Идоракунии хоҷагии халқ

Идоракунии хоҷагии халқ — идоракунии раванди иқтисодии ҳаёти ҷомеа.

Идоракунии хоҷагии халқ идоракунии низомҳои иқтисодӣ, муассисаҳо, соҳаҳо, комплексҳо, инноватсияҳо, иқтисодиёти минтақавӣ, лоҷистика (усулҳои оқилонаи идоракунии ҷараёни моддӣ ва иттилоотӣ), иқтисодиёти меҳнат, ҷойгиркунии аҳолӣ ва демография, иқтисодиёти истифодаи захираҳои табиӣ ва ғ-ро дар бар мегирад. Идоракунии хоҷагии халқ низомҳои иқтисодӣ, пайдоиш, ташаккул, инкишоф ва дурнамои онҳоро таҳқиқ карда, низомҳои иқтисодиро ба сифати мудракот (объектҳо)-и идоракунӣ меомӯзад. Қисми таркибии идоракунии хоҷагии халқро шартҳои назариявӣ, методологӣ ва усулҳои идоракунии ин низомҳо, инчунин ҷанбаҳои ниҳодӣ ва зерсохтории тараққиёти онҳо ташкил мекунанд. Идоракунии хоҷагии халқ аз замонҳои қадим вуҷуд дошт, ҳарчанд ҳамчун илми идоракунӣ солҳои 80 асри 19 ба вуҷуд омада, дар давлатҳои пешқадами аврупоӣ ба таълими он шурӯъ кардаанд. Аввалин мактаби идоракунӣ (менеҷмент)-ро дар ибтидои асри 20 дар Амрико Фредерик Тейлор таъсис дода буд. Анри Файол асосгузори мактаби идоракунии маъмурӣ (классикӣ) буд. Ӯ 14 шарт (принсип)-и маъмули идоракуниро тартиб дод: тақсимоти меҳнат, ҳокимият ва ҷавобгарӣ, интизом, яккасардорӣ (ҳар як коргар ба як сардор ҳисобот медиҳад), ягонагии амалиёт, тобеияти манфиатҳо, ҳавасмандгардонӣ, мутамаркиз будан, иерархия (тартиботи тобеияти зинаҳои поинӣ ба болоӣ), тартибот, адолатнокӣ, устувории ҳайат, ташаббускорӣ, рӯҳияи иттиҳодиявӣ (корпоративӣ). Дар ибтидои солҳои 50 асри 20 Д. Мак-Грегор ақидаҳои худро дар бораи идоракунӣ дар асараш «The Human Side of Enterprise» («Ҷиҳати инсонии муассиса», 1960) ҷой додааст. Давоми солҳои 1920-70 илми комили идоракунӣ ба вуҷуд омад ва вазифаҳои он муайян карда шуданд.

Дар замони муосир илми идоракунӣ бо масрафу заҳмати камтарин ноил шудан ба натиҷаҳои беҳтаринро мақсади асосиву марказии худ ҳисоб мекунад. Идоракунии хоҷагии халқ ҳамчун як раванди намоёни фаъолияти давлатӣ ва сохторҳои он баҳогузорӣ шуда, дар навбати худ истифодаи роҳу василаҳои мусоидат ба пешрафти иқтисодиёт, истифодаи самарноку сарфакоронаи захираҳо, қувваҳои иҷтимоии ҷомеа, захираҳои дохилию берунии мамлакат, иқтидори мавҷуда ва монанди инҳоро дар назар дорад. Дар таркиби чораҳои давлатии идоракунии хоҷагии халқ қабул кардани қонунҳо, танзими давлатӣ, ҳавасмандгардонӣ мавқеи хоссаро ишғол мекунанд.

Дар замони мо яке аз равияҳои намоёни идоракунии хоҷагии халқ «идоракунии зиддибуҳронӣ» ном гирифтааст, ки он дар баъзе ҳолатҳо васеъ истифода мешавад. Идоракунии зиддибуҳронӣ равишҳои дар хоҷагии халқ рухдиҳандаро пешгӯӣ карда, мувофиқан чораҳои заруриро пеш мегирад, ки дар натиҷаи онҳо талафоту зарар ва таъсири манфии буҳрон ба иқтисодиёт камтар мешавад.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 


Гурӯҳ:Гурӯҳ:Иқтисоди калон
Гурӯҳ:Истилоҳоти иқтисодӣ