Иқтисоди сабз

Иқтисоди сабз (русӣ: Зелёная экономика) — самте дар илми иқтисод, ки дар охири асри XX ташаккул ёфтааст. Он зарурати коҳиш додани таъсири манфии фаъолияти иқтисодии инсонро ба муҳити зист таъкид мекунад ва на рушди иқтисодӣ ба ҳар қиматро, балки устувории рушдро бо ҳадди ақали хатарҳо барои муҳити атроф дар мадди аввал мегузорад. Тарафдорони ин самт чунин мешуморанд, ки иқтисод ҷузъи вобастаи муҳити табиӣ мебошад, ки дар дохили он вуҷуд дорад ва қисми он аст.

Консепсияи иқтисоди сабз бо чунин самтҳои илми иқтисод, ба монанди иқтисоди экологӣ ва иқтисоди муҳити зист зич алоқаманд аст.

 Назария  
Назарияи иқтисоди сабз ба се аксиома асос меёбад:

дар фазои маҳдуд васеъ кардани доираи нуфуз ба таври номаҳдуд ғайриимкон аст;

дар шароити маҳдудияти захираҳо қонеъ кардани ниёзҳои беохир афзояндаро талаб кардан ғайриимкон аст;

ҳама чиз дар рӯи замин бо ҳам алоқаманд аст.

Тарафдорони иқтисоди сабз мактаби неоклассикиро барои он танқид мекунанд, ки дар доираи он омилҳои табиӣ ва иҷтимоӣ одатан ҳамчун омилҳои беруна баррасӣ мешаванд; онҳо собит ҳисобида шуда, дар динамика таҳлил карда намешаванд.

Иқтисоддонҳои сабз кӯшиш ба рушди иқтисодиро дар воқеияти муосир нораво мешуморанд, зеро он ба аксиомаи аввал мухолифат мекунад, яъне захираҳои табиии сайёра дар авҷи истифода қарор доранд ва рушди минбаъдаи иқтисод метавонад ба фалокати экологӣ оварда расонад.

«Ростизм» (англ. growthism), яъне боварӣ ба он ки ҳадафи фаъолияти иқтисодии башарият рушди доимист, ба ақидаи тарафдорони иқтисоди сабз, фаъолияти экосистемаро халалдор мекунад. Дар муқобили ин мафҳуми антирост пешниҳод мегардад.

 Иқтисоди сабз ҳамчун илм 
 Предмети илм  
Дар байни объектҳои асосии омӯзиш ва моделсозии иқтисодии иқтисоди сабз метавон инҳоро ҷудо кард:

робитаи мутақобилаи байни хоҷагидорӣ ва муҳити экологии сайёра;

роҳҳои идоракунии чунин системаҳои иқтисодӣ, ки омилҳои экологӣ ва инчунин иҷтимоиро дар бар мегиранд ва ба кам кардани зарари экологӣ аз фаъолияти иқтисодӣ дар дурнамои дарозмуддат мусоидат мекунанд;

принсипҳое, ки бояд дар асоси онҳо коркарди технологияҳои нав дар соҳаи истеҳсолот ва умуман хоҷагидорӣ сурат гирад, ки онҳо низ ба ҳадди ақал расонидани зарар ба муҳити зист нигаронида шудаанд.

 Методология  
Аз объектҳои ҷамъбастшудаи ин илм бармеояд, ки барои иқтисоддонҳои сабз методологияи фаросоҳавӣ (метапредметӣ) хос аст, зеро дар ин ҳолат илми иқтисод бо дигар фанҳо ба ҳам мепайвандад.

Ҳамин тариқ, принсипҳои муҳимтарине, ки иқтисоддонҳои сабз ҳангоми интихоби методҳои шинохти илмӣ ва сохтани стратегия ба онҳо такя мекунанд, инҳоянд:

аввалиндараҷа будани омилҳои экологӣ ҳангоми ҳалли мушкилоти мавҷудияти одамон дар шароити маҳдудияти захираҳо;

тақсими сатҳҳои амалисозии иқтисоди сабз, ки дар сатҳи консептуалӣ, идеологӣ, сиёсӣ ва иқтисодӣ сурат мегирад;

асоснок будани ҷорӣ намудани ин ё он технология.

Дар ҷараёни коркарди усулҳои гуногуни «сабзгардонӣ»-и системаи хоҷагидорӣ ва технологияҳои нав, иқтисоди сабз бояд як қатор принсипҳоро риоя кунад, ки барои мақсадмандӣ ва самаранокии ин коркардҳо заруранд:

ҳангоми муайян кардани ҳудудҳои ҷоизи зарари ба экология расонидашаванда, бояд ба асосноккунии ҳудудҳои муқарраршуда ва ташаккули манзараи комили оқибатҳои вайрон кардани онҳо диққати махсус дода шавад;

дақиқии математикии ҳисобҳо, хусусияти байнисоҳавии таҳлил ва коркардҳо;

 Сатҳҳои идоракунии «иқтисоди сабз»  
Дар боло чор сатҳи фаъолияти ин илм ҷудо карда шуд.

Дар сатҳи консептуалӣ иқтисоди сабз стратегияи умумии амалҳоро таҳия намуда, самтҳои «сабз»-ро дар рушди системаи хоҷагидорӣ муайян мекунад.

Сипас сатҳи идеологӣ меояд. Дар он бояд таҷдиди арзишҳои «сабз» барои субъектҳои иқтисодӣ сурат гирад. Дар ин сатҳ вазифаи асосии иқтисоди сабз ҷорӣ намудани тасаввурот дар бораи арзиш ва зарурати истеҳсолоти экологӣ дар ҷомеа мебошад.

Пас аз ташаккули ду сатҳи аввал, танзими ҳуқуқӣ, давлатӣ ва таҳияи қонунгузории марбута ба майдони муҳими мушкилот табдил меёбад. Ин сатҳи сиёсии фаъолияти иқтисоди сабз аст. Зарур аст, ки чунин қонунгузорӣ таҳия карда шавад, ки ҳамзамон ба «сабзгардонӣ»-и иқтисод мусоидат кунад ва ҳам субъектҳои хоҷагидорро қонеъ гардонад.

Дар сатҳи иқтисодӣ бошад, натиҷаҳои коркардҳо дар ҳама сатҳҳои қаблӣ зоҳир мешаванд ва муваффақияти онҳо арзёбӣ мегардад.

 Стратегия  
Иқтисоддонҳои сабз пешниҳод мекунанд, ки андози Тобин ба андозаи 1% аз тамоми муомилоти тиҷоратии байналмилалӣ муқаррар карда шавад, то маблағҳои ҷамъшуда ба кишварҳои камбизоат бо мақсади боздоштани тафовути афзояндаи байни кишварҳои пешрафта ва камрушд равона карда шаванд. Илова бар ин, пешниҳод мешавад, ки ба ҷои категорияи «захираҳои табиӣ» категорияи «сармояи табиӣ» (Natural capital) истифода шавад, ки гӯё аз нақши ғайрифаъоли табиат дар иқтисод шаҳодат медиҳад.

 Тарафдорон 
Дар байни тарафдорони иқтисоди сабз инҳо ҷудо мешаванд: М. Букчин, Ҷ. Ҷекобс, Р. Карсон, Э. Ф. Шумахер, Р. Костанца, Л. Маргулис, , Б. Фаллер, Г. Дэйли, С. А. Липина, Д. Медоуз, С. П. Хоукен, А. Тверски ва дигарон.

Аз соли 2006 инҷониб аз ҷониби тарафдорони иқтисоди сабз  нашр мешавад;  таъсис дода шудааст.

 Инчунин нигаред  

Иқтисоди камкарбон

 Гузариши сабз

 Кимиёи сабз

 Облигатсияҳои сабз

Истеҳсолоти сарфакорона

Нақлиёти устувор

Иқтисоди давраӣ (сиркулярӣ)

Иқтисоди ҳолати устувор

Иқтисоди экологӣ

Энвайронментализм

Анархизми сабз

Экологияи иҷтимоӣ

Иқтисоди буддоӣ

Антирост

Зиддистеъмолгароӣ

Дивеститсияҳо

Консенсуси илмӣ оид ба тағйирёбии иқлим

 Эзоҳ  

 Пайвандҳо 

Сомонаи институти иқтисоди сабз

Истифодаи иқтисоди сабз дар тиҷорат

Категория:Экономика окружающей среды Категория:Экономические учения, направления и школы Категория:Разделы экологии

Гурӯҳ:Иқтисоди муҳити зист
Гурӯҳ:Назарияҳо, тамоюлҳо ва мактабҳои иқтисодӣ
Гурӯҳ:Бахшҳои экология