2022 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభం

2022 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభం 21 జూన్ 2022న భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో ప్రారంభమైంది. ఆ రోజు ఎక్నాథ్ షిండే, మహా వికాస్ అఘాడి (ఎంవీఏ) కూటమికి చెందిన అనేక మంది ఎమ్మెల్యేలతో కలిసి, భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ) పాలిత రాష్ట్రం గుజరాత్లోని సూరత్కు వెళ్లడంతో కూటమి ప్రభుత్వం సంక్షోభంలో పడింది.

తర్వాత ఈ వర్గం మరో బీజేపీ పాలిత రాష్ట్రం అయిన అస్సాంలోని గువాహటికి వెళ్లింది. శివసేన నాయకుడు సంజయ్ రౌత్ ఈ తిరుగుబాటుకు బీజేపీ కారణమని ఆరోపించారు. అలాగే బీజేపీ నాయకుడు సుషీల్ కుమార్ మోదీ చేసిన వ్యాఖ్యలు కూడా దీనికి పరోక్షంగా సంకేతాలిచ్చినట్లుగా భావించబడ్డాయి. 

ఎక్నాథ్ షిండే ఉద్ధవ్ ఠాక్రే నాయకత్వానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేపట్టారు. శివసేన ఎన్నికైన సభ్యుల్లో రెండుమూడవ వంతు మంది కోరినప్పటికీ, ఉద్ధవ్ ఠాక్రే మహా వికాస్ అఘాడి కూటమిని విడిచిపెట్టడానికి నిరాకరించారని ఆయన వర్గం ఆరోపించింది. చివరికి షిండే వర్గం పార్టీపై ఆధిపత్యం సాధించి, బీజేపీ మద్దతుతో మహారాష్ట్రలో కొత్త ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.

29 జూన్ 2022న ఉద్ధవ్ ఠాక్రే, మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా మరియు ఎమ్మెల్సీగా తన పదవులకు రాజీనామా చేశారు. అదే రోజు విశ్వాస పరీక్ష (ఫ్లోర్ టెస్ట్)కు ముందు సామాజిక మాధ్యమాల ద్వారా ప్రత్యక్ష ప్రసారంలో ఈ నిర్ణయాన్ని ప్రకటించారు. 

ఆయన రాజీనామా చేసినందున విశ్వాస పరీక్ష రద్దు చేయబడింది. 30 జూన్ 2022న ఎక్నాథ్ షిండే మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా, దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్ మహారాష్ట్ర ఉప ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.

11 మే 2023న భారత సుప్రీంకోర్టు తీర్పు వెలువరించింది. అప్పటి మహారాష్ట్ర గవర్నర్ భగత్ సింగ్ కోష్యారి మరియు మహారాష్ట్ర అసెంబ్లీ స్పీకర్ రాహుల్ నర్వేకర్ చట్టపరంగా సరైన విధంగా వ్యవహరించలేదని కోర్టు పేర్కొంది. అయితే ఉద్ధవ్ ఠాక్రే ముందుగానే రాజీనామా చేసినందున, ఆయన ప్రభుత్వాన్ని పునరుద్ధరించడం సాధ్యం కాదని తీర్పులో పేర్కొంది. 
 నేపథ్యం 

2019 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలులో భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ) మరియు శివసేన (ఎస్ఎచ్‌ఎస్) కలిసి ‘మహాయుతి’ కూటమిగా పోటీ చేశాయి. మరోవైపు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఐఎన్‌సీ) మరియు నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (ఎన్‌సీపీ) ‘మహా అఘాడి’ కూటమిగా ఎన్నికలను ఎదుర్కొన్నాయి.

ఈ ఎన్నికల్లో బీజేపీ 105 స్థానాలు, శివసేన 56 స్థానాలు, ఎన్‌సీపీ 54 స్థానాలు మరియు ఐఎన్‌సీ 44 స్థానాలు గెలుచుకున్నాయి. ఫలితాలు వెలువడిన అనంతరం, అధికార భాగస్వామ్యంపై శివసేన మరియు బీజేపీ మధ్య విభేదాలు తలెత్తాయి. 

బీజేపీతో ముందుగా అంగీకరించుకున్నట్లు ఆరోపణలున్న 50-50 ఫార్ములా ప్రకారం శివసేన సమాన అధికార భాగస్వామ్యం కోరింది. అయితే బీజేపీ నాయకులు, ముఖ్యంగా అమిత్ షా, అలాంటి ఒప్పందం ఏదీ జరగలేదని బహిరంగంగా ఖండించారు. శివసేన 2.5 సంవత్సరాల పాటు మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి పదవి ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేసింది. 

అప్పటి బీజేపీ ముఖ్యమంత్రి దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్ అలాంటి ఫార్ములా ఏదీ అంగీకరించలేదని పేర్కొన్నారు. చివరికి బీజేపీ తన పురాతన మిత్రపక్షమైన శివసేనతో సంబంధాలు తెంచుకుంది. అనంతరం శివసేన కూడా బీజేపీ ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు మద్దతు ఇవ్వడానికి నిరాకరించింది. దీనితో 2019 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభం ప్రారంభమైంది.

చివరికి శివసేన, ఐఎన్‌సీ మరియు ఎన్‌సీపీ కలిసి మహా వికాస్ అఘాడి (ఎంవీఏ) కూటమిని ఏర్పాటు చేశాయి. మొత్తం 154 స్థానాలతో (భూరిపక్షానికి అవసరమైనవి 145) ఈ కూటమి ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించింది. ఎంవీఏ కూటమి ఉద్ధవ్ ఠాక్రే నాయకత్వంలో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.

ఎక్నాథ్ షిండే మాత్రం మహా వికాస్ అఘాడి కూటమిని విడిచి, బీజేపీ-శివసేన కూటమిని పునరుద్ధరించాలనే అభిప్రాయంలో ఉన్నారు. ఈ విషయంలో ఆయన పలుమార్లు ఉద్ధవ్ ఠాక్రేను కోరినప్పటికీ, ఆ అభ్యర్థనను పట్టించుకోలేదని పేర్కొనబడింది. చివరికి తన పార్టీ సభ్యులలో రెండుమూడవ వంతు మద్దతును సమీకరించి, 2022 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభానికి దారితీశారు. 
 రాజ్యసభ  శాసన మండలి ఎన్నికల్లో క్రాస్ ఓటింగ్ 

10 జూన్ 2022న జరిగిన రాజ్యసభ ఎన్నికల్లో, పార్టీ అంతర్గత విభేదాలు మొదటిసారిగా బహిర్గతమయ్యాయి. ఆ ఎన్నికల్లో మొత్తం 6 స్థానాల్లో 3 స్థానాలను భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ) గెలుచుకుంది.

20 జూన్ 2022న జరిగిన మహారాష్ట్ర శాసన మండలి ఎన్నికల్లో మొత్తం 10 స్థానాలకు ఎన్నికలు జరిగాయి. ఇందులో శివసేన మరియు దాని మిత్రపక్షాలు కలిపి 6 స్థానాలు గెలుస్తాయని అంచనా వేయబడింది. అయితే వారు కేవలం 5 స్థానాలకే పరిమితమయ్యారు. మిగిలిన 5 స్థానాలను బీజేపీ గెలుచుకుంది. శివసేనకు చెందిన కొంతమంది సభ్యులు క్రాస్ ఓటింగ్ చేసినందువల్లే బీజేపీకి ఈ లాభం చేకూరిందని నివేదించబడింది. 
 సంక్షోభం 

ప్రారంభ విడిపోవడం

శాసన మండలి ఎన్నికల ఫలితాలు వెలువడిన వెంటనే, సీనియర్ శివసేన నాయకుడు ఎక్నాథ్ షిండే కనిపించకుండా పోయారు మరియు ఆయనతో సంప్రదించలేకపోయారు. 

21 జూన్ 2022న ఉద్ధవ్ ఠాక్రే తన ఎమ్మెల్యేలతో సమావేశం ఏర్పాటు చేశారు. అయితే 10–12 మంది ఎమ్మెల్యేలు అందుబాటులో లేకపోయారు. 

షిండే నేతృత్వంలో 11 మంది శివసేన ఎమ్మెల్యేలు బీజేపీ పాలిత రాష్ట్రం గుజరాత్లోని సూరత్కు వెళ్లారు. అనంతరం షిండేను శివసేన శాసనసభ పక్ష విప్ పదవి నుంచి తొలగించారు. షిండే తన ట్విట్టర్ ప్రొఫైల్ నుండి "శివసేన" పదాన్ని తొలగించారు. సూరత్‌లోని హోటల్‌లో ఆయన బీజేపీ నాయకులతో పలుమార్లు సమావేశమయ్యారు.

ఇంకా ఎమ్మెల్యేలు విడిపోకుండా ఉండేందుకు శివసేన మిగతా ఎమ్మెల్యేలను ముంబైలోని పలు హోటళ్లలో ఉంచింది. త్వరలోనే షిండే తనకు “సుమారు 40 మంది ఎమ్మెల్యేల మద్దతు ఉంది” అని ప్రకటించారు. 

భారతదేశ వ్యతిరేక దళబంధ చట్టాల ప్రకారం అనర్హతను తప్పించుకోవాలంటే, 55 మంది సభ్యులలో రెండుమూడవ వంతు అయిన 37 మంది మద్దతు అవసరం. షిండే, ఠాక్రేను మహా వికాస్ అఘాడి కూటమిని విడిచి బీజేపీతో మళ్లీ కూటమి కుదుర్చుకోవాలని డిమాండ్ చేశారు.

గువాహటిలో నివాసం

22 జూన్ 2022న షిండే 40 మంది ఎమ్మెల్యేలతో కలిసి అస్సాంలోని గువాహటికి వెళ్లినట్లు తెలిపారు. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మరియు నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకులు, అస్సాం ముఖ్యమంత్రి హిమంత బిస్వ శర్మ మహారాష్ట్ర రాజకీయాల్లో జోక్యం చేసుకుంటున్నారని విమర్శించారు. అదే సమయంలో అస్సాంలో భారీ వరదలు కొనసాగుతున్నాయని గుర్తుచేశారు. 

హిమంత బిస్వ శర్మ, షిండే మరియు తిరుగుబాటు ఎమ్మెల్యేల గువాహటి నివాసం గురించి తనకు సమాచారం లేదని తెలిపారు.

షిండేను తిరిగి ముంబైకి రప్పించడంలో విఫలమైన తరువాత, 22 జూన్ 2022న ఉద్ధవ్ ఠాక్రే కూటమి నాయకత్వం మరియు ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేయడానికి సిద్ధమని ప్రకటించారు. 

తరువాత అదే రోజు ఆయన అధికార నివాసమైన ‘వర్షా’ నుండి తన వ్యక్తిగత నివాసం ‘మాటోశ్రీ’కి మారారు.

శివసేన సీనియర్ నాయకుడు సంజయ్ రౌత్ ఈ తిరుగుబాటుకు బీజేపీ కారణమని ఆరోపించారు. శివసేన నాయకత్వం ప్రకారం, తమ ఎమ్మెల్యేలకు ఒక్కొక్కరికి సుమారు ₹40 కోట్లు ఆఫర్ చేశారని ఆరోపించారు. శివసేన ఎమ్మెల్యే ఉదయసింగ్ రాజ్‌పుత్ తాను ₹50 కోట్లు ఆఫర్ చేయబడ్డానని, కానీ తిరస్కరించానని తెలిపారు.

23 జూన్ 2022న షిండే మరియు 37 మంది ఎమ్మెల్యేలు ఆయనను శివసేన శాసనసభ పక్ష నాయకుడిగా ప్రకటించారు. 

24 జూన్ 2022న శివసేన తిరుగుబాటు ఎమ్మెల్యేలపై అనర్హత పిటిషన్ దాఖలు చేసింది. మహారాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఉపస్పీకర్ నరహరి జిర్వాల్‌ను 16 మంది ఎమ్మెల్యేలను అనర్హులుగా ప్రకటించాలని కోరింది. 

అదే రోజు షిండే, కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా మరియు మాజీ ముఖ్యమంత్రి దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్ వడోదరలో సమావేశమయ్యారు.

26 జూన్ 2022న షిండే వర్గం భారత సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించింది.

27 జూన్ 2022న సుప్రీంకోర్టు విచారణలో, ఉపస్పీకర్‌పై నమ్మకద్రోహ తీర్మానం మరియు అనర్హత నోటీసులపై విచారణను 11 జూలై వరకు వాయిదా వేసింది.

ఉద్ధవ్ ఠాక్రే రాజీనామా

28 జూన్ 2022న దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్ మహారాష్ట్ర గవర్నర్ భగత్ సింగ్ కోష్యారిను కలిసి, విశ్వాస పరీక్ష నిర్వహించాలని కోరారు. 

29 జూన్ 2022న గవర్నర్ విశ్వాస పరీక్షను 30 జూన్ నాటికి నిర్వహించాలని ఆదేశించారు. సుప్రీంకోర్టు ఈ ఆదేశాన్ని నిలిపివేయడానికి నిరాకరించింది మరియు “అన్ని సమస్యలను పరిష్కరించడానికి సభ నేల (ఫ్లోర్) మాత్రమే మార్గం” అని పేర్కొంది.

అదే రోజు ఉద్ధవ్ ఠాక్రే మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేశారు. అలాగే మహారాష్ట్ర శాసన మండలి సభ్యత్వానికీ రాజీనామా చేస్తానని ప్రకటించారు.

17 ఫిబ్రవరి 2023న భారత ఎన్నికల సంఘం శివసేన పార్టీ పేరు మరియు బాణం-ధనుస్సు గుర్తును షిండే వర్గానికి కేటాయించింది. దీంతో రాజకీయ సంక్షోభానికి అధికారిక ముగింపు లభించింది. 
 కొత్త ప్రభుత్వ ఏర్పాటు 
30 జూన్ 2022న ఎక్నాథ్ షిండే మరియు దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయడానికి హక్కు దావా చేసుకుని, ఎక్నాథ్ షిండేను మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా ప్రకటించారు. పత్రికా సమావేశంలో ఫడ్నవీస్ మాట్లాడుతూ, అతిపెద్ద పార్టీ అయిన భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ) ప్రభుత్వం వెలుపల నుంచే మద్దతు ఇస్తుందని, అయితే ప్రభుత్వంలో భాగస్వామ్యం కావడంలేదని తెలిపారు. 

ఈ ప్రకటనకు ప్రతిస్పందనలు వ్యక్తమయ్యాయి. బీజేపీ జాతీయ అధ్యక్షుడు జె. పి. నడ్డా ఆయనను రాష్ట్ర ఉప ముఖ్యమంత్రి పదవిని స్వీకరించి ప్రభుత్వంలో భాగమవ్వాలని కోరారు. 

అదే రోజు సాయంత్రం ఎక్నాథ్ షిండే మరియు దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్ వరుసగా మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి మరియు ఉప ముఖ్యమంత్రులుగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.

 కూర్పు 

(1 జూలై 2022 నాటికి) మహారాష్ట్ర శాసనసభలో పార్టీ వారీగా సభ్యుల వివరాలు:

కూటమిపార్టీ ఎమ్మెల్యేల సంఖ్య పార్టీ నాయకుడుప్రభుత్వంజాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమిస్థానాలు: 167 బీజేపీ 106 దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్ శివసేన 40 ఎక్నాథ్ షిండే బహుజన్ వికాస్ అఘాడీ 3 హితేంద్ర ఠాకూర్ ప్రహార్ జనశక్తి పార్టీ 2 బచ్చు కడు రాష్ట్ర సమాజ్ పక్ష 1 రత్నాకర్ గుట్టే జన్ సురాజ్య శక్తి 1 వినయ్ కొరే మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన 1 ప్రమోద్ రతన్ పాటిల్ పీజంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా 1 శ్యామసుందర్ షిండే స్వతంత్రులు 12 -విపక్షంయునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్మహా వికాస్ అఘాడీస్థానాలు: 116 నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ 53 జయంత్ పాటిల్ ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ 44 బాలాసాహెబ్ థోరాత్ శివసేన (యూబీటీ) 16 అజయ్ చౌధరి స్వాభిమాని పక్ష 1 దేవేంద్ర మహాదేవ్రావ్ భుయార్ భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (మార్క్సిస్టు) 1 వినోద్ భివా నికోలే స్వతంత్రులు 1 -ఇతరులుస్థానాలు: 4 ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ 2 మొహమ్మద్ ఇస్మాయిల్ అబ్దుల్ ఖాలిక్ సమాజ్‌వాదీ పార్టీ 2 అబూ ఆసిం ఆజ్మీఖాళీ 1 -మొత్తం 288  
 సుప్రీంకోర్టు తీర్పు 

11 మే 2023న వెలువడిన సుప్రీంకోర్టు తీర్పులో, మహారాష్ట్ర గవర్నర్‌గా ఉన్న భగత్ సింగ్ కోష్యారి మరియు అసెంబ్లీ స్పీకర్ రాహుల్ నర్వేకర్ సంక్షోభ సమయంలో తీసుకున్న చర్యలు చట్టవిరుద్ధమని పేర్కొంది. తిరుగుబాటు చేసిన శివసేన ఎమ్మెల్యేల నుంచి ఉద్ధవ్ ఠాక్రే ప్రభుత్వానికి మద్దతు ఉపసంహరించుకున్నట్లు ఎలాంటి అధికారిక సమాచారమూ అందకపోయినా గవర్నర్ ఫ్లోర్ టెస్ట్‌కు ఆహ్వానించారని కోర్టు పేర్కొంది. 

అలాగే, ఎక్నాథ్ షిండే వర్గాన్ని "విభజన"గా పరిగణించలేమని, పార్టీ మార్పిడి చట్టం ప్రకారం వారు ఎమ్మెల్యేలుగా అనర్హతకు లోబడవచ్చని కోర్టు వ్యాఖ్యానించింది.

ఇంకా, ఉద్ధవ్ ఠాక్రే ఫ్లోర్ టెస్ట్‌ను ఎదుర్కొనే ముందు ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేసినందున, ఆయన ప్రభుత్వాన్ని పునరుద్ధరించలేమని తీర్పులో పేర్కొంది. ఉద్ధవ్ రాజీనామా చేయకుండా ఫ్లోర్ టెస్ట్‌ను ఎదుర్కొని ఉంటే, ఆయన ప్రభుత్వాన్ని పునరుద్ధరించే అవకాశముండేదని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.

 మూలాలు