Nomenklatura katetek orgániku sira-nian hosi IUPAC

Nomenklatura jerál
Regra báziku sira
Jeralmente, naran ofisiál sira ba katetek ka kompostu orgániku sira hetan forma hosi parte báziku tolu:
-Uluk) Prefiksu ida-ne'ebé indika númeru átomu sira-nian karbonu nian hosi henu mahuluk;
-Da-2) Infiksu ida-ne'ebé indika tipu kakesik mahuluk nian iha henu mahuluk;
-Da-3) Sufiksu ida-ne'ebé indika funsaun mahuluk katetek orgániku nian.

Nane'e, naran katetek CH4 nian mak sai metanu, ne'ebé nia formasaun iha parte báziku tolu: met + an + u.

Prefiksu sira
Karbonu sira-nia númeru  Prefiksu1met2et3prop4but5pent6eks7ept8okt9non10dek11undek12dodek13tridek14tetradek15pentadek16eksadek17eptadek18oktadek19nonadek20eikoz21eneikoz22dokoz23trikoz24tetrakoz25pentakoz26eksakoz27eptakoz28oktakoz29nonakoz30triakont31entriakont32dotriakont33tritriakont34tetratriakont35pentatriakont36eksatriakont

Intermediáriu siraHirak-ne'e baibain liu hotu.
Lahoban InfiksuDe'it kakesik simplesanKakesik kaduak ida nia nabe'isenKakesik kaduak rua nia nabe'isdienKakesik hikar-toluk ida nia nabe'isinKakesik hikar-toluk rua nia nabe'isdiinKakesik kaduak ida nia no hikar-toluk ida nia nabe'isenin

Observasaun sira: Intermediáriu sira -en- no -in- halakon infiksu -an-; ou seja; wainhira katetek hato'o kakesik kaduak ida ka hikar-toluk ida, infiksu -an- la hetan hakerek, biar nia mós iha kakesik simples sira. Se katetek soi kakesik kaduak rua ka tolu, ema sira uza intermediáriu sira -dien- no -trien-, respetivamente. Se katetek soi kakesik hikar-toluk rua ka tolu, ema sira uza intermediáriu sira -diin- no -triin-, respetivamente. Se katetek soi kakesik kaduak ida ka hikar-toluk ida, intermediáriu rua -en- no -in- hetan hakerek -enin- no la -inen-.

Sufiksu sira
 Funsaun orgániku  SufiksuIdrokarbonetuuAlkol no enólólAldeiduálSetonaonaBuat-siin karboksílikuoikuAminaaminaAmidaamidaBuat-siin sulfónikusulfóniku

- CH3CH3 - etanu (karbonu nia átomu rua, kakesik simples iha henu, funsaun idrokarbonetu);

- CH2CH2 - etenu (karbonu nia átomu rua, kakesik kaduak iha henu, funsaun idrokarbonetu);

- CHCH - etinu (karbonu nia átomu rua, kakesik hikar-toluk iha henu, funsaun idrokarbonetu);

- CH3OH - metanól (karbonu nia átomu ida, ho karbonu nia átomu ida hetan konsidera kakesik simples ida, funsaun alkol);

- CH3CH2OH - etanól (karbonu nia átomu rua, kakesik simples iha henu karbóniku, funsaun alkol);

- CH3CHO - etanál (karbonu nia átomu rua, kakesik simples iha henu, funsaun aldeidu).

Funsaun orgánika
Sufiksu ne'ebé karakteriza funsaun iha naran katetek orgániku sira-nian hela ho letra mahar.

Idrokarbonetu sira
Sira hetan forma hosi átomu sira karbonu no idrojéniu de'it.

Katetek  Naran ofisiálCH4metanuCH3-CH3etanuCH3-(CH2)10-CH3dodekanu

Alkol sira
Sira soi lubuk ka grupu idroksilu, (OH)-, ne'ebé hetan futu ba karbonu nia átomu saturadu (ida-ne'ebé soi kakesik simples sira de'it).

Katetek  Naran ofisiálCH3-OHmetanólCH3-CH2-OHetanól

Enól
Nia soi lubuk ka grupu idroksilu, (OH)-, ne'ebé hetan futu ba karbonu nia átomu insaturadu (ida-ne'ebé soi kakesik kaduak ka hikar-toluk ida pelumenus). Ne'e klase katetek instavel nian, falisá kakesik kaduak eletraun sira hetan atrai hosi oksijéniu fasilmente atu forma funsaun seluseluk (aldeidu ka setona).

Katetek  Naran ofisiálCH3-CH2-CH=CH-OHbutenól|-
|CH3-CH2-CH2-CH2-CH=CH-OH
|eksenól

Aldeidu sira
Sira soi lubuk karbonilu, C=O, ida-ne'ebé hetan futu ba átumu idrojéniu nian pelumenus.

Katetek  Naran ofisiálHCHOmetanálCH3-CHOetanál

Observasaun: Kakahur 40% hosi metanál no 60% hosi bee hetan hanaran formól.

Setona
Nia soi lubuk karbonilu, C=O, entre karbonu nia átomu rua.

Katetek  Naran ofisiálCH3-CO-CH3propanonaCH3-CH2-CO-CH<sub>3butanona

Observasaun: propanona hetan hanaran asetona komersialmente, buat ne'ebé hamosu konfuzaun ho funsaun orgánika nia naran. Asetona maka ezemplu hosi katetek ida-ne'ebé pertense ba funsaun setona.

Eter
Nia soi oksijéniu nia átomu, O, entre karbonu nia átomu rua. Nia hetan hanaran eteroátomu. Oksijéniu nia átomu divide henu karbóniku iha parte rua, ne'ebé ninia naran hahú iha parte simples liu (normalmente ki'ik liu hotu).

Katetek  Naran ofisiálCH3-O-CH3metoksimetanuCH3-CH2-O-CH2-CH3etoksietanu.

Observasaun: Etoksietanu hetan hanaran eter komún, eter etíliku ka eter sulfúriku komersialmente.

Nota sira no tatemik sira

Kategoria:Siénsia
Kategoria:Kímika