చౌసత్ యోగిని ఆలయం, ఖజురహో

చౌసత్ యోగిని ఆలయం భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ ఖజురహో పట్టణంలో శిధిలమైన యోగిని ఆలయం. 9వ శతాబ్దం చివరి నాటిది, ఇది ఖజురహోలో మిగిలి ఉన్న పురాతన ఆలయం. ఇతర ప్రదేశాల్లోని యోగిని దేవాలయాల మాదిరిగా కాకుండా, ఇది దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రణాళికను కలిగి ఉంటుంది, కానీ వాటి మాదిరిగానే ఇది హైపెథ్రాల్, గాలికి తెరవబడుతుంది. ఖజురహో స్మారక కట్టడాల సమూహంలో భాగంగా,, దాని ప్రత్యేకమైన చందేలా వాస్తుశిల్పం కారణంగా, ఈ ఆలయం 1986లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితా చేర్చబడింది.
 చరిత్ర 
ఖజురహో యోగిని ఆలయ నిర్మాణానికి సుమారు క్రీ. శ. 885 నాటిదిగా చెప్పవచ్చు. ఇది చందేలా రాజధాని ఖజురాహోలో ఉన్న పురాతన ఆలయం. ఈ ఆలయాన్ని ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నం వర్గీకరించింది.
గతంలో చందేలాలు లేదా వారి సామంతులు పాలించిన భూభాగంలో, చుట్టుపక్కల ఉన్న బాడో, భేడాఘాట్ దుడాహి, లోఖారీ, హింగ్లజ్గఢ్, మితోలి, నరేశ్వర్, రిఖియాన్ వంటి ఇతర ప్రదేశాలలో యోగిని దేవాలయాల శిధిలాలు కనుగొనబడ్డాయి. చందేలా భూభాగంలో యోగినుల సంప్రదాయం బాగా స్థిరపడిందని ఇది సూచిస్తుంది. చౌసత్ యోగిని దేవాలయాలు కపాలికా, కౌలా వర్గాలకు అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి.
 ఆర్కిటెక్చర్ 
ఎడమ|thumb|విగ్రహాల గదులు
ఈ ఆలయం 5 మీటర్ల ఎత్తైన వేదికపై ఉన్న పాశ్చాత్య దేవాలయాల సమూహంలో ఒకటి. ఇది 31.4 m x 18.3 m కొలతలు గల దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉంది. భారతదేశం అంతటా ఉన్న చారిత్రాత్మక యోగిని దేవాలయాలలో ఇది ఒకటి-చాలా ఇతర ఆలయాలు వృత్తాకార ప్రణాళికను కలిగి ఉన్నాయి, రిఖియాన్, బాడోహ్ వద్ద ఉన్నవి కూడా దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉన్నప్పటికీ, వాటిని ఈ ఆకారంలో నిర్మించే స్థానిక సంప్రదాయం కనీసం ఉండేది. అన్ని యోగిని దేవాలయాల మాదిరిగానే, ఖజురహో ఆలయం కూడా హైపేత్రల్, గాలికి తెరవబడుతుంది.
ఈ ఆలయం పెద్ద, ముతక గ్రానైట్ బ్లాకులతో తయారు చేయబడింది, మధ్యలో బహిరంగ ప్రాంగణం ఉంది. ప్రాంగణాన్ని మొదట 65 మందిరాల గదులు చుట్టుముట్టాయిః ముందు భాగంలో 10 (ఉత్తర గోడ, వెనుక గోడపై 11, ప్రతి వైపు 22. ఈ 65 గదుల్లో 35 మాత్రమే ఇప్పుడు మనుగడలో ఉన్నాయి, ఒక్కొక్కటి రెండు చదరపు గ్రానైట్ స్తంభాలు, ఒక లింటెల్ రాయి, వక్రరేఖ టవర్ పైకప్పుతో చేసిన చిన్న ద్వారం కలిగి ఉన్నాయి. ఉత్తమంగా జీవించే కణాల లింటెల్ పైన త్రిభుజాకార పెడిమెంట్ ఉంటుంది. ఇతర యోగిని దేవాలయాలలో కనిపించే విధంగా శివ లేదా దేవతకు కేంద్ర మందిరం యొక్క జాడ లేదు. 
దేవతకు ఒకే పెద్ద గది కాకుండా, యోగినుల 64 గదులలో ప్రతి ఒక్కటి సుమారు 1 మీ ఎత్తు, 1 మీ లోతు ఉంటుంది. పెద్ద గది వెనుక గోడ మధ్యలో ఉంది,, ఉత్తరాన ప్రవేశానికి ఎదురుగా ఉంటుంది. ఇది బహుశా దుర్గా మందిరం అయి ఉండవచ్చు. ఇతర 64 (చౌసత్) గదులు యోగినుల విగ్రహాలను కలిగి ఉండేవి.
 శిల్పం 
ఆలయ శిథిలాలలో ఎటువంటి శిల్పాలు మిగిలిలేవు. శిథిలాల మధ్య లభించిన ముగ్గురు మాతృ దేవతల లేదా మాతృకల మూడు పెద్ద విగ్రహాలు ఇప్పుడు ఖజురాహో మ్యూజియంలో ఉన్నాయి.  ఈ దేవతలను బ్రాహ్మణి, మహేశ్వరి, హింగుళాజ లేదా మహిషాసురమర్దినిగా గుర్తించారు. బ్రాహ్మణి విగ్రహానికి మూడు ముఖాలు ఉన్నాయి; ఆమె వాహనం హంస. మహేశ్వరి త్రిశూలం, మూపురం ఉన్న ఎద్దుతో చిత్రీకరించబడింది. మహిషాసురమర్దిని విగ్రహంలో, ఆమె ఓడించిన మహిషంపై ఒక కాలు పెట్టి ఉంది; ఆమె దాని కాళ్ళను పట్టుకుని ఉంది,, ఆమె ఎనిమిది చేతులలో రెండింటిలో కత్తి, డాలు ధరించి ఉంది. ఈ విగ్రహాలు ఖజురహో లోని పురాతన శిల్పాలలో ఒకటి. .
 ఇవి కూడా చూడండి 
 చౌసత్ యోగిని ఆలయం, భేడాఘాట్
 చౌసత్ యోగిని ఆలయం, రాణిపూర్ ఝరియాల్
 చౌసత్ యోగిని ఆలయం, మితోలి
 చౌసత్ యోగిని ఆలయం, హిరాపూర్
 మూలాలు 

 గ్రంథ పట్టిక  










వర్గం:ఖజురాహోలోని హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:భారతదేశంలోని దేవి ఆలయాలు
వర్గం:9వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:గ్రానైట్ నిర్మాణాలు
వర్గం:యోగిని ఆలయాలు