Занданачӣ

«Занданачӣ», «занданиҷӣ» — як навъ матоъи абрешимӣ ё пахтагини суфтаву рангин, нақшдор ва баъзан абрабандишуда, ки дар деҳаи Зандана бофта мешуд. Аз ин рӯ, «Занданачӣ» бо номи ҳамин маҳалла маъмул ва машҳур шудааст. Мувофиқи маълумоти Наршахӣ (дар китоби «Таърихи Бухоро») «Занданачӣ» дар деҳаҳои Зандана, Искиҷкат, Вардона ва аксари деҳоти Бухоро низ истеҳсол ва ба сифати матои маъмули тиҷоратӣ ба Ироқу Форс, Кирмону Ҳиндустон ва ғ. бурда мешуд. «Занданачӣ» дар гузашта арзиши баланд дошта, аз он барои шоҳону сарватмандон ҷома медӯхтанд. Бино ба таҳқиқоти муаррихон (А. Беленитский, И. Бентович, А. Иерусалимская) матои "Занданачӣ дар асрҳои 7-9 аз абрешим бофта мешуд. Намунае аз матои абрешимии «Занданачӣ», ки дорои навиштаҷоти суғдӣ аст, ҳоло дар Осорхонаи Юи (Белгия) маҳфуз мебошад. Дар асри 10 матоъҳои нафиси пахтагинро низ «Занданачӣ» мегуфтанд. Ба қавли В. Клейн, «Занданачӣ» матои пахтагини мулавван буда, рангҳои кабуду гулгун, арғувонӣ ва ғ. доштааст. Намунае аз чунин «Занданачӣ», ки дар он номи яке аз сарлашкарони Сомониён — Бектегин бо хатти арабӣ сабт шудааст, ҳоло дар Осорхонаи Луври Фаронса маҳфуз аст. Он аз ду порча иборат буда, тарзи бофти матои «Занданачӣ»-ро дорад. Дар маркази матоъ тасвири ду фили рӯбарӯистода ва дар қисми поини он грифон (махлуқи уқобсар) инъикос ёфтаанд. Дар тасвирҳои Қалъаи Шодмон (атрофи Душанбе) шоҳии машҳури «Занданачӣ» бо тасвири «дарахти ҳаёт» ва гули нилуфар акс ёфтааст, ки дар шоҳроҳи «Роҳи абрешим» ба нархи тило баробар буд. Дар «Сиёсатнома»-и Низомулмулк омадааст, ки дар давраи Сомониён бо дарназардошти ҳунару шоистагӣ манзалати ғуломонро баланд бардошта, ба ғуломони як сол хидматкарда қабои «Занданачӣ» мепӯшонданд. Бозоре, ки дар он «Занданачӣ» хариду фурӯш мешуд, то солҳои 50 асри 20 вуҷуд дошт. Мардуми имрӯзаи деҳаи Зандана, ки ҳоло дар ҳудуди н. Пешкӯҳи вил. Бухоро воқеъ аст, навъҳои гуногуни матои «Занданачӣ»-ро ҳанӯз дар ёд доранд.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Клейн В. Иноземные ткани, бытовавшие в России до XVIII в., и их терминология. М., 1925;
 Беленицкий А. М., Бентович И. Б. Из истории среднеазиатского шёлкоткачества (к идентификации ткани «зенданечи») // СА. 1961, № 2;
 Иерусалимская А. А. К сложению школы художественного шёлкоткачества в Согде // Средняя Азия и Иран. Л., 1972;
 Майтдинова Г. М., История таджикского костюма. Т. II. Средневековый и традиционный костюм. Д., 2004;
 С. Айнӣ. Ёддоштҳо. Д., 2009.

Гурӯҳ:Матоъҳо