బెంగాలీ వికీపీడియా

బెంగాలీ వికీపీడియా లేదా బాంగ్లా వికీపీడియా () అనేది వికీపీడియా అనే ఉచిత ఆన్‌లైన్ విజ్ఞాన సర్వస్వానికి చెందిన బెంగాలీ భాష సంచిక. ఇది 27 జనవరి 2004న ప్రారంభించబడింది. 2006 అక్టోబర్‌లో 10,000 వ్యాసాల మైలురాయిని అధిగమించి, దక్షిణ ఆసియాలో రెండవ భాషా వికీపీడియాగా నిలిచింది.

2020 డిసెంబర్ 25న ఈ వికీపీడియా 100,000 వ్యాసాల మైలురాయిని చేరుకుంది.  నాటికి, బెంగాలీ వికీపీడియాలో  వ్యాసాలు ఉన్నాయి.ఈ గణాంకం {{NUMBEROF|ARTICLES|bn|N}} అనే వికీపీడియా టెంప్లేట్ ఆధారంగా స్వయంచాలకంగా మారుతుంది. అందువల్ల ఇది స్థిరమైన సంఖ్య కాదు. కొత్త వ్యాసం చేరినప్పుడల్లా లేదా తొలగించినప్పుడల్లా ఈ సంఖ్య తక్షణమే మారుతుంది. కాబట్టి ఇది పూర్తిగా విశ్వసనీయమైన శాశ్వత మూలంగా పరిగణించరాదు.

అగ్ర వికీపీడియాల కంటే ఆలస్యంగా ప్రారంభమైనప్పటికీ, వ్యాసాల లోతు (Article depth) పరంగా 318 క్రియాశీల వికీపీడియాలలో ఇది 5వ స్థానంలో ఉంది. 

జూన్ 2020 నాటికి, బెంగాలీ భాషలో పూర్తిగా అందుబాటులో ఉన్న ఏకైక ఉచిత ఆన్‌లైన్ విజ్ఞాన సర్వస్వం ఇదే. ఇది ఇంటర్నెట్‌లోని అతిపెద్ద బెంగాలీ విషయవస్తు వెబ్‌సైట్లలో ఒకటిగా కూడా గుర్తింపు పొందింది. బెంగాలీ వికీపీడియా మొబైల్ సంచికను 2010లో ప్రారంభించారు.

లాటిన్ అక్షరమాల నుంచి బెంగాలీ లిపికి మార్పిడి చేసే ఫోనెటిక్ సాధనం కూడా ఇందులో ఉంది. దీనివల్ల ప్రత్యేక సాఫ్ట్‌వేర్ డౌన్‌లోడ్ చేయకుండానే లాటిన్ కీబోర్డ్ ఉపయోగించి బెంగాలీ టైపింగ్ చేయవచ్చు. సముదాయం రూపొందించిన వార్తా ప్రచురణల్లో వికీబర్తా (WikiBarta) ముఖ్యమైనది. ఈ ప్రాంతంలోని చాలా వికీపీడియాల మాదిరిగానే, బెంగాలీ వికీపీడియా సంపాదకుల సగటు వయస్సు యూరోపియన్ వికీపీడియాల సంపాదకుల కంటే తక్కువగా ఉంటుంది.
 గణాంకాలు 
ఫిబ్రవరి 2022 నుంచి జనవరి 2023 వరకు ఉన్న 12 నెలల కాలంలో, బెంగాలీ వికీపీడియాలో సగటున 346 మంది క్రియాశీల సంపాదకులు ఉన్నారు.నమోదైన వినియోగదారు గత నెలలో కనీసం ఒక సవరణ చేసినట్లయితే అతడిని క్రియాశీల సంపాదకుడిగా పరిగణించారు. 

ఈ కాలంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా బెంగాలీ వికీపీడియా పేజీలు సుమారు 248 మిలియన్ల సార్లు వీక్షించబడ్డాయి.

జనవరి 2023 నాటికి, అత్యధిక పేజీ వీక్షణలు బంగ్లాదేశ్, భారతదేశం, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు మరియు సౌదీ అరేబియాల నుంచి వరుసగా నమోదయ్యాయి. ఇది బెంగాలీ భాష వ్యాప్తి మరియు బెంగాలీ మాట్లాడే వలసవాసుల భౌగోళిక వ్యాప్తిని ప్రతిబింబిస్తుంది.

సుభాష్ చంద్ర బోస్ (ఇంగ్లీష్: Subhas Chandra Bose) అనే వ్యాసం 74,239 పేజీ వీక్షణలుతో అత్యధికంగా వీక్షించబడిన వ్యాసంగా నిలిచింది. 
 ప్రారంభ చరిత్ర 
ఫిబ్రవరి 2002లో, వికీపీడియా అభివృద్ధిదారులు వివిధ భాషల వికీపీడియాల కోసం భాషా-కోడ్ ఆధారిత ఉపడొమైన్‌లను సృష్టించడం ప్రారంభించారు. ఇతర వికీపీడియా ఉపడొమైన్‌లతో పాటు, అదే సమయంలో బెంగాలీ భాషకు సంబంధించిన ఉపడొమైన్‌ను కూడా ఏర్పాటు చేశారు.

ఈ ఉపడొమైన్‌లో 2002 జూన్ 1న స్వయంచాలకంగా ఒక తాత్కాలిక (placeholder) పేజీ సృష్టించబడింది.

2003 డిసెంబర్ 9న, కెనడాలోని మెక్‌గిల్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుతున్న బంగ్లాదేశ్‌కు చెందిన ఒక పీహెచ్‌డీ విద్యార్థి షా అసదుజ్జమాన్, బెంగాలీ వికీపీడియాను ప్రారంభించాలనే అభ్యర్థనతో వికీపీడియా స్థాపకుడు జిమ్మీ వేల్స్కు ఇమెయిల్ పంపారు.

దీని ఫలితంగా, అదే సంవత్సరంలో డిసెంబర్ 26న "Home Page" అనే పేరుతో వికీపీడియాలో ఒక పరీక్షా పేజీని అభివృద్ధిదారులు సృష్టించారు.

2004 జనవరి 27న, ఒక ఐపీ చిరునామా నుంచి బెంగాలీ వికీపీడియా ప్రధాన పేజీ సృష్టించబడింది. దీనితో బెంగాలీ వికీపీడియా అధికారికంగా ప్రారంభమైంది.

బెంగాలీ వికీపీడియాలో తొలి వ్యాసంగా 'బాంగ్లా భాష' (ఇంగ్లీష్: Bengali language) అనే వ్యాసాన్ని 2004 మే 24న సృష్టించారు.
 చరిత్ర 
300px|thumb|బెంగాలీ వికీపీడియా 10వ వార్షికోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా ఢాకాలో (2015) బెంగాలీ వికీపీడియన్లతో వికీపీడియా స్థాపకుడు జిమ్మీ వేల్స్

బెంగాలీ వికీపీడియా 27 జనవరి 2004న ప్రారంభమైంది.

ప్రారంభ దశలో బెంగాలీ మాట్లాడే ప్రజల్లో వికీపీడియాపై ఆసక్తి చాలా తక్కువగా ఉండేది. కొద్దిమంది విద్యార్థులు, పరిశోధకులు మాత్రమే ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాను ఉపయోగించేవారు, కానీ అది విస్తృతంగా అందుబాటులో లేదు. అంతేకాకుండా, బెంగాలీ భాషలో రచనలు చేయడంలో అనేక సాంకేతిక సమస్యలు ఉండేవి. ఈ పరిస్థితి 2006లో మారడం ప్రారంభమైంది.

ఆ కాలంలో బెంగాలీ బ్లాగింగ్ ప్రపంచం మెల్లగా విస్తరిస్తోంది. అనేక మంది బెంగాలీ కంప్యూటింగ్‌కు అలవాటు పడుతున్నారు. ఈ మార్పులో ఉచిత మరియు ఓపెన్ సోర్స్ బెంగాలీ టైపింగ్ సాధనం అయిన Avro Keyboard కీలక పాత్ర పోషించింది. 2006 మార్చి 25న, బంగ్లాదేశ్ ఓపెన్ సోర్స్ నెట్‌వర్క్ (BdOSN) వికీపీడియాను దేశవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం చేయడానికి ఒక వికీ బృందాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఈ బృందం లక్ష్యం వికీపీడియా ద్వారా బెంగాలీ ప్రజలను ప్రపంచానికి పరిచయం చేయడం మరియు బెంగాలీ భాషలో సంపూర్ణ విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని నిర్మించడం.

ఆ సమయంలో బెంగాలీ వికీపీడియాలో కేవలం 500 వ్యాసాలే ఉండేవి. BdOSN వికీ బృందం పత్రికల ద్వారా ప్రచారం చేసి, బెంగాలీ వికీ మెయిలింగ్ లిస్ట్‌ను ప్రారంభించింది. త్వరలోనే బంగ్లాదేశ్, భారతదేశం మరియు విదేశాల నుంచి అనేక మంది బెంగాలీ మాట్లాడే వారు ఇందులో చేరారు. ఫలితంగా, అక్టోబర్ చివరికి బెంగాలీ వికీపీడియా 10,000 వ్యాసాల మైలురాయిని చేరుకుంది. దక్షిణ ఆసియా భాషల వికీపీడియాలలో ఈ మైలురాయిని మొదట చేరుకున్నది బెంగాలీ వికీపీడియానే. ఈ వ్యాసాల్లో చాలావరకు బెంగాలీ భాషా ఉద్యమం కార్యకర్త రఫికుల్ ఇస్లాం విరాళంగా అందించిన చారిత్రక ఫోటోలతో అలంకరించబడ్డాయి; ఆయన భాషా ఉద్యమ సమయంలో తీసిన తన అన్ని ఫోటోలను వికీమీడియా కామన్స్కు అందించారు.

బెంగాలీ వికీపీడియా తొలి ప్రముఖుల్లో ఒకరైన రాగిబ్ హసన్ ఇలా అన్నారు:

2007 నుంచి 2013 మధ్య కాలంలో, ముఖ్యంగా అనేక సంవత్సరాల పాటు బెంగాలీ వికీపీడియాలో క్రియాశీలత చాలా తక్కువగా ఉండింది. దీనికి ప్రధాన కారణం బంగ్లాదేశ్‌లో ఇంటర్నెట్ వినియోగదారుల సంఖ్య తక్కువగా ఉండటమే. 2010 నాటికి అక్కడ కేవలం 5,56,000 మంది మాత్రమే ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులు ఉన్నారని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. అందువల్ల, మాట్లాడేవారి సంఖ్య ఎక్కువ ఉన్నప్పటికీ, ఇది పశ్చిమ యూరప్ ప్రాంతీయ భాషల కంటే కూడా తక్కువ స్థాయిలో నిలిచింది.

2009–2010 మధ్య కాలంలో, భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతానికి చెందిన బెంగాలీ మాట్లాడేవారు కూడా బెంగాలీ వికీపీడియాకు సహకరించడం ప్రారంభించారు. ఇదే సమయంలో వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తన కార్యకలాపాలను విస్తరించింది. 2011 అక్టోబర్ 3న, బెంగాలీ భాషలో విద్యా విషయవస్తువును ప్రోత్సహించడానికి బంగ్లాదేశ్‌లో వికీమీడియా బంగ్లాదేశ్ అనే స్థానిక విభాగాన్ని ఫౌండేషన్ అధికారికంగా ఆమోదించింది.

2015 ఫిబ్రవరి 26న, వికీపీడియా సహ-స్థాపకుడు జిమ్మీ వేల్స్, వికీమీడియా బంగ్లాదేశ్ నిర్వహించిన వేడుకలో పాల్గొనడానికి బంగ్లాదేశ్‌ను సందర్శించారు. ఈ కార్యక్రమం బెంగాలీ వికీపీడియా పదవ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకొని నిర్వహించబడింది. తన ప్రసంగంలో, వ్యాసాల లోతు (Article depth) పరంగా బెంగాలీ వికీపీడియా మంచి స్థాయిలో ఉందని జిమ్మీ వేల్స్ పేర్కొన్నారు.

2018 తరువాత బెంగాలీ వికీపీడియా వ్యాసాల సంఖ్య వేగంగా పెరిగింది. 2018లో ఉన్న 8,800 వ్యాసాల నుంచి, 2019లో 16,000కు పైగా వ్యాసాలు, 2020లో 21,000 వ్యాసాలు చేరాయి. ఈ వృద్ధికి విజయవంతమైన ఎడిట్-ఎ-థాన్ కార్యక్రమాలు మరియు అనేక క్రియాశీల రచయితల చేరిక ప్రధాన కారణాలుగా నిలిచాయి.

ప్రస్తుతం బెంగాలీ వికీపీడియాలో  వ్యాసాలు ఉండగా, నెలకు  మంది క్రియాశీల సంపాదకులు ఉన్నారు. 2019 జనవరి నాటికి, బెంగాలీ భాషలో పూర్తిగా అందుబాటులో ఉన్న ఏకైక ఉచిత ఆన్‌లైన్ విజ్ఞాన సర్వస్వం ఇదే.

ఇది ఇంటర్నెట్‌లోని అతిపెద్ద బెంగాలీ విషయవస్తు వెబ్‌సైట్లలో ఒకటిగా కూడా గుర్తింపు పొందింది.

2019 ప్రారంభం నుంచి గణాంకపరంగా కూడా బెంగాలీ వికీపీడియా గణనీయమైన వృద్ధిని నమోదు చేసింది. కేవలం రెండు సంవత్సరాల్లో వ్యాసాల సంఖ్య 63,000 నుంచి దాదాపు 101,000కు చేరింది. అలాగే క్రియాశీల వినియోగదారుల సంఖ్య వెయ్యిని దాటింది. సవరణల సంఖ్య కూడా గణనీయంగా పెరిగింది.

2020 డిసెంబర్ 25న బెంగాలీ వికీపీడియా 100,000 వ్యాసాల మైలురాయిని చేరుకుంది. 2019 నుంచి ఇప్పటివరకు క్రియాశీల వినియోగదారుల సంఖ్య వెయ్యికి పైగానే కొనసాగుతోంది.
 లక్షణాలు 
బెంగాలీ వికీపీడియాలో సుమారు  వ్యాసాలు ఉన్నాయి (  నాటికి). ఇందులో బంగ్లాదేశ్ మరియు భారతదేశానికి సంబంధించిన వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నాయి. అయితే భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలు మరియు యూరప్‌కు సంబంధించిన కొన్ని వ్యాసాలు లోపించాయి. బంగ్లాదేశ్ చరిత్ర కారణంగా పాకిస్తాన్‌కు సంబంధించిన విషయాలు కూడా విస్తృతంగా ఉన్నాయి. బెంగాల్ ప్రాంతంలోని ప్రధాన మతాలైన హిందూధర్మం మరియు ఇస్లాంలకు సంబంధించిన వ్యాసాలు బెంగాలీ వికీపీడియాలో విస్తృతంగా ఉన్నాయి. ఎక్కువ మంది రచయితలు బంగ్లాదేశ్కు చెందినవారు కాగా, కొంతమంది పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతానికి చెందినవారు. అయితే భారతదేశంలోని ఇతర బెంగాలీ భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలు లేదా విదేశాల్లో నివసించే వినియోగదారులు చాలా తక్కువ.

బెంగాలీ వికీపీడియాలో ప్రధాన లోపాలు కొన్ని వ్యాసాలలో విషయాల లోటు ఉండటం మరియు కొన్ని విధాన పేజీలు ఇప్పటికీ అనువదించబడకపోవడం. ఇది ఇతర వికీల్లో కూడా కనిపించే సమస్యే. అయితే తక్కువ వ్యాసాలున్నప్పటికీ ఎక్కువ మంది క్రియాశీల రచయితలు ఉండటం, అలాగే బంగ్లాదేశ్ మరియు భారతదేశంపై దృష్టి సారించిన అంశాల్లో వేగంగా విస్తరిస్తున్న కవరేజ్ ఈ వికీపీడియాకు ప్రధాన బలాలు. మహిళా హక్కుల వంటి అంశాలు ఇక్కడ మంచి స్థాయిలో కవర్ చేయబడ్డాయి. అదనంగా, తరచుగా నిర్వహించే అంశాల వారీ ఎడిట్-ఎ-థాన్‌ల ద్వారా దాదాపు 12,000 వ్యాసాలు బెంగాలీ వికీపీడియాకు చేరాయి. అక్టోబర్ 2022 నాటికి, బెంగాలీ వికీపీడియాకు నెలకు సుమారు 18 నుండి 21 మిలియన్ పేజీ వీక్షణలు నమోదయ్యాయి.

ఇతర భారతీయ భాషల వికీపీడియాల మాదిరిగానే, వర్షాకాలంలో (జూన్–అక్టోబర్) క్రియాశీల వినియోగదారుల సంఖ్య మరియు పేజీ వీక్షణలు గణనీయంగా పెరుగుతాయి. అక్టోబర్ తరువాత ఆ వృద్ధి కొంతమేర కొనసాగి, తదుపరి జూన్‌లో మళ్లీ కొత్త వృద్ధి చక్రం ప్రారంభమవుతుంది. ఈ ప్రక్రియ 2020లో కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా అంతరాయం కలిగింది. అయితే 2021 నుండి పేజీ వీక్షణల్లో మళ్లీ పునరుద్ధరణ సంకేతాలు కనిపిస్తున్నాయి, అయినప్పటికీ క్రియాశీల వినియోగదారుల సంఖ్య మాత్రం స్థిరంగా ఉండి కొంత తగ్గుదల ధోరణిని చూపిస్తోంది (ఇది ముఖ్యంగా హిందీ సహా ఇతర భారతీయ భాషల వికీల్లోనూ కనిపిస్తుంది). జూన్ 2022 నాటికి, బెంగాలీ వికీపీడియా రోజుకు సుమారు 7,10,000 సార్లు చదవబడుతోంది. ఈ కారణంగా పేజీ వీక్షణలు దాదాపు ప్రతిరోజూ పెరుగుతున్నాయి.

వేగవంతమైన వృద్ధి కారణంగా, వ్యాసాల సంఖ్య ఆధారంగా ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద వికీపీడియాల జాబితాలో బెంగాలీ వికీపీడియా తన స్థానం మెరుగుపరుచుకుంది. జనవరి 2019లో 80వ స్థానంలో ఉన్న ఇది, నవంబర్ 2022 నాటికి 65వ స్థానానికి చేరుకుంది.

మే 2022లో, బెంగాలీ వికీపీడియాకు బంగ్లాదేశ్ నుండి సుమారు 12 మిలియన్ పేజీ వీక్షణలు, భారతదేశం నుండి సుమారు 4 మిలియన్ పేజీ వీక్షణలు వచ్చాయి. అదేవిధంగా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరియు గల్ఫ్ దేశాలు నుండి కూడా కొద్ది సంఖ్యలో పేజీ వీక్షణలు నమోదయ్యాయి, అక్కడ గణనీయమైన బెంగాలీ భాష మాట్లాడే వలస సముదాయాలు ఉన్నాయి. బంగ్లాదేశ్‌లో, ఇంగ్లీష్ తరువాత అత్యధికంగా ఉపయోగించబడే వికీపీడియా భాషా సంస్కరణగా ఇది నిలుస్తోంది. అయితే భారతదేశంలో మొత్తం వికీపీడియా పేజీ వీక్షణల్లో దీనికి 1% కంటే ఎక్కువ వాటా లేదు.

బంగ్లాదేశ్‌లో పేదరిక రేఖకు దిగువన జీవిస్తున్న వారి సంఖ్య (2019 నాటికి 20.5%) అధికంగా ఉండటం, అలాగే బంగ్లాదేశ్ మరియు భారతదేశాల్లో ఇంటర్నెట్ వ్యాప్తి తక్కువగా ఉండటం వల్ల బెంగాలీ భాషలో వ్యాసాల సంఖ్య ఇప్పటికీ తక్కువగా ఉండటానికి ఇవి ప్రధాన కారణాలుగా భావించబడుతున్నాయి. అంతేకాకుండా, బంగ్లాదేశ్ మరియు పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతాల సామాజిక-ఆర్థిక పరిస్థితులు కూడా దీనికి కారణంగా పేర్కొనబడుతున్నాయి. 
 వినియోగదారులు , సంపాదకులు 

+ బెంగాలీ వికీపీడియా గణాంకాలు వినియోగదారు ఖాతాల సంఖ్య  వ్యాసాల సంఖ్య  ఫైళ్ల సంఖ్య  నిర్వాహకుల సంఖ్య        
 వివాదాలు 

సంవత్సరాలుగా బంగ్లాదేశ్ మీడియాలో బెంగాలీ వికీపీడియాలోని కొన్ని సమాచారాలపై గందరగోళం నెలకొంది. 2018 ఏప్రిల్‌లో, బంగ్లాదేశ్ ముద్రిత మరియు ఎలక్ట్రానిక్ మీడియా, వికీపీడియా బంగ్లాదేశ్‌కు చెందిన ప్రముఖ గాయని రుణా లైలాను అన్ని కాలాల గొప్ప 30 మంది బెంగాలీలలో ఒకరిగా పేర్కొందని వార్తలు ప్రచురించాయి.

ఈ గందరగోళం, బెంగాలీ మరియు ఆంగ్ల వికీపీడియాలలోని బెంగాలీలు వ్యాసం ఇన్ఫోబాక్స్‌లో ఉపయోగించిన ఒక కలాజ్ చిత్రాన్ని తప్పుగా అర్థం చేసుకోవడం వల్ల ఏర్పడింది.

అదే ఏడాది అక్టోబర్‌లో, నిర్వాహకుడు నురున్నబీ చౌధురీ హాసివ్, ప్రయోజనాల ఘర్షణను ప్రకటించకుండా పారితోషిక సవరణలు (paid editing) చేసినందుకు బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వంనుంచి మొత్తం 15 లక్షల బంగ్లాదేశీ టాకాలు (సుమారు US$17,685) లంచంగా స్వీకరించినట్లు బయటపడడంతో, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ ఆయనను శాశ్వతంగా నిర్బంధించింది.

అదే సంవత్సరంలో ఆగస్టులో, ఒక నమోదు చేయని వినియోగదారు ముహమ్మద్ జాఫర్ ఇక్బాల్ వ్యాసంలో తప్పుడు మరణ తేదీని చేర్చాడు. ఈ విషయం కూడా మీడియాలో విస్తృతంగా ప్రాధాన్యం పొందింది. 
 గ్యాలరీ 

 మూలాలు