Мардуми систонӣ

Мардуми систонӣ (таърихнигорон онро "секзай " низ меноманд) — як гурӯҳи қавмии эронитабор  буда, асосан дар минтақае бо номи Сиистон дар ҷанубу шарқи Эрон ва таърихан дар ҷанубу ғарби Афғонистон зиндагӣ мекунанд. Забони онҳо форсӣ ва гӯиши систонӣ аст. بهاری، محمدرضا. 

Роулинсон аз нигоҳи нажодӣ систониёнро дар баробари Ҷамшедҳои Ҳирот намунаи покизаи нажоди ориёӣ медонад.مشکور، محمدجواد (۱۳۷۱). جغرافیای جهان باستان. تهران: دنیای کتاب. ص. ص۶۵۱.بارتلد، ویلهلم (۱۳۷۷). جغرافیایی تاریخی ایران. ترجمهٔ همایون صنعتی زاده. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار. ص. ص۸۲.

Дар гузашта мардуми Систон бо лаҳҷаҳои порсии миёна, аз қабили паҳлавии парфӣ, форсии миёна (паҳлавии сосонӣ) ҳарф мезаданд ва ҳоло бо лаҳҷаи форсӣ, ки бо номи Систонӣ маъруф аст, ҳарф мезананд.Систониён аз қабилаҳои скифӣ зинда мондаанд. مشکور، محمدجواد، جغرافیای تاریخی ایران باستان، ص۶۴۹.Скифҳо охирин гурӯҳи ориёиҳо буданд, ки соли 128 мелодӣ мурданд. Онҳо вориди Эрон шуданд مشکور، محمدجواد، جغرافیای تاریخی ایران باستان، ص۶۴۹.  عنایت الله، رضا، ایران و ترکان در روزگار ساسانیان، ص ۶۳. .

Онҳо дар манотиқи марказӣ ва шимолии устони Сиистону Балуҷистон ба сар мебаранд, дар садаҳои ахир бо далоили мухталифи сиёсӣ ба манотиқи мухталифи Эрон муҳоҷират кардаанд. Behari, Mohammadreza. Practical Linguistics, Studying the Dialect of the People of Sistan. Zahedan, Publisher: Author, 1378, p. 12.

 Морфофонематика 
Систониён номи худро аз Сакистон («Замини сакоиҳо») гирифтаанд. Сакоиҳо як қабилае аз скифҳо буданд, ки ба кӯҳҳои Эрон муҳоҷират кардаанд.[ иқтибос лозим ] Номи қадимии форсии бостонии минтақа - пеш аз ҳукмронии  сакоиҳо - Заранка ё Дрангиана («Замини обӣ») буд. Ин шакли кӯҳна низ решаи номи Заранҷ, маркази вилояти Нимрӯзи Афғонистон аст.

Дар "Шоҳнома" Сиистон ҳамчун Зобулистон низ зикр шудааст, ки пас аз як минтақа дар шарқи Афғонистони имрӯза ҷойгир аст. Дар достони Фирдавсӣ Зобулистон ҳамчун зодгоҳи қаҳрамони афсонавии эронӣ Рустам муаррифӣ шудааст.
 Сана 

 Санаи барвақт 
Дрангиён дар рӯихати халқҳое буданд, ки пеш аз Ҳахоманишиён аз тарафи шоҳи афсонавӣ Нинус ҳукмронӣ мекарданд.

 Давраи Ҳахоманишиён 

Дар давраи Ҳахоманишиҳо ин минтақа як ҷузъи сатрапии Зарнаке буд.

 Давраи Сосониён 

Ин музофот тақрибан дар соли 240-и милодӣ, дар замони ҳукмронии Шопури I, императори дуввуми Сосониён, бо ҳадафи мутамарказ кардани империя ташкил шудааст. Пеш аз он, ин вилоят дар зери тасарруфи салтанати Парфияи Сорен буд, пас аз шикаст ва суқути имперотурии Парфия ва подшоҳии Сореншоҳ Ардешир Саканшоҳ ҳокими Сосониён шуд ва мардумаш зардуштӣ буданд. Систон бо дини зардуштӣ робитаи хеле қавӣ дошт ва дар замони Сосониён кӯли Ҳомон яке аз ду зиёрати пайравони ин дин буд. Дар суннати зардуштӣ кӯл посбони насли Зардушт аст ва чанде пеш аз эҳёи ниҳоии дунё се духтар вориди кӯл мешаванд ва ҳар яке аз онҳо Сушянтро ба дунё меоранд, ки дар бозсозии ниҳоии он кӯл наҷотдиҳандаи башарият хоҳад буд. дунё.

 Ғалабаҳои исломӣ 
Дар давраи истилои Хилофати Араб ба Эрон, Язҷерди III, охирин подшоҳи Сосониён, дар миёнаҳои солҳои 640 ба Сакистон фирор кард ва дар он ҷо ба ӯ волии (каму беш мустақил) Эпервизи Саксонӣ кумак кард. Бо вуҷуди ин, Язҷерди III ба зудӣ ин дастгириро бо талаби пули андозе, ки пардохт накардааст, хотима дод.   

Дар соли 650 Абдуллоҳ ибни Амр пас аз таъсиси мавқеи худ дар Кирмон лашкарро таҳти фармондеҳии Маҷошӣ ибни Масъуд ба Сакистон фиристод. Моҷоша ибни Масъуд пас аз гузаштан аз биёбони Лут ба Сакистон расид. Вале ба мағлубияти сахт дучор шуд ва маҷбур шуд, ки ақибнишинй кунад. 

Пас аз як сол Абдуллоҳ ибни Амр лашкареро таҳти фармондеҳии Раби ибни Зиёд Ҳорисӣ ба Сакистон фиристод. Пас аз муддате ба Золиқ, шаҳраки марзии байни Кирмон ва Сакистон расид ва деҳқонони ин шаҳрро маҷбур кард, ки ба байъат ба халифаҳои Рошидин иқрор шаванд. Сипас, дар қалъаи Киркое, ки маъбади машҳури оташ дошт, ки дар таърихи Сиистон зикр шудааст, ҳамин корро кард.  وی سپس به تصرف زمین‌های بیشتری در استان ادامه داد. Сипас ӯ Зарангро муҳосира кард ва пас аз як ҷанги шадид дар беруни шаҳр, Эпервиз ва одамонаш таслим шуданд. Вақте ки Апроиз барои баррасии шартҳои шартнома ба Рабӣ рафт, вай ӯро ёфт, ки ҷасади ду сарбози мурдаро ҳамчун курсӣ истифода мебарад. Ин Апарвисро ба ташвиш овардааст, ки барои аз дасти арабҳо наҷот додани сокинони Сакистон ба ивази пардохти хирочи вазнин, ки хироҷи 1000 ғулом бо 1000 зарфи тиллоро дар бар мегирифт, бо онҳо сулҳнома бастааст.   بنابراین سکستان تحت کنترل خلافت راشدین درآمد.

 Давраи пас аз истилои арабҳо  
 Сулолаи Саффориён, ки аввалин давлати комилан мустақили Эрон пас аз ҳукмронии арабҳо буд, аз ҷониби Яъқуби Лайс Саффорӣ таъсис дода шуд. Яъқуби Лайс пеш аз фармондеҳи ҷанг шуданаш ба мисгарӣ (Саффор) ва Айёрӣ машғул буд. Ӯ бештари қаламрави Эрони кунуниро тасарруф кард ва пас аз тасарруф дар минтақаи Сиистон бештар ба тасарруфи Покистону Афғонистони имрӯза шурӯъ кард.

 Забон 
Мардуми Систонӣ бо лаҳҷаи систонӣ ҳарф мезананд, ки яке аз гӯишҳои забони форсӣ аст.

Аз як сӯ ин гӯиш бо гӯиши мавҷуд ва гузаштаи Хуросонӣ ва фаротар аз он бо гӯишҳои мурдаи Мовароуннаҳрӣ ва тоҷикии кунунӣ хешовандии лугавӣ ва грамматикӣ дорад. افشار، ایرج، سیمای ایران، ص۳۰۲، بی تا، بی جا

Луғатшиносон аз гӯиши Систонӣ ба унвони яке аз чаҳор гӯиши тарки форсӣ ёд кардаанд. Абу Риҳон Берунӣ дар ас-Саидна чанд вожаеро аз забони қадимии систонӣ овардааст. فرهنگ معین، ج ۵، زیر عنوان «سیستانی».Аксари вожагонии Систонӣ аз ҳазор соли пеш чандон тағйир наёфтааст. محمدی خمک، جواد، مقاله «گویش سیستانی در ترجمه قرآن قدس» در ماتیکان سیستان، مجموعه مقالات سیستانی، مشهد، و اژیران، ۱۳۷۸، ص ۴۷۱. Ҳарчанд забони аслӣ, ки шояд сегазӣ бошад, алакай аз байн рафтааст ва танҳо лаҳҷаи он боқӣ мондааст. بهار، محمدتقی، سبک‌شناسی. 

Таронаи мазҳабӣ дар лаҳҷаи Систонӣ боқӣ мондааст, ки ба давраи охири Сосониён нисбат дода мешавад. Суруди маъбади оташфишони Каракое аз зеботарин таронаҳои мазҳабии зардуштёни Систон аст, ки ҳангоми афрӯхтани оташдонҳо садои баланд садо медод.سیستانی، محمداعظم. مقاله «سرود آتشکده کرکوی یا قدیمیترین شعر در لهجه محلی سیستان» در ماتیکان سیستان، مجموعه مقالات سیستان‌شناسی. مشهد، و اژیران، ۱۳۷۸، ص ۳۹۴.

 Либос 
Либоси систонӣ либоси суннатӣ ва маҳаллии мардуми Систон аст ва аз фарҳангу ҷуғрофиё ва ҳамзистии ҳазорсола бо табиат дар гузашта ва имрӯз сарчашма мегирад. اصالت چندین هزار ساله لباس سیستانی، ایسنا لباس اصیل سیستانی، نشان تمدن و اصالت مردم سیستان، باشگاه خبرنگاران جوان سبک زندگی اقوام، جامه و لباس ، شماره: ۱۹۹، ۱۴۰۰/۱۰/۰۶–۱۱:۱۱، نسخه چاپی 

 Либоси мардона 
Либоси мардонаи Систон асосан дастпӯшак, сарпӯш, курта ва шимро дар бар мегирад.  سیستانی، محمد اعظم، مردم‌شناسی سیستان، ص۷۰و۷۱ Дастаро дар лаҳҷаи маҳаллӣ Ланготе меноманд, ки аксаран ранги сафед дорад. Куртахои мардона дароз ва то зону доранд. Ин куртаҳо дар 3 модели пўшида, сари ва дарида истифода мешаванд. Одатан, новобаста аз шакли курта, шим ҳам оддӣ ё пӯсида мешаванд. Дар либоси одамони сарватманд гулдӯзии абрешимӣ сурат мегирад. Дар лаҳҷаи маҳаллии Сиистон шимро Темо ё Тумон меноманд ва куртаро Панер ва навъи кафидаро Чел Трез меноманд, ки ҳадди ақал аз 34 тарқиш аз поёни ҳалқаи остин поён иборат аст. Ҳамчунин, мардони систонӣ дар болои куртаашон камарбанд мепӯшанд, ки онро Ҷалзга меноманд. 

 Либоси занона 
Либоси занонаи систонӣ низ содда ва бо тарҳҳост. Либосҳои занона мисли мардон дароз ва озоданд. Занони систонӣ дар баробари либосҳои суннатӣ ва ҳаррӯзаи худ барои ид ва ҷашнҳо низ як навъ либос омода мекунанд. Яке аз вижагиҳои либоси ҳаррӯзаи занони систонӣ як навъи сӯзанӣ аст, ки дар гиребон ва дастони либос истифода мешавад, ки онро дар лаҳҷаи маҳаллӣ сиаҳ дозӣ меноманд. Ин либос аз курта ва шими озод иборат аст. Дарозии курта поёнтар аз зону буда, дар атрофи камар печида аст.  Онҳо инчунин рӯймоли росткунҷа доранд. Либосҳои ҷашнӣ ва рӯйдодҳои шодмонӣ, ки аз шими пилиндор иборатанд, курта то зону бо ду сӯрохии ду тараф. Онҳо инчунин юбкае мепӯшанд, ки онро Темо меноманд ва он то зону аст. Бари доман ба 9 метр мерасад. Дастаке, ки дар ин либос истифода мешавад, се гӯш аст. Намунаи ин либос дар либосҳои суннатии занони хуросонӣ низ мушоҳида шудааст. Ҳамчунин куртаи дугардан, куртаи тоҷикӣ, тӯрӣ ва чадор аз либоси маҳаллии занони Систонӣ аст.آشنایی با لباس زنان سیستان ، همشهری آنلاین

 Фарҳанг ва санъат 
 Ҳунарҳои дастӣ 
Ҳунарҳои дастони Систон аз асил ва барҷастатарин ҳунарҳои Эрон ва ҷаҳон буда, таърихи он ба таърих бармегардад. Мардуми Систон мисли дигар кабилахои эронй хамеша дар чустучуи роххои бехтар истифода бурдани санъати ниёгон буданд. Ҳунарҳои дастии Систон асоси ин тафаккурро ташкил медиҳад ва ин кор бо мурури замон асарҳои пурарзишу зебоеро ба вуҷуд овардааст, ки зебоии худро рӯз то рӯз афзун мекунанд.  
мини|Дар либос гулдӯзии сиёҳи Систонӣ
мини|Газ Бофи Систон

 Баъзе ҳунарҳо
 Матбофӣ (дар Систони Холкбофӣ)
 Гулдӯзии қаймоқи Сиистон
 Зеварҳои Систонӣ
 Гулдузии сиёҳи Сиистон
 Додни Бофи Систонӣ
 Нимрӯздӯзӣ (як навъи гулдӯзии чиҳилӣ)
 Қолинбофии Сиистон
 Гилини бофтаи Систон (шал).
 Тамокубофй

 Пухтупаз 
Хӯрокпазии систонӣ услуб ва шеваи таомпазӣ дар Систон ва миёни мардуми Систон аст.Ҳарчанд дар тӯли садсолаҳо, таомҳои Систонӣ зери таъсири таомҳои фарҳангҳои мухталиф қарор гирифтаанд, аммо то ҳол ба таври худ беназир ва гуногунранг аст. Бисёре аз таомҳои фарҳангҳои ҳамсояи мардуми Систон низ зери таъсири таомҳои Систон қарор гирифтаанд.
Таърихи усули пухтупази систонӣ мисли таърихи мардуми Систон хеле қадимист. Тарзи пухтани Систонӣ аз лиҳози решаҳои таърихӣ ва хосияташ аз дигарон фарқ мекунад.Хӯрокҳои систонӣ бо мазза ва сифати худ дар ҷаҳон машҳуранд. Тарзи пухтупази систонӣ бо омодагӣ ва таъми худ ва инчунин ҳанут ва ҳанутҳои болаззаташ ба усули пухтупази шарқӣ шабоҳат дорад.سیستانی، محمد اعظم، مردم‌شناسی سیستان (انواع خوراک مردم)، چاپ (۲۰۱۱).

 Рақс ва мусиқӣ 
 Рақсҳои маҳаллӣ 
1) Бозии чӯб: Онро мардон гурӯҳ-гурӯҳ ё ҷуфт бозӣ мекунанд. Қадамҳои он мисли чопи Систонӣ ва ҳар кас бо ду чӯб аст.

2) Рақси шамшер: яке аз ҳунарҳои аслии ҳунарӣ (ҳарчанд мегӯянд, ки ин навъи рақс 5 ҳазорсола аст) Сиистон аст ва маъмулан ду нафар ва ҳар як ҳунарманд бо ду шамшер. Рагезхонй ва чархзанй, хучум, мудофиа, фирор ва чархзанй мархилахои он мебошанд. وبگاه هنر و مردم‌شناسی سیستان

 Чӯбчаи бозии Систонӣ; Рамзи сулҳ ва ҷанг 
мини|Ракси шамшер, Систон
Дар бозии чуб ( рақси шамшер ) баъзе одамон бо садои барабанҳо доира ташкил намуда, чӯбҳои кӯтоҳе, ки дар даст доранд, кӯфта, бо як ҳаракати даврӣ давр мезананд. Ҳамчун яке аз унсурҳои ин рақс, чӯб маънои хеле рамзӣ дорад. Дар ин ҷо ҳезум воситаи ба вуҷуд овардани эҳсоси хушбахтӣ мебошад. Аз тарафи дигар, чӯб ҳамчун яке аз аввалин силоҳҳои истифодашуда аз ҷониби одамон шинохта шудааст ва муддати тӯлонӣ яке аз аввалин асбобҳои дифои инсон буд. Дар ҳаёти гузашта чӯб ҳамчун аслиҳа истифода мешуд ва барои ҳамин мо мегӯем, ки бозии чӯбӣ рамзи ҷангу сулҳ, рамзи хушбахтӣ ва дифоъ аст  . Ҳамчун мерос аз гузашта, чӯби бозӣ дар даврони на он қадар дур вазифаи дугона дошт. Аз як тараф, имконияти ифодаи хушбахтӣ дар сулҳ ва аз тарафи дигар, машқ барои омодагии мудофиа.

Дар ҳаёти ҷамъиятии инсон ракс бо пуршиддаттарин зухуроти эҳсосот ва ҳавас алоқаманд аст. Ҳамчун як навъ рақс, дарки умумии раққосон дар бораи маънои ҳаёт ва чӣ будани фарҳанги онҳо бо эҳсосот ва ҳавасҳои шадид зоҳир карда мешавад, дар маркази рақс навозандагон (саренавоз) мебошанд доира ва дар атрофи онҳо одамони дигар гузошта мешаванд. Овози асбоб ва ритм ва суръати он рафтори раққосонро танзим мекунад ва гӯё ҳама дар атрофи навозандагон ва садои ҷодугарии асбобҳои худ давр мезананд ва ин ҳаракати гардиш бо қувваи ҷозибаи онҳо идома дорад. Навъи рақси чӯби иҷрокунанда, ки рақси дастаҷамъӣ буда, ҳамоҳангии рафтори актёронро тақозо мекунад, идомаи ҳаёти иҷтимоии ҳунармандони онро дар назар дорад. Ҳаёти иҷтимоӣ, ки дар он ваҳдати иҷтимоӣ муҳим аст. Тарзи иҷрои рақси чӯбӣ тасаввуроти умумии актёрони рақс, навозандагон, оҳангҳо ва асбобҳои истифодашударо талаб мекунад. Чӣ гуна раққосон ба ҳамдигар чӣ гуна рафтор ва муносибат мекунанд, муносибати онҳо ба навозандагон, чӣ гуна муносибат кардан ба мусиқӣ, суръат ва ритми онҳо аз фаҳмиши умумии ҳамаи актёрҳо сарчашма мегирад. Тавре гуфтем, забони рақс забони нишонаҳо ва рамзҳост, забоне, ки аксаран тавассути шаклу аломатҳои визуалӣ ва садои мусиқӣ ва суруд сухан мегӯяд. Ҳамаи ин рамзҳо дар чӯбчаи бозӣ мавҷуданд. Масалан, вақте ки ритм ва садои асбоб ба дараҷаи баландтарин суръат мерасад ва навозанда раққосонро ба дараҷаи баландтарини ҳаяҷон меорад, навозандаи серена садои серенаро аз замина дур мекунад ва имкон медиҳад, ки садои Далл шунида шавад. танхо нарм ва оромона раккосонро ба лахза меандозад ва дар ин чо танхо садои ба хам бархурдани чубхо ва доду фарёди раккосон ба гуш мерасад, ки ин нишонаи авҷи ҳавас ва шодӣ аст. Ҳарчанд чӯббозӣ як рақси суннатии систонӣ аст, ҳар як нозир метавонад ин рамзҳо ва нишонҳоро дар он вазъият ва замина дарк кунад ва бо дигарон ба маънои муштарак бирасад.

Чӯб Базӣ дар чаҳорчӯби фарҳанги мардуми Систон дар пайи эҳё ва муаррифии зиндагии фарҳангии мардуми Систон аст ва фарҳанги мардуми Систонро бо забони рамзӣ, бадеӣ ва эстетикӣ бо сатҳи баланди неру ба вуҷуд меорад. ва эҳсосот. Бозии чуб мисли дигар навъҳои рақсҳои мардумӣ паёми сулҳу саодат, ҳамбастагӣ, пайванд ва зиндагии инсондӯстона алайҳи мушкилоту гиреҳҳои зиндагӣ медиҳад. وبلاگ باشگاه جامعه‌شناسی

 Мусиқӣ 
Мусиқие, ки дар моҳи Рамазон суруда мешавад, иҷрои мусиқии таъзия ва мусиқии "Сафот" бахше аз ин навъи мусиқӣ дар ситоиши Худову паёмбар ва пешвоёни дин аст. Он инчунин мусиқии элегияҳо ва маросимҳои мотам аст. وبگاه دستان سیستان

 Асбобҳои маҳаллии Сиистон 
Рабоб:

Он дорои як косаи резонант аст, ки бо дигар қисмҳои асбоб пайваст карда шудааст. Ба монанди танбире аз пуст бар коса, анбор, сурохихои садо. Сатрхои оханг сохта мешаванд. Ин асбоб бо болли пластикии сетоанг навохта мешавад. Дарозии он тақрибан 64 см аст. Онро арфа 18-тор меноманд, ки шояд ба шумораи сатрҳо рабте надошта бошад.

Деркар ва Тембук:

Ду барабани чубин ду андозаашон гуногун буда, онхоро ду навозанда менавозанд. Бозингари дреккерро "деккер" меноманд, ки баъзан "декер" ё "декер" талаффуз мешавад. Барои пӯшидани пӯсти барабан ҳалқаҳои чӯби анор истифода мешаванд.

Танбира ё Танбурак:

Ин асбоб косаи калони резонант дорад, ки ба ними нок шабохат дорад ва дар болои он сарпуши чубини комилан хамвору сайкалдор дорад. Баъди аз он гузаштан симхоро бо се мехи чубин аз паси корпуси косаи резонан-сй сахт бастаанд. Дар паҳлӯи ҳамвораи косаи резонанс низ ороиши ороишӣ бо номи "Парориз" ё "Парорих" мавҷуд аст.

Дастаки танбур аз чуби заводи «Принк» ва дастааш аз дарахти «Шаг» сохта шудааст. Номи танбурнавоз "Тенбург" ё "Ченги" аст.

Кайчи :

Ягона асбоби тордор камон аст. Косаи аксбардори он ба лангари чаппашудаи киштӣ шабоҳат дорад. Дар болои косаи резонант ду сӯрохии калони садо мавҷуд аст. Кисми поёнии косаи резонант, ки нимдоираи хурдро ташкил медихад, пуст дорад. Ин ду қисмро ду чуқурии байзавии ҳар ду тарафи ҷисми резонансӣ ба таври равшан аз ҳам ҷудо мекунанд. Анбор дар поёни косаи ревербератсия каҷ ҷойгир аст. Ба ин асбоб барои ороиши зебу гулдаст хам овезон мекунанд. Торҳои қичак бо камон, ки "каманк" ном дорад, мӯи думи асп аст, навохта мешавад. Кайчи ва камон аз чуби Принк сохта шудаанд. وبگاه ترانه‌های سیستان

 Таронаҳо ва сурудҳои қадим 
1) Суруди Ситак: Ситак ба байтҳое дахл дорад, ки дар мавзӯъҳои гуногун навишта ва суруда мешаванд.Занону духтарони систонӣ дар шабҳои Рамазон гирди ҳам меоянд ва таронаҳои систонӣ бо номи Ситак месароянд.

2) Сурудҳои маросими мотам: Маросими мотами Систон низ таронањои хоси худро дорад. Мотамро «арде-кар» ё «арде-зах» меноманд, ки ба хондани чаҳоргона (қироати курдӣ ё чаҳоргона) аст ва маъмулан аз ҷониби занон суруда мешавад. (Мавзуи марбут дар форум: Хониши қиссаҳои занони Систонӣ

3) Сурудҳои корӣ: Дар Сиистон дар вақти дарав сурудҳои махсус месароянд. монанди сурудхои вазнкашии гандум ва сурудхои мушки.

4) Айке: Сурудҳои лӯлаи Систонӣ (барои маълумоти бештар ба мавзӯи Айк дар форум муроҷиат кунед)

5) Сурудҳои гурӯҳии кӯдакон: ба монанди Кричо Кричо Пендоне

6) Рамазон: таронаҳо барои моҳи Рамазон (барои маълумоти бештар дар форум ба мавзӯъ аз Рамазон дар Систон то Ҳеллоуин дар Амрико муроҷиат кунед)

 Сурудхонӣ 
 Lubtec:

Рақси ритмикӣ бидуни калима бо доираҳо ва ҳаракатҳои ритмикӣ. Ин намоишнома дар Систон фаромӯш шудааст.

9) Алуке: Сурудхонӣ. Алуке шеърҳое мебошанд, ки дар тӯю маъракаҳо месароянд. Мавзӯи шеърҳо бештар динӣ ва ошиқона мебошанд. Ин шеърхо бо танбуру нараб ва гохе бо торумор ичро мешаванд.

 Шахсиятҳои машҳур 
Сарзамини Систон дар китоби Авасто ёздахум сарзаминест, ки Ањурамаздо офаридааст. ( نامه‌ی باستان، جلد اول ، میر جلال‌الدین کزازی، ۱۳۸۵، ص۳۹۷. ) Он инчунин зодгоҳи Рустами Дастон, қаҳрамони эпикии « Шоҳнома» -и Фирдавсӣ мебошад. نعیمی، احمد (۱۳۶۹). Муаррихон Систонро ба Гершасб, яке аз авлоди Киёмарт нисбат додаанд. محمد تقی بهار (ملک الشعرا)، تهران، معین، ۱۳۸۱، ص۴۹-۵۰. Номи Сиистон аз номи мардуми ориёии «сака» гирифта шудааст. " Скифҳо " тақрибан дар соли 128 пеш аз милод Сиистонро забт карда, дар ҳудуди он маскан гирифтанд. یغمایی، اقبال، بلوچستان و سیستان، ص۹۱."Нимрӯз" дигар номи Систон аст. Њамчунин бунёди аксари шањрњои Систонро ба ќањрамонони афсонавии Эрон чун Зол, Сом ва Ростам нисбат додаанд. Дар замоне Сиистон яке аз молу мулки ҳукумати Сосониён маҳсуб мешуд, ки Ардашири Бобкон یغمایی، اقبال، بلوچستان و سیستان، ص۹۱. тасарруф карда буд ва дар соли 23 ҳиҷрӣ мусулмонони араб ин сарзаминро тасарруф карданд. The 'Abbāsid Revolution citing Futuh Record by Baladhuri and At Tabari Нахустин ҳокими маъруфи эронии ин сарзамин пас аз ислом " Яъқуб Лайт " Сафарӣ буд. باسورث، کلیفورد ادموند (۱۳۷۷).  Пас аз Саффориён, Сомониён, Ғазнавиён ва Салҷуқиён муддате дар ин сарзамин ҳукмронӣ карданд.

Дар Систон ровиёни ҳадис ва фазилат зиёд будаанд, аз ҷумла Абдуллоҳи Ашъа, Абдураҳмон ибни Абдуллоҳ ва Абудовуди Соҷистонӣ, ки саввуми асҳоби Паёмбар (с) дар ҳадис ва Абуҳотим Сиҷистонӣ, ки рови ҳадис ва дар фикҳ беҳамто буд, инчунин Абуҳотам Саҳл ибни Муҳаммади Сиҷистонӣ, ки ровӣ буд ва Яҳё ибни Амарҷистонӣ, ки фазилат ва ҳадис ва фақиҳ буд, Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ дар дарсҳои ӯ ҳузур доштанд. Абӯсулаймони Саҷзӣ, ки яке аз муфассирони каломи Арасту ва аз ҳакимони тавонои замони худ буд, то ҷое, ки Абӯалӣ Сино ба ӯ таваҷҷуҳ ва эътимоди зиёд дошт, ки дар бештари китобҳояш аз каломи ӯ истифода кардааст.Дар илми тасаввуф метавон аз Хоҷа Абдуллоҳи Тақӣ (Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ дар бораи ӯ изҳороти зиёд дорад) ва Хоҷа Зоҳири Мулк Абӯнаср Аҳмад ибни Систонӣ, ки дар он замон вазири Хуросон буд ва ҳамзамонони Саноӣ буд. Ва зоҳиди дигари минтақа, Шайх Алии Сиёҳи Чешм ва Шоҳ Раҳматуллоҳ, маъруф ба Пири Зиёратгоҳ, Мир Иқболи Систонӣ, муаллифи рисолаи “Иқболия”, Мир Муҳаммад Мир Абдуллоҳ, Мулло Курдон, Хоҷа Иброҳими Намоқӣ, Шайх Алӣ Пир Қулсӣ ва Ҷам Ғайфар. зикр кардан мумкин аст.وبگاه دستان سیستان

 Эзоҳ