Зарбех

Зарбех, зарчӯб, зарчой () — рустании бисёрсола; 3-10 см қад мекашад.

Бехпояаш ғафс (дарозиаш 2-7 см), дар қисми боло бо пулакчабаргҳои байзамонанди сегӯша фаро гирифта шудааст. Пояаш борик. Баргаш байзашакли дарозрӯя (0,8-1 см), дандонадор. Хӯшагулаш сипаршакл, гулаш зард, баъзан сурхча (июн — июл мешукуфад). Самараш сурхча (дарозиаш 0,3 — 0,5 мм). Тухмаш нештармонанд (август — сентябр мерасад). Зарбех дар ҷойҳои сернам, тарқиши шахҳо, наздикии тарма ва пиряхҳои қ.-кӯҳҳои Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, Помири Ғарбию Шарқӣ ва Олой (дар баландии 3600 −4800 м аз с. б.) месабзад. Дар таркиби узвҳои нашвии зарбех равғани эфир, асидҳои органикӣ, сафеда, қанд, фенолҳо, моддаҳои даббоғӣ, молибден, антрагликозиҳо, гликозиҳо (салидрозӣ, тирозол) ва ғ. мавҷуданд. Дар Тоҷикистон навъҳои бисёри зарбех, мас., зарбехи Кириллов, зарбехи Литвинов, зарбехи помируолойӣ, зарбехи ростпоя, зарбехи сурх ва ғ. дучор меоянд, вале таркиби кимиёӣ ва фармакологии онҳо (ба ҷуз зарбех — Rhodiola gelida) таҳқиқ нашудааст. Решаи зарбехро бо мақсади доруӣ истифода мебаранд. Таҳқиқоти олимони Пажӯҳишгоҳи гастроэнтерологияи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон собит намуд, ки қиёми решаи зарбех (2 мл/кг) миқдори қанд ва оксигенро дар хуни калламушҳо кам мекунад. Афзудани воя онҳоро ба таъсироти ҷисмонӣ нисбатан пурбардошт ва лахтабандии хунро муътадил мегардонад. Дар ҷумҳурӣ зарбех ва навъҳои дигари он баъди ошкор шудани хусусиятҳои доруии «золотой корень» (R. rosea, ки дар Тоҷикистон нест) маъмул гаштанд. Бинобар ин, одамон онҳоро решакан карда, дар бисёр мавзеъҳо ба ҳадди нестӣ расониданд. Нақеъ, ҷӯшоб ва чойи решаи зарбех хастагиро рафъ сохта, давои нерубахш ва табшикан аст. Он барои муолиҷа кардани бемориҳои асабу меъда, ширинча, хунравии бачадон низ нафъ дорад. Сокинони н. Ванҷ бо решаи зарбех захми меъда ва бемориҳои занонаро табобат мекунанд.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д., 1989.