శాంతినాథ ఆలయం, ఖజురహో

శాంతినాథ ఆలయం  భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ తూర్పు ఖజురాహోలోని జైన ఆలయ సమూహంలో ఉన్న దిగంబర జైన ఆలయం. దీని ప్రధాన దేవత జైన తీర్థంకరుడు శాంతినాథ అయితే, ఇందులో అనేక జైన చిత్రాలతో కూడిన 18 పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి.

ఈ ఆలయాన్ని ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నం వర్గీకరించింది. ఈ ఆలయం ఖజురహో గ్రూప్ ఆఫ్ మాన్యుమెంట్స్ లోని ఇతర దేవాలయాలతో పాటు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం భాగం, ఇది చందేలా రాజవంశానికి సాక్ష్యంగా, వారి అత్యుత్తమ కళ, వాస్తుశిల్పం కోసం జాబితా చేయబడింది.

 చరిత్ర 
ఈ ఆలయంలో ఇతర చందేల కాలం నాటి దేవాలయాల భాగాలతో పాటు రెండు చందేల్ల కాలపు దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుత నిర్మాణం 1870 లో నిర్మించబడి ఉండవచ్చు, నాగౌర్ చెందిన కంచెడ్డిలాల్ జైన్ ఈ ప్రదేశాన్ని పునరుద్ధరించడానికి గుర్తుగా కొత్త చిత్రాల సంస్థాపనలతో పాటు గజారాథ్ పండుగను నిర్వహించారు, శాసనాలు సూచించాయి.

శాంతినాథ ఆలయంలోని 12 అడుగుల శాంతినాథ్ విగ్రహ పీఠంపై ఠాకూర్ దేవధర్ కుమారుడు చంద్రదేవ స్థాపించినట్లు పేర్కొంటూ సంవత్ 1085 (ఐడి1) CE నాటి శాసనం ఉంది. ఆ శాసనం ఇప్పుడు ప్లాస్టర్ కింద దాగి ఉంది. అసలు శాంతినాథ ఆలయం 19వ శతాబ్దపు నిర్మాణాన్ని విలీనం చేసింది, ఇప్పుడు ఖజురహోలో జైన ఆరాధనకు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.

 ఆర్కిటెక్చర్ 
ప్రస్తుత ఆలయంలో ఆధునిక పునర్నిర్మాణాలు ఉన్నప్పటికీ, ఆలయ కేంద్రకం చాలా పాతది. ఇందులో పాత శిల్పాలను వర్ణించే పుణ్యక్షేత్రాల దీర్ఘచతురస్రాకార ఆవరణ ఉంది. ఈ ఆలయంలో ఒక ప్రాంగణం ఉంది. ఈ నిర్మాణానికి రెండు వైపులా చందేల కాలపు నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయం, ఈ విధంగా స్థాపించబడిన చిత్రాలు 10 శతాబ్దాల పాటు విస్తరించి ఉన్నాయి.

ప్రస్తుత నిర్మాణం పందొమ్మిదవ శతాబ్దానికి చెందిన అనేక జైన దేవాలయాల మాదిరిగానే చతురస్రాకారంలో ఉంది, మధ్యలో బహిరంగ ప్రాంగణం ఉంది. పాత రాతి నిర్మాణం, అంశాలు 19వ శతాబ్దపు రాతి నిర్మాణంలో పొందుపరచబడి స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.

మధ్యలో ఉన్న పుణ్యక్షేత్రం 1 లో పురాతన శాంతినాథ్ చిత్రం ఉంది, ఇది మొత్తం 24 మంది తీర్థంకరుల చిన్న చిత్రాలతో చుట్టబడి ఉంది. ద్వారం వద్ద గంగా, యమునా దేవత యొక్క సంప్రదాయ చిత్రాలు ఉన్నాయి,, సంరక్షక దేవత క్షేత్రపాల యొక్క ముఖ్యమైన చిత్రం ఉంది. 18 పుణ్యక్షేత్రాలలో అనేక 11/12 వ శతాబ్దం, 19వ/20వ శతాబ్దపు చిత్రాలు ఉన్నాయి. ఫతేపూర్ (దమోహ్ జిల్లాలోని హట్టా సమీపంలో, కట్ని జిల్లాలోని బిలహరి సమీపంలో) లోని శిధిలమైన జైన దేవాలయాల నుండి కొన్ని పురాతన చిత్రాలు ఇక్కడకు తీసుకురాబడ్డాయి. చతురస్రాకారపు రెక్కలలో ఒకటి 2 వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి చారిత్రక ఛాయాచిత్రాలు, ముద్రలను ప్రదర్శించే గ్యాలరీగా పనిచేస్తుంది.

 శిల్పాలు 
ఆలయ గర్భగుడిలో 4 మీటర్ల ఎత్తైన శాంతినాథ విగ్రహం ఉంది.  ఈ ఆలయంలో అనేక ఇతర పాత, కొత్త జైన విగ్రహాలు ఉన్నాయి. శిల్పాలలో ఒకటి మహావీరుడి తల్లిదండ్రుల చెక్కడంగా కనిపిస్తుంది, ఇది కళాత్మక అమలుకు ప్రసిద్ధి చెందింది.

 మూలాలు 

 గ్రంథ పట్టిక 





వర్గం:ఖజురాహో
వర్గం:మధ్యప్రదేశ్‌లోని జైన ఆలయాలు
వర్గం:19వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు
వర్గం:1870లో భారతదేశంలో స్థాపనలు
వర్గం:10వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు