Забони тсахурӣ

Забони тсахурӣ (ба тсах. ЦIaIхна миз / Ts'әxna miz) – яке аз забонҳои лезгинии оилаи забонҳои нахӣ-доғистонӣ, забони асосии тсахурҳо мебошад. Дар ноҳияи Ратули Доғистон (13 деҳа) ва шимоли Озарбойҷон (ноҳияи Загатал ва Гах) паҳн шудааст. Теъдоди гӯяндаҳои забони тсахурӣ дар Русия 10596 нафарро ташкил медиҳад. (2010) , дар Озарбойҷон – 11 700 (2011). Забон ба 3 лаҳҷа тақсим мешавад: тсахур-сувагилӣ, гелмек-курдулӣ ва сапучинӣ (сабунҷинӣ). Лаҳҷаи гелмек-курдулӣ метавонад забони алоҳида бошад Языки, наречия, диалекты, говоры Российской Федерации. Дар мактабҳо забони тсахурӣ таълим дода мешавад, адабиёти таълимӣ нашр карда мешавад. Дар Доғистон рӯзномаи "Нур" ба забони тсахурӣ нашр мешавад.

 Навишт 

Алифбои забони тсахурӣ дар асоси графикаи лотинӣ аз тарафт А.Н.Генко соли 1934 тартиб дода шудааст. 8 китоби дарсӣ аз чоп баромад. Аммо, пас аз 4 сол таълим ва нашри китобҳо ба забони тсахурӣ қатъ шуд. Он танҳо соли 1989 бо алифбои нави кириллӣ навсозӣ шуд. Аз солҳои 90-ум дар Озарбойҷон хатти тсахурӣ бо алифбои лотинӣ амал мекунад , баъдтар он ба тағйирот дучор шуд.

Алифбои тсахурӣ, ки дар Русия истифода мешавад:
А аАI аIБ бВ вГ гГI гIГъ гъГь гьД дДж джЕ еЁ ёЖ жЗ зИ иЙ йК кКI кIКъ къКь кьЛ лМ мН нО оОI оIП пПI пIР рС сТ тТI тIУ уУI уIФ фХ хХъ хъХь хьЦ цЦI цIЧ чЧI чIШ шЩ щЪ ъЫ ыЫI ыIЭ эЬ ьЮ юЯ я
Алифбои тсахурӣ, ки дар Озарбойҷон истифода мешавад (нусхаи солҳои 2010-ум)  :
A aӘ әB bC cÇ çÇ' ç'D dE eF fG gG' g'Gh ghĞ ğH hX xXh xhI ıI' ı'İ iJ jK kK' k'Q qQ' q'L lM mN nO oÖ öP pP' p'R rS sŞ şT tT' t'Ts tsTs' ts'U uÜ üV vY yZ z'


 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 Языки Российской Федерации и соседних государств. Т.3. Москва, 2005.
 Азбука (Алифба): Учебник для 1 класса на цахурском языке
 Цахурский язык. Монография Ибрагимов Г. Х. Москва: Издательство Наука 1990
 Дирр А. Цахурский язык. (СМОМПК. Вып. XLIII.) Тифлис, 1913
 Джейранишвили Е. Ф. (ჯეირანიშვილი, ე) Цахский и мухадский (рутульский) языки. 1.Фонетика, Тб.,1983 (на гр. яз.); 2.Морфология, Тб., 1983 (на гр.яз.)
 John M. Clifton, Calvin Tiessen, Gabriela Deckinga, and Laura Lucht. The Sociolinguistic Situation of the Tsakhur in Azerbaijan. SIL International, 2005 
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Забонҳои Доғистон
Гурӯҳ:Забонҳои Озарбойҷон
Гурӯҳ:Забони тсахурӣ
Гурӯҳ:Забонҳои Русия