Зикриён

Зикриён ( — аз зикр), зикрия — фирқае дар Балучистон ва Мукрон, шохае аз фирқаи маҳдавиёни Ҳинд, ки нимаи аввали асри 16 дар Ҳиндустон густариш ёфта буд.

 Таърих 
Зикриён дар миёни мусулмонони балуч, ки ғолибан сунниё­ни ҳанафимазҳабанд, ақаллияти динӣ ба шумор мераванд. Зикриёнро Сайид Муҳаммади Чунпурӣ (1443—1505) донистаанд, ки даъвои маҳдавият карда, борҳо маҳ­кум ба куфр ва бадарға шуда буд. Муҳимтарин шахсияти мазҳабии Зикриён ва ба ривояте муассиси фирқа ва поягузори оини зикрӣ Мулло Муҳаммади Аттакӣ аст. Ат­такӣ низ на­хуст муддаии маҳдавият шуд, сипас даъвои нубувват кар­да, мегуфт, ки шариати Муҳаммад (с) мансух шуда, Худо барои ӯ китобе ваҳй кардааст. Ба гуфтаи пайравонаш, Ат­такӣ соли 1569 зуҳур ва соли 1610 ғайбат кард.
Авҷи қудрат ва нуфузи Зикриён дар Балучистон ва Мукрон ба давраи фармонравоии охирин ҳукмрони муқтадири зик­рии Мукрон малик Динори Гачкӣ (чоряки аввали асри 18) рост меояд, аммо дар пайи шикасти онҳо аз сипоҳи Нодир­шоҳ қудраташон рӯ ба заъф ниҳод. Ҳукмрони Калот Мир Насирхони Нурӣ (ҳукмронӣ 1749-94) Зикриёнро фирқае кофир эълон карда, бо тасарруфи навоҳии сукунати Зикриён кӯшид, ки онҳоро аз байн бибарад. Ин рӯйдод заминасози муҳо­ҷи­рати зикриҳо ба манотиқи дурдаст ва канорӣ, аз ҷумла дараи Балида, шуд, ки дар чанд садаи ахир сукунатгоҳи аслии Зикриён дар Балучистони Ҳинд (Покистон) буд.

Зикриён худро мусулмон медонанд, аммо баъзе фақеҳон дар рад­ди даъвои мусулмониашон далел меоранд, ки онҳо бо инкори хотамияти паёмбар (с), эътиқод ба маҳдавияти ду­рӯғин, дурӯғбофӣ ба шариат, тарки фароизи муаккаде чун намоз усули меҳварии дини исломро зери по ниҳо­да­анд. Аз муҳимтарин эътиқодоти Зикриён бовар ба маҳ­давият аст. Онҳо дар ин масъала ба ду гурӯҳ ҷудо шуда, иддае Чун­пу­рӣ ва иддаи дигар Аттакиро Маҳдӣ медонанд. Иддае ҳам Аттакиро хотами паёмбарон хонда, даъво доранд, ки Қур­ъон ба воситаи паёмбар (с) бар вай нозил шудааст. Баъзе уламои зикрӣ номи китоби нозилшуда бар Аттакиро «Бур­ҳон» ё «Бурҳону-т-таъвил» гуфтаанд. Ба ақидаи онҳо, Қур­ъон ва «Бурҳон» қисматҳое аз китобе бо номи «Фурқон» аст; «Фурқон» 40 пора буда, 30 пораи он хосси аҳли зо­ҳир аст ва Қуръон ном дорад, аммо 10 пораи он хосси аҳ­ли ботин ё Зикриён ва мавсум ба «Бурҳон» аст. Зикриён ба ҷои намоз дар маконе ба номи «зикрхона» ё «зик­рона» («зигрона») маросими зикр баргузор мекунанд, аз ин рӯ худро «зикрӣ» ва дигар мусулмононро «намозӣ» ме­хонанд, ҳарчанд дар гузашта ба номи «доъӣ» низ маъруф буданд. Онҳо ба қибла эътиқоде надоранд ва «зикрона» ҳам бе меҳроб аст. Маросими зикр дар панҷ навбат дар соат­ҳои муайяне аз шабонарӯз баргузор мешавад: се навбат ҷамоӣ ва бо садои баланд («зикри ҷалӣ»), ду нав­бати дигар инфиродӣ ва дар ҳолати сукут («зикри хафӣ»). Ин зикр­ҳо ба забонҳои арабӣ ва форсӣ, аммо бо лаҳҷаи балучианд. Дар баробари ин зикрхониҳои рӯзона дар се оини суруд­хо­нӣ (чавгон, байт ва садо) баъзе зикрҳои дигар низ хонда мешаванд. Чавгон, ки муҳим­тарини ин оинҳост, ба тав­ри ҷамоъӣ баргузор мешавад ва навъе рақсу самоъ буда, аз ҳамду ситоиши Худо, Маҳдии мавъуд, «Кӯҳи мурод» ва дигар муқаддасоти Зикриён иборат аст. Чавгон дар айёми хос­се, ки барои Зикриён аҳаммияти мазҳабӣ доранд, монанди рӯзи 27-уми рамазон ва рӯзи баъд аз иди Қурбон, ҷашнҳое мис­ли ҷашни издивоҷ ва хатнасурон баргузор мешавад. Байт ва садо низ ашъоре динӣ буда, байт шомили абёт ё ру­бои­ҳое бо як тарҷеъ­банд ва садо абётест, ки бадоҳатан су­ру­да мешаванд.
Зиёратгоҳи аслии Зикриён маконе мавсум ба «Кӯҳи мурод» дар наздикии Турбат — ноҳияе воқеъ дар Балучистони По­кистон аст. Ба эътиқоди Зикриён, «Кӯҳи мурод» макони му­қад­дас, маркази нузули таҷаллиёт ва анвори Маҳдӣ аст. Он­ҳо ин кӯҳро қоиммақоми Каъба медонанд. Зиёрати «Кӯ­ҳи мурод» ибтидо дар даҳаи нахусти моҳи зулҳиҷҷа баргузор мешуд, аммо пас аз таъсиси давлати Покистон (1947) дар 27-уми моҳи рамазон адо мешавад.

Давлати Покистон Зикриёнро ба унвони фирқаи исломӣ ба расмият нашинохта, нисбат ба онҳо қонунҳои маҳдуд­ку­нан­да қабул кардааст. Аз миёнаи асри 19 ҷамъияти бузур­ге аз Зикриён ба каронаҳои рӯди Синд, алалхусус бандари Каро­чӣ ва шумори назаррасе аз онҳо ба сарзаминҳои соҳилии болои Умон муҳоҷарат карданд. Зикриён дар чанд кишвар ба таври па­роканда (соли 1921 беш аз 27 ҳазор нафари онҳо дар Ба­лучистон) сукунат доштанд. Тибқи оморги­ри­ҳои ахир дар даҳаи аввали асри 21 ҷамъияти Зикриён 600—700 ҳазор нафар будааст.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 


Гурӯҳ:Мазоҳиби исломӣ