తంగైల్ ఎయిర్ డ్రాప్

{{Infobox military conflict
| conflict          = తాంగైల్ ఎయిర్‌డ్రాప్
| image             = IK450 (14011664863).jpg
| caption           = భారతీయ వాయు సేన , ఏ సీ -119 బాక్స్కర్ -తాంగైల్ ఎయిర్ డ్రాప్ ఈ విమానం మీద ఆధార పడింది..
| partof            = బంగ్లా దేశ్ విముక్తి పోరాటం , భారత్ -పాకిస్థాన్ యుద్ధం 1971
| date              = 11 – 12 డిసెంబర్ 1971
| place             = తాంగైల్,  తూర్పు పాకిస్థాన్ 
| result            =భారత్ విజయం 
•	భారత సైన్యం పూంగ్లి వంతెనను స్వాధీనం చేసుకుని తమ అధీనంలో ఉంచుకుంది
•	95 వ మౌంటేన్ బ్రిగేడ్ ఢాకా చేరడానికి మార్గం సుగమమయింది.
•	పాకిస్తాన్ 93 వ బ్రిగేడ్ ఒక సశస్త్ర దళంగా నశించి, ఢాకా రక్షణ లో చేర లేక పోయింది. | combatant1        = భారత్ 
| combatant2        = పాకిస్థాన్ 
| commander1        = 
 లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ కే ఎస్ పన్ను 
| commander2        =  బ్రిగేడియర్ అబ్దుల్ కాద్రి ఖాన్  
| units1            = •	95 వ మౌంటెన్ బ్రిగేడ్ 
•	56 మౌంటెన్ రెజిమెంట్
•	852 లైట్ 
•	13 గార్డ్స్
•	1 మరాఠా లైట్ ఇంఫానటరీ (యుద్ధం లో పాల్గొన్న ఏకయిక యూనిట్ )
•	13 రాజపుతాన రైఫిల్స్ 
•	94 ఫీల్డ్ కంపెనీ (సేపర్స్ )భారతీయ వాయు సేన 6 x ఏ ఎన్ -12లు 
20 x సీ 119 బాక్స్ కార్స్ 
22 x సీ -47 లు 
| units2            = 93వ ఇంఫానటరీ బ్రిగేడ్ •	83 మోర్టార్ బ్రిగేడ్
33 పంజాబ్ రెజిమెంట్ 
31 బెలూచ రెజిమెంట్ (భారత సేనకు 10 డిసెంబర్ న లొంగి పోయారు. )
70 వింగ్   రేంజర్లు 
71వింగ్  రేంజర్లు
~5,000 రజాకార్లు 
| strength1         = 2 పెరా 750 మంది నాలుగు కంపెనీల్లో 1 మరాఠా లైట్ ఇంఫానటరీ~750–1,000 మంది 
| strength2         = 93rd Brigade (ఉండ వలసిన దాని కంటే చాలా తక్కువ )
200–300 ఇంఫానటరీ
100–200 రేంజర్లు 
600 రజాకార్లు + పెరా మిలిటరి 
| casualties1       = 2 పెరా ముగ్గురు మరణించారు 20 కనబడలేడు  (ఎయిర్ డ్రాప్ లో తప్పి పోయారు ) ఒకరు గాయ పడ్డారు 1 మరాఠా లైట్ ఎవరికి ఏమి అవలేదు 
| casualties2       = 93rd Brigade + Razakars282 KIA42 POW
}}తంగైల్ ఎయిర్‌డ్రాప్''' 1971 డిసెంబర్ 11న భారత సైన్యం నిర్వహించిన గగన దళ ఆపరేషన్. లక్ష్యం టాంగైల్ ప్రాంతంలోని పూంగ్లీ వంతెన, ఫెర్రీ మార్గాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడం. ఈ ఆపరేషన్‌లో భారత సైన్యంలోని పారాచూట్ రెజిమెంట్ (2 పారా) యొక్క 2వ బెటాలియన్ పాల్గొంది. ద్వితీయ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత జరిగిన అతిపెద్ద గగన దళ ఆపరేషన్లలో ఇది ఒకటిగా భావించబడుతుంది. ఈ ఆపరేషన్‌లో లక్ష్యాలన్నీ స్వాధీనం చేసుకోబడ్డాయి. ఢాకాకు వెనుదిరుగుతున్న పాకిస్తాన్ సైన్యం యొక్క 93వ ఇన్ఫెంట్రీ బ్రిగేడ్‌ను అడ్డుకున్నారు.ఇది తన రక్షణను బలోపేతం చేయడానికి ఢాకా ఉపసంhttps://www.bharat-rakshak.com/archives/OfficialHistory/1971War/1971Chapter13.pdfహరించుకోవడానికి ప్రయత్నించింది.
 లక్ష్యం, సిద్ధత 

 లక్ష్యం 
డ్రాప్ కోసం 2 పారా యొక్క లక్ష్యాలు సరళంగా ఉన్నాయిః [1]

 లోహజంగ్ నదిలోహాజంగ్ నదిపై ఉన్న పూంగ్లీ వంతెనను స్వాధీనం చేసుకోవడం
 వంతెన తూర్పు వైపున ఫెర్రీ దాటే స్థలం, ఫెర్రీలను భద్రపరచడం

 పాకిస్తాన్ 93వ ఇన్ఫెంట్రీ బ్రిగేడ్ నది దాటి వెనుదిరగకుండా అడ్డుకోవడం

 1 మరాఠా లైట్ ఇన్ఫెంట్రీతో కలసి ఢాకా వైపు పురోగమించడం

 గూఢచార సమాచారం 
భారత సైన్యం పూంగ్లీ వంతెన ప్రాధాన్యతను ముందుగానే గుర్తించింది. భవిష్యత్తులో బంగ్లాదేశ్ లోపలికి దాడి చేయాలంటే ఈ వంతెన స్వాధీనం అవసరమని అర్థం చేసుకుంది.  1971 నవంబరులో పారా రెజిమెంట్‌కు చెందిన కెప్టెన్ ఎఫ్.కే. ఘోష్ రహస్యంగా బంగ్లాదేశ్‌లోకి చొరబడ్డారు. టాంగైల్ ప్రాంతంలో ముక్తి బహినీ కమాండర్  ఖాదర్ సిద్దిఖీతో కలసి డ్రాప్ జోన్‌లను గుర్తించారు.

కెప్టెన్ ఘోష్ సేకరించిన నిఘా సమాచారం వంతెనను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి, ఢాకా వైపు ముందుకు సాగడానికి అవసరమైన ప్రణాళికను అభివృద్ధి చేయడానికి భారత సైన్యానికి వీలు కల్పించింది.

 యుద్ధ వ్యవస్థ 

 భారత సైన్యం 
95వ మౌంటెన్ బ్రిగేడ్ టాంగైల్ వైపు కదులుతున్నప్పటికీ, యుద్ధంలో నేరుగా పాల్గొన్న దళాలు: 

 2వ బెటాలియన్, పారాచూట్ రెజిమెంట్ (ఎఫ్-జె సెక్టార్ ఫోర్స్ నుండి వేరుచేయబడింది, ఇది తాత్కాలిక బ్రిగేడ్ పరిమాణం ఏర్పాటు)
 1వ బెటాలియన్, మరాఠా లైట్ ఇన్ఫాంట్రీ

 పాకిస్తాన్ సైన్యం 
93వ ఇన్ఫెంట్రీ బ్రిగేడ్ ప్రధాన దళం. అయితే యుద్ధ సమయానికి వీరు బలహీన స్థితిలో ఉన్నారు. యుద్ధం యొక్క క్రమం ఇలా ఉందిః 
 33 పంజాబ్ : యుద్ధం సమయంలో 1 కంపెనీ తక్కువగా ఉంది ,
 31 బెలూచ : డిసెంబర్ 10న జమాల్పూర్ యుద్ధంలో నాశనం చేయబడింది.                 ప్రాణాలతో బయటపడిన వారు భారత దళాలకు లొంగిపోయారు.

 70 వింగ్ రేంజర్స్ (తక్కువ బలం, 33 పంజాబ్ లో చేరాయి )
 71 వింగ్ రేంజర్స్ (తక్కువ బలం, 33 పంజాబ్గా లో చేరాయి)
 ~ 5,000 రజాకార్లు (పాకిస్తాన్ మూలాల ప్రకారం, యుద్ధం సమయంలో 600 కు తగ్గిపోయారు ) 

 ఆపరేషన్ః 11-12 డిసెంబర్ 1971 

 ఎయిర్‌డ్రాప్ 
డిసెంబర్ 11 మధ్యాహ్నం ఆపరేషన్ ప్రారంభమైంది. సాయంత్రం 4:50కి 2 పారా సైనికులు 750 మంది తమ ప్యాక్ హోవిట్జర్లు,  జీపులతో పాటు తంగైల్కు  ఉత్తర దిశలో విజయవంతంగా దిగారు. 20 మంది తప్పిపోయారు. 19 మంది డ్రాప్ జోన్ కే ఉత్తరాన వాడల బడ్డారు. ఒకరు మహదేవో కురావ్ గాయపడినా,  ముక్తి బహినీ సహాయంతో"రజాకార్లను" నిర్మూలించడానికి అనేక దాడులు చేశాడు. యుద్ధం ముగిసిన పూర్తి 33 రోజుల తరువాత1972 జనవరి 2న యూనిట్‌తో తిరిగి కలిశారు..

2 పారా ను తంగైల్కు ఉత్తరాన 9 కిలోమీటర్ల దూరంలో డ్రాప్ చేశారు.  కాళిహాటి సమీపంలో  పారా దళాలను చూసి బ్రిగేడియర్ ఖాదిర్ (93వ బ్రిగేడ్ అధికారి) పారా దళాలను చూసి,  సమీప దళానికి దాడి ఆదేశించారు. అయితే భారత పారా దళాలు ఇప్పటికే సమూహీకరించుకుని సిద్ధమయ్యాయి.  దీనిని గ్రహించిన బ్రిగేడియర్ ఖాదిర్ పారాట్రూపర్లపై దాడి చేయడానికి సన్నాహాలు ప్రారంభించమని తన బ్రిగేడ్ను ఆదేశించాడు.

సాయంత్రం నాటికి, పారాట్రూపర్లు తమ లక్ష్యం-పూంగ్లీ వంతెన వైపు 9 కి. మీ. నడిచి చేరారు.  వంతెనను రక్షించిడానికి క్షహల తక్కువ బలగం ఉన్నట్లు  ప్రాథమిక నిఘా వెల్లడించిందిః కొద్దిగా మిగిలిన, సన్నిద్ధంగా  లేని రజాకార్ల  సమూహంతో 2 పాకిస్తానీ పదాతిదళ ప్లాటూన్లు మాత్రమే ఉన్నాయి. తమ పార్శ్వాలను చూసుకోవడానికి  "డి" కంపెనీని వదిలి, మిగిలిన బెటాలియన్ వంతెనపై దాడి ప్రారంభించింది. తక్కువగా  రక్షించబడిన వంతెన, ఫెర్రీ క్రాసింగ్ పాయింట్తో పాటు, భారత దళాలు ఎటువంటి ప్రాణనష్టం జరగకుండా 2000 గంటల వరకు ఆక్రమించుకున్నాయి . "డి" కంపెనీ ఇప్పుడు వంతెన వద్ద స్థానాలను బలోపేతం చేసింది . దానిని రక్షించడానికి 2 పారా సన్నిద్ధ మయింది. . 

 పాక్ ఎదురుదాడి 
11 రాత్రి నుండి 12 మధ్యాహ్నం వరకు 93వ బ్రిగేడ్ 5 ప్రతిదాడులు చేసింది. కానీ ముందస్తు యుద్ధాల్లో నష్టపోయి బలహీనమైంది. డిసెంబర్ 10న, భారత 167వ మౌంటైన్ బ్రిగేడ్ 95వ మౌంటెన్ బ్రిగేడ్తో కలిసి జమల్పూర్లోని పాకిస్తాన్ 93వ బలూచ్లోని 31 బలూచ్లను చుట్టుముట్టింది. 31 మంది బలూచ్ పోరాడారు, కానీ వారు ఉదయం 0730 గంటలకు లొంగిపోయారు. దీని ఫలితంగా ~ 1,500 మంది పురుషులు,  బహుళ ఫిరంగి తుపాకులతో లొంగిపోయారు. . మిగిలిన 93వ దళం భారత వైమానిక దళం నిరంతర వైమానిక దాడులకు గురైంది.  దాని వృత్తిపరమైన దళాలు 95వ మౌంటైన్ బ్రిగేడ్ యొక్క పురోగతి సమయంలో డిసెంబర్ 3 మరియు 10 మధ్య మరో 252 మంది ప్రాణనష్టాన్ని చవిచూశారు  (చంపీ  స్వాధీనం చేసుకున్నారు).

31 బలూచ్ లొంగిపోవడంతో, పోరాట స్థితిలో ఉన్న 93వ బ్రిగేడ్ లో  ఏకైక యూనిట్ 33 పంజాబ్, దీనిని పాకిస్తాన్ రేంజర్స్ యొక్క మిగిలిన కంపెనీలు బలోపేతం చేశాయి. 33 పంజాబ్, మధుపూర్ నుండి ఢాకా వెళ్ళేటప్పుడు, మధుపూరును రక్షించడానికి దాని కంపెనీలలో ఒకదాన్ని వదిలివేసింది. అందువల్ల, 93వ దళం పూంగ్లీలో 2 పారా స్థానాలపై ఎదురుదాడి చేసే సమయానికి, వారు తీవ్రంగా బలహీనంగానూ, అవ్యవస్థీకృతంగా ఉన్నారు. దీని ఫలితంగా వారి మొత్తం 5 దాడులు  సమన్వయం లేకుండా  జరిగాయి. దాడుల సమయంలో పాకిస్తాన్ రెగ్యులర్ వారి సంఖ్యను పెంచుకోవడానికి శిక్షణ లేని రజాకార్లపై ఆధారపడవలసి రావడం వల్ల ఈ దాడులు మరింత దెబ్బతిన్నాయి. మరణించిన వారిలో రజాకార్లు ఎక్కువ మంది ఉంటారు. డిసెంబర్ 12 ఉదయం,  మధ్యాహ్నం ఐఏఎఫ్ చేసిన వైమానిక దాడులు కూడా 93వ బ్ర్ బ్రిగేడ్ సామర్థ్యాన్ని మరింత దిగజార్చాయి.

12వ తేదీన 1500 గంటల సమయానికి, 1 మరాఠా లైట్,  పూంగ్లి వద్ద 2 పారా తో అనుసంధానించబడి, వంతెనను మరింత భద్రపరిచింది. 2 పారా,  1 మరాఠా లైట్ పాకిస్తాన్ పదాతిదళానికి ఆకస్మిక దాడులను ఏర్పాటు చేసి, మిగిలిన 12వ తేదీ అంతటా వారి శ్రేణులను క్రమం తప్పకుండా వేధించారు .  12వ తేదీ చివరి నాటికి,   భారత దళాలు బాగా నిర్వహించిన దాడుల కారణంగా, 93వ దళం పోరాట విభాగంగా ఉనికిలోలేనట్లు అయింది .  300 మందికి పైగా మరణించారు. 12వ తేదీన 1745 గంటల నాటికి, ప్రాణాలతో బయటపడిన పాకిస్తాన్ దళాలు కలియాకర్కు తిరోగమనం ప్రారంభించాయి.

 పరిణామం 
తంగైల్ ఎయిర్ డ్రాప్ మరియు తరువాత పూంగ్లీ వంతెనను స్వాధీనం చేసుకోవడం, ముందుకు సాగుతున్న భారత సైన్యానికి నేరుగా ఢాకాకు రహదారిని అందించింది. 167వ మౌంటైన్ బ్రిగేడ్ సహాయంతో 95వ మౌంటెన్ బ్రిగేడ్ యొక్క పురోగతి వాస్తవంగా అడ్డు లేకుండా అయ్యింది.  జమాల్పూర్ , పూంగ్లీ వంతెన వద్ద జరిగిన పోరాటం, డిసెంబర్ 3 మరియు 10 మధ్య జరిగిన పోరాటంతో కలిపి పాకిస్తాన్ 93వ బ్రిగేడ్ను వాస్తవంగా నాశనం చేస్తుంది. 93వ బ్రిగేడ్ యొక్క కమాండింగ్ ఆఫీసర్ అయిన బ్రిగేడియర్ ఖాదిర్, కాలినడకన కలియాకర్కు తిరిగి వెళ్ళడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు డిసెంబర్ 14న 26 మంది ఇతర జవాన్లు , అధికారులతో పాటు భారత దళాలు ఆయన్ని బంధించాయి.  చివరికి, 93వ బ్రిగేడ్ లో  7,000 మందిలో 900 మంది మాత్రమే ఢాకాకు చేరుకున్నారు, మిగిలిన వారు పట్టుబడ్డారు లేదా చంపబడ్డారు.

పాకిస్తాన్ అధికారి అయిన మేజర్ (తరువాత బ్రిగేడియర్ సిద్దిక్ సాలిక్ 93వ బ్రిగేడ్ లో ప్రాణాలతో బయటపడిన వారు ఢాకాకు ఎలా వచ్చారో గుర్తు చేసుకున్నారుః "వారు రావడం నేను చూశానుః వారు క్షౌరం చేసుకోలేదు, స్నానం చేయ లేదు, కలికి బూట్లు కూడా లేవు.  వారి ముఖాలు ఆకలితో ఉన్నాయి, కళ్ళు నిద్రలేకుండాను , చీలమండలు ఉబ్బి ఉన్నారు. ప్రాంతీయ రాజధాని రక్షణలోతిరిగి  పాల్గొనడానికి వారికి కనీసం ఇరవై నాలుగు గంటలు పట్టింది".

 పురస్కారాలు 
లెఫ్టినెంట్ కల్వంత్ సింగ్‌కు మహా వీర్ చక్ర పురస్కారం లభించింది. 2 పారా ఢాకాలోకి ప్రవేశించిన తొలి భారత దళం అయ్యింది. పూంగ్లీ వంతెన యుద్ధ గౌరవం, ఢాకా థియేటర్ గౌరవం అందుకుంది.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 భారత్-పాక్ పోరు
 బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధం యొక్క కాలక్రమం
 బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధం యొక్క సైనిక ప్రణాళికలు
 మిత్ర బాహిని ఆర్డర్ ఆఫ్ బ్యాటిల్
 పాకిస్తాన్ ఆర్మీ ఆర్డర్ ఆఫ్ బ్యాటిల్, డిసెంబర్ 1971
 పాకిస్తాన్ తూర్పు కమాండ్ ప్రణాళిక పరిణామం
 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధాలు,  సంఘర్షణలు

 మూలాలు