Заҳри мор

мини
Заҳри мор — омехтаи мураккаби моддаҳои органикӣ ва ғайриорганикӣ, ки дар ғадудҳои оби даҳони баъзе намуди морҳо ҳосил мешавад. 

 Тавсиф 
Морҳои заҳрнок дар ҷоғи боло заҳрдон доранд, ки даруни он сӯрох буда, ҳангоми газидан заҳр ба воситаи он хориҷ мешавад. Заҳр дар ғадуди заҳрбарор (ғадуди оби даҳони тағйирёфта аст) ҳосил мешавад. Барои ба миқдори муайян хориҷ шудани он мушакҳои чакка мадад мерасонанд. Заҳри мор моеи часпаки шаффофи зардча ё сабзтоб буда, аз албуминҳо, глобулинҳо, албумозҳо, пептонҳо, мутсин, ферментҳо, об, намак ва ғ. таркиб ёфтааст; бӯй ва таъм надорад; дар об зуд ҳал ва зери таъсири эфир, хлороформ, спирт, кислотаву ишқорҳои қавӣ, аммиак, хлор ва бром, инчунин нурҳои офтобӣ, раддий ва рентгенӣ, ҳарорати баланд вайрон мешавад. Вазни қиёсиаш 1,030–1,082. Заҳри хушки морро то 23 сол нигоҳ доштан мумкин аст. Таъсири Заҳри мор ба андомгон гуногун аст. Заҳри шибо дар таркибаш геморрагин дорад, ки боиси кафидани раги хун мешавад. Заҳри кубро аз нейротоксин иборат буда, силсилаи асабро хароб мекунад. Таъсири заҳри мор ба намуди мор, миқдор ва сифати заҳри ба ҷисм воридшуда, ҷой, умқи захм ва омилҳои дигар вобастагӣ дорад. Ҳангоми одамро заҳр задани мори афъӣ ҷои газида дарду варам карда, пӯст хуншор мешавад, обилаҳо (баъзан бо фавти бофтаҳо) пайдо мешаванд. Газидани кубро муҷиби дилзанӣ, сарчархзанӣ, дилбеҳузурӣ ва баъзан қай мешавад, маркази нафасгирӣ фалаҷ шуда, дар сурати нарасондани ёрии фаврӣ одам мефавтад. Олимон муқаррар кардаанд, ки 1 г заҳри кубро барои саршумори зиёди сагҳо (вазни умумиашон 1250 кг), калламушҳо (1430 кг), харгӯшҳо (2000 кг) ва аспҳо (8333 кг) марговар аст. Тибқи маълумоти Созмони ҷаҳонии беҳдошт дар дунё тақрибан 3000 намуди мор мавҷуд аст, ки ҳудуди 600 намуди онҳо заҳрнок буда, беш аз 200 намудашон дар тиб истифода мешаванд. Морҳои заҳрноки Тоҷикистон кубро, афъӣ, гурза ва ғ. мебошанд. Дар деҳаи Бӯстонқалъаи н. Кушониён корхонаи «Мину-Фарм» фаъолият дорад, ки ба парваришу нигоҳубини морҳои заҳрнок машғул аст. Заҳри онҳоро дар соҳаи тандурустии ҷумҳурӣ истифода мебаранд. Тибқи маълумоти коршиносон, аз як адад мори шибо (гадюка) тӯли 1 моҳ то 30 мг ва аз як адад кубро то 194 мг заҳр гирифта мешавад. Аз Заҳри мор марҳамҳои гуногун истеҳсол карда, барои муолиҷаи артралгия, миалгия, радикулит, артрит, миозит, периартрит ва ғ. истифода мебаранд. Марҳами «Випроксин» ва «Випросал В» аз заҳри мори шибо, «Наяксин» аз заҳри кубро, «Випросал» аз заҳри гурза тайёр карда мешавад. «Випратокс» аз омехтаи заҳри морҳои гуногун таркиб ёфтааст. Нигар низ Заҳролудшавӣ.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 


Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Зоология
Гурӯҳ:Морҳо
Гурӯҳ:Хазандагон