Зин

Зин, полон, афзоре, ки барои саворӣ ё боркашӣ ба пуш­ти асп, хар, шутур (баъзан гов) баста мешавад. Зин аз қаптал, тахтаҳои паҳлуӣ, карсон, қош ё кӯҳа, забартанг (тас­маи болоӣ) ва зертанг (тас­маи поинӣ) иборат аст. Қо­ши зин барои овехтани ла­ҷом, тозиёна ва қаптал, инчунин барои бароҳат нишас­тани савор истифода ме­ша­вад. Зинҳо ҳарбӣ, варзишӣ, сун­натӣ мешаванд. Зинҳои сун­натӣ, маъмулан, ду нав­ъанд: саворӣ, ки қапталаш пасттар ва чопандозӣ, ки қап­талаш баландтар аст. Истифодаи зин аз қадим (аз ҳазорсолаи 2 то м.) байни қавмҳои мухталиф маъмул буд. Фахри Мудаббир (асри 13) дар «Одо­бу-л-ҳарб ва-ш-шуҷоа» нигоштааст: «Зин даҳ навъ аст: хи­тойи­вор ва самарқандивор ва хоразмивор ва ғозивор ва чӯ­понивор, ҳиндувор ва арабивор ва фарангивор. Аммо зин ҳарчи сабуктар, он некутар. Зини чӯпо­нивор ва ғо­зи­вор чунон бошад, ки агар асп мароға кунад, зинро ҳеч хала­ле наяфтад ва зиён надорад, даволи рикоб аз сурун бояд, то рикоб маҳкам ояд ва андозаи даволи рикоб се ба даст ва ҷаҳор ангушт бояд, аз сари дақа то сари давол ба дасти худованди рикоб ва гиреҳ ду ба даст ва чаҳор ангушт кунанд». Зин асосан аз чӯб, чарм ва оҳан сохта мешуд. Зинро дар болои қолаби чӯбӣ ё гилӣ месохтанд. Зинҳои чӯбиро бештар аз чӯби дарахтони беду сафедор, баъзан сада ва решаи тут тайёр мекарданд. Қоши зинро аз ду чӯби камоншакли ба ҳам пайваст месозанд, ки сурати наълро мегирад. Сипас ба болои қолаб ду тахта ё чӯбро гузошта (дар лаҳ­ҷа «ҷаълуқӣ» мегӯянд), ба қоши зин муҳкам мекунанд ва қап­талро болои он гузошта, ба қисмҳои дигар васл мекунанд. Барои васлкунӣ аз ширеш истифода мебаранд. Дар гузашта устухон, сум ва пойи говро ҷӯшонда, ширеш (ҳоло аз ширешҳои кимиёӣ истифода мешавад) ҳосил мекарданд, ки онро «қирма» мегуфтанд. Барои рӯйпӯши зин аз пӯсти гардани гов, шутур, гӯсфанд ва ҳайвоноти дигар истифода мекунанд. Пӯстро ду рӯз дар офтоб нигоҳ дош­та, пас аз хушк шудан болои зин кашида, мехчакӯбӣ мекунанд. Зинро бо ранг (маъмулан сурху сиёҳ) ва нақшунигор оро до­да, баъзан қошашро хотамкорӣ мекунанд. Ҳунари сохтани зинро зин­тарошӣ, зинсозӣ, сароҷӣ, зингарӣ ме­гӯ­янд. Ҳо­ло барои сохтани зин дар баробари анъанаи суннатӣ аз таҷҳизоти муосири техникӣ низ истифода мешавад.
 Эзоҳ 

 Адабиёт 

Гурӯҳ: