Достони Гилгамеш

Достони Гилгамеш, ё шеъри «Дар бораи ҳама чиз дида» () — яке аз қадимтарин асарҳои адабиёти хаттӣ ба шумор меравад, ки дар шумори мероси ҷаҳонии фарҳангӣ ҷой дорад. Ин достон дар забони аккадӣ ва сумиралӣ ба вуҷуд омада, тақрибан дар ҳазораи дуюми то милод сабт шудааст. Достон саргузашти шоҳ Гилгамеши Урукро нақл мекунад, ки миёни воқеият ва афсона қарор дорад.

 Таърих ва пайдоиш 
Достони Гилгамеш аз навиштаҷоти клинописӣ бар рӯи лавҳаҳои гилин ба мо расидааст. Қадимтарин порчаҳои он ба давраи сулолаи сеюми Урук (ҳазораи сеюм то милод) рост меоянд. Нусхаи маъруфи пурратар, ки бо номи Эпос дар бораи Гилгамеш шинохта шудааст, аз китобхонаи Ашшурбанипал дар Ниневия (асри VII то милод) ёфт шудааст.

 Қаҳрамонон 
 Гилгамеш – подшоҳи Урук, ду-се ҳиссааш худо ва як ҳиссааш инсон, рамзи қувват ва ҳокимият.  
 Энкиду – шахсияти нимваҳшӣ, ки бо хоҳиши худоён барои муқобил шудан ба Гилгамеш офарида шуд, вале баъдан дӯст ва ҳамсафари ӯ гардид.  
 Шамхат – зане, ки Энкидуро бо ҷаҳони инсонӣ ошно мекунад.  
 Утнапиштим – наҷотёфтаи Тӯфони бузург, ки асрори абадиятро медонад.  

 Мазмун 
Достон аз саргузашти Гилгамеш оғоз мешавад, ки дар Урук бо қудрати худ бар мардум сахтӣ меорад. Худоён барои тавозун офаридани ӯ, Энкидуро меофаранд. Пас аз рақобат, миёни онҳо дӯстӣ ба вуҷуд меояд.  

Онҳо ба сафарҳои пурхатар мераванд: куштани Ҳумбабо – посбони ҷангалҳои кедр, ва мубориза бо Гов-осмони аз ҷониби олиҳа Иштар фиристода. Пас аз ин, Энкиду мемирад, ки боиси ғаму изтироби амиқи Гилгамеш мегардад.  

Шоҳ ба ҷустуҷӯи ҳаёти абадӣ мебарояд ва бо Утнапиштӣ во мехӯрад, ки достони Тӯфони бузургро нақл мекунад. Аммо Гилгамеш асрори зиндагии ҷовидонро ба даст оварда наметавонад ва ба Урук баргашта, танҳо бо ном ва осори худ дар хотираи башарият абадият меёбад.

 Мавзӯъ ва маъно 
Достони Гилгамеш масъалаҳои умумибашариро матраҳ мекунад:
 ҷустуҷӯи маънои зиндагӣ;  
 мубориза бо марг ва нобудшавӣ;  
 арзиши дӯстӣ ва садоқат;  
 нақши инсон дар ҷомеа ва миёни худоён.  

Эпос таъсири амиқ ба адабиёти минбаъдаи Шарқ ва Ғарб гузошта, ҳамчун сарчашмаи афсонаҳо ва достонҳои дигар (аз ҷумла қиссаи Тӯфони ҷаҳонӣ) шинохта шудааст.

 Мерос 
Имрӯз Достони Гилгамеш на танҳо ёдгории адабӣ, балки ҳуҷҷати фарҳангӣ ва таърихӣ ҳисоб мешавад, ки ҷаҳонбинии мардумони Месопотамияро инъикос мекунад. Он ба забонҳои гуногун тарҷума шудааст ва яке аз муҳимтарин асарҳои бостонии инсоният ба шумор меравад.

 Эзоҳ 

 Манбаъ 
 Andrew George, The Epic of Gilgamesh, Penguin Classics, 2000.  
 Samuel Noah Kramer, History Begins at Sumer, University of Pennsylvania Press, 1981.  

Гурӯҳ: Адабиёт