పంచవింశతి మూర్తులు

పంచవింశతిమూర్తులు () అనేవి హిందూ ప్రతిమా శాస్త్రంలో శివుని ఇరవై ఐదు రూపాలు. ఈ రూపాలు దక్షిణ శైవ సిద్ధాంతం శాఖకు చెందిన శైవ ఆగమాలలో వివరించబడ్డాయి. శ్రీతత్త్వనిధి వీటిని పంచవింశతిలీలామూర్తి (ఇరవై ఐదు క్రీడా రూపాలు లేదా లీలా రూపాలు) అని పిలుస్తుంది. ఈ రూపాలు పురాణాలు, ఇతిహాసాలపై ఆధారపడి ఉన్నాయి, వీటిలో శివుని దైవిక లీలలు అనేక కథలతో వివరించబడ్డాయి. ఈ రూపాలలో చాలా వరకు దక్షిణ భారత దేవాలయాలలో గర్భగుడిలో ప్రధాన విగ్రహాలుగా లేదా శివాలయాల బయటి గోడలలో శిల్పాలు, బొమ్మలుగా కనిపిస్తాయి.

 వివరణ 
ఆగమ గ్రంథాలు శివుని ఇరవై ఐదు రూపాలను వివరిస్తాయి, దేవుని ఎలా చిత్రించాలనే దానిపై వివరణలు ఇస్తాయి. ప్రతి రూపానికి వస్త్రధారణ, ఆభరణాలు, భంగిమ, ఆయుధాలు, రూపానికి సంబంధించిన ఇతర ఉపకరణాలు, సంబంధిత దేవతలు, వస్తువులతో పాటు వివరించబడ్డాయి.

 ప్రతిమా శాస్త్రం 
పంచవింశతిమూర్తుల సాధారణ జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది:
రూపంచిత్రణవివరణభిక్షాటన133x133pxభిక్షాటన మూర్తిని ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన, చేతిలో భిక్షా పాత్ర పట్టుకున్న దిగంబర నాలుగు చేతుల సన్యాసి రూపంలో చిత్రీకరిస్తారు.కామారి100x100pxకామారిని తన మూడవ కన్నుతో కామదేవుని దహనం చేసిన దైవ రూపంగా చిత్రీకరిస్తారు.కాలంతక 108x108pxమృత్యువుకు అధిపతి అయిన యముని నుండి తన భక్తుడు మార్కండేయుని రక్షించిన దైవ రూపంగా కాలంతక మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.కల్యాణసుందర120x120pxపార్వతీ దేవి తో వివాహ వేడుక సమయంలో దైవ రూపంగా కల్యాణసుందర మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.వృషారూఢ 119x119pxవృషారూఢ మూర్తిని పార్వతితో కలిసి తన వాహనమైన నందిపై కూర్చున్న దైవ రూపంగా చిత్రీకరిస్తారు.చంద్రశేఖర125x125pxతన జడలో చంద్రవంకను ధరించిన దైవ రూపంగా చంద్రశేఖర మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.ఉమా మహేశ్వర118x118pxవివాహం తర్వాత శివపార్వతుల జంటగా ఉమామహేశ్వర మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.నటరాజు129x129pxనృత్యానికి రాజుగా భావించే దైవ రూపంగా నటరాజును చిత్రీకరిస్తారు.త్రిపురాంతక116x116pxత్రిపుర అనే మూడు రాక్షస నగరాలను నాశనం చేసిన దైవ రూపంగా త్రిపురాంతక మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.జలంధరారిframeless|127x127pxరాక్షసుడైన జలంధరుని వధించిన దైవ రూపంగా జలంధరారిని చిత్రీకరిస్తారు.గజకాంతకframeless|127x127pxఏనుగు రూపం ధరించిన గజాసురుని వధించిన దైవ రూపంగా గజాసురసంహార (గజకాంతక) మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.వీరభద్ర111x111pxదక్ష యజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేసిన దైవ రూపంగా వీరభద్రుని చిత్రీకరిస్తారు.హరిహర124x124pxశివుడు, విష్ణువు దేవతల మిశ్రమ రూపంగా హరిహర మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.అర్ధనారీశ్వర144x144pxశివుడు, పార్వతుల మిశ్రమ రూపంగా అర్ధనారీశ్వర మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.కిరాత105x105pxఅర్జునుడికి పాశుపతాస్త్రాన్ని ప్రసాదించే వేటగాడి రూపంలో కిరాత మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.కంకాలమూర్తి137x137pxవిష్వక్సేనుని వధించినట్లుగా భావించే దైవ రూపంగా కంకాలమూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.చండేశానుగ్రహ133x133pxచండేశ్వర నాయనార్‌ను ఆశీర్వదించిన దైవ రూపంగా చండేశానుగ్రహ మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.చక్రప్రద100x100pxవిష్ణువుకు సుదర్శన చక్రాన్ని ప్రసాదించిన దైవ రూపంగా చక్రప్రద మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.సోమస్కంద100x100pxపార్వతి, స్కందునితో కూడిన దైవ రూపంగా సోమస్కంద మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.ఏకపాద125x125pxబ్రహ్మ, విష్ణువు తన రూపం నుండి ఉద్భవిస్తుండగా, ఒకే పాదాన్ని కలిగి ఉన్న దైవ రూపంగా ఏకపాద మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.విఘ్నేశానుగ్రహపార్వతి, విఘ్నేశ్వరునితో చిత్రీకరించబడిన దైవ రూపంగా విఘ్నేశానుగ్రహ మూర్తిని పేర్కొంటారు.దక్షిణామూర్తి126x126pxదక్షిణ దిశ, జ్ఞానంతో సంబంధం ఉన్న దైవ రూపంగా దక్షిణామూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.నీలకంఠ100x100pxసాగర మథన సమయంలో హాలాహల విషాన్ని సేవించి, నీలి రంగు గొంతును కలిగి ఉన్న దైవ రూపంగా నీలకంఠ మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.లింగోద్భవ100x100pxబ్రహ్మ, విష్ణువుల మధ్య కాంతి స్తంభం నుండి ఉద్భవిస్తున్న దైవ రూపంగా లింగోద్భవ మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.సుఖాసనframeless|105x105pxసుఖంగా కూర్చున్న దైవ రూపంగా సుఖాసన మూర్తిని చిత్రీకరిస్తారు.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 చతుర్వింశతి మూర్తులు, విష్ణువు ఇరవై నాలుగు రూపాలు
 నటరాజు, శివుని రూపం

 మూలాలు 

వర్గం:శివుని రూపాలు
వర్గం:హిందూ మతము
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:శైవం