Хоҷаванд

Хоҷавенд () — шаҳр дар Қарабоғи Кӯҳӣ, ки дар нишебиҳои шарқии қаторкӯҳи Қарабоғ ҷойгир аст. Мувофиқи тақсимоти маъмурию ҳудудии Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ, ноҳияи Мартунии Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ, мувофиқи тақсимоти маъмурию ҳудудии Озарбойҷон - маркази маъмурии ноҳияи Хоҷаванди Озарбойҷон аст. Шаҳр дар қаламрави эътирофшудаи Озарбойҷон ҷойгир аст, ки таҳти назорати Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ қарор дорад. Дар шаҳр постгоҳи мушоҳидаи №8 посдори сулҳи нерӯҳои мусаллаҳи Федератсияи Русия ҷойгир аст.

 Этимология 
Дар гузашта, деҳае бо номи Хонашен вуҷуд дошт, ки дар он "шен" - арм. "Деҳа" ва "хона", вобаста ба забони маъхаз, ба тафсирҳои гуногун ("деҳа, манзил" ё "обанбор, чоҳ, чашма") ҷавоб медиҳанд. Соли 1925 он ба шаҳр мубаддал гашт ва ба номи Мартунӣ номгузорӣ шуд, ки аз тахаллуси пешвои ҳизбӣ А. Ф. Мясникова (Мясникян)  бармеояд.

Номи озарбойҷонии шаҳр ( Хоҷаванд) ба Мартунӣ иртиботи мустақим надорад: он аз канораи ғарбии шаҳр, ки дар солҳои шӯравӣ озарбойҷониҳо дар он зиндагӣ мекарданд - деҳаи ХоҷавандАрсен Мелик-Шахназаров, «Нагорный Карабах: факты против лжи». Глава 12. Чрезвычайщина. баромадааст.

 Таърих 
29 январи соли 1960 Мартунӣ мақоми шаҳраки навъи шаҳриро ба даст овард Ведомости Верховного Совета СССР. № 7 (991), 1960 г. ва соли 1985 - мақоми шаҳрро гирифтааст.

 Ҷанги Қарабоғ (1991-1994) 
Дардавраи ҷанг дар Қарабоғи Кӯҳӣ, ҳангоми ҳимояи Мартунӣ як арманӣ Монте Мелконян, ки баъдтар фармондеҳи дастаи низомии Мартунӣ шуд, машҳур гардид. Тибқи баъзе маълумот, сокинони Мартунӣ дар бораи тағйири номи маркази ноҳия ба Монтеаберд (  ) ба шарафи Монте Мелконян изҳори назар карданд. Лоиҳаи тағир додани ном аз ҷониби мақомоти Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ дастгирӣ карда нашуд, аммо дар айни замон насби лавҳаи аломати роҳсозӣ бо ин ном собит карда шуд.Нона Шахназарян статья «Народные нарративы о нации: Этнография войны в Карабахе»

 Муноқишаи мусаллаҳона дар Қарабоғи Кӯҳӣ (2020) 
Аз  рӯзҳои аввали муноқишаи мусаллаҳона дар Қарабоғи Кӯҳӣ (аз 27 сентябри соли 2020) Мартунӣ мавриди гулулаборони артиллерияи Қувваҳои Мусаллаҳи Озарбойҷон қарор гирифт, ки ин боиси аз интиқоли барқ ва газ маҳрум шудани шаҳр гардид "Раненый" Мартуни: репортаж из города, в котором погибли женщина и ребенок. 1 ноябр соли 2020 авиатсияи Озарбойҷон ба шаҳр зарбаи ҳавоӣ зад В Карабахе заявили об авиаударах по городу Мартуни. Ба нерӯҳои низомии Арманистон муяссар гардид, ки мавқеъҳои худро дар Мартунӣ то барқарории оташбас нигоҳ доранд Минобороны Армении сообщило об интенсивных боях в направлении Мартуни в Карабахе.

15 ноябри соли 2020 дар шаҳр постгоҳи мушоҳидаи рақами 8-и посдори сулҳи нерӯҳои мусаллаҳи Федератсияи Русия қарор гирифт Обстановка в районе проведения миротворческой операции (по состоянию на 15 ноября 2020 г.).

 Аҳолӣ 
Мувофиқи барӯйхатгирии умумииттифоқии аҳолии ИҶШС дар соли 1989, дар Мартуни 6 998 нафар зиндагӣ мекарданд . Соли 2005 дар шаҳр 4 878 нафар сокинон зиндагӣ мекарданд .

 Таркиби миллӣ 
Соли барӯйхатгирӣ 1939  1970  1979  2005  Арманиҳо 1701 (89,2%)  3120 (67,0%)  3588 (65,3%)  4863 (99,7%) Озарбойҷониҳо 52 (2,7%)  1482 (31,8%)  (33.9%) - Русҳо 136 (7,1%)  44 (0,9%)  41 (0,7%)  8 (0,2%) Украинҳо 7 (0,4%)  3 (0,1%)  1 (<0.1%) ▬ 1 (<0.1%) дигарон 10 (0,5%) 5 (0,1%) 5 (0,1%) 6 (0,1%) Ҷамъ 1906 4654 5497 4878
 Нигористон 

 Эзоҳ 

 Пайвандҳо 
 Мартуни — статья из Большой советской энциклопедии. 

Гурӯҳ:Мартуни
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Озарбойҷон
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Хоҷаванд