భారత రక్షణ బడ్జెట్

భారతదేశం రక్షణ బడ్జెట్ లేదా సైనిక బడ్జెట్ అనేది భారత కేంద్ర బడ్జెట్లో ఒక భాగం. ఇది భారత సాయుధ దళాల నిధుల కోసం కేటాయించబడుతుంది. ఈ బడ్జెట్ ఉద్యోగుల జీతాలు, శిక్షణ ఖర్చులు, పరికరాలు, సౌకర్యాల నిర్వహణ, కొత్త లేదా కొనసాగుతున్న ఆపరేషన్లకు మద్దతు, కొత్త సాంకేతికతలు, ఆయుధాలు, పరికరాలు, వాహనాల అభివృద్ధి, సేకరణలకు నిధులు సమకూరుస్తుంది.

మొత్తం రక్షణ బడ్జెట్‌లో సగానికి పైగా వాటా భారత సైన్యానిదే. ఇందులో ఎక్కువ భాగం కీలకమైన ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రి కంటే కంటోన్మెంట్ల నిర్వహణ, జీతాలు, ఫించన్లకే ఖర్చవుతుంది.

 అవలోకనం 
భారత రక్షణ బడ్జెట్‌లో మూడు రక్షణ సేవలైన సైన్యం, భారత నావికాదళం, భారత వైమానిక దళం కేటాయింపులు ఉన్నాయి. అలాగే ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలు, పరిశోధన, అభివృద్ధి, మూలధన వ్యయం కోసం కేటాయింపులు కూడా ఇందులో ఉంటాయి. అదనంగా ఫించన్ల వంటి పౌర రక్షణ ఖర్చులు ఉన్నాయి. సరిహద్దు భద్రతకు బాధ్యత వహించే ఆరు కేంద్ర సాయుధ పోలీస్ బలగాలలో (CAPF) నాలుగింటి ఖర్చులు అనధికారిక వ్యయంలో చేర్చబడ్డాయి. అంతరిక్ష కార్యక్రమం, అణుశక్తికి విడిగా నిధులు సమకూరుస్తారు.

+భారత అధికారిక, అనధికారిక రక్షణ కేటాయింపులుఅధికారిక స్థితివర్గం లేదా గ్రాంట్ల కొరకు డిమాండ్ (DFGs)DCE/DSEఅనధికారికంరక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (కాంటీన్ స్టోర్ డిపార్ట్‌మెంట్, MOD సెక్రటేరియట్, భారత తీరరక్షక దళం, జమ్మూ కాశ్మీర్ లైట్ ఇన్‌ఫాంట్రీ)డిఫెన్స్ సివిల్ (DCE)ఫించన్లు, ఇతర ప్రయోజనాలుఅధికారిక రక్షణ బడ్జెట్నిర్వహణ ఖర్చులుసైన్యం (నేషనల్ క్యాడెట్ కార్ప్స్ (NCC), డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ క్వాలిటీ అస్యూరెన్స్ (DGQA), మిలిటరీ ఫార్మ్స్, మాజీ సైనికుల సహాయక ఆరోగ్య పథకంతో కలిపి)రక్షణ సేవలు (DSE)నావికాదళం (జాయింట్ స్టాఫ్)వైమానిక దళంఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలురక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ (DRDO)మూలధన వ్యయంమూలధన వ్యయం (NCC, ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలు, DGQAతో సహా అన్ని సేవల మూలధన వ్యయం)అనధికారికంబోర్డర్ రోడ్స్ ఆర్గనైజేషన్, అస్సాం రైఫిల్స్, సరిహద్దు భద్రతా దళం, ఇండో-టిబెటన్ బోర్డర్ పోలీస్, సశస్త్ర సీమా బల్, సరిహద్దు నిర్వహణ, CAPF నిర్మాణం, సరిహద్దు అవుట్‌పోస్టులు

 ఖర్చులు 


 2017–2018 
ఆర్థిక మంత్రి 2017 భారత కేంద్ర బడ్జెట్లో సాయుధ దళాల అభివృద్ధి కోసం  కేటాయించారు. ఇది గత ఆర్థిక సంవత్సరం కంటే దాదాపు 7% ఎక్కువ. 

 2018–2019 
2018–2019 రక్షణ బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెడుతూ, ఆర్థిక మంత్రి రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MOD) కోసం  కేటాయించారు. ఇది 2017–2018 రక్షణ బడ్జెట్‌తో పోలిస్తే 5.66% పెరుగుదల.

 2019–2020 
2019 ఎన్నికల సంవత్సరం కావడంతో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి (NDA) ప్రభుత్వం సాధారణ పద్ధతి ప్రకారం పూర్తి బడ్జెట్ స్థానంలో మధ్యంతర బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెట్టింది. మధ్యంతర బడ్జెట్‌లో  కేటాయింపులు చేశారు. తిరిగి ఎన్నికైన తర్వాత ఎన్‌డిఎ ప్రభుత్వం సైనిక బడ్జెట్‌ను మార్చలేదు. అయితే వాస్తవ వ్యయం అంచనా వేసిన మొత్తాన్ని మించిపోయింది. 2019–2020కి తుది రక్షణ వ్యయం  వద్ద ఉంది. ఇది మునుపటి బడ్జెట్‌తో పోలిస్తే దాదాపు 10% పెరుగుదల.

 2020–2021 
2020–2021 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రక్షణ కేటాయింపులు  వద్ద ఉన్నాయి. ఇది దాదాపు 9% పెరుగుదల.

 2021–2022 
2021–2022 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రక్షణ కేటాయింపులు , ఇది మునుపటి సంవత్సరంతో పోలిస్తే 1% పెరుగుదల.

 2022–2023 
2022–2023 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రక్షణ కేటాయింపులు  వద్ద ఉన్నాయి. ఇది మునుపటి సంవత్సరంతో పోలిస్తే దాదాపు 10% పెరుగుదల. ఇది అమెరికా, చైనా, రష్యా తర్వాత ప్రపంచంలోనే నాల్గవ అత్యధికం.

 2023–2024 
2023–2024 ఆర్థిక సంవత్సరానికి రక్షణ వ్యయం  వద్ద ఉంది.

 2024–2025 
గత ఏడాది  ఉండగా, 2024-2025 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో భారత రక్షణ బడ్జెట్‌ను కు పెంచారు. ఈ ఏడాది 2024-25 బడ్జెట్‌లో వేసిన అంచనా ప్రకారం, స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి (GDP)లో రక్షణ రంగ వాటా 1.89%.

 2025–2026 
భారత రక్షణ బడ్జెట్  ఉంది. ఈ సంవత్సరం రక్షణ బడ్జెట్ 2025-26 అంచనా వేసిన స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి (GDP)లో 1.9% వాటా ఉంది. ఇది గత సంవత్సరం కంటే 9.5% ఎక్కువ. ఇందులో గణనీయమైన భాగం జీతాలు, ఫించన్లకు, దేశీయ సేకరణ, ఆధునీకీకరణకు కేటాయించారు.
 గణాంకాలు 
+ పట్టిక 1: సాయుధ దళాలకు బడ్జెట్ కేటాయింపు ప్రధాన శీర్షిక వాస్తవాలు (2023-24) RE (2024-25) BE (2025-26) % మార్పు (2024-25 v 2025-26) జీతాలు     3% మూలధన వ్యయం     13% ఫించన్లు     2% నిర్వహణ     5% ఇతర ఖర్చులు     10% మొత్తం     6%
+ పట్టిక 2: సాయుధ దళాలకు బడ్జెట్ కేటాయింపు ప్రధాన శీర్షిక వాస్తవాలు (2023-24) RE (2024-25) BE (2025-26) % మార్పు (2024-25 v 2025-26) సైన్యం రాబడి     5% నావికాదళం రాబడి     8% వైమానిక దళం రాబడి     8% మూలధన వ్యయం     14% ఇతర     13% మొత్తం     6%గమనిక: సైన్యం పరిధిలో జమ్మూ కాశ్మీర్ లైట్ ఇన్‌ఫాంట్రీ ఉంది; నావికాదళం పరిధిలో కోస్ట్ గార్డ్ ఉంది. మూలధన వ్యయంలో కోస్ట్ గార్డ్ మూలధన వ్యయం ఉంది. RE = సవరించిన అంచనా, BE = బడ్జెట్ అంచనా.  
వనరులు: వ్యయ బడ్జెట్, కేంద్ర బడ్జెట్ 2025-26; PRS.

 జీడీపీ శాతంగా ఖర్చు 
 సంవత్సరం పాలక కూటమి ఖర్చు (%) మార్పు20251.900.0120241.890.0820231.970.2420222.210.4520212.660.2220202.880.3620192.520.1020182.420.0920172.510.0020162.510.1020152.410.0920142.500.0320132.470.0720122.540.1120112.650.0620102.710.1820092.890.3420082.550.2120072.340.18
పై గణాంకాలను 2018 వరకు ప్రపంచ బ్యాంకు సేకరించింది.

 మూలధన సేకరణ 
 సేవ  BE 2013–2014 (₹ కోట్లలో) RE 2013–2014 (₹ కోట్లలో) తక్కువ/అధిక వ్యయం (₹ కోట్లలో) తక్కువ/అధిక వ్యయం (%)  మధ్యంతర 2014–2015 (₹ కోట్లలో) BE 2013–2014 కంటే మధ్యంతర 2014–2015 వృద్ధి % సైన్యం 23,423.23 10,871.22 2,525.82 18.95  20,920.20 56.83 నావికాదళం  19,972.78 19,234.32 3,614.47 15.39  23,020.86 1.95 వైమానిక దళం  37,048.06 36,016.54 1,031.52 2.78  31,817.89 14.12 మొత్తం 73,853.88 66,682.07 7,171.81 9.71  75,758.95 2.55
పై డేటాను ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ డిఫెన్స్ స్టడీస్ అండ్ అనాలిసిస్ ప్రచురించింది.

 ఇవి కూడా చూడండి 
 భారత కేంద్ర బడ్జెట్
 భారత రైల్వే బడ్జెట్

 మూలాలు 

 గ్రంథ పట్టిక 


 మరింత చదవడానికి 

 పుస్తకాలు 



 నివేదికలు 


 పత్రికలు 


 వార్తలు