารีย์ นักดนตรี จันเกษม – ดารา นักแสดง พิธีกร นักร้อง
 วัลลี บุญเส็ง – ดาราภาพยนตร์เพื่อชีวิต
 แคล้ว ธนิกุล – โปรโมเตอร์มวย
 ช.อ้น ณ บางช้าง – นักดนตรีเฮฟวีเมทัล
 อนุสรณ์ คล้ายวิเชียร – นักดนตรี
 จิรากร สมพิทักษ์ – นักดนตรี
 ทองคำ กิ่งมณี – นักกีฬาแบดมินตัน
 ดร.ชำนาญ บัวทวน – ผู้ฝึกสอนแบดมินตันเยาวชนโลก 2 เหรียญทอง
 อรวรรณ นวมศิริ – นักร้องเพลงลูกทุ่ง
 ณัฏฐกันย์ อัมพรพงษ์ – ดารา นักแสดง
 ครรชิต ขวัญประชา – นักแสดง
 ยุคลฉัตร เกษภาษา – นักร้อง นักดนตรี
 พระคุณเจ้าซิลวิโอ สิริพงษ์ จรัสศรี – ประมุขมิสซังคาทอลิกราชบุรี

 สถานที่ท่องเที่ยว 

 อุทยาน ร.2
 ค่ายบางกุ้ง
 ดอนหอยหลอด
 ตลาดน้ำท่าคา
 วัดบางกะพ้อม
 วัดจุฬามณี
 ตลาดน้ำอัมพวา
 ศูนย์อนุรักษ์ป่าชายเลนคลองโคน
 พระบรมราชานุสาวรีย์ สมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (วัดอัมพวันเจติยาราม)
โครงการอัมพวา ชัยพัฒนานุรักษ์ (มูลนิธิชัยพัฒนา)

 อ้างอิง 

 ดูเพิ่ม 
 รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดสมุทรสงคราม
 รายชื่อวัดในจังหวัดสมุทรสงคราม
 รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดสมุทรสงคราม


หมวดหมู่:จังหวัดริมฝั่งอ่าวไทย