Ҷуғрофияи нақлиёт

Ҷуғрофияи нақлиёт - фанни илмӣ, бахши ҷуғрофияи иқтисодӣ буда, равандҳои нақлиётӣ ва ҷуғрофӣ, сохтори нақлиёт, хусусиятҳои ҷойгиршавии он ва сатҳи таъминоти нақлиётро меомӯзад   .

Объектҳои Ҷуғрофияи нақлиёт  системаҳои нақлиётии ҳудудӣ ва минтақавӣ, ҷараёни нақлиёт, тақсимоти намудҳои алоҳидаи нақлиёт, таъсири равандҳои нақлиёт ба рушди хоҷагии халқ аз ҷиҳати ҳудудӣ мебошанд  .

Мавзӯи омӯзиши Ҷуғрофияи нақлиёт таъсири мутақобилаи фазоии унсурҳои гуногуни системаи нақлиёти ҳудудӣ мебошад, ки дар шакли муносибатҳои нақлиётӣ-ҷуғрофӣ (ҷалбшавии нақлиёт, дурии фазоӣ, мавқеи нақлиётӣ-ҷуғрофӣ, дастрасии нақлиёт, пайвастшавӣ ва гузариши қаламрав) зоҳир мегардад  .

 Таърихи пайдоиш 
Пешгузаштагони ҷуғрофияи муосири нақлиёт асарҳои И.Коль, Л.Лаланн, Ф.Ратцел, А.Хетнер буданд .

Ҷуғрофияи нақлиётро А.Гетнер (1894) ҳамчун омўзиши тақсимоти ҷуғрофии объектҳои нақлиётӣ ва тафовути онҳо дар қитъаҳои гуногуни фазои замин муайян кардааст.

Дар корҳои минбаъдаи К.Дов (1905) ва К.Гассерт (1913) зичии шабакаи нақлиёти кишварҳои гуногун ҳисоб карда шуда, дар дигар корҳои дигар самтҳо ва бузургии ҷараёни нақлиёт омӯхта шуда, дастрасии нақлиёт ба назар гирифта шудааст.

Машҳуртарин ҷуғрофияшиносни нақлиёти ватанӣ (шӯравӣ ва русӣ): С.В.Бернштейн-Коган, Л.И.Василевский, И.В.Николский, Н.Н.Казанский, С.Б. Шлихтер, С. А. Тархов, В. Н. Бугроменко, Б. Л Раднаев, Г А Голтс.

Э. Улман (1954) вазифахои ҷуғрофияи наклиётро таҳлили алоқаҳои наклиётии байни ҳудудҳои гуногун (таъсири мутақобилаи фазои онҳо) тавассути омӯзиши самт ва андозаи ҷараёни нақлиёт, таҳлили тарифхои нақлиёт, омӯзиши таъсири шароити табии ба ташаккул ва фаъолияти системаҳои нақлиётӣ ва таъсири наклиёт ба рушди иктисодиёти минтақаҳо ва кишварҳо ҳисоб кардааст. Улман мафҳуми сегонаро ҷорӣ намуд: мукаммалӣ, имкониятҳои мусоиди мобайнӣ, интиқолпазирӣ  .

Дар солҳои 1960 ва 1970 самтҳои пешбари тадқиқот дар ҷуғрофияи нақлиёт инҳо буданд: 

 таҳлили конфигуратсияҳои шабакаи нақлиёт (таҳлили шабака),
 моделсозӣ ва тақлид кардани ҷараёнҳои трафик ва вазнинии трафик,
 таҳлили зинабандии пайвандҳои нақлиёт.

Солхои 80—90 ҷуғрофияи  иҷтимоии нақлиёт ташаккул ёфт, ки ҷиҳатҳои рафтор ва иҷтимоии ҳаракати одамон, аз ҷумла хусусиятҳои интихоби инфиродии навъҳои нақлиёт ва роҳҳои сафар, баҳодиҳии инфиродии масофаро меомӯзад; равандҳои қабули қарорҳо оид ба ҷойгиркунии воситаҳои нақлиёт; хусусиятҳои фазоии ҳаракати аҳолӣ  .

Аз ибтидои солҳои 90-ум – таҳлили таъмини инфрасохтори лоиҳаҳои нақлиётӣ, ҳаракати нақлиётии одамон.

Дар ҷуғрофияи нақлиёт самти нав пайдо шуд:   ҷуғрофияи нақлиёти шаҳр . Дар чорроҳаи ҷуғрофияи соҳаи хизматрасонӣ хусусиятҳои ҷойгиркунии системаҳои телекоммуникатсионӣ омӯхта мешаванд.

Ҷуғрофияи нақлиёт ба таҳияи нақшаҳо ва тавсияҳо оид ба беҳтар намудани ҷойгиркунии истеҳсолот ва сукунати аҳолӣ аз нуқтаи назари кам кардани хароҷоти нақлиёт, оптимизатсияи ҷараёни нақлиёт дар дохили системаҳои мавҷудаи нақлиёти ҳудудӣ ва рушди системаҳои нақлиётї дар ҳама сатҳҳо машғул аст  .

 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Жан-Пол Родриге . Географияи системаҳои нақлиёт, нашри 3. - Ню Йорк : Routledge, 2013. - ISBN 978-0-415-48324-7
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи нақлиёт