Абулҳусайни Хайёт

Абулҳусайн Абдурраҳим ибни Муҳаммад ибни Усмон (), машҳур ба Абулҳусайни Хайёт (; ? — 913) — мутакаллим, фақеҳ ва муассиси фирқаи хайётия.

 Зиндагинома 
Дар навҷавонӣ ба омӯзиши улуми фиқҳ, ҳадис, калом ва ҳикмат пардохта, сипас дар назди мутакаллимон, фақеҳону ҳофизони муътазилӣ, аз қабили Исо ибни Ҳайсами Суфӣ ва Абумуҷолид Аҳмад ибни Ҳусайни Зарири Бағдодӣ таълим гирифтааст. Аз асҳоби Ҷаъфар ибни Мубашшири муътазилӣ низ маҳсуб мешуд. Аз Юсуф ибни Мусо ибни Қаттон ҳадис шунидааст. Мутакаллимон ва муаррихони бисёре аз қавлҳои Ибни Хайёт-ро барои шинохти ақоиди каломӣ истифода кардаанд. Дар ҳалқаи дарси ӯ намояндагони мактабҳои мухталифи фиқҳӣ иштирок доштанд. Абулқосим Каъбии Балхӣ аз барҷастатарин шогирдони ӯст. Муҳимтарин таълифи Ибни Хайёт «ал-Интисор» аст, ки дар радди китоби «Фазиҳату-л-муътазила»-и Ибни Ровандӣ навишта шудааст. Ибни Хайёт суханони ӯро аз асари мазкур, ки аз байн рафтааст, дар «ал-Интисор» порча-порча оварда, сипас рад мекунад. Ин амали Ибни Хайёт боиси маҳфуз мондани китоби мазкури Ибни Ровандӣ гашт. «ал-Интисор»-и Ибни Хайёт шомили мубоҳисаҳои мухталиф дар бораи ақидаҳои мутакаллимон, табииёту илоҳиёт ва масъалаҳои сиёсӣ, аз ҷумла баҳси исмат, иҷмоъ ва имомат, ҳамчунин маълумоти арзишманде оид ба фирқаву динҳои ғайриисломӣ, мунозираҳои байни мусулмонон ва ғайримусулмонон мебошад. Тибқи эътиқоди Ибни Хайёт, ҳар васфе, ки дар ҳоли ҳудус (пайдоиш) барои ҷисм ҷоиз бошад, дар ҳоли адам (нестӣ) низ ҷоиз аст, ба ҷуз халқу ҳаракат ва сукуну ҳудус. Ҷисмҳои маъдум аз азал ҷисм буданд ва аз лиҳози теъдоду замон номутаноҳӣ ва ғайримахлуқанд. Абуалии Ҷубоӣ дар китобе дар радди Ибни Хайёт муътақид буд, ки лозимаи сухани ӯ қидами ҷисмҳост. Исрор варзидани Ибни Хайёт дар ин масъала боиси маъдумия хондани пайравонаш шуд.

 Эзоҳ 

 Адабиёт