Зараррасонҳои пахта

Зараррасонҳои пахта — ҷонвароне, ки ба ниҳоли пахта зарар мерасонанд.

Ба пахтазор 9 намуди ширхӯрҳо, 13 намуди лӯндакирмҳо, 3 намуди нармбаданҳои шикампой, 3 намуди харчангшаклон, 1 намуди бандпойҳо, 15 намуди тортанакшаклҳо, 5 намуди серпойҳо ва 1039 намуди ҳашарот зарар мерасонад. Баъзе зараррасонҳои пахта камшумор, вале сернасл мебошанд, мас., малахи сиёҳ, куяи ғӯзапоя, кирми юнучқа, канаи юнучқа, ширинчаи решаи пахта, решакана ва ғ. Зараррасонҳои дигар, ки имкон доранд дар майдонҳои васеъ паҳн шаванд, нисбатан кам ба мушоҳида мерасанд, мас., тортанаккана, ширинчаи юнучқа, ширинчаи полиз, ширинчаи пахта, кирми тирамоҳӣ, кирми ғӯза, трипси тамоку, карадрина ва ғ. Вобаста ба маҳалли сукунат зараррасонҳои пахта ба 2 гурӯҳ ҷудо карда мешаванд: гурӯҳи аввал дар пахтазор ва дуввум берун аз пахтазор. Аз зараррасонҳои пахта бештар тортанаккана, ширинча ва кирмҳо шинохта шудаанд. Онҳо солҳои пеш берун аз пахтазор низ афзоиш меёфтанд, вале дар натиҷаи дигаргун шудани шароити экологӣ ва ба якказироат табдил ёфтани пахтаю зироати киштгардони он (юнучқа, ҷуворимакка, сабзавот, рустаниҳои полизӣ) ба зараррасонҳои хосси пахта мубаддал гаштаанд. Ба афзоиши босуръати ин зараррасонҳои пахта зироати киштгардони пахта, инчунин алафҳои бегонаи наздики пахтазор мусоидат мекунанд. Ба зараррасонҳои асосии пахта ҷойивазкунии маҳалли сукунат дар давраи нашви пахта хос аст. Гузариш аз як зироат ба зироати дигар ба давомнокии давраи нашви рустанӣ вобастагӣ дорад. Мас., карадрина ба шароити муҳити берунӣ ҳассос буда, баробари тағйир ёфтани ҳолати физиологии ғизо (хушк шудани барги пахта) ба рустаниҳои дигар, аз қабили юнучқа, алафҳои бегона ва рустаниҳои полизӣ мегузарад.

Зараррасонҳои пахта аз рӯи нишонаҳои зарар маканда (тортанаккана, ширинча, трипс, чирчиракҳо, ганданафасакҳо, сафедболакҳо) ва хоянда (кирми тирамоҳӣ, кирми барг, кӯракхӯрак, малахҳо, гӯсоласарак, гамбусакҳо) мешаванд. Ширинчаҳо то 30-50 % ва тортанакканаҳо то 6-14 дарсади ҳосилро талаф медиҳанд. Хояндаҳо дар давраи аввали нашвунамои пахта (то 4-5-барга шудани он) осеб расонда, 5-10 дарсади ҳосилро нест мекунанд. Зиёни зараррасонҳои маканда аз аввал то охири давраи рушди пахта идома меёбад. Барои ҳифзи пахтазор аз зараррасонҳои пахта усулҳои гуногун вуҷуд доранд, мас., риояи тадбирҳои илмии киштукор, чеканкаи пахта, яхобмонӣ, нест кардани алафҳои бегона, кишти тухмии хушсифат, заҳролудонии тухмӣ пеш аз кишт, истифодаи инсектитсидҳо ва ғ.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Нарзикулов М. Н. Хлопковые тли и меры борьбы с ними. Д., 1980;
 Умаров Ш. А. Ҳашароти фоиданок ва зараррасони пахта. Д., 1987;
 Мухиддинов М. Характеристика сообщество членистоногих хлопкового поля. Д., 1992.

Гурӯҳ:Зараррасонҳо