Ғори Хоҷа Исҳоқ

Ғори Хоҷа Исҳоқ — мазори Хоҷа Исҳоқ, ки дар масофаи 6 км дуртар аз д. Махшевади ноҳияи Айнӣ, андаруни сахраи азими кӯҳӣ воқеъ аст. 

 Тавсифи ҷуғрофӣ-табиӣ 
Дар қисмати охири пайраҳаи ғор аз ҷониби чап тарқиши бузурге мавҷуд аст, ки ба дохили он меравад. Дар қисмати рости даро­мад­го­ҳи ғор пайкари хушкидаи чорзонунишастаи инсоне қа­рор дорад, ки бар асари боду борон то миёни онро санг­май­да­ҳо, пар ва саргини парандагон пӯшондаанд. Ҷум­ҷума ва пӯс­ти хушкидаи аксари узвҳои ҷасад то имрӯз хуб ҳифз шудаанд. Дар шонаи рости пайкар сӯ­ро­хе мав­ҷуд аст, ки эҳтимол ҷойи захми пайкон бошад. Дасти рос­ти ҷасад аз он ҷудо дар канори рости тан хобидааст. Сабаби аз байн нарафтани ҷасадро олимон ба шароити иқлимии он мавзеъ марбут донистаанд. Ғор аз ду самт сӯрох буда, дар тамоми фаслҳои сол ҳарорати он аз 10 дараҷа поин намеша­вад ва маҳалли он дар баландии то 3000 м аз с. б. во­қеъ гардидааст. 

 Зикр дар сарчашмаҳои таърихӣ 
Абутоҳирхоҷаи Самар­қандӣ дар китоби худ «Самария» (1835‒36) ин мазорро ба Хоҷа Исҳоқи Хатло­нӣ мутааллиқ дониста, Абдурраҳмони Мустаҷир ҳан­гоми сафари худ ба водии Фон (1870) онро зиёрат ва ёд кардааст. 

 Қиссаи Хоҷа Исҳоқ 
Хоҷа Исҳоқи Хатлонӣ домоди Сайид Алии Ҳама­до­нист. Ӯ ба муридаш Сайид Муҳам­мади Нурбахш (1392–1464) иҷозат дод, ки барои сарнигун кардани ҳо­қимияти Шоҳрухи Темурӣ (1374–1447) қиём намуда, эъломи маҳ­дият (Маҳдӣ будан) кунад. Қиё­ми нурбахшиён барои бун­ёди давлати суфиёна соли 1423 аз кӯҳи Тирӣ (Пирӣ, яке аз қалъаҳои Хатлон) оғоз гардид. Аммо ба сабаби нобаробарии қувваҳо ва шикасти нурбахшиён ду писари Хоҷа Ис­ҳоқ кушта шуда, худи ӯ захм бардошт. Шояд муридони Хо­ҷа Исҳоқ аз бими он, ки иҳонате аз ҷониби лашкари Шоҳ­рух ба муршидашон ворид шавад, ӯро дар ҳоли захмӣ будан пинҳонӣ ба ин мавеъ ин­тиқол дода, ғореро барои му­ро­қи­бати муршидашон интихоб намуданд, ки ором ва дастнорас будааст. Эҳтимол Хоҷа Исҳоқ соли 1424 дар ин ғор фав­тида бошад ва бо гузашти замон муридони зиндамондааш мазори ӯро зиё­ратгоҳ қарор дода бошанд, ки бузургдошташ то имрӯз идома дорад.

 Эзоҳ 


 Сирри мазорҳо. Д., 1964; Абдурраҳмони Мустаҷир. Рӯзномаи сафари Искандаркӯл. Д., 1989;
 Ҳамза Камол. Мазорҳои шимоли Тоҷикистон, Д., 2004;
 بوطاهر خواجۀ سمرقندی. ثمریه. به کوشش ایرج افشار. تهران، ۱۳۴۳ش.؛

 Адабиёт 

 Мухторов А., Мазорҳо чӣ тавр пайдо шудаанд? — , 1974.

Гурӯҳ:Зиёратгоҳҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ғорҳо