Ибоҳия

Ибоҳия () — гурӯҳе дар дини ислом, ки баъзе амалҳои зидди шариатро мубоҳ мепиндоранд; гурӯҳе аз фирқаҳои ифротии шиъа.

Имкони зуҳури ибоҳия дар байни пайравони ҳамаи адён вуҷуд дорад. Дар адабиёти динии асрҳои миёна ибоҳия ба дини маҷус ва Маздак нисбат дода шудааст, зеро онҳо аксари аъмоли ҳаром дар исломро мубоҳ медонистанд. Гароишҳо ба ибоҳия, маъмулан, дар гурӯҳҳои ғулоти шиа, хавориҷ, кайсония, ровандия, сӯфия ва баъзе дигар фирқаҳо ба назар мерасанд. Шариф Яҳё Амин дар «Фарҳангномаи фирқаҳои исломӣ» ибоҳияро фирқаи чоруми ғулоти шиа шуморида, дар бораи ду шохаи он — ҷиноҳия ва ҳошимия иттилоъ додааст. Дар байни фотимиёни Миср ва доиёни исмоилия (мас., низория) бар асари ихтилофоти ақидатӣ фирқаҳои мухталифе арзи вуҷуд намуда, бархе аз онҳо ақидаҳои ибоҳияро қабул карданд. Дар байни кайсониён се фирқа — ҳамзия, ҷиноҳия (ё ҳорисия) ва баёния ба ибоҳия гароидаанд. Пайравони ҳамаи онҳо иддио доранд, ки чун ҳар касе имоми худро бишиносад, аз қайди риояи воҷибот ва муҳаррамоти дин озод мешавад. Гурӯҳҳои мазкур бар ҳамин асос амалиётеро анҷом медоданд, ки мухолифи муҳаррамоти шариат ба шумор мерафт. Дар ровандия гурӯҳе бо номи «Абумуслимия» ба ибоҳия гаравида, аз риояи воҷиботу муҳаррамот худро озод мепиндоштанд. Баъзе суфиён низ тарафдори ақидаҳои ибоҳия буданд ва мегуфтанд, ки баъди васл шудан ба ҳақиқати азалӣ иҷрои баъзе қоидаҳои шариат ҳатмӣ нест.

Абуҳомиди Ғаззолӣ дар «Зикри ҳамоқати аҳли ибоҳия» шубҳаҳои худро дар бораи ибоҳия баён намуда, эътиқоди ибоҳиёни суфимашрабро дар чанд нуқта хулоса кардааст: 1. Худованд аз тоати бандагон бениёз аст. 2. Худованд кариму раҳим аст ва ба ҳамаи бандагон, ҳатто ба гуноҳкорон, бо дидаи раҳмат менигарад. 3. Мақсуд аз аҳкоми шариат пок шудани инсон аз шаҳвату нафси ҳайвонӣ мебошад ва чун он хусусияти фитрии инсонист, бо риёзат ва парҳезкорӣ зудуда намешавад. 4. Ба сӯфиёне, ки дар натиҷаи риёзат дучори баъзе ҳолат ва ҳусули баъзе кайфиёти ботинӣ шудаанд, ин гумони ботил даст хоҳад дод, ки ба ниҳояти кор расидаанд ва ба Ҳақ восил шудаанд ва пардохтан ба аҳкоми шаръ амри барабасу ботил аст. 5. Гумон мекунанд, ки баъди расидан ба камоли нафсонӣ ва пок шудан аз разоили ахлоқӣ аз асрори ибодат воқиф шудаанд. 6. Одамӣ, чун хокист ва бо мурдан нобуд мешавад, вуҷуди дӯзаху биҳиштро дурӯғ меҳисобад. 7. Дарвеш касест, ки аз ҳама чиз холӣ (тиҳӣ) бошад, ҳатто аз самароти рӯзаву намозу савоб ва ғ.
Абдурраҳмони Ҷомӣ дар «Нафаҳоту-л-унс» суфиёни ибоҳигароро ботиния ё ибоҳия номида, таъкид мекунад, ки онҳо пойбандӣ ба аҳкоми шариатро махсуси авом медонанд; аҳли тариқату ҳақиқат ба висоли Ҳақ расидаанд ва ҳоҷат ба иҷрои аҳкоми шаръ надоранд ва онҳоро риоят нахоҳанд кард.

Баъзе аз пайравони мазҳаби шофеия, фирқаҳои хуррамия, муқаннаия, карромия ва ҳилмонияро аз ҷиҳате ба ибоҳия мансуб медонанд. Онҳо дар моҳи рамазон рӯза намегиранд, намоз намегузоранд. Мас., Абуҳилмони Димишқӣ мегуфт: «Агар касе Худовандро он гуна, ки ман тавсиф мекунам, бишиносад, ҳеч чиз бар ӯ ҳаром нахоҳад буд: ҳар коре, ки бихоҳад бикунад ва ҳар хӯроки лазизе, ки майл дорад, метавонад бихӯрад». Пайравони карромия мегуфтанд, ки ба ҷуз нӯшидани шароб, боқӣ тамоми гуноҳҳои дигарро дар пинҳонӣ метавон анҷом дод.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 


Гурӯҳ:Мазоҳиби исломӣ аз рӯи алифбо