Ғулув

Ғулув(в) (ар. غلوو аз ҳад гузаштан, дастро то ҳадди им­кон боло кардан, зиёдаравӣ, ифрот) - дар адабиёт­шино­сӣ як навъи муболиғаест, ки шоирону нависандагон барои ба таври фавқулода нишон додани сифати хубу бади ин­сон­ҳо, хосияти ашё аз он истифода мекунанд.
Ғулув яке аз санъатҳои маънавӣ ва воситаҳои тасвири бадеист. Бештари тасвирҳое, ки дар ғулув оварда мешаванд, ба тасаввуру ақл рост намеоянд ва аз воқеият дур мебошанд. Ғулув  нисбат ба дигар навъҳои муболиға – таблиғ ва иғроқ дар ашъори шои­рони адабиёти класикии форс-тоҷик камистеъмол аст. Ғулув  бисёртар дар ашъору эҷодиёти намояндагону пайравони сабки ҳиндӣ ба назар мерасад ва ҳамчун навъи муболиға, асосан дар қасидаи мадҳӣ бештар мавриди истифода қа­рор мегирад. Шоирони мадеҳасаро ҳангоми мад­ҳу санои мамдӯҳ аз ҳадди назокат дур рафта, ҳолат­ҳоеро тас­вир кардаанд, ки аз ҳақиқат дур мебошанд.

Мас., тас­вирҳои бай­ти:

Нуҳ курсии фалак ниҳад андеша зери пой, 

То бӯса бар рикоби Қизил-Арслон диҳад 

-и шоири қасидасаро Заҳири Форёбиро шоирони бузурги ада­биёти форс-тоҷик Саъдии Шерозӣ ва Абдурраҳмони Ҷо­мӣ написандидаанд ва ба чунин тарзи ғулуви шоир эътироз баён кардаанд:

Чӣ ҳоҷат, ки нуҳ курсии осмон
Ниҳӣ зери пойи Қизил-Арслон?  

Магӯ: «Пойи иззат бар афлок неҳ!»
Бигӯ: «Рӯи ихлос бар хок неҳ!» 

                                Саъдии Шерозӣ

Абдурраҳмони Ҷомӣ дар шеър ба кор бурдани ғулувро ҷоиз намедонист. Ӯ байти шоири ҳамасраш – Амир Шайхами Суҳайлӣ:

Шаби ғам гирдбоди оҳам аз ҷо бурд гардунро, 

Фурӯ хӯрд аждаҳои сели ашкам рубъи маскунро,  

хонда, аз ӯ пурсидааст: «Мавлоно, шеър мегӯед ё одам метарсонед?».

Зайнуддин Маҳмуди Восифӣ дар «Бадоеъу-л-вақоеъ» аз Ғ. ба таври фаровон истифода бурдааст. Ғулув дар фолк­лор, дар афсонаҳои тахайюлӣ низ бештар ба кор бурда мешавад. Инчунин дар асотиру достонҳои ҳамосию қаҳра­мо­нӣ − афсонаи «Эраҷи тилисмшикан», дос­тонҳои «Шоҳ­но­ма»-и Фирдавсӣ (Каюмарс, Ҷамшед), «Гаршосп­нома»-и Асадии Тӯсӣ, «Ҳотамнома»-ҳо, қиссаи «Самаки айёр», нақл­ҳои динӣ, маноқиб ва қасидаҳои фахрия, асарҳои дра­ма­вӣ, ҳаҷвӣ ва ғ. аз ғулув ба таври фаровон истифода бурдаанд.  

На­мунаҳо аз ғулув дар ашъори шоирони классики форс-тоҷик:

Ғами ишқат басе афрӯхт ҷисми нотавонамро,

Ҳумо айнак гузорад, то бибинад устухонамро.

                                    Шавкати Бухороӣ

Зи сумми сутурон дар он паҳндашт 

Замин шуд шашу осмон гашт ҳашт. 

                           Фирдавсӣ

Бикшой турбатамро баъд аз вафоту бингар, 

К-аз оташи дарунам дуд аз кафан барояд. 

                                     Ҳофиз

Тамоми шоиронро ҷамъ агар оранд дар маҳшар, 

Ҳама як сӯ буванд, ин Ҷомии ширинсухан як сӯ. 

                                         Ҷомӣ

 Эзоҳ 
Муболиға

Иғроқ

 Адабиёт 

 Атоулло Маҳмуди Ҳусайнӣ. Бадоеъ-ус-саноеъ. Д., 1974; 
 Ша­рифов Х., Тоиров У. Назмшиносӣ. Д., 2005; 
 Тоиров У. Каломи манзум. Д, 2006; 
 Ҳусайн Воизи Кошифӣ. Бадоеъу-л-афкор. Д., 2007.