Ноҳияи Дӯстӣ

Ноҳияи Дӯстӣ  () — яке аз ноҳияҳои идории вилояти Хатлон аст. Маркази маъмуриаш — деҳаи Ҷиликӯл.
 Ҷуғрофиё 
Ноҳияи Ҷиликӯл дар қисмати ҷанубу шарқии ҷумҳурӣ ҷойгир буда, бо ноҳияҳои Ҷалолиддини Балхӣ, Ҷайҳун, Қубодиён ва аз ҷануб бо Ҷумҳурии Исломии Афғонистон ҳамсарҳад аст. Ҳудуди ноҳияи Дӯстиро қаторкӯҳҳои паст ва ҳамвориҳо иҳота кардаанд.

Ноҳияро аз тарафи шимол қаторкӯҳҳои Рӯдакӣ (қуллаи баландтарин то 750 метр аз сатҳи баҳр), аз ғарб қаторкӯҳҳои Ариктау ва аз ҷануб дарёи Вахш иҳота кардаанд.

Фосилаи байни Дӯстӣ то маркази вилоят шаҳри Бохтар 46 км ва то шаҳри Душанбе 150 км аст. Аз ҳудуди ноҳия роҳҳои мошингарди байни ноҳиявӣ мегузарад.

Масоҳати умумии ноҳия 1225,8 км2 буда, 53%-и онро кӯҳҳо фаро гирифтаанд.

 Иқлим 
Ноҳияи Дӯстӣ аз сатҳи баҳр дар баландии 601 метр воқеъ буда, иқлимаш континенталии миёна мебошад, ҳарорати миёнаи солона + 17,5°С ва дар зимистон + 2, + 5°С-ро (дар фасли гармо моҳҳои июн — август зиёда аз + 40 то +45°С) ташкил медиҳад. Бориш дар фасли сармо то 103 мм ва дар фасли баҳору тирамоҳ бошад нисбатан камтар ва дар тобистон қариб мушоҳида намегардад.

Ҳудуди ноҳияро хоки зардчатоби қумдор, хоки сиёҳ, дар кӯҳҳо ва хоки сурх (кулолӣ) ишғол менамояд, ки барои парвариши маҳсулоти кишоварзӣ ва кулолгарӣ мутобиқ аст.

 Олами ҳайвоноту наботот 
Аз ҳудуди ноҳия дарёи Вахш (60 км) мегузарад. Дар ноҳия мамнӯъгоҳи давлатии «Бешаи палангон» ба масофаи 50 ҳазор гектар мавҷуд буда, олами набототу ҳайвоноти он рангин аст. Ин мавзеи дилангез диққати ҷаҳониёнро ба худ ҷалб кардааст.

Дар ноҳия қариб ҳамаи дарахтони зинатбахшу мевадор (себ, нок, олу, олуча, зардолу, шафтолу, хурмо, анор, анҷир, ангур, тут, гелос, бодом), рустаниҳои даштӣ ва бешадаштӣ мерӯянд.

 Захираҳои табиӣ 
Дар қаламрави ноҳия аз канданиҳои фоиданок нафт, варақсангҳои сӯзанда, санги мармари сохтмонӣ, оҳаксанг, сангҳои сохтмонӣ ва захираи қум мавҷуд аст. Кони нафти Қашқадум, яке аз конҳои ояндадор ба ҳисоб рафта, захираи он 4,9 млн тоннаро ташкил медиҳад. Варақсангҳои сӯзандаи Ғаравутиро ҳамчун маводи сӯзишворӣ дар корхонаҳои саноатӣ ба кор бурдан мумкин аст.

 Таърих 
Аз нуқтаи назари муаррихон дар фонди луғавии забони арабии тоҷикӣ калимаи «Чайл» ба маънои «Канори Дарё» ва «Кӯх», инчунин «Чилла» ба маънои «Бузург», «Бисёр» оварда шудааст ва пас калимаи «Ҷиликӯл» маънои аслии тоҷикиаш «Чиликӯл» аст. Аз мавқеи ҷуғрофӣ низ ин мақом дуруст аст, зеро Чиликӯл дар лаби руди Вахш ва канори кӯлҳо ҷойгир шудааст.

Ҷиликӯл ҳамчун ноҳияи бори аввал 29 августи соли 1930 таъсис ёфта, то сентябри соли 1955 фаъолият намудааст. 6 декабри соли 1979 ноҳия аз нав ташкил карда шуд.

Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон № 29 аз 2 феврали соли 2016 ва Қарори Маҷлиси Миллии МО ҶТ № 204 аз 3 марти 2016 ноҳияи Ҷиликӯл ба номи ноҳияи Дӯстӣ иваз карда шудПереименование 10 городов и районов, а также Кайраккумского водохранилища.

 Ёдгориҳои таърихӣ 
Дар ноҳия ёдгории таърихӣ муталиқ ба асри ХVII мавҷуд аст (аз ҷумла, мақбараи Имом Зайналобуддин).

 Аҳолӣ 
Ба ҳолати 1 январи соли 2011 аҳолии ноҳияи Дӯстӣ 94,4 ҳазор ва бино бар саршумори соли 2016 аҳолии ноҳия 104,2 ҳазор тан бошанда доштааст. Мардуми ноҳия ба забонҳои тоҷикӣ ва узбакӣ сухан мегӯянд.
Сол20212022Аҳолӣ,  ҳазор наф.118,9122

 Бахшбандӣ 
Бар асоси Қонуни тақсимоти кишварӣ, ноҳияи Дӯстӣ 1 шаҳрак ва 5 ҷамоатФеҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013. — с.109-110 дорад
Ҷамоатҳои ноҳияи Дӯстӣ . Ҷамоат Аҳолӣ20-солагии Истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон, шаҳрак  7000Ҷилликӯл  17 712Деҳқонобод  22 666Навзамин  3799Нури Вахш  11 793Гардӣ Гулмуродов  5000

 Ҳукумат 
Сарвари ноҳияи Дӯстӣ Раиси Ҳукумати он аст, ки аз ҷониби Раиси Ҷумҳури Тоҷикистон таъйин мегардад. Ниҳоди қонунгузори ноҳия — Маҷлиси намояндагони халқӣ мебошад, ки аз тарафи ҳама мардуми ноҳия ба муддати 5 сол интихоб мешавад.

 Иқтисод 
Мавқеи ҷойгиршавии ноҳия барои рушди соҳаҳои мухталифи хоҷагии халқ мусоид аст. Аз ҳудуди ноҳия магистрали роҳи оҳани «Москва-Термез-Қӯрғонтеппа» ва роҳи мошингарди аҳамияти ҷумҳуриявӣ доштаи «Душанбе—Шаҳритус», «Шаҳритус — Қубодён — Ҷалолиддини Балхӣ — Қӯрғонтеппа» мегузаранд, ки ноҳияро бо дигар марказҳои саноатии вилояти Хатлон ва дар ҷануби мамлакат тавассути бандари Панҷи Поён дар дарёи Амударёи бо сарҳади Ҷумҳурии Исломии Афғонистон пайваст мекунад. Истгоҳи роҳи оҳани «Колхозобод» аз маркази ноҳия дар масофаи 16 км дур ҷойгир шудааст, ки дар рушди иқтисодии ноҳия нақши муҳим мебозад. Наздик будани ноҳия бо маркази вилоят шаҳри Қӯрғонтеппа ва сарҳади Ҷумҳурии Исломии Афғонистон ва Ҷумҳурии ӯзбекистон имконияти истифодаи захираҳои потенсиалии мавҷударо медиҳад.

 Эзоҳ 

Гурӯҳ:Ноҳияҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вилояти Хатлон
Гурӯҳ:Ноҳияи Дӯстӣ