మాతంగేశ్వర ఆలయం, ఖజురహో

మాతంగేశ్వర ఆలయం  భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ ఖజురహో పట్టణంలో ఉన్న ఒక శివాలయం. ఖజురాహోలోని చందేలా యుగపు స్మారక కట్టడాలలో, ఇప్పటికీ ఆరాధన కోసం చురుకుగా ఉపయోగించబడుతున్న ఏకైక హిందూ దేవాలయం ఇది. ఖజురహో స్మారక కట్టడాల సమూహంలో భాగంగా, ఈ ఆలయం దాని కళ, వాస్తుశిల్పం, చందేలా సంస్కృతికి సాక్ష్యం కారణంగా 1986లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితా చేర్చబడింది.

 చరిత్ర 
ఖజురహో యొక్క తరువాతి దేవాలయాల మాదిరిగా కాకుండా సాదా రూపకల్పనను కలిగి ఉన్నందున ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI) మాతంగేశ్వర ఆలయాన్ని 900-925 CE కి కేటాయించింది. అయితే, పండితుడు రాణా పిబి సింగ్ దీనిని సుమారు క్రీ. శ. 1000కి కేటాయించారు.

ఈ ఆలయాన్ని ఏఎస్ఐ జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నం వర్గీకరించింది.

చరిత్ర ప్రకారం, మాతంగ అనే ఋషి లింగం రూపంలో ప్రత్యక్షమై, ప్రేమ దేవతను నియంత్రించాడు. ఆయన ఆశ్రమాలు ఖజురహో, కేదార్నాథ్, వారణాసి, గయా లలో ఉన్నాయి. ఇవి ఇప్పుడు నాలుగు మాతంగేశ్వర (మాతంగ దేవాలయాల ప్రభువు) దేవాలయాల ప్రదేశాలు. ప్రేమ దేవుడిని నియంత్రించిన శివుడి పేరు మీద ఈ ఆలయానికి పేరు పెట్టబడిందని మరొక కథనం పేర్కొంది.

 కళ, వాస్తుశిల్పం 
మాతంగేశ్వర ఆలయం ప్రణాళిక, రూపకల్పన పరంగా బ్రహ్మ ఆలయానికి పెద్ద ఎత్తున రూపకల్పన చేయబడింది. దీనికి చదరపు ప్రణాళిక ఉంది. ఇందులో 1 మీటర్ వ్యాసం కలిగిన 2 మీటర్ల ఎత్తైన లింగం ఉంది. లింగం యొక్క బేస్ ప్లాట్ఫాం 1.2 మీటర్ల ఎత్తు, 7.6 మీటర్ల వ్యాసం కలిగి ఉంది. ఈ లింగంలో నగరి, పర్షియన్ శాసనాలు ఉన్నాయి.ఖజురాహోలోని ఇసుకరాయి దేవాలయాలలో మాటంగేశ్వర ఆలయం అత్యంత సరళంగా కనిపిస్తుంది. ఇది గొప్పగా అలంకరించబడలేదుః దాని లోపలి గోడలు, బాహ్య గోడలు, వక్రరేఖ టవర్ చెక్కడాలు లేకుండా ఉన్నాయి. పైకప్పులో ప్రాథమిక పూల గుమ్మటాలు ఉన్నాయి .

 ప్రస్తుత ఉపయోగం 
ఖజురహోలోని హిందూ దేవాలయాలలో, మాతంగేశ్వర ఆలయం మాత్రమే విస్తృతంగా చురుకైన పూజా స్థలం.   ఫిబ్రవరి లేదా మార్చిలో జరిగే శివరాత్రి సమయంలో, శివుని వివాహ వేడుకలను జరుపుకోవడానికి ఇక్కడ మూడు రోజుల వేడుక నిర్వహిస్తారు. దీనికి దాదాపు 25,000 మంది హాజరవుతారు. ఈ వేడుకలో లింగాన్ని స్నానం చేసి, దుస్తులు ధరించి, మానవ వరుడిలా అలంకరిస్తారు..

 మూలాలు 

 గ్రంథ పట్టిక 






వర్గం:ఖజురాహోలోని హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:మధ్యప్రదేశ్‌లోని శివాలయాలు
వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు