Забони мадаклаштӣ

Забони мадаклаштӣ (лаҳҷаи мадаклаштӣ) шеваи мардуми мадаклашт, як ҷомеаи этнолингвистии тоҷикон аст, ки дар ноҳияи Читрал дар шимоли Покистон зиндагӣ мекунанд.

 Таърих 
Мадаклаштиҳо зиёда аз дувуним аср пеш аз дигар гуруҳҳои тоҷикзабон ҷудо шуда, аз қисмати шимолу шарқии Афғонистон ба Читрал кӯчида буданд  . Аз он вақт инҷониб онҳо аз дигар тоҷикон ва даризабонҳо дар ҷудоии нисбӣ зиндагӣ мекарданд, вале бо ҳамсоягони нави худ, яъне миллатҳои кҳо, гуҷар ва паштунҳо робитаи зич доштанд. Рушди ҷудогона ва таъсири забонҳои халқҳои Читрал имкон дод, ки дар шеваи мадаклаштиҳо аз гуфтори тоҷикони Афғонистон тафовути ҷиддӣ пайдо шавад. Ба далели ин тафовут бештари гӯяндагони мадаклаштӣ ва бархе аз забоншиносон онро забони мустақили шохаи эронии ғарбӣ  ва бархеи дигар онро ба гӯиши форсӣ    тасниф кардаанд. Тибқи маълумоте, ки забоншиноси покистонӣ Фахруддин Охундзода аз яке аз гӯяндагони шева ба даст овардааст, тафовути луғавии мадаклаштӣ ва тоҷикӣ ҳудуди 30-35 дарсадро ташкил медиҳад  .

 Вазъияти иҷтимоӣ-забонӣ 
Мадаклаштӣ тақрибан барои 2-4 ҳазор нафар забони модарӣ аст    . Қариб хамаи онҳо дар панч дехаи водии Мадаклашт: Матив, Кашакал, Убара, Эбара ва Бебандӣ зиндагй мекунанд. Аз ҷиҳати маъмурӣ ин деҳаҳо, ки бо масофаҳои хурд аз ҳам ҷудо шудаанд, як шаҳракро ташкил медиҳанд, ки бо номи Мадаклашт маълум аст.

Забони мадаклаштӣ бо вуҷуди тангии ҷуғрофӣ ва шумораи ками гуфту-шунидҳо дараҷаи зиндаи баланд дошта, дар ҳаёти рӯзмарра тамоми сокинони Мадалакшт, аз чумла бачаҳо аз он истифода мебаранд. Ф.Охундзода дараҷаи баланди ҳифзи забонро ба ҷойгиршавии дури водӣ, вуҷуд надоштани никоҳи омехта ва нуфузи таърихии иҷтимоии забони форсӣ, ки ба он наздик аст, нисбат медиҳад. Ба забони мадаклаштӣ на танҳо мадаклаштиҳо, балки бархе аз сокинони деҳаҳои ҳамсояи паштуниву гуҷарӣ низ ҳарф мезананд  .

Аксари занон ва кӯдакони Мадаклашт якзабонанд, яъне онҳо бо забонҳои дигар ҳарф намезананд. Қариб ҳамаи мардон ба ғайр аз мадаклаштӣ боз бо забони дардии кҳовар ҳарф мезананд, ки ҳамчун забони гуфтугӯии Читрал амал мекунад. Бисёре аз мардон инчунин бо забони пашту ҳарф мезананд, сокинони таҳсилкардаи Мадаклашт бг урду ва камтар бо забони англисӣ ҳарф мезананд  ․

 Эзоҳ 

 Адабиёт 






Гурӯҳ:Забонҳои Покистон