క్షేమరాజ

రాజానక క్షేమరాజ (क्षेमराज) (10వ శతాబ్దం చివరి నుండి 11వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు) అభినవగుప్తుని శిష్యుడైన తత్వవేత్త, ఈయన తంత్రం, యోగం, కవిత్వం, నాటక శాస్త్రంలలో నిష్ణాతుడిగా పరిగణించబడ్డారు. క్షేమరాజు జీవితం, తల్లిదండ్రుల గురించి పెద్దగా తెలియదు. ఆయన ప్రధాన శిష్యుడు యోగరాజ అనే సాధువు.

క్షేమరాజు ప్రధాన రచన ప్రత్యభిజ్ఞాహృదయం ('స్వీయ గుర్తింపు హృదయం'). ఈ గ్రంథంలో, విద్యార్థుల కోసం క్షేమరాజ ప్రత్యభిజ్ఞ తత్వశాస్త్ర ప్రధాన సూత్రాలను సంక్షిప్త సూత్రాల సమితిలో వివరించారు. అద్వైత వేదాంతంలో సదానందుని వేదాంతసారం ఏ స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తుందో, కాశ్మీర్ శైవ లేదా త్రిక సాహిత్యంలో ఈ రచన అదే స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తుంది. 
 ప్రముఖ రచనలు 

 ప్రత్యభిజ్ఞాహృదయం
 స్పందసందోహ
 స్పందనిర్ణయ
 స్వచ్ఛందోద్ద్యోత
 నేత్రోద్ద్యోత
 విజ్ఞానభైరవోద్ద్యోత
 శివసూత్రవిమర్శినీ
 స్తవచింతామణిటీకా
 పరాప్రవేశిక
 తత్వసందోహ.

 ఉల్లేఖనలు 
"శరీరం, ప్రాణం, ఆనందం మొదలైన వాటిచే మేల్కొన్న, కల, కలలు లేని నిద్ర అన్ని దశలలో కట్టుబడి ఉన్న మనిషి గొప్ప శక్తి స్వభావం, పరిపూర్ణ ఆనందంతో నిండిన తన సొంత స్పృహను గుర్తించడు." -- క్షేమరాజ

 ఇవి కూడా చూడండి 
 అభినవ గుప్తుడు
 వసుగుప్తుడు
 సోమానందుడు
 ఉత్పలాచార్య
 కుండలిని
 యోగం

 మూలాలు 

 మరింత చదవడానికి 

వర్గం:శైవం
వర్గం:శైవ దివ్యక్షేత్రాలు