Оинаи Сикандар

Оинаи Сикандар (Искандар) — образи рамзии корҳои таҳқиқотии Искандар мебошад, ки дар адабиёти форсу тоҷик таҷассум ёфтааст. Аммо, паси пайдоиши ин идея корҳои воқеъи ҳаст, ки сабаби пайдо шудани ин достонҳо ва баъдан ин образ гаштаанд. Он корҳо аз идеяҳои Искандар сарчашма гирифтаанд.

Якум, сохтани ҷом, зарфи шишагин барои таҳқиқи қаъри дарё (баҳр) ки одам вориди он мешуд ва қаъри дарёро меомӯхт;

Дуюм, сохтани фонуси калонтарини дарёӣ (барои давраи худ хеле боҳашамат буд) дар шаҳри Александрия (Миср), мебошанд. Ҳарчанд худи Искандар дар сохтани онҳо иштирок надошта, мисол фонуси дарёӣ баъди фавти ӯ сохта шуда буд ва то асти 13 обод буд, вале онҳоро ба ақидаҳои Искандар марбут мешумориданд. Ин фонус дар байни Ҳафт муъҷизаи олам маъмул мебошад.

Ин корҳо асари бузурге дар достонҳо гузоштанд. Аввалан мафҳуми «Оинаи Сикандар» аз тарафи Низоми Ганҷавӣ (дар асари Искандарнома) ва баъдан дар асарҳои Амир Хусрави Деҳлавӣ, Ҳофиз, Румӣ пайдо шудаанд. Аксаран, онҳо Искандарро дурбини, ҳамчун тавонманди дидани ҷаҳони дигар васф карданд.https://en.wikipedia.org/wiki/Ayina-i_Iskandari_(Amir_Khusrau)

Намунаҳо аз ашъори шоирон

Оинаи Сикандар ҷоми Ҷам аст, бингар,

То бар ту арза дорад аҳволи мулки Доро.

боз дар дигар ғазал:

На ҳар кӣ чеҳра барафрӯхт, дилбарӣ донад,

На ҳар кӣ оина созад, Сикандарӣ донад.

Ҳофиз

 Эзоҳ