Адолати интиқолӣ

Дар охири солҳои 1980 ва аввали солҳои 1990, бо таъсири мавҷи ҷаҳонии демократикунонӣ, бахусус мавҷи сеюм, адолати интиқолӣ доираи худро васеъ кард. Он аз масъалаҳои маҳдуди ҳуқуқшиносӣ ба масъалаҳои сиёсӣ, аз ҷумла рушди ниҳодҳои устувори демократӣ ва эҳёи ҷомеаи шаҳрвандӣ гузашт. Тадқиқотҳо нишон доданд, ки адолати интиқолӣ метавонад ба ҳисоботдиҳӣ, поён додан ба беҷазоӣ, бозсозии муносибатҳои давлату шаҳрванд ва таъсиси ниҳодҳои демократӣ мусоидат намояд.

Кишварҳое чун Канада, Австралия ва Зеландияи Нав равишҳои адолати гузариширо барои баррасии зулм нисбат ба мардуми бумӣ истифода кардаанд. Масъалаҳои адолати нажодӣ дар Иёлоти Муттаҳида низ бо истифода аз забон ва чаҳорчӯби адолати гузаришӣ муҳокима шудаанд.

Яке аз навовариҳои муҳими институтсионалӣ пайдоиши комиссияҳои ҳақиқат аст. Аз Аргентина (1983), Чили (1990) ва Африқои Ҷанубӣ (1995) оғоз ёфта, онҳо ба рамзи адолати гузаришӣ табдил ёфтанд. Ҳамзамон, барномаҳои гуногуни люстратсия дар Аврупои Марказӣ ва Шарқӣ низ ҷорӣ шуданд.

Ба гуфтаи Маркази байналмилалии адолати гузаришӣ (ICTJ) ва Task Force on Justice, яке аз унсурҳои муҳими Ҳадафҳои рушди устувор (SDG) коҳиши «холигии адолат» мебошад. Гурӯҳи корӣ таъкид мекунад, ки гарчанде SDG-ҳо умумӣ мебошанд, нақзи ҷиддӣ ва густурдаи ҳуқуқи инсон дахолатҳои махсуси адолатиро талаб мекунад, то ба сулҳ ва рушди устувор ноил шуд.
Таърифҳо
Ба гуфтаи ICTJ, истилоҳи «адолати гузаришӣ» дар солҳои 1990-ум аз ҷониби як қатор олимони амрикоӣ ба кор бурда шуд, то «роҳҳои гуногуне, ки кишварҳо ҳангоми ба қудрат расидани режимҳои нав дар баробари нақзи густурдаи ҳуқуқи инсон аз ҷониби ҳокимони пешина истифода мекарданд», тавсиф намояд.
Ҳамчунин нигаред
 Адолати умумиҷаҳонӣ
Манбаъ