Исҳоқ ибни Роҳавайҳ

Исҳоқ ибни Иброҳим ибни Махлади Тамимии Марвазӣ (), маъруф ба Исҳоқ ибни Роҳавайҳ (; ) — ҳофиз, муҳаддис, муфассир ва фақеҳи маъруфи мусулмони шофеъӣ, аз шогирдони Муҳаммади Шофеъӣ.

 Зиндагинома 
Ибни Роҳaвайҳ аз кибори ҳуффоз ва аиммаи ҳадис ва олими Хуросон дар рӯзгори хеш буд. Имом Аҳмад, Бухорӣ, Муслим, Тирмизӣ, Насоӣ ва дигар бузургони фанни ҳадис аз ӯ ривоят кардаанд. Аз ӯ муснаде дар ҳадис бо номи «Муснади Ибни Роҳвайҳӣ» ва тафсире аз Қуръон боқӣ мондааст. Ибни Роҳавайҳ ба расми таълимии он рӯзгор ба ш-ҳои Ироқ, Шом, Ҳиҷоз ва Яман сафар кардааст. Дар бораи ӯ гуфтаанд: «Ҳафтод ҳазор ҳадис аз ёд дошт ва бо сад ҳазор ҳадис музокара мекард» ва «Сад ҳазор ҳадис аз ҳифз медонист». Ибни Роҳавайҳ дар байни фақеҳон чандон ношинохта бошад ҳам, дар таҳсилоти фиқҳӣ аз танаввуъе бархӯрдор аст, ки камтар насиби фақеҳони дигар гаштааст. Дар сабаби тахаллусаш ба Ибни Роҳавайҳ гуфтаанд, ки падараш дар аснои сафар дар роҳи Макка таваллуд шуда, мардуми Марв ба ӯ Роҳия ва ё Роҳуя, яъне зодаи роҳ гуфтаанд ва баъдҳо ба Роҳвайҳ тағйир хӯрдааст. Самъонӣ ӯро Роҳуяӣ гуфта, дар сираи вай овардааст: «Имоми номӣ ва машҳур аз аҳли Марв, ки дар Нишопур сукунат гузид. Вай аз аиммаи матбуъ (соҳибмазҳаб ва соҳибпайрав), ки ақвол ва ихтиёрот (-и фиқҳӣ)-е дошта ва аз ақрон (ҳамтоён)-и Аҳмад ибни Ҳанбал буд». Ибни Касир мегӯяд: «Исҳоқ ибни Роҳвайҳӣ имоми муттабаъ буд, тоифае аз вай пайравӣ мекарданд ва бар маслаки вай мерафтанд, ки ба онҳо «исҳоқия» гуфта мешуд».

 Эзоҳ 

 Адабиёт