Феҳристи мероси ҷаҳонӣ дар Осиёи Шимолӣ ва Марказӣ

ЮНЕСКО ( ЮНЕСКО Ташкилоти маърифатӣ, илмӣ ва фарҳангии Созмони Милали Муттаҳид) — 19 объекти мероси ҷаҳонро дар шаш кишвари Осиёи Марказӣ ва Осиёӣ Шимолиро муайян кардааст: Қазоқистон, Қирғизистон, Тоҷикистон, Туркманистон, Ӯзбекистон ва қисмати осиёии Русия. Қисми аврупоии Русия ба Аврупои Шарқӣ шомил карда шудааст.

Дар Русия маконҳои сабтшуда дар 8 макон ҷойгиранд, ки дутои онҳо моликияти байнисарҳадии бо Муғулистон дар Осиёи Шарқӣ мебошанд. Аввалин маконе ки аз минтақа буд Itchan Kala дар Ӯзбекистон навишташуда, ки дар соли 1990  Ҳар сол ЮНЕСКО Кумитаи Мероси Ҷаҳонӣ метавонад макони нави оид ба рӯйхат, ё сайтҳои delist, ки қонеъ дигар меъёрҳои китобе наменавиштӣ. Интихоб аз рӯи даҳ меъёр асос ёфтааст: шаштои мероси фарҳангӣ (i-vi) ва чаҳор мероси табиӣ (vii – x). Баъзе сайтҳо, ки ҳамчун "сайтҳои омехта" муайян шудаанд, ҳам мероси фарҳангӣ ва ҳам табиӣ доранд. Дар Осиёи Шимолӣ ва Марказӣ 11  фарҳангӣ, 8 табиӣ ва ҳеч сайтҳои омехта мавҷуд нестанд. Ҳама сайтҳои русӣ (7) табиӣ мебошанд ва ба истиснои Сайарка, ҳамаи сайтҳо дар Осиёи Марказӣ, фарҳангӣ мебошанд.

Кумитаи мероси ҷаҳонӣ инчунин метавонад муайян намояд, ки ёдгориҳои фарҳангиву табиӣ зери хатар қарор дорад ва бо назардошти "шароитҳое, ки хусусиятҳоеро, ки ба рӯйхати мероси ҷаҳонӣ сабт шудаанд, таҳдид мекунад". Ҳеч яке аз сайтҳои ин минтақа то ҳол номбар карда нашудаанд, аммо рӯйхати хатари эҳтимолӣ аз ҷониби ЮНЕСКО дар як қатор ҳолатҳо баррасӣ шудааст.

 Сайт ; бо номи таъйиноти расмии Кумитаи мероси ҷаҳонӣ номгузорӣ шудааст  
 Ҷойгиршавӣ ; дар сатҳи шаҳрӣ, минтақавӣ ё вилоятӣ ва геокоординатҳо 
 Меъёрҳо ; тавре ки аз ҷониби Кумитаи мероси ҷаҳонӣ муайян шудааст  
 Майдон ; дар гектар ва ғайра. Агар дастрас бошад, андозаи минтақаи буферӣ низ қайд карда шудааст. Арзиши сифр маънои онро дорад, ки ЮНЕСКО ягон маълумотро нашр накардааст 
 Соли ; дар давоми он сайт ба Феҳристи мероси ҷаҳонӣ навишта шуда буд 
 Тавсиф ; Маълумоти мухтасар дар бораи макон, аз ҷумла сабабҳои мувофиқат кардан ба сифати маконе, ки зери хатар аст, дар сурати мувофиқ буданаш

 Объектҳои мероси ҷаҳонӣ 
 Макон  Тасвир  Ҷойгиршавӣ  Меъёрҳо  Минтақа  га (акр)  Соли  Истилоҳот  Маркази Сихоте-Алин алт=|150x150пкс Вилояти Приморие,  Россия  (Марказӣ Сихоте-Алин)  Табиӣ:(х)   2001    Кӯҳҳои тилои Олтой алт=|150x150пксҶумҳурии Олтой,  Русия (Кӯҳҳои тилоии Олтой)  Табиӣ: (х)     1998    Маркази таърихии Бухоро алт=|150x150пкс Вилояти Бухоро, Ӯзбекистон  (Маркази таърихии Бухоро)  Фарҳангӣ: (ii), (iv), (vi) 1993Вилояти Қашқадарё,  Ӯзбекистон  (Маркази таърихии Шаҳрисабз)150x150px|alt=Вилояти Қашқадарё,  Ӯзбекистон  (Маркази таърихии Шаҳрисабз)Фарҳангӣ: (ii), (iv), (vi)  2000Хева, Вилояти Хоразм,  Ӯзбекистон (Итчан Қалъа)150x150px|alt=Хева, Вилояти Хоразм,  Ӯзбекистон (Итчан Қалъа)Фарҳангӣ:(iii), (iv), (v)1990Вилояти Дашогуз,  Туркманистон ﻿ (Кӯҳна-Ургенч)150x150px|alt=Вилояти Дашогуз,  Туркманистон ﻿ (Кӯҳна-Ургенч)Фарҳангӣ: (ii), (iii)2005Вилояти Иркутск, Ҷумҳурии Бурятия,  Русия (Кӯли Байкал)150x150px|alt=Вилояти Иркутск, Ҷумҳурии Бурятия,  Русия (Кӯли Байкал)Табиӣ:(vii), (viii), (ix), (x)1996Вилояти Забайкал,  Русия; Вилояти Дорнод, Муғулистон  (Боғи табиии Даурия)150x150pxВилояти Забайкал,  Русия; Вилояти Дорнод, Муғулистон  (Боғи табиии Даурия)Табиӣ:(vii), (viii), (ix), (x)2017Ҷумҳурии Саха,  Русия (Сутунҳои Лена, Боғи табиӣ )150x150px|alt=Ҷумҳурии Саха,  Русия (Сутунҳои Лена, Боғи табиӣ )Табиӣ:(viii)2012Туркистон, Вилояти Қазоқистони Ҷанубӣ, Қазоқистон (Мақбараи Хоҷа Аҳмад Ясавӣ)150x150px|alt=Туркистон, Вилояти Қазоқистони Ҷанубӣ, Қазоқистон (Мақбараи Хоҷа Аҳмад Ясавӣ)Фарҳангӣ: (i), (iii), (iv)2003Ҳавзаи мухтори Чукотка,  Русия (Системаи табиии мамнӯъгоҳи ҷазираи Врангел)150x150px|alt=Ҳавзаи мухтори Чукотка,  Русия (Системаи табиии мамнӯъгоҳи ҷазираи Врангел)Табиӣ:(ix), (x)2004Деҳаи Багир, ноҳияи Руҳобод, Вилояти Аҳал, Туркманистон (Қалъаи Нисо)150x150px|alt=Деҳаи Багир, ноҳияи Руҳобод, Вилояти Аҳал, Туркманистон (Қалъаи Нисо)Фарҳангӣ: (ii), (iii)2007Вилояти Алмаато, Қазоқистон ﻿ (Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly)150x150px|alt=Вилояти Алмаато, Қазоқистон ﻿ (Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly)Фарҳангӣ:(iii)2004Ноҳияи Панҷакент, Тоҷикистон Шаҳри қадимаи СаразмНоҳияи Панҷакент, Тоҷикистон Шаҳри қадимаи Саразм Фарҳангӣ:(ii), (iii)2010Вилояти Красноярск,  Русия  (Платои Путорана)150x150px|alt=Вилояти Красноярск,  Русия  (Платои Путорана) Табиӣ:(vii), (ix)2010Вилояти Самарқанд, Ӯзбекистон﻿ (Самрқанд – Чорроҳаи фарҳангҳо)150x150px|alt=Вилояти Самарқанд, Ӯзбекистон﻿ (Самрқанд – Чорроҳаи фарҳангҳо)Фарҳангӣ:(i), (ii), (iv)2001Вилоятҳои Акмола ва Кустанай,  Қазоқистон (Сариарка - дашт ва кӯлҳои Қазоқистони Шимолӣ)150x150px|alt=Вилоятҳои Акмола ва Кустанай,  Қазоқистон (Сариарка - дашт ва кӯлҳои Қазоқистони Шимолӣ)Табиӣ: (ix), (x)2008Чин, Роҳи абрешим: Шабакаи масири гузаргоҳи Чанган-Тиёншон200x200пкс22 шаҳри Чин, Роҳи абрешим: Шабакаи масири гузаргоҳи Чанган-ТиёншонФарҳангӣ:(ii)(iii)(iv)(vi)2014Вилояти Марий,  Туркманистон (Боғи давлатии таърихӣ ва фарҳангии "Мероси қадимӣ")150x150px|alt=Вилояти Марий,  Туркманистон (Боғи давлатии таърихӣ ва фарҳангии "Мероси қадимӣ")Фарҳангӣ: (ii), (iii)1999Ош,  Қирғизистон (Сулаймон-Тоо, Кӯҳи муқаддас)150x150px|alt=Ош,  Қирғизистон (Сулаймон-Тоо, Кӯҳи муқаддас)Фарҳангӣ: (iii), (vi)2009ВКМБ, Тоҷикистон (Боғи миллии Тоҷикистон (Кӯҳҳои Помир)) ВКМБ, Тоҷикистон (Боғи миллии Тоҷикистон (Кӯҳҳои Помир))Табиӣ:(vii), (viii)2013Муғулистон, Ҳавзаи Нуралт=|150x150пксМуғулистон, Ҳавзаи Нур Табиӣ: (ix), (x)Uvs, Zavkhan and Khövsgöl Provinces  Mongolia*Mongun-Tayginsky, Ovyursky, Tes-Khemsky and Erzinsky Districts, Tuva Republic,  Russia*50°16′30″N 92°43′1″E﻿ / ﻿50.27500°N 92.71694°E﻿ / 50.27500; 92.71694﻿ (Муғулистон, Ҳавзаи Нур))2003Вилояти Камчатка, Русия﻿ (Вулқонҳои Камчатка)150x150px|alt=Вилояти Камчатка, Русия﻿ (Вулқонҳои Камчатка)Табиӣ:(vii), (viii), (ix), (x)1996

 Эзоҳ 

Гурӯҳ:Осиёи Марказӣ
Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд