Қарлуқҳои Тоҷикистон

Қарлуқҳои Тоҷикистон — яке аз қавмҳои туркӣ дар Тоҷикистон буда, асли худро ба қарлуқҳои бостонӣ мепайвандад. Шумораи онҳо тахминан 700 ҳазор нафар мебошад.

 Таърих 
Қарлуқҳои Тоҷикистон аз авлоди бевоситаи қарлуқҳои қадим мебошанд. Аввалин қарлуқҳо дар сарзамини Тоҷикистони имрӯза (вилояти Суғд) дар охири асри 8 пайдо шуданд. Тақвияти хоқонҳои қарлуқ ва баъдтар Қарахониён ба зиёд шудани аҳолии туркию қарлуқ дар водии Фарғона ва дар ин ҷо паҳн шудани забони қарлуқӣ (ва баъдтар забони қарохонӣ, ки дар заминаи он ташаккул ёфт) мусоидат кард. Дар тӯли як ҳазорсола қарлуқҳо зери таъсири фарҳангӣ ва қисман ассимилятсияи аҳолии маҳаллии эронизабон ва қабилаҳои вориди туркию муғул қарор гирифтанд.

Ҳангоми барӯйхатгирии соли 1897, қарлуқҳо ба туркҳо дохил карда шуданд. Дар он давра ҳукуматдорон ҳангоми барўйхатгирии аҳолӣ гурӯҳҳои гуногуни хурди туркзабони Осиёи Миёнаро, ки мушаххасан муайян кардан мумкин нест, ба таркиби туркҳо дохил мекарданд.

Баъди дар солҳои 1924—1925 ҷудо кардани  туркҳо ба халқияту ҳудуд, аз ҷумла қарлуқҳо ба ҳайати халқи ӯзбек дохил карда шуданд.

 Пайдоиш 
Қарлуқҳои Тоҷикистон аз авлоди қарлуқҳои Тахористон ва қарлуқҳои давраи Қарахониён ба шумор мераванд.

Мувофиқи маълумоти «Аҷдодони туркманҳо» қарлуқҳои  қадим ба ҳайати лашкари Оғузхон дохил мешуданд. Бо вуҷуди ин, онҳо дар зумраи илейҳо буданд, ки аз аҷдодаш наомадаанд. Дар «Ҷоми ат-тавориҳ» аз ҷумлаи қабилаҳое зикр шудаанд, ки туркманҳоро ташкил медиҳанд.

Л.Н.Гумилёв пайдоиши қарлуқҳоро бо туркутҳо вобаста кардааст. Ба ақидаи ӯ, қарлуқҳо авлоди шохаи туркут буданд. Худи туркутҳо, чунон ки Гумилёв бар ин бовар аст, дар натиҷаи ҳамроҳ шудани муғулзабонони нав бо аҳолии маҳаллии туркзабонони Олтой ба вучуд омадаанд. И.П.Магидович аз қабилаҳои омехтаи туркию муғулӣ қабилаҳоро зикр мекунад. Варианти пайдоиши муғул будани туркутҳо дар асарҳои онҳо аз ҷониби Н.Я. Бичурин ва А.С. Шабалов омадаст.

 Муҳоҷиркунонӣ 
Қарлуқҳо дар ҷанубу ғарби Тоҷикистон, дар вилояти Хатлон ва дар шимоли кишвар - дар вилояти Суғд зиндагӣ мекунанд. Инчунин гурӯҳҳои алоҳидаи қарлуқҳоро метавон дар Афғонистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон ва Қирғизистон вохӯрд. Дар Тоҷикистон қарлуқҳо ҳамчун тоҷик ва узбак сабти ном шудаанд. Дар Ӯзбекистон, Қазоқистон ва Қирғизистон ӯзбек ва турк сабт шудаанд. Бо вуҷуди ин, қарлуқҳо ҳувияти этникӣ ва хотираи таърихии ниёгони худро нигоҳ доштаанд.

 Забон 
Дар замонҳои қадим ба забони қрлуқӣ сухан мегуфтанд. Имрӯзҳо аксарият ба забонҳои тоҷикӣ ва ӯзбекӣ ҳарф мезананд.

 Дин 
Аз рӯи дин онҳо мусулмонони суннимазҳаби ҳанафӣмебошанд.

 Маданият 
Маданияти ҳозираи қарлуқҳо дар зери таъсири халқҳои ҳамсоя ташаккул ёфтааст. Аммо қарлуқҳо ҳанӯз баъзе унсурҳои маданияти қадимаи худро (кулоҳи баланд барои мардон, нақшу нигори гилему курпа, фолклори шифоҳӣ ва ғайра) нигоҳ доштаанд.

 Ҳамчунин нигаред 

 Қарлуқҳо

 Эзоҳ 

Гурӯҳ:Ақвоми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ақвоми турктабор
Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо