Зариби амали муфид

Зариби амали муфид (ЗАМ) — бузургии беандоза (ȵ), ки дараҷаи самаранокии ин ё он олати техникиро ҳангоми интиқоли энергия ё аз як намуд ба намуди дигар табдил додани он тавсиф медиҳад.

Зариби амали муфидро бо нисбати энергияи муфиде, ки афзор ҳосил мекунад (Wмуф), ба энергияи пурра, ки барои кори афзор сарф мешавад (W), ҳисоб мекунанд:. ȵ = Wмуф /W. Зариби амали муфид бузургии беандоза буда, аксар бо фоиз (%) ифода мегардад. Бинобар зиёд будани талафоти ногузири энергия дар муҳаррикҳо ва дигар таҷҳизот (мас, трансформатор, генератори электрӣ ва ғ.) бузургии зариби амали муфид ҳамеша аз 1 (як) хурд аст (мас., зариби амали муфиди паровоз ба 0,04-0,08 баробар мебошад). Дар муҳаррики электрӣ Wмуф. корест, ки барои чарх занондани наварди муҳаррик аз ҳисоби энергияи электрии истеъмолкардаи он W иҷро мешавад.

Барои ҳисоб кардани зариби амали муфид намудҳои гуногуни энергия ва кори механикӣ бояд дар як система яксон ифода карда шаванд. Зариби амали муфид барои муқоиса ва арзёбии ягонаи системаҳои гуногун, мас., реакторҳои ҳастаӣ, генераторҳои электрӣ, сомонолоти гармоэлектрӣ, асбобҳои нимноқилӣ ва ғ. имкон медиҳад. Бо дар назар доштани сарфи энергия ҳангоми соиш, пароканиши гармо дар муҳити атроф ҳамеша ƞ˂1 буда, бо фоизҳо ё бо касри дуруст ифода мегардад. Зариби амали муфиди неругоҳҳои барқӣ 35-40 %, муҳаррикҳои дарунсӯз 40-50 %, динамошин ва генераторҳои иқтидорашон бузург 95 % ва трансформаторҳо 98%-ро ташкил медиҳад. Зариби амали муфиди раванди фотосинтез ба 12-15 % баробар аст. Дар муҳаррикҳои ҳароратӣ, дар асоси ибтидои дуввуми термодинамика, зариби амали муфид ба ҳудуди болоӣ соҳиб гардида, дар даварон (сикл)-и Карно дорои қимати бузургтарин мебошад. Зариби амали муфиди қисмҳои алоҳидаи мошинҳо (зинагӣ) ё сохтор (зариби амали муфиди хусусӣ) ва зариби амали муфиди ҳамаи занҷир дар система, ки табдили энергияро тавсиф медиҳад, аз ҳам фарқ мекунанд. Зариби амали муфиди намуди якум вобаста ба хусусияти табдили энергия метавонад: механикӣ ва ҳароратӣ бошад. Ба намуди дуввуми зариби амали муфид умумӣ, иқтисодӣ, техникӣ дохил мешаванд. Зариби амали муфиди умумии як силсила ба ҳосили зарби зариби амали муфиди хусусӣ (зариби амали муфиди зинаҳо) баробар аст. Дар айни замон зариби амали муфиди насосҳои гармоӣ (ки самаранокӣ номида мешавад), аз 1 (як) калон аст, зеро дар ин маврид энергияи муҳити атроф (табиӣ) истифода гардида, миқдори гармое, ки насос ҷудо мекунад, аз энергияи барои кори насос сарфшуда бузургтар мебошад.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 


Гурӯҳ:Термодинамика