Бану Саббоҳ

Банӣ Саббоҳ (), Бану Саббоҳ — писарони Саббоҳ, бародарони мунаҷҷими эронитабор (асри 9): Муҳаммад, Иброҳим ва Ҳасан, ки дар рушди илми нуҷум хидмати арзанда кардаанд.

Бо номи Массоҳ (Али ибни Юсуфи Қифтӣ, «Таъриху-л-ҳукамо») ва Аҳкомӣ (Ибни Надим, «ал-Феҳрист») ёд мешаванд. Қифтӣ Банӣ Саббоҳро аз ҷумлаи мунаҷҷимони маъруф ва нависандагони осори нуҷумӣ донистааст.

 Таҳқиқот 
Таҳқиқоти Банӣ Саббоҳ дар бораи чигунагии ҳаракати Офтоб тибқи назарияи заминмарказии Батлимус ба донишмандони баъдина таъсири зиёде дошта, онҳо дар баъзе асарҳои нуҷумиашон аз эшон ёдоварӣ кардаанд. Муҳимтарин таҳқиқоти нуҷумии аз Банӣ Саббоҳ боқимонда, ки мунаҷҷимони баъдина (Абурайҳони Берунӣ, Абунасри Ироқ) назарҳои мухталиф кардаанд, кӯшиши Муҳаммад дар бораи ҳисоби вусъати машриқ («саъату-л-машриқ») аст. Барои ин мақсад Муҳаммад аз ду равиш (метод) истифода карда, онҳоро «ватари мустахраҷ» ва «амуд» номидааст. Ба навиштаи Берунӣ «…Муҳаммад дар рисолааш „саъату-л-машриқ“-ро ба тариқи ҳисоб ва на ба тариқи бурҳон ба даст оварда, ки ин амали ӯ мубтанӣ бар тасоҳил ва ғайри таҳқиқ аст. Чаро ки масири Хуршедро дар замонҳое мусовии баробар дониста, дар ҳоле ки ин гуна нест». Ӯ равиши дигареро низ ба Муҳаммад нисбат медиҳад, ки Абунасри Ироқ истифода карда, дар асари «Рисолатун фӣ-л-бароҳин ало амал Муҳаммад ибн Саббоҳ фӣ имтиҳон-уш-шамс» ба баррасии равиши Муҳаммад пардохтааст. Равиши Муҳаммад дар ҳисоби «саъату-л-машриқ» иборат аст аз қавсе аз доираи уфуқ, ки бештарини дуршудагии маҳалли тулӯи Офтобро нисбат ба маҳалли тулӯи он дар яке аз эътидолайн нишон медиҳад. Ба ҳалли ин масъала донишмандони замону макони гуногун машғул буданд (мас., Витрувий, Батлимус, Абунасри Ироқ). Равиши Муҳаммад дар асоси расадҳои сегонае тарҳрезӣ шудааст, ки ду шарти асосии онҳо риояти анҷом шудани онҳо дар фосилаҳои замони мусовӣ ва дар як фасли сол аст. Дар ин равиш қавси тулӯи Офтоб дар се навбат ба фосилаҳои сирӯза нисбат ба маҳалли тулӯи он дар эътидоли баҳорӣ (ё тирамоҳӣ) чен карда мешавад.

 Осор 
Аз осори Банӣ Саббоҳ аз Муҳаммад асаре ба номи «Рисолат фӣ амал-ис-соъоту-л-мабсутун би-л-ҳандаса фӣ айй иқлими ардат» боқӣ мондааст, ки нусхае аз он дар Китобхонаи ал-Юсуфияи Туркия нигоҳдорӣ мешавад. Дар ин асар Муҳаммад миқдори майли куллии Офтобро 23°35ʹ муайян кардааст, ки мутобиқи нишондодҳои имрӯза аст. Асарҳои дигари зеринро ба Банӣ Саббоҳ мансуб медонанд: «Рисолат фӣ имтиҳон-ил-мавзеъ-уш-шамс ва майлҳо ва саъатун машриқҳо ва каммаятун масирҳо», «Китоб амал нисф-ун-наҳор», «Бурҳону санъату-л-устурлоб», «Рисолатун фӣ санъат-ир-рухом», «Зиҷи мухтареъ», «Ал-амал би-з-зот-ил-ҳалақ», «Китобу-л-кура» ва «Китоб фӣ-л-ашкол ва-л-масоҳот».

 Эзоҳ 

 Адабиёт 
.دانشنامۀ جهان اسلام. ج۴.تهران، ۱۳۷۷

 Сарчашма 


Гурӯҳ:Мунаҷҷимони эронӣ