బృహన్ ముంబై మునిసిపల్ కార్పొరేషన్

బృహన్ ముంబై మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ (బీఎంసీ) మహారాష్ట్ర రాజధాని నగరం ముంబై పాలక పౌర సంస్థ.

భారతదేశంలోని ఏ ఇతర మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ కంటే ఎక్కువ నిధులు సమకూరుతున్నాయి, దీని వార్షిక బడ్జెట్ దేశంలోని కొన్ని చిన్న రాష్ట్రాల కంటే ఎక్కువగా ఉంది.  బొంబాయి మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ చట్టం 1888 ప్రకారం బ్రిటిష్ ఇండియా శాసనసభచే స్థాపించబడిన బీఎంసీ, నగరంతో పాటు కొన్ని శివారు ప్రాంతాల పౌర మౌలిక సదుపాయాలు, పరిపాలనకు బాధ్యత వహిస్తుంది.
చరిత్ర
పూర్వపు బొంబాయిలో మున్సిపల్ పరిపాలన 1805 నుండి ఉనికిలో ఉంది. ఈ కాలంలో పౌర పరిపాలనను కోర్టు ఆఫ్ పెట్టీ సెషన్స్ ఆధీనంలో ఉంచారు. 18వ శతాబ్దం చివరి వరకు బొంబాయి పరిపాలనను అధ్యక్షుడు, కౌన్సిల్ నేరుగా నిర్వహించేవారు. అయితే, మున్సిపల్ పరిపాలన అసమర్థంగా ఉండటంతో, బ్రిటిష్ పరిపాలన బహుళ ప్రయత్నాలు చేపట్టింది. 1865 సంవత్సరంలో బాడీ కార్పొరేట్‌గా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ స్థాపించబడింది, సర్ ఆర్థర్ క్రాఫోర్డ్ మొదటి మున్సిపల్ కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యాడు. 

ఆ తరువాత 1872లో, 1872 నాటి బాంబే చట్టం నంబర్ III అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత, 64 మంది ఎన్నికైన కార్పొరేటర్లతో కూడిన రెగ్యులర్ కార్పొరేషన్ స్థాపించబడింది, వీరు రేటు (పన్ను) చెల్లింపుదారులు, ఓటు హక్కు పన్ను చెల్లింపుదారులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. సర్ ఫిరోజ్‌షా మెహతా 1872 చట్టం ముసాయిదా తయారీలో కీలక పాత్ర పోషించాడు, ఇది నేడు కనిపిస్తున్నట్లుగా కార్పొరేషన్ స్థాపనకు దారితీసింది. సర్ ఫిరోజ్‌షా 1873లో మున్సిపల్ కమిషనర్‌గా, 1884–86లో ఛైర్మన్‌గా, 1905 & 1911లో అధ్యక్షుడిగా పని చేశాడు. బొంబాయిలో మున్సిపల్ ప్రభుత్వ పితామహుడిగా ప్రేమగా పిలువబడే సర్ ఫిరోజ్‌షా పెద్ద విగ్రహాన్ని 1923లో అతని జ్ఞాపకార్థం, గౌరవార్థం నిర్మించారు, మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ భవనాన్ని అలంకరించారు.

బ్రిటిష్ పరిపాలన బాంబే మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ చట్టం, 1888 ద్వారా కార్పొరేషన్ కార్యకలాపాలను మెరుగైన పరిపాలన ద్వారా దాని ప్రతినిధులకు సరైన బాధ్యతలను అందించడం ద్వారా క్రమబద్ధీకరించారు. కొన్ని సవరణలతో ఈ చట్టం నేటికీ అమలులో ఉంది.
బీఎంసీ కి ఐఏఎస్ అధికారి నాయకత్వం వహిస్తాడు, ఆయన మున్సిపల్ కమిషనర్‌గా పని చేస్తాడు, కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని కలిగి ఉంటారు. మున్సిపల్ కమిషనర్ 1888 ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ చట్టం కింద ఉన్న అధికారులలో ఒకరు. ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ చట్టం 1888 సెక్షన్ 54 కింద మున్సిపల్ కమిషనర్ ఎగ్జిక్యూటివ్ వింగ్‌కు అధిపతిగా ఉంటారు. ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ చట్టం 1888 సెక్షన్ 54 కింద మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం మున్సిపల్ కమిషనర్‌ను నియమిస్తుంది. నీటి సరఫరా, రోడ్లు, తుఫాను నీరు, మురుగునీటి పారుదల, ముంబై పౌరులకు వివిధ సేవలను సమర్థవంతంగా అందించడం వంటి నగరంలోని పౌర మౌలిక సదుపాయాలను అభివృద్ధి చేయడం, నిర్వహించడం మున్సిపల్ కమిషనర్ బాధ్యత. మున్సిపల్ కమిషనర్ తన విధులను నిర్వర్తించడంలో అదనపు మున్సిపల్ కమిషనర్లు, డిప్యూటీ మున్సిపల్ కమిషనర్లు, అసిస్టెంట్ కమిషనర్లు, వివిధ విభాగాధిపతులకు వివిధ విభాగాలను కలిగి ఉంటారు. మున్సిపల్ కమిషనర్‌కు అదనపు మున్సిపల్ కమిషనర్లు, డిప్యూటీ మున్సిపల్ కమిషనర్లు, అసిస్టెంట్ కమిషనర్లు సహాయం చేస్తారు.

బీఎంసీ లోని అన్ని పరిపాలనా వ్యవహారాలు జూన్ 2008 నాటికి మరాఠీలో నిర్వహించబడ్డాయి, ఈ నిర్ణయం వివాదానికి దారితీసింది,  దీని తరువాత బీఎంసీ తన వైఖరిని సడలించి ఇంగ్లీషులో ఫారాలను అంగీకరించడం ప్రారంభించింది.
పరిపాలన
బీఎంసీ కి ఐఏఎస్ అధికారి నాయకత్వం వహిస్తాడు, ఆయన మున్సిపల్ కమిషనర్‌గా పని చేస్తాడు, కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని కలిగి ఉంటారు. మున్సిపల్ కమిషనర్ 1888 ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ చట్టం కింద ఉన్న అధికారులలో ఒకరు. ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ చట్టం 1888 సెక్షన్ 54 కింద మున్సిపల్ కమిషనర్ ఎగ్జిక్యూటివ్ వింగ్‌కు అధిపతిగా ఉంటారు. ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ చట్టం 1888 సెక్షన్ 54 కింద మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం మున్సిపల్ కమిషనర్‌ను నియమిస్తుంది. నీటి సరఫరా, రోడ్లు, తుఫాను నీరు, మురుగునీటి పారుదల, ముంబై పౌరులకు వివిధ సేవలను సమర్థవంతంగా అందించడం వంటి నగరంలోని పౌర మౌలిక సదుపాయాలను అభివృద్ధి చేయడం, నిర్వహించడం మున్సిపల్ కమిషనర్ బాధ్యత. మున్సిపల్ కమిషనర్ తన విధులను నిర్వర్తించడంలో అదనపు మున్సిపల్ కమిషనర్లు, డిప్యూటీ మున్సిపల్ కమిషనర్లు, అసిస్టెంట్ కమిషనర్లు, వివిధ విభాగాధిపతులకు వివిధ విభాగాలను కలిగి ఉంటారు. మున్సిపల్ కమిషనర్‌కు అదనపు మున్సిపల్ కమిషనర్లు, డిప్యూటీ మున్సిపల్ కమిషనర్లు, అసిస్టెంట్ కమిషనర్లు సహాయం చేస్తారు.

బీఎంసీ లోని అన్ని పరిపాలనా వ్యవహారాలు జూన్ 2008 నాటికి మరాఠీలో నిర్వహించబడ్డాయి, ఈ నిర్ణయం వివాదానికి దారితీసింది,  దీని తరువాత బీఎంసీ తన వైఖరిని సడలించి ఇంగ్లీషులో ఫారాలను అంగీకరించడం ప్రారంభించింది.

+ నగర అధికారులు మేయర్ రీతు తవ్డే 7 ఫిబ్రవరి 2026 డిప్యూటీ మేయర్ సంజయ్ ఘాడి 7 ఫిబ్రవరి 2026 మున్సిపల్ కమిషనర్ భూషణ్ గగ్రాణి  21 మార్చి 2024 నిర్వాహకుడు భూషణ్ గగ్రాని , ఐఏఎస్ 21 మార్చి 2024

 ఆదాయం 

 పన్నుల నుండి ఆదాయం 
కార్పొరేషన్ పన్ను సంబంధిత ఆదాయం క్రింది విధంగా ఉంది.

 ఆస్తి పన్ను.
 వృత్తి పన్ను.
 వినోద పన్ను.
 కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నుండి వస్తువులు, సేవల పన్ను వంటి గ్రాంట్లు.
 ప్రకటనల పన్ను.

 పన్నుయేతర వనరుల నుండి ఆదాయం 
కార్పొరేషన్  పన్నుయేతర ఆదాయం క్రింద ఇవ్వబడింది.

 నీటి వినియోగ ఛార్జీలు.
 డాక్యుమెంటేషన్ సేవల నుండి రుసుములు.
 మున్సిపల్ ఆస్తి నుండి అద్దె అందింది.
 మున్సిపల్ బాండ్ల నుండి నిధులు.

 ప్రస్తుత సభ్యులు 
బృహన్ ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ 227 వార్డులు, వాటి కౌన్సిలర్లు సీరియల్ వారీగా క్రింద ఇవ్వబడ్డారు. చివరి ఎన్నికలు 2026 జనవరి 15న జరిగాయి, వాటి ఫలితాలు జనవరి 16న ప్రకటించబడ్డాయి. 
మేయర్: రీతు తవ్డేడిప్యూటీ మేయర్: సంజయ్ ఘాడిప్రాంతంవార్డు నెం.కౌన్సిలర్పార్టీవ్యాఖ్యలుఆర్–నార్త్1రేఖ యాదవ్శివసేన2తేజస్వి ఘోసల్కర్rowspan=2 బీజేపీ3ప్రకాష్ దారేకర్4మంగేష్ పంగారేrowspan=3 శివసేన5సంజయ్ ఘాడిడిప్యూటీ మేయర్6దీక్ష కర్కర్7గణేష్ ఖాంకర్rowspan=4 బీజేపీ8యోగితా పాటిల్ఆర్–సెంట్రల్9శివానంద్ శెట్టి10జితేంద్ర పటేల్11అదితి ఖుర్సాంగేశివసేన12సరికా జోర్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌13రాణి త్రివేదిrowspan=5 బీజేపీ14సీమా షిండే15జిగ్నాస షా16శ్వేతా కోర్గావ్కర్17శిల్పా సంగోర్18సంధ్యా దోషిశివసేనఆర్–సౌత్19దక్షత కవతంకర్ rowspan=7 బీజేపీ20దీపక్ తవ్డే21లీనా డెహెర్కర్22హిమాన్షు పరేఖ్23శివ్ కుమార్ ఝా24స్వాతి జైస్వాల్25నిషా పరులేకర్26ధర్మేంద్ర కాలేఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌27నీలం గురవ్  బీజేపీ28అజంతా యాదవ్ఐఎన్‌సీ29సచిన్ పాటిల్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌30ధవల్ వోరాrowspan=2 బీజేపీ31మనీషా యాదవ్పి–నార్త్32గీతా భండారిఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌33మొహమ్మద్ మొయిన్ సిద్ధిక్rowspan=2 ఐఎన్‌సీ34హైదర్ అస్లాం షేక్35యోగేష్ వర్మ rowspan=2 బీజేపీ36సిద్ధార్థ్ శర్మ37యోగితా ప్రశాంత్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌38సురేఖ పరాబ్ఎంఎన్ఎస్ 39పుష్ప కలంబేrowspan=3 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌40తులసీరామ్ షిండే41సుహాస్ వాడ్కర్42ధనశ్రీ భరద్కర్శివసేన43అజిత్ రౌరానేఎన్‌సీపీ (ఎస్‌పీ) 44సంగీత శర్మ rowspan=4 బీజేపీ45సంజయ్ కాంబ్లే46యోగితా కోలి47తాజిందర్ సింగ్ తివానా48రఫీక్ ఎలియాస్ షేక్rowspan=2 ఐఎన్‌సీ49సంగీత కోలిపి–సౌత్50విక్రమ్ రాజ్‌పుత్   బీజేపీ51వర్ష టెంభావ్కర్శివసేన52ప్రీతి సతం బీజేపీ53జితేంద్ర వాల్విrowspan=2 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌54అంకిత్ ప్రభు55హర్ష్ పటేల్   బీజేపీ56లక్ష్మీ భాటియాశివసేన57శ్రీకళ పిళ్ళై rowspan=2 బీజేపీ58సందీప్ పటేల్కె–వెస్ట్59శైలేష్ ఫాన్సేఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌60సయాలి కులకర్ణి   బీజేపీ61దివ్య అవనీష్ సింగ్ ఐఎన్‌సీ62జీషాన్ చేంజ్ ముల్తానీఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌63రూపేష్ సావర్కర్  బీజేపీ64సబా హరున్ ఖాన్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌65విఠల్ బండేరి   బీజేపీ66మెహెర్ మొహ్సిన్ హైదర్ఐఎన్‌సీ67దీపక్ కోటేకర్rowspan=3 బీజేపీ68రోహన్ రాథోడ్69సుధా సింగ్70ప్రసాద్ నాగోకర్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌71సునీతా మెహతాrowspan=2 బీజేపీకె–తూర్పు72మమతా యాదవ్73లోనా రావత్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌74విద్యా ఆర్య కంగానేఎంఎన్ఎస్ 75ప్రమోద్ సావంత్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌76ప్రకాష్ ముసలే  బీజేపీ77శివానీ పరాబ్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌78నాజియా సఫీశివసేన79మాన్సి మధుకర్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌80దిశా యాదవ్rowspan=3 బీజేపీ81కేశర్బెన్ పటేల్82జగదేశ్వరి అమీన్83సోనాలి సాబేఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌84అంజలి సామంత్rowspan=2 బీజేపీ85మిలింద్ షిండే86రితేష్ రాయ్శివసేనహెచ్–తూర్పు87పూజా మహాదేశ్వర్rowspan=3 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌88శార్వరి పరాబ్89గితేష్ రౌత్90తులిప్ మిరాండాఐఎన్‌సీ91సగున్ నాయక్శివసేన92ఇబ్రహీం ఇక్బాల్ ఖురేషిఐఎన్‌సీ93రోహిణి కాంబ్లేrowspan=3 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌94ప్రజ్ఞా భుట్కర్95హరి శాస్త్రి96ఆయేషా ఖాన్ షమ్స్ఎన్‌సీపీహెచ్–వెస్ట్97హేతల్ గాలాrowspan=2 బీజేపీ98అల్కా కేర్కర్99చింతామణి నివతేఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌100స్వప్న మాత్రే  బీజేపీ101కరెన్ డెమెల్లోrowspan=2 ఐఎన్‌సీ102రాజా సిరాజ్ ఖాన్స103హేతల్ మార్క్వేకర్rowspan=6 బీజేపీ104ప్రకాష్ గంగాధర్105అనితా వైటి106ప్రభాకర్ షిండే107నీల్ సోమయ్య108దీపికా ఘాగ్స109సురేష్ షిండేఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌110ఆశా సురేష్ కోపర్కర్ఐఎన్‌సీ111దీపక్ సావంత్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌112సాక్షి దల్వి  బీజేపీ113దీప్మాల బాబన్rowspan=2 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌114రాజుల్ పాటిల్115జ్యోతి రాజ్‌భోజ్ఎంఎన్ఎస్ 116జాగృతి పాటిల్  బీజేపీ117శ్వేతా పవాస్కర్rowspan=2 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌118సునీతా జాదవ్119రాజేష్ సోనావానేశివసేన120విశ్వాస్ షిండేrowspan=2 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌121ప్రియదర్శిని థాకరే122చందన్ శర్మ  బీజేపీన123సునీల్ మోర్rowspan=2 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌124సకినా షేక్125సురేష్ అవాలేశివసేన126అర్చన భలేరావు  బీజేపీ127స్వరూప పాటిల్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌128సాయి షిర్కేఎంఎన్ఎస్ 129అశ్విని మేట్rowspan=4 బీజేపీ130ధర్మేష్ గిరి131రాఖీ జాదవ్132రీతు తవ్డేMayor133శ్రుతికా కాండేశివసేనM–తూర్పు134అతీఖ్ అహ్మద్ ఖాన్ఎంఐఎం135నవనాథ్ బాన్  బీజేపీ136మొహమ్మద్ జమీర్ ఖురేషిrowspan=5 ఎంఐఎం137షమీర్ రంజాన్138రోహన్ ఇర్ఫాన్ షేక్139షబానా అతిఫ్ షేక్140విజయ్ ఉబాలే141విఠల్ లోక్రేఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌142అపేక్ష ఖండేకర్శివసేన143షబానా ఫరూఖ్ కాజీఎంఐఎం144దినేష్ బబ్లు పంచల్  బీజేపీ145ఖైర్నుసా అక్బర్ హుస్సేన్ఎంఐఎం146సమృద్ధి కేట్rowspan=3 శివసేన147ప్రజ్ఞా సదాఫులే148అంజలి నాయక్M–వెస్ట్149సుషమ్ సావంత్  బీజేపీ150వైశాలి షెడ్కర్ఐఎన్‌సీ151కాశీష్ ఫుల్వారియాrowspan=2   బీజేపీ152ఆశా మరాఠే153మీనాక్షి పటంకర్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌154మహాదేవ్ శిగ్వాన్  బీజేపీ155స్నేహల్ శివకర్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌ల156అశ్విని మతేకర్శివసేన157సరితా మస్కేఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌158చిత్ర సంగ్లే159ప్రకాష్ మోర్బీజేపీ160కిరణ్ లాండ్గేrowspan=2 శివసేన161విజయేంద్ర షిండే162అమీర్ నసీమ్ ఖాన్ఐఎన్‌సీ163శైల లాండేశివసేన164హరీష్ భండిర్గేబీజేపీ165మొహమ్మద్ అష్రఫ్ అజ్మీఐఎన్‌సీ166మీనల్ సంజయ్ తుర్డేశివసేన167సమన్ అర్షద్ అజ్మీఐఎన్‌సీ168సయీదా ఖాన్ఎన్‌సీపీ169ప్రవీణ మోరాజ్కర్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌170బుష్రా మాలిక్ఎన్‌సీపీ171రాణి యెరుంకర్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌ఎఫ్–నార్త్172రాజశ్రీ శిరోద్కర్rowspan=3 బీజేపీ173శిల్పా కేలుస్కర్174సాక్షి కనోజియా175మాన్సి సతంకర్శివసేన176రేఖ యాదవ్rowspan=2 బీజేపీ177కల్పేష కొఠారి178అమే ఘోలేశివసేన179ఆయేషా బానోఐఎన్‌సీ180తృష్ణ విశ్వసరావుశివసేన181పుష్ప కోలిrowspan=2 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌జి–నార్త్182మిలింద్ వైద్య183ఆశా దీపక్ కాలేrowspan=2 ఐఎన్‌సీ184సాజిదా బబ్బు ఖాన్185టిఎం జగదీష్rowspan=3 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌186అర్చన షిండే187జోసెఫ్ కోలి188భాస్కర్ శెట్టిశివసేన189హర్షల మోర్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌190శీతల్ గంభీర్ దేశాయ్  బీజేపీ191విశాఖ రౌత్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌192యశ్వంత్ కిల్లెదార్ఎంఎన్ఎస్ జి–సౌత్193హేమాంగి వర్లికర్rowspan=4 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌194నిషికాంత్ షిండే195విజయ్ భాంగే196పద్మజ చెంబుర్కర్197వనితా నర్వంకర్శివసేన198అబోలి ఖాడేrowspan=3 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌199కిషోరి పెడ్నేకర్F–దక్షిణం200ఊర్మిళ పంచల్201ఇరామ్ సాజిద్ సిద్ధిఖీ ఎస్‌పీ  202శ్రద్ధా జాదవ్rowspan=3 ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌203శ్రద్ధా పెడ్నేకర్204కిరణ్ తవ్డే205సుప్రియా దల్విఎంఎన్ఎస్ 206సచిన్ పడ్వాల్   ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌ఇ207రోహిదాస్ లోఖండే  బీజేపీ208రమాకాంత్ రహతే  ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌209యామిని జాదవ్శివసేన210సోనమ్ జంసుత్కర్  ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌211వకార్ నిసార్ అహ్మద్ఐఎన్‌సీ212అబ్రహానీ షెహజాద్ ఎస్‌పీ  213నసిమా జాయెద్ఐఎన్‌సీద214అజయ్ పాటిల్rowspan=2 బీజేపీ215సంతోష్ ధోలే216రాజశ్రీ భటంకర్ఐఎన్‌సీ217గౌరంగ్ ఝవేరిrowspan=3 బీజేపీ218స్నేహల్ టెండూల్కర్219సన్నీ సనప్చ220సంపద మాయేకర్ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌221ఆకాష్ పురోహిత్rowspan=2 బీజేపీ222రీటా మక్వానాబ223ద్యానరాజ్ నికంrowspan=2 ఐఎన్‌సీ224రుఖ్సానా నూరుల్ అమీన్అ225హర్షిత నర్వేకర్rowspan=3 బీజేపీ226మకరంద్ నార్వేకర్227గౌరవి నర్వేకర్

 మూలాలు 

వర్గం:మహారాష్ట్ర నగర పాలక సంస్థలు