Ҳубоби иттилоотӣ

Ҳубоби иттилоотӣ, ҳубоби филтрҳо () — мафҳумест, ки аз ҷониби фаъоли интернетӣ Илай Парайзер () пешниҳод шуда, дар китоби ҳамноми ӯ тавсиф гардидааст. Ин мафҳум ҷанбаи манфии ҷустуҷӯи шахсисозишударо ифода мекунад — падидае, ки дар он вебсайтҳо муайян мекунанд, корбар кадом иттилоотро дидан мехоҳад, бо такя ба додаҳои дар бораи ҷойгиршавии ӯ, пахшҳо ва ҳаракатҳои қаблии муш, завқҳо ва таърихи ҷустуҷӯ.

Дар натиҷа, вебсайтҳо танҳо он иттилоотро намоиш медиҳанд, ки бо нуқтаҳои назари қаблии ҳамин корбар мувофиқат мекунад. Дигар иттилоот, одатан, ба корбар нишон дода намешавад.

Намунаи ин раванд Google ва дигар системаҳои ҷустуҷӯӣ бо натиҷаҳои ҷустуҷӯи шахсисозишуда, инчунин Facebook бо навори ахбори шахсисозишуда мебошад, ки бо ҳар як амали корбар бештару бештар инфиродӣ мегардад. Масалан, агар корбар дар шабакаи иҷтимоӣ ду дӯст дошта бошад — яке паёмҳоеро бо дастгирии президент нашр кунад ва дигаре паёмҳои интиқодӣ, ва корбар паёмҳои аввалро паҳн намуда, дувумиро нодида гирад, тадриҷан дар навори ахбори ӯ паёмҳо бо арзёбии ҳарчи мусбаттари президент пайдо мешаванд. Дар натиҷа, ӯ иттилооти мухолифи нуқтаи назарашро хеле камтар мегирад ва аз лиҳози зеҳнӣ дар ҳубоби иттилоотии худ ҷудо мемонад.

Илай Парайзер мисоле меорад, ки як корбар дар Google бо дархости «British Petroleum» ҷустуҷӯ анҷом дода, танҳо хабарҳои сармоягузорӣ дар бораи ширкати British Petroleum-ро гирифтааст; дар ҳоле ки корбари дигар бо ҳамон дархост маълумот дар бораи таркиши платформаи нафтии Deepwater Horizon-ро дарёфт кардааст. Саҳифаҳои натиҷаҳои ҷустуҷӯи ин ду корбар «ба таври чашмгир аз ҳам фарқ мекарданд».

Таъсири «ҳубоб» метавонад барои ташаккули афкори шаҳрвандӣ паёмадҳои манфӣ дошта бошад.

Тавре ки роҳбари собиқи Google Эрик Шмидт гуфтааст: «Ба одамон дидани ё ба даст овардани чизе, ки ба ягон шакл барои онҳо интихоб нашудааст, хеле душвор хоҳад буд».
 Манбаъҳои иттилоот барои системаҳои ҷустуҷӯӣ 
 Тамға ва навъи компютери шахсӣ
 Низоми амалкунанда
 Ҷойгиршавии корбар
 Сину соли корбар
 Забони корбар
 Ҳамчунин, агар низоми амалкунанда ва системаи ҷустуҷӯӣ ба як ширкат тааллуқ дошта бошанд (масалан, Google ва Android, Bing ва Windows), шумораи зиёди додаҳои фардии корбар ба ҳисоб гирифта мешавад: файлҳо, барномаҳо; браузери Google Chrome низ ҳаҷми зиёди додаҳои фардии корбарро ҷамъоварӣ мекунад
 Браузер
 Хадамоти дигар (масалан, Google метавонад маълумоти фаровонро аз шабакаи иҷтимоии Google+, манфиатҳо дар Google News, аксҳо дар Google Photos ва Picasa, чати Hangouts, файлҳо дар Google Диск ва ғайра ҷамъ оварад)
 Таърихи дархостҳои ҷустуҷӯ
 Таърихи боздиди сомонаҳо
 Дигар ҷадвалҳои боз дар браузер

 Интиқод 
Парайзер дар китоби худ «The Filter Bubble» ҳушдор медиҳад, ки камбудии эҳтимолии филтркунии дархостҳои ҷустуҷӯӣ дар он аст, ки он «моро аз ғояҳои нав, мавзӯъҳо ва иттилооти муҳим ҷудо мекунад» ва «тасаввуроте эҷод мекунад, ки манфиатҳо ва шавқҳои маҳдуди худи мо гӯё тамоми ҷаҳонро ташкил медиҳанд». Ин метавонад ҳам ба шахсият ва ҳам ба ҷомеа дар маҷмӯъ зарари эҳтимолӣ расонад.

Парайзер Google ва Facebook-ро барои он интиқод мекунад, ки онҳо ба корбарон «хеле зиёди ширинӣ медиҳанд, вале қариб ҳеч чизи судманд не». Ӯ ҳушдор медиҳад, ки ин «алгоритми ноаёни таҳрири интернет» метавонад «дастрасӣ ба иттилооти навро маҳдуд карда, гуногунрангии онро коҳиш диҳад».

Ба гуфтаи Парайзер, таъсири зараровари «ҳубоби филтрҳо» метавонад ба ҷомеа дар маҷмӯъ низ таъсир расонад, зеро он қобилияти ташаккули «афкори шаҳрвандӣ»-ро заиф намуда, одамонро нисбат ба «таблиғот ва дасткорӣ» осебпазиртар мегардонад.

Мудири маҳсулоти Facebook Крис Кокс мегӯяд: «Қисми асосии муҳтавое, ки шумо дар Facebook мебинед, аз ҷониби “пайвандҳои сусти” шумо — корбароне, ки берун аз шабакаи иҷтимоӣ бо онҳо муошират намекунед, тавлид мешавад. Тадқиқотҳои мо исбот намекунанд, ки Facebook ҳубоби филтрҳо эҷод мекунад, балки баръакс, баъзе далелҳои муқобил пешниҳод менамоянд».
 «Тазоди муҳиммият» 
Ҳубоби филтрҳо ба падидае монанд аст, ки дар он одамон ва созмонҳо иттилоотеро меҷӯянд, ки дар оғоз ба назарашон дуруст менамояд, аммо дар асл бефоида ё қариб бефоида бармеояд, ва ҳамзамон аз иттилооте канорагирӣ мекунанд, ки ба назарашон нодуруст ё ночиз менамояд, вале дар воқеъ муфид аст.

Мушкил аз он ба миён меояд, ки аҳамияти воқеии як далел ё мафҳуми мушаххас дар чунин ҳолатҳо танҳо баъд аз он равшан мегардад, ки ин далел маълум шудааст. То он вақт, ғояи омӯзиш рад карда мешавад, зеро ягон далел нодуруст дарк шудааст. Дар натиҷа, шахсе, ки иттилоот меҷӯяд, ба дом меафтад ва наметавонад он чизеро, ки воқеан ба ӯ лозим аст, дарёфт кунад ва ба як навъ «нуқтаи кӯри иттилоотӣ» гирифтор мешавад.

Ин падида «парадокси релевантият» ном гирифтааст; он дар тӯли тамоми рушди зеҳнии инсон зиёд дучор меояд ва барои илм ва маориф мушкили муҳим ба шумор меравад. Дэвид Эндрюс дар китоби худ «The IRG Solution» ин мушкилро таҳлил намуда, инчунин роҳи умумии ҳалли онро пешниҳод мекунад.

 Имконияти хомӯш кардани ҷустуҷӯи шахсисозишуда 
Пас аз нашри китобҳо ва мақолаҳои Парайзер, як қисми корбарони интернет аз он изҳори норозигӣ карданд, ки як системаи ҷустуҷӯии ба назар якхела ба одамони гуногун натиҷаҳои гуногун медиҳад. Аз ин рӯ, аксари системаҳои муосири ҷустуҷӯӣ имкони танзими натиҷаҳои ҷустуҷӯро фароҳам меоранд: дар Google корбарони сабтиномшуда метавонанд ҳамзамон натиҷаҳои шахсисозишуда ва умумиро бо истифода аз тугмаи махсусе, ки дар тарафи рости натиҷаҳои ҷустуҷӯ ҷойгир аст, бинанд; дар Яндекс мумкин аст ҷустуҷӯи шахсиро ё барои ҳамеша фаъол, ё барои ҳамеша ғайрифаъол кард; дар Bing ҳоло танҳо тоза кардани таърихи боздид имконпазир аст.

Системаи ҷустуҷӯии DuckDuckGo умуман аз ҳубоби филтрҳо истифода намекунад ва маълумот дар бораи корбаронро ҷамъоварӣ намекунад. Он худро ҳамчун хадамоте муаррифӣ мекунад, ки иттилоотро аз манбаъҳои гуногун истифода бурда, натиҷаҳои дақиқтар, актуалӣ ва гуногунрангтар аз системаҳои маъмулии ҷустуҷӯ пешниҳод мекунад.
 Ҷусторҳои вобаста 
 DuckDuckGo
 Ixquick


 Эзоҳҳо 

 Адабиёт
ба забони русӣ




 Пайвандҳо
 30 сервисов, с помощью которых Windows 10 может следить за пользователем
Гурӯҳ:Ҳубоби иттилоотӣ
Гурӯҳ:Системаҳои ҷустуҷӯӣ