Занбӯруғҳои микроскопӣ

Занбӯруғҳои микроскопӣ — рустаниҳои дараҷаи паст, ки хлорофилл надоранд.

 Ҳаёт 
Бино ба ақидаи бисёр муҳаққиқон занбӯруғҳои микроскопӣ аз обсабзҳо ба вуҷуд омадаанд. Занбӯруғҳои микроскопӣ олидараҷа (аскомитсетҳо) ва пастдараҷа (мағорҳо) мешаванд. Бештари занбӯруғҳои микроскопӣ сапрофит буда, барои худ аз моддаҳои органикии пӯсидаи наботӣ ё ҳайвонӣ ғизо пайдо мекунанд. Занбӯруғҳои микроскопии ангал низ мавҷуданд. Онҳо аз рустаниҳо, ҳашарот, парандаҳо, ҳайвонот ва ҷисми одамон ғизо меёбанд.

Занбӯруғҳои микроскопӣ дар гардиши моддаҳо дар табиат нақши муҳим доранд. Онҳо мисли бактерияҳо моддаҳои органикиро пӯсонида, боиси пайдоиши порухок мегарданд. Занбӯруғҳои микроскопӣ аз ҳуҷайраҳои нисбатан калон ва сохторашон мураккаб иборатанд. Андозаи ҳуҷайраҳои занбӯруғҳои микроскопӣ то садҳо микрон мешавад. Ҷисми онҳо протоплазма дорад, ки аз як (ё чанд) адад ядро, сафеда, чарбӣ, гликоген, асиди оксалат, ҷавҳари лиму, намак ва рангдона (пигмент)-ҳо таркиб ёфтааст. Танаи занбӯруғҳои микроскопӣ митселия ном дорад. Торҳои митселия ба шохчаҳо ҷудо шуда, ба якдигар мепечанд. Агар онҳо дар сатҳи муҳити ғизоӣ сабзанд, митселийҳои ҳавоиро ба вуҷуд меоранд, вале бисёр вақт онҳо дар даруни моддаи ғизоӣ рушд ёфта, ба занбӯруғ барои ҷаббидани ғизо мадад мерасонанд. Занбӯруғҳои хамирмоя (сахаромисетҳо) митселий надоранд.

Занбӯруғҳои микроскопӣ бо роҳи ғайриҷинсӣ (нашвӣ) ва ҷинсӣ афзоиш меёбанд. Дар мавриди афзоиши ғайриҷинсӣ митселий ба ҳуҷайраҳои алоҳида ҷудо мешавад, ки аз ҳар яки онҳо фарди нав ба вуҷуд меояд. Занбӯруғҳои хамирмоя бо роҳи муғҷабандӣ афзоиш меёбанд. Ҳангоми афзоиши ҷинсӣ ҳуҷайраҳои нарина ва модина ба якдигар пайваст мешаванд. Дар занбӯруғҳои микроскопии муқаррарӣ дар натиҷаи чунин пайвастшавӣ спорангий ташаккул меёбад (он пур аз спора аст). Дар занбӯруғҳои микроскопии олидараҷа дар натиҷаи пайвастшавии ҳуҷайраҳои нарина ва модина халтае ҳосил мешавад, ки 2–8 спора дорад.

Баъзе занбӯруғҳои микроскопӣ дар хок ва партови пӯсида сабзида (сапрофитҳо), сипас ба рустанӣ ва ҷонварон мегузаранд ва ангалзист мешаванд. Занбӯруғҳои микроскопии дигар баъди дар ҷисми рустанӣ зиндагӣ кардану онро нобуд сохтан, дар пасмондаҳои мавтшуда ҳамчун сапрофит умр ба сар мебаранд.

 Таснифот 
Се гурӯҳи занбӯруғҳои микроскопӣ мавҷуданд: занбӯруғҳои мағор (пӯпанак), хамирмоя (хамирмоямонанд) ва дерматофитҳо ё дерматомисетҳо (ангалҳои пӯсту мӯю нохун). Занбӯруғҳои мағор дар нон, панир, сабзавоту мева, пасмондаи наботот, хӯроки ҳайвонот ва деворҳои намноки биноҳо месабзанд. Онҳо мисли пати рангаш сабз, зард, хокистарранг ва сиёҳ буда, бӯи хок мекунанд. Занбӯруғҳои мағор дар саноати хӯрокворӣ ва тиб истифода мешаванд. Парвардаи дар муҳити ғизоӣ сабзондаи баъзе пенитсиллаҳоро барои тайёр кардани навъҳои беназири панир («Рокфор» ва «Камамбер») ба кор мебаранд. Соли 1872 дерматологи рус А. Г. Полотебнов барои муолиҷаи захми бадан мағори сабз (пенитсилл)-ро озмуд. Моддаи бактериякуше, ки бактериологи англис А. Флеминг аз мағор ҷудо кард, пенитсиллин ном гирифт. Баъзе занбӯруғҳои мағор касалиҳои гуногуни зироат ва меваю сабзавотро ба вуҷуд меоранд; занбӯруғҳои дигар боиси касалии ҳашарот (шапалак, занбӯри асал ва ғ.) ва ҳайвоноти хонагӣ мешаванд. Ба бемориҳои занбӯруғии одам микозҳо, аспергиллёз, микотоксикозҳо, стахиботриотоксикоз ва амсоли онҳо мансубанд. Занбӯруғҳои хамирмоя ва хамирмоямонанд дар хок ва рустаниҳо дучор меоянд. Хосияти пайвастҳои органикии гуногун (бештар карбоҳидрат)-ро туршондан ва қандро ба спирт табдил додани онҳо (сахаромитсетҳо) аз қадимулайём маълум аст (онҳоро ҳамчун хамиртуруш ба кор мебаранд). Сахаромитсетҳо аз сафеда, чарб, карбоҳидратҳо, витаминҳо (асосан гурӯҳи В) иборат буда, дар саноати тиб ва шир, нонпазӣ, истеҳсоли спирт ва глитсерин истифода мешаванд. Занбӯруғҳои хамирмоямонанд низ дар хок ва наботот зиндагӣ мекунанд. Онҳо безарар буда, ба луобпардаи даҳон, роҳҳои болои нафас, узвҳои ҳозима ва маҳбали одамони солим роҳ меёбанд. Бисёр ғизоҳо, чунончи шир, ширтуппа, маска ва саршир аз занбӯруғҳои микроскопии хамирмоямонанд иборатанд. Дерматомитсетҳо (дерматофитҳо) гурӯҳи нисбатан хурди занбӯруғҳои микроскопиро ташкил медиҳанд. Онҳо ангезандаи бемориҳои занбӯруғии пӯст мебошанд. Дерматомитсетҳои бемориовар ба ду гурӯҳ ҷудо мешаванд: як гурӯҳи онҳо фақат дар бадани инсон, гурӯҳи дигар бештар дар ҷисми ҳайвонот ангалзистӣ мекунанд. Ба гурӯҳи аввал трихофитони бунафш (ангезандаи трихофития), ахориони Шенлейн (ангезандаи ҷараб), микроспоруми занга (тавлидкунандаи микроспорияи сатҳӣ) мансубанд. Аз онҳо ҳангоми тамос бо бемор ё аз чизу чораи ӯ сироят ёфтан мумкин аст. Бештар кӯдакон бемор мешаванд. Ба гурӯҳи дуввум трихофитони гаҷмонанд (ангезандаи трихофитияи мушу калламушҳо), трихофитони озахсор (ангезандаи трихофитияи аксар модагову гӯсолаҳо) ва микроспоруми пахмоқ (ангезандаи микроспорияи гурбаву сагҳо) мансуб мебошанд. Сироят дар натиҷаи тамос бо ҳайвони касал рух медиҳад. Занбӯруғҳо ба воситаи пулакчаҳои пӯст, нохун, мӯйрезаҳои инсон ва пашми ҳайвони касал паҳн мешаванд.

 Нигаред низ 

 Бемориҳои пӯст

 Эзоҳ 

 Адабиёт 


Гурӯҳ:Занбӯруғҳо