కొలనుపాక జైన శాసనం

కొలనుపాక జైన శాసనం 

కొలనుపాక జైన శాసనం తెలంగాణ రాష్ట్రం, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా, కొలనుపాక గ్రామంలోని జైనమందిరం ప్రహరీగోడలో లభించిన ఒక ముఖ్యమైన శాసనం. ఇది నల్లగొండ జిల్లా శాసనాలు – మొదటి సంపుటిలో శాసనం సంఖ్య 104 (పేజీ 299)గా నమోదు చేయబడింది. ఈ శాసనం జైన మత చరిత్రతో పాటు కాకతీయుల ప్రారంభ దశను అర్థం చేసుకునేందుకు ముఖ్యమైన ఆధారంగా నిలుస్తుంది.  

 శాసన వివరణ 
ఈ శాసనం సంస్కృత–కన్నడ మిశ్రిత భాషలో రచించబడింది. ఇందులో జైన ధర్మ మహిమను, జినశాసన ప్రాధాన్యతను వివరిస్తూ జైన తత్వాన్ని ప్రశంసించారు. ‘‘జినశాసనం’’ అనే పదప్రయోగం ద్వారా ఇది స్పష్టంగా జైన ఆలయానికి సంబంధించిన శాసనమని తెలుస్తుంది.

శాసనంలో పేర్కొనబడిన ముఖ్య వాక్యాలు ఇవి:

 కాలనిర్ణయం 
ఈ శాసనంలో సంవత్సరాది ప్రస్తావన లేదు. అయినప్పటికీ శాసనభాషా శైలి మరియు చారిత్రక సందర్భాలను ఆధారంగా చేసుకుని దీని కాలాన్ని అంచనా వేయవచ్చు.
ఈ శాసనంలో కన్నడ భాష వినియోగం గమనార్హం. కళ్యాణీ చాళుక్యుల కాలంలో కన్నడ శాసనభాషగా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది. అందువల్ల ఇది రెండవ ప్రతాపరుద్రదేవుని కాలానికి చెందినదిగా భావించడం కష్టం.

చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ శాసనం మొదటి ప్రతాపరుద్రదేవుని కాలానికి (క్రీ.శ. 11వ శతాబ్దం) చెందినదిగా భావించవచ్చు.

 చారిత్రక నేపథ్యం 
క్రీ.శ. 973లో కళ్యాణీ చాళుక్యులు రాష్ట్రకూటులను ఓడించి అధికారంలోకి వచ్చారు. అంతకు ముందు కొలనుపాక రాష్ట్రకూటుల రాజధానిగా ఉండేది. క్రీ.శ. 888 నాటి ఆమనగల్లు శాసనం ద్వారా రాష్ట్రకూటాధిపతి శంకరగండరస కొలనుపాకను పాలించినట్టు తెలుస్తుంది.

చాళుక్యుల పాలన కాలంలో కాకతీయ వంశీయులు సైన్యాధికారులుగా మరియు ప్రాంతీయ పాలకులుగా ఎదిగారు. మొదటి ప్రతాపరుద్రుడు తన తండ్రి ప్రోలరాజుతో కలిసి చాళుక్యుల తరపున అనేక యుద్ధాలలో పాల్గొన్నాడు.

శాసనంలో పేర్కొనబడిన ‘‘కాకతిపురవరాధీశ్వర ప్రతాపరుద్రదేవ మహారాజు’’ అనే పదప్రయోగం ఆధారంగా, ఇది కాకతీయుల ప్రారంభ దశకు చెందిన శాసనమని భావించబడుతోంది.

 రాష్ట్రకూట సంప్రదాయం 
కాకతీయులు ప్రారంభ దశలో తమను రాష్ట్రకూట సంప్రదాయానికి చెందినవారిగా పేర్కొన్నట్లు చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. కాకర్త్య గుండన వరకు కూడా కాకతీయులు తమను రాష్ట్రకూటులుగా పేర్కొన్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. అందువల్ల ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో కొలనుపాకపై రాష్ట్రకూట సంప్రదాయ ప్రభావం కొనసాగి ఉండవచ్చని భావించబడుతోంది.

 జైన మత సంబంధం 
ఈ శాసనం పూర్తిగా జైన ఆలయానికి సంబంధించినదే. కాకతీయుల ప్రారంభ దశలో వారు జైన మతాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెట్టలేదని ఈ శాసనం సూచిస్తుంది. అందువల్ల ఇది మొదటి ప్రతాపరుద్రుని కాలానికి చెందినదిగా చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు.

కొలనుపాకలోని ప్రధాన జైన దేవుడు స్వయంభు మాణిక్యతీర్థేశ్వరుడు. రుషభదేవునికి మాణిక్యప్రభువు అనే పేరు ప్రసిద్ధి. శాసనాలు మరియు గ్రంథాలలో కొలనుపాక జినదేవుడిని మాణిక్యతీర్థుడిగా పేర్కొన్నట్లు కనిపిస్తుంది. స్థానికులు ఈ దేవుణ్ని ‘‘గిన్నెదేవర’’ అని పిలుస్తుంటారు.

 ప్రాముఖ్యత 

తెలంగాణలో జైన మత విస్తరణకు ఇది ముఖ్య ఆధారం
కాకతీయుల ప్రారంభ చరిత్రను అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది
కొలనుపాక జైన క్షేత్ర ప్రాచీనత్వాన్ని నిరూపిస్తుంది

 మూలాలు 

నల్లగొండ జిల్లా శాసనాలు – మొదటి సంపుటి, శాసనం సంఖ్య 104, పేజీ 299
దక్షిణ భారత శాసన చరిత్ర గ్రంథాలు

Category:జైన శాసనాలు
Category:తెలంగాణ చరిత్ర
Category:కాకతీయులు
Category: యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా జిల్లా