Зариадр ва Одатида

«Зарир ва Отусо», «Зариадр ва Одатида» — яке аз достонҳои ишқии адабиёти қадими эронӣ.

Ин достон дар байни мардуми эронинажод, аз ҷумла тоҷикон, дар асрҳои 5-6 то м. вуҷуд дошта, тавассути осори муаррихони атиқа Ҳореси Митиленӣ (асри 4 то м.) ва Атеней (асрҳои 2-3) то замони мо расидааст. Дар ин асарҳо қаҳрамонони ин достони ишқӣ номҳои юнонӣ гирифтаанд. Дар асл Зариадр ҳамон шоҳзодаи эронӣ Зарир аст, ки дар Авесто номаш омадааст, инчунин аз корномаҳояш дар «Ёдгори Зарирон» ва «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ сухан меравад. Одатида ҳам шакли юнонишудаи исми Ҳутаоса мебошад (дар ин шакл дар Авесто вомехӯрад).

Мувофиқи ривояти Ҳореси Митиленӣ ва Атеней мазмуни мухтасари «Зариадр ва Одатида» чунин аст: Шоҳи Мод (Мидия) Гистасп (шакли юнонишудаи Гуштосп) бародаре дошт бо номи Зариадр, ки ҳукмрони кишварҳои қисми шарқии баҳри Хазар (Каспий) то рӯди Танаис (Сир) буд. Боре Зариадр шоҳдухтари қабилаи Маратҳо — Одатидаро, ки дар соҳили дигари рӯди Сир сокин буданд, дар хоб дида, ба ӯ меҳр баст. Ҳамин гуна ҳиссиёт пас аз хоббинӣ дар дили Одатида низ тавлид ёфт. Зариадр ба даргоҳи падари Одатида хостгор фиристода, Одатидаро ба занӣ хост, вале падари Одатида, ки аз скифҳо буд, духтарашро ба бегонагон додан нахост. Вай духтарашро маҷбур кард, ки дар базми ҳамқабилаҳояш ба дасти ҷавоне ҷоми шароб дода, ӯро ба шавҳарӣ интихоб намояд. Одатида аз ин шарт Зариадрро огоҳ кард. Зариадр ба монанди скифҳо либос пӯшида ба базм ҳозир шуд. Одатида ҷоми шаробро ба вай дод ва Зариадр ӯро ба кишвари худ овард.

Дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, осори таърихии арабӣ ва форсии дарӣ достони ба «Зариадр ва Одатида» монанд оварда шудааст, вале қаҳрамонони он шахсони дигар — шоҳзодаи эронӣ Гуштосп ва духтари Қайсари Рум Катоюн мебошанд.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Брагинский И. С. Из истории таджикской народной поэзии. М., 1556;
 Никитина В. Б. Литература древного Ирана // Литература древного Востока. М., 1971.

Гурӯҳ:Адабиёти эронӣ