Лурҳо

Лурҳо (форсӣ: لرها‎) — яке аз қадимтарин қавмҳои эронӣ буда, ба таври асосӣ дар минтақаи кӯҳсори Кӯҳҳои Загроси ғарбӣ ва ҷанубу ғарбии Эрон сукунат доранд.Миллер, Ричард. Паҳншавии қавмҳо дар Эрони Қадим. Донишгоҳи Чикаго, 2019. Саҳ. 50. Пайдоиши ин қавм ба омезиши қабоили бостонии муқимии Загрос, аз қабили Кассиҳо (Kassites), Лулубиён ва Эламиён бо қабилаҳои эронии муҳоҷири Ариёӣ (Арий) дар давраи қадим (ҳазораи дуюми пеш аз милод) бармегардад.Вайлер, Л. Таърихи қадими Луристон. Нашриёти Баҳман, 2020. Саҳ. 112.

Минтақаи сукунати онҳо, ки имрӯз ба унвони Луристони Бузург шинохта мешавад, вилоятҳои Луристон, Чоҳормаҳол ва Бахтиёрӣ, Кӯҳгилӯя ва Буйир Аҳмад, бахшҳои Хӯзистон, Форс ва ҷануби Эломро дар бар мегирад.Географияи таърихии Эрон. Атласи минтақавӣ. 2022. Лурҳо ба таври суннатӣ ба ду шохаи асосии Лӯри Бузург (Бахтиёриҳо, кӯҳгилӯяӣ ва масанӣ) ва Лӯри Хурд (фийлӣ) тақсим мешаванд.Энсиклопедияи Эрон: Тақсимоти қавмии Лур.

Забони лурӣ (ё Лурӣ) яке аз забонҳои эронии ҷанубу ғарбӣ буда, дар баробари форсӣ аз забони Порсии Миёна (Pahlavi/Паҳлавӣ) сарчашма гирифтааст ва дорои вожаҳои муштараки зиёде бо форсии имрӯзӣ аст.Гернот, Т. Нақши забони лӯрӣ дар гурӯҳи забонҳои эронӣ. Нашриёти Ҳарвард, 2021. Саҳ. 89. Баъзе забоншиносон Лӯриро як забони мустақил ва баъзе дигар онро як гӯиши муҳими форсӣ медонанд.Аннонби, Эрик. Лурӣ: Забон ё гуиш?. Донишгоҳи МакГил, 2018. Мафҳуми «Лур» ба таври расмӣ дар манобеъи ҷуғрофӣ ва таърихии исломӣ, аз садаи чаҳоруми ҳиҷрӣ, барои ишора ба ин қавм дар минтақаи Загрос пайдо шудааст.Масъудӣ, Али. Ат-Танбеҳ ва-л-Ишроф. Санаи нашр: асри 10.

 Забон 
Лурӣ як идомаи забони эронии ғарбист, ки тақрибан чаҳор миллион нафар бо онҳо суҳбат мекунанд. Давомнома се гӯиши Бахтиёрӣ, Луристонӣ ва Лурии ҷанубиро ташкил медиҳад ва забоншинос Анонбӣ онҳоро гуфа аст дар байни курдӣ ва форсӣ ҷойгир мекунад.

 Шохаҳои лурӣ 

 Бахтиёрӣ
 Лурии ҷанубӣ
 Бойераҳмадӣ (Ясуҷӣ)
 Коҳгилуӣ
 Мамасани
 Луристонӣ (Лурии шимолӣ)
 Хуррамободӣ
 Боруҷердӣ
 Бала Гарива Лурӣ
 Хиниминӣ
 Шуханӣ

 Таърих 
чап|мини| Дар тарафи ғарбии релефи сангии эламӣ "Кул-и Фараҳ" гуфта шудааст
мини|минтақаи Элам
мини|Рельефи як зани ашрофзодаи эламӣ
Лурҳо омехтаи қабилаҳои муқими эронӣ мебошанд, ки аз Осиёи Марказӣ ва қабилаҳои бумии эронии Эрони Ғарбӣ, аз қабили касситҳо (ба назар мерасад, ки ватани онҳо дар қаламрави Луристони ҳозира будааст) ва гутиён мебошанд. Тибқи мувофиқати ҷуғрофиёӣ ва бостоншиносӣ бархе аз муаррихон бар ин назаранд, ки эламиён прото-лурҳо будаанд, ки забони онҳо танҳо дар асрҳои миёна эронӣ шудааст. Майкл Гюнтер мегӯяд, ки онҳо бо курдҳо зич алоқаманданд, аммо онҳо "аз афташ 1000 сол пеш аз курдҳо фарқ кардан гирифтанд". Вай меафзояд, ки « Шарафномаи Шарафхон Бидлисӣ аз ду сулолаи Лур дар миёни панҷ сулолаи курдҳо ёдовар шудааст, ки дар гузашта подшоҳӣ ё аз шакли олии соҳибихтиёрӣ ё истиқлол бархурдор буданд». Шарафхон як боби китоби худро соли 1597 ба хокимони лурхо ва луриён бахшида, онҳоро курдхо хисоб мекунад. ҳамчинин идио мишавад ки таймури ланг низ дар мантақаи вилойти имрузи коҳкилуй ва буяр аҳмад ки бумии лурон аст ланг шуда аст.
мини|Малика Сорая Эсфандиёрӣ-Бахтиёрӣ, ҳамсари дуввуми Муҳаммад Ризо Паҳлавӣ, падари Лур ва модари олмонӣ дошт.

 Генетика 
Бо назардошти варианти NRY, Лурҳо аз дигар гурӯҳҳои эронӣ бо басомади нисбатан баландтари Y-DNA Haplogroup R1b (махсусан, зергурӯҳи R1b1a2a-L23) фарқ мекунанд. Якҷоя бо дигар кладҳои худ, гурӯҳи R1 як гаплогруппаи маъмултаринро дар байни Лурҳо дар бар мегирад. Haplogroup J2a (зергурӯҳҳои J2a3a-M47, J2a3b-M67, J2a3h-M530, мушаххастар) дуюмин патриналии маъмултарин дар Лурҳо мебошад ва бо паҳншавии кишоварзон аз Шарқи Наздик неолит алоқаманд аст. 8000-4000 пеш аз милод.Semino O, Passarino G, Oefner P J, Lin A A, Arbuzova S, Beckman L E, de Benedictis G, Francalacci P, Kouvatsi A, Limborska S, et al. (2000) Science 290:1155–1159Underhill P A, Passarino G, Lin A A, Shen P, Foley R A, Mirazon-Lahr M, Oefner P J, Cavalli-Sforza L L (2001) Ann Hum Genet 65:43–62 Боз як гаплогурӯҳе, ки ба басомади зиёда аз 10% мерасад, ин гурӯҳи G2a мебошад, ки қисми зиёди онро зергурӯҳи G2a3b ташкил медиҳад. Гаплогурӯҳи E1b1b1a1b низ муҳим аст, ки Лурҳо басомади баландтаринро дар Эрон нишон медиҳанд. Насабҳои Q1b1 ва Q1a3 дар 6% ва T дар 4% мавҷуданд.

 Маданият 
рост|мини|250x250пкс| Ракси Дасмал-бозӣ, Мамасанӣ, Эрон
Ҳокимияти пирони қабилаҳо дар байни аҳолии бодиянишин таъсири қавӣ боқӣ мемонад. Дар байни аҳолии мукими шаҳр он кадар бартарй надорад. Чун дар байни курдҳо, занони Лур нисбат ба занони гурӯҳҳои дигари минтақа озодии бештар доранд. Занҳо барои иштирок дар фаъолиятҳои гуногуни иҷтимоӣ, пӯшидани либосҳои гуногуни занона ва сурудхонӣ ва рақс кардан дар маросимҳои гуногун озодии бештар доранд. Биби Марям Бахтиёрӣ зани барҷастаи Лурист. Мусиқии лурӣ, либоси лурӣ ва рақсҳои мардумии лурӣ баъзе аз хусусиятҳои хоси этнофарҳангии ин гурӯҳи этникӣ мебошанд.

Бисьёр лурхо дехконону чупонхо мебошанд. Якчанд лур-сафар хам мусикичиёнанд. Матоъҳои луриш ва махорати бофандагй бо махорат ва зебоии худ баҳои баланд медиханд.

 Дин 
Аксари лурҳо мусулмонони шиъа мебошанд. Таърихан, бисёре аз лурҳо ба Ярсонӣ пайравӣ мекарданд, аммо тақрибан тамоми аҳолии Ярсони Лурӣ ба исломи шиъа пазируфта шудаанд. Ба навиштаи « Донишномаи ислом » Лурҳо мисли зардуштиён нону оташро гиромӣ доранд.

 Ҳамчунин нигаред 

 Аҳмад Лур
 Бахтиёриён

 Иқтибосҳо 

 Пайвандҳои беруна 





ΒLurs
Гурӯҳ:Устони Теҳрон
Гурӯҳ:Устони Ҳамадон
Гурӯҳ:Устони Форс
Гурӯҳ:Устони Элом
Гурӯҳ:Устони Куҳгилӯя ва Буйир Аҳмад
Гурӯҳ:Устони Чаҳормаҳол ва Бахтиёрӣ
Гурӯҳ:Устони Луристон
Гурӯҳ:Ақвоми Эрон