Вилояти Самарқанд (Русияи подшоҳӣ)

Вилояти Самарқанд (Области Самарқанд, Samarqand viloyati) — воҳиди маъмурие тобеи Генерал-губернатории Туркистони империяи Русия, ки солҳои 1887 — 1919 вуҷуд дошт, буд. Маркази маъмурӣ — шаҳри Самарқанд, ки бузургтарин шаҳр дар минтақа буд.

Вилоят аз чаҳор уезд иборат буд: Ҷиззах, Катта-Қӯрғон, Самарқанд ва Хуҷанд.

Он дар шимол, шимолу шарқ ва шимолу ғарб бо вилояти Сирдарё, дар шарқ бо вилояти Фарғона, дар ғарб ва ҷануб бо Аморати Бухоро ҳамсарҳад буд.

 Таърих 
Вилояти Самарқанд 13 январи соли 1887 таркиб шуда буд (фармон барои кафедраи ҳарбии соли 1886, No1741), дар ҳамон замон низ ҳукумати вилоятӣ таъсис дода шуд.

Пешгузаштаи ин сохтори маъмурӣ округи Зарафшон буд, ки ҳудуди он тақрибан ба қаламрави минтақаи навташкилшуда рост омад. Округи Зарафшон фавран пас аз ҳамроҳ шудани қисми шарқии аморати Бухоро дар соли 1868 ташкил дода шуд. Маҳз дар соли 1868 нерӯҳои Империяи Русия шаҳри Самарқанд — дуввумин шаҳри калонтарин ва муҳимтарин дар аморати Бухороро забт карданд.

30 апрели соли 1918 вилоят ба ҳайати РАСС Туркистон шомил шуд. 27 октябри 1924, дар натиҷаи ҷудокунии миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна, вилояти Самарқанд ба ҳайати ҷумҳурии навтаъсиси Ӯзбекистони Иттиҳоди Шӯравӣ дохил шуд.

 Тақсимоти маъмурӣ 
Дар аввали садаи XX вилояти Самарқанд ба 4 уезд (шаҳристон) тақсим карда шуд:
№УездШаҳри уездГербишаҳри уездМасоҳат,  чақрим²Аҳолӣ (1897), наф.1ҶиззахҶиззах (15 710 наф.)алт=|42x42пкс25 812,0222 6832Катта-ҚурғонКаттақӯрғон (10 087 наф.)алт=|42x42пкс6 997,6110 0063СамарқанСамарқанд (55 128 наф.)алт=|42x42пкс7 751,3342 1974ХуҷандХуҷанд (30 109 наф.)алт=|42x42пкс20 036,7185 135
марказ|мини|270x270пкс|Тақсимоти маъмурии вилояти Самарқанд|пайванд=Special:FilePath/Samarkandskaya_oblast.png

 Губернаторҳои ҳарбӣ 
Ном, насб ва номи падарӣУновн, рутба, мақомСолҳои иҷрои вазифа Яфимович Александр Михайлович генерал-лейтенант 01.01.1887-29.01.1891 Ростовцев Николай Яковлевич граф, генерал-лейтенант 01/29/1891 — 23/07/1897 Фёдоров Яков Дмитриевич генерал-майор 28/8/1897 — 10/02/1899 Мединский Виктор Юлианович генерал-лейтенант 17/10/1899 — 3/12/1905 Гескет Сергей Данилович генерал-майор 03/12/1905 — 01/02/1908 Галкин Александр Семёнович генерал-лейтенант 01/02/1908 — 02/01/1911 Одишелидзе Иля Зурабович генерал-лейтенант 11/09 / 1911—1914 Лыкошин Нил Сергеевич генерал-майор 1914—1917

 Аҳолӣ 
Тибқи маълумоти оморӣ, солҳои 1887—1888 дар уезди Самарқанд аз 254195 нафар аҳолӣ, ӯзбекҳо 186 532 нафарро ташкил медоданд (яъне 73 % аҳолӣ), боқимондаи сокинон тоҷикон, русҳо, арабҳо, эрониҳо ва ғ. буданд.Сборник материалов для статистики Самаркандской области за 1887—1888 годы. Выпуск 1. Самарканд,1890, с.249-250

Аҳолии вилояти Самарқанд, ки ба он уездҳои Самарқанд, Каттақурғон, Хоҷент (Хуҷанд) ва Ҷиззах дохил мешуданд, дар соли 1897 860.021 нафарро (472.443 мард ва 387.578 зан) ташкил медод, аз он ҷумла 135.313 сокини шаҳрҳо (75.289 мард ва 60.024 зан)Демоскоп Weekly — Всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 года. Самаркандская область, вся. Вилояти Самарқанд сераҳолитарин минтақаи Туркистони империяи Россия буд.

Тақсимоти аҳолии вилояти Самарқанд аз рӯи забони модарии онҳо то соли 1897 чунин буд : узбакӣ — 507 587, тоҷикӣ — 230 384, қирғиз-кайсакӣ — 63 091, ӯйғурӣ- 19 993, сартӣ — 18 073, руси бузург, русии хурд ва беларусӣ. — 14 006, форсӣ — 1.723, полякӣ — 1.531, яҳудӣ-тоҷикӣ — 1.312, тоторӣ — 460, олмонӣ — 440, арманӣ — 370, боқимонда — 770.

Аҳолии шаҳри Самарқанд то соли 1897 55128 нафар буд. Тақсимоти аҳолии шаҳри Самарқанд аз рӯи забони модарӣ дар солҳои 1897Всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 года. Самаркандская область, город Самарканд : тоҷикӣ — 36 845, русии бузург, русии хурд ва белорусӣ — 8 393, ӯзбекӣ — 5 506, яҳудӣ-тоҷикӣ — 1 169, лаҳистонӣ — 1 072, форсӣ — 866, олмонӣ — 330, сарт — 287, тотор — 165, арманӣ — 159, ӯйғурӣ — 77, қирғиз-кайсакӣ — 43, боқимонда — 198.
Уезд узбекҳотоҷиконқирғиз-қайсакҳоқошғариёнсартиёнрусҳоДар умум (вилоят) 59.0 % 26,8 % 7,3 % 2.3 % 2.1 % 1,5 % Ҷиззах 65,2 % 2.2 % 23,1 % … 7.6 % … Катта-Қӯрғон 90,9 % 7,2 % … … … … Самарқанд 48,6 % 36.0 % … 1.1 % … 2,4 % Хуҷанд 33,3 % 50,9 % 6,2 % 7.8 % … 1.2 %

 Нигаред низ 
 Генерал-губернатории Туркистон
 Вилояти Самарқанд
 Ҳукумати муваққатии Фарғона

 Эзоҳ 

 Пайвандҳои берунӣ 
 ЭСБЕ: Самаркандская область
 Самаркандская область — статья из Большой советской энциклопедии. 
 Библиотека Царское Село, книги по истории Самаркандской области, PDF
 Радетель Туркестана Георгий Арендаренко 

Гурӯҳ:Вилояти Самарқанд (Империяи Русия)