Каздон

Каздон — деҳа дар ҷамоати деҳоти Шамтучи ноҳияи Айнии вилояти Суғд.

 Вожашиносӣ 
Вожаи Каздон мураккаб буда, аз ду ҷузъ иборат аст. Ҷузъи аввал «казд» ва ҷузъи дуюми онро «он» ташкил медиҳад. Бояд зикр кард, ки дар забони форсӣ бо номи «Канздон» ва «Гаждон» номҳои ҷуғрофие мавҷуд аст. Вожаи «канзд» номи ҷой, ҷойгоҳ мебошад. Ё ин ки Каздон (=казд+ойно) ҷойгоҳи мардуми муъҷизаофар, аҷиб. Вожаи мавриди андеша дар фарҳанги суғдӣ дар шаклҳои kaž  kj, krz; karž омада  маънои «муъҷиза, эъҷоз, сеҳрро» дорад.

 Ҷуғрофиё ва аҳолӣ 
Аз деҳа то маркази ҷамоат 12 км, то маркази ноҳия 60 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш  2134 нафар (2017), тоҷикон.

 Обҳо 
Каздон аз захираи об хеле бой аст. Дар кӯҳу дараҳо бештар аз 350 чашма, 12 сойҳои хурде мавҷуданд. Обҳо аз барфу пиряххо манша мегиранд. Саргаҳи дарёи Каздон Муллошаршара аст, ки он дар баландии 3000 м аз сатҳи баҳр ҷойгир буда, аз баландии 134 метр, аз дили санги азиме ба поён мерезад. Баландтар аз он дар масофаи тахминан 3500 метр аз сатҳи баҳр ҳавзи нилгуне бо номи Ҳавзи Бетаг миёнҷои сангҳо ҷойгир аст.

 Иқтисодиёт 
Деҳа як муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, 3 китобхона хонаи саломатӣ, 5 мағоза, дорухона, сартарошхона, ҷойи ҷамъиятӣ, ошхона, чойхонаи ҷамъиятӣ, коргоҳи дӯзандагӣ, 2 бӯстонсаро, хоҷагии колективии «Тоҷикистон», 3 осиёи обӣ, 1 осиёи барқӣ, сехи коркарди чубу тахта, нуқтаи фурӯши маҳсулоти сӯзишворӣ, автосервис, устохонаи оҳангарӣ, толори варзишӣ, масҷиди ҷомеъ дорад. Мардуми деҳа ба боғдорӣ, чорводорӣ, картошкапарварӣ, занбӯри асалпарварӣ машғуланд. Заминҳо аз чашмаҳо ва дарёи Каздон обёрӣ мешаванд.

 Маҳаллаҳо 
Маҳалаҳои деҳаи Каздон Маҳалла Аҳолӣ Бӯстон  Гулистон  Миёна 

 Таърих 

 Ёдгориҳои таърихӣ 
Масҷиди Каздон дар маркази деҳа ҷой гирифтааст. Он дорои мустаҳабхона, ҳаммом ва аловхона буда, дохили масҷид аз 14 офоқ, 13 сутун, дари даромад, айвони он аз 6 офоқ, 5 сутун иборат мебошанд. Масҷид соли 1725 сохта шуда, солҳои 1813—1815 ва соли 1914 тармим карда шудааст.

 Шахсиятҳои маъруфи Каздон 
Аз қадимулайём ин рустои хурдакак бо бузургону донишмандонаш дар водии Зарафшон шуҳрату овоза доштааст, ки номи он бузургмардон ханӯз вирди забони хосу оми ин водист. Мулло Мирфозил, Муллоҳоҷӣ, Муллобердӣ, Эшони Ҳоҷӣ ва нафарони зиёди дигар хатмкардагони мадрасаҳои Бухоро будаанд.

Аз шахсиятҳои маъруфи имрӯзи деҳа инҳоро номбар кардан мумкин аст: Сафири Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Кувайт Зубайдулло Зубайдов, шоири зиндаёд Махсум Олимӣ, олимони соҳаҳои гуногун Мирзомурод Саидов, Бахшулло Ҷумъаев, Насриддин Олимов, Ризо Хокироев, Ҳамза Боқиев, рӯзноманигори варзида, Раиси хазинаи гиромидошт ва дифоъ аз ҳуқуқи журналистони Тоҷикистон Мухтор Боқизода, сармуҳаррири ҳафтаномаи «Анбоз» Халифабобо Ҷумъазода, муаллифи маҷмӯаи шеърии «Насими Каздон» шоир Шоҳи Каздонӣ, рӯзноманигор ва аккоси тавоно Саидаҳмади Акрампур, муовини якуми директори ТВ Синамо Комрон Сафаров, муовини раиси ноҳияи Зафаробод Меҳруддин Шарипов, ҳамчунин Зикрулло Зубайдов, Муҳаммад Бердиев, Абдушукур Хокироев, Мулломир Шоев, Шопури Форс, Мирзонавот Авезов,  ва Махсуми Муллоҳоҷӣ нафарони зиёди дигар.

 Иштирокдорони ҶБВ 
Ин мардони бо нангу номуси Каздон дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ баҳри ҳифзи марзу буми Ватан чангидаанд:

 Авезов Рачаб
 Авезов Кенҷабой
 Боқиев Сайидбурҳон
 Боев Бобочон
 Дилшодов Шоди
 Зубайдов Қурбон
 Каримов Юсуф
 Қурбонов Ато
 Қурбонов Бобо
 Мирзоев Раҳмон
 Мирзошоев Бобо
 Мирзошоев Мирзо
 Мирзошоев Шомад
 Саидов Аҳмад
 Сайидов Сайидакрам
 Тиллоев Ҳотам
 Тиллоев Мирбадӣ
 Хокироев Мирзогиё
 Шарипов Саидмирзо
 Шарифов Иброҳим
 Шарифов Миршариф
 Мавлони Мирзораҳим (додари Мулоберди)
 Шоев Неъмат
 Шомирзоев Табарук
 Шоев Мирқарор
 Эвазов Рачаб 
 Файзуллоев Бадал

 Эзоҳ 

 Пайвандҳо 



 Сарчашма 
 Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2


Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Айнӣ
Гурӯҳ:Ҷамоати Шамтуч