రఘునాథ్ ఆలయం, దేవ్ ప్రయాగ్

రఘునాథజీ ఆలయం (తిరుకాంతమెనం కడి నగర్ అని కూడా పిలుస్తారు) భారతదేశంలోని ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రం, తేహ్రి గఢ్వాల్ జిల్లాలోని  దేవప్రయాగ అనే యాత్రా పట్టణంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ ఆలయం. ఇది విష్ణువుకు అంకితమైనది. ఆలయం రిషికేశ్ నుంచి రిషికేశ్–బద్రీనాథ్ జాతీయ రహదారి మీద సుమారు 73 కిమీ దూరంలో ఉంది. 

ఈ ఆలయం దేవుల నిర్మాణశైలిలో నిర్మించబడింది. ఆలయాన్ని నాలాయిర దివ్య ప్రబంధంలో (6వ–9వ శతాబ్దాల మధ్య జీవించిన ఆళ్వార్ సంతుల తమిళ కీర్తనల సంకలనంలో) మహిమాపూర్వకంగా పేర్కొన్నారు. ఇది విష్ణువుకు అంకితమైన 108 దివ్యదేశంలలో ఒకటి. ఇక్కడ విష్ణువును రఘునాథజీ (రాముడు)గా పూజిస్తారు. ఆయన సహచరిణి లక్ష్మీ దేవిని సీతగా ఆరాధిస్తారు.

ఈ ఆలయాన్ని తొలుత 8వ శతాబ్దంలో ఆది శంకరాచార్యులు స్థాపించినట్లు విశ్వసిస్తారు. తరువాత "సూర్యవంశీ కత్యూరి రాజ్యం"  కాలంలో విస్తరణలు జరిగాయని చెబుతారు. ఆలయం అలకనందా, భగీరథి నదుల సంగమం పై ఎత్తైన కొండపై ఉంది. ఈ రెండు నదులు కలిసిన తరువాతే అవి గంగా నదిగా మారుతాయి. 

రావణుడును సంహరించిన పాపానికి విమోచనం పొందేందుకు రఘునాథజీ ఈ స్థలంలో తపస్సు చేసినట్లు పురాణ విశ్వాసం. ఈ ఆలయాన్ని ప్రస్తుతం ఉత్తరాఖండ్ ప్రభుత్వంలోని ఉత్తరాఖండ్ టూరిజం అభివృద్ధి మండలి నిర్వహిస్తోంది.

ఇక్కడ దేవత కిందుగా పురాణ నది సరస్వతి నది ప్రవహిస్తుందని నమ్మకం. కొన్నిసార్లు దేవత సమీపంలో చిన్న నీటి కుంట కనిపిస్తుందని చెబుతారు.

 పురాణ కథనం 
220px|left|thumb|కొండపై ఉన్న ఆలయ దృశ్యం

హిందూ పురాణాల ప్రకారం ఈ ఆలయం రామాయణం కాలంతో అనుసంధానమై ఉంది. రఘునాథజీ (రాముడు, విష్ణువు యొక్క ఒక అవతారం) రావణుడిని (బ్రాహ్మణ రాక్షస రాజు) సంహరించిన పాప శాప విమోచనార్థం ఇక్కడ తపస్సు చేసినట్లు చెబుతారు. రాముడు దేవప్రయాగ జలాలలో ప్రార్థనలు చేస్తున్న సమయంలో పుష్పమాల అనే స్త్రీ రక్షణ కోసం రాముని వద్దకు వచ్చింది. ఆమెను వేధిస్తున్న మకరంను రాముడు తన ఖడ్గంతో సంహరించాడు. సంహారం అనంతరం ఆ ఖడ్గం స్వర్గానికి వెళ్లిపోయిందని కథనం. సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ కూడా ఈ స్థలంలో తపస్సు చేసినట్లు నమ్మకం. అందువల్ల ఈ స్థలానికి ప్రయాగ అనే పేరు వచ్చింది. దీని అర్థం తపస్సుకు ఉత్తమమైన స్థలం అని భావిస్తారు. ఇదే పురాణం ప్రకారం, ఇక్కడ ఉన్న వటవృక్షం (మర్రిచెట్టు) అన్ని భౌతిక విపత్తులను తట్టుకుని యుగయుగాల పాటు నిలిచి ఉంటుందని విశ్వాసం. విష్ణువు ఆ చెట్టు ఆకుల్లో నివసిస్తాడని కూడా చెబుతారు. పాండవులు మహాభారత యుద్ధంకు ముందుగా ఈ స్థలంలో తపస్సు చేసినట్లు నమ్మకం. మహర్షి భరద్వాజ కూడా ఇక్కడ తపస్సు చేసి, ఏడు పవిత్ర మహర్షులైన సప్తరిషులలో ఒకడిగా మారినట్లు పురాణ కథనం.
 నిర్మాణకళ 

రఘునాథ్జీ ఆలయం దేవప్రయాగ  ఉంది. ఇది ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలోని తేహ్రీ గఢ్వాల్ జిల్లాలో ఉన్న ఒక పట్టణం. ఇది రిషికేశ్ నుండి రిషికేశ్–బద్రీనాథ్ జాతీయ రహదారి మార్గంలో, దిగువ హిమాలయాలు ప్రాంతంలో సుమారు 73 కి.మీ  దూరంలో ఉంది, సముద్ర మట్టానికి పైగా సుమారు 1700 అడుగుల  ఎత్తులో ఉంది. ఈ ఆలయం అలకనందా–భాగీరథి నదుల సంగమ ప్రాంతంలో ఉంది. ఇది సముద్ర మట్టానికి పైగా 618 మీటర్లు  ఎత్తులో స్థితిచెందింది. ఈ ఆలయానికి ఒకే ప్రాకారం ఉంది, అన్ని ఉప ఆలయాలు ఒకే ప్రాంగణంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన గర్భగృహం చుట్టూ బద్రీనాథ్, ఆది శంకరుడు, శివుడు, సీత,, హనుమంతుడులకు సంబంధించిన చిన్న ఆలయాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన గర్భగృహంలో రఘునాథ్జీ విగ్రహం ఉంది. ఇది నిల్చుని ఉన్న భంగిమలో ఉన్న గ్రానైట్ రాతి విగ్రహం. ఈ ప్రధాన ఆలయంపై గర్భగృహాన్ని కప్పే శంకాకార పైకప్పు అయిన దేవుల నిర్మాణం ఉంది. దేవప్రయాగ్ సముద్ర మట్టానికి పైగా సుమారు 618 మీటర్ల  ఎత్తులో ఉంది.
 చరిత్ర 

ఈ ఆలయం తొలుత 9వ నుండి 10వ శతాబ్దాల కాలానికి చెందినదిగా భావించబడుతుంది. ఈ ఆలయాన్ని మొదట 8వ శతాబ్దంలో ఆది శంకరుడు స్థాపించాడని విశ్వసించబడుతుంది. తరువాత కాలంలో దీనిని గఢ్వాల్ రాజ్యం విస్తరించింది. ఆలయం ఉన్న గఢ్వాల్ ప్రాంతం పేరు తొలిసారిగా 1610 కాలానికి చెందిన రాజా మాన్ షా పాలన సమయంలో ఉన్న ఒక తామ్రపత్ర శాసనంలో ప్రస్తావించబడింది.Rawat 2002, p. 18 ఈ వంశంలోని ఇతర పాలకులు కూడా ఆలయానికి విరాళాలు అందించారు. ఉదాహరణకు 1551లో సహజ్ పాల్ ఆలయానికి ఒక గంటను దానం చేశాడని, ఆలయంలో ఉన్న శాసనాల ద్వారా తెలుస్తుంది. మాన్ షా కూడా 1610 సి.శ.లో విరాళాలు అందించినట్లు శాసనాల్లో పేర్కొనబడింది.Rawat 2002, p. 27 1664లో ఆలయ ద్వారాలపై ఉన్న శాసనాల ప్రకారం, ఆ ప్రాంతాన్ని రాజా పృథ్వీ పతిషా పరిపాలించాడు.Rawat 2002, p. 49 1780లో పాలించిన రాజు జై కీర్తి షా తన కోర్టు సభ్యుల ద్రోహానికి గురై, ఈ ఆలయంలోనే తన జీవితం ముగించాడని చెబుతారు.Rawat 2002, p. 60 1893లో వచ్చిన భూకంపంలో ఆలయం దెబ్బతింది. తరువాత స్థానిక రాజు దీన్ని పునర్నిర్మించాడు. ఆధునిక కాలంలో ఈ ఆలయ నిర్వహణ, పరిపాలనను ఉత్తరాఖండ్ ప్రభుత్వంకు చెందిన ఉత్తరాఖండ్ పర్యాటక అభివృద్ధి బోర్డు చేస్తోంది.

 మతపరమైన ప్రాముఖ్యత 

ఆలయం ఉన్న ప్రదేశమైన దేవప్రయాగ్ అనేది హిమాలయాలలో గంగా నది యొక్క ఐదు ప్రసిద్ధ సంగమాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ సంగమాలను పంచ ప్రయాగ్ అని పిలుస్తారు. ఇవి గొప్ప మతపరమైన ప్రభావం కలిగిన కేంద్రాలు, ప్రముఖ తీర్థయాత్రా స్థలాలు.Rawat 2002, పుట. 13 ఈ ఆలయం 18 పవిత్ర పురాణాలలో నాలుగింటిలో ప్రస్తావించబడింది. అవి పద్మ పురాణం, మత్స్య పురాణం, కూర్మ పురాణం, అగ్ని పురాణం.

ఈ ఆలయాన్ని 7వ–9వ శతాబ్దాలకు చెందిన వైష్ణవ ధార్మిక గ్రంథమైన నాలాయిర దివ్య ప్రబంధంలో పేయాళ్వార్, నమ్మాళ్వార్, తిరుమంగై ఆళ్వార్, తిరుమలిసై ఆళ్వార్ వంటి ఆళ్వారులు మహిమన్వితం చేశారు. ఈ ఆలయం దివ్యదేశంగా వర్గీకరించబడింది. ఇది గ్రంథాలలో పేర్కొనబడిన 108 విష్ణు ఆలయాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. 19వ శతాబ్దానికి ముందు ఈ ఆలయం, దేవప్రయాగ్ ఒక విస్తృతమైన ప్రధాన యాత్రా కేంద్రంగా ఉండేది. ఆధునిక కాలంలో బద్రీనాథ్ ఆలయంకు రవాణా సౌకర్యాలు పెరగడం వల్ల ఈ ఆలయం ద్వితీయ స్థాయి తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా మారింది. అద్వైత సిద్ధాంతంను ప్రతిపాదించిన ఆది శంకరాచార్యుడు ఈ ఆలయాన్ని స్థాపించారని విశ్వసిస్తారు. ఆలయంలో ఆయనకు అంకితమైన ఒక ప్రత్యేక మందిరం కూడా ఉంది.  

 మూలాలు 

 బాహ్య లింకులు 



Category:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు
Category:తేహ్రీ గర్వాల్ జిల్లా
వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు
వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ పుణ్యక్షేత్రాలు