Феҳристи президентҳои Туркия

Президенти Ҷумҳурии Туркия (  ) сарвари давлати Ҷумҳурии Туркия мебошад.

 Шарҳ 
Пас аз имзои Созишномаи сулҳи Лозанна  24 июли соли 1923 ва эътирофи байналмилалии Маҷлиси Бузурги Миллии Туркия, 29 октябри 1923,  Ҷумҳурии Туркия таъсиси шуд, ки вориси Имперотурии Усмонӣ буд ; худи ҳамон рӯз раиси Маҷлиси Бузурги Миллии Туркия Мустафо Камол  президенти Туркия интихоб шуд. 3 марти соли 1924 Хилофати Усмонӣ ниҳоят барҳам дода шуд.

Аз соли 1950 то 9 июли соли 2018 раёсати ҷумҳурӣ асосан маросимӣ буд, ки президент Ҷумҳурии Туркияро намояндагӣ мекард ва рамзи ваҳдати миллати туркро таъмин мекард, татбиқи Конститутсия ва ҳамкории мутаносиби дигар мақомоти давлатиро таъмин мекард. Дар раъйпурсии соли 2017 18 ислоҳот ба Конститутсияи Туркия тасдиқ карда шуд,  аз ҷумла гузариш аз шакли парлумонии идоракунӣ ба ҷумҳурии президентӣ ва бекор кардани мансаби сарвазир, тобеъияти ҳукумат ба Президенти ҷумҳурӣ. Дар моддаҳои 101 то 106 Конститутсия талабот ба номзадҳо, тартиби интихоб, вазифа ва масъулияти президент муқаррар карда шудааст. Қаблан президентро аъзои парлумони Туркия интихоб мекарданд; пас аз ворид намудани тағйирот ба Конститутсия дар соли 2007, ӯро шаҳрвандон ба тарзи раъйпурсӣ бо овоздиҳии мустақим интихоб мекунанд (аввалин интихоботи мустақим соли 2014 баргузор шуда буд). Президент имконият дорад, ки дар фаъолияти қонунгузорӣ фаъолона ширкат варзад: лоиҳаи қонунҳои қабулкардаи парлумонро барои баррасии нав фиристад, лоиҳаҳоро барои муҳокима пешниҳод кунад, раъйпурсӣ оид ба ворид намудани тағйирот ба Конститутсия, фармонҳо барорад (онҳо дар ҳолатҳои муқаррарнамудаи Конститутсия бояд аз ҷониби сарвазири кишвар ва вазири дахлдор тасдиқ шуда бошанд). Президент бо пешниҳоди на камтар аз 1/3 шумораи умумии вакилони парлумон ва бо қарори ҳадди ақалл 3/4 шумораи умумии аъзои парлумон барои хиёнат ба ватан аз вазифа сабукдӯш карда мешавад .

Рақамгузории дар сутуни якуми ҷадвал истифодашаванда шартӣ мебошад. Истифодаи пуркунии ранг дар сутуни якум низ шартӣ аст, ки барои содда кардани дарки шахсони мансуб ба нерӯҳои гуногуни сиёсӣ бидуни зарурати муроҷиат ба сутуни инъикоси мансубияти ҳизбӣ хидмат мекунад. Вақте ки Президент эътимоднома гирифт, ки дар асоси ҳар як муҳлати алоҳида сабтшуда мунтазам такрор карда шавад (масалан, чор муҳлати пайдарпайи Камал Отатурк (солҳои 1923-1938). Он инчунин хусусияти гуногуни ваколатҳои сарони давлатҳоро инъикос мекунад (масалан, ягона муҳлати сарвари давлат Ҷамол Гюрсел, аз соли 1960 то 1966, ба давраҳое, ки вай аслан роҳбари Кумитаи ваҳдати миллӣ буд ва сипас президент интихоб гардид, тақсим карда шуд.Сутуни "Интихобот" расмиёти интихоботро,  дар он сурат гирифтанд,  ҳайати парлумоне, ки президентро интихоб кардааст ва пас аз соли 2014 - интихоботи мустақими президентӣ инъикос мекунад. Дар баробари мансубияти ҳизбӣ, сутуни "Ҳизб" инчунин ҳолати ғайриҳизбӣ (мустақил) -и шахсон ё мансубияти онҳо ба қувваҳои мусаллаҳро ҳангоми инъикоси нерӯи мустақили сиёсӣ инъикос мекунад.

 Диаграммаи муҳлати муқарраргардида 

Шарҳ: 1 - Ҷумҳурии парлумонӣ; 2 - диктатура; 3 - ҷумҳурии президентӣ

 Феҳристи президентҳои Ҷумҳурии Туркия 
№АксНом(солҳои ҳаёт)ВаколатҲизбИнтихоботЭзоҳОғоз Анҷом1100pxМустафо Камол-пошо (1881—1938)  аз 24 ноябри соли 1934 — Камол Отатурк 29 октябри 1923  1 ноябри 1927  Халқӣ → Халқии ҷумҳурихоҳ 19231 ноябри 1927  4 майи 1931  1927 4 майи 1931  1 марти 1935  1931 1 марти 1935  10 ноябри 1938  1935  100pxМустафо Абдулхолиқ Ренда
(1881—1957) 10 ноябри 1938  11 ноябри 1938  2 Исмат Айнуну 
(1884—1973) 11 ноябри 1938  3 апрели 1939   19383 апрели 1939 8 марти 1943  19398 марти 1943 5 августи 1946  19435 августи 1946  22 майи 1950   1946 3100pxМахмуд Ҷамол Баёр
(1883—1986)  22 майи 1950  14 майи 1954  Демократӣ 1950 14 майи 1954  1 ноябри 1957   1954 1 ноябри 1957  27 майи 1960 Отрешён от власти 27 мая 1960 года в результате военного переворота, арестован и отдан под суд по обвинению в коррупции и нарушении конституции; был приговорён к смерти, заменённой пожизненным заключением; в 1964 году освобождён, в 1966 году реабилитирован. 1957 —100pxКомитети ваҳдати миллӣ (38 аъзо) Раҳбари КВМ — генерал Ҷамол Гюрсел27 майи 1960  26 октябри 1961  Қувваҳои мусаллаҳи Туркия4Ҷамол Гурсел
(1895—1966) 26 октябри 1961  2 феврали 1966 Отстранён от должности по болезни.мустақил100pxИброҳим Шевки Атасагун (1899—1984) 2 феврали 1966  28 марти 1966  мустақил5100pxҶевдет Сунай(1899—1982)Cevdet Sunay28 марти 1966  28 марти 1973  мустақил 1966100pxМехмет Текин Арибурун 
(1905—1993) 28 марти 1973  6 апрели 1973  Адолат6Фахри Сабит Қаротурк
(1903—1987) 6 апрели 1973  6 апрели 1980  мустақил 1973 100pxЭҳсон Сабри Ҷаглаянгил 
(1908—1993) 6 апрели 1980  12 сентябри 1980  Адолат—100pxШӯрои миллии амният (Раҳбари ШМА — генерал Аҳмад Кенан Эврен)12 сентябри 1980  9 ноябри 1982  Қувваҳои мусаллаҳи Туркия7 Аҳмад Кенан Овран  
(1917—2015)  9 ноябри 1982  9 ноябри 1989  мустақилОдним из вопросов конституционного референдума было назначение Ахмета Кенана Эврена президентом на период до 1989 года.8100pxХалил Тургут Озал 
(1927—1993) 9 ноябри 1989  17 апрели 1993  Ватан1989  Аҳмад Хусаметтин Чиндорук (1933 —) 16 майи 1993 17 апрели 1993  Ҳизби  роҳи рост 9100pxСами Сулаймон Гюндогду Демирел 
(1924—2015)  16 майи 1993  16 майи 2000   1993 10100pxАҳмадинаҷот Сезар 
(1941 —) 16 майи 2000  28 августи 2007  мустақил 2000 11100pxАбдуллоҳ Гул 
(1950 —) 28 августи 2007  28 августи  2014  Адолат ва Рушд  2007 12безрамки|140x140пксРаҷаб Тайиб Ардуғон 
(1954 —) 28 августи  2014  24 июни 2018   2014Первые прямые выборы президента Турции.24 июни 2018  амалкунанда2018

 Инчунин нигаред 

 Феҳристи сарвазирони Туркия

 Эзоҳ 

 Шарҳҳо (1)

 Манбаъ 

 Адабиёт 







 Пайвандҳо 

 Феҳристи пешвоёни Туркия ( нусхаи бойгонӣ 2020-03-21 )

Гурӯҳ:Страницы, использующие временные диаграммы
Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Президентҳои Туркия
Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо