Осиёи Марказӣ

Боз нигаред: Осиёи Миёна 

Осиёи Марказӣ — як сарзамини азим (макрорегион) дар қитъаи Осиё аст, ки сарҳади озоди баҳрӣ надорад. Гарчанде, ки сарҳади дақиқ барои ин замин муайян карда нашудааст, онро одатан кишварҳои муосир, Ӯзбекистон, Тоҷикистон, Туркманистон, Қазоқистон, Қирғизистон меноманд. Аксари қаламравҳои дигар Афғонистон, шимолу шарқи Эрон, Муғулистон, Кашмир, шимол ва ғарби Покистон ва баъзан Шинҷон (Туркистони Шарқӣ) дар ғарби Чин ва Сибири ҷанубӣ дар Русия, ба ҷумлаи Осиёи Марказӣ дохил мебошанд. 

Ин минтақа аз шимол бо Русия, дар ҷануб бо Эрон ва Афғонистон, дар шарқ бо Чин ва дар ғарб бо баҳри Каспий ҳамсарҳад аст.  

Қисмати Осиёи Марказӣ, ки дар байни дарёҳои Ому ва Сир ҷойгир аст, дар сарчашмаҳои қадимии арабӣ ва форсӣ ҳамчун "Мовароуннаҳр" (ва форсӣ Фарорӯд) ном бурда мешуд. Қисматҳои шимол ва шарқи Осиёи Марказиро "Туркистон" низ меномиданд. 

Номгузории ин минтақаҳоро ба як минтақаи ягонаи ҷуғрофӣ бо номи Осиёи Марказӣ аз ҷониби Александр Вон Ҳумболдт, ҷуғрофологи прусиё пешниҳод карда буд. Вай мегӯяд, Осиёи Миёна ба он қисмати қитъаи Осиё мансуб аст, ки дар баландии 2 дараҷаи шимол ва 2 дараҷа ҷануб ва 1,5 дараҷа арзӣ ҷойгир аст.  Ҳудуди ҷуғрофии минтақа таърифи мушаххас надорад. 
 Таърих 
Дар таърихи кӯчманчӣ Осиёи Марказӣ ва Роҳи Абрешим мисли роҳи пайванди ҳаракати мол ва ғояҳо миёни  Аврупо, Ховари Миёна, Осиёи Ҷанубӣ ва Осиёи Шарқӣ аст. Дар бостоншиносӣ Осиёи Марказӣ таърихи панҷ сарзамин Марғиён (Марв), Бохтар (Бохтариён), Суғд (Суғдиён), Хоразм (Хварезм) ва Сакостон (Сарзамини сакоиҳо — ҳоз. Сиистон) мавҷуд буданд, ки мардумон эронӣ ва забонҳои эронии миёна сухангуи мекардандEncyclopædia Iranica, "CENTRAL ASIA: The Islamic period up to the Mongols", C. Edmund Bosworth. C.E. Bosworth, "The Appearance of the Arabs in Central Asia under the Umayyads and the establishment of Islam", in History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting, edited by M. S. Asimov and C. E. Bosworth. Multiple History Series. Paris: Motilal Banarsidass Publ. /UNESCO Publishing, 1999. excerpt from page 23:  ва ин кишварҳои бостонӣ бо гузашти асрҳо тадриҷан ба як қисми империяи Форс табдил ёфтанд. Abazov, Rafis. 2008. The Palgrave concise historical atlas of central Asia. New York: Palgrave Macmillan. Map.6. 

Дар соли 5 пеш аз милод, Куруши Кабир ба қабилаҳои сакоӣ (скифӣ) дар Осиёи Миёна (шимолу шарқи Эрон) ҳамла кард ва дар набард бо масагетҳо кушта шуд. Ӯро дар Пасаргад дафн карданд. CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org 

 Мардум 

Сокинони Осиёи Марказӣ зиёда аз 50 миллатанд ва ин минтақа дорои низоъҳои қавмӣ ва нажодӣ мебошад, ки 72 млн. нафарро дар бар мегирад (2020).

 Забонҳо 
рост|мини|350x350пкс| Харитаи табиии Осиёи Марказӣ 
рост|мини|400x400пкс| Осиёи Миёна. 
рост|мини|444x444пкс| Ин тасвир аст, ки ба кӯҳҳои вобаста ба Тёншон дар Осиёи Марказӣ, бисёр пиряхҳои бузурги Осиё дар  Тёншон дар баландиҳои 2900 километр ҷойгиранд ва яке аз тӯлонитарин минтақаҳои кӯҳистон мебошад, ки Чин, Покистон, Ҳиндустон, Қазоқистон, Қирғизистон ва Ӯзбекистон дар бар мегирад. نگاره‌ای از نگاه به زمین که میزان برف و شن در آسیای مرکزی نشان می‌دهد. 
Забони расмӣ дар Осиёи Марказӣ забонҳои тоҷикӣ, туркманӣ, ӯзбекӣ, русӣ, қазоқӣ, қирғизӣ ва забонҳои бадахшонӣ мебошанд. Languages in Centeral Asia English Wikipedia, the free enyclopedia. Забони русиро метавон забони асосии Осиёи Марказӣ ҳисобид, зеро қариб ҳамаи мардуми ин маҳал, ба истиснои мардуми Афғонистон, метавонистанд бо он гап зананд. Аммо танҳо 5 миллион аҳолии Осиёи Марказӣ бо забони русӣ ҳарф мезананд. Russians left behind in Centeral Asia BBC news. Забонҳои тоҷикӣ дар байни сокинони Афғонистон, Тоҷикистон ва Ӯзбекистон забони гуфтугӯйи аст. 

 Маълумот дар бораи минтақа 
 Кишвар  Масоҳат  (км²)  Аҳолӣ (1)  Зичии аҳолӣ  (дар як км²)  Пойтахт  Забонҳо (расмӣ)    2 724 902 км²   18 592 730  6,74 наф./км²Нурсултон Қазоқӣ, русӣ    199 951 км²  6 389 500  (1.01.2019)  32 наф./км²   Бишкек  Қирғизӣ, русӣ     141 400 км²   9 126 600 (1.01.2019) 64,5 наф./км²  Душанбе  Тоҷикӣ    491 200 км² 5 850 908  12,5 наф./км² Ашқобод  Туркманӣ    448 800 км² 33 724 500 74,1 наф./км²  Тошкент  Ӯзбекӣ 

 Нигаред 

 Роҳи абрешим 
 Туркистон 

 Интишорот 

 Пайвандҳо 

 Ҳиссагузорони Википедия, "Осиёи Марказӣ" http://en.wikipedia.org/wiki/Centeral_Asia Wikipedia, Энсиклопедияи Озод. 

Гурӯҳ:Минтақаҳои Осиё
Гурӯҳ:Осиёи Марказӣ