Заминкушоӣ

Заминкушоӣ — маҷмӯи тадбирҳои ташкилии хоҷагӣ, агротехникӣ ва ҳидромелиоративӣ оид ба истифодаи заминҳои кишоварзӣ.

Тавассути чунин тадбирҳо дар ҷумҳурӣ асосан заминҳои обӣ ва нокорамро ба кор меандохтанд. Ҳангоми заминкушоӣ ташкили хоҷагиҳои нав (колхозу совхозҳо), сохтмони биноҳои иқоматӣ, истеҳсолӣ, маданию маишӣ, чорводорӣ, анбор, устохонаҳои таъмирӣ, гаражҳо ва ғ. бо энергияи электрӣ, газ, об, роҳҳои алоқа, воситаҳои нақлиёт таъмин кардани онҳо пешбинӣ мешуд. Барои сохтмони иншоот (объект)-ҳои нав ва вусъат додани фаъолияти иншооти амалкунанда заминҳои навкушо ва хоҷагиҳои онҳоро маблағгузорӣ мекарданд. Давлат барои кушодани заминҳои обӣ ва беҳтар кардани ҳолати мелиоративии заминҳои масоҳаташон то 500—800 га низ маблағ ҷудо мекард. Соли 1924-ум 113 ҳазор га ва соли 1960-ум 427, 3 ҳазор га замини обӣ ба истифода дода шуд. Масоҳати заминҳои обӣ назар ба соли 1960 дар солҳои 1970-ум 89,1 ҳазор га, 1980-ум 190,5 ҳазор га, 1987-ум 251,7 ҳазор га зиёд шуд. Дар тӯли 63 сол (аз соли 1924 то 1987) масоҳати умумии заминҳои обии ҷумҳурӣ аз 113 ба 679 ҳазор га расид ё 6 баробар афзуд. Ба муҳимтарин тадбирҳои хоҷагию ташкилии ба кор андохтани заминҳои нави обӣ ташкили фаъолияти истеҳсолии хоҷагӣ, муайян кардани сохти онҳо, махсусгардонӣ ва ташкили меҳнат низ дохил мешуд. Миқёс ва махсусгардонии хоҷагиҳои нави заминҳои обӣ мувофиқи соҳаҳои асосӣ ва ғайриасосии истеҳсолӣ дар асоси ба ҳисоб гирифтани хусусиятҳои маҳал муайян карда мешуд. Дар совхозҳои пахтакор ба роҳ мондани чорводорӣ, махсусан, говпарварӣ самарабахш буд. Корҳои агротехникӣ ва ҳидромелиоративӣ дар заминҳои навкорам дар натиҷаи ба ҳисоб гирифтани техникаи обёрӣ, механиконӣ ва махсусгардонии хоҷагиҳо, навъҳои зироат, тарзи киштгардон ва ғ. анҷом дода мешуданд. Барои корам кардани заминҳои шӯрхок ва беҳтар кардани вазъи мелиоративии онҳо сохтмони шабакаҳои обёрӣ ва заҳбурҳо аҳаммияти калон доштанд. Дар шароити Тоҷикистон барқарор кардани шабакаву иншооти обёрӣ, банақшагирии заминҳои харобгардида ва ғ. аз қабили тадбирҳои ба кор андохтани заминҳои обианд. Дар як қатор ноҳияҳои ҷумҳурӣ заминҳои дарёбод, доманакӯҳҳо ва ғ-ро, ки хокашон серсангу шағал аст, ба заминҳои корам табдил медиҳанд. Дар ин ноҳияҳо ҳангоми сохтани наҳрҳо, иншооти обӣ, банақшагирии майдонҳо рекултиватсия (қисми ҳосилхези хокро дар як ҷо ҷамъ карда, баъди анҷом додани кори асосӣ онро ба ҷои аввала мерезанд)-и заминро анҷом медиҳанд. Заминҳои серсангро ҳамвор ва аз санг тоза мекунанд. Киштгардон яке аз қисмҳои асосии заминкушоӣ аст. Дар заминҳои обӣ барои киштгардон, махсусан кишти юнучқа (ришқа) аҳаммияти калон дорад. Киштгардонро бештар дар корам кардани заминҳои шӯрхок, санглох ва камҳосил истифода мебаранд. Аввалин совхозҳо дар заминҳои бекорхобидаи Тоҷикистон ҳангоми кушодани заминҳои нокорами дашти Дилварзин ва таъсиси ноҳияи пахтакори Мастчоҳ ташкил ёфтаанд. Сохтмони комплексии совхозҳо ҳангоми аз худ кардани заминҳои дашти Мирзочӯли Зафаробод, Ёвону Обикиик, Ғаровутӣ, Гулистон ва Қараланги водии Вахш, Ӯртабузу Метинтуқайи Фархор низ амалӣ шудаанд. Баъдан чунин тарзи ташкили совхозҳоро дар заминҳои нави даштҳои Ашти Калон, Бешкент ва Данғара амалӣ карданд. Дар заминҳои обии ҷумҳурӣ 448 совхоз, 38 корхонаи байнихоҷагӣ ва 157 колхоз бунёд шуда буданд, ки қисми асосии маҳсулоти хоҷагии қишлоқро истеҳсол мекарданд. Ҳоло дар ҷумҳурӣ мувофиқи лоиҳаи «Обёрии заминҳои водии Данғара» ва қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон № 599 аз 30 ноябри 2007 барои азхудкунии заминҳои водии Данғара — давраи дуввум ҳамагӣ 2622,19 га аз худ карда шудааст, ки дар ин заминҳо ғаллаю пахта кишт ва боғҳо бунёд шудаанд. Барои амалӣ гардидани давраи севвуми азхудкунии заминҳои водии Данғара бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти № 330 аз 29 июни 2017 бояд 1742,43 га замин ба кор андохта шавад. Инчунин соли 2016 дар мавзеи Канаски ҷамоати деҳоти Ромити ш. Ваҳдат дар 175,42 га замини нав картошка ва зироатҳои полизӣ кишт карда шуданд.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Касимов А., Хамроев М. Развитие орошаемых земель советского Таджикистан. Д., 1985;
 Итоги учета использования орошаемых угодий по Таджикской ССР. Д., 1986.

Гурӯҳ:Заминдорӣ