Гули даврӣ

«Гули даврӣ», даврагӣ, даврагул — навъи нақшест дар санъати ороиши амалии тоҷикон.

«Гули даврӣ» анвои гуногун дорад, ки бо баъзе рангҳои мухталифу бандубасти давриаш аз ҳамдигар фарқ мекунад. Гулбандинаҳои «Гули даврӣ» дар шиша, гил, чӯб, гач, устухон ва матоъи пахтагӣ истифода мешуд, ки бозёфтҳои бостоншиносии мавзеъҳои гуногуни Осиёи Миёна аз қадимӣ будани ин нақш гувоҳӣ медиҳанд. Дар байни ҳунарварони санъати тасвириву амалӣ ва ороишии тоҷикон гулбандинаҳои дар маркази ашёву мавод ҷойгиршуда, ному истилоҳи хоссе доранд: гулбандинаи муқоваи китобро «шамсӣ», гулбандинаҳои сӯзанӣ, зардеворӣ, борпӯшу қарсро «шутурпай» (ноҳияҳои шимоли Тоҷикистон) ва косагул (ноҳияҳои ҷануби Тоҷикистон) меномиданд.
Дар санъати кандакории рӯи чӯб онро аксаран «турунҷ» ё «турунҷдавра» (аслан дар Самарқанду Бухоро) ва «офтобӣ»-ву «моҳтобӣ» (мардуми Бадахшон маркази нақшро шабеҳи офтоб месохтанд) меноманд. Дар амалияи санъати кандакории ҳунармандони Истаравшан чунин даврагулҳои калон бо номи «фалаки калон», «фалаки хурд» маъмуланд. Дар санъати ороишиву амалии тоҷикони вилояти Қашқадарёи Ҷумҳурии Ӯзбекистон (Косон) бандинагулҳо «лола» ном гирифтаанд. Аз ин ҷост, ки андозаи сӯзаниҳои ин маҳал низ вобаста ба шумораи бандинагулҳо муайян мегардад: сӯзании шашлола, нуҳлола, дувоздаҳлола ва ғ.. «Гули даврӣ» дар амали ҳунармандони имрӯзаи тоҷик низ хеле маъмул буда, баробари нақшҳои ҳандасию ислимии анъанавӣ, ашколу тасвироти замонавиро дар бар мегирад. Анвои гуногуни «Гули даврӣ» дар куртаҳои чакану сӯзаниҳо ва дигар маснуоти ороиши рӯзгор фаровон ба назар мерасанд. Дар адабиёти хаттии санъати тасвирӣ (рисолаҳо доир ба саноеи нафиса), аз ҷумла ороиши санъати китоб ва китобороӣ (рисолаҳои Қозӣ Аҳмад «Гулистони ҳунар», Дӯстмуҳаммади Ҳиравӣ «Ҳолоти ҳунарварон», Содиқбеки Афшор «Қонуну-с-сувар», Мустафо Чалабӣ «Маноқиби ҳунарварон» ва ғ.) дар бораи ин навъи ороиш маълумот дода шудааст. «Гули даврӣ» имрӯз миёни ҳунармандон муътабар аст ва баробари нақшҳои ҳандасию ислимии суннатӣ бо ашколу тасвирҳои замонавӣ такмил шудааст.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Белинская Н. Декоративное искусство горного Таджикистана (текстиль). Д., 1965;
 Юнусова Н. Декоративная вышивка Ура-Тюбе к XIX-нач. XX в.// Из. АН Таджикской ССР. Д., 1969;
 Юнусова Н. Гулдӯзии тоҷикӣ. М., 1979;
 Рузиев М. Декоративно-прикладное искусство таджиков. Д., 2003;
 Додхудоева Л. Санъати мардумии Тоҷикистон. Д., 2011.

Гурӯҳ:Нақшунигор