Губернияи Кутаисӣ

Губернияи Кутаиси () — воҳиди маъмурию ҳудудии Империяи Русия. Шаҳри губернӣ — Кутаиси.

 Хусусиятҳои физикӣ ва ҷуғрофӣ 

 Мавқеи ҷуғрофӣ 
Он дар ҷанубу ғарби Закавказия, дар соҳили ҷанубу шарқии Баҳри Сиёҳ ва дар ҳавзаи дарёҳои Риони ва Чорох ҷойгир буд.

Масоҳат — 25.942 вёрсти кв.

Иқлими он мулоим, намнок ва ҳамвор аст. Олами наботот субтропикии боҳашамат аст (зодгоҳи ток).

 Релйеф 
Сатҳ дар шимол кӯҳӣ — нишебиҳои ҷанубии Кавкази асосӣ (Дих-Тау, 17 ҳазор фут баландӣ); қисми миёна, қад-қади дарёи Риони, ҳамвор, дар ҷойҳои ботлоқзор, пастхамӣ; қисми ҷанубии вилоятро Кавкази Хурд ишғол кардааст. Ҷангалҳо тақрибан нисфи масоҳати умумиро ташкил медиҳанд. Хок дар ҷойҳои кӯҳӣ санглох, дар пастиҳо аллювиалӣ, бениҳоят ҳосилхез аст.

 Таърих 
Губернияи Кутаиси соли 1846 дар натиҷаи тақсимоти губернияи Гурҷистон-Имеретия ташкил карда шуд. Соли 1883 ба ин вилоят округи Сухум ва 2 округ (Артвинский ва Батуми) вилояти барҳамхӯрдаи Батумӣ дохил карда шуданд. Соли 1903 окргуҳои Артвинский ва Батуми дубора ба вилояти Батумӣ ҷудо карда шуданд. Дар аввали асри 20 округи Сухуми низ мақоми округи махсуси Империяи Русияро гирифта, ба губерния баробар карда шудааст.

Дар соли 1918 вилоят ба ҳайати Ҷумҳурии Демократии Гурҷистон дохил карда шуд.

 Таркиби динӣ 
То соли 1863, дар ин губерния, ба истиснои Минрелия, 348 933 нафар зиндагӣ мекарданд. Қисми зиёди аҳолӣ масеҳиёни православӣ буданд. Илова бар ин, дар губерния 31189 пайрави калисои арманӣ, 2402 шисматик (духобор), 2374 католик, 5369 яҳудӣ ва 20132 мусулмон зиндагӣ мекарданд. Соли 1861 дар губерния инҳо буданд: 455 калисоҳои православӣ (11 дайр ва 444 калисо); 72 калисои арманӣ; 2 калисоҳои католикӣ дар Кутаиси ва Ахалтсихе; 1 канисаи яҳудиён дар Кутаиси 

 Аҳолӣ 
мини|Map-etno-kutais
мини|Кутаиси 1886
Аҳолӣ 914 ҳазор нафар (аз ҷумла дар шаҳр 62 ҳазор нафар).

 Таркиби этникӣ дар соли 1897 
уездгурҷиҳоимеретиҳомингрелҳоабхозҳотуркҳоармянҳорусҳосванҳоюнониҳояҳудиёнмалоросҳолаҳиҳокурдҳоосетинҳоГуберния дар умум32,5 %25,6 %22,6 %5,6 %4,4 %2,3 %1,8 %1,5 %1,4 %……………уезди Артвинский42,06%………42,67 %13,66 %1,41 %……0,11 %…………уезди Батумӣ63,9 %………3,6 %8,1 %8,2 %…5,3 %1,2 %1,9 %1,0 %1,9 %…уезди Зугдидӣ……98,4 %……………………………уезди Кутаисӣ27,2 %66,8 %…………1,8 %……1,6 %…………уезди Лечхум…66,0 %……………32,1 %………………уезди Озургет95,3 %…………………3,3 %……………уезди Рачин18,6 %73,9 %…………………1,0 %………5,8 %уезди Сенак12,4 %…83,6 %………1,2 %…………………уезди Шоропан68,2 %28,5 %1,4 %……………………………уезди Сухумӣ1,7 %…22,4 %55,3 %1,3 %6,2 %4,8 %…5,1 %……………

 Тақсимоти маъмурӣ 
мини|300x300пкс| Тақсимоти маъмурии губерния Кутаиси 1903-1918
Соли 1897 ба вилояти Кутаиси 7 уезд ва 3 округ дохил мешуданд.
№УездШаҳри ездӣМасоҳат,  верста²Аҳолӣ(1897), наф.1Зугдидӣш. Зугдидӣ (3407 наф.)2614,9114 8692Кутаисӣш. Кутаисӣ (32 476 наф.)2985,9221 6653Лечхумд. Тсагерӣ (687 наф.)4078,347 7794Озургетӣш. Озургетӣ (4710 наф.)1985,090 3265Рачинд. Онӣ (1255 наф.)2494,960 4216Сенакӣм. Сенаки (1248 наф.)1520,0115 7857округи Сухумӣш. Сухумӣ (7998 наф.)7575,4106 1798Шорапанж. Квирилӣ (2010 чел.)2687,4156 6339Артвинм. Артвин (7091 наф.)3433,556 14010округи Батумиш. Батуми (28 508 наф.)2675,788 444

 Ҳукумат 

 Губернаторҳои ҳарбӣ 
Насаб, ном, отчествоМақом, унвон, дараҷаМӯҳлати вазифаБелявский Константин Яковлевичгенерал-майор17.04.1847—1851Гагарин Александр Ивановичкняз, генерал-майор1851—1853Багратион-Мухранский Иван Константиновичкняз, генерал-майор1853—1856Эристов Георгий Романовичкняз, генерал-лейтенант, генерал-губернатор1856—1860Колюбакин Николай Петровичгенерал-лейтенант1860—1863Святополк-Мирский Дмитрий Ивановичкняз, генерал-лейтенант, генерал-губернатор1863—1866Левашов Владимир Васильевичграф, генерал-майор1867—28.09.1874

 Губернаторон 
Ном, насаб, отчествоМақом, унвон, дараҷаМӯҳлатИванов Николай Агафоновичполковник (генерал-майор)1858—1861Оголин Александр Степановичстатский советники амалӣ1861—1866Властов, Георгий Константиновичстатский советники амалӣ1874—1878 [источник?]Малафеев Николай Ясоновичстатский советники амалӣ1878—1883

 Губернаторҳои ҳарбӣ 
Ном, насаб, дараҷаМақом, унвон, дараҷаМӯҳлатСмекалов Алексей Михайловичгенерал-майор01.07.1883—11.02.1887Гросман Александр Игнатьевичгенерал-майор11.03.1887—01.12.1890Шаликов Михаил Яковлевичгенерал-лейтенант22.12.1890—30.05.1898Гершельман Фёдор Константиновичгенерал-майор19.07.1898—21.04.1901Смагин Алексей Алексеевичполковник (генерал-майор), и.д.20.10.1901—01.05.1905Вакансия1905—1907Славачинский Адам Ивановичгенерал-майор28.11.1907—1914Потулов Лев Владимировичстатский советник (статский советники воқеӣ)1914—1916Гудович Александр Василевичграф, статский советник1916—1917

 Роҳбарони губерниҳои дарбориҳо 
Н.Н.НпМақом, унвон, дараҷаМӯҳлати ваколатТсеретели Нестор Дмитриевичкняз, 1878—1885Кипиани Дмитрий Ивановичмушовири воқеи давлатӣ12.08.1885—26.08.1886Нижарадзе Алмасхан Дмитриевичкняз, подполковник26.08.1886—27.08.1888Тсулукидзе Константин Давидовичкняз, подпоручик28.08.1888—13.09.1889Церетели Семён Георгиевичкняз, дар унвони камергер, мушовири давлатии воқеӣ13.09.1889—14.09.1901Лордкипанидзе Симон Николаевичкняз, дар унвони камергер, мушовири дарборӣ14.09.1901—1904Тсеретели Симон Давидовичкняз, прапоршик26.02.1904—1912Микеладзе Парсадах Георгиевичкняз, полковник дар истеъфо12.03.1912—1915Нижерадзе Давид Отиевичкняз1915—1917

 Ноибони губернаторҳо 
Н.Н.НпМақом, унвон, дараҷаМӯҳлати ваколатКолюбакин Михаил Петровичподполковник1847—1848Гусятников Михаил Петровичмушовири давлатб1848—1852Гнилосаров Пётр Демяновичмушовири давлатӣ1852—1856Юрченко Иван Михайловичмушовири воқеи давлатӣ1856—1869Остен-Сакен Максимилиан Александровичмушовири дарборӣ (мушовири давлатӣ)1869—1873Малафеев Николай Ясоновичмушовири давлатӣ1873—1878Брюгген Александр Юлевичбарон, мушовири воқеи давлатӣ07.02.1878—01.02.1897Миклашевский Григорий Дементевичмушовири воқеи давлатӣ14.02.1897—18.09.1899Калачёв Алексей Алексеевичмушовири коллегияӣ (мушовири давлатӣ)20.06.1900—20.08.1905Макаров Аполлон Аполлоновичколлежский советник28.04.1906—1915Вентсел Николай Эдуардовичполковник1915—1917

 Ёрдамчиёни губернатори ҳарбӣ 
Н.Н.НпМақом, унвон, дараҷаМӯҳлати ваколатЭристов Николай Богдановичкняз, генерал-майор01.06.1883—04.02.1895Барятинский Александр Анатольевичкняз, генерал-майор04.02.1895—10.05.1896Самойлов Алексей Александровичполковник10.05.1896—26.01.1900Дрягин Николай Николаевичгенерал-майор24.02.1900

 Рамзҳо 
мини|Герби губернияи Кутаиси
Нишони губернияи Кутаиси 29 октябри соли 1870 тасдиқ шудааст.

 Иқтисод 

 Саноат 
Заводҳо ва корхонаҳо (1900) 314 бо истеҳсоли 8,5 миллион рубл.

Истихроҷи маъдан аз замонҳои қадим; дар наздикии истгоҳи роҳи оҳани Квирила бойтарин конҳои манган дар ҷаҳон (солона то 23 миллион пуд), маъдани мис ва сурб, ангишт (зиёда аз 3 миллион пуд) аст.

Заминдорӣ хеле гуногун аст. Растаниҳои асосии парваришшаванда ҷуворимакка ва ангур мебошанд. Нон (гандум, арзан, ҷав ва ғ.) каме дар қисматҳои баландкӯҳи губерния кишт мешавад. Парвариши тамоку (навъҳои баланд) рушд мекунад; қад-қади соҳили Баҳри Сиёҳ — боғҳои мева ва афлесун.

 Нақлиёт 
Роҳи оҳан 379 верста.

 Одамони машҳур 

 Ксимитов, Константин Лазаревич, зодаи деҳаи Кума (Михайловка) -и ноҳияи Сухум бо орденҳои Аннаи Муқаддас дараҷаи 3, 4 ва Сентислави дараҷаи 3 мукофотонида шудааст.
 Маяковский, Владимир Владимирович, зодаи деҳаи Багдатӣ (Бағдодӣ), шоири советии рус.

 Ҳамчунин нигаред 

 Гурҷистон ҳамчун як қисми империяи Россия

 Эзоҳ 

 Пайвандҳо 


 ЭСБЕ:Кутаисская губерния
 Библиотека Царское Село, книги по истории Кутаисской губернии XIX - XX века, PDF 
 Электронный фонд РНБ. Статистическое описание Кутаисского генерал-губернаторства

Гурӯҳ:Губернияи Кутаиси