Захираҳои молӣ

мини
Захираҳои молӣ — таъминоти молӣ, ашёи истеъмолӣ, ки барои бозори дохилӣ ва содирот истеҳсол шудаанд.

 Тавсиф 
Захираҳои молӣ маҳсулоти тайёри саноат ва хоҷагии қишлоқ дар давраи гузашта, ҳозира ва маҳсулоти аз муҳити истеҳсолӣ то ба истеъмолкунанда дарҳаракатбуда, инчунин захираҳои гузаранда ва воридшавандаро дар бар мегиранд. Равандҳои истеҳсолот, муомилот ва истеъмолот дар ҷомеа мунтазам идома доранд, аммо ин равандҳо аз рӯи ҳаҷм ва вақт бо якдигар мувофиқат намекунанд. Аз ин рӯ, зарурат пеш меояд, ки барои таъмини ҳаракати мунтазами онҳо захираҳои молӣ ташкил карда шаванд. Захираҳои молиро дар муассисаҳои савдо ҳамчун асоси савдои чакана ҳисобидан мумкин аст, яъне миқдори зиёди молҳое, ки аз манбаъҳои гуногун ба он ҷо ворид мешаванд, барои савдои баъдӣ, таъмини талаботи истеъмолкунандагон таъйин шудаанд. 

Захираҳои молӣ аз ду гурӯҳ иборатанд: 
 Молҳои хӯрокворӣ; 
 Ғайрихӯрокворӣ. 

Захираҳои молӣ дар тамоми давраи ҳаракати мол ташкил карда мешаванд: дар анбори корхонаҳои истеҳсолӣ, дар роҳҳо, дар анборҳои фурӯши яклухт ва чаканаи молҳои корхонаҳо. Аз нигоҳи иқтисодӣ мутобиқати талабот ва пешниҳод дар рафти додугирифт бо дараҷаи захираҳои молӣ иртибот дорад. 

Андозаи Захираҳои молӣ ва самаранокии истифодаи онҳо ба омилҳои зерин вобаста аст:
 Ҳаҷм ва сохтори мубодилаи чаканаи мол;
 Таносуби талабот ва пешниҳоди мол;
 Ташкили хариди яклухти мол (ҳаракати мол аз истеҳсолкунанда то ба истеъмолкунанда, тарзи дастрас кардани мол);
 Тағйирёбии нархҳо;
 Хусусиятҳои физикӣ ва кимиёии молҳо;
 Вазъи заминаи моддию техникии муассиса ва ғ.

Аломатҳои зерин асоси гурӯҳбандии Захираҳои молӣ-ро муайян мекунанд:
 Мавқеъ ё нуқтаи ҷойгиршавӣ (дар савдои яклухт ва чакана);
 Муҳлат (давраи оғоз ва ё анҷоми истеҳсолу истеъмоли молҳо);
 Воҳиди ченак (дар ифодаи арзишӣ ва воқеӣ; дар рӯзҳои гардиши мол);
 Вобаста ба таъйинот (барои истеъмоли рӯзмарра; барои истифодаи мавсимӣ; барои таъминоти фаврии истеъмолкунандагон; барои анҷом додани чорабиниҳои ба нақша гирифташуда).

Андозаи захираҳои молӣ асосан аз рӯи сохтор ва ҳаҷми гардиши моли корхонаҳои истеҳсолӣ муайян карда мешавад. Аз ин рӯ, яке аз вазифаҳои муҳимми корхонаҳои истеҳсолӣ нигоҳ доштани таносуби байни бузургии гардиши мол ва андозаи захираҳои молӣ мебошад. Барои нигоҳдории захираҳои молӣ дар сатҳи муайян низоми дурусти банақшагирӣ зарур аст, зеро беҳад зиёд будани захираҳои молӣ боиси камчин шудани мол дар фурӯш ва ё паст шудани сифати он мегардад. Инчунин ширкатҳои истеҳсолиро лозим меояд, ки ҷиҳати рӯйпӯш кардани хароҷоти худ барои гирифтани қарз ва ё маблағҳои дигар ба бозори молиявӣ рӯ биёваранд. Захираҳои молӣ аз рӯи нишондиҳандаҳои нисбӣ ва мутлақ таҳлил, ба нақша гирифта ва ҳисоб карда мешаванд. Нишондиҳандаҳои мутлақ чун қоида дар воҳидҳои пулӣ инъикос меёбанд. Онҳо барои пешбурди муҳосибот мувофиқ мебошанд. Тавассути нишондиҳандаҳои мутлақ муайян кардани мутобиқати бузургии захираҳо ва талаботи гардиши мол ғайриимкон мебошад. Бинобар ин, таносуби байни захираҳои молӣ ва гардиши моли корхонаҳо аз рӯи нишондиҳандаҳои нисбӣ баҳо дода мешавад. Нишондиҳандаи асосии таҳлилӣ бузургии захираҳои молӣ буда, бо рӯзҳои гардиши мол ифода карда мешавад. Он нишон медиҳад, ки захираи мавҷудаи мол то чанд муддат мерасад ва аз рӯи формулаи зерин ҳисоб карда мешавад:

Захираҳои молӣ = З/Гя = (З × Р)/Ҳ
дар ин ҷо З – андозаи захираи мол, Гя – гардиши якрӯзаи мол барои давраи муайян, Ҳ – ҳаҷми гардиши моли давраи баррасишаванда, Р – миқдори рӯзҳои давраи муайяншуда.

Унсури дигари таркибии захираҳои молӣ дар муассиса воридоти мол мебошад. Бузургии воридот ва хариди мол аз ҳаҷми мубодилаи чаканаи он ва вазъи захираҳои молӣ вобаста аст, ки ин вобастагӣ дар раванди таҳлили онҳо ба назар гирифта мешавад. Дуруст ба ҳисоб гирифтани захираҳои молӣ барои муайян кардани талаботи умумӣ, нақшаи воридоти мол, ба ҳисоб гирифтани ҳаҷми захираҳои молӣ барои давраи банақшагирӣ, таҳлили таъминоти муассиса бо захираҳои молӣ ва истифодаи босамари он аз нигоҳи иқтисодӣ ҳам барои истеҳсолкунанда ва ҳам барои нигоҳ доштани мувозинати бозор аҳаммияти бузург дорад.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 


Гурӯҳ: Омилҳои истеҳсолот
Гурӯҳ: Молия