Зангтеппа

Зангтеппа — ёдгории бостонии аҳди Ҳайтолиён (асрҳои 5-7), харобаҳои дижи истеҳкомӣ, ки дар 30 километрии шимоли шаҳри Тирмиз воқеъ аст.

 Ҳафриёт 
Аз ҷониби бостоншинос Л. И. Албаум ҳафр шудааст. (1961—1963). Тарҳаш чоркунҷа (60х60 м). Девори истеҳкомии атрофи диж (баландӣ 10 м) 12 тиркаш (фосилаи байнашон 1,2 м) дошт. Дар се кунҷи диж (ба истиснои кунҷи шимолу шарқӣ) бурҷи тирандозӣ қомат афрохта буд. Дар қисми шимолу шарқии диж маҷмааи биноҳои иқоматӣ (24 утоқаш ҳафр шудааст) ҷойгир шуда, даромадгоҳи асосии онҳо аз самти девори шарқӣ буд. Дар назди даромадгоҳ бинои роҳравшакл (паҳноӣ 2 м, дарозӣ 14,5 м) воқеъ гашта, биноҳои иқоматиро ба ду бахш: шимолӣ ва ҷанубӣ тақсим мекунад. Дар қисми ҷанубу шарқии диж харобаҳои чанд бинои дигар ҳафр гардид, ки дар миёнаҷои онҳо толори росткунҷа (дарозӣ 15-6,7 м, паҳноӣ 6,8 м) қомат афрохтааст. Харобаҳои девори толор (баландӣ 1,45-1,6 м) ва суфаҳои он (паҳноӣ 1,2-1,7 м) то ҳол боқӣ мондаанд. Дар паҳлуи толор аз самти шимол ва ғарб чанд утоқи дигар ҷойгир аст, ки тарҳашон ба ҳарфи «Г» шабоҳат дорад. Девори утоқ ва толорҳо аз хишти хом бунёд ва бо гилу коҳ андова шудаанд. Аз Зангтеппа якчанд сикка, сафолпора ва 6 адад навиштаҷоти хаттӣ (асрҳои 7-8) пайдо гардид. Дастхатҳои Зангтеппа дар пӯстлохи дарахти тӯс (ғафсии пӯст 1 мм) бо хатти браҳмӣ ва забони санскритӣ навишта шудаанд. Навиштаҷоти Зангтеппа дар як паҳлуи пӯстлохи дарахти тӯс то 9 сатр ва дар паҳлуи дигар то 8 сатр боқӣ монда, қисми болоӣ ва поинии онҳо хароб шудаанд. Аксари навиштаҷоти Зангтеппа аз рӯи мазмун ба бахши қонунҳои буддоӣ — «Винаяпитака» тааллуқ доранд, ки он тартиби амалу рафтори роҳиб, роҳиба ва пайравони буддоиро танзим мекунад.
 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Альбаум Л. И. Занг-Тепа (раскопки 1962 г.) // История материальной культуры Узбекистана. Вып. 6. Ташкент, 1965;
 Бонгард-Левин Г. М., Воробьева-Десятовская М. И., Тёмкин Э. Н. Фрагменты санскритских рукописей из Занг-Тепа (Предварительное сообщение) // Вестник древней истории. № 1. М., 1965.