Хорхе Луис Борхес

Хорхе Луис Борхес (  ( 24 августи 1899, Буэнос-Айрес, Аргентина – 14 июни 1986, Женева, Швейтсария ) нависанда, шоир, мутарҷим,  публисисти аргентинӣ ва яке аз барҷастатарин нависандагони Амрикои Лотин буд.Шуҳрати ӯ бештар ба хотири навиштани достонҳои кӯтоҳаш аст, ки аксар вақт инъикоси мушкилоти бунёдии фалсафиро пинҳон карда, дар шакли саргузаштҳо ё ҳикояҳои детективӣ дорад.   Дар солҳои 1920 ӯ яке аз асосгузорони авангард дар шеъри испонии Амрикои Лотинӣ гардид. Ӯ борҳо ба ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт пешбарӣ шуда аст, вале ҳеч гоҳ онро нагирифтааст.

Шӯҳрати ӯ бештар ба хотири навиштани повестҳо ва ҳикояҳои кӯтоҳ аст.

Яке аз маъруфтарин китобҳояш — Фиксионес (, 1944 — маҷмӯаи ҳикояҳои кӯтоҳест, ки худи Борхес интихоб намудааст. Дар ин асарҳо мавзӯъҳое чун орзу, лабиринт (ҳалқаҳои печида), файласуфон, китобхона, оина, афсонаҳо ва устураҳо ҳамчун ҷумлаҳои пайванддиҳандаи маънавӣ баррасӣ мешаванд.

Асарҳои Борхес ба ғаноёти адабиёти фалсафӣ ва жанри фантастика таъсири амиқ расонида, дар ташаккули ҷунбиши реализм-и ҷодуӣ дар адабиёти Амрикои Лотинӣ дар асри XX саҳми бузург гузоштаанд. Ӯ дар ашъори охири умраш бо чеҳраҳои фарҳангӣ чун Спиноза, Камоэнс ва Вергилий "муколамаи хаёлӣ" дошт.

Борхес дар шаҳри Буэнос-Айрес ба дунё омадааст. Дар соли 1914, ҳамроҳи хонаводааш ба Швейтсария кӯчид ва дар Коллеҷи Женева таҳсил кард. Хонаводаи ӯ ба кишварҳои гуногуни Аврупо, аз ҷумла Испания низ сафар мекарданд. Борхес дар соли 1921 ба Аргентина баргашта, нашри ашъор ва мақолаҳои адабиёти худро дар маҷаллаҳои адабии сюрреалистӣ оғоз намуд.

Дар соли 1946, пас аз сари қудрат омадани Хуан Перон, Борхес бинобар дастгирии Иттифоқи тасодуфӣ (Муттаҳидини Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ) аз вазифаи адабӣ маҳрум гардид. Бо кӯмаки дӯстонаш тавонист бо омӯзгорӣ, муҳаррирӣ ва нависандагӣ зиндагии худро пеш барад.

Пас аз суқути режими Перон дар соли 1955, Борхес ба ҳайси директори Китобхонаи Миллӣ ва профессори адабиёти англисӣ дар Донишгоҳи Буэнос-Айрес таъйин шуд. Дар ҳамин давра, вақте ки тақрибан 55-сола буд, биногиашро комилан аз даст дод.

Дар соли 1961, ҳамроҳ бо Самюэл Беккет ҷоизаи байналмилалии Форментор-ро ба даст овард ва ба маркази таваҷҷуҳи ҷаҳонӣ табдил ёфт. Шӯҳрати байналмилалии ӯ дар солҳои 1960 комилан собит шуд. Аз сабабҳои асосӣ инҳо буданд: тарҷума шудани асарҳояш ба забони англисӣ, таваҷҷуҳи ҷаҳонӣ ба адабиёти Амрикои Лотин дар он даҳа ва муваффақияти роман Сад соли танҳоӣ аз Габриэл Гарсиа Маркес.

Охирин асараш – The Conspirators – ба шаҳри Женева бахшида шудааст.

Вай «Ҳенри Ҷеймс», «Конрад», «Эдгар Аллан По» ва «Кафка»-ро устодони адабии худ мешуморид ва «Аттор», «Буддо» ва «Шопенгауэр»-ро устодони фалсафии худ медонист. Дар миёни осори адабии Машриқзамин, Ҳазору як шаб дар назари Борхес мақоми вижа дорад. Ӯ якчанд бор дар бораи ин китоб суханронӣ ва мақола навиштааст. Борхес Ҳазору як шаб-ро яке аз ганҷинаҳои ҷаҳонии адабиёт меҳисобад ва таъсири онро дар бисёр ҳикояҳо ва ашъораш метавон дид.

 Саргузашт 
Таҳсилоти ибтидоии Борхес то синни ёздаҳсолагӣ дар хона сурат мегирифт ва ӯ ҳамзамон забонҳои испанӣ ва англисиро меомӯхт. Дар соли 1914, бинобар бад шудани биногии падараш ва барои табобат, тамоми оила ба шаҳри Женева (Швейтсария) кӯчиданд ва то охири ҳамин даҳа дар Аврупо монданд. Дар Женева Борхес ба мактаб рафт ва забонҳои фаронсавӣ ва олмониро омӯхт.

Соли 1921, хонавода ба Буэнос-Айрес баргаштанд. Аввалин маҷмӯаи ашъори Борхес бо номи Шӯри Буэнос-Айрес () дар синни 24-солагӣ нашр шуд. Баъдтар ӯ ба ҳайси профессори адабиёти англисӣ дар Донишгоҳи Буэнос-Айрес таъйин шуд. Пеш аз он бошад, ӯ директори Китобхонаи Миллии Аргентина таъйин гардида буд.

Борхес солҳои навҷавониашро дар Женева ва сипас дар Испания гузаронд. Дар даврони ҷавонӣ, ӯ дар китобхона кор мекард ва баъдан роҳбари Китобхонаи Миллӣ шуд. То соли 1930, Борхес аллакай шаш китоб чоп карда буд — се маҷмӯаи шеърӣ ва се маҷмӯаи мақола.

Дар солҳои 1939 то 1949, Борхес тамоми ҳикояҳои маъруфи худро навишт ва мунташир кард — маҳз ҳамин ҳикояҳо ӯро ба шуҳрати ҷаҳонӣ расониданд.

Вай ҳеч гоҳ роман навишт. Ҳикояҳои кӯтоҳи Борхес инқилобе дар шакли ҳикояи классикӣ ба вуҷуд оварданд ва баъдан мунаққидон ӯро яке аз пешгузаштагони адабиёти постмодерн номиданд. Бо вуҷуди он ки чандин бор барои дарёфти Ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт пешниҳод шуд, ҳаргиз онро ба даст наовард. Бо ин вуҷуд, ӯ соҳиби Ҷоизаи миллии адабиёти Аргентина гардид.

Борхес тадриҷан биногиашро аз даст дод ва то марг комилан нобино шуд. Ҳангоми роҳбарии Китобхонаи Миллӣ, ӯ қариб ки тамоман намедид. 

 Эътирофот ва мукофот 
рост|мини|қабри Борхес Қабристони Подшоҳон, шаҳри Женева
Борхес бо як қатор мукофотҳои адабии миллӣ ва байналмилалӣ сарфароз гардидааст, аз ҷумла:

 1944 — Гран-при Ассотсиатсияи нависандагони Аргентина
 1956 — Ҷоизаи миллии Аргентина дар соҳаи адабиёт
 1961—Ҷоизаи байналмилалии нашри Форментор (бо Сэмюэл Бекет муштарак)
 1962— Ҷоизаи Бунёди миллии санъати Аргентина
 1966 — Мадоннина, Милан
 1970 — Ҷоизаи адабии Амрикои Лотинӣ (Бразилия), номзад ба ҷоизаи Нобел
 1971 — Ҷоизаи адабии Қудс
 1973 — Ҷоизаи Алфонсо Рейес (Мексика)
 1976 — Ҷоизаи Эдгар Аллан По
 1979 — Ҷоизаи Сервантес (бо Жерардо Диего муштарак) - бонуфузтарин ҷоиза барои дастовардҳои адабӣ дар кишварҳои испонизабон
 1979 — Ҷоизаи ҷаҳонии фантастикӣ

мини|Лавҳаи ёдгорӣ дар Париж дар Beaux-Arts 13, ки нависанда дар он ҷо аз соли 1977 то 1984 зиндагӣ мекард.

 1980 – Ҷоизаи байналмилалии адабии Сино дел Дука
 1980 — Ҷоизаи Балзан — ҷоизаи байналмилалӣ барои дастовардҳои баландтарин дар илм ва фарҳанг
 1981 —Ҷоизаи Ҷумҳурии Италия, Ҷоизаи «Олин Йолитсли» (Мексика)
 1981 —Ҷоизаи Балрог барои фантастика. Таърифи махсус
 1985 — Ҷоизаи Этрурия
 1999 —Ҷоизаи Миллии доираҳои мунаққидони китоб

 Китобҳо 

 Fervor de Buenos Aires (1923) / Жар Буэнос-Айреса
 Luna de enfrente (1925) / Моҳи муқобил
 Inquisiciones (1925) / Тафтиш
 El tamaño de mi esperanza (1926) / Андозаҳои умеди ман
 El idioma de los argentinos (1928) / Забони аргентиниҳо
 Cuaderno San Martín (1929) / Дафтари майдони Сан Мартин
 Evaristo Carriego (1930) /Эваристо Карриго
 Discusión (1932) / Муҳокима
 Historia universal de la infamia (1935) / Таърихи умумии беобрӯйӣ
 Historia de la eternidad (1936) / Достони ҷовидонагӣ
 La biblioteca de Babel (1941) / Китобхонаи Бобил
 Ficciones (1944) / Асарҳои бадеӣ
 Artificios (1944) / Ихтироот
 El Aleph (1949) / Алеф
 Otras inquisiciones (1952) / Тафтишоти нав
 El Hacedor (1960) / Омил
 El otro, el mismo (1964) / Дигараш ҳам, ҳамон
 Para las seis cuerdas (1965) / Барои шаш тор
 Elogio de la sombra (1969) / Ситоиши соя
 El informe de Brodie (1970) / Паёми Броди
 El oro de los tigres (1972) / Тиллои бабрҳо
 El libro de arena (1975) / Китоби рег
 La rosa profunda (1975) / Гули махфӣ
 La moneda de hierro (1976) / Тангаи оҳанин
 Historia de la noche (1977) /Таърихи шаб
 Siete noches (1980) / Ҳафт шом
 La cifra (1981) / Навишти пинҳон
 Nueve ensayos dantescos (1982) / Нӯҳ мақола дар бораи Данте
 La memoria de Shakespeare (1983) / Хотираи Шекспир
 Atlas (1984) / Атлас
 Los conjurados (1985) / Фитнагарон

 Эзоҳ 

 Пайвандҳо 



 Дубин&nbsp;Б.&nbsp;В. Хорхе Луис Борхес: Страницы биографии (2001)

 Internetaleph
 The Modern Word on Borges
 Аудиолекции
 «Борхесовские вариации». Журнал Борхес-Центра

 Матнҳо 

Гурӯҳ:Тарҷумонҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони асри XX
Гурӯҳ:Нависандагони асри XX
Гурӯҳ:Адибон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1986
Гурӯҳ:Даргузаштагони 14 июн
Гурӯҳ:Зодагони Буэнос Айрес
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Соли 1899 таваллудшудагон
Гурӯҳ:Зодагони 24 август