Гурдон

Гурдон () — ягоне тактикӣ дар нерӯҳои мусаллаҳ, ки аз як ситоди фармондеҳӣ ва ду ё чанд вашт ва ягонҳои хурдтар ташкил мешавад ва бахше аз ҳанг ё гунд ва ё ягоне ҷудогона аст; баталионФарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд). Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 1, с. 152..

 Вожашиносӣ 
«Гурдон» (аз  [gord] ‘паҳлавон, далер; ҷанговар’Фарҳанги забони тоҷикӣ. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969. ҷ. 1, саҳ. 295Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд). Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. — Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. — 950 саҳ. — ISBN 978-99947-715-5-4. — ҷ. 1, с. 348 < порсии миёна: gurd < эронии бостон *vr̥ta- аз √*vr̥t- : *vart- ‘муҳофизат кардан; поидан; муқовимат кардан’Ҳасандӯст, Муҳаммад. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6. ҷ. 4, с. 2361.) ба маънии «сипоҳиён, лашкариён, ҷанговарон» дар «Шоҳнома» бисёр ба кор рафтааст. Чунончи, Фирдавсӣ гуфта:
Бирав бо сипоҳе ба кирдори кӯҳ,
Гузин кун зи гурдони лашкар гурӯҳАбулқосим Фирдавсӣ. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 5. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 15.

Истилоҳи «гурдон»-ро соли 1935 Фарҳангистони забони Эрон бо пешниҳоди Анҷумани вожагузинии Артиш ҷойгузини истилоҳи фаронсавии «баталион» кардааст. Ин истилоҳ, зоҳиран, бо равиши пасинсозӣ аз вожаи «саргурд» () сохта шуда, ки дар фарҳангҳо «фармондеҳи дастае аз лашкар» таъриф шудаФарҳанги забони тоҷикӣ, ҷ. 2, с. 288.Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ, ҷ. 2, с. 214 ва сохташуда аз ду вожа — «сар» (сардор) + «гурдон» пиндошта шудааст. Ин вожа бо пешниҳоди Анҷумани вожагузинии Артиш ба маънои «фармондеҳи гурдон» ҷойгузини дараҷаи «ёвар» шуд, ки баробари дараҷаи «майор» буд.

Саргурд ҳамакнун яке аз дараҷаҳои афсарӣ дар Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон ва баробар бо майор дар Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон астФарҳангномаи форсӣ: вожагон ва аълом. Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ. Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1388. — 3 ҷилд. ISBN: ҷ. 1: 978-964-8637-92-2; ҷ. 2: 978-964-8637-89-2; ҷ. 3: 978-964-8637-91-5.

Аз ин рӯ, истилоҳоти «гурдон» ва «саргурд» барои ҷойгузин кардани вомвожаи русии «баталион» (аз  >  «даста» >  «гурӯҳ») ва дараҷаи низомии «майор» (аз  >  >  «меҳтар, сардор») ба Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шудаандУмед Джайхани: В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной.

 Пешина 
Сипоҳи Сосониён Ягонҳо Шумори нерӯҳо Фармондеҳ radag 10 сарбоз *radagbān tahm 100 сарбоз tahmdār wašt 500 сарбоз wašt-sālār drafš 1 000 сарбоз drafš-sālārgund 5 000 сарбозgund-sālār spāh 10 000 сарбоз spāhbed artēštārān  artēštārān-sālār
Ягони размии баробар бо гурдон нахустин бор дар сипоҳи Сосониён (224 — 651 милодӣ) ташкил шудааст. Дар замони Сосониён сипоҳ («») аз чанд «гунд» (Tafazzoli A. Sasanian Society. I. Warriors. II. Scribes. III. Dehqāns. N.Y., 2000.) ташкил мешуда, ки 5 000 сарбозро дар бар мегирифта ва фармондеҳашро «гундсолор» () мехондандKaveh Farrokh, Gholamreza Karamian, Katarzyna Maksymiuk. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0. — c. 13. Ҳар гунде аз чанд «дирафш» () ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбоз дошт. Ҳар дирафше аз ду «вашт» () ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбоз дошт ва камобеш баробар бо гурдон дар артишҳои кунунӣ буд. Ҳар ваште аз чанд «таҳм» ( ) созмон меёфт, ки ҳар кадоме 100 сарбоз доштанд. Ҳар таҳме аз чанд «рада»  ()Дмитриев В.А. Военная разведка в сасанидском Иране: организация деятельности и источники информации // Вестник Нижегородского университета им. Н.И. Лобачевского. 2016. № 1. С. 9–22. Прим. 12 на стр. 18... Впрочем, из среднеперсидских эпиграфических источников середины III в. н.э. (граффити в Дура-Европосе, датируемые 253 г.) известно о существовании армейских писцов (видимо, более низкого ранга, нежели dabīr-i sipāh), называвших себя dibīr-ī tahm и dibīr-ī radag [24, c. 244; 25]. ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 10 сарбозро дар бар мегирифт. Фармондеҳи дирафш «дирафшсолор» (), фармондеҳи вашт «ваштсолор» (), сардори таҳм «таҳмдор» ()Никоноров В. П. К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 145. сн. 18В документе Nov 280 из архива Старой Нисы фигурируют два лица, носящие звание tgmdr («начальник тагмы»), состоящее из двух частей – греч. «τάγμα» («легион») и парф. dār («начальствующий»). Предполагается, что это звание – калька с римского военного термина в греческой передаче «τάγματάρχος» ‘начальник легиона’, появившееся в парфянском военном лексиконе как раз в связи с депортацией воинов Красса в восточные районы Парфии, где они были организованы в отряды под началом парфянских тагмадаров и, в том числе, трудились на сельскохозяйственных работах [Дьяконов, Ливщиц 1966: 148 – 152]. Кстати, слово «тагма» в пехлевийской форме tḥmy как обозначение воинского подразделения зафиксировано в надписи, оставленной сасанидскими солдатами в синагоге Дура-Европос [Луконин 1987: 266, примеч. 62]. ва сардори рада эҳтимолан «радабон» () номида мешуд.

Фармондеҳи сипоҳ «сипаҳбад» () хонда мешудDaryaee, Touraj. Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. — ISBN 978 1 85043 898 4. Сарфармондеҳи нерӯҳои мусаллаҳи шоҳаншоҳии Сосонӣ «артишдоронсолор»  () номида мешудW. Sundermann. ARTĒŠTĀRĀN SĀLĀR, Encyclopædia Iranica. Vol. II, Fasc. 6, p. 662Дьяконов М. М. Очерк истории древнего Ирана. М., 1961. С. 291.

 Хешкорӣ 
Баталион — қисми ҳарбии асосии тактикии полку бригадаҳо аст. Агар Баталион бевосита ба ҳайати қисми ҳарбӣ дохил шавад, воҳиди мустақили маъмурӣ ба шумор меравад ва Баталиони алоҳида номида мешавад. Аз асрҳои 14 — 15 қисмҳои сипоҳи пиёдагард (ё савора), ки дар шакли чоркунҷаҳои алоҳида саф ороста, ба ҷанг омода мешуданд, Баталион ном гирифтанд. Дар Россия тақсим кардани полк ба Баталионҳо ва таъсиси Баталионҳои алоҳида аз ибтидои садаи XVIII шурӯъ шудааст. Инкишофи навъҳои минбаъдаи лашкар ва сипоҳҳои махсус боиси ташкил ёфтани Баталионҳои танкӣ, парашютию десантӣ, сапёрӣ, мотосиклӣ, алоқа, худрав, сохтмонӣ ва ғ. гардид. Ҳоло Баталиони мототирандоз ё танкӣ аз ситод, 3-4 рота ва взводҳои гуногун: миномётӣ, зиддитанкӣ, гулӯлаҳои идорашавандаи реактивӣ, алоқа ва ғ. иборат аст. Шумораи ҳайати Баталион дар артиши кишварҳо гуногун мебошад.

 Эзоҳ 

Гурӯҳ:Артиш