Захираи обҳои зеризаминӣ

Захираи обҳои зеризаминӣ — миқдори обҳои зеризаминӣ, ки дар қабатҳои обнигаҳдор мавҷуданд. 

 Тавсиф 
Захираи обҳои зеризаминӣ бо воҳиди ҳаҷм (м³) чен карда мешавад. Қисми бештари обҳои боронро замин меҷабад ва об ба зери ҷинсҳои кӯҳии ковок (сӯрохҳо, регсанг) ё тарқишҳо дохил мешавад. Агар ин ҷинсҳо бо қабатҳои обногузар пӯшида шуда бошанд, дар онҳо қабатҳои зеризаминии обҳо ба вуҷуд меоянд, ки қабатҳои обнигаҳдор ном доранд. Бо мурури замон ҷинсҳои ҳалшаванда (мисли оҳаксанг)-ро обҳои зеризаминӣ мешӯянд ва ба ҷои онҳо нақбҳои бузург ва мағораҳои карстӣ ба вуҷуд меоянд. 

Дар ҳудуди Тоҷикистон 3 намуди оби зеризаминӣ мавҷуд аст: 

 Тарқишӣ. Ин намуд ба минтақаи кӯҳистон хос буда, обҳои ширин дорад.  
 Байниқабатӣ. Обҳои байниқабатӣ дар қисми ҷанубии Тоҷикистон, дар мавзеъҳое, ки таҳшинҳои давраи мезозой, палеозой ва неоген паҳн гардидаанд, вомехӯранд. Дар байни ин намуд обҳои фишордор низ дучор меоянд.
 Дохилитаҳшинӣ. Обҳои дохилитаҳшинӣ дар қабати таҳшинҳои обоварда ғун шудаанд. Обҳои зеризаминӣ дар умқи аз 0,5 то даҳҳо м ҷойгиранд.

Дар буриши амудии геологӣ обҳои зеризаминии Тоҷикистон ба ду минтақаи ҳидродинамикӣ тақсим мешаванд:

 Минтақаи болоӣ, ки то 200–300 м аст ва минтақаи поинӣ, ки сатҳи амиқи ҳавзаҳои артезиании обивазкуниашон мушкил буда, дар он обҳои шӯр ва намакдор зиёданд. Дар водии рӯди Сир бештар обҳои ширини ҳидрокарбонатӣ мавҷуданд. Ин обҳои зеризаминӣ дар умқи 1–10 ҷойгиранд. Барои водии Ҳисор, ки аз таҳшинҳои пуриқтидори харсангу шағали хусусияти обногузариашон баланд таркиб ёфтааст, бештар обҳои ширин хос аст. Дар водии Вахш обҳои зеризаминии таркиби кимиёиашон гуногун дучор меоянд. Дар қисми шимолии ин водӣ обҳои ширин бисёранд, дар ҷануби водӣ ин обҳо тадриҷан ба обҳои намакдор иваз шудаанд. Умқи ҷойгиршавиашон аз 1 то даҳҳо м. Дар водии дарёҳои Сурхоб ва Ёхсу миқдори обҳои зеризаминӣ бисёр буда, таркиби кимиёӣ ва дараҷаи маъданнокиашон гуногун аст. Захираи обҳои зеризаминӣ барои эҳтиёҷоти соҳаи кишоварзии Тоҷикистон фаровон истифода мешаванд.

Вобаста ба ғизогирӣ ва хусусияти қабатҳои обгузару обногузар Захираи обҳои зеризаминӣ дар ҳама ҷо яксон набуда, дар қисми ғарбии пастхамии Фарғона дар қабати таҳшинҳои аллювиаливу пролювиалии давраи чорумин бештар ғун шудаанд. Захираи умумии обе, ки дар қабати он таҳшинҳои давраи чорумин мавҷуданд, 46,5 м³/с-ро ташкил медиҳад. Онҳо бештар дар поиноби дарёчаҳое, ки аз кӯҳҳои Қурама ҷорӣ мешаванд (Даҳана, Шайдон, Ошоба, Сарвак, Оқтош) дар водии рӯди Сир, Исфара, хамии Ҳошимкӯл, ҳамвориҳои соҳили ҷанубии «Баҳри тоҷик» ҷамъ шудаанд. Захираи обҳои зеризаминии қабати таҳшинҳои давраи чорумини қисми ғарбии пастхамии Фарғона талаботи шаҳрҳои Хуҷанд, Конибодом, Исфара, Истаравшан ва Гулистон (собиқ Қайроққум)-ро бо оби нӯшокӣ таъмин мекунад. Солҳои 50 асри 20 ҳангоми корамсозии заминҳои лабташнаи дашти Мирзочӯл таҳқиқоти ҳидрологӣ нишон дод, ки оби зеризаминие, ки аз пешкӯҳи Туркистон ба тарафи ин дашт ҳаракат мекунад, дар як сол 1 млрд м³, Захираи обҳои зеризаминӣи Мирзоработ ва дашти Дилварзин 3,7 м³/с ва Захираи обҳои зеризаминӣ-и водии Зарафшон дар як сол 0,33 км³-ро ташкил медиҳанд. Захираи умумии оби зеризаминии истифодашавандаи водиҳои ҷанубу ғарбии Тоҷикистон (водии Вахш, Ҳисор, Кофарниҳони Поин ва Панҷ) 60,7 м³ мебошад.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 


Гурӯҳ:Обҳои зеризаминӣ