Феҳристи кишварҳои арабзабон

Ба забони арабӣ ва  ба лаҳҷаҳои мухталифи он тақрибан 422 миллион нафар сухангӯён (забонҳои модарӣ ва ғайримуқаррарӣ) дар ҷаҳони араб ва инчунин дар диаспораҳои араб ҳарф мезананд, ки онро яке аз панҷ забони маъмултарин дар ҷаҳон мекунад. Ҳоло 23 кишвари узви Лигаи Араб мебошанд (инчунин ба 5 кишвар мақоми нозир дода шудааст), ки соли 1945 дар Қоҳира таъсис ёфтааст. Забони арабӣ як кластери забонҳост, ки 30 ё тақрибан навъҳои муосирро дар бар мегирад. 

Забони арабӣ забони мардумест, ки дар кишварҳои ҷаҳони араб, инчунин арабҳое, ки дар диаспора зиндагӣ мекунанд, бахусус дар Амрикои Лотинӣ (хусусан Бразилия, Аргентина, Венесуэла, Чили ва Колумбия ) ё Аврупои Ғарбӣ (ба монанди Фаронса, Испания, Олмон ё Итолиё зиндагӣ мекунанд).

Забони арабии кипрӣ як забони ақаллиятҳои эътирофшуда дар кишварҳои узви Иттиҳодияи Аврупо дар Кипр аст ва дар баробари забони малтизаӣ яке аз ду навъи аврупоии забони арабӣ аст, ҳарчанд он шакли адабии худро дорад ва бо забони арабии расмӣ робитаи диглоссивӣ надорад.  Забони малтизаӣ яке аз забонҳои расмии Иттиҳоди Аврупо аст.

 Кишварҳои соҳибихтиёр, ки дар онҳо, забони арабӣ забони расмист 
То соли 2018, 23 кишвари соҳибихтиёр мавҷуд буданд, ки дар онҳо забони арабии муосир  забони расмӣ буд. Дар зерфеҳристи давлатҳо ва қаламравҳои соҳибихтиёр оварда шудааст, ки дар онҳо забони арабӣ забони расмӣ мебошад.
+Кишварҳои соҳибихтиёр, ки дар онҳо, 
забони арабӣ забони расмист№.Кишварҳои соҳибихтиёрАҳолӣҚайдҳоДавлати узви Лигаи Араб1.41,701,000Забони муштараки расмӣ дар баробари забони барбарӣ (Berber)Оре2.1,343,000забони расмӣОре3.10,329,208Забони муштараки расмӣ дар баробари Забони фаронсавӣмақоми нозир4. Иттиҳоди Қамар798,000Забони муштараки расмӣ дар баробари Забони фаронсавӣОре5.810,179Забони муштараки расмӣ дар баробари Забони фаронсавӣОре6.102,442,939забони расмӣОре7.36,004,552Забони муштараки расмӣ дар баробари Забони курдӣОре8.6,655,000забони расмӣОре9.2,789,000забони расмӣОре10.4,965,914забони расмӣОре11.6,244,174забони расмӣОре a12.3,359,185забони расмӣОре13.35,250,000Забони муштараки расмӣ дар баробари забони барбарӣ (Berber)Оре14.4,055,418забони расмӣОре15.b4,484,000Забони расмӣ дар қаламрави Фаластин Оре16.2,155,446забони расмӣОре17.30,770,375забони расмӣОре18.10,428,043Забони муштараки расмӣ дар баробари  забони сомалӣОре19.40,235,000Забони муштараки расмӣ дар баробари забони англисӣ Оре20. d20,956,000забони расмӣОре 21.10,982,754забони расмӣОре22.9,346,129забони расмӣОре23.23,833,000забони расмӣОре Σ 23ҲамагӣΣ 395,979,000Конгресси Шӯрои байналмилалии забони арабӣЛигаи Арабa. Ҷойгоҳи Либияро Палатаи Намояндагон (Либия) ишғол мекунад.b. Аз 193 кишвари узви Созмони Милали Муттаҳид, 136 кишвари узв феълан давлати Фаластинро ба расмият мешиносанд.
c. Сарзаминҳои Фаластин (инчунин онро қаламравҳои ишғолкардаи Исроил меноманд) аз ҷониби Исроил ишғол карда шудаанд, аммо тибқи қонуни Додгоҳи олии Исроил ва Додгоҳи байналмилалии адлияи Давлати Исроил ба тааллуқ надоранд.СММ.

d. Эътилофи миллии Сурия қисман ҳамчун ҳукумати ягонаи қонунии давлати Сурияи Араб эътироф шудааст.
e. Syria's seat currently occupied by the Syrian National Coalition, while Ba'athist Syrian Arab Republic suspended on 16 November 2011.

f. Ҷойгоҳи Яманро Девони Яман ишғол мекунад (ки онро Кумитаи олии инқилобии Ҳуси иваз мекунад).

 Кишварҳои дорои эътирофи маҳдуд ва қаламравҳое, ки дар онҳо, забони арабӣ забони расмӣ аст 
Дар зерфеҳристи давлатҳои эътирофан маҳдуд, инчунин қаламравҳое оварда шудааст, ки арабӣ забони расмӣ ё амалан расмист.
+Давлатҳо/қаламравҳое, ки онҳо арабӣ забони расмӣ аст бале. Давлат/қаламрав Аҳолӣ Қайдҳо Давлати узви Лигаи Араб 1.  5.700.000 Забони муштараки расмӣ, дар баробари забони сомалӣ ва забони инглисӣ Не 2.  1.303.569 Забони муштараки расмӣ, дар баробари забони суахили ва забони инглисӣ Не 3.Ҷумҳурии Демократии Сахараи Араб 502,585 Забони муштараки расмӣ, дар баробари забони испониёӣ Не а.  Вилояти ниммухтори Танзания .

 Кишварҳое, ки арабӣ забони миллӣ/корӣ ё забони эътирофшудаи ақаллиятҳост 
То соли 2016, 7 кишвари мустақил мавҷуд буданд, ки дар онҳо арабӣ забони миллӣ / корӣ ё забони эътирофшудаи ақаллиятҳо мебошад, аммо забони асосӣ нест. Дар зерферист давлатҳо ва қаламравҳои соҳибихтиёр оварда шудааст, ки дар онҳо забони арабӣ забони миллӣ ё забони ақаллиятҳои эътирофшуда мебошад.
мини| Паҳншавии забони арабии модарӣ ҳамчун аксарият (сабз) ё ақаллият (сабзи пастранг).
рост|мини|300x300пкс| Камарбанди арабҳои Бағгара
+Кишварҳое, ки арабӣ забони миллӣ/корист ё забони эътирофшудаи ақаллиятҳо аст №. кишвар Аҳолӣ Забони миллӣ/корӣ ё забони ақаллиятҳо Қитъа 1.  875,900 Забони ақаллиятҳо Осиё, Авропо 2. 6.380.803 Забони корӣ Африқо 3. 83,145,546 Забони ақаллиятҳо Осиё 4. 19.973.000 Забони миллӣ Африқо 5. 22.314.743 Забони миллӣ Африқо 6. 16,209,125 Забони миллӣ Африқо 7. 82.003.882 Забони ақаллиятҳо Осиё, Аврупо Σ 7 Ҳамагӣ Σ 230,027,000

 Кипр  

 Эритрея  

 Эрон  

 Мали  

 Нигер  

 Сенегал  

 Туркия

 Кишварҳое, ки забони арабӣ тибқи конститутсия мақоми махсус дорад 
То соли 2018, 5 кишвари мустақил мавҷуд буданд, ки забони арабӣ тибқи конститутсия мақоми махсус дорҳт. Дар зерфеҳрист  давлатҳо ва қаламравҳои соҳибихтиёр оварда шудааст, ки дар онҳо забони арабӣ тибқи конститутсия мақоми махсус дорад.
+Кишварҳое, ки арабӣ тибқи конститутсия мақоми махсус дорад Не. кишвар Аҳолӣ Забон(ҳо)и расмӣ Дигар эътироф забон(ҳо) Қитъа 1.  83,145,546 форсӣ арабӣ Осиё 2.  9,149,960 ибрӣ арабӣ Осиё 3.  218.396.000 урду, инглисӣ арабӣ Осиё 4. 100,981,437 забони филиппинӣ, инглисӣ арабӣ Осиё 5.  60,142,978инглисӣ, забонҳои Африкаанс, Сепеди, Сетсвана, Сесото, Ксисонга, Сисвати (Свазӣ), Тшивенда ва диг. арабӣ Африқо Σ 5 Ҳамагӣ Σ 471,815,921  а.Қонуни асосии Ҷумҳурии Исломии Эрон забони арабиро ба унвони забони ислом эътироф карда, ба он мақоми расмӣ ба унвони забони дин додааст ва густариши онро дар чаҳорчӯби барномаи таълимии миллии Эрон танзим кардааст. Конститутсия дар боби дуюм эълон мекунад: (Забони расмӣ, хат, тақвим ва парчами кишвар) дар моддаи 16 "Азбаски забони Қуръон ва матну таълимоти исломӣ арабӣ аст, ... бояд таълим дода шавад. Баъд аз синфҳои ибтидоӣ, дар ҳамаи синфҳои мактаби миёна ва дар ҳамаи соҳаҳои таҳсил». Constitution of the Islamic Republic of Iran: Iran (Islamic Republic of)`s Constitution of 1979. - Article: 16 Official or national languages, 1979, retrieved 25 July 2018

б. Аз 193 кишвари узви Созмони Милали Муттаҳид 162 кишвари узв феълан давлати Исроилро ба расмият шинохт.
c.<span> Конститутсия: Исроил ҳамчун давлати миллии мардуми яҳудӣ (Конститутсияи Исроил, ки табиати давлати Исроилро ҳамчун давлати миллии халқияҳудиён муайян мекунад) дар № 4 (B) мегӯяд, ки "Забони арабӣ дар давлат мақоми махсус дорад; Танзими истифодаи забони арабиро дар муассисаҳои давлатӣ ё аз ҷониби онҳо қонун муайян мекунад». Қонун дар № 4 (С) эълон мекунад: «Ин банд ба мақоми ба забони арабӣ додашуда, ки пеш аз эътибор пайдо кардани ин қонун дода шудааст, зарар намерасонад». Қонун 19 июли соли 2018 аз ҷониби Кнессет 62 нафар ба ҷонибдорӣ, 55 нафар муқобил ва ду нафар бетараф пазируфта шуд 

d.^ Қонуни асосии Ҷумҳурии Исломии Покистон дар моддаи 31 рақами 2 омадааст, ки “Давлат дар робита ба мусулмонони Покистон саъй мекунад, ки таълими Қуръони карим ва исломро воҷиб гардонад ва ба омӯзиши илмҳои исломӣ мусоидат кунад. Забони арабӣ..." Constitution of Pakistan: Constitution of Pakistan, 1973 - Article: 31 Islamic way of life, 1973, retrieved 13 June 2018

e.^ Қонуни асосии Филиппин дар соли 1987 "Забонҳои испанӣ ва арабӣ бояд дар асоси ихтиёрӣ пешбарӣ карда шаванд." 

f.^ Конститутсияи Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ дар боби 1 (Муқаррароти таъсисӣ) Фасли 6, забонҳоро қайд мекунад, ки "Шӯрои забонҳои Африқои Ҷанубӣ, ки аз ҷониби қонунгузории миллӣ таъсис дода шудааст, бояд (б) эҳтиром ва эҳтироми - ҳамаи забонҳоеро, ки маъмулан аз ҷониби онҳо истифода мешаванд ҷамоатҳо дар Африқои Ҷанубӣ, аз ҷумла ...; ва  арабӣ, ... бо мақсадҳои динӣ дар Африқои Ҷанубӣ риоя карда шавад." Constitution of South Africa: South African Government Information: Constitution Constitution of South Africa, 1996 - Chapter 1, Section 6, Languages, 1996, retrieved 19 September 2021

 Эрон 

 Исроил 

 Покистон 

 Филиппин 

 Африқои Ҷанубӣ

 Субъектҳо ва қаламравҳои ғайридавлатӣ, ки дар онҳо забони арабӣ забони расмӣ ё амалан расмӣ мебошад 
Дар зерфеҳрист  субъектҳои ғайридавлатӣ ва вилоятҳои худмухтор, инчунин қаламравҳое оварда шудааст, ки арабӣ забони расмӣ ё амалан расмӣ мебошад.
+Субъектҳо ва қаламравҳои ғайридавлатӣ, ки дар онҳо забони арабӣ забони расмӣ ё амалан расмӣ мебошад №. Субъекти ғайридавлатӣ/қаламрав Аҳолӣ Қайдҳо Қитъа 1.сарҳад|23x23пкс Ҳаракати арабии Азавад  1.300.000 Забони муштараки расмӣ, дар баробари туарег Африқо 2. Галмудуг (дар Сомали) (Galmudug) 1.230.000 Забони муштараки расмӣ, дар баробари забони сомалӣ Африқо 3. сарҳад|23x23пкс Хиршабел (дар Сомали) 1.800.000 Забони муштараки расмӣ, дар баробари Сомалӣ Африқо 4.Курдистони Ироқ (Iraqi Kurdistan) Retrieved 29 May 2021 5.300.000 Забони муштараки расмӣ дар баробари курдӣ Осиё 5.ДОИШ 4.800.000 Забони расмӣ Осиё 6.Ҷубаланд (дар Сомали) (Jubaland)  1,000,000 Забони муштараки расмӣ, дар баробари Сомалӣ Африқо 7.Хатумо (дар Сомали) (Khatumo) 2.000.000 Забони муштараки расмӣ, дар баробари Сомалӣ Африқо 8. Пунтланд (дар Сомали)(Puntland) 1.285.000 Забони муштараки расмӣ, дар баробари Сомалӣ Африқо 9. Федератсияи демократии Сурияи Шимолӣ  4.600.000 Забони муштараки расмӣ дар баробари курдӣ ва сурёнӣ Осиё 10.сарҳад|23x23пкс Давлати Ҷанубу Ғарбии Сомали 2.000.000 Забони муштараки расмӣ, дар баробари Сомалӣ Африқо 11.Сурияи мухолифин Retrieved 29 May 2021 3.500.000 Забони расмӣ Осиё Σ 11 Ҳамагӣ Σ 28,835,000а. Эътилофи миллии Сурия қисман ҳукумати ягонаи қонунии давлати Сурияи Араб эътироф шудааст.

 Таърих 
рост|мини|350x350пкс| Васеъшавии Хилофатҳои аввал:
  Тавсеа дар назди паёмбари ислом Муҳаммад , 622–632 милодӣ / 1-11 ҳиҷрӣ
рост|мини| Тавсеаи хилофати Аббосиён, 750-1258 милодӣ / 132-923 ҳиҷрӣ
рост|мини|387x387пкс| Тавсеаи Имперотурии Уммон 1696-1856 милодӣ

 Хилофати Умавиён

 Хилофати Аббосиён  

 Хилофати Фотимиён  

 Андалус  

 Италия ва Малта  

 Юнон  

 Имперотурии Уммон  

 Судони Ҷанубӣ 

 Гамбия 

 Исроил

 Қаламравҳое, ки арабӣ забони расмӣ ё амалан расмӣ буд ва баъдтар иваз ё бекор карда шуд 
Якчанд қаламравҳо (ки баъдан ба давлатҳои мустақил табдил ёфтанд) буданд, ки дар онҳо забони арабӣ забони расмӣ ё амалан расмӣ буд ва забони арабӣ бо забонҳои дигар иваз карда ё бекор карда шуд. Феҳристи қаламравҳоро (ки баъдан ба давлатҳои мустақил табдил ёфт) муайян мекунад, ки забони арабӣ забони расмӣ буд, вақте ки ин қаламравҳо тобеи Хилофати Умавиён буданд. Дар замони ҳукмронии халифаи панҷуми Умавиён Абдулмалик ибни Марвон забони арабӣ забони расмии Хилофати Умавиён гардид.     Забонҳои расмии қаблии маҳаллӣ дар қаламравҳои гуногун бо забони арабӣ иваз карда шуданд. 
+Territories where Arabic was an official or de facto official language and later replaced or repealed№.КишварЗабони ҷорӣзабони расмӣ(s)Забони ҷорӣзабони гуфтугӯ(s)Таърихмутаалиқ баТаърихзабони расмӣ(s)Таърихзабони гуфтугӯ(s)солҳоидавраиҚитъа1Пашту, дарӣПашту, дарӣ, ва диг.арабӣПашту, дарӣ,, ӯзбекӣ, туркманӣ, Лаҳҷаҳои осиёимиёнагии забони арабӣ661-750Осиё2арманӣарманӣ ва забонҳои диг.Хилофати Умавиёнарабӣарабӣ, арманӣ661-750Осиё3озарбойҷонӣозарбойҷонӣ ва забонҳои диг.Хилофати Умавиёнарабӣарабӣ, озарбойҷонӣ661-750Осиё4юнонӣ, Co-official language, along with туркӣюнонӣ, туркӣ ва забонҳои диг.Хилофати УмавиёнарабӣSiculo-Arabic661-750Осиё5фаронсавӣфаронсавӣ ва забонҳои диг.Narbonne and a part of Septimania belonged to the Umayyad CaliphateArabic in the part of France which belonged to the Umayyad CaliphateFrankish, лотинӣ, Vulgar Latin (Gallo-Roman), Gaulish, арабӣ719-759Аврупо6гурҷӣGeorgianХилофати Умавиёнарабӣарабӣ, гурҷӣ661-750Осиё7GreekGreek, various othersEmirate of Creteарабӣарабӣ, Greek, various others824-961Аврупо8форсӣPersian, various othersХилофати Умавиён, Хилофати Аббосиён, Buyid dynastyарабӣарабӣ, форсӣ661-1062Осиё9HebrewHebrew, Arabic, English, Russian, various othersRashidun Caliphate, several other Muslim dynastiesарабӣарабӣ, Hebrew636-2018Осиё10ItalianItalian, various othersEmirate of SicilyарабӣSiculo-Arabic, Byzantine Greek, Vulgar Latin831-1091Аврупо11Swahili, Co-official language, along with EnglishSwahili, various othersOmani EmpireарабӣOmani Arabic, Yemeni Arabic, Swahili1696-1856Африқо12қирғизӣқирғизӣ, UzbekХилофати УмавиёнарабӣЛаҳҷаҳои осиёимиёнагии забони арабӣ, қирғизӣ651-750Осиё13Maltese, Co-official language, along with EnglishMaltese, English, various othersEmirate of SicilyарабӣSiculo-Arabic, Byzantine Greek, Vulgar Latin831-1091Аврупо14Frenchарабӣ, Hausa, Zarma, various othersSokoto CaliphateарабӣClassical Arabic, хауса, Zarma1804-1908Африқо15инглисӣEnglish, various othersSokoto CaliphateарабӣClassical Arabic, хауса, Fula1804-1908Африқо16урду, Co-official language, along with EnglishUrdu, various othersХилофати Умавиёнарабӣурду, Central Asian Arabic661-750Осиё17PortuguesePortuguese, various othersХилофати Умавиён, Иморати Қуртуба, Caliphate of Córdoba, Taifa of Badajoz, Almoravid dynasty, Almohad CaliphateарабӣAndalusian Arabic, Mozarabic, Medieval Hebrew711-1139Аврупо18испониёӣSpanish, various othersХилофати Умавиён, Иморати Қуртуба, Caliphate of Córdoba, Taifa of Zaragoza, Taifa Kingdom of Seville, Taifa of Córdoba, Almoravid dynasty, Almohad Caliphate, Emirate of GranadaарабӣAndalusian Arabic, Mozarabic, Medieval Hebrew711-1492Аврупо19EnglishJuba Arabic, various othersИёлати Миср, СудонарабӣJuba Arabic1863-2011Африқо20тоҷикӣтоҷикӣХилофати УмавиёнарабӣЛаҳҷаҳои осиёимиёнагии забони арабӣ, тоҷикӣ661-750Осиё21Swahili, Co-official language, along with English, Arabic in ZanzibarSwahili, various others; Omani Arabic in ZanzibarOmani EmpireарабӣSwahili, Omani Arabic, Yemeni Arabic1696-1856Африқо22TurkishTurkish, various othersХилофати Умавиён, Хилофати АббосиёнарабӣNorth Mesopotamian Arabic661-1517Осиё23туркманӣтуркманӣХилофати УмавиёнарабӣЛаҳҷаҳои осиёимиёнагии забони арабӣ, туркманӣ661-750Осиё24ӯзбекӣ, Забонҳои ӮзбекистонӯзбекӣХилофати УмавиёнарабӣЛаҳҷаҳои осиёимиёнагии забони арабӣ, ӯзбекӣ661-750Осиё

 Ҳамчунин нигаред 

  забони арабӣ
 Ин ҷоро ҳам бингаред 

 Ҷаҳони араб
 Феҳристи кишварҳои арабзабон
 Забони арабии Осиёи Марказӣ
 Баҳори араб
 Феҳристи сарзаминҳое, ки форсӣ як забони расмӣ дар онҷо аст
 Хониши минбаъда 
 Муҳоҷирони араб дар сиёсати Амрикои Лотинӣ
 Насли арабхое, ки дар Америкаи С
 "Решаҳои арабӣ дар деги бои обшавии Бразилия чуқур мерӯянд", The Washington Times

 Пайвандҳо 
 Рӯйхати кишварҳое, ки арабӣ забони расмӣ аст, бо расмҳо ва парчамҳо
*
арабӣ
арабӣ
Гурӯҳ:Забонҳои Алҷазоир
Гурӯҳ:Забонҳои Гибралтар
Гурӯҳ:Забонҳои Миср
Гурӯҳ:Забонҳои Ҷибутӣ
Гурӯҳ:Забонҳои Урдун
Гурӯҳ:Забонҳои Ироқ
Гурӯҳ:Забонҳои Яман
Гурӯҳ:Забонҳои Қатар
Гурӯҳ:Забонҳои Кувайт
Гурӯҳ:Забонҳои Лубнон
Гурӯҳ:Забонҳои Либия
Гурӯҳ:Забонҳои Мавритания
Гурӯҳ:Забонҳои Марокаш
Гурӯҳ:Забонҳои Арабистони Саудӣ
Гурӯҳ:Забонҳои Имороти Муттаҳидаи Араб
Гурӯҳ:Забонҳои Уммон
Гурӯҳ:Забонҳои Сурия
Гурӯҳ:Забонҳои Сомалӣ
Гурӯҳ:Забонҳои Судон
Гурӯҳ:Забонҳои Чад
Гурӯҳ:Забонҳои Тунис


 Эзоҳ 

Гурӯҳ:Кишварҳои арабӣ
Гурӯҳ:Забони арабӣ