Гис

Гис, Гит, Кис, Ҷис - шаҳри қадимӣ дар 5–6 фарсангии шимолу ғарби Гурганҷ, ки дар соҳили чапи яке аз шохаҳои дарёи Ому қарор дошт. 

Дар осори таърихии арабизабон бо номҳои Ҷит, Ҷис ва Қис ёд мешавад. Ибни Фазлон аввалин таърихнигорест, ки зимни сафараш ба Гурганҷ (соли 921) аз Гис ёд кардааст. Мақдисӣ Гисро ҳамчун як шаҳри бузурги хуросонии Хоразм, дорои рустоҳое дар биёбон ва марзи муҳкам дар канори сарзамини ғузҳо тавсиф намудааст. Ба қавли Ибни Ҳавқал, Г. деҳе дар панҷ фарсангии Гурганҷ ва ягона ободӣ дар пои кӯҳ буд, ки марзҳои шимолиаш ба Мазминия мерасид. Таърихнигор Г. Лестренҷ Гисро ҳамчун як шаҳри бузурги соҳили чапи Ҷайҳун зикр кардааст, ки эҳтимол бар асари ҳамлаҳои муғул ва тохтутози Темур хароб шуда, ба ҷояш шаҳри Вазир бино шуда бошад. Вале В. В. Бартолд назарияи бунёд шудани ш. Вазирро ба ҷои Гис рад карда, онро ҳамчун маркази тиҷоратӣ дар самти чапи Гурганҷ медонад. Ба қавли Я. Г. Ғуломов, шояд Гис дар мавзеи харобаҳои ш. Пулҷой ва 30 км ғарби шаҳраки Хованд (Буғрохон) қарор дошт. Шаҳри Гис пас аз тохтутози муғул ва тағйир ёфтани масири дарёи Ому аз рушду равнақ бозмонд. Вамбери зимни сафараш ба Мовароуннаҳр шаҳри ҳокимнишини мустақилеро бо номи Кит ё Қит дар дуфарсангии соҳили чапи Ҷайҳун ёд кардааст, ки баъзе таърихнигорон онро бо шаҳри Гис як медонанд.

 Эзоҳ 

 Адабиёт 
 Гулямов Я. Г. История орошения Хорезма. Ташкент, 1957;
 В. В. Бартолд. Сочинения. Т. 3. М., 1965.
 لسترنج. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی./ ترجمة محمود عرفان. تهران، ۱۳۷۳ش.؛
 مهدی سیدی. فرهنگ جغرافیای تاریخی ترکمنستان. تهران، ۱۳۸۳ ش.ر

 Сарчашма