Иван Зарубин

Иван Иванович Зарубин () — , эроншинос, тоҷикшинос ва помиршиноси шӯравии рус, доктори илмҳои филология, профессор. Ӯ ҳамчун поягузори илми тоҷикшиносӣ ва помиршиносӣ дар СССР шинохта аст.

 Зиндагинома 
Соли 1887 дар Санкт -Петербург дар оилаи духтур таваллуд шудааст. Соли 1907 ба шуъбаи Шарқи Дури Донишгоҳи Санкт-Петербург дохил шуда, ҳамзамон дар бахшҳои ҳуқуқшиносӣ ва таъриху филология ба таҳсили илм пардохт. Соли 1910 барои ширкат дар тазоҳуроти донишҷӯён боздошт ва аз донишгоҳ хориҷ карда шуд. Баъдан бахши ҳуқуқи Донишгоҳи Харковро хатм кард.

 Корнома 
Доктории. ф., проф. Донишгоҳи давлатии Ленинград (1938; ҳоло Санкт-Петербург), х. и. (1900), мудири шуъбаи халқҳои мусулмони Музейи антропология ва мардумшиносии Ин-ти мардумшиносии Русия (1918), х. и.-и Ин-ти забоншиносии шуъбаи ленинградии АИ ИҶШС. Дар ташаккули дониши забоншиносӣ ва мардумшиносии ӯ донишмандони маъруфи АИ Русия — Л. Я. Штернберг. В. В. Радлов ва К. Г. Залеман саҳм доштанд. Як самти фаъолияти илмии З. тоҷикшиносӣ ва помиршиносӣ буд. Ӯ тобистони соли 1914 ҳамроҳ бо эроншиноси фаронсавӣ Роберт Гото ба Помир сафар карда, дар ноҳияҳои марбут ба гӯишҳои бартангию рӯшонӣ таҳқиқот анҷом дод. Солҳои 1915-16 ба омӯзишу пажӯҳиши ҳамаи забонҳои помирӣ машғул буд: «Материалҳо ва қайдҳо оид ба этнографияи тоҷикони кӯҳистон. Водии бартанг» (1917), «Матнҳои бартангӣ ва рӯшонӣ бо луғаташ» (1937), «Матнҳои шуғнонӣ бо луғаташ» (1937). Солҳои 1926-27 ҳамчун сарвари экспедитсияи илмии АИ ИҶШС (иборат аз шаш нафар) З. ба водии Зарафшон, ш-ҳои Самарқанд, Панҷакент, Истаравшан, Тошканд ва ғ. сафар карда, гӯишҳои мардумони водии Зарафшонро мавриди баррасӣ қарор дод. Ҳамчунин таҳти роҳбарии ӯ (солҳои 1948-49) як гурӯҳ донишмандон аз Ин-ти таърих, забон ва адабиёти шуъбаи тоҷикистонии АИ ИҶШС дар хусуси гӯишҳои мардумони вил. Кӯлоб пажӯҳишҳо анҷом доданд. З. яке аз нахустин донишмандонест, ки дар боби вижагиҳои забонҳои помирӣ (шуғнонӣ, рӯшонӣ ва ғ.), язгуломӣ, ишкошимӣ ва забони балуҷӣ («Афсонаҳои балуҷӣ», қисмҳои 1‒2, 1932‒49) таҳқиқоту таълифоти муҳим анҷом додааст, ки дар асоси онҳо илми ватании тоҷикшиносӣ (овошиносӣ, имлошиносӣ ва шевашиносӣ), этнография ва фолклори халқҳои эронӣ ташаккул ёфт. З. аз шарқшиносони пуркору мураббиёни ғамхор буд ва дар забоншиносии шӯравӣ самти илмиеро сарварӣ менамуд, ки дар ҷамъоварӣ ва бозёфти илмии маводди забоншиносӣ ва мардумшиносӣ оид ба забонҳои зиндаи эронии қаламрави Русия (баъдан ИҶШС) фаъолият мекард. Теъдоде аз донишмандони эроншинос, ки аз солҳои 20 асри 20 ба омӯзишу таҳияи луғатҳо ва нашри рисолаҳо машғул буданд, шогирдон ва ё дастпарварони мактаби илмии З. мебошанд.

 Экспедитсияҳои Зарубин 
 1914 — Помир. Якҷоя бо эроншиноси фаронсавӣ Роберт Гото (1876—1916) (аз ҷониби кумитаҳои фаронсавӣ ва русӣ оид ба омӯзиши Осиёи Марказӣ ва Шарқӣ); муҳаққиқон асосан дар минтақаҳое кор мекарданд, ки лаҳҷаҳои бартангӣ ва рушанӣ паҳн шуда буданд.
 1915—1916 — Помир. Танҳо Иван Зарубин дар давоми якуним сол аз ҳама муҳимтарин марказҳои маскуншавии мардуми эронизабони Помир дидан кард; то ин ё он дараҷа, ҳама забонҳои помирӣ мавриди санҷиш қарор гирифтанд.
 1918—1919 — Туркманистон.
 1926 — Осиёи Марказӣ. Экспедитсияи иборат аз 6 нафар, ки сарвараш Иван Зарубин аст (таҳти сарпарастии Академияи илмҳои СССР). Минтақаҳои кӯҳистонии болооби Зарафшон, инчунин шаҳрҳои Самарқанд, Панҷакент, Уро-Теппа ва Тошканд аз назар гузаронида шуданд.
 1927 — Экспедитсия ба водии дарёи Зарафшон барои таҳқиқи лаҳҷаҳои тоҷикӣ.
 1928—1929 — Сафарҳои Иван Зарубин ба Туркманистон дар ҳайати экспедитсияи этнографии Осиёи Марказӣ барои омӯзиши забони балуҷ. Экспедитсия Эдит Густавовна Гафферберг, Дмитрий Демьянович Букиничро дарбар мегирифт.
 1948—1949 — Экспедитсияи диалектологии Институти таърих, забон ва адабиёти филиали тоҷикистонии Академияи илмҳои СССР дар Кӯлоб таҳти роҳбарии Иван Зарубин ва Валентина Соколова, ки ба он Розалия Неменова, Юлия Богорад ва Валентина Яблонская шомил буданд.

 Китобшиносӣ 
 1960 — «Шугнанские тексты и словарь». М.-Л.
 1930 — «Орошорские тексты и словарь. Памирская экспедиция 1928 г.» Вып. VI. Л.
 1937 — «Бартангские и рушанские тексты и словарь». М.-Л.
 1927 — «К характеристике мунджанского языка» // Иран, I, Л.
 1927 — «Отчёт об этнологических работах в Средней Азии летом 1926 г.» / Известия АН СССР.
 1926 — "Население Самаркандской области. Его численность, этнографический состав и территориальное распределение. — Л.
 1928 — «Очерк разговорного языка самаркандских евреев»// Иран. Т. II. Л.
 1930 — «К изучению белуджского языка и фольклора», — ЗКВ, V, 1930;
 1932 — «Белуджские сказки», — «Труды Ин-та востоковедения АН СССР», IV, Л.
 1949 — «Белуджские сказки: Часть II. Академиия наук.» beludzove.hks.re

 Эзоҳ 

 Адабиёт 


 Пайвандҳо 
 Иван Иванович Зарубин 
 ILI RAS 
 Кунсткамера