Идомат

Идомат ( — давом додан, пайваста гардонидан, ҳамешагӣ, бақо) — иртиботи байни давраҳо дар раванди инкишофи табиат, ҷамъият ва маърифат, ҳангоме ки унсур (арзиш)-ҳои нав баъзе унсур (арзиш)-ҳои куҳнаро иваз карда, бархе унсурҳои куҳнаи муфидро дар худ нигоҳ медорад.

Идомат ҳамчун яке аз муҳимтарин ҷанбаҳои қонуни инкори инкор амал мекунад. Дар маърифати илмӣ идомат бар он асос меёбад, ки дар ҳар як ҳақиқати нисбӣ моҳияту ҳақиқати мутлақ нуҳуфтааст. Дар фалсафа идомат дар устувории нисбии усулҳои асосии ҳалли масъалаҳои бунёдии назарияҳои ҳастишиносӣ, маърифат, ҷамъиятшиносӣ, ахлоқ ва зебоишиносӣ ифода меёбад. Назарияи муфассали таҳлили идомат дар иртибот бо назарияи инкишоф аввалин бор аз ҷониби Ҳегел пешниҳод гардид, ки идоматро ба унвони як паҳлуи муҳимми қонуни инкори инкор баррасӣ кардааст. Материализми диалектикӣ раванди идоматро дар тағйироти сифатӣ таъкид дошта, моҳияти асосии онро дар худи сохтор ё ботини мудрак (мас., таҷдиди биологӣ дар доираи як навъ) баррасӣ мекунад. Дар илми ҷамъиятшиносӣ идомат маънии интиқолу азхудкунии арзишҳои иҷтимоӣ ва фарҳангӣ аз як насл ба насли дигар, аз як давраи иҷтимоӣ ба дигар давраи иҷтимоиро дорад. Яке аз масъалаҳои асосӣ дар ин ҷода масъалаи вобастагии тарафайни идомати шаклҳои гуногуни ҳаёти иҷтимоӣ мебошад. Аз як тараф таърих чизе ҷуз ивазшавии пайдарҳами наслҳои алоҳида нест ва ҳар яки онҳо мавод, маблағ ва неруҳои истеҳсолиеро истифода мекунанд, ки аз наслҳои пешин барояшон расидаанд. Аз ин рӯ, муҳимтарин унсури рушду равнақи ҷомеа идомати истеҳсолоти моддӣ мебошад, ки идомати шаклҳои гуногуни ҳаёти маънавиро муайян мекунад. Аз ҷониби дигар, ҳаёти маънавӣ, бо таваҷҷуҳ ба сатҳи рушди иқтисодӣ ба ганҷинаи андешаҳое вобаста аст, ки наслҳои гузашта анбоштаанд. Вобаста ба он, ки мураккаботу тазодди дохилии рушди иҷтимоӣ ва муносибату муҳтавои он ба тараққиёти иҷтимоӣ чӣ гуна аст, идомат метавонад табиати пешраванда ва ё иртиҷоӣ дошта бошад. Мубориза бо идомати бинишҳои манфии суннатӣ, анъанаҳо ва одатҳои зарарнок шарти муҳимми роҳбарии пурсамари ҷамъият мебошад. Масъалаи асосӣ таносуби идомат ва табақаҳои иҷтимоӣ дар раванди тараққиёти ҳаёти маънавии ҷамъият ба шумор меравад.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Балле Э. А. Преемственность в развитии культуры. М., 1979;
 Философский словарь. М., 1981;
 Сагатовский В. Н. Философия развивающейся гармониидомат СПб., 1999.

Гурӯҳ:Истилоҳоти фалсафӣ