Институти иҷтимоӣ

Институти иҷтимоӣ — истилоҳест, ки ба таври васеъ барои тавсифи амалияҳои мунтазам такроршавандаи иҷтимоӣ дар тӯли муддати тӯлонӣ истифода мешавад, ки аз ҷониби меъёрҳои иҷтимоӣ тасдиқ ва дастгирӣ карда мешаванд ва дар сохтори ҷомеъа маънои муҳим доранд.

Мафҳуми муассисаи иҷтимоӣ аксар вақт дар баробари мафҳумҳои нақши иҷтимоӣ ва гурӯҳи иҷтимоӣ истифода мешавад. Аммо, мафҳуми "институти иҷтимоӣ", ки инчунин намунаҳои муқарраршудаи рафторро ифода мекунад, дар муқоиса бо мафҳуми нақш, як мафҳуми сатҳи болотар аст, ки нақшҳои зиёдеро дар бар мегирад. Баъзе олимон хати байни муассисаи иҷтимоӣ ва гурӯҳи иҷтимоиро танҳо аз ҷиҳати миқдорӣ мекашанд, зеро гурӯҳҳои иҷтимоӣ инчунин бо намунаҳои муайяни рафтори гурӯҳӣ тавсиф мешаванд. Аммо, як гурӯҳ. — ин, пеш аз ҳама, маҷмӯи афроде мебошад, ки бо ҳамдигар ҳамкорӣ мекунанд ва муассиса — системаи муносибатҳои иҷтимоӣ ва маҷмӯи меъёрҳои иҷтимоӣ, ки дар амал татбиқ мешаванд.Аберкромби Н. Социологический словарь: Пер. с англ. / Н. Аберкромби, С. Хилл, Б. С. Тернер; под ред. С. А. Ерофеева. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: ЗАО "Издательство «Экономика», 2004. — 620 с..

 Таъриф 

То ҳол сотсиологҳо дар бораи он, ки институти иҷтимоӣ чист, ба як хулоса омада натавонистанд, аз ин рӯ, дар ин ҷо якчанд вариантҳои таърифи мафҳуми "Институти иҷтимоӣ" оварда шудаанд:

Институти иҷтимоӣ — маҷмӯи қоидаҳое, ки бо як контексти мушаххаси иҷтимоӣ алоқаманданд ва барои амалӣ кардани вазифаҳои муҳими иҷтимоӣ мусоидат мекунанд Штомпка П. Социология. Анализ современного общества: Пер. с польск. СМ. Червонной. — М.: Логос, 2005. — 664 с. + 32 с. цв. вкл..

Институти иҷтимоӣ — системаи муташаккили муносибатҳо ва меъёрҳои иҷтимоӣ, ки арзишҳои иҷтимоӣ ва тартиботи муҳими иҷтимоиро, ки ниёзҳои асосии ҷомеаро қонеъ мекунанд, муттаҳид мекунад. Дар ин ҳолат, арзишҳои иҷтимоӣ — ақидаҳо ва ҳадафҳои умумӣ, тартиботи иҷтимоӣ — намунаҳои стандартишудаи рафтор дар равандҳои гурӯҳӣ, системаи робитаҳои иҷтимоӣ — ба ҳам пайвастани нақшҳо ва мақомҳо, ки ба шарофати он ин рафтор дар доираи маҳдудиятҳои муайян амалӣ ва нигоҳ дошта мешавад.Фролов С. С. Основы социологии: Учебное пособие. — М.: Юрист, 1997..

Ба гуфтаи сотсиологи лаҳистонӣ Ян Щепанский, тамоми маҷмӯи маъноҳои мафҳуми "Институти иҷтимоӣ"-ро метавон ба чор маънои асосӣ тақсим кард:

 гурӯҳи муайяни одамоне, ки бояд корҳои муҳимеро барои ҳаёти умумӣ иҷро кунанд, яъне гурӯҳи одамоне, ки вазифаҳои иҷтимоиро иҷро мекунанд;

 шаклҳои муайяни ташкилии маҷмӯи вазифаҳое, ки баъзе аъзоёни гурӯҳ аз номи тамоми гурӯҳ иҷро мекунанд;

 маҷмӯи муассисаҳо ва воситаҳои моддӣ, ки ба шахсони ваколатдор имкон медиҳанд вазифаҳои иҷтимоии ғайришахсиро, ки ба қонеъ кардани ниёзҳо ва танзими рафтор нигаронида шудаанд, иҷро кунанд;

 баъзе нақшҳои иҷтимоӣ, ки барои гурӯҳ муҳиманд.


 Таърихи мафҳум 
Дар оғози рушди сотсиология, воқеияти иҷтимоӣ ҳамчун воқеияти институтсионалӣ, яъне воқеияти муассисаҳои иҷтимоӣ баррасӣ мешуд. Мувофиқан, аввалин дурнамо дар таърихи сотсиология дар бораи дарк, тавсиф ва шарҳи воқеият институтсионализм номида мешуд. Дар асл, сотсиология ҳамчун илм дар бораи макросохторҳои ҷомеъа — муассисаҳои иҷтимоӣ баррасӣ мешуд.С. Макеев. Социальные институты: классические трактовки и современные подходы к изучению // Социология: теория, методы, маркетинг. 2003. № 4..

Институтҳои иҷтимоӣ аз ҷиҳати ҷорӣ кардани самтҳои ҳатмии амал (стандартҳо ва намунаҳои рафтор) бар афрод қудрати қариб номаҳдуд доранд. Аммо, қудрат танҳо вақте амалӣ мешавад, ки шахс бо самтҳои амал дар низоъ қарор гирад ва муассиса маҷбур шавад, ки нисбати шахс таҳримҳо ҷорӣ кунад.

 Эзоҳ 

*
Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи башар
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations