Идиоморфизм

Идиоморфизм (аз юн. idios — худ, хос ва morphe — шакл) — қобилияти ҳангоми дар ҷинсҳои кӯҳӣ ё ҷисмҳои маъдандор шӯша (кристалл) бастанашон шаклҳои кристаллографии ба худ хос пайдо кардани минералҳо.

Идиоморфизм мафҳуми гурӯҳӣ буда, шаклҳои гуногуни кристаллҳои моддаҳои низом (сохтор)-и шӯшабандиашон гуногунро дар бар мегирад. Ҳамаи минералҳоро аз рӯи шакли шӯшабандӣ ба ду гурӯҳ ҷудо мекунанд: 1) серрӯяи дуруст — изоморфӣ; 2) мудаввари нодуруст — ксеноморфӣ. Донаҳои идиоморфӣ рӯяҳо, теғаҳо ва қуллаҳо доранд. Сатҳи донаҳои ксеноморфӣ ноҳамвор, кунҷдор ё ҳамвор аст. Вобаста ба шароити пайдоиш донаҳои ҳамон як минерал метавонанд идиоморфӣ ё ксеноморфӣ бошанд. Байни онҳо гузаришҳои тадриҷӣ мавҷуд аст. Идиоморфизм, маъмулан, дар минералҳои дар давраи аввали ташаккули ҷинсҳо ё маъданҳо аз муҳитҳои озод ҳаракаткунанда (мас., гудозаҳо ё маҳлулҳои обӣ) шӯша мебанданд, хубтар зоҳир мешавад. Дараҷаи идиоморфизм ҳамчунин ба қобилияти шӯшабандии модда (туфайли он минералҳои дар муҳити сахт аз нав шӯшабаста ё дар давраҳои дери шӯшабандии минералҳои ҷинсҳои кӯҳӣ ё маъданҳо пайдошуда низ идиоморфӣ буда метавонанд) ва тартиби аз магма (тафта) ҷудошавии минералҳо вобаста аст. Дар ҷинсҳои тафтавӣ минералҳо, маъмулан, дараҷаи яксони И. надоранд. Дараҷаи идиоморфизми минералҳои гуногун дар ҷинсҳои тафтавӣ ба тартиби ҷудошавии минералҳо аз гудозаи тафтавӣ, қобилияти шӯшабандии минералҳо ва тағйирёбии шакли донаҳо то комилан сахт шудани ҷинси кӯҳӣ вобаста аст. Минералҳои идиоморфӣ дар ҷинсҳои кӯҳӣ аксар вақтҳо шпатҳои даштӣ, авгитҳо, амфиболҳо, кварс, нефелин ва дар маъданҳо пирит, арсенопирит ва ғ. мебошанд.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 


Гурӯҳ:Маъданшиносӣ