Ибни Ҳаҷари Ҳайтамӣ

Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Алӣ ибни Ҳаҷари Ҳайтамӣ (; ) — фақеҳ, муҳаддис,  ва донишманди шофеимазҳаб.

 Зиндагинома 
Бобокалонаш кам сухан мегуфт, аз ин рӯ, «ҳаҷар» (санг) лақаб гирифт ва Ибни Ҳаҷари Ҳайтамӣ бо номи Ибни Ҳаҷар маъруф шуд. Нисбатҳои «Ҳайтамӣ» ва «Саъдӣ» аз маҳаллаи Абулҳайтам ва қабилаи банӣ Саъд дар Миср гирифта шудаанд. Ибни Ҳаҷари Ҳайтамӣ дар овони кӯдакӣ Қуръон ва қадре аз «Минҳоҷ»-и Нававиро ҳифз кард. Баъди фавти падар ва бобояш сарпарастии ӯро донишмандони бузурги он рӯзгор ‒ Шамсуддин ибни Абиҳамоил (фавт 1526) ва Шамсуддини Шиноварӣ, ки устодони падараш буданд, ба уҳда гирифтанд. Ибни Ҳаҷари Ҳайтамӣ аз онҳо улуми муқаддамотиро омӯхт. Соли 1518 дар синни 14-солагӣ ба ал-Азҳар рафта, бо донишмандони Миср ҳамнишин шуд ва аз шогирдони Ибни Ҳаҷари Асқалонӣ дониш омӯхт. Дар ҳамин айём усул ва фурӯи фиқҳ, ҳадис, тафсир, адабиёт, мантиқ, ҳисоб, тасаввуф ва фароизро фаро гирифт. Муддате дар назди олимон Абдулҳаққи Сунботӣ (фавт 1525) ва Муҳаммад ибни Солими Табловӣ (фавт 1559) ба касби илм машғул буд. Соли 1527 барои адои ҳаҷ ба Макка сафар карда, як соли дигар дар он ҷо монд. Соли 1534 бори дуввум ба Макка рафта, он ҷо муқим ва ба таълиму фатводиҳӣ машғул шуд.

Ибни Ҳаҷари Ҳайтамӣ дар рӯзгори худ аз мартабаи волое бархӯрдор буд ва дар сарзамини Ҳиҷоз имомони вақт ба ӯ иқтидо мекарданд. Ҳатто Ҳумоюн ‒ подшоҳи муғули Ҳинд низ аз Ибни Ҳаҷари Ҳайтамӣ хост, то китобе дар радди бадгӯёни Муовия таълиф кунад. Назариёти Ибни Ҳаҷари Ҳайтамӣ мавриди интиқоди шадиди уламои аср қарор мегирифт, чунонки фатвоҳои ӯро дар китоби «Қавотеъу-л-ислом» куфр шумурдаанд. Муфтӣ Забид ибни Зиёд (фавт 1568) ба китоби «Куррату-л-айн»-и ӯ эрод гирифт ва Ибни Ҳаҷари Ҳайтамӣ дар дифоъ аз худ китобҳое навиштааст. Ибни Ахдаб ва муфтии Макка Муҳаммад ибни Абдулазизи Замзамӣ аз ҷумлаи шогирдони ӯянд.

Маъруфтарин асари Ибни Ҳаҷари Ҳайтамӣ «ал-Хайроту-л-ҳисон фӣ маноқиби-л-Имоми-л-Аъзам Абиҳанифата-н-Нуъмон» дар бораи маноқиб ва таълимоти Имоми Аъзам аст.

 Эзоҳ 

 Адабиёт