Хотири Хатлонӣ

Мирзо Бозор Хотири Хатлонӣ (; 1804, деҳаи Хосиён, ноҳияи Ховалинг — 1885) — , адиб ва мутафаккири тоҷик, аз чеҳраҳои шинохтаи муҳити адабии Хатлон.

 Зиндагинома 
Хотири Хатлонӣ соли 1804 деҳаи Хосиёни Ховалинг дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Аз овони кӯдакӣ ба донишомӯзӣ ва шеъргӯӣ майл дошт. Падараш Шоҳиззатуллоҳ орзу дошт, ки писараш соҳиби хатту савод гардад. Мирзо Бозор таҳсилро дар мактабҳои маҳаллӣ оғоз намуда, сипас барои омӯзиши илмҳои исломӣ ва улуми замон ба Бухоро рафт. Ӯ баъд аз таҳсил дар Бухоро ва шиносоӣ бо муҳити адабии он ба зодгоҳаш баргашт, вале бинобар мухолифати муллоҳои маҳаллӣ ба Ҳиндустон рафт ва дар Бангола ду сол таҳсил кард.

 Фаъолияти адабӣ 
Хотири Хатлонӣ пас аз бозгашт ба Ховалинг бо дониш ва ҷаҳонбинии тоза ба фаъолияти адабӣ ва иҷтимоӣ машғул шуд. Дар жанрҳои гуногуни адабӣ — ғазал, рубоӣ, қитъа, мухаммас, соқинома, марсия шеър эҷод кард. Девони ӯ, ки тақрибан 400 ғазал ва осори дигарро дар бар мегирад, ба мавзуъҳои иҷтимоӣ, фалсафӣ, ирфонӣ ва ишқӣ бахшида шудааст.

Хотири Хатлонӣ яке аз чеҳраҳои намоёни доираҳои адабии Хатлон дар асри XIX ба шумор меравад. Дар ашъори Хотир танқиди зоҳидону риёкорон, даъват ба донишомӯзӣ, адолат, озодандешӣ ва парҳез аз хурофот ҷойгоҳи муҳим дорад. Дар эҷодиёти Хотир, махсусан дар ғазалиёти ӯ, таъсирпазирӣ аз шеваи эҷоди Ҳофиз зиёд дида мешавад. Шеъри ӯро ташбеҳот ва истиораҳои ноб таровати бештар додаанд. Дигар аз мухтассоти сабки эҷоди Хотири Хатлонӣ дар он аст, ки ба забони форсӣ-тоҷикӣ меҳри зиёд дошт ва дар шеър кӯши мекард, ки бештар аз калимаҳои тоҷикӣ истифода барад.

Хотири Хатлонӣ дар жанри марсия низ маҳорат нишон дода, аз ҷумла дар сӯги писараш шеърҳои ҷонгудоз офаридааст.

 Мероси адабӣ 
Аз девони Хотир, ки дар замони зиндагиаш бо хатти худ ҷамъоварӣ шуда буд, то имрӯз қисми зиёдаш нопадид шудааст. Бо вуҷуди ин, ашъори боқимонда ҷойгоҳи шоирро дар қатори суханварони баландмақоми адабиёти тоҷик тасдиқ мекунад. Дар осораш ишораҳои зиёде ба қаҳрамонони Шоҳнома ва афсонаҳои бостонӣ, ҳамчунин истифодаи васеи вожаҳои аслии форсӣ дида мешавад.

 Намунаи ашъор 

 Даргузашт 
Хотири Хатлонӣ тахминан дар синни 81-82-солагӣ, соли 1885 дар зодгоҳаш даргузашт.

 Эзоҳ