Ғуломон (сипоҳ)

Ғуломон - номи табақае аз сипоҳиён дар таърих, ки ба ду гурӯҳ гуфта мешавад:

1. Дастаи сипоҳиёни турк дар хилофати Бағ­дод, ки аз дав­раи ҳукмронии ал-Муътасим (794–842) барои ҳифзи ам­ният ва саркӯб кардани ошӯбҳо дар қалам­ра­ви хило­фат ташкил карда шуда буд. Аксарияти ғуломон аз бо­зорҳои бар­да­фу­рӯшии Хоразм, Самарқанд, Бухоро, Хуросон ва наво­ҳии баҳ­ри Хазар харидорӣ шуда, қисми дигар ҳамчун ҳадя ё хи­роҷи солона ба дарбори Бағдод фиристода мешуданд. 

 Фарқ аз лашкариёни дигар 
Ғуломон аз дигар сипоҳиён бо далерӣ, маҳорати асп­са­во­рӣ, ти­ран­дозӣ фарқ карда, ба сабаби бегонагиашон аз мардуми ма­ҳал­лӣ шуришҳои оммавиро бераҳмона пахш мекарданд. Бо зиёдшавии шумораи ғуломон дар Бағдод ва зулму ситами он­ҳо бар мардуми шаҳр қароргоҳи халифа дар аҳди ал-Муъ­тасим ба Сомарро кӯчонида шуд. 

 Нақш дар корҳои идории давлат 
Нуфузи ғуломон дар аҳди хилофати Восиқ Биллоҳ афзоиш ёфта, баъзеашон ба монанди Итох (волии Хуросону Синд) ва Буғо, волии музофот ва сарлашкар таъйин мешуданд. Пас аз фавти Во­сиқ Бил­лоҳ рақобати миёни ғуломон ва доираҳои ҳукм­рони аб­босӣ барои таъйини валиаҳд бо ғалабаи гурӯҳи аввалӣ хо­тима ёф­та, номзади пешниҳодкардаи ғуломон – Мутаваккил халифа шуд. Кӯшишҳои Мутаваккил барои коҳиш додани нуфузи ғуломон дар хилофат бенатиҷа анҷом ёфта, ахиран ху­ди халифа ба дасти онҳо кушта шуд. Пас аз қатли Мутаваккили II ха­лифаи дастнишондаи ғуломон тавас­сути ху­ди онҳо сарнигун ё ба қатл расонида шуданд.

 Ғуломон дар Хуросон 
Баъдан дар пайравӣ ба хилофати Бағдод дар аҳди Сомониён, Ғазна­виён, Ғуриён ва Салҷуқиён дастаҳои ҳарбии ғуломон ташкил ёфтанд. Ба қавли Низомулмулк, дар аҳди Сомониён тартиби муайяни тарбия ва парвариши ғуломон вуҷуд дошт: ғулом муддати як сол бо қабои занданеҷӣ пиёда хидмат карда, вобаста ба шу­ҷо­ату вафодориаш сол ба сол мартабааш боло мерафт ва дар синни 35-солагӣ ба мансаби амирии лашкар таъйин ме­шуд. Дар аҳди Сомониён сипаҳсоло­рони зиёде, ба монанди Алптегин, Сабуктегин, Бектузун, Тош ва Фоиқ аз миёни ғуломон баромада, давлаташон ниҳоят ба дасти онҳо таназзул ёфт ва дар ниҳоят шикаста шуд.

 Давлатдорӣ дар Ҳинд 
2. Сулолаи ҳукмрон дар Ҳинд (1206–90). Аксарияти султон­ҳои ин хонадон то давраи салтанаташон ғуломони Ғу­риён буданд ва ба ин сабаб сулола бо номи Ғуломон шуҳрат ёфт. Намояндагони сулолаи Ғуломон: Қутбуддини Ойбек (1206 –10), Оромшоҳ (1210–11), Шамсуддини Илтутмиш (1211 –36), Рукнуддини Фи­рӯз­шоҳ (1236), Разия (1236–40), Муизуддини Баҳромшоҳ (1240–42), Алоуддини Масъудшоҳ (1242–46), Носирудди­ни Маҳмудшоҳ (1246–65), Ғиёсудди­ни Балбан (1265–87), Каю­марс (1287–90).

 Эзоҳ 
Хилофати Аббосиён

Давлати Сомониён

Салтанати Ғуриён

Салтанати Деҳлӣ

 Адабиёт