Саводи рақамӣ

Саводи рақамӣ ( ) қобилияти шахс аст барои ёфтан, арзёбӣ кардан ва ирсол кардани додаҳо бо истифода аз клавиатура ё платформаҳои расонаи рақамӣ. Саводнокии рақамӣ қобилиятҳои техникиву зеҳниро муттаҳид мекунад; он иборат аст аз истифодаи технологияҳои иттилоот ва иртиботот барои эҷод, арзёбӣ ва мубодилаи маълумот, ё таҳлили интиқодӣ намудани таъсирҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ аз технологияҳои иттилоот ва коммуникатсионӣ. 

Саводнокии рақамӣ аввал ба малакаҳои рақамӣ ва компютерҳои мустақил равона буд, аммо пайдоиши интернет ва истифодаи расонаи иҷтимоӣ як қисми диққатро ба дастгоҳҳои мобилӣ ворид намуд. 

 Таърих 
Тадқиқотҳо оид ба саводнокии рақамӣ аз анъанаҳои саводи иттилоот ва таҳқиқоти саводи расона истифода мебаранд, ки бар анъанаҳои иҷтимоӣ-зеҳнӣ асос ёфтаанд, ҳамчунин таҳқиқоти тартиби бисёрвосита, ки бар методологияҳои антропологӣ асос ёфтааст.Reddy, P., Sharma, B., & Chaudhary, K. (2020). Digital literacy: A review of literature. International Journal of Technoethics (IJT), 11(2), 65-94. Саводнокии рақамӣ бар нақши васеъшавандаи тадқиқоти илми иҷтимоӣ дар соҳаи саводнокӣ сохта шудаастAu, K., and Jordan, C. (1981) "Teaching reading to Hawaiian children: Finding a culturally appropriate solution". ва инчунин бар консептҳои саводнокии визуалӣ,Dondis, 1973, A Primer in Visual Literacy саводнокии компютерӣ,Molnar, A. (1979). The Next Great Crisis in America ва саводнокии иттилоот асос ёфтааст. 
Консепт саводнокии рақамӣ дар тӯли асрҳои 20 ва 21 аз маънои техникии малакаҳо ва қобилиятҳо ба дарки васеътарини муошират бо технологияҳои рақамӣ рушд ёфтааст.

Саводнокии рақамӣ аксар вақт дар заминаи пешгузаштаги худ — саводнокии медиа — баррасӣ мешавад. Таълими саводнокии медиа дар Шоҳигарии Муттаҳида ва Иёлоти Муттаҳида бар асари пропагандаи ҷанг дар солҳои 1930 ва афзоиши таблиғот дар солҳои 1960 оғоз ёфт. Паёмҳои таҳрикдиҳанда ва афзоиши намудҳои гуногуни медиа ба омӯзгорон нигаронидашударо зиёд намуд. Омӯзгорон оғоз карданд, ки таълими саводнокии медиа-ро таблиғ кунанд, то ба шахсон омӯзанд, ки чӣ гуна паёмҳои медиаро арзёбӣ ва баҳогузорӣ кунанд. Қобилияти таҳлили мундариҷаи рақамӣ ва медиа ба шахсон имкон медиҳад, ки ғаразҳоро шиносанд ва паёмҳоро мустақилона арзёбӣ кунанд. Ҳардуи саводнокии рақамӣ ва медиа қобилияти таҳлил ва фаҳмидани маънии паёмҳоро, арзёбии эътимоднокӣ ва арзёбии сифати кори рақамиро дар бар мегиранд.

Бо афзоиши мубодилаи файлҳо дар хизматрасониҳо мисли Napster унсури ахлоқӣ низ дар таърифҳои саводнокии рақамӣ дохил карда шуд.Bawden, D. (2008). Origins and concepts of digital literacy. Digital literacies: Concepts, policies and practices, 30(2008), 17-32. Чорчӯбаҳои саводнокии рақамӣ ҳадафҳо ва вазифаҳоро ба назар мегиранд, мисли таҳлили интиқодӣ ба ҷанбаҳои сиёсӣ ва равандҳои қудрат, ки дар раванди raqamīсозӣ ё datafication ҷойгиранд; ҳамчунин фаҳмидани аҳамияти узви масъули иҷтимоӣ будан ва паҳн кардани огоҳӣ ва кӯмак ба дигарон барои ёфтани ҳалли рақамӣ дар хона, кор ё платформаи миллӣ.

Саводнокии рақамӣ инчунин метавонад истеҳсоли матнҳои бисёрвоситаиро дар бар гирад.Selfe, C. L. (2007). Multi-Modal Composition. Cresskill: Hampton. Ин таъриф бештар ба хондан ва навиштан дар дастгоҳи рақамӣ ишора мекунад, аммо истифодаи ҳар гуна воситаҳо дар миёнаҳои гуногунро низ фаро мегирад, ки маънои Semiotic-ро берун аз graphemes таъкид мекунад. Он инчунин дониши истеҳсоли намудҳои дигари медиа, мисли сабт ва бор кардани видео-ро дар бар мегирад.

Дар умум, саводнокии рақамӣ бо дигар соҳаҳо, ки термин «саводнокӣ»-ро бо модификатор истифода мебаранд, бисёр принсипҳои асосиро мубодила мекунад. Ин истилоҳ дар маориф ва таҳсилоти олии кишварҳо маъруф шудааст ва дар стандартҳои байналмилалӣ ва миллӣ истифода мешавад.Knobel, M & Lanskear, C. (2008). Digital Literacies: Concepts, Policies, and Practices.

 Консептҳои академӣ ва педагогӣ 
Педагогикаи саводнокии рақамӣ аз як соҳа ба соҳаи дигар ҳаракат мекунад. Дар академия, саводнокии рақамӣ як қисми соҳаи ҳисоббарорӣ аст, ки бо компютер илм ва технологияи иттилоот ҳамроҳ мебошад.Furber, S. (2012). Shut down or restart?: The way forward for computing in UK schools. Дар ҳоле ки баъзе олимони саводнокӣ тарафдор ҳастанд, ки доираи онро аз технологияҳои иттилоот ва коммуникатсионӣ васеъ кунанд ва ба таълими саводнокӣ умумӣ ворид кунанд.Leu, D. J., Zawilinski, L., Castek, J., Banerjee, M., Housand, B., Liu, Y., & O'Neil, M. (2007). What is new about the new literacies of online reading comprehension. Secondary school literacy: What research reveals for classroom practices, 37-68.

Монанди дигар таърифҳои рушдёбандаи саводнокӣ, ки роҳҳои фарҳангӣ ва таърихиро дар эҷоди маъно эътироф мекунанд,The New London Group (1997). New Literacy Studies саводнокии рақамӣ усулҳои анъанавии тафсири маълумотро иваз намекунад, балки малакаҳои асосии ин саводнокиро васеъ мекунад. Саводнокии рақамӣ бояд ҳамчун қисми роҳи соҳиб шудан ба дониш баррасӣ шавад.

Модели ҳозираи саводнокии рақамӣ шаш малакаи зеринро таҳлил мекунад.
 Саводнокии эҷодӣ: қобилият барои истифодаи технологияҳои рақамӣ барои эҷод кардани кори нав ё муттаҳид намудани асарҳои мавҷуда барои сохтани кори шахсӣ.
 Саводнокии визуалӣ-аксӣ: қобилият барои хондан ва хулоса баровардан аз визуалҳо.
 Саводнокии шохобӣ: қобилият барои ҳарфзанӣ дар муҳити рақамии ғайрирешавӣ.
 Саводнокии иттилоотӣ: қобилият барои ҷустуҷӯ, пайдо кардан, арзёбӣ ва таҳлили интиқодии маълумот дар веб ва китобхонаҳо, аз ҷумла эътимоднокии маълумот.
 Саводнокии иҷтимоӣ-эмоционалӣ: ҷанбаҳои иҷтимоӣ ва эҳсосӣ ҳангоми ҳузур онлайн, хоҳ тавассути ҳамкорӣ, ҳамсӯҳбатӣ ё танҳо истеъмоли мундариҷ.

 Тафаккури вақти воқеӣ: қобилият барои коркарди ҳаҷми калонтари стимулҳо дар як вақт.
 Зеҳни сунъӣ (AI) 

Малакаҳои саводнокии рақамӣ ҳамзамон бо пешрафтҳои зудтари технологияҳои зеҳни сунъӣ (AI) дар асри 21 рушд мекунанд. Технологияҳои AI барои тақлид кардани зеҳни инсонӣ бо истифода аз системаҳои мураккаб мисли алгоритмҳои омӯзиши мошинӣ, коркарди забони табиӣ ва роботика тарҳрезӣ шудаанд.
Ҳамчунин нигаред
 Саводи компютерӣ
 Модератсияи мундариҷа
 Худидоракунии киберӣ
 Саводи дода
 Шаҳрванди рақамӣ
 Зеҳни рақамӣ
 Риторикаи рақамӣ
 Ҳуқуқҳои рақамӣ
 Ростиозмоӣ
 Саводи медиавӣ
 Саводи веб
 Фосилаи рақамӣ
 Маҳоратҳои асри 21

Манбаъҳо

Адабиёт
 Vuorikari, R., Punie, Y., Gomez, S. C., & Van Den Brande, G. (2016). DigComp 2.0: The Digital Competence Framework for Citizens. Update Phase 1: The Conceptual Reference Model (No. JRC101254). Institute for Prospective Technological Studies, Joint Research Centre. https://ec.europa.eu/jrc/en/digcomp and https://ec.europa.eu/jrc/en/publication/eur-scientific-and-technical-research-reports/digcomp-20-digital-competence-framework-citizens-update-phase-1-conceptual-reference-model

Ng, D. T. K., Leung, J. K. L., Chu, S. K. W., & Qiao, M. (2021). "Conceptualizing AI Literacy: An Exploratory Review" (Vol. 2, Article 100041). Computers and Education: Artificial Intelligence. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2021.100041

Пайвандҳои беруна
 digitalliteracy.gov  An initiative of the Obama administration to serve as a valuable resource to practitioners who are delivering digital literacy training and services in their communities.
 digitalliteracy.org A Clearinghouse of Digital Literacy and Digital Inclusion best practices from around the world.
 DigitalLiteracy.us A reference guide for public educators on the topic of digital literacy.

Гурӯҳ:Расона
Гурӯҳ:Саводи рақамӣ
Гурӯҳ:Савод
Гурӯҳ:Расонанигорӣ