హాన్ రాజవంశం

హాన్ రాజవంశం (202 BC9 AD, 25–220 AD) అనేది లియు బ్యాంగు స్థాపించిన చైనా సామ్రాజ్య రాజవంశం, మరియు దీనికి ముందు స్వల్పకాలిక క్విన్ రాజవంశం (221–206 BC), చు–హాన్ వివాదం (206–202 BC) అని పిలువబడే ఇంటర్‌రెగ్నం ఉన్నాయి. దీని తరువాత మూడు రాజ్యాలు కాలం (క్రీ.శ. 220–280) వచ్చింది. జిన్ రాజవంశం (క్రీ.శ. 9–23) కూడా కొంతకాలం అంతరాయం కలిగింది. ఆ విధంగా దీనిని రెండు కాలాలుగా విభజించారు—వెస్ట్రను హాన్ (క్రీ.శ. 202 క్రీ.శ. 9), తూర్పు హాన్ (క్రీ.శ. 25–220). హాన్ రాజవంశాన్ని చైనీస చరిత్రలో స్వర్ణయుగంగా పరిగణిస్తారు. ఇది తరువాతి కాలాల్లో చైనీస్ గుర్తింపును ప్రభావితం చేస్తుంది. ఆధునిక చైనా మెజారిటీ జాతి సమూహం తమను తాము "హాన్ ప్రజలు" అని పిలుచుకుంటుంది. అయితే మాట్లాడే చైనీసు లిఖిత, చైనీసులను వరుసగా "హాన్ భాష"  "హాన్ అక్షరాలు" అని సూచిస్తారు.

హాన్ చక్రవర్తి హాన్ సమాజం  సంస్కృతి శిఖరాగ్రంలో ఉన్నాడు. ఆయన హాన్ ప్రభుత్వానికి అధ్యక్షత వహించాడు, కానీ ప్రభువులు, నియమించబడిన మంత్రులతో అధికారాన్ని పంచుకున్నాడు. వీరు ఎక్కువగా పండితులైన జెంట్రీ తరగతి నుండి వచ్చారు. హాన్ సామ్రాజ్యం కేంద్ర ప్రభుత్వం ద్వారా నేరుగా నియంత్రించబడే కమాండరీలు  సెమీ-స్వయంప్రతిపత్తి రాజ్యాలుగా విభజించబడింది. ఈ రాజ్యాలు క్రమంగా తమ స్వయంప్రతిపత్తిని కోల్పోయాయి, ముఖ్యంగా ఏడు రాష్ట్రాల తిరుగుబాటు తరువాత. చక్రవర్తి వు పాలన () నుండి, చైనీస్ కోర్టు అధికారికంగా విద్య మరియు కోర్టు రాజకీయాలలో కన్ఫ్యూషియనిజంను స్పాన్సర్ చేసింది, దీనిని డాంగ్ జోంగ్షు, విశ్వశాస్త్రంతో సంశ్లేషణ చేసింది. హాన్ రాజవంశం ఆర్థిక శ్రేయస్సు కాలాలు అలాగే డబ్బు ఆర్థిక వ్యవస్థలో గణనీయమైన వృద్ధిని సాధించింది. ఇది మొదట జోహితు రాజవంశం (–256 BC) కాలంలో స్థాపించబడింది. నాణేలు 119 BCలో కేంద్ర ప్రభుత్వం ముద్రించినది టాంగు రాజవంశం (618–907 AD) వరకు చైనాలో ప్రమాణంగా ఉంది. దాని సైనిక ప్రచారాలకు మరియు కొత్తగా స్వాధీనం చేసుకున్న సరిహద్దు భూభాగాల స్థిరనివాసానికి ఆర్థిక సహాయం చేయడానికి, హాన్ ప్రభుత్వం 117 BCలో ప్రైవేట్ ఉప్పు, ఇనుప పరిశ్రమలను జాతీయం చేసింది, ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యాన్ని సృష్టించింది, తరువాత తూర్పు హాన్ కాలంలో వీటిని రద్దు చేశారు. హాన్ కాలంలో శాస్త్రం సాంకేతికతలో గణనీయమైన పురోగతులు ఉన్నాయి, వాటిలో కాగితం తయారీ, చుక్కాని స్టీరింగ్ నౌకల కోసం, గణితంలో రుడ్డరులు, ఎత్తిన-ఉపశమన పటంలు, ఖగోళ శాస్త్రం కోసం హైడ్రాలికు-శక్తితో పనిచేసే ఆర్మిలరీ గోళాలు, విలోమ లోలకం ఉపయోగించి సుదూర భూకంపాల కార్డినలు దిశను గుర్తించే సీస్మోమీటరులు ఉన్నాయి.

హాన్ రాజవంశం తూర్పు యురేషియను స్టెప్పీలో కేంద్రీకృతమై ఉన్న సంచార సమాఖ్య జియోంగ్నుతో అనేక ఘర్షణలను ఎదుర్కొంది. 200 BCలో జియోంగ్ను హాను‌ను ఓడించింది, వివాహ ఒప్పందం, కప్పం చెల్లింపుల విధానంతో జియోంగ్నును శాంతింపజేయడానికి హాన్‌ను ప్రేరేపించింది, అయినప్పటికీ జియోంగ్ను హాన్ చైనా ఉత్తర సరిహద్దులపై దాడి చేయడం కొనసాగించాడు. జియోంగ్నును అణచివేయడానికి చక్రవర్తి వూ సైనిక ప్రచారాల శ్రేణిను ప్రారంభించినప్పుడు హాన్ విధానం 133 BCలో మారింది. హాన్ దళాలు తారిం బేసిను లోని హెక్సీ కారిడారు హాన్ రాజవంశాన్ని జియోంగ్ను నుండి విడదీసి, సిల్క్ రోడ్ వాణిజ్య మార్గాన్ని స్థాపించడంలో సహాయపడ్డాయి. చివరికి జియోంగ్ను ఓడిపోయి హాన్ సామంతుల హోదాను అంగీకరించవలసి వచ్చింది. అయితే హాన్ సరిహద్దులకు ఉత్తరాన ఉన్న భూములను తరువాత సంచార జియాను‌బీ సమాఖ్య ఆక్రమించింది. చక్రవర్తి వూ కూడా విజయవంతంగా దక్షిణాన విజయాలు ప్రారంభించాడు, డియాను ‌మీద హాన్ పోరాటాలను చేపట్టాడు. అతను హాన్ భూభాగాన్ని ఉత్తర కొరియన్ ద్వీపకల్పంలోకి విస్తరించాడు. అక్కడ హాన్ గోజోసియన్‌ను జయించడం క్సువాంటు లేలాంగు కమాండరీలను క్రీ.పూ. 108లో స్థాపించాడు.

92 AD తర్వాత, రాజభవనం నపుంసకులు రాజవంశం ఆస్థాన రాజకీయాల్లో ఎక్కువగా పాలుపంచుకున్నారు, వివిధ భార్య వంశాలు సామ్రాజ్ఞులు మరియు ఎంప్రెస్సు డోవగరు మధ్య హింసాత్మక అధికార పోరాటాలలో పాల్గొన్నారు. ఎల్లో టర్బను తిరుగుబాటు, ఫైవు పెక్సు ఆఫ్ రైస్ తిరుగుబాటును ప్రేరేపించిన పెద్ద టావోయిస్టు మత సమాజాలు కూడా సామ్రాజ్య అధికారాన్ని తీవ్రంగా సవాలు చేశాయి. చక్రవర్తి లింగు () మరణం తరువాత, రాజభవనం నపుంసకులను హాన్ రాజవంశం చరిత్ర#నపుంసకుల పతనం సైనిక అధికారులు ఊచకోత కోశారు, దీని వలన కులీనులు మరియు సైనిక గవర్నర్లు యుద్ధ ప్రభువులుగా మారడానికి సామ్రాజ్యాన్ని విభజించడానికి వీలు కల్పించారు. వీ రాజు కావో మీద చక్రవర్తి జియాను నుండి సింహాసనాన్ని ఆక్రమించడంతో హాన్ రాజవంశం 220 ADలో ముగిసింది.

వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం
షిజి ప్రకారం, క్విన్ రాజవంశం పతనం తర్వాత, ఆధిపత్యం జియాంగు యు లియు బ్యాంగును హాన్జోంగు చిన్న భూభాగానికి యువరాజుగా నియమించింది, ఇది హాన్ నది (ఆధునిక నైరుతిలో షాన్సీ) ఉన్న ప్రదేశం కారణంగా పేరు పెట్టబడింది. చు–హాన్ వివాదంలో లియు బ్యాంగు విజయం సాధించిన తరువాత, ఫలితంగా వచ్చిన హాన్ రాజవంశానికి హాన్జోంగు భూభాగ పేరు పెట్టారు.

చరిత్ర
పశ్చిమ హాన్ (202 BC – 9 AD)
 షిజి సిమా టాన్ () ద్వారా ప్రారంభించబడింది. అతని కుమారుడు సిమా క్వియాను (145–86 BC) ద్వారా ముగించబడింది ప్రమాణాన్ని స్థాపించింది. సామ్రాజ్య చైనా అధికారిక చరిత్రల సంప్రదాయం కోసం నమూనా, బాన్ బియావో (క్రీ.శ. 3–54) తన కుమారుడు బాన్ గు (క్రీ.శ. 32–92), అతని కుమార్తె బాన్ జావో (క్రీ.శ. 45–116) రచించిన హాన్ పుస్తకం ద్వారా మొదట అనుకరించబడింది. ముఖ్యమైన వ్యక్తులపై జీవిత చరిత్రలు ఉన్నత వర్గాల సభ్యులు రాశారు. హాన్ కాలంలో జు షెన్ రాసిన షువోవెను జీజీ వంటి నిఘంటువులు కూడా ప్రచురించబడ్డాయి. (), యాంగు జియోంగు రాసిన ఫాంగ్యాను . హాన్ రాజవంశ కవిత్వం ఫు శైలిచే ఆధిపత్యం చెలాయించింది. ఇది చక్రవర్తి వూ పాలనలో గొప్ప ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది.

శాంతి - క్రమం

జియా యి (క్రీపూ 201–169) వంటి హాన్ పండితులు క్విను‌ను క్రూరమైన పాలనగా చిత్రీకరించారు. అయితే, జాంగ్జియాషాను షుయిహుడి నుండి వచ్చిన పురావస్తు ఆధారాలు ఛాన్సలరు జియావో హీ () సంకలనం చేసిన హాన్ లా కోడ్‌లోని అనేక శాసనాలు క్విన్ చట్టం నుండి ఉద్భవించాయని వెల్లడిస్తున్నాయి.

అత్యాచారం, శారీరక వేధింపులు, హత్యకు సంబంధించిన వివిధ కేసులు కోర్టులో విచారణకు వచ్చాయి. సాధారణంగా ఆచారం ప్రకారం తక్కువ హక్కులు ఉన్నప్పటికీ, స్త్రీలకు పురుషుల మీద పౌర, క్రిమినలు అభియోగాలు మోపడానికి అనుమతి ఉంది. అనుమానితులను జైలులో పెట్టినప్పటికీ, దోషులుగా నిర్ధారించబడిన నేరస్థులను ఎప్పుడూ జైలులో పెట్టలేదు. బదులుగా, శిక్షలు సాధారణంగా ద్రవ్య జరిమానాలు, దోషులకు బలవంతంగా కఠిన శ్రమ కాలాలు మరియు శిరచ్ఛేదం ద్వారా మరణశిక్ష. హింసాత్మకమైన వైకల్యం యొక్క ప్రారంభ హాన్ శిక్షలు క్విన్ చట్టం నుండి తీసుకోబడ్డాయి. సంస్కరణల పరంపర బాస్టినాడో చేత క్రమంగా తక్కువ తీవ్రమైన దెబ్బలతో వికృతీకరణ శిక్షలను రద్దు చేసింది.

వ్యాజ్యాలలో న్యాయమూర్తిగా వ్యవహరించడం కౌంటీ మేజిస్ట్రేటు, కమాండరీల నిర్వాహకుల అనేక విధుల్లో ఒకటి. సంక్లిష్టమైన, ఉన్నత స్థాయి లేదా పరిష్కరించబడని కేసులు తరచుగా రాజధానిలోని న్యాయ మంత్రికి లేదా చక్రవర్తికి కూడా వాయిదా వేయబడ్డాయి. ప్రతి హాన్ కౌంటీలో అనేక జిల్లాలు ఉండేవి, ప్రతి ఒక్కటి పోలీసు చీఫు పర్యవేక్షిస్తారు. నగరాల్లో శాంతిభద్రతలను మార్కెటు‌లలో ప్రభుత్వ అధికారులు, పొరుగు ప్రాంతాలలో కానిస్టేబులులు నిర్వహించేవారు.

ఆహారం

హాన్ కాలంలో వినియోగించే అత్యంత సాధారణ ప్రధాన పంటలు గోధుమ, బార్లీ, ఫాక్సు‌టైలు మిల్లెటు, ప్రోసో మిల్లెటు, బియ్యం, బీన్సులు. సాధారణంగా తినే పండ్లు  కూరగాయలలో చెస్ట్‌నట్‌లు, బేరి పండ్లు, ప్లమ్స్, పీచెస్, పుచ్చకాయలు, ఆప్రికాట్లు, స్ట్రాబెర్రీలు, రెడ్ బేబెర్రీసు, జుజుబులు, కాలాబాషు, వెదురు రెమ్మలు, ఆవాలు మొక్క, చేమ ఉన్నాయి. పెంపుడు జంతువులలో కోళ్లు, మాండరిను బాతులు, పెద్దబాతులు, ఆవులు, గొర్రెలు, పందులు, ఒంటెలు మరియు కుక్కలు కూడా ఉన్నాయి (వివిధ రకాలను ఆహారం కోసం ప్రత్యేకంగా పెంచారు, అయితే చాలా వరకు పెంపుడు జంతువులుగా ఉపయోగించారు). తాబేళ్లు మరియు చేపలను వాగులు మరియు సరస్సుల నుండి తీసుకున్నారు. గుడ్లగూబ, నెమలి, మాగ్పీ, సికా జింక, చైనీసు వెదురు పార్ట్రిడ్జు వంటి సాధారణంగా వేటాడే జంతువులను తినేవారు. చక్కెర, తేనె, ఉప్పు, సోయా సాసు వంటి వాటిని రుచికోసం ఉపయోగించేవారు. బీర్, వైను‌ను క్రమం తప్పకుండా తినేవారు.

దుస్తులు

హాన్ కాలంలో ధరించే దుస్తులు మరియు ఉపయోగించిన సామాగ్రి సామాజిక తరగతిపై ఆధారపడి ఉండేవి. ధనవంతులు పట్టు వస్త్రాలు, స్కర్టులు, సాక్స్ మరియు చేతి తొడుగులు, బ్యాడ్జర్ లేదా నక్క బొచ్చుతో చేసిన కోట్లు, బాతు ప్లూమ్స్ మరియు పొదిగిన తోలు, ముత్యాలు మరియు పట్టు లైనింగ్‌తో చెప్పులు కొనుగోలు చేయగలిగారు. రైతులు సాధారణంగా జనపనార, ఉన్ని, ఫెర్రెటు చర్మాలతో తయారు చేసిన దుస్తులను ధరించేవారు.

మతం, విశ్వోద్భవ శాస్త్రం - అధిభౌతికశాస్త్రం

హాన్ చైనా అంతటా కుటుంబాలు దేవాలయాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు వద్ద దేవతలు, ఆత్మలు మరియు పూర్వీకులకు జంతువులను, ఆహారాన్ని ఆచారబద్ధంగా బలిగా అర్పించాయి. ఈ వస్తువులను ఆధ్యాత్మిక రంగంలో ఉన్నవారు ఉపయోగించుకోవచ్చని వారు విశ్వసించారు. ప్రతి వ్యక్తికి రెండు భాగాల ఆత్మ ఉంటుందని భావించారు: అమరుల మరణానంతర స్వర్గానికి ప్రయాణించిన ఆత్మ-ఆత్మ (జియాను), భూమి మీద దాని సమాధి లేదా సమాధిలో ఉండి, ఒక ఆచార వేడుక ద్వారా మాత్రమే ఆత్మ-ఆత్మతో తిరిగి కలిసే శరీర-ఆత్మ.

దీనికి అదనంగా అతని అనేక ఇతర పాత్రలలో, చక్రవర్తి దేశంలో అత్యున్నత పూజారిగా వ్యవహరించాడు, అతను స్వర్గానికి, ఐదు శక్తులుగా పిలువబడే ప్రధాన దేవతలు, షెన్గా పిలువబడే పర్వతాలు, నదుల ఆత్మలకు త్యాగాలు చేశాడు. స్వర్గం, భూమి, మానవజాతి మూడు రాజ్యాలు యిన్ యాంగు సహజ చక్రాలు మరియు ఐదు దశలు ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉన్నాయని నమ్ముతారు. చక్రవర్తి అలా చేయకపోతే సరైన ఆచారాలు, నీతులు, నైతికతలకు అనుగుణంగా ప్రవర్తిస్తే, ఆయన ఈ విశ్వ చక్రాల చక్కటి సమతుల్యతను దెబ్బతీసి భూకంపాలు, వరదలు, కరువులు, అంటువ్యాధులు, మిడతల సమూహాలు వంటి విపత్తులను కలిగించగలడు.

పశ్చిమ రాణి తల్లి లేదా మౌంటు పెంగ్లాయి దేశాలకు చేరుకుంటే అమరత్వాన్ని సాధించవచ్చని నమ్ముతారు. హాన్-యుగం టావోయిస్టులు సన్యాసుల చిన్న సమూహాలుగా సమావేశమై శ్వాస వ్యాయామాల ద్వారా అమరత్వాన్ని సాధించడానికి ప్రయత్నించారు, లైంగిక పద్ధతులు, వైద్య అమృతాల వాడకం.

2వ శతాబ్దం నాటికి, టావోయిస్టులు రైసు ఐదు పెక్సు మార్గం వంటి పెద్ద క్రమానుగత మత సమాజాలను ఏర్పాటు చేశారు. దాని అనుచరులు ఋషి-తత్వవేత్త లావోజీ () ఒక పవిత్ర ప్రవక్త అని విశ్వసించారు, ఆయన తన భక్తులైన అనుచరులు తమ పాపాలను ఒప్పుకుంటే మోక్షం మంచి ఆరోగ్యాన్ని అందిస్తారు. మాంస బలులను అంగీకరించే అపవిత్ర దేవతల ఆరాధనను నిషేధిస్తారు మరియు టావో టె చింగులోని విభాగాలను జపిస్తారు.

తూర్పు హాన్ కాలంలో బౌద్ధమతం మొదట ఇంపీరియలు చైనాలోకి సిల్క్ రోడ్ ద్వారా బౌద్ధమతం సిల్క్ రోడ్ ట్రాన్స్మిషను ప్రవేశించింది. దీనిని మొదట క్రీ.శ. 65లో ప్రస్తావించారు. లియు యింగు హాన్ చక్రవర్తి మింగు () కు సవతి సోదరుడు (), దాని తొలి చైనీసు అనుచరులలో ఒకరు, అయితే ఈ సమయంలో చైనీసు బౌద్ధమతం హువాంగు-లావో టావోయిజంతో ఎక్కువగా ముడిపడి ఉంది. చైనా మొట్టమొదటి బౌద్ధ దేవాలయం, వైటు హార్స్ టెంపులు, మింగు చక్రవర్తి పాలనలో లుయోయాంగు గోడ వెలుపల నిర్మించబడింది. 2వ శతాబ్దంలో ముఖ్యమైన బౌద్ధ సూత్రాలు చైనీస్ భాషలోకి అనువదించబడ్డాయి, వీటిలో నలభై రెండు అధ్యాయాల సూత్రం, జ్ఞానం పరిపూర్ణత, శురంగమ సూత్రం, ప్రత్యుత్పన్న ఉన్నాయి. సూత్రం.

ప్రభుత్వం - రాజకీయాలు
కేంద్ర ప్రభుత్వం

హాన్ ప్రభుత్వంలో, చక్రవర్తి సుప్రీం న్యాయమూర్తి మరియు చట్టసమ్మతకుడు, సాయుధ దళాలకు కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ మరియు కేంద్ర మరియు స్థానిక పరిపాలనలలో ఉన్నత పదవులకు నియమించబడిన అధికారిక నామినీల ఏకైక హోదాదారు; 600-బుషెల్ జీతం-ర్యాంక్ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సంపాదించిన వారు. సిద్ధాంతపరంగా ఆయన అధికారానికి పరిమితులు లేవు.

అయితే, పోటీ ప్రయోజనాలతో కూడిన రాజ్య సంస్థలు  కోర్టు సమావేశం (టింగ్యి ) వంటి సంస్థలు — ఒక అంశం మీద మెజారిటీ ఏకాభిప్రాయానికి చేరుకోవడానికి మంత్రులను సమావేశపరిచారు — విధాన నిర్ణయాలపై తన మంత్రుల సలహాను అంగీకరించమని చక్రవర్తి మీద ఒత్తిడి తెచ్చారు. చక్రవర్తి కోర్టు సమావేశ నిర్ణయాన్ని తిరస్కరించినట్లయితే, అతను తన ఉన్నత మంత్రులను దూరం చేసుకునే ప్రమాదం ఉంది. అయినప్పటికీ, చక్రవర్తులు కొన్నిసార్లు కోర్టు సమావేశాలలో వచ్చిన మెజారిటీ అభిప్రాయాన్ని తిరస్కరించారు. 

చక్రవర్తి కింద ముగ్గురు రాజ్య కౌన్సిలర్లు అని పిలువబడే అతని క్యాబినెటు సభ్యులు ఉన్నారు. వీరు ఛాన్సలరు లేదా మినిస్టరు ఓవరు ది మాసెసు, ఇంపీరియల్ కౌన్సెలర్ లేదా ఎక్సలెన్సీ ఆఫ్ వర్క్స్ (యుషి డఫు  లేదా డా సికోంగ్ ),  గ్రాండ్ కమాండెంట్ లేదా గ్రాండ్ మార్షల్ (తైవీ  లేదా డా సిమా ).

క్రీ.పూ. 8లో మాసెస్‌పై మంత్రిగా బిరుదు మారిన ఛాన్సలరు, ప్రభుత్వ బడ్జెటును రూపొందించడానికి ప్రధానంగా బాధ్యత వహించారు. భూమి మరియు జనాభాకు సంబంధించిన ప్రాంతీయ రిజిస్టర్‌లను నిర్వహించడం, కోర్టు సమావేశాలకు నాయకత్వం వహించడం, వ్యాజ్యాలలో న్యాయమూర్తిగా వ్యవహరించడం మరియు ఉన్నత పదవులకు నామినీలను సిఫార్సు చేయడం ఛాన్సలర్ యొక్క ఇతర విధులు. అతను 600 బుషెల్స్ జీతం కంటే తక్కువ స్థాయి అధికారులను నియమించగలడు. 

ఇంపీరియల్ కౌన్సెలర్ యొక్క ప్రధాన విధి అధికారులకు క్రమశిక్షణా విధానాలను నిర్వహించడం. వార్షిక ప్రాంతీయ నివేదికలను స్వీకరించడం వంటి ఛాన్సలర్‌తో ఆయన ఇలాంటి విధులను పంచుకున్నారు. అయితే, ఆయన బిరుదును క్రీ.పూ 8లో పనుల మంత్రిగా మార్చినప్పుడు, ఆయన ప్రధాన విధి ప్రజా పనుల ప్రాజెక్టులను పర్యవేక్షించడంగా మారింది.

క్రీ.శ. 51లో గ్రాండ్ కమాండెంట్‌గా తిరిగి రావడానికి ముందు క్రీ.శ. 119లో గ్రాండ్ మార్షల్‌గా బిరుదు మార్చబడిన గ్రాండ్ కమాండెంట్, పశ్చిమ హాన్ కాలంలో సైన్యానికి సక్రమంగా పోస్ట్ చేయబడిన కమాండర్ మరియు తరువాత రీజెంట్. తూర్పు హాన్ యుగంలో ఆయన ప్రధానంగా ఒక పౌర అధికారి, అతను ఇతర ఇద్దరు కౌన్సిలర్ల మాదిరిగానే అనేక సెన్సార్ అధికారాలను పంచుకున్నాడు.


ముగ్గురు రాష్ట్ర కౌన్సిలర్ల కంటే దిగువన తొమ్మిది మంది మంత్రులు ఉన్నారు. వారు ఒక్కొక్కరు ప్రత్యేక మంత్రిత్వ శాఖకు నాయకత్వం వహించారు. వేడుకల మంత్రి (తైచాంగ్ ) మతపరమైన ఆచారాలు, ఆచారాలు, ప్రార్థనలు మరియు పూర్వీకుల దేవాలయాలు మరియు బలిపీఠాల నిర్వహణకు బాధ్యత వహించే ముఖ్య అధికారి. గృహ మంత్రి (Guang lu xun ) ప్యాలెస్ మైదానాలు, బాహ్య సామ్రాజ్య ఉద్యానవనాలు మరియు చక్రవర్తి రథంపై విహారయాత్ర చేసే ప్రతిచోటా చక్రవర్తి భద్రతకు బాధ్యత వహించేవాడు.

మినిస్టరు ఆఫ్ ది గార్డ్సు (వీవీ ) ​​సామ్రాజ్య రాజభవనాల గోడలు, టవర్లు, ద్వారాలను భద్రపరచడానికి, గస్తీ చేయడానికి బాధ్యత వహించారు. మినిస్టర్ కోచ్‌మన్ (తైపు ) చక్రవర్తి, అతని రాజభవనం కోసం సామ్రాజ్య లాయం, గుర్రాలు, బండ్లు, కోచ్-హౌస్‌ల నిర్వహణకు బాధ్యత వహించారు. సాయుధ దళాలకు గుర్రాల సరఫరాతో పాటు, సహాయకులు. న్యాయ మంత్రి (టింగ్వీ ) చట్టాన్ని సమర్థించడం, నిర్వహించడం మరియు వివరించడం వంటి ప్రధాన అధికారి. ది మినిస్టర్ హెరాల్డ్ (డా హోంగ్లు ) కోర్టులో ప్రభువులు, విదేశీ రాయబారులు వంటి గౌరవనీయ అతిథులను స్వీకరించే ప్రధాన అధికారి.

ఇంపీరియల్ క్లాన్ మంత్రి (జోంగ్‌జెంగ్ ) సామ్రాజ్య న్యాయస్థానం సామ్రాజ్య ప్రభువులతో మరియు విస్తరించిన సామ్రాజ్య కుటుంబంతో, అంటే ఫైఫ్‌లు మరియు బిరుదులను మంజూరు చేయడం వంటి పరస్పర చర్యలను పర్యవేక్షించారు. ఆర్థిక మంత్రి (డా సినోంగ్ ) అధికారిక బ్యూరోక్రసీ మరియు సాయుధ దళాలకు కోశాధికారి, వారు పన్ను ఆదాయాలను నిర్వహించేవారు మరియు కొలత యూనిట్లకు ప్రమాణాలను నిర్ణయించేవారు. మినిస్టర్ స్టీవార్డ్ (షావోఫు ) చక్రవర్తికి ప్రత్యేకంగా సేవ చేశాడు, అతనికి వినోదం మరియు వినోదాలు, సరైన ఆహారం మరియు దుస్తులు, మందులు మరియు శారీరక సంరక్షణ, విలువైన వస్తువులు మరియు సామగ్రిని అందించాడు.

స్థానిక ప్రభుత్వం

రాజ్యాలు మరియు మార్క్వెస్సేట్‌లను మినహాయించి, హాన్ సామ్రాజ్యం, పరిమాణం యొక్క అవరోహణ క్రమంలో,  ప్రావిన్సులు, కమాండరీలు, కౌంటీలు అనే రాజకీయ విభాగాలుగా విభజించబడింది. ఒక కౌంటీ అనేక జిల్లాలుగా విభజించబడింది (జియాంగు ), తరువాతిది హామ్లెట్సు (li ) సమూహం, ప్రతి ఒక్కటి దాదాపు వంద కుటుంబాలు కలిగి ఉంది.

హాన్ కాలంలో ఇన్‌స్పెక్టర్ నుండి గవర్నర్‌గా మరియు గవర్నర్‌గా అనేకసార్లు అధికారిక బిరుదు మార్చబడిన ప్రావిన్సుల అధిపతులు, అనేక కమాండరీ-స్థాయి మరియు రాజ్య-స్థాయి పరిపాలనలను తనిఖీ చేయడానికి బాధ్యత వహించారు. వారి నివేదికల ఆధారంగా, ఈ స్థానిక పరిపాలనలలోని అధికారులను ఇంపీరియల్ కోర్టు పదోన్నతి కల్పించడం, తగ్గించడం, తొలగించడం లేదా విచారణ చేయడం జరుగుతుంది.

సామ్రాజ్యవాదుల అనుమతి లేకుండా గవర్నర్ వివిధ చర్యలు తీసుకోవచ్చు. కోర్టు. దిగువ స్థాయి ఇన్స్పెక్టర్‌కు సంక్షోభ సమయాల్లో మాత్రమే కార్యనిర్వాహక అధికారాలు ఉండేవి, తిరుగుబాటును అణిచివేసేందుకు తన అధికార పరిధిలోని కమాండరీలలో మిలీషియాలను పెంచడం వంటివి.

ఒక కమాండరీ కౌంటీల సమూహాన్ని కలిగి ఉంటుంది మరియు దానికి ఒక నిర్వాహకుడు నాయకత్వం వహిస్తాడు. అతను కమాండరీ యొక్క అత్యున్నత పౌర మరియు సైనిక నాయకుడు మరియు రక్షణ, వ్యాజ్యాలు, రైతులకు కాలానుగుణ సూచనలు మరియు చక్రవర్తి వూ స్థాపించిన కోటా వ్యవస్థలో ఏటా రాజధానికి పంపే నామినీల సిఫార్సులను నిర్వహించేవాడు. సుమారు ఒక పెద్ద కౌంటీ అధిపతి 10,000 కుటుంబాలను ప్రిఫెక్ట్ అని పిలుస్తారు, చిన్న కౌంటీల అధిపతులను చీఫ్‌లు అని పిలుస్తారు మరియు ఇద్దరినీ మేజిస్ట్రేటు లుగా సూచించవచ్చు. ఒక మేజిస్ట్రేట్ తన కౌంటీలో శాంతిభద్రతలను నిర్వహించేవాడు, పన్నుల కోసం జనాభాను నమోదు చేసేవాడు, వార్షిక కార్వీ విధుల కోసం సామాన్యులను సమీకరించేవాడు, పాఠశాలలను మరమ్మతు చేసేవాడు మరియు ప్రజా పనులను పర్యవేక్షించేవాడు.

రాజ్యాలు - మార్క్వెస్సేట్లు
రాజ్యాలు—సుమారుగా కమాండరీలు పరిమాణంలో ఉంటాయి—చక్రవర్తి పురుష బంధువులు సెమీ-అటానమసు ఫిఫ్డంలుగా ప్రత్యేకంగా పాలించేవారు. 157 BC కి ముందు, కొన్ని రాజ్యాలను బంధువులు కానివారు పాలించారు, చక్రవర్తి గౌజుకు చేసిన సేవలకు ప్రతిఫలంగా వారికి మంజూరు చేశారు. ప్రతి రాజ్య పరిపాలన కేంద్ర ప్రభుత్వం పరిపాలనను పోలి ఉండేది. చక్రవర్తి ప్రతి రాజ్యానికి ఛాన్సలర్‌ను నియమించినప్పటికీ, రాజులు మిగిలిన అన్ని పౌర అధికారులను వారి ఫైఫ్‌లలో నియమించారు.

అయితే, 145 BCలో, రాజుల అనేక తిరుగుబాట్ల తర్వాత, చక్రవర్తి జింగు జీతాలు 400 కంటే ఎక్కువగా ఉన్న అధికారులను నియమించే రాజుల హక్కులను తొలగించాడు. బుషెల్సు. ప్రతి రాజ్యానికి చెందిన ఇంపీరియల్ కౌన్సెలర్లు మరియు తొమ్మిది మంది మంత్రులు (మినిస్టర్ కోచ్‌మన్ మినహా) రద్దు చేయబడ్డారు, అయినప్పటికీ ఛాన్సలర్‌ను ఇప్పటికీ కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమించింది.

ఈ సంస్కరణలతో, రాజులు తమ ఫైఫ్‌లకు నామమాత్రపు అధిపతులుగా తగ్గించబడ్డారు, వారి రాజ్యంలో వసూలు చేసిన పన్నులలో కొంత భాగం నుండి మాత్రమే వ్యక్తిగత ఆదాయాన్ని పొందారు. అదేవిధంగా, పూర్తి మార్క్వెస్ ఫైఫ్ యొక్క పరిపాలనా సిబ్బందిలోని అధికారులను కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమించింది. ఒక మార్క్వెస్ ఛాన్సలర్‌ను కౌంటీ ప్రిఫెక్ట్‌తో సమానం చేశారు. ఒక రాజులాగే, మార్క్వెస్ తన రాజ్యంలోని పన్ను ఆదాయంలో కొంత భాగాన్ని వ్యక్తిగత ఆదాయంగా సేకరించేవాడు.


హాన్ చక్రవర్తి జింగు పాలన వరకు, హాన్ చక్రవర్తులు తమ సామంత రాజులను నియంత్రించడంలో చాలా ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు, వారు తరచుగా సామ్రాజ్య కేంద్రీకరణ ద్వారా అధికారం ముప్పు పొంచి ఉందని భావించినప్పుడల్లా జియోంగ్ను వైపు విధేయత చూపేవారు. గావోజు పాలనలోని ఏడు సంవత్సరాలలో ముగ్గురు సామంత రాజులు మరియు ఒక మార్క్వెస్ ఫిరాయింపులు జరిగాయి, వారు తరువాత జియోంగ్నుతో పొత్తు పెట్టుకున్నారు. చక్రవర్తి బెదిరింపులకు ప్రతిస్పందనగా, రాజ్యాలను నియంత్రించే సామ్రాజ్య యువరాజులు కూడా కొన్నిసార్లు జియోంగ్ను దండయాత్రను ఆహ్వానించేవారు. హాన్ వంశీయులు జియోంగ్నుతో ఒక ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకోవడానికి ముందుకు వచ్చారు, వారి మధ్య అధికారాన్ని స్పష్టంగా విభజించాలనే లక్ష్యంతో. హాన్ మరియు జియోంగ్ను ఇప్పుడు ఒకరినొకరు తమ ప్రజలపై ఏకైక ఆధిపత్యంతో "ఇద్దరు యజమానులు"గా నిలబెట్టుకున్నారు; వారు ఈ ఒప్పందాన్ని వివాహ కూటమితో (హెకిను) స్థిరపరచుకున్నారు, తరువాత 154 BCలో తిరుగుబాటు సామంత రాజులను తొలగించారు. దీని ఫలితంగా కొంతమంది జియోంగ్ను సామంతులు 147 నుండి హాన్‌కు విధేయతలను మార్చుకున్నారు. హాన్ ఆస్థాన అధికారులు మొదట్లో స్టెప్పీలోని జియోంగ్ను భూభాగంలోకి విస్తరించడం ద్వారా యథాతథ స్థితిని భంగపరచాలనే ఆలోచనకు విరుద్ధంగా ఉన్నారు. లొంగిపోయిన జియోంగ్నులను హాన్ చక్రవర్తికి విధేయులైన సమాంతర సైనిక మరియు రాజకీయ నిర్మాణాలలో విలీనం చేశారు, ఇది స్టెప్పీ యుద్ధంలో జియోంగ్ను అశ్వికదళం యొక్క ఆధిపత్యానికి హాన్ సవాలుగా మారే అవకాశం ఉంది. ఇది హాన్‌ను వాయువ్య దిశలో ఉన్న తారిమ్ బేసిను ద్వారా అంతర్రాజ్య వాణిజ్య నెట్వర్కు‌లతో సంబంధాన్ని ఏర్పరచింది. ఇది హాన్‌‌ను ప్రాంతీయ రాష్ట్రం నుండి సార్వత్రిక, విశ్వవ్యాప్త సామ్రాజ్యంగా విస్తరించడానికి వీలు కల్పించింది, ఇది మరొక స్టెప్పీ శక్తి అయిన వుసునుతో మరింత వివాహ సంబంధాల ద్వారా కొంతవరకు సాధించింది.

సైనిక

హాన్ ప్రారంభంలో, ఇరవై మూడు సంవత్సరాల వయస్సు గల ప్రతి మగ సామాన్యుడు సైన్యంలో నిర్బంధకి బాధ్యత వహించేవాడు. చక్రవర్తి జావో () పాలన తర్వాత కనీస వయస్సు ఇరవైకి తగ్గించబడింది. నిర్బంధ సైనికులు ఒక సంవత్సరం శిక్షణ మరియు ఒక సంవత్సరం నాన్-ప్రొఫెషనల్ సైనికులుగా సేవ చేశారు. శిక్షణ సంవత్సరం సాయుధ దళాల యొక్క మూడు శాఖలలో ఒకదానిలో గడిపారు: పదాతిదళం, అశ్వికదళం, లేదా నావికాదళం. 30 AD తర్వాత నిర్బంధ సైనిక శిక్షణ వ్యవస్థను రద్దు చేయడానికి ముందు, సైనికులను వారి పదవీకాలం పూర్తయిన తర్వాత భవిష్యత్ సేవ కోసం పిలవవచ్చు. వారు తమ నైపుణ్యాలను కాపాడుకోవడానికి క్రమం తప్పకుండా శిక్షణను కొనసాగించాల్సి వచ్చింది మరియు వారి సైనిక సంసిద్ధతను వార్షిక తనిఖీలకు గురిచేయవలసి వచ్చింది. క్రియాశీల సేవ చేసిన సంవత్సరం సరిహద్దులో, రాజు ఆస్థానంలో లేదా గార్డ్స్ మంత్రి ఆధ్వర్యంలో రాజధానిలో సేవలందించబడింది. రాజధాని సమీపంలో ఒక చిన్న ప్రొఫెషనల్ సైన్యం మోహరించబడింది.

తూర్పు హాన్ కాలంలో, ఒకరు కమ్యూటబుల్ పన్ను చెల్లించినట్లయితే నిర్బంధ సైనిక శిక్షణను నివారించవచ్చు. తూర్పు హాన్ కోర్టు స్వచ్ఛంద సైన్యాన్ని నియమించడాన్ని సమర్థించింది. స్వచ్ఛంద సైన్యంలో దక్షిణ సైన్యం (నంజున్ ) ఉంది, అయితే రాజధానిలో మరియు సమీపంలో మోహరించబడిన నిలబడి ఉన్న సైన్యం ఉత్తర సైన్యం (బీజును ). కల్నల్స్ (జియావోయి ) నేతృత్వంలో, ఉత్తర సైన్యంలో ఐదు రెజిమెంట్‌లు ఉన్నాయి, ఒక్కొక్కటి అనేక వేల మంది సైనికులతో కూడి ఉంటుంది. 189 AD తర్వాత కేంద్ర అధికారం కూలిపోయినప్పుడు, సంపన్న భూస్వాములు, కులీనులు/ప్రభువుల సభ్యులు మరియు ప్రాంతీయ సైనిక-గవర్నర్లు తమ సొంత దళాలుగా వ్యవహరించడానికి వారి రిటైనర్‌లపై ఆధారపడ్డారు.

యుద్ధ సమయాల్లో, స్వచ్ఛంద సైన్యం పెంచబడింది మరియు ఉత్తర సైన్యానికి అనుబంధంగా దేశవ్యాప్తంగా చాలా పెద్ద మిలీషియాను పెంచారు. ఈ పరిస్థితులలో, ఒక జనరల్ (జియాంగ్జును ) ఒక విభాగాన్ని నడిపించాడు. ఇది కల్నల్ లేదా మేజర్ (సిమా ) నేతృత్వంలోని రెజిమెంటు లుగా విభజించబడింది. రెజిమెంట్లను కంపెనీలుగా విభజించారు. కెప్టెన్లు నాయకత్వం వహించారు. ప్లాటూనులు అతి చిన్న యూనిట్లు.

ఆర్థిక వ్యవస్థ

కరెన్సీ


హాన్ రాజవంశం క్విన్ నుండి బాన్ లియాంగు నాణేల రకాన్ని వారసత్వంగా పొందింది. హాన్ ప్రారంభంలో, చక్రవర్తి గౌజు నాణేల ప్రైవేట్ ముద్రణకు అనుకూలంగా ప్రభుత్వ ముద్రణ యంత్రాన్ని మూసివేసాడు. ఈ నిర్ణయాన్ని 186 BCలో అతని భార్య గ్రాండు ఎంప్రెసు డోవగరు లూ జి  () రద్దు చేసింది, ఆమె ప్రైవేట్ టంకరింగ్‌ను రద్దు చేసింది. BC 182 BCలో, లూ जी మునుపటి నాణేల కంటే చాలా తేలికైన కాంస్య నాణెంను విడుదల చేసింది. దీని వలన విస్తృతమైన ద్రవ్యోల్బణం ఏర్పడింది, ఇది 175 BC వరకు తగ్గలేదు, చక్రవర్తి వెన్ ప్రైవేట్ టంకర్లు ఖచ్చితంగా  బరువున్న నాణేలను తయారు చేయడానికి అనుమతించాడు.

144 BCలో, చక్రవర్తి జింగ్ కేంద్ర ప్రభుత్వం మరియు కమాండరీ-స్థాయి టంకరింగ్‌కు అనుకూలంగా ప్రైవేట్ టంకరింగ్‌ను రద్దు చేశాడు; అతను ఒక కొత్త నాణెం కూడా ప్రవేశపెట్టాడు. చక్రవర్తి వూ 120 BCలో మరొక నాణెం ప్రవేశపెట్టాడు, కానీ ఒక సంవత్సరం తర్వాత అతను వుజు నాణెంకు అనుకూలంగా బాన్ లియాంగ్స్ను పూర్తిగా విడిచిపెట్టాడు. దీని బరువు . వుజు టాంగు రాజవంశం (618–907) వరకు చైనా ప్రామాణిక నాణెం అయింది. వాంగు మాంగు పాలనలో ప్రవేశపెట్టబడిన అనేక కొత్త కరెన్సీల ద్వారా దీని ఉపయోగం కొంతకాలం అంతరాయం కలిగింది, దీనిని 40 ADలో చక్రవర్తి గువాంగ్వు తిరిగి స్థాపించాడు.

కమాండరీ జారీ చేసిన నాణేలు తరచుగా నాసిరకం నాణ్యత మరియు తేలికైన బరువు కలిగి ఉండటంతో, కేంద్ర ప్రభుత్వం కమాండరీ మింట్లను మూసివేసి, 113 BCలో నాణేల తయారీపై ఏకస్వామ్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ కేంద్ర ప్రభుత్వ నాణేల జారీని జలమార్గాలు, ఉద్యానవనాల సూపరింటెండెంటు పర్యవేక్షించారు. ఈ బాధ్యత తూర్పు హాన్ కాలంలో ఆర్థిక మంత్రికి బదిలీ చేయబడింది.

పన్ను మరియు ఆస్తి
భూ యజమాని భూమి పన్ను వారి పంట దిగుబడిలో కొంత భాగాన్ని చెల్లించడంతో పాటు, పోల్ పన్ను, ఆస్తి పన్ను లను నాణేల రూపంలో చెల్లించేవారు. వయోజన పురుషులు మరియు మహిళలకు వార్షిక పోల్ పన్ను రేటు 120 నాణేలు మరియు మైనర్లకు 20 నాణేలు. వ్యాపారులు 240 నాణేల అధిక రేటు చెల్లించాల్సి వచ్చింది. పోల్ టాక్స్ ద్రవ్య ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రేరేపించింది, దీని వలన 118 BC నుండి 5 AD వరకు 28,000,000,000 కంటే ఎక్కువ నాణేలను ముద్రించాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది, ఇది సంవత్సరానికి సగటున 220,000,000 నాణేలు.

నాణేల నగదు విస్తృతంగా చెలామణి కావడం విజయవంతమైన వ్యాపారులు భూమిలో డబ్బును పెట్టుబడి పెట్టడానికి వీలు కల్పించింది, ప్రభుత్వం భారీ వాణిజ్య మరియు ఆస్తి పన్నుల ద్వారా అణచివేయడానికి ప్రయత్నించిన సామాజిక తరగతికి అధికారం ఇచ్చింది. చక్రవర్తి వూ రిజిస్టర్డ్ వ్యాపారులు భూమిని కలిగి ఉండకుండా నిషేధించే చట్టాలను కూడా అమలు చేశాడు, అయినప్పటికీ శక్తివంతమైన వ్యాపారులు రిజిస్ట్రేషన్‌ను నివారించగలిగారు మరియు పెద్ద భూభాగాలను కలిగి ఉన్నారు భూమి.

హాన్ పన్ను స్థావరంలో చిన్న భూస్వాములు-సాగుదారులు ఎక్కువగా ఉన్నారు; తూర్పు హాన్ చివరి భాగంలో చాలా మంది రైతులు అప్పుల్లో కూరుకుపోయి సంపన్న భూస్వాముల కోసం వ్యవసాయ కౌలుదారులుగా పనిచేయవలసి వచ్చినప్పుడు ఈ ఆదాయం ప్రమాదంలో పడింది. చిన్న భూస్వాములు-సాగుదారులను అప్పుల నుండి దూరంగా ఉంచడానికి మరియు వారి స్వంత పొలాలలో ఉంచడానికి హాన్ ప్రభుత్వం సంస్కరణలను అమలు చేసింది. ఈ సంస్కరణలలో పన్నులను తగ్గించడం, పన్నుల తాత్కాలిక మినహాయింపులు, రుణాలు మంజూరు చేయడం మరియు భూమిలేని రైతులకు వ్యవసాయ కాలనీలలో వారు తమ అప్పుల నుండి కోలుకునే వరకు తాత్కాలిక వసతి మరియు పనిని అందించడం ఉన్నాయి.

క్రీ.పూ. 168లో, భూమి పన్ను రేటును వ్యవసాయ కుటుంబం యొక్క పంట దిగుబడిలో పదిహేను వంతు నుండి ముప్పై వంతుకు, మరియు తరువాత రాజవంశం యొక్క చివరి దశాబ్దాలలో పంట దిగుబడిలో వంద వంతుకు తగ్గించారు. ప్రభుత్వ ఆదాయ నష్టాన్ని ఆస్తి పన్నులు పెంచడం ద్వారా భర్తీ చేశారు.

కార్మిక పన్ను సంవత్సరానికి ఒక నెల పాటు నిర్బంధ కార్మికుల రూపంలో ఉండేది, ఇది పదిహేను నుండి యాభై ఆరు సంవత్సరాల వయస్సు గల పురుష సామాన్యులపై విధించబడింది. తూర్పు హాన్‌లో అద్దె కార్మికులు మరింత ప్రజాదరణ పొందినందున, దీనిని కమ్యూటబుల్ పన్నుతో నివారించవచ్చు.

ప్రైవేట్ తయారీ మరియు ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యాలు

ప్రారంభ పశ్చిమ హాన్‌లో, ఒక సంపన్న ఉప్పు లేదా ఇనుప పారిశ్రామికవేత్త, అతను సెమీ-స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన రాజు అయినా లేదా సంపన్న వ్యాపారి అయినా, సామ్రాజ్య ఖజానాకు పోటీగా ఉండే నిధులను కలిగి ఉండేవాడు మరియు వేల సంఖ్యలో రైతు శ్రామిక శక్తిని కూడగట్టగలడు. ఇది చాలా మంది రైతులను వారి పొలాల నుండి దూరంగా ఉంచింది మరియు ప్రభుత్వానికి దాని భూ పన్ను ఆదాయంలో గణనీయమైన భాగాన్ని నిరాకరించింది.  అటువంటి ప్రైవేట్ వ్యవస్థాపకుల ప్రభావాన్ని తొలగించడానికి, చక్రవర్తి వూ 117 BCలో ఉప్పు మరియు ఇనుము పరిశ్రమలను జాతీయం చేశాడు మరియు అనేక మంది మాజీ పారిశ్రామికవేత్తలు రాష్ట్ర గుత్తాధిపత్యాలను నిర్వహించే అధికారులుగా మారడానికి అనుమతించాడు.  తూర్పు హాన్ చేత, కమాండరీ మరియు కౌంటీ పరిపాలనలు, అలాగే ప్రైవేట్ పరిపాలనలు ఉత్పత్తికి అనుకూలంగా కేంద్ర ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యాలను రద్దు చేశాయి. వ్యాపారవేత్తలు.

మద్యం అనేది 98 BCలో కేంద్ర ప్రభుత్వం ద్వారా జాతీయం చేయబడిన మరొక లాభదాయకమైన ప్రైవేట్ పరిశ్రమ. అయితే, దీనిని 81 BCలో రద్దు చేశారు మరియు దానిని ప్రైవేట్‌గా వ్యాపారం చేసే వారి నుండి ప్రతి కి రెండు నాణేల ఆస్తి పన్ను రేటు విధించారు. 110 BC నాటికి, చక్రవర్తి వూ కూడా ధాన్యంలో లాభదాయకమైన వాణిజ్యంలో జోక్యం చేసుకున్నాడు, అతను ప్రభుత్వ ధాన్యపు దుకాణాలను వ్యాపారులు డిమాండ్ చేసిన దానికంటే తక్కువ ధరకు విక్రయించడం ద్వారా ఊహాగానాలను తొలగించాడు. చక్రవర్తి మింగ్ స్వల్పకాలిక ధర సర్దుబాటు మరియు స్థిరీకరణ కార్యాలయాన్ని సృష్టించడంతో పాటు, దీనిని 68 ADలో రద్దు చేశారు, తూర్పు హాన్ కాలంలో కేంద్ర-ప్రభుత్వ ధర నియంత్రణ నిబంధనలు ఎక్కువగా లేవు.

సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ

హాన్ రాజవంశం ఆధునిక చైనీస్ సైన్స్ మరియు టెక్నాలజీ అభివృద్ధిలో ఒక ప్రత్యేకమైన కాలం, ఇది సాంగ్ రాజవంశం (960–1279) సమయంలో శాస్త్రీయ, సాంకేతిక వృద్ధి స్థాయికి పోల్చదగినది. 
రచన సామగ్రి
క్రీస్తుపూర్వం 1వ సహస్రాబ్దిలో, సాధారణ పురాతన చైనీస్ రచనా పదార్థాలు కాంస్య సామాగ్రి, ఒరాకిలు ఎముకలు, వెదురు స్లిపు లేదా చెక్క బోర్డులు. హాన్ ప్రారంభం నాటికి, ప్రధాన రచనా సామగ్రి మట్టి పలకలు, పట్టు వస్త్రం, జనపనార కాగితం,, జనపనార తీగతో కలిపి కుట్టిన వెదురు స్ట్రిప్‌లతో తయారు చేసిన చుట్టబడిన స్క్రోల్‌లు; వీటిని రంధ్రాలు చేసి బంకమట్టి స్టాంపులతో భద్రపరిచారు.

చైనాలో తెలిసిన అత్యంత పురాతనమైన హెంపెన్ కాగితం ముక్క 2వ శతాబ్దానికి చెందినది. ప్రామాణిక కాగితం తయారీ ప్రక్రియను కై లున్ (AD 50–121) 105లో కనుగొన్నారు. క్రీ.శ. 110లో ఇంటర్నలు మంగోలియాలో వదిలివేయబడిన హాన్ వాచ్‌టవరు శిథిలాలలో వ్రాతతో ఉన్న అత్యంత పురాతనమైన కాగితపు ముక్క కనుగొనబడింది.

లోహశాస్త్రం - వ్యవసాయం

ముడి ఇనుప ఖనిజాన్ని పంది ఇనుముగా మార్చే బ్లాస్టు ఫర్నేసులు, కోల్డు బ్లాస్టు, వేడి బ్లాస్టు ద్వారా కాస్టు ఇనుమును ఉత్పత్తి చేయడానికి కుపోలా ఫర్నేసులో తిరిగి కరిగించగలవని ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి, ఇవి వసంత మరియు శరదృతువు కాలం చివరి నాటికి () చైనాలో పనిచేశాయి. పురాతన చైనాలో బ్లూమరీ ఉనికిలో లేదు; అయితే, హాన్-యుగం చైనీయులు కొలిమిలోకి అదనపు ఆక్సిజన్‌ను ఇంజెక్టు చేసి డీకార్బరైజేషను చేయడం ద్వారా చేత ఇనుమును ఉత్పత్తి చేశారు. పోత ఇనుము మరియు దుక్క ఇనుమును ఫైనింగు ప్రక్రియను ఉపయోగించి చేత ఇనుము, ఉక్కుగా మార్చవచ్చు.

హాన్ రాజవంశ చైనీయులు వివిధ రకాల ఆయుధాలు, వంట పనిముట్లు, వడ్రంగి పనిముట్లు మరియు గృహోపకరణాలను తయారు చేయడానికి కాంస్య మరియు ఇనుమును ఉపయోగించారు. ఈ మెరుగైన ఇనుము-కరిగే పద్ధతుల ముఖ్యమైన ఉత్పత్తి కొత్త వ్యవసాయ పనిముట్ల తయారీ. క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దంలో కనిపెట్టబడిన మూడు కాళ్ల ఇనుప విత్తన డ్రిలు, రైతులు చేతితో విత్తనాలను విత్తన చేయడానికి బదులుగా వరుసలలో జాగ్రత్తగా పంటలను నాటడానికి వీలు కల్పించింది. హాన్ కాలంలో కూడా కనుగొనబడిన బరువైన అచ్చుబోర్డు ఇనుప నాగలిని లాగడానికి రెండు ఎద్దులతో దానిని నియంత్రించడానికి ఒక మనిషి మాత్రమే అవసరం. దీనికి మూడు ప్లోషేరులు, డ్రిల్లింగ్ కోసం ఒక విత్తన పెట్టె, నేలను తగ్గించే సాధనం మరియు ఒకే రోజులో సుమారు  భూమిని విత్తగల సామర్థ్యం ఉంది.

గాలి మరియు కరువు నుండి పంటలను రక్షించడానికి, ధాన్యం పెంపకందారుడు జావో గువో () చక్రవర్తి వూ పాలనలో ప్రత్యామ్నాయ క్షేత్ర వ్యవస్థను (డైటియన్ఫా ) సృష్టించాడు. ఈ వ్యవస్థ సాగు కాలాల మధ్య గట్లు మరియు గట్ల స్థానాలను మార్చింది. ఈ వ్యవస్థతో ప్రయోగాలు విజయవంతమైన ఫలితాలను ఇచ్చిన తర్వాత, ప్రభుత్వం అధికారికంగా దీనిని స్పాన్సర్ చేసింది మరియు రైతులు దీనిని ఉపయోగించమని ప్రోత్సహించింది. హాన్ రైతులు పంటలను పండించడానికి పిట్ ఫీల్డ్ వ్యవస్థను ( ) కూడా ఉపయోగించారు, ఇందులో నాగలి లేదా ఎద్దులు అవసరం లేని మరియు వాలుగా ఉన్న భూభాగంలో ఉంచగలిగే భారీగా ఫలదీకరణ గుంటలు ఉంటాయి. మధ్య హాన్-యుగ చైనాలోని దక్షిణ, చిన్న ప్రాంతాలలో, వరి పొలం ప్రధానంగా పెరగడానికి ఉపయోగించబడ్డాయి. హువాయి నది వెంబడి ఉన్న రైతులు వరి ఉత్పత్తికి ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషను పద్ధతులను ఉపయోగించారు.

నిర్మాణాత్మక - భౌగోళిక-సాంకేతిక ఇంజనీరింగ్

హాన్ కాలంలో కలప ప్రధాన నిర్మాణ సామగ్రి; దీనిని ప్యాలెస్ హాళ్లు, బహుళ అంతస్తుల నివాస టవర్లు మరియు హాళ్లు మరియు ఒక అంతస్థుల ఇళ్లను నిర్మించడానికి ఉపయోగించారు. కలప వేగంగా క్షీణిస్తుంది కాబట్టి, హాన్ చెక్క నిర్మాణ శైలికి మిగిలి ఉన్న ఏకైక సాక్ష్యం చెల్లాచెదురుగా ఉన్న సిరామిక్ పైకప్పు పలకల సేకరణ. చైనాలో మిగిలి ఉన్న పురాతన చెక్క హాళ్లు టాంగ్ రాజవంశం నాటివి. వాస్తుశిల్ప చరిత్రకారుడు రాబర్ట్ ఎల్. థోర్ప్ హాన్-యుగం పురావస్తు అవశేషాల కొరతను ఎత్తి చూపాడు మరియు తరచుగా నమ్మదగని హాన్-యుగం సాహిత్య మరియు కళాత్మక వనరులను చరిత్రకారులు కోల్పోయిన హాన్ నిర్మాణ శైలికి సంబంధించిన ఆధారాలుగా ఉపయోగిస్తున్నారని పేర్కొన్నాడు.

హాన్ చెక్క నిర్మాణాలు క్షీణించినప్పటికీ, ఇటుకలతో చేసిన కొన్ని హాన్ రాజవంశ శిథిలాలు, రాతి, ముక్కలు చేసిన మట్టి చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి. ఇందులో రాతి స్తంభాల ద్వారాలు, ఇటుకలతో చేసిన సమాధి గదులు, మురికి మట్టి నగర గోడలు, మురికి మట్టి, ఇటుకలతో చేసిన బీకను టవర్లు, గ్రేటు వాల్ మురికి మట్టి విభాగాలు, ఒకప్పుడు ఎత్తైన మందిరాలు ఉన్న మురికి మట్టి వేదికలు. గన్సు లోని రెండు మురికి మట్టి కోటలు ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు చాంగ్'ఆన్ మరియు లుయోయాంగ్ రాజధానులను చుట్టుముట్టిన ఢీకొట్టబడిన మట్టి గోడల శిథిలాలు ఇటుక తోరణాలు, గుంటలు మరియు సిరామికు నీటి పైపులతో పాటు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి. క్యూ అని పిలువబడే స్మారక రాతి స్తంభ-ద్వారాలు, వీటిలో 29 హాన్ కాలానికి చెందినవి, పుణ్యక్షేత్రం మరియు సమాధి వద్ద గోడల ఆవరణల ప్రవేశ ద్వారాలను ఏర్పరుస్తాయి. సైట్లు. ఈ స్తంభాలు పైకప్పు పలకలు, చూరులు మరియు బ్యాలస్ట్రేడు‌లు వంటి చెక్క, సిరామికు భవన భాగాల కళాత్మక అనుకరణలను కలిగి ఉంటాయి.

ప్రాంగణ గృహం అనేది హాన్ కళాకృతిలో చిత్రీకరించబడిన అత్యంత సాధారణ గృహ రకం. ఇళ్ళు మరియు టవర్ల వంటి సిరామికు నిర్మాణ భవనాల నమూనాలు హాన్ సమాధులలో కనుగొనబడ్డాయి, బహుశా మరణానంతర జీవితంలో మరణించినవారికి వసతి కల్పించడానికి. ఇవి కోల్పోయిన చెక్క నిర్మాణం గురించి విలువైన ఆధారాలను అందిస్తాయి. టవర్ మోడల్‌ల సిరామిక్ రూఫ్ టైల్స్‌పై కనిపించే కళాత్మక నమూనాలు కొన్ని సందర్భాల్లో పురావస్తు ప్రదేశాలలో లభించే హాన్ రూఫ్ టైల్స్‌తో సరిగ్గా సరిపోతాయి.

హాన్-యుగం నాటి పదికి పైగా భూగర్భ సమాధులు కనుగొనబడ్డాయి, వాటిలో చాలా వరకు ఆర్చ్‌వేలు, కప్పబడిన గదులు, గోపుర పైకప్పులు ఉన్నాయి. భూగర్భ ఖజానాలకు మరియు గోపురాలకు మట్టి గుంటల ద్వారా ఉంచబడినందున వాటికి బట్టర్ సపోర్టు‌లు అవసరం లేదు. భూమి పైన ఉన్న హాన్ నిర్మాణాలలో ఇటుక ఖజానాల, గోపురాల ఉపయోగం తెలియదు.

హాన్ సాహిత్య మూలాల నుండి, చెక్క-ట్రెస్టల్ బీం వంతెనలు, ఆర్చ్ వంతెనలు, సరళమైన సస్పెన్షను అని తెలుసు. వంతెనలు, తేలియాడే పాంటూను వంతెనలు హాన్ కాలంలో ఉన్నాయి. అయితే, హాన్ సాహిత్యంలో వంపు వంతెనల గురించి తెలిసిన రెండు సూచనలు మాత్రమే ఉన్నాయి. సిచువాన్‌లో ఉన్న ఒక వంపు వంతెనను వర్ణించే హాన్-యుగం రిలీఫ్ శిల్పం మాత్రమే ఉంది.

లోహ ఖనిజాలను తీయడానికి భూగర్భ గని షాఫ్టు‌లు తవ్వబడ్డాయి, కొన్ని  కంటే ఎక్కువ లోతుకు చేరుకునేవి. బోర్‌హోలు డ్రిల్లింగు, [డెరికులను ఎత్తడానికి ఉపయోగించారు. ఉప్పునీరు ఇస్త్రీ పాత్రలకు, అక్కడ దానిని ఉప్పుగా స్వేదనం చేస్తారు. స్వేదన కొలిమిలను వెదురు పైపులైన్లు ద్వారా ఉపరితలంపైకి సహజ వాయువు ద్వారా వేడి చేశారు. ఈ బోర్‌హోల్స్ మొత్తం  లోతుకు చేరుకునే అవకాశం ఉంది.

మెకానికలు  హైడ్రాలికు ఇంజనీరింగు

హాన్-యుగం మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ ఎక్కువగా శాస్త్రీయ మరియు ఇంజనీరింగ్ ప్రయత్నాలను చాలా తక్కువగా భావించే కొన్నిసార్లు ఆసక్తి లేని కన్ఫ్యూషియన్ పండితుల ఎంపిక పరిశీలనా రచనల నుండి వచ్చింది. ప్రొఫెషనల్ ఆర్టిసన్-ఇంజనీర్లు (జియాంగ్ ) వారి వివరణాత్మక రికార్డులను వదిలిపెట్టలేదు పని. మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్‌లో తరచుగా తక్కువ లేదా నైపుణ్యం లేని హాన్ పండితులు, కొన్నిసార్లు వారు వివరించిన వివిధ సాంకేతికతలపై తగినంత సమాచారాన్ని అందించలేదు.

అయినప్పటికీ, కొన్ని సాహిత్య వనరులు కీలకమైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి. ఉదాహరణకు, 15 BCలో తత్వవేత్త మరియు కవి యాంగు జియోంగు క్విల్లింగు యంత్రం కోసం బెల్టు డ్రైవు ఆవిష్కరణను వర్ణించాడు. ఇది ప్రారంభ వస్త్ర తయారీకి చాలా ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది. మెకానికలు ఇంజనీరు. హస్తకళాకారుడు డింగు హువాను ఆవిష్కరణలు 'ఇతర గమనికలు ఆన్ ది వెస్ట్రను క్యాపిటలులో ప్రస్తావించబడ్డాయి. AD180లో, డింగు ప్యాలెస్ భవనాలలో ఎయిర్ కండిషనింగు కోసం ఉపయోగించే మాన్యువలు‌గా పనిచేసే రోటరీ ఫ్యాను‌ను సృష్టించాడు. డింగు తన ధూపం బర్నర్‌లలో ఒకదానికి కీలకమైన మద్దతుగా గింబాలు లను కూడా ఉపయోగించాడు. కనుగొన్నాడు ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి జోట్రోపు దీపం.

ఆధునిక పురావస్తు శాస్త్రం హాన్ సాహిత్య మూలాల్లో లేని ఆవిష్కరణలను చిత్రీకరించే హాన్ కళాకృతిని కనుగొనటానికి దారితీసింది. హాన్ సూక్ష్మ సమాధి నమూనాలలో గమనించినట్లుగా, సాహిత్య వనరులలో కాదు, విన్నోయింగు మెషీన్ల ఫ్యాను‌లను ఆపరేటు చేయడానికి క్రాంక్ హ్యాండిలు ఉపయోగించబడింది, ఇది ధాన్యాన్ని చాఫు నుండి వేరు చేస్తుంది. హాన్ కాలంలో కనుగొనబడిన ఓడోమీటరు బండి, ప్రయాణించిన ప్రతి దూరాన్ని సూచించడానికి డ్రమ్సు గాంగు‌లను మ్రోగిస్తూ యాంత్రిక బొమ్మలను ఉపయోగించి ప్రయాణ పొడవులను కొలుస్తుంది. ఈ ఆవిష్కరణ 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హాన్ కళాకృతిలో చిత్రీకరించబడింది. అయినప్పటికీ వివరణాత్మక వ్రాతపూర్వక వివరణలు 3వ శతాబ్దం వరకు అందించబడలేదు.

ఆధునిక పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు పరికరాల నమూనాలను కూడా వెలికితీశారు. హాన్ రాజవంశం కాలంలో ఉపయోగించారు, ఉదాహరణకు, కళాకారులు సూక్ష్మ కొలతలు చేయడానికి ఉపయోగించే స్లైడింగ్ మెటలు కాలిపరు జత. ఈ కాలిపర్లలో అవి తయారు చేయబడిన ఖచ్చితమైన రోజు, సంవత్సరం, శాసనాలు ఉన్నాయి. ఈ ఉపకరణాలు ఏ హాన్ సాహిత్య వనరులలోనూ ప్రస్తావించబడలేదు.

నీటి చక్రం హాన్ కాలంలో చైనీస్ రికార్డులలో కనిపించింది. హువాను టాన్  చెప్పినట్లుగా, ఇనుము ట్రిప్పు సుత్తి లను ఎత్తే గేర్‌లను తిప్పడానికి, ధాన్యాన్ని కొట్టడానికి, నూర్పిడి పాలిషు చేయడానికి వాటిని ఉపయోగించారు. అయితే, 5వ శతాబ్దం వరకు చైనాలో వాటరు మిల్‌కు తగిన ఆధారాలు లేవు. నిర్వాహకుడు, మెకానికలు ఇంజనీరు, మెటలర్జిస్టు డు షి () ఇనుమును కరిగించడానికి బెల్లోసు పనిచేసే నీటిచక్రంతో నడిచే రెసిప్రొకేటరును సృష్టించాడు. నీటిని ఎత్తైన నీటిపారుదల గుంటలకు ఎత్తే చైను పంపులకు శక్తినిచ్చేందుకు కూడా నీటిచక్రాలను ఉపయోగించారు. గొలుసు పంపు గురించి చైనాలో మొదటగా తత్వవేత్త వాంగు చోంగు తన 1వ శతాబ్దపు లున్హెంగులో ప్రస్తావించాడు.

ఖగోళ గోళంలో కదలికల త్రిమితీయ ప్రాతినిధ్యం అయిన ఆర్మిలరీ గోళం, క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దంలో హాన్ చేత కనుగొనబడింది. నీటి గడియారం, నీటి చక్రం మరియు గేర్ల శ్రేణిని ఉపయోగించి, కోర్ట్ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త జాంగు హెంగు (78–139 AD) తన లోహ-వలయం గల ఆర్మిలరీ గోళాన్ని యాంత్రికంగా తిప్పగలిగాడు. ఇన్‌ఫ్లో వాటర్ క్లాక్, ప్రెజరు హెడ్‌లో నెమ్మదించిన సమయపాలన సమస్యను పరిష్కరించడానికి, రిజర్వాయరు. ఇన్‌ఫ్లో పాత్ర మధ్య అదనపు ట్యాంకు‌ను ఏర్పాటు చేసిన చైనాలో జాంగ్ మొదటివాడు.

జాంగ్ "భూకంప వాతావరణ వేన్" () అని పిలిచే పరికరాన్ని కూడా కనుగొన్నాడు. ), దీనిని బ్రిటిష్ సైనాలజిస్ట్ మరియు చరిత్రకారుడు జోసెఫు నీధం "అన్ని సీస్మోగ్రాఫు‌ల పూర్వీకుడు"గా అభివర్ణించారు.లో ఉదహరించబడింది. ఈ పరికరం వందల కిలోమీటర్ల దూరం నుండి భూకంపాల ఖచ్చితమైన కార్డినలు లేదా ఆర్డినల్ దిశను గుర్తించగలిగింది. ఇది విలోమ లోలకంను ఉపయోగించింది. ఇది భూమి ప్రకంపనల ద్వారా చెదిరినప్పుడు, ఎనిమిది డ్రాగన్ నోళ్లలో ఒకదాని నుండి లోహపు బంతిని పడవేసే గేర్‌ల సమితిని ప్రేరేపిస్తుంది (అన్ని ఎనిమిది దిశలను సూచిస్తుంది) ఒక లోహపు కప్ప నోటిలోకి. పుస్తకం ఆఫ్ ది లేటరు హాన్ లోని ఈ పరికరం కథనం, ఒక సందర్భంలో, పరిశీలకులలో ఎవరికీ ఇబ్బంది కలగకుండానే లోహపు బంతుల్లో ఒకటి ఎలా ప్రేరేపించబడిందో వివరిస్తుంది. చాలా రోజుల తరువాత, లాంగ్జీ కమాండరీ (ఆధునిక గన్సు)లో భూకంపం సంభవించిందని వార్తలను తెలియజేసే దూత వచ్చాడు, ఆ పరికరం సూచించిన దిశలో, కోర్టులోని అధికారులు జాంగ్ పరికరం యొక్క సామర్థ్యాన్ని అంగీకరించవలసి వచ్చింది.

గణితం
మూడు హాన్ గణిత గ్రంథాలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి. అవి సంఖ్యలు గణన మీద పుస్తకం, జోబి సువాన్జింగు, గణిత కళ మీద తొమ్మిది అధ్యాయాలు. హాన్ గణిత శాస్త్ర విజయాలలో లంబకోణ త్రిభుజాలు, వర్గమూలంలు, క్యూబు రూటులు, మాతృక పద్ధతులుతో సమస్యలను పరిష్కరించడం, మరింత ఖచ్చితమైనదిగా కనుగొనడం π మీద కోసం అంచనాలు, పైథాగరియను  గణితశాస్త్ర రుజువు అందించడం ఉన్నాయి. సిద్ధాంతం]],  దశాంశ భిన్నం, గాస్సియను ఎలిమినేషను సరళ సమీకరణాలు పరిష్కరించడానికి, ఒక మూలాలను కనుగొనడానికి సమీకరణాలు.

హాన్ యొక్క గొప్ప గణిత పురోగతిలో ఒకటి ప్రపంచంలో మొదటిసారిగా ఋణ సంఖ్యలను ఉపయోగించడం. తొమ్మిది అధ్యాయాలు ఆన్ ది మ్యాథమెటికల్ ఆర్ట్లో మొదటగా ఋణ సంఖ్యలు నలుపు లెక్కింపు రాడు‌లుగా కనిపించాయి. ఇక్కడ ధన సంఖ్యలను ఎరుపు లెక్కింపు రాడ్‌లు సూచిస్తాయి. ఋణ సంఖ్యలను AD 275 ప్రాంతంలో గ్రీకు గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు డయోఫాంటసు 7వ శతాబ్దపు గాంధార, దక్షిణాసియా, లో కూడా ఉపయోగించారు, కానీ 16వ శతాబ్దం వరకు యూరప్‌లో విస్తృతంగా ఆమోదించబడలేదు.

హాన్ వంశీయులు గణితాన్ని వివిధ విభిన్న విభాగాలకు అన్వయించారు. సంగీత ట్యూనింగులో, జింగు ఫాంగు (క్రీ.పూ. 78–37) 53 పరిపూర్ణ ఐదవలు 31 అష్టకలకు దగ్గరగా ఉన్నాయని గ్రహించాడు. అతను 60 టోన్ల సంగీత స్కేలును కూడా సృష్టించాడు, 177147⁄176776 (జర్మనీ గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు నికోలసు మెర్కేటరు [1620–1687], అంటే 353/284) కనుగొన్న 53 సమాన స్వభావం అదే విలువను లెక్కించాడు.

ఖగోళ శాస్త్రం
సంవత్సరం పొడవునా సూర్యుడు మరియు చంద్రులను సమయ గుర్తులుగా ఉపయోగించే చంద్రసౌర క్యాలెండరు అయిన ఖగోళ క్యాలెండరును రూపొందించడంలో గణితం చాలా ముఖ్యమైనది. క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దంలో, వసంత శరదృతువు కాలంలో, చైనీయులు సిఫెన్ క్యాలెండర్ ()ను స్థాపించారు, ఇది ఉష్ణమండల సంవత్సరాన్ని 365.25 రోజులుగా కొలుస్తుంది. దీనిని 104 BC లో తైచు క్యాలెండర్ () తో భర్తీ చేశారు, ఇది ఉష్ణమండల సంవత్సరాన్ని  (~ 365.25016) రోజులలో, చంద్ర మాసంను  రోజులలో కొలుస్తుంది. అయితే, చక్రవర్తి జాంగ్ తరువాత సిఫెన్ క్యాలెండర్‌ను తిరిగి స్థాపించారు.

హాన్ రాజవంశ ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు రాత్రి ఆకాశంలో కనిపించిన తోకచుక్కల నక్షత్రాల జాబితా, వివరణాత్మక రికార్డులను తయారు చేశారు. వీటిలో ఇప్పుడు హాలీ కామెటు అని పిలువబడే తోకచుక్క 12 BC లో ఎలా కనిపించిందో రికార్డ్ చేయడం కూడా ఉంది. వారు విశ్వం భూకేంద్రక నమూనాను స్వీకరించారు. ఇది భూమి మధ్యలో ఉన్న గోళం అని సిద్ధాంతీకరించారు. వారు సూర్యుడు, చంద్రుడు మరియు గ్రహాలు గోళాకారంగా ఉన్నాయని, డిస్కు ఆకారంలో లేవని భావించారు. చంద్రుడు, గ్రహాలు ప్రకాశించడం సూర్యకాంతి వల్లే జరుగుతుందని, భూమి చంద్రునిపై పడే సూర్యకాంతిని అడ్డుకున్నప్పుడు చంద్రగ్రహణం సంభవిస్తుందని, చంద్రుడు సూర్యకాంతిని భూమికి చేరకుండా అడ్డుకున్నప్పుడు సూర్యగ్రహణం సంభవిస్తుందని కూడా వారు భావించారు. ఇతరులు అతని నమూనాతో విభేదించినప్పటికీ, వాంగు చోంగు నీరు మేఘాలలోకి ఆవిరైపోవడం నీటి చక్రాన్ని ఖచ్చితంగా వివరించాడు.

కార్టోగ్రఫీ, ఓడలు - వాహనాలు

సాహిత్య మరియు పురావస్తు ఆధారాలు రెండూ చైనాలో కార్టోగ్రఫీ హాన్ కంటే ముందే ఉన్నాయని నిరూపించాయి. కనుగొనబడిన కొన్ని పురాతన హాన్-యుగ పటాలు పట్టుపై సిరా, మావాంగ్డుయి సిల్కు టెక్స్ట్సులో హునాను‌లోని 2వ శతాబ్దపు BC సమాధిలో కనుగొనబడ్డాయి. జనరల్ మా యువాను 1వ శతాబ్దంలో బియ్యం నుండి ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి పెరిగిన-ఉపశమన పటంను సృష్టించాడు. క్విన్ షి హువాంగు సమాధిని తవ్వి, సామ్రాజ్యం నమూనా పటం షిజి ఖాతా నిజమని నిరూపించబడితే ఈ తేదీని సవరించవచ్చు.

గ్రాడ్యుయేటు చేయబడిన ఉపయోగం ఉన్నప్పటికీ పీ జియు (AD224–271) రచనకు ముందు పటాలలో స్కేలులు, గ్రిడ్ రిఫరెన్సులు పూర్తిగా వివరించబడలేదు. 2వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కార్టోగ్రాఫరు జాంగ్ హెంగు ద్వారా వాటి ఉపయోగం ప్రవేశపెట్టబడిందని ఆధారాలు ఉన్నాయి.

హాన్ నౌక టవరు షిపు వంటి మునుపటి యుగాలలో ఉపయోగించిన వాటికి భిన్నమైన వివిధ రకాల నౌకలలో ప్రయాణించింది. జంకు డిజైను హాన్ యుగంలో అభివృద్ధి చేయబడింది. అమలు చేయబడింది. జంకు షిప్‌లలో చతురస్రాకారపు చివర విల్లు స్టెర్ను, కీల్ లేదా స్టెర్ను‌పోస్టు లేని ఫ్లాట్-బాటం హల్ లేదా కార్వెలు ఆకారంలో హల్, పాశ్చాత్య నాళాలలో కనిపించే నిర్మాణాత్మక పక్కటెముకల స్థానంలో ఘన విలోమ బల్క్‌హెడు‌లు ఉంటాయి. అంతేకాకుండా, హాన్ షిప్‌లు స్టెర్న్ వద్ద చుక్కాని ఉపయోగించి నడిపించబడిన ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటివి, నది రవాణాకు ఉపయోగించే సరళమైన స్టీరింగు ఓర్‌కి భిన్నంగా అవి ఎత్తులో ప్రయాణించడానికి వీలు కల్పిస్తాయి. సముద్రాలు.

ఎద్దుల బండ్లు మరియు రథాలు గతంలో చైనాలో ఉపయోగించబడినప్పటికీ, చక్రాల బండిని మొదట హాన్ చైనాలో 1వ శతాబ్దంలో ఉపయోగించారు. గుర్రపు రథాల హాన్ కళాకృతి గుర్రం ఛాతీ చుట్టూ ఉంచిన వారింగ్-స్టేట్స్-ఎరా బరువైన చెక్క యోక్ స్థానంలో మృదువైన రొమ్ము పట్టీ వచ్చిందని చూపిస్తుంది. తరువాత, ఉత్తర వీ (386–534) సమయంలో, పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన గుర్రపు కాలరు కనుగొనబడింది.

వైద్యం
హాన్ యుగం వైద్య వైద్యులు మానవ శరీరం గొప్ప విశ్వాన్ని పరిపాలించిన ప్రకృతి శక్తులకు లోబడి ఉంటుందని విశ్వసించారు, అవి విశ్వశాస్త్ర యిన్ మరియు యాంగ్ చక్రాలు, ఐదు దశలు. శరీరంలోని ప్రతి అవయవం ఒక నిర్దిష్ట దశతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. అనారోగ్యం అనేది ఒక నిర్దిష్ట అవయవానికి దారితీసే క్వి, లేదా కీలక శక్తి ఛానెల్‌లు అంతరాయం కలిగి ఉన్నాయని సంకేతంగా భావించారు. అందువల్ల, హాన్-యుగ వైద్యులు ఈ అసమతుల్యతను ఎదుర్కోగలరని నమ్మే ఔషధాన్ని సూచించారు.

ఉదాహరణకు, కలప దశ అగ్ని దశను ప్రోత్సహిస్తుందని నమ్మేవారు కాబట్టి, కలప దశతో సంబంధం ఉన్న ఔషధ పదార్థాలను అగ్ని దశతో సంబంధం ఉన్న అవయవాన్ని నయం చేయడానికి ఉపయోగించవచ్చు. డైటింగు‌తో పాటు, హాన్ వైద్యులు మోక్సిబస్షను, అక్యుపంక్చరు, కాలిస్టెనిక్సు లను కూడా ఒకరి ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకునే పద్ధతులుగా సూచించారు. చైనీస్ వైద్యుడు హువా టువో () శస్త్రచికిత్స చేసినప్పుడు. తన రోగుల నొప్పిని తగ్గించడానికి అనస్థీషియాను ఉపయోగించాడు మరియు శస్త్రచికిత్స గాయాలకు వైద్యం ప్రక్రియను వేగవంతం చేశాడని చెప్పబడే రుద్దే లేపనాన్ని సూచించాడు. వైద్యుడు జాంగు జోంగ్జింగు () షాంఘను లున్ ("టైఫాయిడు జ్వరం మీద డిసర్టేషను") రాసినట్లు తెలిసింది. షెనాంగు బెంకావోజింగు వైద్య గ్రంథాన్ని సంకలనం చేయడానికి అతను, హువా టువో కలిసి పనిచేశారని భావిస్తున్నారు.

 మూలాలు