Ибни Асокир

Абулқосим Алӣ ибни Ҳасан ибни Ҳибатуллоҳи Димишқӣ () маъруф ба Ибни Асокир (; ) — муҳаддис, фақеҳи шофеӣ ва ; барҷастатарин фард аз хонадони банӣ Асокир.

 Зиндагинома 
Қуръон, ҳадис, фиқҳ ва усулро назди Субиъ ибни Қирот, Абулқосим ибни Насиб, Абутоҳири Ҳиноӣ, Абулҳасан Алии Салмӣ ва дигарон омӯхт. Дар мадрасаҳои Аминия, Имодия ва Ғаззолияи Димишқ таҳсил кард. Дар Бағдод, дар мадрасаи Низомия ва ҳавзаҳои илмии он шаҳр ҳадис шунид, фиқҳу наҳв омӯхт (1127). Соли 1128 ба сафари ҳаҷ рафта, дар ш-ҳои Макка ва Мадина ҳадисҳои зиёд ҷамъоварӣ кард ва худ низ ҳадис гуфт. То соли 1132 дар Бағдод аз устодони Низомия ва дигар бузургони Дорулхилофа, аз ҷумла Абулқосим Ҳибатуллоҳ ибни Ҳасин, Абулҳасани Динаварӣ ва Ҳибатуллоҳи Шурутӣ ҳадис шунид. Ба ш-ҳои Куфа, Мавасил, Руҳба, Диёрбакр ва Ҷазира сафар карда, бо муҳаддисон суҳбат дошт. Ибни Асокир соли 1136 зимни сафар ба Хуросон бо роҳи Озарбойҷон дар Марв бо Самъонӣ вохӯрда, ҳамроҳи ӯ ба Нишопур ва Ҳирот рафт. Дар ин сафари илмии 4-сола ӯ дар Нишопур, Марв, Фазор, Сарахс, Абевард, Тӯс, Бастом, Байҳақ, Домғон, Занҷон, Табрез, Рай, Исфаҳон ва Ҳамадон ҳадис гуфт ва ҳадис шунид, китоби «ал-Арбаъину-л-булдония»-ро навишт, ки фарогири чиҳил ҳадис ба ривояти чиҳил муҳаддис дар чиҳил шаҳр аст. Шумораи устодоне, ки аз онҳо ҳадис шунидааст, беш аз 1300 мард ва зиёда аз 80 зан будаанд. Давраи 40-солаи таълифу тасниф ва фаъолиятҳои омӯзишии Ибни Асокир соли 1140 оғоз шуд. Шогирдони Ибни Асокир аз зумраи фақеҳону муҳаддисони машҳури замони хеш буданд. Ҳокими Шом Нуруддини Зангӣ «Дору-л-ҳадис»-и Нурияро, ки яке аз нахустин марказҳои тахассусӣ дар омӯзиши ҳадис будааст, барои Ибни Асокир таъсис дод ва раёсати онро ба ӯ вогузошт.

 Таълифот 
Ёқути Ҳамавӣ номгӯи 134 асари таълифкардаи Ибни Асокирро овардааст, ки аксари онҳо фарогири илми ҳадис, шарҳи зиндагӣ ва осори олимони дин ва таърих мебошанд. Бузургтарин асари таърихии Ибни Асокир «Таърихи Димишқ» буда, аз ҷомеътарин китоби чуғрофиёи таърихӣ ва зиндагиномаи олимони динии Димишқ ба шумор меравад. Асари мазкур бо шеваи нигориши «Таърихи Бағдод»-и Хатиби Бағдодӣ навишта шудааст. Дар пешгуфтори муфассали он дар бораи пайдоиш ва таърихи гузаштаи Димишқ, номи шаҳр, фатҳи он аз ҷониби лашкари хилофат, нақшаи шаҳр, дар бораи масҷидҳо, дайрҳову калисоҳо, дарвозаҳо ва таърихи сохтмони онҳо, рӯдҳову корезҳо ва ғ. сухан меравад. «Таърихи Димишқ»-и Ибни Асокир аз 80 ҷилд (ҳар ҷилд аз 200 варақ) иборат буда, дар замони зиндагии муаллиф ҳам шуҳрату эътибори зиёд дошт ва баъд манбаи истифодаи муаррихону ҷуғрофиёнависон ва китоби дарсии олимони шофеӣ гардид. Ёқути Ҳамавӣ, Ибни Шаддод ва дигарон аз маълумоти Ибни Асокир фаровон истифода бурдаанд. Нусхаҳои хаттии «Таърихи Димишқ» дар китобхонаҳо ва марказҳои илмии кишварҳои ҷаҳон: ал-Азҳар, Зоҳирияи Димишқ, Ироқ, Тунис, Туркия, Лондон, Берлин, Кембриҷ, Санкт-Петербург, ИМА ва ғ. маҳфузанд.

 Эзоҳ 

 Адабиёт