Карон

Карон () —  шаҳре бостонӣ дар шарқи Ҷумҳурии Тоҷикистон аст, ки 5 килуметр шарқтар аз шаҳраки Қалъаи Хумб — маркази идории ноҳияи Дарвоз дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ҷой дорад.

Бозмондаҳои шаҳри Каронро бостоншиноси тоҷик, академики АИ ҶТ Юсуфшо Ёқубов дар соли 2012 боз ёфтааст.

 Таърих 

Ин шаҳр дар қадим пойтахти подшоҳии Карон буда, ки қаламрави он сарзамини ноҳияи Сангвор ва  ноҳияҳои Дарвозу Ванҷи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшони Ҷумҳурии Тоҷикистон ва вулусволиҳои панҷгонаи Дарвози вилояти Бадахшони Афғонистон, яъне Хоҳон, Кӯфоб, Шикай, Нусай ва Моймайро дар бар мегирифт. Куҳантарин ёдкарди навишторӣ аз подшоҳии Карон дар асари Ибни Хурдодбеҳ «Китоб ал-масолик ва-л-мамолик» оварда шудааст, ки «шоҳони Карон ба подшоҳони Тоҳирӣ чаҳор ҳазор дирҳам хироҷ мепардохтаанд» Ибни Хурдодбеҳ, Абулқосим Убайдуллоҳ ибни Абдуллоҳ, «Китобу-л-масолик ва-л-мамолик» с. 37Ибн Хордадбех, Книга путей и стран. Полный текст издания 1986 г. - academia.edu.

Бозёбии Карон 
Ковишҳои бостоншиносии бозмондаҳои шаҳри Карон дар соли 2012 оғоз шуда ва онҳоро Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бо сармоягузории Бунёди «Муаллими Кӯҳистон» ва ширкати бостоншиносон аз Русия, Эрон, Фаронса ва Белгия анҷом мешаванд.

Шаҳри Карон дар баландии 1700 — 2000 метр аз сатҳи дарё бар фарозе кӯҳе дар каронаи рости рӯди Панҷ сохта шуда, ки онро монанд ба шаҳри Мачу-Пикчу дар Перу карда ва аз ин рӯ Каронро «Мачу-Пикчуи Тоҷикистон» хондаанд.

Масоҳати шаҳр 100 ҳектор буда ва дар он ниёишгоҳҳои зардуштӣ — Оташкадаи панҷгунбада, ниёишгоҳҳои Об ва Бод, бозмондаҳои сохтмонҳои маскунӣ ва идорӣ ёфт шудаанд. Дар канори ниёишгоҳи Об чанд толори бузург аст, ки беш аз 5 — 6 метр баландӣ доранд ва аз тахтасангҳо сохта шудаанд. Миёни тахтасангҳо чӯби бурс (арчаи кӯҳӣ) гузоштаанд. Толорҳои ниёишгоҳ 24х48 мет масоҳат доранд. Зинапояҳое, ки ба ниёишгоҳи Об мефароянд ҳама баробаранд ва расо 2,5 метр паҳно доранд.

Болотар аз ин ду ниёишгоҳ, майдони чавгонбозӣ ҷой дорад, ки 48х300 метр масоҳат ва то 1000 кас гунҷоиш дорад. Ин майдон нишеманҳое ҷудогона ва соядор барои нишасти шоҳону дарбориён ва бесоябон барои мардум доштааст.

Ковишҳо дар ин макон нишон додаанд, ки мардум дар ин шаҳр аз садаҳои пеш аз милод то садаҳои 15 — 16 мелодӣ зиндагӣ мекарданд. Сохтмонҳо дутабақаӣ буда ва шаҳр бо таваҷҷуҳ ба масоили таъмини амният бунёд шудааст. Яъне вай дар баландӣ қарор дошта ва тамоми роҳҳои мунтаҳӣ ба наздики шаҳр аз дидбонгоҳҳои шаҳр назорат мешуданд.

Соли 2014 раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон аз шаҳри бостонии Карон боздид кардСарвари давлат аз шаҳри бостонии "Карон" боздид кард.

 Эзоҳ 

Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон