Ибни вақт

Ибни вақт, Ибнулвақт (, аз ибн ва вақт) — дар тасаввуф соликеро гӯянд, ки алҳол ба вориди қалбии худ машғул аст ва ба гузаштаву оянда таваҷҷуҳе надорад; посдор, риояткунанда ва муроқиби ботину дили худ. Агар солик дар фикри дирӯзу фардо шавад, ӯро Ибни вақт надонанд.

Муҳаққиқони тасаввуф вақтро барои Ибни вақт воҷибкунандаи сукун, изтироб, ҳаракат, шукр, шикоят, сабр, ҷазаъ (бесабрӣ), лиқо (дидор), нутқ, хомушӣ медонанд. Зоҳири Ибни вақт мувофиқи вақташ ва ботини ӯ мувофиқи ҳолаш мебошад. Вақти Ибни вақт гоҳо суҳбат бо халқ, гоҳо узлат ва нафратро воҷиб мекунад. Мустамлии Бухорӣ дар «Шарҳи таарруф» меорад: «Ориф фарзанди вақти хеш бошад, аз баҳри он ки фарзанд табаъи падару модари хеш бошад ва чун ирқ (насаб)-аш пок бошад, бар сират ва равишу роҳи падар бошад». Дар «Рисолаи қушайрия» омадааст: «Мегӯянд, суфӣ фарзанди вақташ аст. Мурод аз он машғул будани ӯст ба он чӣ ки барои ӯ филҳол авлост. Қоим ба онест, ки талаботи ӯ дар ҳамин вақт аст». Ибни вақт дар тасарруфи вақт ва амали ӯ ба он мувофиқ аст. Дигаргуншавии вазъ ва аҳвол ба Ибни вақт таъсир мерасонад: дар мусибат ғамгин, дар подош хурсанд, дар ғалаба шодмон мегардад. Аммо абулвақт соҳиби вақт аст ва дигаргунии вазъу аҳвол бар суботи ҳоли ӯ таъсир надорад. Ибни вақт аз вақт таъсир мепазирад, аммо абулвақт бар вақт таъсирпазир аст. Вақт барзахест миёни ду замон: аз як тараф бо гузашта ва аз тарафи дигар бо оянда пайванд аст, ниҳоят заволпазир, лекин нафъи зиёд дорад. Имкон дорад солике дар бозор як вақт дар як нафас давлате ёбад ва тамоми умр дар пайи нигоҳдории он давлат бошад. Бинобар ин, шарти сиҳҳати муроқабат барои Ибни вақт ба сабаби андешаи гузаштаю оянда вақтро зоеъ накардан аст.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 


Гурӯҳ:Истилоҳоти тасаввуф