Диетология

Диетоло́гия (аз  — тарзи ҳаёт ва ғизо, ва  — таълимот) — соҳаи тиб, ки масъалаҳои ғизои табобатӣ (диетотерапия) ва профилактикӣ (диетопрофилактика)-и инсон ва ҳайвонот, аз ҷумла беморонро меомӯзад, инчунин фанни амалӣ оид ба ташкили ғизо дар муассисаҳои табобатӣ мебошад. Номи дигари диетология — ғизои клиникӣ мебошад

Беҳдошти ғизо — соҳаи Беҳдошт, ки мушкилоти ғизоии комил ва ғизогирии оқилонаи инсони солимро меомӯзад.

Трофоло́гия (аз  — ғизо,  — илм) — самте, ки аз ҷониби А. М. Уголев ҳамчун «илм дар бораи механизмҳо ва қонуниятҳои ассимилятсияи моддаҳои ғизоӣ дар сатҳҳои гуногуни ташкили ҳаёт аз ҳуҷайравӣ то биосферӣ» муайян шудааст. Ин истилоҳ соли 1934 аз ҷониби академик С. А. Зернов пешниҳод шуда буд. Трофология инчунин самти экология номида мешавад, ки масъалаҳои экологияи ғизои ҳайвонотро баррасӣ мекунад.

Мутахассиси соҳаи диетология парҳезшинос (диетолог) номида мешавад.

 Мулоҳизаҳои умумӣ 
Омода кардани ғизо барои бемор — мавзӯи таваҷҷуҳи махсус, вазифаест, ки ихтироъкорӣ ва ҳамзамон вазнинфаҳмиро дар муносибат ба кор талаб мекунад. Дар партави диетологияи муосир маҳсулот барои ғизои парҳезӣ ба 2 гурӯҳ тақсим мешаванд:

 онҳое, ки узви беморро аз ҷиҳати химиявӣ ва механикӣ эҳтиёт мекунанд.
 онҳое, ки вайроншавии мубодилаи моддаҳоро танзим мекунанд.

Қариб ҳамаи маҳсулоти ғизоӣ ин ё он ангезандаҳо — нахи растанӣ, унсурҳои ҳазмнашавандаи деворҳои ҳуҷайра, моддаҳое, ки дар шароити сахти коркарди ҳароратӣ ба вуҷуд меоянд ва ғайраро доранд.

Ҳадафҳои диетология аз нормализатсияи мубодилаи моддаҳо, солимгардонии организм, барқарорсозии зудтари беморон пас аз бемориҳои аз сар гузаронидашуда, инчунин ислоҳи вазн иборат мебошанд.

Духтурони диетолог дар асоси маълумоти инфиродии беморон, бо назардошти тарзи ҳаёт, ҳолати саломатӣ, одатҳо, омилҳои ирсӣ, барномаҳои инфиродии ғизогириро тартиб медиҳанд. Ғизои парҳезӣ дар бисёр ҳолатҳо як намуди алтернатива ба маводи доруворӣ ва чорабиниҳои табобатӣ мебошад.

Диетология ҳамчун илм махсусан актуалӣ шудааст, зеро тарзи ҳаёти камҳаракат, омилҳои экологӣ, ғизои нодуруст, кам шудани маҳсулоти табиӣ дар ратсион ба фонди генетикӣ-и кишвар таъсири ниҳоят номатлуб мерасонанд. Шумораи одамони фарбеҳи синну соли гуногун бо рӯйхати пурраи бемориҳои музмин торафт зиёд мешавад. Ин ба мушкили тамоми миллат табдил меёбад. Дар тӯли таърихи инсоният усулҳои зиёди нормализатсияи вазн пешниҳод шудаанд, вале то имрӯз, сарфи назар аз бисёр парҳезҳои таҳияшуда, мушкилот ба таври қатъӣ ҳал нашудааст.

Тартиб додани парҳезро танҳо духтури дорои таҳсилоти тахассусӣ ҳуқуқ дорад, дар ҳоле ки нутритсиолог ё мураббии фитнес ба ин иҷозат надоранд, зеро онҳо дорои ҳаҷми лозимии дониш нестанд ва метавонанд бо ба назар нагирифтани як қатор омилҳои муҳим зарар расонанд.

 Хусусиятҳои метаболизм ва парҳез 
Зарурати парҳез метавонад ҳангоми баъзе бемориҳои ирсиятӣ (ферментопатияҳо) ба вуҷуд ояд.

 Фенилкетонурия
 Малабсорбсия

Инчунин зарурати парҳези махсус ҳангоми диабет умумиэътироф шудааст.

 Унсурҳои диетология дар ҳаёти рӯзмарра 
Парҳез ҳангоми истеъмоли аз ҳад зиёди ғизои чарбдор, тунд  ва аз ҷумла ҳангоми сӯиистифода аз нӯшокиҳои спиртӣ, масалан пас аз идҳо тавсия дода мешавад. Ақидае мавҷуд аст, ки ташкили «рӯзҳои сабуккунанда» ё умуман «гуруснанишинии табобатӣ» муфид аст, аммо чунин «тавсияҳои оддӣ барои ҳаёти рӯзмарра» бо диетология ҳеҷ чизи умумие надоранд.

 Ҳамчунин нигаред 

 Ғизои гиёҳхорӣ — ҷанбаҳои диетологӣ
 Парҳезшинос
 Диетотерапия
 Косметология
 Беҳдошт
 Илми тағзия

 Эзоҳ 

 Адабиёт 





Гурӯҳ:Диетология