Вилояти Ӯш

Вилояти Ӯш () — воҳиди маъмурии Қирғизистон. Бо Укази Президиуми Совети Олии СССР аз 21 ноябри соли 1939 ташкил карда шудааст. Маркази маъмурӣ — шаҳри Ӯш (ба ҳайати вилоят дохил намешавад).

 Таърих 
Вилояти Ӯш 21 ноябри соли 1939 таъсис ёфтааст. Баъдан аз он вилоятҳои Ҷалолобод (1990) ва Бодканд (1999) ҷудо шуданд. Дар аввали асри 21 он борҳо макони эътирозҳои зиддиҳукуматӣ (Инқилоби лолагин) буд.

 Ҷуғрофиё 
Иқлим якбора континенталӣ аст. Калонтарин дарёҳо Қизилсу, Оқ-Бура ва Қародарё мебошанд, ки барои обёрӣ истифода мешаванд.

 Тақсимоти маъмурӣ 
Аз 7 ноҳияи иборат аст:
 Ноҳияи Олой;
 Ноҳияи Аравон;
 Ноҳияи Қарокулҷа;
 Ноҳияи Қаро-Сув (ҳамроҳ бо дарунҷазираи Барак бо масоҳати 4 км², ки онро вилояти Андиҷони Ӯзбекистон гирд мекунад);
 Ноҳияи Навкат;
 Ноҳияи Ӯзган;
 Ноҳияи Чон-Олой.

 Таърих 
Дар ҳудуди вилояти Ӯш то ибтидои асрҳои миёна қабилаҳои ҳиндуаврупоии эронитабор зиндагӣ мекарданд, ки аз онҳо гурӯҳи асосии қавми эронизабон (тоҷик) ва ӯзбек (омехтаи эронизабон ва туркзабон) баъдан ташкил ёфт.

Аксарияти аҳолии бумии ҳиндуаврупоӣ ҳангоми муҳоҷирати оммавӣ дар асрҳои 11-16 ба дараҷаи бештар (кӯҳҳо) ё камтар (водиҳо) турк шудаанд.

Дар ин давра манотиқи вилояти Ӯш ба макони сукунати анъанавии қирғизҳо — кӯчманчиён ва чорводорон табдил ёфт (ниг. Халқҳои туркӣ). Дар ҳудуди водии вилоят сартҳои муқимӣ низ зиндагӣ мекарданд, ки баъдан аз онҳо қавмҳои узбак ба вуҷуд омадаанд.

Вилояти Ӯш яке аз се вилоят аст (дар баробари вилоятҳои Ҷалолобод ва Бодканд), ки дар он як диаспораи муҳими узбактабор дар манотиқи ҳаммарз бо Узбакистон зиндагӣ мекунанд. Дар навбати худ, дар се вилояти ҳамсояи Узбакистон (Андиҷон, Фарғона, Намангон) диаспораи назарраси қирғизҳо зиндагӣ мекунанд.

Аз сабаби мавқеъи сарҳадии худ дар паҳлӯи Ӯзбакистон ва Тоҷикистон, дар минтақа шумораи хеле зиёди ақаллиятҳои гуногуни этнологӣ мавҷуд аст, гарчанде ки ҳамаашон дар ҳоли ҳозир умдатан туркию осиёӣ буда, мусулмонанд.

Тибқи барӯйхатгирии соли 1999, дар ин вилоят 1 миллиону 177 ҳазор нафар зиндагӣ мекарданд, ки ин 24,4 % аҳолии кишварро ташкил медиҳад, ки ин вилоят аз ҷиҳати аҳолӣ калонтарин дар Қирғизистон аст. Ва дар соли 2011 аллакай  нафар буданд.

Дар навоҳии кӯҳӣ зичии аҳолӣ дар водиҳо хеле зиёд аст, дар баъзе ҷойҳо ба 300—400 нафар дар км² нафар мерасад. Миёнаи вилояти — 38,73 нафар. /км².

Минтақа бо ҳосилхезии баланд, сатҳи пасти фавт, афзоиши зиёди табиӣ ва сатҳи назарраси муҳоҷирати иқтисодӣ дар даҳсолаи охир ба шаҳри Бишкек, вилояти Чуй ва баъд аз соли 2000 ба Қазоқистон ва Русия равона карда шудааст.

Тибқи иттилои расмӣ, дар соли 2010 вилояти Ӯшро  нафар тарк кардаанд, ки нисбат ба соли 2009 беш аз  зиёд аст. Илова бар ин, аксарияти аҳолии вилоят (тақрибан 70 %) сокинони деҳот мебошанд.

Тараққиёти иҷтимию иқтисодии вилоят дар солҳои Ҳокимияти Шӯравӣ бо комёбиҳои тиб боиси хеле афзудани шумораи аҳолӣ гардид.

Норасоии замин ва падидаҳои бӯҳронии давраи бозсозӣ ва пасошӯравӣ ду бор боиси даргириҳои густурдаи байни миллатҳо гардид: ҳодисаҳои Ӯши соли 1990 ва ошӯбҳои Ӯш дар соли 2010.

 Таркиби миллӣ 
+Таркиби миллии аҳолии вилоят:  (бе шаҳри тобеи ҷумҳурӣ Ӯш)Шумора дар соли 1989 %Шумора дар соли 1999 %Шумора дар соли 2020 % дар умум712 643100,00 %943 566100,00 %1 104 248100,00 % Қирғизҳо467 61265,62 %647 42268,61 %758 03668,65 % Ӯзбекҳо190 85828,89 %250 77627,74 %308 68827,95 % Уйғурҳо6 3500,89 %9 4201,00 %11 1811,01 % Туркҳо5 8830,83 %9 2150,98 %10 9340,99 % Тоҷикон4 3760,61 %5 4430,58 %6 7110,61 % Озарбойҷониҳо5 6600,79 %2 8750,30 %3 2240,29 % Русҳо8 5011,19 %2 7210,29 %1 5520,14 % Тоторҳо3 6160,51 %1 9550,21 %1 3370,12 % Дунганҳо5090,07 %6760,07 %7930,07 % Қазоқҳо5040,07 %5720,06 %4930,04 % Курдҳо3350,05 %2800,03 %2870,03 % Хемшилҳо……3060,03 %2770,03 % Туркманҳо850,01 %220,00 %1330,01 % Укроинҳо1 6250,23 %3600,04 %1260,01 % Чиниҳо10,00 %10,00 %1000,01 % Бошқирҳо2790,04 %1320,01 %730,01 % Куриёиҳо1560,02 %490,01 %470,00 % Балқарҳо1220,02 %70,00 %320,00 % Чеченҳо610,01 %300,00 %160,00 % Олмониҳо830,01 %120,00 %150,00 % Қарақалпоқҳо90,00 %100,00 %150,00 % Туркҳо00,00 %540,01 %130,00 % Булғорҳо50,00 %270,00 %110,00 % Арманиҳо4450,06 %150,00 %100,00 % Чувашҳо500,01 %310,00 %70,00 % дигарон5180,07 %1550,02 %1370,02 %

 ВАО 
Дар вилоят 3 рӯзномаи вилоятӣ нашр мешавад:

 Ош жаңырыгы (ба қирғизӣ);
 Уш садоси (ба ӯзбекӣ);
 Эхо Оша (ба русӣ).

 Эзоҳ 


Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations