Заҳбур

мини
Заҳбур, Заҳкаш, Заҳбурор — ҷӯй ё лӯлаҳое, ки барои кашидани заҳи замин, шӯршӯйӣ ва амсоли онҳо кофта ё гузаронда мешаванд. 

 Тавсиф 
Истифодаи заҳбури кушода аз қадим маълум аст. Дар ҳоли ҳозир умқи заҳбур аз сатҳи оби зиёдатӣ 1–1,5 м ва масофаи байни заҳбурҳо 150–200 м мешавад. Заҳбурҳои пӯшида низ мавҷуданд. Барои сохтани онҳо, маъмулан, заминро кофта (бараш 0,6 м, умқаш 2,5–3,5 м), ба он регу шағал (15–20 см) мерезанд. Сипас лӯлаҳои сафолин хобонда, боз 10–15 см регу шағал мепартоянд, аз болои он тол ё пардаи полиэтиленӣ кашида, хокпӯш мекунанд. Масофаи байни заҳбурҳои пӯшида 400–600 м аст. Барои заҳкашӣ заҳбурҳои умқашон 0,5–1,2 м ва қутрашон 12–15 см мекобанд. Дар заминҳои серрегу санг заҳбурҳои чоҳмонанд месозанд. Оби ба лӯла рафтаро тавассути насосҳо берун меоранд. Як Заҳбур заҳи 200–1000 м-ро кашида, ҳолати 200–300 га заминро беҳтар мекунад. Заҳбурҳо вобаста ба мавқеъ уфуқӣ ва амудӣ мешаванд. Дар заҳбурҳои уфуқӣ оброҳаро қадре моил, дар заҳбурҳои амудӣ мисли чоҳ месозанд. Аз рӯи сохти оброҳа ва масолеҳи сохтмон заҳбурҳои лӯлаӣ (сафолӣ, чӯбӣ, асбестусементӣ, пластмассӣ), белӯла ва рег ё сангрезадор мавҷуданд.

Дар мавриди мунтазам истифода бурдани заҳзаминҳо тадбирҳои заминхушконӣ бояд барои сабзишу инкишофи зироат ва кори мошинҳои кишоварзӣ шароити мусоид фароҳам оваранд. Низоми оби заминҳое, ки хушконидани онҳо ба нақша гирифта шудааст, аз рӯи намии хоки решаи рустаниҳо муайян карда мешавад. Ҳангоми паст будани сатҳи обҳои зеризаминӣ намии хок парида, ҳавогирии он меафзояд. Умқи ҷойгирии обҳои зеризаминиро, ки барои ғизогирии реша мусоидат мекунад, меъёри заҳкашӣ меноманд (маъмулан он барои зироат 0,7–1,1 м, барои алафҳо 0,4–0,7 м аст). 

Барои кори саҳроии мошинҳои заҳкашӣ меъёрҳои зерин таъйин шудаанд: 
 Дар давоми корҳои саҳроӣ оби зеризаминӣ бояд аз сатҳи замин 0,4–0,6 м пасттар бошад; 
 Заҳбурҳо ҳангоми кор ба ҳаракати воситаҳои нақлиёт монеъ нашаванд; 
 Барои мусоидии корҳои техникӣ масофаи байни заҳбурҳои кушода бояд аз 300–400 м кам набошад.

Қисми зиёди заминҳои обии Тоҷикистон аз сабаби номукаммал будани усулҳои обёрӣ сернамак мешаванд. Дар чунин ҷойҳо шӯршӯии хок аҳаммияти махсус дорад. Сабаби асосии шӯр задани заминҳои обӣ баланд ҷойгир шудани обҳои минералии зеризаминӣ мебошад. Обҳои минералӣ бухор шуда, дар хок намакҳои барои зироат зарарнокро (NaCl, Na2SO4, MgCl2, CaCl2 ва Na2CO3, ки дар об зуд ҳал мешаванд) боқӣ мегузоранд. Барои аз сатҳи замин поин нигоҳ доштани намакҳо заҳбурро амиқ (2–3 м) кофта, ҳамеша дар ҳамин ҳолат нигоҳ доштан лозим аст. Дар марҳалаи аввал (1–2 сол) тавассути заҳбур обҳои зеризаминиро кашида, шӯрии қабати решадори хокро то дараҷаи зарурӣ паст мефуроранд. Дар марҳалаи дуввум натиҷаҳои бадастоварда доимӣ нигоҳ дошта мешаванд. Миқдори оберо, ки барои ҳал ва аз хок хориҷ кардани намакҳо зарур аст, вобаста ба дараҷаи шӯрӣ, таркиби намакҳо ва таъсирпазирии хок муқаррар менамоянд.

 Эзоҳ 

 Адабиёт