Зиёрат

Зиёрат ( — боздид, дидан) — сафар кардан барои боздид аз маконҳои муқаддас ва ҷойҳои мутабаррика бо мақсади таҳкими маънавиёт, панд гириф­тан ва тааммул дар осори бозмонда аз гузаштагон ё барои бузургдошти шахсиятҳои мадфун дар он ҷойҳо. 

Зиёрат аз хусусиёти фарҳанги башарӣ ва падидаи маъ­навии тамоми ҷомеаҳои ин­сонӣ ба шумор рафта, миллату қавмиятҳои гуногун, муносиб бо фарҳанг ва тарзи тафаккури хеш, дар вақтҳои муайян ба зиёрати ҷойҳои муқад­дас ва зиёратгоҳ­ҳои хосси худ мераванд, маросиму чора­биниҳои марбут ба онро бо тарзи махсус анҷом меди­ҳанд. Сафар кардан барои зиёрат дар миёни масеҳиён аз асри 2 ривоҷ ёфт. Дар аср­ҳои миёна ш. Байтулмуқаддас, мар­қади Яъқуби Ҳаворӣ (Компостела, Испания), марқади Томас Бекети Кашиш (Кантерберия, Англия) аз муҳимта­рин зиёратгоҳҳои онҳо ба шумор мерафтанд. Ин зиёрати бо ангезаи тавба аз гуноҳон ва эҳёи ёди охират сурат гирифта, омили муҳим дар табодули фарҳангии афкори ҳувиятҳои динӣ дар сарзамин­ҳои мухталиф ҳисоб меёфт. Чиниҳо тиб­қи оини буддоӣ ва ҷопониҳо бар асоси эътиқодоти худ дар дини синтоӣ ба Зиёрати кӯҳҳое ба унвони маконҳои муқад­дас мераванд. Буддоиёни Ҳинд, Шри-Ланка, Непал ва дигар кишварҳои воқеъ дар камарбанди кӯҳҳои Ҳимолой ба Зиёрати маъбадҳои Буддо ва марқадҳои бузургони буддоӣ ме­раванд. Маъбад­ҳое дар ш-ҳои Делфӣ ва Эфесус барои юнониёни қадим муқаддас буданд ва ба Зиёрати онҳо мерафтанд. Девори Надба ё Мабко (девори гиря) аз муҳим­та­рин зиёратгоҳҳои яҳудон аст, ки онро ягона осори бозмонда аз маъбади Сулаймон (а) медонанд. Дар дини ислом низ ба Зиёрати се макони муқаддас: Каъба, Масҷиди набавӣ ва Масҷидулақсо дар Байтул­му­қаддас тарғиб шуда, Зиёрати Хонаи Худо ба маросими ҳаҷ ва умра машҳур аст.

 Одоби зиёрат 
Зиёрати қубур рафтан ба сари манзили наздикон ва дидор кардан аз гӯристони мусулмонон ё оромгоҳҳои бузургони дин барои дуо ва хондани фотиҳа ба арвоҳи гузаштагон ё панд гирифтан аз фазои таъсиррасони он аз суннат­ҳои мероси исломӣ ва расмҳои куҳани мардумӣ аст; чунончи мутобиқи таълимоти зардуштӣ дар арафаи иди Нав­рӯз ба Зиёрати қубур рафтан. Расули Худо (с) фармудааст: «Шу­моро (қаблан) аз зиёрати қубур наҳй карда будам, ҳоло онҳоро зиёрат кунед! Зеро он (марг ва) охират­ро ба ёди шумо меоварад». Зиёрати қубур пайванди наслҳои зиндаро бо таърихи гузаштагонашон барқарору муҳкам карда, хотироти зиндагонӣ ва корномаҳои эшонро дар зеҳнҳо зинда нигаҳ медорад, дар такомули шахсият, рушди отифа­ҳои неки инсонӣ, эҷо­ди риққату инсоф дар ботини ӯ нақ­ши муассир дорад. Ба Зиёрати қубур рафтани мардон назди аксари аҳли илм ва мазоҳиби аҳли суннат ҷоизу мустаҳаб аст ва беҳтар аст, ки рӯзи ҷумъа бошад. Зиёрати қубур барои занон назди баъзе имомҳои мазҳабҳо макрӯҳ аст, аммо аз назари шайхҳои ҳанафӣ он барои занон низ вақте барои панд гирифтан ва раҳ­мат фиристодан бар мурдагон бошад, ҷоиз ва мустаҳаб аст. Ба гуфтаи Ибни Ҳа­ҷар дар «Фат­ҳу-л-борӣ» ва соҳиби «Туҳфаи Аҳва­зӣ», вақте зан аз фитна эмин бошад, Зиёрати қу­бур барояш аз назари аксари аҳли илм ҷо­из аст, вале агар барои таҷдиди ҳузну андуҳ ва нолаву фиғон бошад, макрӯҳ аст. Аммо Зиёрати қабри паёмбар (с) назди тамоми мазоҳиб барои занон низ ҷоиз ва мус­таҳаб аст. Зиёрати қу­бур ба он шакле, ки имрӯз дар баъзе ором­гоҳҳо ва мақ­бараҳои бузургони дин аз сӯи қисме аз мардуми омма ба ҷой оварда мешавад, хилофи шариат буда, аз муқар­рароту мақсадҳои нек ва ҳадафҳои фарҳангии ислом дур аст. Дар он амалҳои шаръан нодуруст ба назар мерасанд, ба монанди молидани дасту рӯй ба остонаи қабрҳо, баъзан бо мақ­са­ди табаррук ва шифо­ҷӯӣ хӯрдан аз хоки турбат, ки он аз нигоҳи беҳ­доштӣ ҳам зарар дорад.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Боқизода А. Фиқҳи исломӣ бар асоси маз­ҳаби ҳанафӣ. Д., 2017;


Гурӯҳ:Истилоҳоти тасаввуф