Низоми сиёсӣ

Низоми сиёсӣ — маҷмӯи ниҳодҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии давлатӣ ва ғайридавлатии ҷомеъа, ки байни онҳо робитаҳои мураттаб мавҷуданд. Низоми сиёсии ҷомеъа ҳаёти сиёсии кишварро ифода ва таъмин мекунад.

Ин мафҳум амалҳо ва муносибатҳои гуногуни ҳам гурӯҳҳои пурқудрат ва ҳам гурӯҳҳои тобеъ, мудирон ва назоратшаванда, бартаридошта ва тобеъро муттаҳид мекунад; фаъолиятҳо ва муносибатҳои шаклҳои муташаккили муносибатҳои қудратдорро аз ҷиҳати назариявӣ умумӣ мекунад  — давлат ва дигар институтҳои иҷтимоӣ ва ниҳодҳо, инчунин арзишҳо ва меъёрҳои сиёсие, ки ҳаёти сиёсии аъзои ҷомеъаи мушаххасро танзим мекунанд.

Дар дохили давлатҳои алоҳида ҳаёти сиёсӣ ҳамчун як низом ба таври беҳтарин зоҳир мешавад ва низоми сиёсӣ вазифаи асосии худро пурратар нишон медиҳад. — ҳамгироии иҷтимоӣ. Аз ин рӯ, мафҳуми «низоми сиёсӣ» барои таҳлили ҳаёти сиёсӣ дар дохили давлатҳои алоҳида истифода мешавад. Вақте ки мо дар бораи низоми сиёсии ҷомеъа сухан меронем, мо давлатҳои алоҳидаро дар назар дорем.

 Пайвандҳо 
Дар солҳои 1950-ум асри гузашта равиши низомӣ барои омӯзиши сиёсат дар илми сиёсии Ғарб, бахусус Амрико, васеъ истифода шудааст. Таҳлили низомӣ имкон медиҳад, ки муайян карда шавад, ки низоми сиёсӣ аз унсурҳои зиёд иборат аст, унсурҳо як тамоми ягонаро ташкил медиҳанд, низоми сиёсӣ бо муҳити зист ҳамкорӣ мекунад. Саҳми муайяне дар рушди назарияи низоми сиёсӣ аз ҷониби сиёсатшиносон Митчелл Уэсли Клэр, Дойч К., Талкотт Парсонс, Луманн Никлас, Пауэлл Ҷ., Труман Д., Истон Дэвид ва Алмонд Габриэл гузошта шудааст, ки асосҳои гуногуни мафҳуми низоми сиёсиро гузоштаанд. Моҳияти равиши Истон баррасии низоми сиёсӣ аз нуқтаи назари зерсистемаҳои таркибии он, омӯзиши маҷмӯи таъсир ва муносибатҳое мебошад, ки дар дохили он ба вуҷуд меоянд. Аз ин рӯ, ӯ низоми сиёсиро ҳамчун "системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ, ки тавассути он арзишҳо дар ҷомеа ба таври авторитарӣ тақсим карда мешаванд" шарҳ медиҳад. Алмонд Габриэл бештар ба хусусиятҳои умумӣ, омӯзиши вуруд ва баромад ва бозхандҳое, ки байни низоми сиёсӣ ва муҳити зист муқаррар карда мешаванд, диққат медиҳад. Алмонд низоми сиёсиро ҳамчун системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ муайян мекунад, ки ҳангоми вуруд ё баромади низоми сиёсӣ ба вуҷуд меоянд ва «бо таҳдиди истифодаи маҷбуркунии ҷисмонӣ» алоқаманданд.

 Агар мо низомро аз нигоҳи институтсионалӣ баррасӣ кунем, онро метавон ба маҷмӯи низомҳои давлатӣ ва ғайри институтҳои иҷтимоӣ яъне меъёрҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ, ки дар доираи онҳо ҳаёти сиёсии ҷомеъаи муайян сурат мегирад, табдил дод.
 Дар шакли дигар, ҷанбаи қудрати низоми сиёсӣ таъкид шудааст ва таърифи он асосан бо қонунӣ гардонидани маҷбуркунии давлатӣ ҳамчун воситаи танзими муносибатҳои байни одамон алоқаманд аст.
 Сеюм — низоми сиёсӣ ҳамчун низоми тақсимоти Иқтидоргароӣ (тавассути қудрат)-и арзишҳо дар ҷомеъа баррасӣ мешавад.

Набудани тақсимоти возеҳи конститутсионии ваколатҳо байни шохаҳои ҳокимият ва мақомоти олии давлатӣ . Пеш аз ҳама, ин ба тартиби ташкил ва қатъ кардани фаъолияти эътилофи парлумонӣ, асосҳои қатъ кардани ваколатҳои Девони Вазирон, тартиби таъини баъзе мутахассисон ва ғайра дахл дорад.

Мушкилоти асосие, ки ба раванди демократикунонии низоми сиёсӣ монеаи назаррас мегарданд, боиси паст шудани самаранокии шохаҳои ҳокимияти сиёсӣ мегарданд ва ҳалли фавриро талаб мекунанд, инҳоянд: 

Сиёсаткунонии раванди конститутсионӣ. Гап дар сари он аст, ки ислоҳоти сиёсӣ ё тағйирот ба Конститутсия аз ҷониби субъектҳои гуногуни сиёсӣ асосан аз нигоҳи манфиатҳои сиёсии худ, асосан кӯтоҳмуддати худ ва вобаста ба мақоми кунунии онҳо (дар қудрат будан ё мухолифат будан) қабул карда мешавад. Ин вазъият банақшагирии рушди стратегии иҷтимоӣ, бахусус таҳия ва татбиқи модели низоми сиёсиеро, ки ба манфиатҳои миллии Украина дар дарозмуддат беҳтарин ҷавобгӯ бошад, ғайриимкон мегардонад.

Мафҳуми низоми сиёсӣ бисёрҷанба аст. Ин номуайянии равишҳоро дар таҳлили он шарҳ медиҳад:

Набудани танзими қонунгузории ин масъалаҳо, бахусус масъалаҳое, ки ба манфиатҳои идораву муассисаҳои гуногуни давлатӣ таъсир мерасонанд, ташаннуҷи доимии сиёсӣ ва имкони сӯиистифода аз қудрат аз ҷониби мақомоти алоҳидаи давлатӣ ва мансабдоронро ба вуҷуд меорад.

Бо назардошти ин, дурнамои рушди низоми сиёсии Украина дар такмили минбаъдаи ҳамаи унсурҳои он, бахусус тавассути татбиқи марҳилаи нави ислоҳоти конститутсионӣ, қарор дорад.

Нотавонии шохаи судии ҳокимият дар иҷрои нақши ҳаками беғараз дар низоъҳо байни шохаҳои дигари ҳокимият. Сабабҳои объективии ин нопурра будани ислоҳоти судӣ дар кишвар, набудани истиқлолияти воқеии мақомоти судӣ аз дигар шохаҳои он мебошанд. Нерӯҳои сиёсӣ аксар вақт муассисаҳои судиро ҳамчун воситаи ҳалли баҳсҳои сиёсӣ, ки бар хилофи принсипҳои волоияти қонун ва беғаразии мақомоти судӣ мебошанд, мешуморанд.

Сатҳи баланди падарпарастӣ. Давлат дахолати аз ҳад зиёдро ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ идома медиҳад ва кӯшиш мекунад, ки на танҳо муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ, балки рушди унсурҳои ҷомеъаи шаҳрвандиро низ танзим кунад. Ин боиси маҳдуд шудани иштироки шаҳрвандон дар идоракунии давлатӣ ва аз ин рӯ, суст шудани эътимоди мардум ба мақомот мегардад.

Набудани фаҳмиши ягона дар байни нерӯҳои сиёсӣ аз мундариҷаи манфиатҳои миллии Украина ва як назари ягона дар бораи роҳҳои татбиқи онҳо. Мутаассифона, идеологияи давлатсозӣ аксар вақт бо шиорҳои сиёсии фурсатталаб иваз карда мешавад, ки наметавонанд идеяи миллиро тавлид кунанд ва кишварро муттаҳид созанд.

Зерсистемаи институтсионалӣ аз ниҳодҳои сиёсии зерин иборат аст: давлат ва унсурҳои сохтории он, ба монанди парлумон, ҳукумат, ҳизбҳои сиёсӣ, созмонҳои ҷамъиятӣ-сиёсӣ, калисо, мақомоти худидоракунии маҳаллӣ . Дар маҷмӯъ, ин ниҳодҳои сиёсии ба ҳам алоқаманд созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Низоми сиёсӣ ҳамчун ниҳодҳои он на ҳамаи созмонҳои ҷамъиятии мавҷуда дар ҷомеа, балки танҳо онҳоеро дар бар мегирад, ки бо фаъолияти ҳокимияти сиёсӣ алоқаманданд. Вобаста ба дараҷаи иштирок дар ҳаёти сиёсӣ ва татбиқи қудрат, се намуди созмонҳо фарқ карда мешаванд:

 Сохтори низоми сиёсӣ 
Ҳар яке аз равишҳои дар боло зикршуда дуруст хоҳанд буд, ба шарте ки ҷанбаи муайян кардани мафҳум ба таври мушаххас нишон дода шавад...

Зерсистемаи функсионалии низоми сиёсӣ инъикоси худро дар раванди сиёсӣ ва низоми сиёсӣ пайдо мекунад.

 Дар асл, ташкилотҳои сиёсӣ  мустақиман ва  қудрати сиёсиро пурра амалӣ мекунанд ё дар ҳолатҳои фавқулодда барои он талош мекунанд. Истифодаи қудрат ё мубориза барои он дар фаъолияти онҳо чизи асосӣ аст. Давлат ва ҳизбҳои сиёсӣ чунинанд.

 Созмонҳои сиёсӣшуда ё ғайрисаёсӣ, ки иштирок дар амалисозии қудрати сиёсӣ барои онҳо танҳо як ҷанбаи фаъолияти онҳост, инҳоянд: — ташкилотҳои ҷамъиятӣ, иттифоқҳои касаба, ҳаракатҳои мардумӣ, ассотсиатсияҳои тиҷоратӣ ва ғайра.

 Ташкилотҳои ғайрисиёсӣ, ба монанди ҷамъиятҳои илмӣ-техникӣ, иттиҳодияҳои гуногуни ҳаваскорон — иттиҳодияҳои моҳигирон, шикорчиён, варзишгарон ва ғайра дар шароити муқаррарӣ дар амалӣ кардани қудрати сиёсӣ иштирок намекунанд. Дар асл, фаъолияти чунин созмонҳо иҷрои вазифаи сиёсиро дар бар намегирад, аммо дар шароити муайян, аз нигоҳи вазъият, онҳо метавонанд субъектҳои сиёсӣ бошанд ва ҳамчун гурӯҳҳои манфиатдор амал кунанд.

Дар маҷмӯъ ва робитаҳои мутақобилаи худ, ниҳодҳои сиёсӣ созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Нақши марказӣ дар низоми сиёсӣ ба давлат тааллуқ дорад. Давлат сохти сиёсии ҷомеаро таъмин мекунад. Дар низоми сиёсӣ мавқеи махсусро ҳизбҳои сиёсӣ ишғол мекунанд, ки иштирокчиёни асосии мубориза барои ба даст овардан, нигоҳ доштан ва истифодаи ҳокимияти давлатӣ мебошанд. Ҳар як ҳизб мекӯшад, ки имконияти муайян кардани сиёсати давлат ё ҳадди ақал таъсир расонидан ба онро дошта бошад. Зерсистемаи институтсионалӣ ҳам барои низоми сиёсии ҷомеа дар маҷмӯъ ва ҳам барои ҷузъҳои алоҳидаи он муҳим аст.

Зерсистемаи танзимкунанда аз маҷмӯи меъёрҳои сиёсӣ иборат аст, ки тавассути онҳо муносибатҳои сиёсӣ танзим карда мешаванд. Баъзе меъёрҳои сиёсӣ аз ҷониби давлат мақсаднок эҷод карда мешаванд. — меъёрҳои ҳуқуқ; дигарон тадриҷан таҳти таъсири омилҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва маънавӣ ташаккул меёбанд — меъёрҳои ахлоқ, расму оинҳо, анъанаҳо. Ҷузъи асосии зерсистемаи танзимкунандаи ҷомеа меъёрҳои ҳуқуқи миллӣ мебошанд.

Дар низоми сиёсии ҷомеъа панҷ гурӯҳи асосии унсурҳо ҷудо карда мешаванд: ниҳодҳои сиёсӣ, муносибатҳои сиёсӣ, меъёрҳои сиёсӣ, шуури сиёсӣ ва фарҳанги сиёсӣ.  Мувофиқи ин унсурҳо, зерсистемаҳои ташкилӣ-институтсионӣ, танзимкунанда, функсионалӣ, коммуникатсионӣ ва маънавӣ-мафкуравии низоми сиёсӣ ҷудо карда мешаванд.

Зерсистемаи коммуникатсионӣ муносибатҳои сиёсиро дар бар мегирад, яъне он робитаҳое, ки байни одамон ва ҷомеъаҳои онҳо, ки дар раванди истифодаи қудрат ё дар робита бо он ба вуҷуд меоянд. Зерсистемаи иттилоотӣ-коммуникатсионӣ васоити ахбори омма, воситаҳои коммуникатсионӣ ва инфрасохтори илмӣ-иттилоотиро дар бар мегирад — яъне шабакаи васеи муассисаҳое, ки ба ҷамъоварӣ, коркард ва паҳн кардани маълумот дар бораи ҳаёти сиёсӣ машғуланд ва меъёрҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии рушдёфта, шуури муайяни сиёсӣ ва идеологияи сиёсиро таблиғ мекунанд.

Зерсистемаи маънавӣ ва идеологии низоми сиёсӣ аз шуури сиёсӣ ва фарҳанги сиёсӣ иборат аст.

 Вазифаҳои низоми сиёсӣ 
Вазифаҳои низоми сиёсӣ — самтҳои асосии таъсири низоми сиёсӣ ба ҳаёти сиёсии ҷомеъа:

 таҳияи самти сиёсии давлат ва муайян кардани ҳадафҳо ва вазифаҳои рушди иҷтимоӣ (вазифаи ҳадафгузории сиёсӣ);

 ташкили фаъолияти ҷомеъа барои иҷрои ҳадафҳо ва вазифаҳои барномаи сиёсии давлат (сафарбаркунӣ);

 функсияи қонунӣ кардан — мутобиқ кардани ҳаёти воқеии сиёсӣ бо меъёрҳои расмии сиёсӣ ва ҳуқуқӣ;

 иҷтимоикунонии сиёсӣ (ҷалби шахс ба фаъолияти сиёсӣ);

 изҳори манфиатҳо (пешниҳоди талабот ба қабулкунандагони қарорҳои сиёсӣ);

 ҳамоҳангсозӣ ва танзими манфиатҳо ва ниёзҳои табақаҳои иҷтимоии аҳолӣ;

 ҳамоҳангсозии унсурҳои алоҳидаи ҷомеъа;

 ҳамгироии ҳамаи унсурҳои ҷомеъа дар атрофи ҳадафҳо ва арзишҳои иҷтимоию сиёсӣ, ки барои тамоми мардум муштараканд;

 Типологияи низомҳои сиёсӣ 
Вобаста ба намуди режими сиёсӣ, низомҳои сиёсӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

 Мардумсолорӣ
 Тамомиятхоҳӣ
 Иқтидоргароӣ

 Сиёсатшиносии иҷтимоӣ 

Таваҷҷӯҳи иҷтимоӣ ба низомҳои сиёсӣ ин муайян кардани он аст, ки кӣ дар муносибатҳои байни ҳукумат ва мардуми он қудратро дар даст дорад ва чӣ гуна қудрати ҳукумат истифода мешавад. Ба гуфтаи профессори Донишгоҳи Йел  Хуан Хосе Линз, имрӯз се намуди асосии низомҳои сиёсӣ мавҷуданд: мардумсолорӣ, тамомиятхоҳӣ ва дар байни ин ду низом иқтидоргароӣ (бо низомҳои гибридӣ ).   Як низоми дигари таснифоти муосир подшоҳиро ҳамчун як воҳиди мустақил ё ҳамчун низоми гибридии сегонаи асосӣ дар бар мегирад.  Олимон одатан диктатураро ҳамчун шакли иқтидоргароӣ ё тамомиятхоҳӣ меноманд.    

 Мардумсолорӣ (Демократия) 

Демократия (аз юнони қадим δημοκρατία, латинии dēmokratía, аз dēmos народ ва krátos правление) шакли ҳукуматест, ки дар он ҳокимияти сиесӣ ба халқ е аҳолии давлат тааллуқ дорад. мувофиқи таърифи маҳдуди демократия, ҳокимон тавассути интихоботи рақобатӣ интихоб карда мешаванд, дар ҳоле ки таърифҳои васеътар ё максималистӣ демократияро бо кафолатҳои озодиҳои шаҳрвандӣ ва ҳуқуқи инсон ба ғайр аз интихоботи рақобатӣ алоқаманд мекунанд

 Иқтидоргароӣ (Авторитаризм) 
Авторитаризм низоми сиёсиест, ки бо даст кашидан аз гуногунандешии сиесӣ, истифодаи қудрати қавии марказӣ барои нигоҳ доштани вазъи сиесӣ ва маҳдуд кардани демократия, тақсимоти ҳокимият, озодиҳои шаҳрвандӣ ва волоияти қонун тавсиф мешавад. Нежимҳои Авторитарӣ метавонанд ҳам автократӣ ва ҳам олигархӣ бошанд ва метавонад ба раёсати ҳизб, қувваҳои мусаллаҳ ё тамаркузи қудрат дар дасти як шахс асос ебад. Давлатҳое, ки байни демократия ва авторитаризм мавқеи сиёсии норавшан доранд, баъзан ҳамчун "демократияҳои гибридӣ", "тартиботҳои гибридӣ" е "давлатҳои авторитарии рақобатпазир" тавсиф карда мешаванд.

 Тамомиятхоҳӣ (Тоталитаризм) 
Тоталитаризм як низоми сиесӣ ва шакли ҳукуматест, ки мухолифати ҳизбҳои сиесиро манъ мекунад, даъвоҳои сиёсии шахсони алоҳида ва гурӯҳҳои зидди давлатро нодида мегирад ва ғайриқонунӣ эълон мекунад ва соҳаҳои ҷамъиятӣ ва хусусии ҷомеъаро пурра назорат мекунад. Дар соҳаи сиесатшиносӣ тоталитаризм шакли шадиди авторитаризм аст, ки дар он тамоми қудрати сиесӣ дар дасти диктатор аст. Ин гуна давлат сиёсати миллӣ ва халқҳои кишварро тавассути маъракаҳои доимии таблиғотӣ, ки аз ҷониби васоити ахбори оммавии хусусии таҳти назорати давлат пахш карда мешаванд, назорат мекунад

 Подшоҳӣ (Монархия) 
Монархия шакли меросии ҳукумат аст, ки дар он қудрати сиесӣ ба таври қонунӣ ба аъзои оилаи подшоҳ, сарвари давлат, ки то абад ҳукмронӣ мекунад, дода мешавад. Дар ҳоле ки подшоҳон (монархҳо) қудрати худро дар асоси қонунҳои мушаххаси ворисии тахт ба даст меоранд, онҳо инчунин метавонанд қудрати худро тавассути интихобот ба даст оранд. Таърихан, монархияҳо шакли маъмули ҳукумат буданд. Дар ибтидои асри XIX қариб нисфи ҳамаи давлатҳои мустақил монархия буданд. Пас аз расидан ба авҷи худ дар миёнаи асри XIX ҳиссаи монархияҳо дар ҷаҳон пайваста коҳиш ефт. Ҷумҳуриҳо бисёр монархияҳоро иваз карданд, алахусус дар охири Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ва Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ.

 Низоми тартиботи гибридӣ 

Низоми тартиботи гибридӣ як намуди низоми сиёсӣ мебошад, ки аксар вақт дар натиҷаи гузариши нотамоми демократӣ аз Низоми тартиботи авторитарӣ ба Низоми тартиботи демократӣ (ё баръакс) ба вуҷуд меояд. Низоми тартиботҳои гибридӣ ҳамчун омезиши хусусиятҳои автократӣ бо демократӣ ва қодир ба гузаронидани репрессияҳои сиесӣ ва интихоботи мунтазам тасниф карда мешаванд. Тибқи баъзе таърифҳо ва нишондиҳандаҳо, низоми тартиботҳои гибридӣ одатан дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ бо захираҳои бойи табиӣ, ба монанди давлатҳои нафтӣ пайдо мешаванд. Гарчанде ки дар чунин тартиботҳо нооромиҳои шаҳрвандӣ ба амал меоянд, онҳо метавонанд дар тӯли даҳсолаҳо нисбатан мустаҳкам ва устувор бошанд. Пас аз анҷоми Ҷанги сард афзоиши шумораи низоми тартиботҳои гибридӣ мушоҳида мешавад.

Истилоҳи "тартиботи гибридӣ" аз тасаввуроти полиморфӣ дар бораи низомҳои сиесӣ, ки ба дихотомияи автократия ё демократия мухолифанд, ба вуҷуд меояд. Таҳлили муосири илмии низоми тартиботҳои гибридӣ гибридӣ ба хусусияти ороишии институтҳои демократӣ диққат медиҳад (интихобот ба тағйири ҳокимияти сиёсӣ оварда намерасонад, расонаҳои гуногун нуқтаи назари ҳукуматро пахш мекунанд ва аз ҷумла мухолифини сиёсӣ дар парлумон ба мисли ҳизби ҳоким овоз медиҳанд),  аз ин хулосае бармеояд,  ки регрессияи демократӣ, гузариш ба авторитаризм асоси маъмултарини низоми тартиботҳои гибридӣ мебошад. Баъзе олимон инчунин мегӯянд, ки низоми тартиботҳои гибридӣ метавонанд диктатураи пурраро  тақлид кунанд

Сиёсатшиноси амрикоӣ Алмонд Габриэл типологияи низомҳои сиёсиро, ки бар асоси хусусияти арзишҳо асос ёфтаанд, пешниҳод кардааст. Ӯ чор намудро ҷудо кард:

 англисӣ-амрикоӣ низоми сиёсии англисӣ-амрикоӣ бо фарҳанги якхела, яъне: аксарияти шаҳрвандон арзишҳо ва меъерҳои умумиро мубодила мекунанд; шаҳрвандон ва элитаҳои сиесӣ ба ҳамдигар таҳаммулпазиранд. Гуногунии манфиатҳои иҷтимоӣ дар низоми сиесӣ аз ҷониби ҳизбҳои мустақили сиёсӣ, гурӯҳҳои манфиатҳо, воситаҳои ахбори омма, ки дар асоси демократӣ амал мекунанд, ифода карда мешавад. Чунин низомҳои сиёсӣ  намуди устувор, самаранок, қобилияти худтанзимкунӣ доранд. Намуди сиесии англисӣ-амрикоӣ дар Бритониё, ИМА, Канада, Австралия ва дигар кишварҳо ташаккул ёфтааст. 
  қитъвӣ-аврупоӣ низоми сиесӣ бо ҳамзистӣ ва ҳамкорӣ дар фарҳанги сиёсии унсурҳои фарҳангҳои кӯҳна ва нав, анъанаҳо хос аст. Ин ноустувории сиёсиро дар ҷомеъа ба вуҷуд меорад ва метавонад ба тағироти ҷиддии низоми сиесӣ оварда расонад (Олмон  —  дар солҳои 20-30 асри XX).  Дар Олмон, Итолиё, Фаронса нимаи дуюми асри  XX  ибтидои асри XXI хос аст.
 навъи тосаноатӣ ва қисман саноатӣ омезиши фарҳангҳои гуногуни сиесӣ ва набудани тақсимоти дақиқи салоҳиятҳои ҳокимиятро дар бар мегирад; ин навъ дар бисер кишварҳои Осиё, Африқо ва  Амрикои Лотинӣ ташаккул ёфтааст.
 тоталитарӣ бо фарҳанги сиёсии якхела, ки бо набудани плюрализм ва имконияти татбиқи манфиати худ муайян карда мешавад. Таъсири умумии идеология. Ин навъ дар давлатҳои фашиистӣ монанди Итолиёи фашистӣ ва Олмони фашистӣ, Иттиҳоди Шуравӣ вуҷуд дошт.То имрӯз дар Ҷумҳурии халқӣ-демократии Корея, Вйетнам  нигоҳ дошта мешавад.

Вобаста аз хусусияти ҳамкорӣ бо муҳити беруна, намудҳои зерини низомҳои сиёсӣ фарқ мекунанд:

 муоширати сиёсии ҷузъҳои низоми сиёсӣ.

Намунаи низоми сиёсии пӯшида низоми сиёсии ИҶШС буд, ки бо набудани ягон робита бо кишварҳое, ки ба лагери сотсиалистӣ тааллуқ надоштанд, тавсиф мешуд.

 Назарҳо дар бораи низоми сиёсӣ 

 низомҳои кушода сохтори динамикӣ ва робитаҳои васеъ бо муҳити зист доранд;
 низомҳои пӯшида, ки бо сохтори сахт ва устувор тавсиф мешаванд.

 Инчунин нигаред 
 Низоми тартиботи сиёсӣ
 Ҳокимияти сиёсӣ
 Эътилофи ҳизбӣ

 Пайванд 

 Політична система суспільства  // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — С. 632. — ISBN 966-7492-04-4.
 Політична система // Конституційне право зарубіжних країн: Навч. посібник / За заг. ред. В. О. Ріяки. — Київ : Юрінком Інтер, 2006. — С. 41-42.
 Эзоҳ 

 Адабиёт 

 AT ДАР Зернецкая . Дипломатияи виртуалӣ // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд / Муҳаррир: Л. ДАР Губерский (раис) ва дигарон. — К: Дониши Украина, 2004 — Ҷилди 1 — 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
 В. Дерега . Иерархияи сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон. — Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011. — саҳ.276 ISBN 978-966-611-818-2 .
 Низоми сиёсӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 424. — ISBN 978-966-937-233-8 .
 Низоми сиёсии ҷомеа  // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2002. — Ҷилди 4: Ҳ — П. — С. 632. — ISBN 966-7492-04-4 .
 Політична система // Ҳуқуқи конститутсионии кишварҳои хориҷӣ: Китоби дарсӣ / Таҳрир аз ҷониби В. О. Риякӣ. - Киев : Юринком Интер, 2006. — С. 41-42.

 Эзоҳ 

Гурӯҳ:Фалсафаи сиёсӣ
Гурӯҳ:Сохти сиёсӣ
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations