Тандурустии рақамӣ

Тандурустии рақамӣ () — интизомест, ки барномаҳои нигоҳубини рақамӣ, технологияҳоро бо саломатӣ, тандурустӣ, тарзи ҳаёт ва ҷомеа барои баланд бардоштани самаранокии расонидани ёрии тиббӣ ва бештар фардишудаву дақиқ гардонидани тиб муттаҳид мекунад. Он технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсиониро барои осон кардани фаҳмиши мушкилоти саломатӣ ва чолишҳое, ки одамон ҳангоми табобати тиббӣ бо онҳо рӯ ба рӯ мешаванд, ва таъиноти иҷтимоӣ бо роҳҳои бештар фардишуда ва дақиқ истифода мебарад. Таърифҳои тандурустии рақамӣ ва доираи ваколатҳои он дар бисёр ҷиҳатҳо бо информатикаи тандурустӣ ва тиббӣ мувофиқат мекунанд.

Қабули умумиҷаҳонии сабтҳои электронии тиббӣ аз соли 1990 инҷониб рӯ ба афзоиш аст. Тандурустии рақамӣ як соҳаи бисёрсоҳа буда, ҷонибҳои зиёди манфиатдор, аз ҷумла табибон, муҳаққиқон ва олимонро бо доираи васеи таҷриба дар соҳаи тандурустӣ, муҳандисӣ, илмҳои иҷтимоӣ, тандурустии ҷамъиятӣ, иқтисодиёти тандурустӣ ва идоракунии додаҳо дар бар мегирад.

Технологияҳои тандурустии рақамӣ ҳам қарорҳои сахтафзорӣ ва ҳам нармафзорӣ ва хидматҳоро дар бар мегиранд, аз ҷумла телетиб, дастгоҳҳои пӯшидашаванда, воқеияти афзуда ва воқеияти маҷозӣ. Умуман, тандурустии рақамӣ низомҳои тандурустиро барои беҳтар кардани истифодаи технологияҳои компютерӣ, дастгоҳҳои ҳушманд, усулҳои таҳлили компютерӣ ва васоити алоқа барои кӯмак ба мутахассисони соҳаи тиб ва беморони онҳо дар идоракунии бемориҳо ва хатарҳои саломатӣ, инчунин тарғиби саломатӣ ва некӯаҳволӣ ба ҳам мепайвандад.

Ҳарчанд платформаҳои тандурустии рақамӣ алоқаи зуд ва арзонро имконпазир мегардонанд, мунаққидон дар бораи нақзи эҳтимолии махфияти додаҳои шахсии саломатӣ ва нақше, ки тандурустии рақамӣ метавонад дар афзоиши нобаробарии тандурустӣ ва рақамӣ байни аксарияти иҷтимоӣ ва гурӯҳҳои ақаллият бозад, огоҳ мекунанд, ки ин метавонад ба беэътимодӣ ва дудилагӣ дар истифодаи низомҳои тандурустии рақамӣ оварда расонад.

Унсурҳо
Аҳамияти Тандурустии рақамӣ дар асри гузашта ба се сабаб ба авҷи худ расид, ки аз ҷониби профессор Ҷон Пауэлл ва профессор Теодорос Н. Арванитис чунин баён шудааст: «рушди технологияҳои нав... ва инчунин тамоюл ба технологияҳои ҳушманд, пӯшидашаванда ва фарогир; ниёзи хидматрасонии тиббӣ ба дарёфти равишҳои нав барои қонеъ кардани талаботи пиршавии аҳолӣ... ва нақши бемори дорои ваколат ва тағйирёбии моделҳои расонидани хидматрасонии тиббӣ ба самти нигоҳубини ба бемор нигаронидашуда ва нигоҳубини таҳти роҳбарии бемор.» Ин се нуқта афзоиши унсурҳоеро, ки дар эҷоди хидматрасонии тиббии рақамӣ нақши муҳим мебозанд, равона ва ҳавасманд кардаанд.

 Хидматрасониҳои ёрии аввалия 
Гурӯҳи аввали ин хидматҳо дар соҳаи тандурустии рақамӣ ҳамчун хидматрасониҳои ёрии аввалия маълуманд. Ин хидматҳо дастгоҳҳои тиббии бесимиро дар бар мегиранд, ки технологияҳоеро ба монанди Wi-Fi ё Bluetooth истифода мебаранд, инчунин барномаҳо дар дастгоҳҳои мобилӣ, ки ба беҳтар шудани саломатии фард ва некӯаҳволии умумӣ мусоидат мекунанд. Масалан, муҳаққиқон хидмати рақамиро барои кӯмак ба пиронсолони гирифтори ихтилоли мувозинат ва хатари афтидан таҳия карданд. Тавре ҷомеашинос Дебора Луптон қайд мекунад, «Тарғибкунандагони саломатӣ истифодаи паёмҳои матнӣ, сайтҳои шабакаҳои иҷтимоӣ ва замимаҳоро барои паҳн кардани маълумот дар бораи пешгирии бемориҳо, ҷамъоварии маълумот дар бораи рафтори марбут ба саломатии одамон ва кӯшиши 'такон додани' аъзоёни гурӯҳҳои мақсаднок барои тағйир додани рафтори онҳо ба манфиати саломатиашон озмоиш карданд.» Ба ибораи дигар, Луптон мегӯяд, ки технологияҳои гуногуни медиавӣ, ки дар дастгоҳҳои мобилӣ мавҷуданд, барои кӯшиши беҳтар кардани рафтори гурӯҳҳои муайян дар робита бо тандурустии рақамӣ истифода мешаванд.

 Хидматрасониҳои ёрии таъҷилӣ 
Гурӯҳи дуюми ин хидматҳо дар соҳаи тандурустии рақамӣ ҳамчун ёрии таъҷилӣ маълуманд. Ин хидматҳо телетибро дар бар мегиранд, ки ҳамчун муомила бо беморон тавассути ягон навъи дастгоҳи стримингӣ таъриф мешавад ва ба минтақаҳое нигаронида шудааст, ки аҳолӣ дар онҳо бештар пароканда аст; дастгоҳҳои тиббӣ, ки ҷанбаҳои гуногуни нармафзорро дар бар мегиранд, ки бо номи SaMD (нармафзор ҳамчун дастгоҳи тиббӣ) маъруфанд ва мисоли ин дастгоҳҳо кардиостимуляторҳои сунъӣ мебошанд. Мисоли охирини хидматрасониҳои ёрии таъҷилӣ «қобилияти ҳамкорӣ»-и «ТИ-и тандурустӣ, амнияти киберӣ ва дастгоҳҳои тиббӣ» мебошад. ТИ-и тандурустӣ ин тарзи нигоҳдорӣ, коркард ва таҳлили маълумоти шахсии саломатӣ дар пойгоҳи додаҳои электронӣ ва чӣ гуна истифода бурдани ин маълумот аз ҷониби кормандони тиб ва созмонҳо дар саросари ҷаҳон барои дастрасии осонтар ба иттилоот мебошад. Амнияти киберӣ дар нигоҳдории маълумоти шахсии саломатӣ нақш мебозад, ки чӣ тавр ин маълумот ба хотири амнияти шахсии афроде, ки маълумоташон нигоҳ дошта мешавад, ҳифз мегардад. Дастгоҳҳои тиббӣ бошанд, қодиранд бо ҳамдигар иртибот барқарор кунанд, то бо интиқоли он чизе, ки дар як мошин ба мошини дигар анҷом дода мешавад, нигоҳубини беморро беҳтар кунанд. Ҷомеашинос Дебора Луптон мегӯяд: «Бо вуҷуди ин, аъзоёни баъзе гурӯҳҳои иҷтимоӣ айни замон аз иштироки комил дар экосистемаи тандурустии рақамӣ маҳруманд. Механизмҳо барои осон кардани машваратҳои минбаъда байни ҷонибҳои манфиатдори гуногун, ки дар тандурустии рақамӣ иштирок мекунанд, аз ҷумла беморон ва нигоҳубинкунандагон, бояд таъсис дода шаванд. Ҳуқуқ ва масъулиятҳои ҷонибҳои манфиатдори гуногун, ки дар тандурустии рақамии пайваст иштирок мекунанд, инчунин бояд беҳтар муайян ва қайд карда шаванд. Дар айни замон, махфият ва амнияти додаҳои шахсӣ ба ҳимоя ниёз доранд.» Луптон хулоса мекунад, ки сарфи назар аз навовариҳои унсурҳои гуногун дар ин соҳаи тандурустии рақамӣ, ҳанӯз ҳам мушкилоти зиёде мавҷуданд, ки бояд барои идомаи инқилоби тандурустии рақамӣ танзим ва ҳал карда шаванд.

 Дигар унсурҳои тандурустии рақамӣ 
Дигар унсурҳои тандурустии рақамӣ, ки ба хидматрасониҳои ёрии таъҷилӣ ё аввалия аниқ дохил намешаванд, ҳамчун интиқоли таълими тиббӣ ва иттилоот байни таҷрибаомӯзон ва муҳаққиқон тавассути истифодаи технологияҳои рақамӣ ва замимаҳое, ки метавонанд аз ҷониби табибон барои арзёбии хатар дар нисбати беморон истифода шаванд, номбар шудаанд. Дастгоҳҳое, ки метавонанд барои беҳтар кардан ва идоракунии вазифаҳои бадан, инчунин ҳавасмандгардонии таълими тандурустии рақамӣ ба аҳолӣ истифода шаванд. Инчунин замимаҳои ба бемор нигаронидашуда мавҷуданд, ки метавонанд барои мубодилаи иттилоот аз ҷониби беморони алоҳида истифода шаванд ва инчунин истифодаи озмоишҳои дорувориро ҳавасманд кунанд. Пайгирии авҷи бемориҳо тавассути истифодаи васоити ахбори омма, ки шабакаҳои иҷтимоӣ таҳия кардаанд, низ тавассути тандурустии рақамӣ пайдо шудааст. Дар ниҳоят, сабти муҳити атрофи дастгоҳҳои сенсорӣ, ки барои беҳтар кардани ҷомеа истифода мешаванд.

Технологияҳо
Технологияҳои тандурустии рақамӣ дар шаклҳои гуногун мавҷуданд ва ба қисмҳои гуногуни тандурустӣ паҳн мешаванд. Бо рушди технологияҳои нав, тандурустии рақамӣ ҳамчун соҳа мутаносибан тағйир меёбад. Се соҳаи маъмултарини технологияҳои тандурустии рақамӣ телетиб, технологияҳои пӯшидашаванда ва воқеияти афзудаву маҷозиро дар бар мегиранд. Телетиб ин тарзи табобати беморон аз ҷониби табибон аз фосилаи дур ва технологияҳои гуногуни зарурӣ барои самараноктар ва зудтар гардонидани ин раванд мебошад. Ҷанбаи дигари асосии тандурустии рақамӣ ҷамъоварии додаҳо ва чӣ гуна пешниҳод кардани маълумоти тиббии фаврӣ барои беморон мебошад, ки боиси пайдоиши дастгоҳҳои пӯшидашаванда гардид. Технологияҳои пӯшидашаванда ваъда медиҳанд, ки додаҳои фардишуда ва пайгирии марбут ба саломатиро барои ҳамаи корбарон дастрас мекунанд. Дар робита ба табобати рақамишуда, воқеияти афзуда ва маҷозӣ метавонанд барои беморон реҷаҳои фардишудаеро эҷод кунанд, ки метавонанд такрор шаванд ва барои табобати бисёр ҳолатҳо мутобиқ карда шаванд.

Дар воқеъ, баъзе аз ин технологияҳо тавассути фазои стартапҳо пеш бурда мешаванд, ки тавассути Интернет ё васоити ахбори оммаи онлайн, ба монанди подкастҳо дар бораи соҳибкорони тандурустии рақамӣ, пайгирӣ мешаванд. National Institute for Health and Care Research (NIHR) баррасии тадқиқотро дар бораи он, ки чӣ гуна технологияҳои тандурустии рақамӣ метавонанд дар идоракунии ҳолатҳои саломатӣ кӯмак кунанд, нашр кардааст.

 Сабтҳои электронии тиббӣ (EMRs) 
Яке аз замимаҳои бештари истифодашавандаи тандурустии электронӣ (E-health) дар саросари ҷаҳон сабтҳои электронии тиббӣ (EMRs) мебошад. Сабтҳои электронии тиббӣ дар соҳаи тиб вазифаҳои зиёде доранд. Баъзе аз вазифаҳо ҳуҷҷатгузорӣ, алоқа ва идоракунии додаҳои беморонро дар бар мегиранд, вале бо ин маҳдуд намешаванд. Сабтҳои электронии тиббӣ ҷойгузини технологии ҳуҷҷатгузории коғазӣ мебошанд, ки на танҳо заҳматталаб, балки такроршаванда, баъзан нодуруст буда, метавонанд вақти зиёдро гиранд. Сабтҳои электронии саломатӣ (EHRs) боз як замимаи тандурустии электронӣ мебошанд, ки аз ҷониби табибон истифода мешаванд. Аммо, сарфи назар аз шабоҳатҳои зиёд дар ҳарду замимаи тандурустӣ, онҳо якхела нестанд. Фарқи асосии байни ин ду дар он аст, ки EHRs дорои хусусияти иловагӣ мебошад, ки қобилияти мубодилаи додаҳоро барои табибони сершумори ваколатдор дар бар мегирад.

 Телетиб 
Телетиб, ки инчунин бо номи дурпизишкӣ маъруф аст, як роҳи муоширати маҷозии беморон бо табибони худ мебошад. Мувофиқи Китобхонаи миллии тиббӣ (NIH), таърифи дурпизишкӣ «истифодаи технологияҳои иттилоотии электронӣ ва коммуникатсионӣ барои расонидан ва дастгирии ёрии тиббӣ дар ҳолате, ки масофа иштирокчиёнро ҷудо мекунад» мебошад. Дурпизишкӣ як истилоҳи чатрӣ аст, ки замимаҳои гуногуни электроникаро дар тиб дар бар мегирад. Истифодаи маъмултарини технология занг задан ба беморон барои хабар додани натиҷаҳои ташхиси онҳо ё алоқа байни шӯъбаҳои таъҷилиро дар бар мегирад. Аз тарафи дигар, истифодаи мураккабтари технология бо номи дурҷарроҳӣ мавҷуд аст. Ҳарчанд ду канори истифодаи дурпизишкӣ мавҷуд аст, замимаҳои охирини он муоширати бемор ва мутахассиси соҳаи тиббро дар бар мегиранд.

 Барномаҳо 
Дар баробари муоширати бемор ва табиб, доираи васеи барномаҳои телетиб мавҷуданд. Як мисол ихтилолҳое мебошанд, ки ташхисҳои лабораторӣ ва таҳқиқотро талаб намекунанд. Яке аз соҳаҳои тиббии марбут ба ин мисол соҳаи солимии равонӣ мебошад. Танҳо асбобҳое, ки ба бемор ниёз доранд, телефон, ноутбук ё дастгоҳ бо қобилияти конфронси видеоӣ мебошанд, ки ба онҳо имкон медиҳанд бо терапевти худ пайваст шаванд ва машваратҳои мустақим гиранд. Барномаи дигар қабули маҷозии табибон аст. Пас аз таъсири умумиҷаҳонии COVID-19, омодагии беморон барои рафтан ба қабули мунтазами табиб, ки дар он ҷо микробҳо ва одамони дорои мушкилоти гуногуни саломатӣ мавҷуданд, паст аст. Тавассути истифодаи конфронси видеоӣ, телетиб ба беморон имкон медиҳад, ки муоинаи солонаи худро дар хонаи худ гузаронанд. Ин навбатҳои тӯлонӣ ва рафтуомадро аз байн мебарад ва муҳити шиносеро барои бемор фароҳам меорад, то бо провайдери тиббӣ озодона суҳбат кунад. Барномаи дигари дурпизишкӣ дар нигоҳубини беморон дерматология мебошад. Бемор метавонад дастгоҳҳои дорои қарори баландро ба пӯсти худ наздик кунад ва ба дерматолог имкон диҳад, ки он чиро, ки бояд ҳал шавад, арзёбӣ кунад. Илова бар ин, ин усул барои гузаронидани боздидҳои назоратӣ, ки шифоёбии дурусти сурхшавии пӯст ё бемориҳои пӯстро таъмин мекунанд, беҳтарин аст. Баррасии систематикии соли 2025 нишон дод, ки дурпизишкии ба аудио асосёфта, ба монанди машваратҳои телефонӣ, бо нигоҳубини ҳузурӣ ё ба видео асосёфта барои идоракунии ҳолатҳои музмин қобили муқоиса аст ва баъзе тадқиқотҳо фоидаи онро барои сифати зиндагӣ дар идоракунии саратон ва дарди қафаси синаи ғайриқалбӣ нишон медиҳанд. Махсусан барои идоракунии диабет, баррасии систематикии соли 2025 нишон дод, ки илова кардани мудохилаҳои ба аудио асосёфта ба нигоҳубини муқаррарӣ далелҳои эътимоднокии миёнаро барои беҳбудии каме дар назорати гликемикӣ (коҳиши A1c ба андозаи 0,20%) таъмин кард, ки самаранокии бештар ҳангоми дар бар гирифтани тамосҳои ҳармоҳа ва абзорҳои мониторинги фосилавӣ мушоҳида шуд.

 Манфиатҳо 
Манфиатҳои дурпизишкӣ васеъ буда, аз истифодаи он сарчашма мегиранд. Яке аз манфиатҳои дурпизишкӣ унсури сарфаи вақт аст. Беморон дигар набояд дар бораи вақти интизорӣ дар беморхонаҳо ва идораҳо ё сарфи вақт барои рафтуомад ба қабули табибон фикр кунанд. Ба ҷои ин, онҳо метавонанд ба дастгоҳи худ ворид шаванд ва мутахассиси соҳаи тибро маҷозӣ бубинанд. Ин махсусан барои онҳое, ки дар минтақаҳои деҳот зиндагӣ мекунанд, ки беморхонаҳои махсус камчин ва дур ҳастанд, муфид аст. Акнун аҳолӣ ба табибоне, ки дар бемориҳои муайян тахассус доранд, дастрасӣ доранд, ба ҷои он ки барои гузаронидани як машварати оддӣ масофаҳои дурро тай кунанд. Илова бар ин, беморон дигар набояд дар бораи гирифтани истироҳати пурра аз кор барои муоинаи мунтазами саломатӣ хавотир шаванд. Онҳо метавонанд танҳо вақти лозимаро барои қабули худ ҷудо кунанд, ки ин боиси кам шудани хароҷоти сафар, ниёзи камтар ба дарёфти хидматрасонии нигоҳубини кӯдак ва ҳифзи махфият мегардад. Манфиати дигари дурпизишкӣ коҳиши тамоси рӯ ба рӯ мебошад. Бо истифода аз конфронси видеоӣ, эҳтимоли сирояти беморон аз дигарон дар беморхона камтар мешавад ва паҳншавии микробҳоро худи онҳо маҳдуд мекунанд.

 Маҳдудиятҳо 
Сарфи назар аз манфиатҳои зиёд, бинобар тавсеаи босуръати дурпизишкӣ дар давраи COVID-19, ҳангоми истифодаи телетиб маҳдудиятҳои гуногун ба миён меоянд. Як интиқоди маъмули дурпизишкӣ ин аст, ки он метавонад ғайришахсӣ ба назар расад, зеро табибон ва беморон рӯ ба рӯ во намехӯранд. Ин набудани муоширати ҳузурӣ метавонад боиси нопурра мондани таърихи беморӣ ва муоинаи ҷисмонӣ гардад. Баррасии систематикии соли 2025 нақши дурпизишкии танҳо аудиоиро дар идоракунии бемориҳои музмин арзёбӣ кард. Ҳарчанд нигоҳубини ба аудио асосёфта метавонад равишҳои мавҷудаи табобатро пурра кунад, бахусус барои ҳолатҳое ба монанди саратон ва норасоии қалб, далелҳо бо эътимоднокии паст боқӣ мемонанд, вале бо манфиатҳои эҳтимолӣ барои аҳолии камбизоат, аз қабили пиронсолон ва ҷамоатҳои деҳот, ки метавонанд дастрасии маҳдуд ба дурпизишкии видеоӣ дошта бошанд. Дар хотир доштан муҳим аст, ки боздидҳои онлайн бояд танҳо вақте сурат гиранд, ки нигоҳубини ҳузурӣ зарур набошад. Монеаи дигар дар истифодаи дурпизишкӣ эҳтимоли мушкилоти техникӣ ва нигарониҳо дар бораи нақзи амният мебошад. Илова бар ин, қоидаҳо ва низомномаҳое, ки телетибро танзим мекунанд, вобаста ба кишвар фарқ мекунанд ва ҳамеша тағйир меёбанд. Мувофиқи маълумоти «The Journal for Nurse Practitioners», «Тавсеаи босуръати дурпизишкӣ, бахусус дар давраи пандемияи COVID-19, дар якҷоягӣ бо қоидаҳо ва дастурҳои тағйирёбанда, эҳтимолияти афзоиши масъулият ва мушкилоти ҳуқуқиро ба вуҷуд меорад.» Тадқиқоти усулҳои омехтаи соли 2025 дар байни калонсолон дар Олмон бо малакаҳои пасти саводнокӣ нишон дод, ки қобилиятҳои маҳдуди техникӣ ва монеаҳои забонӣ монеаҳои асосии истифодаи технологияҳои тандурустии рақамӣ мебошанд, ки мундариҷаи видеоӣ ва дастгирии ҷомеа ҳамчун манбаъҳои афзалиятноки иттилооти онлайн дар бораи саломатӣ пайдо шуданд.

 Мудохилаҳои тандурустии рақамӣ 
Мудохилаҳои тандурустии рақамӣ (DHI) барои доираи васеи барномаҳо дар паҳлӯҳои гуногуни тандурустӣ истифода мешаванд, ба монанди абзорҳои худ-идоракунӣ, ки дар он ҷо беморон замимаҳо ва платформаҳоро барои идоракунии ҳолатҳои музмин ба монанди диабет ё гипертония истифода мебаранд; абзорҳои худ-таълимӣ ва тарғиби саломатӣ, ки маводи таълимиро барои баланд бардоштани дониши аҳолӣ дар бораи як мавзӯи мушаххаси саломатӣ ва тарғиби рафтори солим пешниҳод мекунанд, ва терапияи рақамӣ (мудохилаҳои ба нармафзор асосёфта барои пешгирӣ, идоракунӣ ё табобати ихтилоли тиббӣ).

Технологияҳои пӯшидашаванда

Технологияҳои пӯшидашаванда дар шаклҳои гуногун, аз ҷумла соатҳои ҳушманд ва сенсорҳои рӯибаданӣ мавҷуданд. Соатҳои ҳушманд яке аз аввалин дастгоҳҳои пӯшидашаванда буданд, ки худ-мониторингро тарғиб мекарданд ва маъмулан бо пайгирии фитнес алоқаманд буданд. Бисёре аз онҳо додаҳои марбут ба саломатиро сабт мекунанд, ба монанди "шохиси вазни бадан, калорияҳои сӯхташуда, набзи дил, шакли фаъолияти ҷисмонӣ". Чунин технологияҳо бештар дар смартфонҳои маъмулӣ, аз ҷумла Айфон, ки дорои монитори дохилии набзи дил аст, дастрас мешаванд. Болотар аз соатҳои ҳушманд, муҳаққиқон либосҳои ҳушманди марбут ба баданро, ба монанди ямоқҳо (patches), либосҳо ва лавозимотро барои иҷрои "баровардани дору тибқи талабот" таҳия мекунанд. Ин технология метавонад то имплантҳои ҳушманд барои ҳолатҳои вазнин ва ғайривазнини тиббӣ густариш ёбад, ки дар он ҷо табибон метавонанд протоколҳои беҳтар ва динамикии табобатро эҷод кунанд, ки бидуни чунин технологияҳои мобилӣ имконнопазир мебуданд.

Ин технологияҳо барои ҷамъоварии додаҳо дар бораи беморон дар тамоми давраи шабонарӯз истифода мешаванд. Азбаски табибон дигар ниёз надоранд, ки беморони худро барои ҷамъоварии маълумоти зарурӣ ба идора даъват кунанд ва додаҳо ба таври худкор боргирӣ мешаванд, ин метавонад ба нақшаҳои беҳтари табобат ва мониторинги беморон оварда расонад. Табибон дониши беҳтаре хоҳанд дошт, ки як доруи муайян то чӣ андоза хуб кор мекунад. Онҳо инчунин метавонанд пайваста аз ин додаҳо омӯзанд ва нақшаҳои аслии табобати худро такмил диҳанд, то дар ҳолати зарурӣ дахолат кунанд. Дастгоҳҳои пӯшидашаванда ва Интернети ашёи тиббӣ (IoMT). Наздикшавии тандурустии рақамӣ бо технологияҳои пӯшидашаванда ва Интернети ашё (IoT) боиси пайдоиши Интернети ашёи тиббӣ (IoMT) гардид. Бархлофи тандурустии анъанавӣ, ки аксаран ба боздидҳои клиникии даврагӣ такя мекунад, экосистемаҳои IoMT дастгоҳҳои ба ҳам пайвастшударо — ба монанди соатҳои ҳушманд, мониторҳои доимии глюкоза ва био-ямоқҳоро — барои осон кардани пайгирии доимӣ дар вақти воқеӣ дар мавриди додаҳои физиологӣ истифода мебаранд. Ин ҷараёни доимии иттилоот имкон медиҳад, ки гузариш аз [(https://www.mdpi.com/2227-9709/11/3/47) нигоҳубини реактивӣ ба проактивӣ] сурат гирад, ки ошкорсозии барвақти нуқсонҳои саломатиро тавассути [(https://www.datasciencesociety.net/how-wearable-and-iomt-medical-devices-are-transforming-modern-healthcare/) таҳлили пешгӯикунанда] (predictive analytics) ва рушди тибби фардишударо бо роҳи ворид кардани додаҳои саломатии тавассути бемор тавлидшуда мустақиман ба сабтҳои клиникӣ таъмин менамояд.

Воқеияти афзуда ва маҷозӣ

Дар тандурустии рақамӣ технологияи воқеияти афзуда таҷрибаҳои воқеиро бо иттилооти ҳассосии компютерӣ такмил медиҳад ва барои сохтани дастгоҳҳои ҳушманд барои мутахассисони соҳаи тиб истифода мешавад. Азбаски аксари иттилооти марбут ба беморон ҳоло аз дастгоҳҳои дастӣ ба даст меояд, айнакҳои ҳушманд барои табиб роҳи нави афзуда ва бидуни даст (hands-free) барои дидани таърихи тиббии бемори онҳоро фароҳам меоранд. Барномаҳои ин технология метавонанд ба ташхиси бар додаҳо асосёфта, ҳуҷҷатгузории афзудаи беморон ё ҳатто нақшаҳои такмилёфтаи табобат паҳн шаванд, ки ҳамаи ин бо пӯшидани як ҷуфт айнаки ҳушманд ҳангоми табобати бемор имконпазир аст, ҳарчанд банақшагирӣ барои таъмини баробарӣ тавсия дода мешавад ва бояд стандартҳои олии ахлоқӣ риоя шаванд, зеро банақшагирӣ ба пеш меравад ва заминаҳои меъёрӣ таҳия мешаванд.

Фазои дигари технологияи монанд воқеияти маҷозӣ мебошад, ки симулятсияҳои интерактивиро эҷод мекунад, ки сенарияҳои воқеии ҳаётро тақлид мекунанд ва метавонанд барои табобатҳои фардишуда мутобиқ карда шаванд. Бисёре аз қурбониёни сактаи мағзӣ доираи ҳаракатро гум мекунанд ва тибқи протоколҳои стандартии табобат; аз 55% то 75%-и беморон дорои дисфунксияи дарозмуддати мушакҳои болоӣ мебошанд, зеро дар вақти табобат асосан қисми поёнии бадан мавриди ҳадаф қарор мегирад. Амалҳои такрорӣ ва давомнокии табобат ду омили асосӣ мебошанд, ки пешрафти мусбатро ба сӯи барқароршавӣ нишон медиҳанд. Технологияҳои воқеияти маҷозӣ метавонанд муҳитҳои гуногуни 3D-ро эҷод кунанд, ки иваз кардани онҳо дар ҳаёти воқеӣ душвор аст, аммо барои кӯмак ба беморон дар бозомӯзии ҳаракатҳои мотории онҳо заруранд. Ин симулятсияҳо на танҳо метавонанд қисмҳои мушаххаси баданро ҳадаф қарор диҳанд, балки инчунин метавонанд шиддатро бо беҳтар шудани ҳолати бемор ва ниёз ба супоришҳои душвортар афзоиш диҳанд.

Робототехника

Дар заминаҳои тиббӣ доираи васеи технологияҳои роботӣ истифода шудаанд. Як мисоли қобили таваҷҷӯҳ ҷарроҳии тавассути робот кӯмакшаванда мебошад. Мисоли хуб ин Системаи ҷарроҳии роботии Да Винчи аст, ки аз ҷониби Intuitive Surgery таҳия шудааст. Ин роботи нимаавтоматӣ ба ҷарроҳ имкон медиҳад, ки ҷарроҳиро аз фосилаи дур анҷом диҳад. Робот буришҳоро мувофиқи дастури ҷарроҳ, ки тавассути экран мушоҳида мекунад, иҷро менамояд.

Дигарон

Баъзе технологияҳои дигар технологияҳои ёвар, робототехникаи барқарорсозӣ ва сенсорҳои мониторинги ноаёнро дар бар мегиранд, ки метавонанд ба одамони дорои маъюбӣ дар иҷрои мустақилонаи супоришҳои ҳаррӯзаи онҳо кӯмак кунанд. Равишҳои симулятсияҳои компютерӣ, моделсозӣ ва омӯзиши мошинӣ (масалан, FG-AI4H) метавонанд натиҷаҳои марбут ба саломатиро моделсозӣ кунанд. Ин симулятсияҳои пешрафта қодиранд дар ҳар як соҳаи тадқиқот такрор, нусхабардорӣ ва мутобиқ карда шаванд. Дар тасвирбардории тиббӣ (medical imaging), истифодаи ин технология ба мутахассисони соҳаи тандурустӣ кӯмак мекунад, ки генҳо, сохторҳои мағзи сар ва бисёр ҷузъҳои дигари анатомияи инсонро тасаввур кунанд. Чандирии ин технология инчунин имкон медиҳад, ки натиҷаҳои мусбат ва дақиқтар ба даст оянд. Тандурустии мобилӣ (ё mhealth) таҷрибаи тиб ва тандурустии ҷамъиятӣ мебошад, ки аз ҷониби дастгоҳҳои мобилӣ дастгирӣ карда мешавад.

Муҳандисии низомҳои тандурустӣ боз як зермаҷмӯи тандурустии рақамӣ мебошад, ки аз дигар соҳаҳои муҳандисӣ барои такмил додани барномаҳо истифода мебарад, ки кашфи дониш, қабули қарор, оптимизатсия, муҳандисии омилҳои инсонӣ, муҳандисии сифат ва технологияи иттилоотиву алоқаро дар бар мегирад. Низомҳои нутқ ва шунавоӣ барои коркарди забони табиӣ, усулҳои шинохти нутқ ва дастгоҳҳои тиббӣ метавонанд дар нутқ ва шунавоӣ кӯмак кунанд (масалан, имплантҳои кохлеарӣ). Дастгоҳҳои шунавоии рақамӣ алгоритмҳои гуногунро барои коҳиш додани садоҳои заминавӣ ва беҳтар кардани иҷрои дарк истифода мебаранд, ки ин такмили назаррас нисбат ба имплантҳои шунавоии муқаррарӣ мебошад.

Татбиқ
Низомҳои миллии сабти электронии саломатӣ (EHR). Барномаҳои миллии рақамӣ барои дастгирии тандурустӣ, ташаккули нишондиҳандаҳои пурмазмун ва осон кардани тадқиқотҳои ба аҳолӣ асосёфта тавассути пешниҳоди додаҳои аз ҷиҳати клиникӣ дастрасшуда дар формати рақамии кушода ва стандартӣ мавҷуданд. Инҳо метавонанд дар бораи қарорҳои тандурустии ҷамъиятӣ маълумот диҳанд, ки махсусан дар шароити захираҳои маҳдуд муҳим аст. Расадхонаи ҷаҳонии Созмони ҷаҳонии тандурустӣ оид ба eHealth (GOe) пурсиши умумиҷаҳонии 194 кишвари узви худро дар бораи пешрафти онҳо дар самти татбиқи EHR ва инчунин фарогирии умумии тандурустӣ мегузаронад ва гузориш медиҳад. Дар нашри охирини онҳо дар соли 2015, 73 узв (58%) бо доштани ягон стратегияи eHealth ҷавоб доданд, ки шумораи онҳо аз соли 1990 инҷониб афзоиш ёфтааст. Дар доираи ин гурӯҳ, кишварҳои дорои даромади баланд бештар муаррифӣ шудаанд ва аксарият кишварҳои дорои фарогирии умумии тиббӣ (UHC) мебошанд.

Барномаҳои миллии рақамӣ барои дастгирии тандурустӣ мавҷуданд, ба монанди барномаҳои Canada Health Infoway, ки бар низомҳои асосии феҳристҳои беморон ва провайдерҳо, низомҳои тасвирбардории клиникӣ ва ташхисӣ, гузоришҳои клиникӣ ва эмкунӣ сохта шудаанд. То соли 2014, 75%-и табибони Канада сабтҳои электронии тиббиро истифода мебурданд.

Дар Уганда ва Мозамбик, шарикӣ байни беморони дорои телефонҳои мобилӣ, ҳукуматҳои маҳаллӣ ва минтақавӣ, технологҳо, созмонҳои ғайриҳукуматӣ, академия ва саноат қарорҳои mHealth-ро имконпазир сохтанд.

Дар Подшоҳии Муттаҳида, Хадамоти миллии тандурустӣ (NHS) гузоришро дар бораи чӣ гуна ворид кардани технологияҳои тандурустии рақамӣ ба насли ояндаи тиб супориш додааст. "Баррасии Топол" тавсеаи таълимро ҳам барои беморон ва ҳам барои провайдерҳои технологияҳои насли оянда, ба монанди пайдарпайии пурраи геном (Whole Genome Sequencing) тавсия дод ва инчунин стипендияҳои рақамиро барои мутахассисони соҳаи тиб таъсис дод. Иёлоти Муттаҳида инчунин ба як тадқиқоти умумимиллии тандурустӣ бо номи 'All of Us" оғоз кард, то нишондиҳандаҳои гуногуни саломатиро дар формати рақамӣ барои муҳаққиқон дар саросари ҷаҳон ҷамъ оварад.

Аз тарафи дигар, татбиқи ин навовариҳо инчунин хатарҳои ҷамъиятӣ ва ниёзҳои меъёриро ошкор кард, ки бешубҳа сохторҳои кунунии идоракуниро дар бахши тандурустӣ ба чолиш мекашанд.

Давраи инноватсия

Раванди инноватсия барои тандурустии рақамӣ як давраи такроршаванда барои қарорҳои технологӣ мебошад, ки онро ба панҷ раванди асосии фаъолият тақсим кардан мумкин аст: аз муайян кардани мушкилоти тандурустӣ, тадқиқот, қарори рақамӣ ва арзёбии қарор то татбиқ дар таҷрибаҳои клиникии корӣ. Тандурустии рақамӣ метавонад усулҳо ва воситаҳои аз муҳандисии нармафзор қабулшударо, ба монанди тафаккури тарроҳӣ ва таҳияи нармафзори чандири Agile, дар бар гирад. Инҳо маъмулан аз равиши ба корбар нигаронидашудаи тарроҳӣ пайравӣ мекунанд, ки аз ҷониби коршиносони соҳа дар ҳаёти ҳаррӯзаи онҳо бо истифода аз додаҳои воқеӣ арзёбӣ мешаванд.

Идораи ғизо ва дорувории ИМА (FDA)

Дар соли 2019, FDA «Нақшаи амали инноватсионии тандурустии рақамӣ»-ро нашр кард, ки коҳиши бесамарӣ барои табибонро бо мақсади кам кардани хароҷоти иловагӣ, беҳтар кардани дастрасӣ, баланд бардоштани сифати хидматрасонӣ ва осонтар мутобиқ кардани тиб барои ҳар як шахс ба нақша гирифта буд. Мавзӯъҳо дар доираи нақшаи инноватсионӣ дастгоҳҳои бесим, телетиб, нармафзор ва амнияти киберӣ ва ғайраро дар бар мегиранд. Мувофиқи дастурҳои FDA, агар шумо замимаеро бароред, ки барои кӯмак ба касе бо ҳолати тиббӣ пешбинӣ шудааст, он ҳамчун дастгоҳи тиббӣ ҳисобида мешавад. FDA наметавонад тамоми замимаҳои тандурустиро танзим кунад, бинобар ин онҳо "салоҳияти иҷроия"-ро (enforcement discretion) истифода мебаранд ва то соли 2020 тасмим гирифтанд, ки на ҳама барномаҳо ва замимаҳои нигоҳубини рақамиро танзим кунанд. Аммо барномаҳое, ки калимаи табобатро истифода мебаранд, ҳадафи ташхис ё табобати ҳолатро доранд ё хатарнок дониста мешаванд, аз ҷониби FDA танзим мешаванд ва хоҳанд шуд. Дар давоми пандемияи COVID-19, қоидаҳо ва назорати замимаҳои психиатрияи рақамӣ барои осон кардани истифода ва коҳиш додани тамоси ҳузурӣ сабук карда шуданд.

Стандартҳои байналмилалӣ

Дар сатҳи байниҳукуматӣ, Созмони ҷаҳонии тандурустӣ як Оҷонсии тахассусии Созмони Милали Муттаҳид оид ба тандурустӣ мебошад ва Иттиҳоди байналмилалии мухобирот Оҷонсии тахассусии СММ оид ба ТИА (ICT) мебошад. Оҷонсиҳо дар кори худ оид ба тандурустии рақамӣ ҳамкорӣ мекунанд, ба монанди стандарти H.870 оид ба шунидани бехатар, инчунин Гурӯҳи кории ITU-WHO оид ба зеҳни сунъӣ барои тандурустӣ, ки фаръии Гурӯҳи омӯзишии 16-и ITU-T мебошад.

Дар тандурустии анъанавӣ, табибон амалияи тиббиро бо шумораи маҳдуди асбобҳо анҷом медоданд ва бо мурури замон таҷрибаи бештар мегирифтанд. Азбаски табиб шудан таҷриба ва донишро талаб мекард, хеле кам одамон ин касбро интихоб мекарданд. Набудани алоқа байни одамон дар ҷойҳои гуногун боиси оҳиста паҳн шудани технологияҳои нав мешуд. Азбаски табибон ҳамчун коршиносон дар соҳаи худ дида мешуданд, беморон дар мавриди тарзи табобати худ қарори хеле кам қабул мекарданд. Ҳарчанд дар технология тағйироти васеъ ба амал омада бошад ҳам, низоми кунунии нигоҳубини тандурустӣ тағйироти табобатро инъикос намекунад. Дар давоми солҳои 2010, донишҳои соҳаи тандурустӣ босуръат афзоиш ёфтанд ва беморон аз сабаби мавҷудияти донишҳои васеъ, ки табибон намедонистанд ё истифода намебурданд, ба ноумедӣ шурӯъ карданд. Шумора ва арзиши табобати бемориҳои музмин афзоиш ёфт ва Созмони ҷаҳонии тандурустӣ тахмин зад, ки дар саросари ҷаҳон 4,3 миллион корманди соҳаи тиб намерасад. Дар давраи гузариш аз тандурустии анъанавӣ ба тандурустии рақамӣ, сатҳи дастрасӣ ба технологияҳои баландсифати тандурустӣ ва сабтҳо ва тадқиқотҳои тиббӣ афзоиш ёфт. Ин гузариш инчунин ба беморон имкони худ-нигоҳубиниро дод, зеро он на танҳо технологияи дастрас барои беморон, балки қобилияти беморонро дар интихоби тарзи табобат низ тағйир дод. Ҳарчанд ин тарзи нави табобат ба беморон дар табобат нақш дода бошад ҳам, он боиси мушкилӣ дар интихоби беҳтарин вариантҳои табобат аз ҷониби беморон гардид. Мувофиқи мақолаи «Digital Health is a Cultural Transformation of Traditional Healthcare» аз Китобхонаи миллии тиббии ИМА, "Муваффақияти расонидани нигоҳубин аз ҳамкорӣ, ҳамдардӣ ва қабули қарорҳои муштарак вобаста аст. Он чизе ки барои ин лозим аст, ҳамкории нав муайяншуда байни беморон ва нигоҳубинкунандагони онҳо мебошад." Дар ин иқтибос коршиносони соҳаи тандурустӣ мефаҳмонанд, ки онҳо бояд бо беморон ҳамкорӣ кунанд ва ба қарорҳои онҳо дар интихоби вариантҳои табобат эҳтиром гузоранд. Сипас мақола мефаҳмонад, ки чӣ тавр муносибати қавӣ байни табибон ва беморон ба интихоби вариантҳои табобат кӯмак мекунад ва чӣ тавр ҳамдардӣ як хусусияти муҳим барои табибон мебошад.

Дар моҳи майи соли 2018, Созмони ҷаҳонии тандурустӣ стратегияи глобалиро барои тандурустии рақамӣ қабул кард. Стратегия чор ҳадафи асосӣ дошт. Ҳадафи аввал ин буд, ки миллатҳо ва ширкатҳо дар сохтани табобатҳо ва технологияҳои нав бештар ҳамкорӣ кунанд. Ду ҳадафи дигари асосии стратегия афзоиши татбиқи стратегияҳои миллӣ ба самти тандурустии рақамӣ ва афзоиши ваколатҳо бар тандурустии рақамӣ аз сатҳи ҷаҳонӣ то миллӣ буд. Созмони ҷаҳонии тандурустӣ инчунин дастурҳоро оид ба танзими сертификатсияи дастгоҳҳои тиббии тандурустии рақамӣ монанд ба он ки чӣ тавр доруҳо ва ваксинаҳо санҷида мешаванд, таҳия кард. Стратегия инчунин барои номбар кардани додаҳои саломатӣ ҳамчун моли тандурустии ҷамъиятӣ сохта шудааст ва тарҳеро барои мубодилаи тадқиқот ва додаҳо ва тарзи истифодаи Ҳуши маснӯъӣ таҳия намуд. Он ҳатто низомҳои тандурустии ба одамон нигаронидашударо, ки аз тандурустии рақамӣ истифода мебаранд, дастгирӣ кард. Ҳангоме ки Созмони ҷаҳонии тандурустӣ стратегияи худро пеш мебурд, гурӯҳҳои дигар низ стратегияҳоеро таҳия мекарданд, то тандурустии рақамиро дар ҷамоатҳое, ки онро надоранд, дастрастар кунанд.

Пеш аз нашри ин стратегия, Созмони ҷаҳонии тандурустӣ дар ибтидои соли 2015 нақшаеро барои истифодаи тандурустии рақамӣ барои хотима бахшидан ба сил (туберкулёз) таҳия кард. Сабабҳои қабули ин стратегия инро дар бар мегирифт, ки мудирони соҳаи тандурустӣ барои пешгирии сил захираҳои кофӣ надоштанд. Ниёз ба як нақшаи марҳила ба марҳила барои ворид кардани тандурустии рақамӣ ба Стратегияи "Хотима бахшидан ба сил" (End TB Strategy) вуҷуд дошт. Нақша инчунин имконият медиҳад, ки технологияҳои нигоҳубини тандурустӣ такмил ёфта, самаранокӣ ва устувории кӯшишҳо афзоиш ёбад. Нақша ба табобат ва пешгирии сил ва пешниҳоди вариантҳои табобат барои беморони гирифтори сил аз сатҳи миллӣ то байналмилалӣ тамаркуз мекард. Қадамҳои минбаъда истифодаи технологияҳои рақамиро барои ташхиси беморон, таъмини интиқоли бехатари додаҳо ва нигоҳдорӣ ва истифодаи додаҳо барои нигоҳ доштани натиҷаҳои беморон дар бар мегирифт. Баъзе аз технологияҳои дар маърака истифодашуда Дастгирии Табобати Видеоӣ (Video Treatment Support) ва Портали eHealth буданд.

 Интиқодҳо 

Тандурустии рақамӣ маҷмӯи васеи чолишҳои меъёрии мураккаб ва баъзан навро ба миён меорад, аз ҷумла саволҳо дар бораи он ки чӣ гуна бояд мувозинати байни манфиатҳои ҷамъиятӣ ва ҳуқуқи фард ба махфият, инчунин хатарҳои пешниҳоди машваратҳои тиббӣ аз ҷониби «коршиносони сохта» (pseudo-experts) таъмин карда шавад. Дар айни замон, таркиши шумораи истифода ва замимаҳо дар давраи пандемияи COVID-19 инчунин маҳдудиятҳои қонунгузории мавҷуда ва дигар воситаҳои меъёриро барои ҳалли ин нигарониҳо ошкор кард (ё, дар баъзе ҳолатҳо, тавассути тағйирот дар қонунгузорӣ имконпазир шуд, ки гурӯҳҳое ба монанди Varieties of Democracy баҳс кардаанд, ки боиси «ақибнишинии пандемикӣ» дар ҳифзи ҳуқуқи инсон гардидааст).

Соҳибмулкӣ ба додаҳои саломатӣ

Дар сатҳи ҷаҳонӣ, татбиқи қарорҳои тандурустии рақамӣ аз маҷмӯи додаҳои калон вобаста аст, ки аз омори оддии сабти ҳар як таваллуду марг то нишондиҳандаҳои мураккабтари пайгирии бемориҳо, авҷгирии онҳо ва ҳолатҳои музминро дар бар мегирад. Ин низомҳо додаҳоеро ба монанди сабтҳои беморон, натиҷаҳои ташхиси хун, ЭКГ, МРТ, сабтҳои ҳисобнома-фактураҳо, нусхаҳои доруворӣ ва дигар иттилооти шахсии тиббиро сабт мекунанд. Мутахассисони соҳаи тиб метавонанд ин додаҳоро барои қабули қарорҳои бештар асоснок дар мавриди нигоҳубини беморон истифода баранд ва худи истеъмолкунандагон метавонанд онҳоро барои интихоби огоҳона дар бораи саломатии худ ба кор баранд. Бо назардошти хусусияти шахсии додаҳои ҷамъоваришаванда, дар байни ҷонибҳои манфиатдор баҳси муҳиме дар бораи яке аз чолишҳои бавуҷудомада аз қарорҳои тандурустии рақамӣ пайдо шудааст: соҳибмулкӣ ба додаҳои саломатӣ. Дар аксари ҳолатҳо, ҳукуматҳо ва ширкатҳои додаҳои калон ва технологӣ иттилооти тиббии шаҳрвандонро захира мекунанд, ки бисёриҳоро дар мавриди чӣ гуна истифода шудани додаҳои онҳо ва ё кӣ ба онҳо дастрасӣ дорад, нигарон мекунад. Ин вазъ боз ҳам мураккабтар мешавад, зеро тафсилоте, ки ба ин саволҳо ҷавоб медиҳанд, аксар вақт дар шартҳои мураккаби истифода (terms & conditions) пинҳон мебошанд, ки кам хонда мешаванд. Як мисоли барҷастаи нақзи махфияти додаҳо дар фазои тандурустии рақамӣ соли 2016 ба вуқӯъ пайваст. Google бо даъвои бузурги судӣ дар мавриди созишномаи мубодилаи додаҳо рӯбарӯ шуд, ки ба бахши зеҳни сунъии он, DeepMind, дастрасӣ ба додаҳои шахсии саломатии 1,6 миллион бемори бритониёиро фароҳам овард. Google натавонист ризояти беморонро ба даст орад ва беном мондани (anonymity) беморонро кафолат диҳад.

Консепсияи дигар ин аст, ки додаҳо ҳамчун як шакли моли ҷамъиятӣ (public good) баррасӣ мешаванд. Муҳаққиқони Донишгоҳи Стэнфорд истифодаи чунин чаҳорчӯбаро барои андешаронӣ дар бораи додаҳо ва таҳияи зеҳни сунъӣ пешниҳод карданд; онҳо махсусан дар бораи додаҳои радиологӣ фикр мекарданд. Онҳо ба хулосае омаданд, ки додаҳои клиникӣ бояд як шакли моли ҷамъиятӣ бошанд, ки барои манфиати беморони оянда истифода шаванд ва ин додаҳо бояд барои таҳияи дониш ва воситаҳо ба нафи беморони оянда ба таври васеъ дастрас бошанд. Аз ин рӯ, онҳо се хулосаи асосӣ бароварданд. Аввалан, агар додаҳои клиникӣ воқеан ба касе тааллуқ надошта бошанд, пас онҳое, ки бо онҳо кор мекунанд, вазифадоранд кафолат диҳанд, ки додаҳо барои манфиати беморони оянда дар ҷомеа истифода мешаванд. Дувум, ин додаҳо бояд барои тадқиқот ва таҳия ба таври васеъ мубодила карда шаванд ва ҳамаи шахсон ва ташкилотҳои дорои дастрасӣ ба он додаҳо, аслан муҳофизони (stewards) он додаҳо мешаванд ва масъулияти бодиққат ҳифз кардани махфият ва кафолати он ки додаҳо барои таҳияи дониш ва воситаҳо ба нафъи ҷомеа истифода мешаванд, бар дӯши онҳост. Севум, ризояти бемор ҳатман пеш аз истифодаи додаҳо барои мақсадҳои дуввумдараҷа, аз қабили таҳия ва омӯзишу санҷиши зеҳни сунъӣ, талаб карда намешавад, ба шарте ки механизмҳои кафолати риояи стандартҳои ахлоқӣ мавҷуд бошанд. Мувофиқи ин чаҳорчӯбаи пешниҳодшуда, муаллифон қайд мекунанд, ки фурӯхтани додаҳо ба шахсони сеюм тавассути додани дастрасии истисноӣ дар ивази пул ё ҳар гуна пардохте, ки аз хароҷот зиёд аст, ғайриахлоқӣ мебошад.

 Тафсири нодурусти додаҳо 
Ҳарчанд додаҳо ва иттилооти пешниҳодкардаи платформаҳои инфиродии саломатӣ метавонанд ба корбарон дилпурӣ диҳанд, онҳо метавонанд ҳамзамон боиси афзоиши изтироб ва рафтори васвосӣ гарданд. Чуноне ки дар платформаҳое ба монанди WebMD дида мешавад, тафсири нодурусти додаҳо метавонад боиси воҳимаи (hysteria) беморон гардад: доштани дастрасии зиёд ба иттилоот дар бораи худ на ҳамеша мусбат аст. Дар ҳолатҳои ниҳоӣ, беморон метавонанд бо донистани он ки чунин дастрасӣ доранд, эҳсоси амнияти нодуруст кунанд, ки ин маънои онро дорад, ки онҳо ҳатто дар сурати ниёз, ба машварати тиббӣ ё кӯмаки мутахассисон муроҷиат намекунанд.

 Эйҷизми институтсионалӣ 
Эйҷизм (Ageism) ҳамчун раванди табъизи низомманд (systemic discrimination) нисбат ба пиронсолон муайян карда мешавад. Бо бештар маъмул шудани тандурустии рақамӣ дар ҷомеаи мо, онҳое, ки малакаҳои қавии рақамӣ ва донишҳои техникии лозим барои истифодаи ин платформаҳоро надоранд, дар ҳолати ногувор мемонанд. Ин танҳо ба пиронсолони имрӯза дахл надорад. Технологияҳои нави рақамӣ ҳар сол маъмул гашта, технологияҳои кӯҳнаро аз истифода мебароранд. Ин маънои онро дорад, ки ин шикофи рақамӣ ҳамеша мавҷуд хоҳад буд, магар ин ки ширкатҳои тандурустӣ барои кам кардани ин фосила фаъолона кор кунанд. Бояд қайд кард, ки пиронсолон бештар ба мушкилоти музмини саломатӣ дучор мешаванд ва ин маънои онро дорад, ки онҳо яке аз гурӯҳҳое мебошанд, ки ба платформаи тандурустии рақамӣ ниёзи бештар доранд. Онҳо як гурӯҳи истифоданашудаи корбаронро намояндагӣ мекунанд.

 Чолишҳо дар татбиқи технологияҳои тандурустии рақамӣ 
Тадқиқотҳои сершумор чолишҳоро дар татбиқи технологияҳои тандурустии рақамӣ дар шароитҳои гуногун нишон доданд. Ниёз ба бознигарии технологияҳои тандурустии рақамӣ вуҷуд дорад, то талаботи корбарони гуногун бо асбобҳои чандир ва мутобиқшаванда таъмин карда шавад. Стратегияи мустаҳками татбиқ ва барномаҳои таълимии муассир барои ҳалли ниёзҳои мушаххас ва идоракунии сарбории зиёди иттилоот муҳиманд. Аҳамияти таҷрибаи табибон, ки аксар вақт нодида гирифта мешавад, нишон медиҳад, ки мулоҳизаҳои онҳо метавонад барои рафъи чолишҳои доимӣ дар тандурустии рақамӣ кӯмак кунад.

 Шикофи рақамӣ 
Дар саросари ҷаҳон, СММ тахмин мезанад, ки 3,8 миллиард нафар одамон офлайн ҳастанд ва ҳатто дар ИМА, 19 миллион нафар ба пайвасти боэътимод дастрасӣ надоранд. Дигар монеаҳои дастрасӣ набудани саводи рақамии асосиро дар бар мегиранд, ки барои истифодаи бисёр платформаҳои тандурустии рақамӣ лозим аст. Дар натиҷа, шикофи мавҷудаи саломатӣ байни аҳолии камдаромад ва баланддаромад метавонад бо пайдоиши технологияҳои нави тандурустӣ боз ҳам бештар гардад. Барои муассир будан, қарорҳои тандурустии рақамӣ бояд ба рушди малакаҳои саводи саломатӣ (health literacy) дар байни корбарони платформа мусоидат кунанд, то боварӣ ҳосил шавад, ки технология мувофиқи мақсад истифода мешавад.

 Хатарҳои био-назорат 
Дар давраи пандемияи COVID-19, истифодаи платформаҳои тандурустии рақамӣ ҳамчун воситаи пешгирии паҳншавии беморӣ дар саросари ҷаҳон суръат гирифт. Ҳукуматҳои бисёр кишварҳо, аз ҷумла Кореяи Ҷанубӣ, Тайван, Ҳиндустон, Италия, Лаҳистон ва Чин, низомҳои қатъии рақамии пайгириро барои муайян кардани шахсони мубтало ба COVID-19 ва кафолати риояи қоидаҳои карантин татбиқ карданд.Gillispie, Clara. "How Can South Korea Teach, Lead, and Better Engage with the Asia-Pacific in Shaping Data Governance for the 5G Era?." Asia Policy 28.4 (2021): 143-166.

Ҳарчанд баъзе тадқиқотҳо (ба монанди тадқиқоти Бонки Осиёии Рушд) нишон доданд, ки чунин барномаҳо дар мубориза бар зидди паҳншавии беморӣ муфид буданд, баъзе мунаққидон нигаронии шадиди худро дар бораи аз даст додани озодиҳои шаҳрвандӣ дар робита ба супоридани додаҳои шахсии саломатии худ ба ниҳодҳои давлатӣ баён мекунанд; ин инчунин нигарониҳоро дар бораи он ки оё қоидаҳои нав ё фавқулода дар ҷаҳони пас аз пандемия боқӣ мемонанд, дар бар мегирад.]

 Масъалаҳои иловагии ҳуқуқӣ ва меъёрӣ 
Дар Иёлоти Муттаҳида, Санади қобилияти интиқол ва масъулияти суғуртаи тиббӣ (HIPAA) аз соли 1996 аввалин чаҳорчӯбаи ҳамаҷониба буд, ки ҳадафи он ҳифзи додаҳои шахсии беморон буд. Дар соли 2009, он бо Санади Технологияи иттилоотии тиббӣ барои саломатии иқтисодӣ ва клиникӣ (HITECH) такмил дода шуд, ки ҳадафи он баррасии қонунҳои махфияти додаҳои шахсии саломатӣ тавассути бахши хусусӣ ва афзоиши иҷрои HIPAA мебошад. Мунаққидони ин санадҳо иддао доранд, ки онҳо кофӣ нестанд, зеро ҳанӯз ҳудуди 600 000 намуди тиҷорат мавҷуд аст, ки метавонанд бе ризояти ошкоро ба додаҳои бемор дастрасӣ пайдо кунанд. Илова бар ин, гузоришҳои густурдае мавҷуданд, ки исбот мекунанд, ки қоидаҳои HIPAA доимо вайрон карда мешаванд ва ин саволро ба миён меорад, ки оё ҳукумат умуман тавоноии иҷрои қонунҳои қабулкардаи худро дорад. Бо ворид шудани ширкатҳои бузург ба монанди Facebook ва Apple ба соҳаи тандурустии рақамӣ, мунаққидон шубҳа доранд, ки оё қоидаҳои мавҷуда ба қадри кофӣ ҳамаҷониба ҳастанд.

 Сабтҳои электронии тиббӣ (EMR) 
Аз сабаби шикофи аввалия байни интизориҳо ва кори сабтҳои электронии тиббӣ, онҳо аз ҷониби клиницистҳо бо хушнудӣ қабул намешаванд. Нокомиҳои аввалия фаҳмиши табибонро дар бораи EMR ташаккул додаанд. Аз ин рӯ, пеш аз баррасии қабули EMR дар соҳаи тиб, сифати низоми иттилоотӣ бояд ба назар гирифта шавад. Табибоне, ки аз EMR истифода мебаранд, дар мавриди самаранокии ин технологияи нав назари гуногун доранд ва бештари ин ба синну сол вобаста аст. Табибони кумаки аввалияи тиббии (PCP) ҷавонтар истифодаи технологияро осонтар мебинанд, зеро онҳо дониши бештари технологӣ доранд, аз ин рӯ нисбат ба табибони калонсол бо дониши камтари технологӣ ба истифодаи EMR майли бештар доштанд. Сабтҳои электронии тиббӣ ҳанӯз ҳам барои соҳаи тиб паёмадҳои мусбат ва манфӣ доранд. Баъзе аз ҷанбаҳои мусбати EMR дар соҳаи тиб дақиқии натиҷаҳоро тавассути кам кардани хатогиҳои қаблан рухдода ва доштани сабтҳои мукаммалтар дар бар мегирад. Ин боиси беҳтар шудани сифати нигоҳубини тандурустӣ барои беморон мегардад, зеро дастурҳо беҳтар риоя карда мешаванд. На танҳо ин, балки самаранокии кор низ меафзояд, зеро додаҳо на танҳо зудтар мубодила мешаванд, балки вақти зарурӣ барои кор бо сабтҳои тиббӣ низ кам мешавад. Аммо, иттилооти зиддиятнок низ мавҷуд аст, ки ҳангоми сухан дар бораи идоракунии додаҳо ва вазифаи мухобирот меравад, EMR-ҳо камтар муассиранд. Бартарии дигар ин аст, ки махфияти беҳтар барои сабтҳо мавҷуд аст, зеро дастрасӣ ба онҳо барои кормандони бесалоҳият мушкилтар аст. Бо вуҷуди ин, ҳамаи ин бартариҳо баҳсноканд, зеро ягон далели моддӣ дар бораи беҳтар шудани сифати кори табибони кумаки аввалияи тиббӣ вуҷуд надорад.

Инчунин оқибатҳои манфии истифодаи сабтҳои электронии тиббӣ мавҷуданд. Аввалан, маконе, ки дар он EMR татбиқ мешавад, бояд имконияти молиявӣ дошта бошад, зеро хароҷоти татбиқи он хеле баланд аст. Илова бар ин, низомҳое, ки дар маҳал истифода мешаванд, бояд тағйир дода шаванд, то EMR-ҳо барои он макон мувофиқ ва муфид бошанд. Ин татбиқи EMR-ҳо дар маконҳое, ки захираҳои кофӣ барои омӯзиши табибони масъули истифодаи замимаҳои нави E-health надоранд, махсусан дар клиникаҳои хурд ё инфиродӣ, имконнопазир хоҳад буд. На танҳо ин, балки EMR-ҳо инчунин наметавонанд ҷанбаҳои иҷтимоӣ ва психологии беморро ба сабт ворид кунанд. Барои беҳтар фаҳмидани он ки чӣ тавр EMR-ҳо бо сабтҳои коғазӣ дар шароити беморхона муқоиса мешаванд, дар байни ду беморхона тадқиқот гузаронида шуд ва ҳар як беморхона яке аз усулҳоро қабул кард. Натиҷаҳо чунин буданд, ки сифати хидматрасонии тандурустӣ дар беморхонае, ки истифодаи EMR-ро қабул карда буд, назар ба беморхонаи дигар беҳтар буд. Сифати хидматрасонии тандурустӣ аз рӯи он муайян карда мешавад, ки чӣ гуна натиҷаҳои саломатӣ беҳтар мешаванд. Омилҳои сершумор дар баланд бардоштани сифат нақш мебозанд. Баъзе омилҳо ба ҳамкории байни бемор ва табиб вобастаанд. Масалан, оё бемор аз ҷавобҳои табиб дилпурӣ пайдо мекунад ё на.

 Сарборӣ ба беҳбудии провайдерҳои тандурустӣ 
Интегратсияи тандурустии рақамӣ барои провайдерҳои тандурустӣ чолишҳои назаррас овард ва баъзе табибон нисбат ба муфид будани EMR барои нигоҳубини беморон назари хеле интиқодӣ доранд ва истифодаи афзояндаи онҳоро ҳамчун ҷузъи муҳими "сӯхтани" (burnout) табибон қайд мекунанд. Дигар таҷрибаҳои манфӣ ва чолишҳо ноумедиҳои бархоста аз мушкилоти мухобирот, коҳиши ҳамкории табиб ва бемор, захираҳои нокифоя, афзоиши ҳаҷми кор, мураккабии низом, мушкилот дар дастрасӣ ба иттилоот дар дохили сабтҳои электронии саломатӣ (EHR) ва дастрасии маҳдуд ба иттилооти дар низомҳои рақамӣ захирашударо дар бар мегиранд. Илова бар ин, клиницистҳо аксар вақт худро дар зери ҳаҷми зиёди додаҳо ва огоҳиҳои тавлидкардаи асбобҳои рақамӣ эҳсос мекунанд, ки метавонад ба нигоҳубини ба бемор нигаронидашуда монеъ шавад. Дар ин фазои тандурустии рақамӣ, тарсу ҳаросҳои пайдошаванда маъмуланд, аз ҷумла тарси тағйирот ва ивазшавии эҳтимолии ҷои кор, тарси фаромӯш кардани иттилооти муҳими бемор ва тарси тафсири нодурусти додаҳои бемор. Ин тарсҳо ҳангоми қабули технологияҳои нав ба афзоиши фишори равонӣ ва изтироб мусоидат мекунанд. Гузашта аз ин, аз ҷониби баъзе клиницистҳо эҳсоси ошуфтагӣ гузориш дода мешавад, ки аз зиддият байни асбобҳои рақамӣ ва шахсияти касбии онҳо бармеояд. Ин зиддият дар атрофи нигарониҳои марбут ба намоёнии кор ва таҳдидҳои даркшуда ба мустақилияти касбӣ давр мезанад.

 Пайвандҳои беруна 

 [(https://www.gov.uk/government/collections/evaluating-digital-health-products) GOV.UK Evaluating digital health products]
 [(https://evidence.nihr.ac.uk/collection/what-is-digital-health-technology/) What is digital health technology and what can it do for me?] – Баррасии Институти миллии тадқиқоти тандурустӣ ва нигоҳубин (NIHR)
 Эзоҳ