శ్రీ నైమిషనాథ విష్ణు ఆలయం

శ్రీ నైమిషనాథ విష్ణు దేవాలయం (నైమిషనాథ దేవరాజ దేవాలయం, నైమిషనారాయణ దేవాలయం లేదా రామానుజ కోట్ దేవాలయం అని కూడా పిలువబడుతుంది) ఒక హిందూ దేవాలయం. ఇది విష్ణువు, లక్ష్మీదేవిలకు అంకితమైనది. ఈ దేవాలయం ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని సీతాపూర్ జిల్లాలోని నైమిషారణ్యం పట్టణంలో స్థితి చెందింది.
ఈ దేవాలయం దివ్యదేశాలలో ఒకటి. 12 మంది ఆళ్వారులచే రచించబడిన నాలాయిర దివ్య ప్రబంధంలో ప్రశంసించబడిన విష్ణువుకు అంకితమైన 108 దేవాలయాలలో ఇది ఒకటి. ముఖ్యంగా తిరుమంగై ఆళ్వార్ ఈ క్షేత్రాన్ని స్తుతించాడు. సాంకేతికంగా, ఈ దేవాలయం మాత్రమే కాకుండా మొత్తం నైమిషారణ్య నగరం ఒక దివ్యదేశంగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ దేవాలయం ప్రాచీన కాలం నుండి ఉన్నదిగా విశ్వసించబడుతుంది. వివిధ కాలాల్లో భిన్న రాజులచే నిర్మాణ, విస్తరణ, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టబడినట్లు భావించబడుతుంది. స్వయంగా అవతరించిన ఎనిమిది విష్ణు దేవాలయాలలో ఇది ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది, స్వయంవ్యక్త క్షేత్రంగా వర్గీకరించబడింది. ఈ దేవాలయానికి సంబంధించిన పవిత్ర తీర్థాలు చక్రకుండం, గోమతి నది. పర్వదినాల సమయంలో భక్తులు ఇక్కడ పవిత్ర స్నానం చేయడం ఆనవాయితీ. అదేవిధంగా, సమీపంలో అహోబిల మఠంకు చెందిన నవ నరసింహ స్వామి, హనుమాన్ గఢీ దేవాలయాలు కూడా ఉన్నాయి.

దేవతల రాజు ఇంద్రుడు ఒకసారి వ్రిత్ర అనే అసుర దేవలోకం నుండి తరిమివేయబడ్డాడు. చెక్కతో లేదా లోహంతో చేసిన ఏ ఆయుధం తనకు హాని చేయదని, వరము వచ్చే వరకు తెలిసిన ఏ ఆయుధంతోనూ తనను చంపలేమని వ్రిత్రకు వరం ఇవ్వబడింది. బ్రహ్మ దేవుని సలహా మేరకు, ఇంద్రుడు నైమిష్ అడవిలో విష్ణు 2000 సంవత్సరాల పాటు తపస్సు చేశాడు. సంతోషించిన విష్ణు ఇంద్రుడి ముందు కనిపించి, దధిచి మహర్షి ఎముకలతో తయారు చేసిన ఆయుధం మాత్రమే వ్రిత్రను ఓడిస్తుందని వెల్లడించాడు. ఇంద్రుడు తన ఎముకల కోసం ఋషిని అభ్యర్థించాడు, ఋషి ఆ అభ్యర్థనను అంగీకరించి తన జీవితాన్ని త్యాగం చేశాడు. ఇంద్రుడు ఋషి వెన్నెముక నుండి వజ్రా (థండర్బోల్ట్) ను సృష్టించి, వ్రిత్రను చంపాడు.
 స్థానం, నిర్మాణం 
నైమిసరణ్య సీతాపూర్, ఖైరాబాద్ నుండి రహదారుల కూడలి వద్ద, సీతాపూర్ నుండి 32 కి. మీ., సండిలా రైల్వే స్టేషన్ నుండి 42 కి. మీ, ఉత్తర ప్రదేశ్ లక్నో ఉత్తరాన 45 మైళ్ళ దూరంలో ఉంది. నైమిసరణ్య నిమ్సర్ లేదా నిమ్ఖర్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది గోమతి నది ఎడమ ఒడ్డున ఉంది.  

నైమిషనాథ విష్ణు దేవాలయం బయటి భాగంలో గోపురంతో దక్షిణ భారతీయ శైలిలో నిర్మించబడింది; అయితే అంతర్గత నిర్మాణంలో ఉత్తర భారతీయ శైలీ లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. గర్భగృహంలో ఉన్న విష్ణువును ఎదురుగా చూసేలా స్వర్ణ గరుడ స్తంభం (గరుడ స్థంభం) ప్రతిష్ఠించబడింది. ఆ స్తంభంపై గరుడుని మూర్తి చెక్కబడి ఉంటుంది. గర్భగృహానికి అనుసంధానంగా చిన్న సభామండపం నిర్మించబడింది. ఈ దేవాలయంలో మూడు గర్భగృహాలు ఉన్నాయి. అవి వరుసగా విష్ణువు, లక్ష్మీదేవి, జగద్గురు రామానుజాచార్యులులకు అంకితమైనవి. ఈ మూడు గర్భగృహాలు పరస్పరం సమీపంగా అమరిక చేయబడ్డాయి.  మూల గర్భగృహంలో ఉన్న విష్ణుమూర్తి నల్లరాయి తో తయారు చేయబడి, నిలువుదోరణిలో గరుడ స్థంభాన్ని ఎదురుగా చూస్తూ ప్రతిష్ఠించబడింది. అదేవిధంగా, పంచలోహంతో తయారు చేసిన ఉత్సవ విగ్రహాలు కూడా ఉన్నాయి. వాటిలో విష్ణువు శ్రీదేవి, భూదేవితో కలిసి దర్శనమిస్తాడు. ఈ విగ్రహాలు ఆభరణాలతో సొబగులు పొంది అలంకరించబడ్డాయి. ఇక్కడ మహాలక్ష్మి “పుండరీకవల్లి”గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమెను ప్రేమతో “నైమిష లక్ష్మీ జీ” అని కూడా పిలుస్తారు. ఆమె ఎరుపు వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన రూపంలో దర్శనమిస్తుంది. ఆమె ఆలయం విష్ణు ఆలయానికి ఎడమ వైపున ఉండగా, రామానుజాచార్యుల ఆలయం కుడి వైపున ఉంది. ఈ మూడు ఆలయాలకూ ఉక్కు తలుపులు అమర్చబడ్డాయి.
 మతపరమైన ప్రాముఖ్యత 
ఈ ఆలయం విష్ణువు యొక్క ఎనిమిది దేవాలయాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది, ఇది స్వయంవైక్య క్షేత్ర వర్గీకరించబడింది.  (ఈ శ్రేణిలోని ఏడు ఇతర దేవాలయాలు శ్రీరంగం రంగనాథస్వామి ఆలయం, భూ వరాహ స్వామి ఆలయం, తిరుమల వెంకటేశ్వర ఆలయం, దక్షిణ భారతదేశం వనమలై పెరుమాళ్ ఆలయం, ఉత్తర భారతదేశం సాలిగ్రామ (ముక్తినాధ్ ఆలయం పుష్కర్ (వరాహ ఆలయం), బద్రీనాథ్ ఆలయం. నైమిష్నాథ్ విష్ణు ఆలయాన్ని 7వ-9వ శతాబ్దపు వైష్ణవ కానన్ అయిన నాలయిరా దివ్య ప్రబంధం తిరుమంగై అల్వర్ పది శ్లోకాలలో పూజించారు. ఈ ఆలయాన్ని వైష్ణవ సిద్ధాంతంలో గౌరవించబడే 108 విష్ణు దేవాలయాలు అయిన దివ్య దేశం గా వర్గీకరించారు. రామజన్మభూమి ఆలయం (అయోధ్య కృష్ణ జన్మభూమి ఆలయం) (మథుర కామ్తనాథ్ ఆలయం (చిత్రకూటం), బేణి మాధవ్ ఆలయం (ప్రయాగ్రాజ్) తో పాటు ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఉన్న 5 ప్రధాన వైష్ణవ దేవాలయాలలో ఇది ఒకటి. 

ప్రతి అమావాస్య రోజున, పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు పవిత్ర బావిలో మునిగి తమను తాము శుద్ధి చేసుకుంటారు. అమావాస్య సోమవారం నాడు పడితే, బావిలో పవిత్ర స్నానం చేసి, సమీపంలోని దేవత లలితకు నైవేద్యం సమర్పించడం వారి జీవితకాలంలో చేసిన పాపాలన్నింటినీ కడిగివేస్తుందని నమ్ముతారు.Saraswati 1984, p. 131 నైమిషారణ్య చక్ర తీర్థం ఒక అద్భుతమైన ప్రత్యేక జలసంబంధమైన లక్షణం, ఇక్కడ నీరు భూగర్భ మూలం నుండి ఉద్భవించి వృత్తాకార కదలికలో ప్రవహిస్తుంది. విష్ణువు యొక్క సుదర్శన చక్రం భూమిని తాకిన ప్రదేశంగా ఇది గౌరవించబడుతుంది.

 ఇవి కూడా చూడండి 
 నైమిషారణ్యం
 దివ్య దేశం
 మిస్రిఖ్ నీమ్సర్
మూలాలు

 గమనికలు 

 బాహ్య లింకులు 

వర్గం:వైష్ణవ దివ్యదేశాలు
వర్గం:సీతాపూర్ జిల్లా
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు
వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు