Забони чеченӣ

Забони чеченӣ (бо забони чеченӣ — нохчийн мотт, noxçiyn mott) — забони чеченҳо буда, яке аз забонҳои расмии Чеченистон ва Доғистон.

Забон бо ҳуруфи кириллӣ навишта мешавад, ҳарчанд аз соли 1925 то 1938 хатти лотинӣ истифода мешуд.

Забони чеченӣ дар Чеченистон, Ингушетия, Хасавюрт, Новолак, Казбек, Бабаюрт, Қизилюрти Ҷумҳурии Доғистон, дар ноҳияи Моздоки Осетияи Шимолӣ, дар баъзе деҳаҳои ноҳияи Ахметаи Гурҷистон, қисман дар Урдун ва ғайра ҳарф мезананд. Аз рӯи баҳисобгирии соли 2021, дар Русия бо ин забон 1 493 748 нафар  ро гап мезанад.

Забони чеченӣ сеюмин забони сердаромадтарин дар Русия аст (пас аз русӣ ва тоторӣ ). Забони расмии Чеченистон (дар баробари русӣ) ва яке аз забонҳои расмӣ ва адабии Доғистон аст.

Дар Ҷумҳурии Чеченистон соли 2023 соли забони чеченӣ эълон шудааст . Ҷумҳурӣ ният дорад, ки макоми забони чеченӣро мустахкам намуда, барномаи таълимии онро дар ҳамаи гурӯҳҳои синну сол васеъ намояд.

Дар моҳи июни соли 2024 Google Тарҷумон ба дастгирии забони чеченӣ   оғоз кард.

 Навиштор 
 Асрҳои миёна 
мини|250x250пкс|Навиштаҷот аз асри X
Навиштор ба забони чеченӣ дар асрҳои миёна васеъ паҳн шуд. Дар дараи Аргун нақшҳои сангӣ бо истифода аз алифбоҳои Асомтаврули, Насхурӣ, Мхедрулӣ ва дигар алифбоҳои дар Чеченистони Кӯҳистонии асримиёнагӣ маъмул буда, бештар вожаҳо ва номҳои алоҳида дида мешаванд; Дар деҳаи Зумсой як ибора (aႱa Ⴤc ႪႠႧ) ёфт шуд. «Аса х[а] ц[а] лат[и]», ки аз забони чечен тарҷума шудааст, маънои «ман оташ нагирифтаам» ё «гуноҳ накардаам» аст. Қадимтарин матн дар Чеченистон дар деҳаи Баулой ёфт шудааст, ки дар он ҷо як ҷумлаи том дар тахта тарошида шуда буд, ки ба асрҳои IX то XII тааллуқ дорад. 

 Замони нав ва муосирӣ 
мини|250x250пкс|Навиштани чеченӣ ба хатти арабӣ асос ёфтааст. Соли 1925
Бо паҳн шудани ислом дар Чеченистон хатти арабӣ ба роҳ монда шуд, ки барои сабти матни солномаҳои чечении «Тепторҳо» истифода мешавад (солномаҳои аслии баъзе қабилаҳои чечен нигоҳ дошта шудааст). Соли 1925 хати лотинӣ ҷорӣ карда шуд. Соли 1938 ба алифбои кириллӣ иваз карда шуд, ки ҳоло ҳам дар кор аст .

Алифбои муосири чеченӣ:
А а Аа аа Б б Дар Г г Хуб, хуб Д д Вай Вай В в З з Ва ва Я К к Х Ба Ба Л л мм Н Н Оҳ оҳ Оҳ оҳ П с Хуб, хуб Р р Бо бо Т т ТӀ тӀ У у Оҳ ооҳ Ф ф X x щ щ Эй эй C в TsӀ tsӀ Х ч Чи чи Ш ш Щ Щ Ъ ъ Я Ь Ь Ух Ту ту Ю ю ман манам Бале Ӏ

 Ҳамчунин нигаред 
 Адабиёти чеченӣ

 Эзоҳ 

 Адабиёт 





 Тифлис, 1888.




Лаҳҷаҳо:




Луғатҳо:






 Johanna Nichols and Arbi Vagapov. Chechen-English and English-Chechen Dictionary = Noxchiin-ingals, ingals-noxchiin deshnizhaina. London; New York: Routledge Curzon, 2004. ISBN 978-0-203-56517-9

 Пайвандҳо  
 Чеченский язык в Ethnologue
 Чеченский язык: Язык чеченских вайнахов
 Корпус чеченского языка


Гурӯҳ:Забонҳои Доғистон
Гурӯҳ:Забонҳои Русия
Гурӯҳ:Забонҳо ва шеваҳо аз рӯи алифбо