Исфандёр

Исфандёр (тақр.1825/27, Ашт — 1876, Андиҷон) — сипаҳсолори тоҷик, яке аз фаъолони муборизаи мардумони Осиёи Миёна бар зидди ҳукумати шоҳии Русия.

 Зиндагинома 
Дар ибтидо сарбоз, панҷоҳбошӣ, панҷсадбошӣ, ҳокими қалъаҳои Чодак, Косон, Сӯх, Чуст ва Ашт буд. Дар авони ҷавонӣ дар ш-ҳои Кӯқанд, Намангон ва Тошканд оҳангарӣ мекард ва барои артиши Қўқанд силоҳҳои ҷангӣ месохт. Исфандёр аз рӯи нақлу ривоятҳо дар маъракаҳои гӯштингирӣ, вазнбардорӣ ва бузкашӣ пайваста иштирок карда, ғолиб меомад. Аз 22-солагӣ дар хонии Қӯқанд ходими ҳарбӣ буд. Чанд муддат ба ҳайси навкари ҳокими Тошканд Азизхоҷаи Парвоначӣ фаъолият дошт. Мувофиқи маълумоти «Таърихи Фарғона», Исфандёр дар ҷанги амир Насруллоҳ ва хони Қӯқанд Шералихон (1845) ва дар шӯриши ш. Тошканд (1847) иштирок намудааст. Қобилияти ҷангии Исфандёрро хони нави Қӯқанд Худоёрхон ба назар гирифта, ӯро ба вазифаҳои баланди ҳарбӣ муваззаф кард. Солҳои 50-60-уми қарни XIX артиши Рус ба ҳудуди хонии Қӯқанд, аз ҷумла ш.-ҳои Истаравшан, Хуҷанд, Ҷиззах, Чимкент, Тошканд ҳуҷум кард. Исфандёр ҳамроҳи сарлашкар Олимқул дар ҳимояи ин шаҳрҳо иштирок карда, қаҳрамонӣ нишон дод. Дар се набард генерал М. Г. Черняевро шикаст дода, қисман аскарони русро асир ва безарар гардонид. Соли 1869 бо фармони хони Қӯқанд -Худоёрхон ҳокими қалъаи Афросиёби деҳаи Ашт таъйин гардид. Баъди ба Руссия тобеъ гардидани хонии Қӯқанд (1875) ва болоравии андозҳо 19 ноябри 1875 мардум таҳти сарварии Исфандёр алайҳи ҳукумати Руссия шӯриш бардошт. 20 ноябр Исфандёр бо дастаи тақрибан 800-нафара, дар назди қалъаи Афросиёб бар аскарони артиши рус ғолиб омад. Мубориза 2 рӯз давом карда, тақр. 140 нафар сарбози рус маҷрӯҳ ва ҳалок шуданд. 15 декабр набарди дуввуми Исфандёр ба муқобили русҳо ба амал омад. Аксари муҳофизону ҳамроҳони Исфандёр дар муборизаи зидди артиши рус (роҳбарашон М. Д. Скобелов) ҳалок шуданд. Исфандёр баъди аз даст додани қалъа ба дастаи Абдурраҳмони Офтобачӣ ва Пулодхон пайваст ва дар ҳимояи ш. Андиҷон бар муқобили артиши Рус иштирок кард. 24. январи 1876 дар ш. Андиҷон Исфандёр ва тарафдоронаш ба дасти русҳо ба дор овехта шуданд.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Муҳиддин ибни Нуриддин. Таърихи Фарғона. Ганҷинаи дастнависҳои шарқии АФ Ҷумҳурии Узбекистон ба номи Абӯрайҳон Берунӣ. Тошканд. Дастхатти № 3578;
 Серебренников А. К истории коканского похода // Военный сборник. 1897. № 9.