Сумалиланд

Сумалиланд (, , ), расман — Ҷумҳурии Сумалиленд, — давлати эътирофнашуда дар қисми шимолии шохи Африқо дар қаламрави собиқ мустамликаи Сумалии Бритониё аст. Он аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамчун як қисми Сумалӣ эътироф шудааст. Пойтахт ва бузургтарин шаҳри кишвар Ҳаргейса мебошад. Ҳукумати Сумалиленд давлати худро ҳамчун вориси Сумалии Бритониё медонад, ки он ҳамчун давлати кӯтоҳмуддати мустақили Сумалиланд дар соли 1960 бо Ҳудуди боварии Сумалӣ (собиқ Сумалии Итолиё) муттаҳид шуда, як давлати ягонаро ташкил дод.

Ба минтақаи Сомалиленд тақрибан 10 000 сол пеш дар давраи неолит одамон зиндагӣ мекарданд. Дар замонҳои қадим сокинони гов ва дигар чорво парвариш мекарданд. Намунаҳои барҷастатарини санъати санг дар Африқо дар Сумалиланд кашф карда шуданд. Дар асрҳои миёна муҳоҷирон аз кишварҳои араб ба қаламрави Сумалиланд муҳоҷират мекарданд. Тибқи ҳикояҳое, ки баъзе муҳаққиқон афсона мешуморанд, муқимиёни нимҷазираи Араб Исҳоқ ибни Аҳмад ва Абдираҳмон ибни Исмоил Ҷабартӣ қабилаҳои Исҳоқ ва Дородро таъсис дода, аз қабилаи Дир зан гирифтаанд. Дар ин давра давлатҳои Сумалӣ ба монанди Йифат ва Адал роҳҳои тиҷоратии минтақаро назорат мекарданд.

 Тавсифи умумӣ 
Сеяки аҳолии Сумалӣ (тақрибан 3 миллион нафар, 2003) дар қаламрави Сумалиланд (138 ҳазор км²) зиндагӣ мекунанд. Аз нигоҳи қонунӣ, ин вилоят то ҳол бахше аз Сумалӣ маҳсуб мешавад, ки дар онҷо солҳои охир ҷангҳо идома доранд ва ҳукумати давраи гузариш қисми зиёди кишварро назорат намекунад. Зиёда аз нисфи сокинони Сумалиланд кучманчиён ва чорводорони деҳа мебошанд. Забонҳои расмӣ дар Сумалиланд сумалӣ, арабӣ ва англисӣ мебошанд. Аз нигоҳи мазҳабӣ, қариб ҳамаи сокинони Сумалиланд мусулмонони суннӣ мебошанд.

 Ҷойгиршавии ҷуғрофӣ 
Сомалиленд расположен на восточном побережье Африки, в северной его части — между 08°00’ — 11°30’ северной широты и 42°30’ — 49°00’ восточной долготы. Государство граничит на западе с Джибути и Эфиопией на юге. На востоке — граница с таким же самопровозглашённым государством Пунтленд. Протяжённость береговой линии Сомалиленда 740 км, основная часть его приходится на Аденский залив. Сомалиленд по своей территории немногим больше Англии — его площадь равна 137 600 км².

 Шароити табиӣ 
чап|мини|185x185пкс| Манзараи маъмулии Сомалиланд. ғуруби офтоб.
Иқлими Сомалиланд аз навъи муссонҳои тропикӣ аст. Чаҳор фаслҳои асосиро метавон ҷудо кард: аз моҳи апрел то июн фасли баҳор нисбатан сербориш аст, аз моҳи июл то сентябр тобистони хеле хушк иваз мешавад, баъд дар моҳҳои октябр-ноябр тирамоҳи кӯтоҳ бо боришоти кӯтоҳмуддат ва пас аз тирамоҳ хушксолии тӯлонии зимистон ба амал меояд, ки аз декабр то март давом мекунад. Тибқи иттилои сарчашмаҳо, зимистон нороҳаттарин давраи минтақа аст, чун қоида, тоб овардани одамон ва чорво душвор аст. Агар боришоти баҳорӣ нокифоя бошад (ва ин, мувофиқи ҳамон манбаъҳо, вақтҳои охир бештар рух дода истодааст), пас дар мавсими хушкии тобистон (дуюми сол) чорво ба таври оммавӣ аз хушкӣ мемирад ва пеш аз ҳама, аҳолии чарогоҳи Сомалиланд худро дар остонаи гуруснагӣ мебинад.

 Боришот 
чап|мини| Бориш дар Сомалиланд.

 Сохтори маъмурӣ 
рост|мини|300x300пкс| 6 вилояти Сомалиланд
На картеШтатСтолицыМасоҳат,км² Численность населения,чел.1АвдалБорама21 370417 тыс. (оц. 2007)2Уокойи-ГальбидҲаргейса28 8301 190 тыс. (оц. 2007)3СахилБербера13 930436 тыс. (оц.2022)4ТогдерБуръо38 660941 тыс. (оц. 2007)5СулЛасъанод25 030115 3066СанаагЭригабо53 370530 тыс. (оц. 2007)
+Тақсимоти маъмурии музофотҳои Сомалӣ дар ҳудуди Сомалиланд  . Пеш аз чанг
вилоятхо

Сомали Майдон Синф
рақамҳо

ахолӣ

1.01.2007 Синф
рақамҳо

ахолӣ

1.01.2014 Аудал 21 374 417 311 673 263 Шимолу Ғарб
вилоятхо 28 836 не 1 242 003 Тогдер 38 663 941 832 721 363 Санаг 53 374 531 145 544 123 намак 25 036 115 306 327 428 Ҳамагӣ 167 283 3 508 180
+Основные города СомалилендаШаҳрҳоАҳолӣ199720062009201020141Харгейса (Столица)300 000680 000700 000725 000741 0002Буръо (также возможно написание Бурао)3Бербера374 0004Борама5Эригабо6Ласъанод (также возможно написание Лас-Анод)7Гебилей8Зейла (также возможно написание Сайлак)9Одуэйне (также возможно написание Одвейне)

 Аҳолӣ 

 Демография 
мини|300x300пкс| Пирамидаи аҳолии Сомалиланд 2020

+Тақсимоти аҳолии Сомалиланд - 2016 тахминҳо  (Манбаъ: Вазорати банақшагирӣ ва рушд барои соли 2016, бар асоси UNFPA, Тадқиқоти тахминии аҳолӣ дар соли 2014) Шаҳр
ахолӣ кишлок
ахолӣ бодиянишин
ахолӣ дохилӣ
кӯчонида шудаанд

чеҳраҳо Ҳамагӣ Ҳамагӣ 2 013 379 417 871 1 291 601 75 977 3 798 828 (%) 53,00 11.00 34,00 2.00 100,00

 Дин 
мини|301x301пкс| Минораи масҷиди Борма
Қариб ҳамаи Сомалиҳо —  мусулмонони суннии мазҳаби Шофеӣ мебошанд; Ислом дини аввалин, асосӣ ва дини давлатист. Ҳарчанд осори эътиқодоти пеш аз ислом дар Сумалиланд боқӣ мондааст, ислом дар таърифи ҳисси миллии мардуми Сумалӣ ниҳоят муҳим аст. Бисёре аз қоидаҳо ва меъёрҳои ҳаёти иҷтимоии мардуми Сумалиланд аз қонун ва урфу одатҳои исломӣ сарчашма мегиранд; Масалан, мардон танҳо бо мардон ва занон танҳо бо занон даст мефушуранд. Мисоли дигар ин манъи истифодаи иҷтимоии дасти чап мебошад. Бисёре аз занони Сумалӣ ҳангоми ҳузур дар ҷойҳои ҷамъиятӣ ҳиҷоб мепӯшанд. Илова бар ин, Сумали ҳамчун миллат аз гӯшти хук, қимор ва машрубот худдорӣ мекунад. Мусулмонон маъмулан дар рӯзҳои ҷумъа барои адои намоз (ҷумъа) ҷамъ мешаванд ва хутбаи имомро гӯш мекунанд.

Дар ин кишвар ҷамъияти хурди ҳиндуҳо ва Баҳоия низ вуҷуд дорад.

 Идҳои миллӣ 

 Муҳаррам — рӯзи мотам барои набераи паёмбар Муҳаммад (с) Имом Ҳусайн (санаи ҳаракаткунанда) аст.
 Иди Қурбон — санаи тағйирпазир
 Мавлуд, мавлуди паёмбар Мухаммад
 Иди Фитр (Иди Рамазон), иди ифтор, анҷоми Рамазон — санаи тағйирпазир
 Иди Меъроҷ (Исро ва меъроҷ) ҷашни мусалмонон аст, ки ба хотири сафари шаби Паёмбар (с) аз Макка ба Байтулмуқаддас ва бозгашт
 1 май — Рӯзи меҳнат
 18 май ва 19 май – солгарди барқарории соҳибихтиёрӣ (1991)
 26 июн — Рӯзи истиқлолият (аз Британияи Кабир, 1960)

 Қувваҳои Мусаллаҳ 
Қувваҳои Мусаллаҳи Сумалиланд (, ) — қувваи асосии ниманизомии Ҷумҳурии эътирофнашудаи Сумалиланд дар якҷоягӣ бо Нерӯи полиси Сумалиланд аст ( ) ва қувваҳои амнияти дохилӣ; Якҷоя, ин сохторҳо қудрати воқеии Сумалиландро ташкил медиҳанд. Ҳоло дар Сомалиланд қариб 5 ҳазор нафар хизматчиёни доимии қувваҳои мусаллаҳ мавҷуданд.

 Нақлиёт 

 Нақлиёти рӯизаминӣ 
Нақлиёти заминӣ як намуди асосии нақлиёт барои интиқоли борҳо ва одамон дар Сумалиланд мебошад. Зиёда аз 99% ҳаракати молҳо ва одамон дар дохили кишвар аз системаи нақлиёти автомобилии Сомалиланд вобаста аст, аз ҷумла намудҳои дигари нақлиёт, ба монанди шабакаи роҳи оҳан, вуҷуд надоранд.

 Нақлиёти баҳрӣ 
Сомалиленд қад-қади соҳили стратегии ҷанубии Баҳри Сурх (халиҷи Аден) бо хати соҳилӣ ҷойгир аст, ки тақрибан 800 км тӯл мекашад. Бандари Бербера бандари асосии баҳрии Сомалиланд аст.

 Туризм ва тамошобоб 
рост|мини|300x300пкс| Расмҳои сангӣ дар Лаас Гаал

 Ҳамчунин нигаред 
 Конститутсияи Сумалиланд

 Эзоҳ 

 Пайвандҳо 
 Аксҳои Сомалиланд дар flickr
 Рӯйхати вебсайтҳои рӯзномаи Сомалиланд дар gazetaindex.com
 Сомалиланд. Интихоботи парлумонии 2005 дар electoralgeography.com
 Сомалиланд. Интихоботи парлумонии 2003  (пайванди дастнорас) дар electoralgeography.com
 Харитаҳои Сомалиланд


Гурӯҳ:Сумалиланд