Заҳҳоки Морон

Заҳҳоки Морон, Қалъаи Заҳҳоки Морон, Димна — харобаҳои шаҳр-қалъаи қадимии Суғд (асри 2 то м. – асри 7 м.), ки дар наздикии вокзали шаҳри Қаршии вилояти Қашқадарёи Ӯзбекистон воқеъ гаштааст. 

 Тавсиф 
Номаш ба шоҳи асотирии Заҳҳок нисбат дорад. Заҳҳоки Морон аз ҷониби муҳаққиқ И. А. Кастане кашф шуда, баъдан онро Л. А. Зимин (1916), М. Е. Массон (1942), С. К. Кабанов, М. Х. Исомиддинов, Ш. А. Раҳмонов, М. Туребеков ва А. А. Раимқулов таҳқиқ карданд. Масоҳаташ 16 га. Тарҳаш чоркунҷа, дар миёнаҷояш диж (андозааш 100х100 м, баландиаш 15 м) дошт ва атрофашро се давр девори похсагӣ иҳота карда буд. Даври севуми девор (тӯли атрофаш тақрибан 1,5х1,5 км, паҳнои пойдевор 10–11м) пурра хароб шуда, дар паҳлуяш аз берун хандақ дошт. Даври дуввуми девор (тӯли атрофаш 400х400 м, баландии миёна 8–10 м, паҳноӣ 10 м, паҳнои пойдевораш 30–40 м) дар ибтидо аз похса (паҳноӣ 1,1х1,6 м) сохта шуда, дар давраи дуввуми бозсозии ёдгорӣ (асрҳои 4–5) аз берун бо девори нави похсагӣ (паҳнои пойдевор то 3м) ва аз дохил бо роҳрави хиштии тоқаш мураббаъ мустаҳкам карда шуд. Даври якуми девор (тӯли атрофаш 210х210 м, паҳнои пойдевораш 10 м) ду бор бозсозӣ шудааст. Дар атрофи он харобаҳои биноҳои иқоматӣ (асрҳои 10–12) ба назар намоёнанд. Дар натиҷаи ҳафриёти қисми ҷанубу ғарбии харобаҳои қалъа (асрҳои 7–8) маҷмааи биноҳои гуногун (ибодатгоҳи суфадор) пайдо шуданд, ки атрофаш аз се ҷониб роҳрав дошт. Дар қисми шимол, шарқ ва ҷануби қалъа биноҳои иқоматӣ ва хоҷагӣ қомат афрохта буданд. Қалъаи Заҳҳоки Морон чанд бор бозсозӣ гардида, дар давраи севуми таъмир дар маркази толори ибодатгоҳ меҳроби наълшакл (тӯлаш 2 м, баландиаш 50 см) сохта шуд. Даромадгоҳи асосии Заҳҳоки Морон дар қисми ҷанубӣ ҷойгир буд. Заҳҳоки Морон қароргоҳи яке аз ҳокимони Суғд буд, ки ба димнаи Бибиш-Мулло (асрҳои 4–2 то м.), дар поиноби Сирдарё шабоҳат дорад.

Эзоҳ

 Адабиёт 


Гурӯҳ:Ёдгориҳои таърихӣ