Занг (рақс)

Занг, зангбозӣ, резгӣ — рақси классикии тоҷикӣ, ки бо суруду оҳанг, зарбу усули мусиқии суннатӣ ва ҳаракатҳои мавзуни дасту по, сару китф ва бадан иҷро карда мешавад.

 Таърих 
Аз рақсҳои маъмули тоҷикӣ буда, таърихи қадимӣ дорад. Дар деворнигораҳои Панҷакенти Қадим (асри 7) лаҳзае аз иҷрои занг тасвир шудааст. Дар гузашта санъаткорон либоси зангӯладор пӯшида, дар ҷашнҳо, аз ҷумла Наврӯз, рақсу сурудхонӣ мекарданд. Онҳо муътақид буданд, ки зангӯла инсонро аз бадбахтию беморӣ эмин медорад ва неруву хушбахтӣ мебахшад. Рақси занг асосан таҳти навозиши дойра (созҳои зарбӣ) бо ҳамовозии созҳои торӣ ва нафасӣ иҷро мешуд. Дар авҷи ҷашну сур оғоз шуда, то субҳ идома меёфт. Занг дар асрҳои 19-20 дар байни ҳунармандони Бухоро, Кӯлоб ва Ҳисор маъруф гашта буд. Яке аз иҷрокунандагони машҳури рақси занг Гулибоғимурод, ҳунарманди гурӯҳи Одинамоҳи Паҳндараи Балҷувон буд. Барои иҷрои ин рақс либоси алоҳида (аз шоҳӣ ё фаранги ранга, поҷома, камзӯлчаи кӯтоҳу борики кундалӣ ё махмалии сиёҳу сурх, тоқӣ, рӯймол) истифода мешуд, ки маъмулан, тарзи дӯхти якхела доштанд. Асоси рақси зангро зангӯлачаҳои биринҷӣ ташкил медиҳанд, ки раққоса дар банди дасту пойҳо ва камарбанд баста рақс мекунад. Дар рақси занг зарбу усул на танҳо бо ҷӯршавии мусиқӣ эҳсос мешавад, балки аз ҷониби раққоса низ тавассути садои зангӯлаҳо таъкид мегардад. Занг аз сарахбор («Қарсаки Занг») ва ҳашт қисм иборат буда, дар ҳар бахш суръати рақс тағйир меёбад. Дар ҷараёни он сурудҳои «Таралила лай лай», «Як дона марворид», «Ширинзабонам, мӯрчамиёнам», «Ҳо, яллало, ялле», «Ҳай, нозанин, имрӯз шумо ба сайри гулзор омадед», «Ҳо, ранҷе, вой, ту ранҷе», «Ҳо, савзам» ва ғ. сароида шуда, дар байни онҳо рақси «Нағора» иҷро мегардад. Занг бо рақси «Уғлон» ба итмом мерасад. Зангро, маъмулан, занҳо иҷро мекунанд. Дар иҷрои раққосони ҷавон ин рақсро «Зангбозӣ» мегуфтанд, ки дар давраҳои гуногун дар Бухоро, водии Зарафшон, Бадахшон, Афғонистон роиҷ буд.

Занг (дар суитаи рақсии «Сайри лола», басаҳнагузоранда Ғ. Валаматзода, 1965; Ҷ. Охунова, 2007), «Зангбазм» (И. Раҳмониён, 1996), «Бухороӣ» (И. Раҳмониён, 2002) ва хоразмии «Лазгӣ» (басаҳнагузоранда Ҷ. Охунова, 2002) аз ҷониби ҳунармандони рақси миллӣ (Л. Зоҳидова, З. Аминзода, М. Қаландарова, А. Носирова, Г. Мирҷумъаева, Ш. Рашидова ва дигарон) ва дастаҳои ҳунарӣ (ансамблҳои «Лола», «Зебо» «Ганҷина», «Гулрез») моҳирона истифода шудааст.

Ансамблҳои фолклории «Насими Қаротоғ»-и н. Шаҳринав, «Қаротоғ»-и ш. Турсунзода низ зангро дар барномаи худ нигоҳ доштаанд. Занг барои равияҳои тахассусии ДДФСТ ба номи М. Турсунзода ва коллеҷҳои мусиқӣ омӯзонда мешавад.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Проценко А. И. Танцевальное искусство Таджикистана. Д., 1979;
 Нурджанов Н. Театральная и музыкальная жизнь столицы государства Саманидов. Д., 2001;
 Нурҷонов Н. Олами беканори рақси тоҷик. Д., 2004;
 Клычева Н., Казакова З. История хореографического искусства Таджикистана. Д., 2014.

Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ
Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон