Матсуо Башо

(松尾 芭 ⁇; талаффузи Ҷопон: [ma.tsɯ.o (かん) ba. ɕoː],[1] 1644 - 28 ноябри 1694);Kindaichi, Haruhiko; Akinaga, Kazue, eds. (March 10, 2025).  新明解日本語アクセント辞典 (in Japanese) (2nd ed.). Sanseidō. ном ҳангоми зодан  , баъдтар бо номи    машҳуртарин шоири Ҷопон дар Давраи Эдо мебошад. Дар давоми ҳаёти худ, Башо барои корҳояш дар шакли ҳамкориҳои Ҳоку  маъруф шуд; имрӯз, пас аз садсолаҳои тафсир ва пажӯҳиш, ӯ ҳамчун бузургтарин устоди Хойку (он вақт hokku номида мешавад) эътироф шудааст. Вай инчунин бо очеркҳои сафаномавии худ маъруф аст, ки бо сабти скелетҳои ҳавоӣ (1684) оғоз меёбад, ки пас аз сафари ӯ ба ғарб ба Киото ва Нара навишта шудааст. ;  Шеъри Матсуо Башо дар сатҳи байналмилалӣ машҳур аст ва дар Ҷопон бисёре аз шеърҳои ӯ дар ёдгориҳо ва ҷойҳои таърихӣ таҷассум карда мешаванд. Гарчанде ки Башо дар Ғарб бо hokku-и худ машҳур аст, худи ӯ боварӣ дошт, ки кори беҳтарини ӯ дар роҳбарӣ ва иштирок дар Ренку ҷойгир аст. Чунон ки худи ӯ гуфт, "Бисёри пайравони ман мисли ман hokku (Ҳокку) менависанд. Ҷое ким воқеан ки буданамро бо  пайваст кардани мисраъҳои Ҳойку нишон медиҳам". 

Башо дар синни ҷавонӣ бо шеър ошно шуд ва пас аз ворид шудан ба саҳнаи зеҳнии Эдо (Токиои муосир), ӯ зуд дар саросари Ҷопон машҳур шуд. Ӯ ҳамчун муаллим зиндагӣ мекард; аммо баъдан аз ҳаёти иҷтимоӣ ва шаҳрии доираҳои адабӣ даст кашид ва майл дошт, ки дар саросари кишвар сафар кунад, ба Ғарб, Шарқ ва дур ба биёбони шимолӣ равад, то барои эҷодиёти худ илҳоме гирад. Шеърҳои ӯ аз таҷрибаи бевоситаи ҷаҳони атрофаш таъсир пазируфтаанд ва аксар вақт эҳсоси саҳнаро дар чанд унсури оддӣ инъикос мекунанд.

 Зиндагинома 

 Зиндагии барвақтӣ 
чап|мини|Зодгоҳи гӯёи Башо дар вилояти Ига аст
Матсуо Башо соли 1644 дар наздикии Уэно, дар музофоти Ига таваллуд шудааст.   Оилаи Матсуо аз авлоди самурайҳо буд ва падари ӯ эҳтимолан   буд, як табақаи деҳқонони заминдор, ки баъзе имтиёзҳои самурайиро доро буданд.  

Дар бораи кӯдакии ӯ маълумоти каме мавҷуд аст. Матсуо як оилаи бузурги ниндзя буд ва Башо дар ниндзю омӯзонида шуда буд. Kindaichi, Haruhiko; Akinaga, Kazue, eds. (March 10, 2025).  新明解日本語アクセント辞典 (in Japanese) (2nd ed.). Sanseidō. Дар охири наврасӣ, Башо эҳтимолан бо ягон вазифаи хоксорона ба   хидматгор шуд,   ва эҳтимолан ба синфи пурраи самурайӣ пешбарӣ нашуд.  Иддао мешавад, ки ӯ дар баъзе ривоятҳои қариб муосир ҳамчун ошпаз ё коргари ошхона кор кардааст, , аммо далели қатъӣ вуҷуд надорад.  Фарзияи баъдӣ ин аст, ки ӯ барои хидмат ба сафҳа ( koshō интихоб шудааст. ) ба Йошитада, бо далелҳои дигари ҳуҷҷатӣ, ки нишон медиҳанд, ки ӯ дар синни хурдтар ба хидматгорӣ шурӯъ кардааст. 

 Ба шӯҳрат расидан 
мини|Башо бо ду деҳқоне вомехӯрад, ки ҷашни моҳи миёнаи тирамоҳро ҷашн мегиранд, ки дар он аз асари " Сад ҷанбаи моҳ" -и Йошитошӣ истифода мешавад. Дар ҳайку чунин навишта шудааст: "Аз замони зуҳури ҳилол, ман имшабро интизор будам."
Дар доираҳои адабии мӯди Ниҳонбашӣ, шеъри Башо зуд бо сабки содда ва табиии худ шинохта шуд. Соли 1674 ӯ ба доираи дохилии касби ҳайкай шомил карда шуд ва аз Китамура Кигин (1624–1705) таълимоти махфӣ гирифт.  Ӯ ин хоккуро ба эҳтироми масхараомез ба сёгун навиштааст:

 Солҳои охир 
рост|мини|Қабри Башо дар Отсу, префектураи Шига
Пас аз бозгашт ба Эдо дар зимистони соли 1691, Башо дар кулбаи сеюми башои худ, ки боз аз ҷониби шогирдонаш таъмин карда мешуд, зиндагӣ мекард. Ин дафъа ӯ танҳо набуд; ӯ ҷиянаш Тоин ва дӯсти занаш Ҷутейро, ки ҳарду аз беморӣ шифо меёфтанд, ба хонааш бурд. Ӯ меҳмонони зиёде дошт.

Башо ба дӯсташ навишт, ки «аз ҷониби дигарон халалдор мешавам, ман оромии хотир надорам».  То охири моҳи августи соли 1693, ӯ аз таълим ва иштирок дар маҳфилҳои ҳайкай зиндагии худро идома медод. Сипас, дарвозаи кулбаи башои худро баст ва барои як моҳ аз дидор бо касе худдорӣ кард. Ниҳоят, ӯ пас аз қабул кардани принсипи каруми ё «ирфон», як фалсафаи нимбуддистӣ, ки ба ҷаҳони оддӣ салом медиҳад, на аз он ҷудо мешавад, розӣ шуд.

Башо бори охир дар тобистони соли 1694 Эдоро тарк кард ва пеш аз расидан ба Осакада дар Уэно ва Киото вақт гузаронд. Дар он ҷо бемории меъда ӯро замингир кард ва дар иҳотаи шогирдонаш қарор гирифт ва оромона вафот кард.  Гарчанде ки ӯ шеъри расмии маргро эҷод накардааст,  шеъри зеринро умуман ҳамчун шеъри видоъ қабул мекунанд:

 Рӯйхати асарҳо 
мини|Хайсейден (俳聖殿, Толори ёдбуди шоир) дар Ига, Мие, ки барои таҷлили 300-солагии таваллуди Башо сохта шудааст
мини|Шеърҳои деворӣ дар Лейден : Башо

 Кай Ои (Бозии садафи баҳрӣ) (1672)
   (1678)
   (1680)
   (1680)
   (1680)
   (1683)
 Нозараши Кико ( Сабти скелети аз обу ҳаво дучоршуда ) (1684)
 Фую но хай ( Рӯзҳои зимистон ) (1684)*
 Ҳару но Ҳи (Рӯзҳои баҳорӣ) (1686)*
 Kawazu Awase (озмуни қурбоққа) (1686)
 Кашима Кико (Зиёрат ба маъбади Кашима) (1687)
 Ой но Кобуми, ё Утацу Кико (Сабти халтаи дар сафар фарсудашуда) (1688)
 Сарашина Кико (Сафар ба деҳаи Сарашина) (1688)
 Арано (Хисор) (1689)*
 Ҳисаго (Каду) (1690)*
   (1691)*
 Сага Никки (Рӯзномаи Сага) (1691)
 Bashō no Utsusu Kotoba (Дар бораи кӯчонидани дарахти банан) (1691)
 Heikan no Setsu (Дар бораи танҳоӣ) (1692)
 Фукагава Шу (антологияи Фукагава)
 Сумидавара (Халтаи ангиштсанг) (1694)*
 Бетсузашики (Ҳуҷраи алоҳида) (1694)
 Оку но Хосомичи (Роҳи танг ба дохил) (1694) 
 Зоку Сарумино (Пардаи боронии маймун, Идома) (1698)*

 * Ин маънои онро дорад, ки унвон яке аз Ҳафт Маҷмӯаи асосии Башо (Bashō Shichibu Shū) аст 

 Ҷусторҳои вобаста 

 Хаттори Рансетсу
 Такараи Кикаку

 Эзоҳ

 Адабиёт 

 Иқтибосҳо 

 Манбаъҳо 
















 Matsuo, Bashō (1666). "The narrow road to the Deep North", translated by Nobuyuki Yuasa. Harmondsworth, Penguin. ISBN 0-14-044185-9
 Lorente, Jaime (2020). Bashō y el metro 5-7-5. Toledo: Haijin books.


 Пайвандҳои беруна 

 Works by Matsuo Bashō at Project Gutenberg
 Works by or about Matsuo Bashō at the Internet Archive
 Works by Matsuo Bashō at LibriVox (public domain audiobooks) 
  Various poems by Bashō, in original and translation.
  Comparison of translations by R. H. Blyth, Lucien Stryck and Peter Beilenson of several Bashō haiku.
   Interactive Travelogue of Howard Norman's journey in Basho's footsteps, including a map of the route taken.
   A translation by Nobuyuki Yuasa of an important manuscript by Takarai Kikaku, also known as Shinshi, one of Bashō's followers.

 bashoDB
  Translations of renku by Bashō and his disciples, by Sean Price.
   Travels along the path Matsuo Bashō followed for Oku no Hosomichi.  Photography by Mike Yamashita.
 Bridge of dreams: the Mary Griggs Burke collection of Japanese art, a catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on this artist (see index)

Гурӯҳ:Зодагони соли 1644
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1694
Гурӯҳ:Шоирони ҳойкусаройи Ҷопон
Гурӯҳ:Ҳойку