Притҳвираҷ Капур

Притҳвираҷ Капур (, ; 3 ноябр 1906 —  29 май 1972) — ҳунарпеша, продюсер, коргардон ва нависандаи ҳинд. Фаъолияти ҳунарияшро дар филмҳои беовоз шурӯъ намудааст. Ӯ яке аз муассисони Шӯрои театри халқии ҳинд ва асосгузори ҳайъати театрии Prithvi Theatres мебошад. Капурро бо мукофоти шаҳрвандии Падма Бҳануш, ки аз ҷиҳати мақом дар ҷои 3-юм меистад аз тарафи ҳукумати кишвар барои саҳм дар синамои Ҳиндустон тақдим намуданд,инчунин ӯро пас аз даргузашт бо мукофоти баландтарин синамогарони ҳинд Дадасаҳеб Фалке қадрдонӣ шудааст, ки мукофот ба писараш ҳунарпешаи маъруф Раҷ Капур супорида шудааст.

 Зиндагинома 
Притҳвираҷ Капур ҳамчун Притҳвинатҳ Капур 3 ноябри соли 1906 дар Самундрӣ, Ҳиндустони Бритониё, дар оилаи панҷобии ҳинду кҳатрӣ аз готра Капур таваллуд шудааст. Падари ӯ Деван Башешварнатҳ Капур корманди полис дар полиси императории Ҳиндустон буд. Бобояш Деван Кешавмал Капур ва бобои бузургаш Деван Мурлӣ Мал Капур дар Самундрӣ наздикии Лайяллпур Теҳсилдор буданд. Капур фарзанди калонии миёни ҳашт фарзанд, панҷ писар (аз ҷумла Притҳвираҷ ва Трилок Капур, инчунин ҳунарпеша) ва се духтар буд. Продюсери филм Суриндер Капур, падари ҳунарпешаҳо ва продюсерҳо Анил, Бонӣ ва Санҷай Капур, писарамаки Притҳвираҷ Капур буд.

Давраи кӯдакии Капур асосан дар Лайяллпур, ки дар он ҷо бобою биби ва аҷдодонаш зиндагӣ мекарданд, гузаштааст. Баъдтар, падари ӯро ба Пешовар, музофоти шимолу ғарбии сарҳадӣ интиқол доданд ва пас аз чанд сол, оила ба он ҷо кӯчид, дар ҳоле ки хона ва амволро дар Лайяллпур нигоҳ доштанд. Капур дар аввал дар Коллеҷи Ҳалсаи Лайяллпур баъдан дар Лайяллпур таҳсил кардааст ва баъдтар дар Коллеҷи Эдвардс дар Пешовар таҳсил карда, дар он ҷо дараҷаи бакалаврро дар соҳаи санъат гирифтааст. Вай инчунин як сол пеш аз он ки тасмим гирифтани таҳсил дар риштаи ҳунар, дар риштаи ҳуқуқ хондааст.

 Фаъолият 
Дар Бомбей ӯро коргардон Б.П.Мишра мушоҳида кард ва ба ӯ дар филми «Cinema Girl» (1930) нақши асосиро пешниҳод намуд. Притҳвираҷ дар нӯҳ филми беовоз нақш бозид ва пас аз як сол дар нахустин филми садодори ҳиндӣ бо номи "Alam-Ara" бозӣ кард ва нақши падари қаҳрамонро иҷро кард. Вай ба ширкати театрии Grand Anderson шомил шуд ва дар саҳна намоишномаҳои Шекспирро ба забони англисӣ намоиш дод. Муваффақияти касбии ӯ ба ӯ имкон дод, ки оилааш, аз ҷумла падар, бародар, зан ва фарзандонашро ба Бомбей биёрад.

Аз соли 1933 то соли 1939 Притҳвираҷ дар New Theatres кор карда, дар версияҳои ҳиндии филмҳои дузабонии онҳо намоиш дода мешавад. Вай бо Дурга Кҳоте дар экран бомуваффақият ҳамкорӣ дошт, ки бо ӯ дар филмҳои Дебаки Босе "Rajrani Meera" (1933) ва "Seeta" (1934) баромад кардааст. Машҳуртарин нақши ӯ нақши Искандари Мақдунӣ дар достони ҷангии Сӯҳроб Модӣ «Искандар» (1941) буд.

Бо пасандозҳои худ, ӯ соли 1944 ширкати театрии «Prithvi Theaters»-ро таъсис дод. Дар тӯли 16 соли мавҷудияти он 2662 намоишнома намоиш дод, ки дар ҳар яки онҳо нақши асосиро бозидааст. Рӯзона дар саҳна ҳунарнамоӣ мекард, шабона дар синамо ҳунарнамоӣ мекард. Нақшҳои асосии ӯ дар солҳои 1950-ум аз Шонтарам «Dahej» ва «Оворагард», ки коргардон писараш Раҷ буд, дар бар мегирифт.

Соли 1954 овозашро гум кард ва ҳеҷ гоҳ натавонист онро ба садои аслии худ баргардонад. Пас аз он ӯ труппаро пароканда кард ва кор дар синаморо қатъ кард. Асарҳои барҷастаи ӯ дар солҳои баъдӣ «Муғули Бузург» (1960), "Harishchandra Taramati" (1963), "Sikandar-e-Azam" (1965) ва "Kal Aaj Aur Kal" (1971) мебошанд. Дар филми охир, ӯ, писараш Раҷ ва наберааш Рандҳир се насли як оила бозиданд. Актёр инчунин дар як филми каннада, Sakshatkara (1971) ва дар якчанд филмҳои панҷобӣ пайдо шудааст: Nanak Naam Jahaz Hai (1969), Nanak Dukhiya Sub Sansar (1970) и Mele Mittran De (1972).

 Ҳаёти шахсӣ 
Капур 17-сола буд, вақте ки ӯ бо Рамсарнӣ Меҳраи 15-сола, духтаре аз ҷамоати худ ва ба ин монанд, аз ҷониби волидони онҳо ташкилшуда издивоҷ кард. Издивоҷ муваффақ ва анъанавӣ буд ва тамоми умри онҳо давом кард. Дарвоқеъ, тӯй ҳатто чанд сол пеш аз ин баргузор шуда буд ва маҳз маросими гауна (видоъ) буд, ки вақте Ромсарнӣ ба 15-солагӣ яъне ба синни балоғат расид, ки волидайнро тарк карда, дар назди шавҳару хушдоманаш зиндагӣ кунад.  Бародари Рамсарнӣ Ҷугал Кишор Меҳра дертар ба синамо ворид шуд.

Фарзанди калонии ин зану шавҳар Раҷ Капур соли дигар дар Пешовар, музофоти шимолу ғарбии сарҳадӣ 14 декабри соли 1924 таваллуд шудааст; Притҳвираҷ дар синни 18-солагӣ падар шуд. Вақте ки Притҳвираҷ соли 1927 ба шаҳри Бомбей кӯчид, ҳамсарон соҳиби се фарзанд буданд. Соли 1930 Рамсарнӣ назди Притҳвираҷ ба Бомбей омад. Соли дигар, вақте ки ӯ бори чорум ҳомиладор буд, ду писари онҳо дар фосилаи як ҳафтаи даҳшатбор фавтиданд. Яке аз фарзандони онҳо Девиндер аз илтиҳоби пневмонияи дукарата даргузашт, дар ҳоле ки кӯдаки дигар, Равиндер ҳангоми фурӯ бурдани доруи заҳри каламуш, ки дар боғ пошида буданд, аз заҳролудшавӣ даргузашт.

Ин ҳамсарон соҳиби се фарзанди дигар шуданд: писарон Шамшер Раҷ (Шаммӣ) ва Балбир Раҷ (Шашӣ) ва духтар Урмила Сиал.

 Даргузашт 
Пас аз ба нафақа баромадан, Притҳвираҷ дар коттеҷе бо номи Притҳвӣ Ҷонпра дар наздикии Ҷуҳу Бич, Бомбейи Ғарбӣ маскан гирифт. Ин амвол дар иҷора буд, ки онро Шашӣ Капур харид ва баъдтар ба театри хурди таҷрибавӣ, Театри Притҳвӣ табдил ёфт.  Ҳарду Притҳвираҷ ва Рамсарнӣ гирифтори саратон буданд ва бо фосилаи 16 рӯз фавтиданд. Притҳвираҷ 29 майи соли 1972 ва Рамсарнӣ 14 июни соли 1972 даргузаштанд.

 Филмнома 
 Филмҳои интихобӣ 

Be Dhari Talwar (1929)
Cinema Girl (1930)
Sher-e-Arab (1930)
Prince Vijaykumar (1930)
Alam Ara (1931)
Draupadi (1931) - Arjuna
Golibar (1931)
Toofan (1931)
Blood Feuds (1931)
Namak Haram Kon (1931)
Dagabaz, Ashiq (1932)
Rajrani Meera (1933) - Rana Kumbh, King of Chitor
Ramayan (1933)
Seeta (1934) - Ram
Daku Mansoor (1934)
Inquilab (1935)
Manzil (1936) - Suresh
Vidyapati (1937) - King Shiva Singha
Anath Ashram (1937) - Ranjit
Milap (1937)
President (1937) - Dewan Prithviraj
Abhagin (1938) - Promode
Dharti Mata (1938)
Dushman (1938)
Adhuri Kahani (1939) - Somnath
Sapera (1939)
Pagal (1940) - Dr. Vasant
Sajani (1940) - Nanda
Dipak Mahal (1940)
Deepak (1940)
Chingari (1940)
Aaj Ka Hindustan (1940)
Raj Nartaki (1941) - Prince Chandrakriti (Hindi version)
Sikandar (1941) - Alexander the Great
Ujala (1942)
Chauranghee (1942)
Ek Raat (1942)
Gauri (1943)
Aankh Ki Sharm (1943)
Ishara (1943)
Bhalai (1943)
Vish Kanya (1943)
Maharathi Karna (1944) - Karna
Phool (1945)
Vikramaditya (1945) - Vikramaditya
Devdasi (1945)
Shri Krishn Arjun Yuddha (1945)
Valmiki (1946)
Prithviraj Samyogita (1946)
Azadi Ki Raah Par (1948)
Dahej (1950) - Thakur (Chanda's dad)
Hindustan Hamara (1950) - Himself
Awaara (1951) - Justice Raghunath
Anand Math (1952) - Satyananda
Insaan (1952)
Aag Ka Dariya (1953)
Chhatrapati Shivaji (1952)
Ehsan (1954)
Pardesi (1957) - Mehmud Gawan
Paisa (1957)
Lajwanti (1958)
Jagga Daku (1959)
Mughal-e-Azam (1960) - Emperor Akbar
Senapati (1961) - Senapati
Pyaar Kiya To Darna Kya (1963) - Kunwar Saheb
Harishchandra Taramati (1963) - King Harishchandra
Rajkumar (1964) - Maharaja
Zindagi (1964) - Rai Bahadur Gangasaran
Jahan Ara (1964) - Shah Jahan
Gazal (1964) - Nawab Bakar Ali Khan
Janwar (1965) - Mr. Srivastava
Aasmaan Mahal (1965) - Asmaan
Khakaan (1965)
Sikandar-e-Azam (1965) - Porus
Lootera (1965) - Shah Zaman
Jahan Sati Wahan Bhagwan (1965) - Maharaja Karamdham
Shri Ram Bharat Milap (1965) - Raja Dashrath
Shankar Khan (1966) - Safdar Khan
Sher E Afghan (1966)
Yeh Raat Phir Na Aaygi (1966) - Professor
Daku Mangal Singh (1966)
Lal Bungla (1966) - Police Sub-Inspector then S.P.
Love And Murder (1966) - Inspector
Insaaf (1966) - Judge
Shamsheer (1967)
Rustom Sohrab (1967) - Rustom Zabuli
Shamsher (1967)
Teen Bahuraniyan (1968) - Dinanath
Balram Shri Krishna (1968)
Bambai Raat Ki Bahon Mein (1968) - Himself
Nai Zindagi (1969)
Nanak Naam Jahaz Hai (1969, Punjabi movie) - Gurmukh Singh
Insaf Ka Mandir (1969) - Judge
Bombay by Nite (1969) - Lalaji
Sati Sulochana (1969) - Param Shivbhakt Lankeshwar Ravan
Nanak Dukhiya Sub Sansar (1970, Punjabi movie) - Giani
Heer Raanjha (1970) - The King
Ek Nannhi Munni Ladki Thi (1970)
Gunah Aur Kanoon (1970) - Jamnadas
Sher E Watan (1971) - Baadshah Hanibaal
Padosi (1971)
Kal Aaj Aur Kal (1971) - Diwan Bahadur Kapoor
Sakshatkara (1971, Kannada) - Bhoopalayya
Baankelal (1972)
Naag Panchami (1972) - Maharaj Chandradhar
Mele Mitran De (1972, Punjabi movie)
Naya Nasha (1973) - Rana
Judaai (1980)
Chhatrapati Shivaji (2017) - Raja Jaisingh (final film role)

 Нигаред низ 
Феҳристи ҳунарпешагони Ҳиндустон
 Эзоҳ 

Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Ҳиндустон
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони театри Ҳиндустон
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои ҳиндӣ
Гурӯҳ:Коргардонҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Коргардонҳои Ҳиндустон