Зарраҳои векторӣ

Зарраҳои векторӣ, бозонҳои векторӣ — бозонҳое, ки аз пайкҳои таъсири мутақобили суст иборатанд. Маъмулан зарраҳои векториро бозонҳои мобайнӣ низ меноманд.

Тибқи назария таъсири мутақобили суст низ ҳамчун таъсири мутақобили электромагнитӣ тавассути зарраҳои спинашон J = 1 амалӣ мегардад. Ҳомили таъсири мутақобили электромагнитии байни зарраҳои заряднок фотон (зарраи безаряд ва дорои массаи оромии сифрӣ ва спини J = 1) мебошад. Фотон манбаи ҷуфти фермион – антифермион аст (ҷамъи заряди электрии зарраҳои тавлидкардаи фотон ҳамеша баробари сифр мебошад). Фотон манбаи фотони дигар шуда наметавонад. Тафовути байни таъсири мутақобили электромагнитӣ ва таъсири мутақобили суст дар он аст, ки пайки таъсири мутақобили суст зарраҳои соҳиби массаи бузурги зарядноки W± ва зарраи безаряди Z мебошанд. W+-бозон антизарраи W– -бозон аст. Бинобар бузург будани массаи бозонҳои мобайнӣ таъсири мутақобили суст кӯтоҳтаъсир (10-17 м) мебошад. Равандҳои сусте низ ба вуҷуд меоянд, ки тавассути мубодилаи бозони мобайнии безаряди Z-бозон амалӣ мегарданд. Дар ин маврид зарядҳои электрии лептонҳои мутақобилтаъсир тағйир намеёбад. Равандҳои сусте, ки тавассути мубодилаи кванти майдони суст – W±-бозонҳо ба амал меоянд, ҷараёнҳои сусти заряднок ном доранд. Агар таъсири мутақобили суст дар натиҷаи мубодилаи бозонҳои мобайнии безаряди Z ба амал ояд, он гоҳ сухан дар бораи ҷараёнҳои сусти безаряд меравад. Бозонҳои мобайниро бори нахуст (1983) дар таҷрибаҳои махсуси дар Маркази аврупоии таҳқиқоти ҳастаӣ (Женева, Швейсария) анҷомдодашуда мушоҳида кардаанд. Мавҷудияти бозонҳои мобайниро дар ибтидои солҳои 70 асри 20 С. Вайнберг, А. Абдуссалом ва Ш. Глэшоу пешгӯӣ карданд ва барои дар таҷриба мушоҳада кардани онҳо пешниҳод шуд (1976), ки дар Маркази таҳқиқоти илмии аврупоии Шӯрои таҳқиқоти ҳастаӣ (Женева, Швейсария) суръатфизои нав сохта шавад. Соли 1981 бо роҳбарии С. Ван дер Меер чунин суръатфизо – коллайдери протон-антипротон (суперсинхротрон S  S) бо энергияи ҳар як зарраи бархӯранда 270 ГэВ (сипас то 315 ГэВ расонидаанд) сохта шуд.Тахмин мерафт, ки бозонҳои мобайнӣ – W ва Z-бозонҳо дар бархӯрдҳои навъи  тавлид мешаванд:

  → W± + X ва  → Z + X.

Ин ҷо Х – маҷмӯи зарраҳои дигар аст, ки дар  -бархӯрд тавлид мешаванд.

Умри бозони мобайнӣ ≈ 3∙10-25 с аст. Бинобар ин, далели тавлид шудани онро танҳо тавассути сабт намудани маҳсулоти коҳиши он собит мекунанд. Усули дигар ва боэътимоди мушоҳидаи W ва Z-бозонҳо дар -бархӯрд таҳқиқи шохаҳои коҳиши онҳо ба лептонҳо мебошад:

W+ → е+ + ʋе ; W- → е- + ῡе ; Z → е+ + е-

Дар ин раванд лептонҳои тавлидшуда нисбат ба хатти бархӯрди протон ва антипротон арзӣ ҳаракат мекунанд. Аз ин рӯ, онҳоро аз заминаи адронҳо ҷудо кардан мушкил нест. Натиҷаи таҷрибаҳо нишон дод, ки массаи бозонҳо ба W = (81 ± 2) ГэВ ва Z = (93 ± 2) ГэВ баробар аст.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 


Гурӯҳ:Бозонҳо