Солор

Солор () ё Генерал ( <  — «ҳамагонӣ») — афсароне баландпоя дар нерӯҳои мусаллаҳро гӯянд, ки фармондеҳии ниҳоду сохторҳои низомӣ, амниятӣ, интизомӣ ва яконҳои бузургро бар уҳда доранд.

Дар бисёре аз кишварҳо солор ҳар яке аз афсарҳои олиро меноманд, ки дар нерӯҳои заминӣ, ҳавоӣ ва дарёӣ фармондеҳии ягонҳои бузурге чун артиш, сипоҳ, лашкар ва гундро бар уҳда ва дараҷаҳои низомии зерин ва ё ҳамсонашонро доранд:

ШохаНерӯи заминӣНерӯи ҳавоӣНерӯи дарёӣ 40px 70px 70px 70px 70px 70px 70px 70px 70px 70px 70px 70px 70pxСардӯшӣдараҷа Артишсолор  Сипаҳсолор  Лашкарсолор  Гундсолор Артишсолор  Сипаҳсолор  Лашкарсолор  Гундсолор Новгонсолор  Дарёсолор  Дарёбон  Дарёдор Дараҷабандӣ Солорон ()  
 Вожашиносӣ 
«Солор» ( <  < эронии бостон: *sara-dāra- > Ҳасандӯст, Муҳаммад. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6. — ҷ. 3, сc. 1648, 1718.) гунае дигар аз «сардор» аст, ки аз куҳантарин замонҳо ба маънои «фармондеҳ; генерал»Фарҳанги забони тоҷикӣ. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969. ҷ. 2, с. 259 барои номгузории унвонҳо ва дараҷаҳои низомӣ ба кор меравадФарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд). Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ..

 Афсарҳои олии Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон 

Бино бар Моддаи 47 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» № 302 аз 20.01.2021, дар Нерӯҳои мусаллаҳ, қӯшунҳо ва воҳидҳои дигари ҳарбӣ дорандагони дараҷаҳои зерин «афсарони олӣ» хонда мешавандҚонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ»: 
 генерали артиш
 генерал-полковник
 генерал-лейтенант 
 генерал-майор

 Пешина 
Дар таърихи низомии тоҷикон мансабҳои солорӣ нахустин бор дар сипоҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) падид омадаанд. Дар замони Ҳахоманишиён  пас аз шоҳаншоҳ () баландпоятарин мақоми низомиро сипаҳбад () доштШаҳбозӣ, Алиризо Шопур. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391.. Дувумин мақоми солорӣ дар сипоҳи Ҳахоманишиёнро беварабад () доштJ. Marquart, Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896..

Дар замони Ашкониён (250 то милод — 224) низ сипоҳбад () болотарин мақом пас аз шоҳаншоҳ () буд. Беварабад дар сипоҳи Ашкониён гундсолор () ном гирифтааст.

Дар замони Сосониён пас аз шоҳаншоҳ () баландпоятарин мақоми низомӣ артишторон-солор () будW. Sundermann. ARTĒŠTĀRĀN SĀLĀR, Encyclopædia Iranica. Vol. II, Fasc. 6, p. 662, ки бино бар қаринаҳо, унвони дигаре барои Эрон-сипоҳбед () астДьяконов М. М. Очерк истории древнего Ирана. М., 1961., ки то замони подшоҳии Хусрав Анӯшервон болотарин мақоми низомӣ дар шоҳаншоҳии Сосониён буд. 

Мақоми артишторон-солор болотар аз сипоҳбад () ва тақрибан ҳампоя бо аргбад () буд. Мақоми пойинтар аз сипоҳбад гундсолор () будKaveh Farrokh, Gholamreza Karamian, Katarzyna Maksymiuk. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0..

Сипоҳи Сосониён ба ду шоха ҷудо мешуд: пиёдагон () ба фармондеҳии пиёдагонсолор (payādagān sālār) ва саворон () ба фармондеҳии саворонсолор (aswārān sālār).

Дар қиёс бо мақомҳои солории кунунӣ, артишторон-солор бо генерал-фелдмаршал, сипаҳбад бо генерал-полковник, беварабад бо генерал-лейтенант ва гундсолор бо генерал-майор баробар мешудаанд.

Дар замони Сомониён фармондеҳи сипоҳ сипаҳсолор () унвон доштНоҷӣ, Муҳаммадризо. Фарҳанг ва тамаддуни исломӣ дар қаламрави Сомониён. — Теҳрон: Амири Кабир, 1386. — с. 252. — 904 саҳ. — ISBN 964-00-1086-3., ки мутародиф бо сипаҳбад () астBosworth, C. E.; Digby, S. (1978). "Ispahsālār, Sipahsālār". In van Donzel, E.; Lewis, B.; Pellat, Ch.; Bosworth, C. E. The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume IV: Iran–Kha. Leiden: E. J. Brill. pp. 208–210. ISBN 90-04-05745-5.. Дар замони Ғазнавиён ва Салҷуқиён низ солор дар истилоҳи низомӣ сардору фармондеҳи сипоҳро мегуфтандАнварӣ, Ҳасан. Истилоҳоти девонии давраи Ғазнавӣ ва Салҷуқӣ. – Теҳрон: Сухан, 1373..

 Дараҷаҳои солорӣ дар кишварҳои урупоӣ 
Дар нерӯҳои мусаллаҳи кишварҳои урупоӣ дараҷаи генерал ( <  <  <  — «ҳамагонӣ») нахустин бор дар садаи XVI дар Фаронса пайдо шуд. 

Дар Русия то инқилоби соли 1917 рутбаҳои генерал-лейтенант, генерал-фелдмаршал, генерали инфентария (лашкари пиёда), лашкари савора, артиллерия, муҳандис-генерал вуҷуд доштанд. Дар артиши Иттиҳоди Шуравӣ бо Фармони Президиуми Шурои Олии ИҶШС аз 7 майи соли 1940 чунин рутбаҳои генералӣ муқаррар шуданд: 
 генерали артиш (барои фармондеҳони артишҳо)
 генерал-полковник
 генерал-лейтенант 
 генрал-майор

Дар артиши Тоҷикистон низ бо пайравӣ аз замони шуравӣ ин рутбаҳо муқаррар шудаанд.

Рутбаи генерал дар кишварҳои ҷаҳон бо номҳову дараҷабандиҳои гуногун дида мешавад. Масалан, дар Эрон онро «артишбуд» () меноманд ва болотарин дараҷаи низомӣ аст.

Дар артиши ИМА рутбаҳои генерали бригада (), генерал-майор (), генерал-лейтенант (), генерали артиш (); дар Фаронса — генерали бригада (), генерали дивизия (), генерали корпус (), генерали артиш ().

Дар Олмон генерал () аз лиҳози мартаба чаҳорум аст (пас аз генерали бригада (), генералмайор () ва генераллейтенант ()). Дар Лаҳистон низ генерал аз соли 2002 мақоми чаҳоруми баланд мебошадЭнсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.125.

 Сарчашма 


 Эзоҳ 

 Нигаред низ 
 Генерал
 Дараҷаи низомӣ
 Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ
Гурӯҳ:Симатҳои низомӣ