Гули довудӣ

Хризантема ( , аз , "тиллоӣ", аз  - "тиллоӣ" ва  - "гул"; бо ранги зарди гулҳо шарҳ дода мешавад).

Ин ҷинс 42 намудро дар бар мегирад , ки дар минтақаҳои муътадил ва шимолии кураи замин, асосан дар Осиё мерӯяд.

 Тавсифи 
Растаниҳо яксола ва бисёрсола, алафӣ ё буттаҳо мебошанд.

Навдаҳо бараҳна ё барҷаста мебошанд.

Баргҳо бо тартиби алтернативӣ ҷойгир шудаанд, оддӣ, пурра, дандоншакл, дандондор ё ҷудошуда, ҳаҷм ва шаклашон гуногун, асосан сабзи сабук.

Гулҳо хурданд, дар сабад ҷамъоварӣ карда мешаванд, дар баъзе намудҳо калон, аз гулҳои зардшакли марказӣ ва гулҳои канори лигулӣ иборатанд, рангҳои гуногун доранд ва одатан дар як қатор ҷойгиранд; дар бисёр навъҳои гибридӣ онҳо дар чандқатор ҷойгир шуда, гулдастаи ба истилоҳ «дугона»-ро ташкил медиҳанд
мини|300x300пкс|Вариантҳои рангҳои хризантемаҳои боғ
Фарҳанги хризантемаҳои боғи ороишӣ таърихи ҳазорсола дорад. Дар Чин, ки аксари хризантемаҳо аз он ҷо меоянд, шаклҳои боғӣ ҳанӯз дар соли 551 пеш аз милод парвариш карда мешуданд. Хризантема ба Ҷопон ворид карда шуд ва дар он ҷо онҳо гули миллӣ гардиданд. Растаниҳо дар асри 17 ба Аврупо ва дар миёнаи асри 19 ба Русия омадаанд.

Хусусиятҳои ороишии хризантема баҳои баланд дода шуда, дар натиҷаи кори селексия шумораи зиёди шаклҳо, гурӯҳҳо ва навъҳои онҳо пайдо шуданд.

Баъзе намудҳои хризантемаҳоро дар шароити Русия дар ҳавои кушод бомуваффақият парвариш кардан мумкин аст, дигарон - танҳо дар гармхонаҳо, аммо ҳамаи онҳо аз ҷониби боғдорон барои равшании рангҳои худ, гули дарозмуддат ва осонии паҳнкунӣ қадр карда мешаванд.

 Ариза 
мини| Хризантемаи Нанҷинг, яке аз намудҳоест, ки дар тибби анъанавии Чин истифода мешавад
Дар тибби халқии Чин хризантема ҳамчун растании шифобахш истифода мешавад: баргҳои онро барои мигрен ва гулҳои хушкро барои беҳтар кардани иштиҳо истифода мебаранд. Дар бисёр кишварҳо гулу баргҳои хризантема барои табобати бемориҳои чашм, вараҷа, майзадагӣ, бемориҳои меъда ва пешгирии бемориҳои дилу рагҳо истифода мешуданд.

Дар кишварҳои Осиё, навдаҳо, баргҳо ва махсусан inflorescences ҳамчун сабзавот ва шириниҳои болаззат мехӯранд. Як намуди маъмули ғизо дар Чин хризантемаи тоҷдор аст, ки дар он ҷо бо номи тонхао маъруф аст.

Дар солҳои охир, фарҳанги хризантемаи кӯза (дарунӣ) дар тамоми ҷаҳон паҳн шудааст. Хризантема хонаю боѓро оро дода, ба онҳо шаклњои зебо мебахшад ва дар Япония ба онҳо боғҳои махсус дода мешавад.

 Символизм 
рост|мини| Хризантема "Рақс" дар намоишгоҳи зинда дар Ҷаҳони боғбон
рост|мини| Хризантема "Тӯйи тиллоӣ Энби" ва "Ҳисси сабз" дар намоишгоҳи зиндаи ҷаҳони боғбонҳо
Хризантема ба таври анъанавӣ дар тангаҳо тасвир шудааст ва нишони давлатии Ҷопон яке аз мукофотҳои олии ин кишвар ордени Хризантема мебошад; 

 Намудҳо 










































 мини|241x241пкс| Хризантема, сакура дар маркаи почтаи Русия, 2018. Баромади якчояи РФГ ва Япония.мини|253x253пкс| Хризантема дар маркаи почтам СССР, 1962 Тахти Хризантема номи ғарбии тахти императори Ҷопон аст, ки аз асри 19 истифода мешавад.
 " Хризантема " як романтикаи қадимии рус аст. Сухан ва мусикии Н- Харито, мухаррир В. Шумский.
 «Хризантема» — суруд аз репертуари Лилия Иванова (М. Щерев — И. Велчев).
 "Нӯҳ хризантема" таронаи Валерий Леонтьев дар соли 1999 аст. Сухани Н- Зиновьев, мусикии Р. Муратов.
 "A. Million Chrysanthemums" таронаи гурӯҳи MGK дар соли 2007 аст. Суханхои С. Парадис, мусикии В. Кизилов.
 Маҷмӯаи миллии бритониёии хризантемаҳои тобовар дар Hill Close Gardens дар наздикии Уорвик ҷойгир аст  .
  "Ты была подобна дикой хризантеме"  як мелодрамаи ҷопонӣ аст, ки коргардон Кейсуке Киношита аст, мутобиқсозӣ аз асари Ито Сачио "Мақбараи Хризантемаи ваҳшӣ" (1906).
 Дар бозии видеоии Sonic and The Black Knight, хризантема рамзи асосӣ ва истиораи марг ва абадият дар дасти ҷодугар Мерлина мебошад.

 Қайдҳо 

 Адабиёт 

 Chrysanthemum // Ботанический словарь / сост. Н. И. Анненков. — СПб.: Тип. Имп. АН, 1878. — XXI + 645 с.

 Недолужко А. И Хризантемы для Приморья. — Владивосток: БСИ ДВО РАН, 2004. — 51 с.
 Недолужко А. И. Род Chrysanthemum L.  на юге российского Дальнего Востока (интродукционные возможности, ресурсы изменчивости, селекция, сохранение генофонда)  (недоступная ссылка). Автореферат диссертации на соискание учёной степени доктора сельскохозяйственных наук. — Мичуринск: Наукоград, 2010.

 Павлова Т. Хризантемы: сибирские гибриды. // Цветоводство. — 1996. — № 6.
 Александрова Л. Растущая ковриком. // АИФ на даче. — 2000. — № 23.