Маъдан

Маъдан ( ё , аз  — «маъдан») — қисми якхелаи чинсҳо, маъданҳо, метеоритҳо аз рӯи таркиб ва сохтор, ки маҳсули табиии равандҳои геологӣ буда, пайвастҳои кимиёӣ ё унсури кимиёиро ифода мекунанд.

 Тавсиф 
Фаҳмиши танги мафҳуми «маъдан» пеш аз ҳама объектҳои табиии хос (ҳатмӣ, бевосита)-ро дар бар мегирад, ки ҷузъҳои ҷинсҳои кӯҳӣ ва маъданҳо мебошанд ва бо сохтори якхела ва таркиби муайяни химиявӣ хос мебошанд. Моддаҳои пайдоиши биологӣ ба маъданҳои фоиданок мансуб нестанд: «Моддаҳои пайдоиши биологӣ — пайвастагихои химиявие мебошанд, ки дар натичаи процессхои танхо биологи ба вучуд омадаанд, ки дар таркибаш чузъи геологӣ надоранд (масалан, уролитхо, кристалхои намакҳои оксалат, пусти моллюскахои баҳрӣ ва ғайра) ва маъдан нестанд. Аммо агар пайвастагиҳо бо иштироки ягон ҷараёни геологӣ ба вуҷуд омада бошанд, пас он метавонад маъдан бошад» 

Мафхуми «маъдан» кайҳо пеш ба вуҷуд омада, аз ҳамон вақт инчониб мувофиқи мазмуни тағйирёбандаи минералогия пайваста тағйир меёбад. Дар марҳилаи ибтидоии рушди худ истилоҳи «маъдан» синоними истилоҳи «фосил» буд ва дорои маъданҳои фоиданок (ба маънои муосир), сангҳо, маъданҳо буд.

Дар соли 1765 Николас Лемери дар асари худ "Химияи умумӣ" ҳама моддаҳои дар он вақт маълумро ба маъданӣ, набототӣ ва ҳайвонотӣ тақсим кард ва дар солҳои 1820 ва 1830 Йёнс Якоб Берселиус кимиёи органикӣ ва ғайриорганикӣ (минералӣ)-ро муқоиса кард. Маҳз ба ҳамин далели истифодаи ҳамарӯзаи сифатҳои маъданӣ ( нуриҳо, обҳои маъданӣ, намакҳо, рангҳо ) ба таърифи илмии муосири маъданҳо мувофиқат намекунад Булах А. Г. Общая минералогия. 3-е издание. СПб.: Изд-во СПбГУ, 2002. — 364 с.

 Хусусиятҳои физикии маъданҳо 

 Ҳамчунин нигаред 
  Хоҷамуъмин
 Изоморфизм

 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Минерал // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
 Минерал : [арх. 3 января 2023] // Меотская археологическая культура — Монголо-татарское нашествие. — М. : Большая российская энциклопедия, 2012. — С. 348-350. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 20). — ISBN 978-5-85270-354-5.









 Пайвандҳо 

 Российское минералогическое общество
 Кристаллографическая и кристаллохимическая База данных для минералов и их структурных аналогов 
 Официальный сайт Минералогического музея им. А. Е. Ферсмана
 Раздел минералогии в геологической энциклопедии GeoWiki
 Научно-познавательные рисунки минералов Проект «Онтогения минералов в рисунках»
 Татарский В. Б. «Кристаллооптика и иммерсионный метод исследования минералов» , Москва, Недра, 1965, 306 с.
 Современные проблемы онтогении минералов
 Каталог минералов Интерактивный определитель минералов, свойства, фотографии, описания различных минералов
 Классификация минералов
 Свойства минералов
 Крупнейшая база данных по минералам и месторождениям
 Минералогическая база данных
 Физические свойства породообразующих минералов 
 Всемирная галерея минералогического искусства
 «Nickel-Strunz (Version 10) Classification System» — webmineral.com.
 New Dana Classification — webmineral.com.

Гурӯҳ:Маъданшиносӣ
Гурӯҳ:Маъданҳо