Зилзиласанҷӣ

Зилзиласанҷӣ, сейсмометрия — фасли зилзила­шиносӣ, ки дар он абзор ва усулҳои сабти лаппишҳои қиш­ри Замин таҳия гардида, мушаххасот (параметрҳо)-и асосии ҳодисаҳои зилзиланокӣ муайян карда мешаванд. 

 Таърих 
Нахустин андозагири мушаххасоти зилзила (сейсмоскоп) тақр. 2000 сол пеш сохта шуда, то миёнаҳои асри 19 ягона абзоре буд, ки барои ошкор намудани зилзила ва муайян кардани якчанд дараҷаи шиддати он имкон медод. Намунаҳои беҳтарини он инчунин самти эпимаркази зилзиларо нишон медоданд. Дар нимаи дуввуми асри 19 барои сабти мавҷҳои зилзила зилзиласанҷҳои механикӣ сох­та шуданд. Дар ибтидои асри 20 дар зилзиласанҷҳо саб­ти галванометриро истифода мекарданд, ки ин ба ташкили шабакаҳои пойгоҳҳои зилзиласанҷӣ мусоидат намуд. Дар охири асри 20 абзори сабткунандаи асосии зилзиласанҷӣ сейсмометр буд, ки барои дар намуди рақамӣ сабт кардан ва ба масофаи муайян ирсол кардани иттилоот имкон медод.

Мавҷҳои зилзила, ки дар маркази зилзила ангехта мешаванд, бо роҳҳои гуногун ба зилзиласанҷ мерасанд. Он­ҳо то расидан ба зилзиласанҷ аз қабатҳои гуногуни Замин гузашта, дар он ҷо хомӯш мешаванд, чандин бор мешикананд, аз сарҳадди қабатҳо ва тарқишҳо инъикос мегарданд. Бино бар ин, раванди зилзиларо, ки дар маркази он ба вуҷуд меояд, аз рӯи як сейсмограмма тавсиф намудан амалан номумкин аст. Мушаххасоти зилзиларо дар натиҷаи истифодаи шабакаҳои зилзила, ки ҳудуди назоратшавандаро яксон мепӯшонанд, муайян мекунанд. Аз рӯи миқёс ҳудуди назоратшавандаро ба зилзиласанҷии телесейс­микӣ (масофаи байни пойгоҳҳо 500–1000 км), минта­қа­вӣ (70–500 км) ва маҳаллӣ (10–30 км) ҷудо мекунанд. Манбаи зилзила метавонад аз сатҳи Замин садҳо км поинтар ҷойгир шавад. Дар ин маврид андозагирии муста­қи­ми мушаххасоти он имконнопазир мегардад. Аз рӯи маълумоте, ки шабака сабт мекунад (бо дар назар доштани донишҳое, ки дар бораи Замин, навъу роҳҳои паҳн­шавии мавҷҳои сейсмикӣ гирд оварда шудаанд), коорди­натаҳо, вақт ва умқи манбаъро муайян мекунанд, ки онҳо танҳо нуқтаи шартан қабулшударо дар ҳамвории таркиш тавсиф медиҳанд.

Энергия ва шиддати зуҳуроти зилзила дар сатҳи Замин бо воҳидҳои андозагирии дар илми физика қабул­шуда ифода наёфта, аз рӯи ҷадвал (шкала)-ҳои муайян чен карда мешаванд (нигар Магнитудаи зилзила, Ҷадва­ли макро­зилзила). Маълумоти саҳеҳ дар сурате ба даст меояд, ки агар ҳар як зилзила бо савияи муайяни энергия дар тамоми ша­бакаҳо сабт шуда, дар онҳо ҳамчун меъ­ёр (эталон) бар­ра­сӣ шуда тавонад.

Такмили доимии абзорҳо ва усулҳои зилзиласанҷӣ ба ташкили зилзиласанҷии муҳандисӣ – усули таҳқиқи лаппиши бино ва иншоот бо мақсади назорат кардани мустаҳкамӣ ва зилзилабардории иншоот мусоидат кард (нигар Сохтмони зилзилабардор). Дар зилзиласанҷи муҳандисӣ шитоби нуқтаҳои таҳ­қиқ­ша­вандаро бо абзорҳои чун воситаҳои андозагирӣ қа­бул­шу­да сабт мекунанд.
 Эзоҳ 

 Адабиёт 


Гурӯҳ:Зилзилашиносӣ