సార్డినియా రాజ్యం

సార్డినియా రాజ్యం అనే పదం 1720 నుండి 1861 వరకు సావోయార్డు రాజ్యాన్ని సూచిస్తుంది. 1720 నుండి 1847 వరకు సార్డినియా ద్వీపం మాత్రమే సార్డినియా రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. అయితే ఇతర ప్రధాన భూభాగ ఆస్తులు (ప్రధానంగా డచీ ఆఫ్ సావోయి, ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ పీడు‌మాంటు, కౌంటీ ఆఫ్ నైస్, డచీ ఆఫ్ జెనోవా, ఇతరులు) సావోయు హౌసు వారి స్వంత హక్కులో కలిగి ఉన్నాయి. అందువలన ఒక మిశ్రమ రాచరికం, వ్యక్తిగత యూనియను‌ను ఏర్పరుస్తాయి.  దీనిని అధికారికంగా "స్టేట్సు ఆఫ్ హిజ్ మెజెస్టి ది కింగ్ ఆఫ్ సార్డినియా" అని పిలుస్తారు. ఈ పరిస్థితి 1847 నాటి పర్ఫెక్టు ఫ్యూజను చట్టం ద్వారా మార్చబడింది. ఇది ఏకీకృత రాజ్యాన్ని సృష్టించింది. ఏదేమైనా, చరిత్రకారులు తరచుగా "సార్డినియా" అనే పదాన్ని 1720 నుండి మొత్తం సావోయార్డు రాజ్యాన్ని సూచించడానికి ఒక సినెకు‌డోచేగా ఉపయోగిస్తారు. పీడు‌మాంటు అధికార స్థానంగా ఆ సంస్థలో ప్రముఖ భాగంగా ఉండటం వలన ఈ రాజ్యాన్ని సార్డినియా–పీడ్మాంటు లేదా పీడ్మాంటు ‌–సార్డినియా అని కూడా పిలుస్తారు. కొన్నిసార్లు తప్పుగా పీడ్మాంటు రాజ్యం అని కూడా పిలుస్తారు. 

సావోయు హౌసు స్వాధీనంలోకి రాకముందు, మధ్యయుగ సార్డినియా రాజ్యం అరగాను కిరీటంలో భాగంగా ఉంది. తరువాత అభివృద్ధి చెందుతున్న స్పానిష్ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది. హేగు ఒప్పందం (1720)తో సార్డినియా ద్వీపం, దాని రాజ్య బిరుదును హాబ్సుబర్గు, బోర్బను స్పానిషు సింహాసనానికి హక్కుదారులు డ్యూక్ ఆఫ్ సావోయి విక్టరు 2వ అమేడియసుకు అప్పగించారు. సావోయార్డు‌లు దీనిని ఇటాలియను ద్వీపకల్పంలోని వారి చారిత్రక ఆస్తులతో ఏకం చేశారు. రాజ్యం క్రమంగా ద్వీపకల్ప రాజ్యాంగా గుర్తించబడింది. వీటిలో సావోయి. డచీ ఆఫ్ ఆవోస్టాతో పాటు ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ పీడ్‌మాంటు, కౌంటీ ఆఫ్ నైసు వంటి రాజవంశ ఆస్తులు ఉన్నాయి. ఈ రెండింటి మీద సావోయార్డు‌లు వరుసగా 13వ శతాబ్దంలో 1388 నుండి తమ నియంత్రణను కలిగి ఉన్నారు.

సావోయార్డు పాలనలో రాజ్య ప్రభుత్వం, పాలక వర్గం, సాంస్కృతిక నమూనాలు, జనాభా కేంద్రం పూర్తిగా ద్వీపకల్పంలో ఉన్నాయి. సార్డినియా ద్వీపం ఎల్లప్పుడూ రాచరికానికి ద్వితీయ ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది. సార్డినియా ద్వీపం రాజధాని, దాని వైస్రాయు‌ల స్థానం ఎల్లప్పుడూ చట్టం ప్రకారం కాగ్లియారి (డి జ్యూర్)గా ఉన్నప్పటికీ ఇది 16వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి సావోయి రాజధాని అయిన టురిను పీడ్మాంటీను నగరం. ఇది వాస్తవానికి అధికార స్థానంగా ఉంది. ఈ పరిస్థితి 1847 నాటి పర్ఫెక్టు ఫ్యూజనుతో అధికారిక హోదాను పొందింది. ఆ సమయంలో రాజ్య ప్రభుత్వ సంస్థలు టూరిను‌లో కేంద్రీకృతమవుతాయి.

హౌసు ఆఫ్ సావోయి ద్వీపకల్ప డొమైను‌లను నెపోలియను ఫ్రాన్సు ఆక్రమించి చివరికి స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు. సార్డినియా రాజు తాత్కాలికంగా సార్డినియా చరిత్రలో మొదటిసారిగా సావోయార్డు పాలనలో ద్వీపంలో నివసించాడు. నెపోలియను ఓటమి తర్వాత యూరపు‌ను పునర్నిర్మించిన వియన్నా కాంగ్రెసు (1814–1815) దాని ద్వీపకల్ప ఆస్తులను సావోయి‌కు తిరిగి ఇచ్చి రిపబ్లికు ఆఫ్ జెనోవా నుండి తీసుకున్న లిగురియాతో వాటిని పెంచింది. జెనీవా స్విట్జర్లాండ్లో చేరిన తరువాత టురిను ఒప్పందం (1816) కరోజు ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతాలను కొత్తగా సృష్టించబడిన స్విసు జెనీవా కాంటనుకు బదిలీ చేసింది. 1847–1848లో గ్రేటు బ్రిటను, ఐర్లాండు మధ్యకు సమానమైన యూనియను చట్టం ద్వారా వివిధ సావోయార్డు రాజ్యాలు టురిను‌లో వాటి రాజధానితో ఒకే చట్ట వ్యవస్థ కింద ఏకీకృతం చేయబడ్డాయి. స్టాటుటో అల్బెర్టినో అనే రాజ్యాంగాన్ని మంజూరు చేశాయి.

 పరిభాష 
సావోయి హౌసు కలిగి ఉన్న భూభాగాలలో సార్డినియా రాజ్యం అత్యున్నత హోదా కలిగిన బిరుదు. అందువల్ల ఈ బిరుదు వారి మొత్తం ఆస్తులను సూచించడానికి తరచుగా ఉపయోగించబడుతుంది. వాస్తవానికి సావోయి‌లు ఏకీకృత రాజ్యాన్ని కాదు, విభిన్న సంస్థాగత, సాంస్కృతిక, చట్టపరమైన నేపథ్యాలతో విభిన్న సంస్థలు, బిరుదుల సంక్లిష్ట శ్రేణిని పాలించారు. వీటిలో సావోయి డచీ, డచీ ఆఫ్ ఆస్టా, ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ పీడ్మాంటు, నైసు కౌంటీ ఉన్నాయి. ఇవి సార్డీనియా రాజ్యంలో విభిన్నమైనవి. చట్టపరంగా భాగం కావు. ఇందులో సార్డినియా ద్వీపం మాత్రమే ఉంది. పరిస్థితి దీనితో మారిపోయింది 1847 నాటి పర్ఫెక్టు ఫ్యూజను, సార్డీనియా రాజు చార్లెసు ఆల్బర్టు చర్య, ఇది ప్రధాన భూభాగ రాష్ట్రాలు, సార్డినియా ద్వీపం మధ్య పరిపాలనా వ్యత్యాసాలను రద్దు చేసి, ఏకీకృత రాజ్యాన్ని సృష్టించింది. సావోయి‌లు తమ ఆస్తులను మొత్తంగా "సార్డినియా రాజు రాష్ట్రాలు" (ఇటాలియన్: గ్లి స్టాటి డెల్ రే డి సర్డెగ్నా) అని పిలిచారు. ఆధునిక చరిత్రకారులు ఈ సంస్థను సూచించడానికి సావోయార్డు రాజ్యం అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు, ఇది సంయుక్త రాచరికంకి ఉదాహరణ ఇక్కడ అనేక విభిన్న భూభాగాలు ఒకే పాలకుడిని కలిగి ఉండటం ద్వారా వ్యక్తిగత యూనియనులో ఐక్యమవుతాయి.

 చరిత్ర 
 సావోయి తొలి చరిత్ర 
క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో అల్లోబ్రోజెసు రోను ఆల్ప్సు మధ్య ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు. ఈ ప్రాంతాన్ని అల్లోబ్రిజియా తరువాత లాటిను‌లో "సపాడియా" అని పిలుస్తారు. దీనిని రోమన్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేశారు. 5వ శతాబ్దంలో సావోయి ప్రాంతాన్ని పశ్చిమ రోమన్ సామ్రాజ్యం బర్గుండియన్లకు అప్పగించింది. టరువాత ఇది బర్గుండి రాజ్యంలో భాగమైంది.

పీడ్మాంటులో ప్రారంభ చారిత్రక కాలంలో సెల్టో-లిగురియను తెగలు టౌరిని, సలాస్సి వంటి వారు నివసించారు. తరువాత వారు రోమన్లు (సిర్కా|220 బి.సి) కు లొంగిపోయారు. వారు అక్కడ అగస్టా టౌరినోరం(టురిన్), ఎపోరేడియా (ఇవ్రియా) వంటి అనేక కాలనీలను స్థాపించారు. పశ్చిమ రోమన్ సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత ఈ ప్రాంతం బుర్గుండియన్లు, గోతు‌లు (5వ శతాబ్దం), బైజాంటైన్‌లు, లోంబార్డు‌లు (6వ శతాబ్దం)  ఫ్రాంక్సు (773) లచే పదే పదే ఆక్రమించబడింది. ఆ సమయంలో పవిత్ర రోమను సామ్రాజ్యంలోని ఇటలీ రాజ్యంలో భాగంగా నేడు పీడ్మాంటు అని పిలువబడేది. అనేక మార్కులు కౌంటీలుగా విభజించబడింది.

1046లో సావోయి ఒడ్డో పీడ్మాంటు‌ను చాంబెరీ (ఇప్పుడు ఫ్రాన్సు‌లో ఉంది) వద్ద రాజధానిని కలిగి ఉన్న వారి సావోయి ప్రధాన విభాగానికి జోడించారు. ఆస్టి, అలెశాండ్రియా, శక్తివంతమైన కమ్యూను‌లు, సలుజ్జో, మోంటు‌ఫెరాటు, మార్క్విసేటు‌లు వంటి ఇతర ప్రాంతాలు స్వతంత్రంగా ఉన్నాయి. 1416లో సావోయి కౌంటీ డచీగా ఎదిగింది. డ్యూకు ఇమ్మాన్యుయేలు ఫిలిబర్టు 1563లో ఈ స్థానాన్ని టురినుకి మార్చారు.

 సార్డినియా నుండి సిసిలీకి మార్పిడి 
స్పానిషు వారసత్వ యుద్ధం ఫలితంగా సార్డినియా మీద స్పానిషు ఆధిపత్యం 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ముగిసింది. ఉట్రెచ్టు ఒప్పందం (1713) ద్వారా స్పెయిను యూరోపియను సామ్రాజ్యం విభజించబడింది: సావోయి సిసిలీ, డచీ ఆఫ్ మిలను భాగాలను పొందాడు. 4వ చార్లెసు (హోలీ రోమను చక్రవర్తి, ఆస్ట్రియా ఆర్చిడ్యూకు), స్పానిషు నెదర్లాండ్సు, నేపుల్స్ రాజ్యం, సార్డినియా, మిలను డచీలో ఎక్కువ భాగాన్ని పొందాడు.

క్వాడ్రపులు అలయన్సు యుద్ధం సమయంలో సావోయి డ్యూకు, పీడ్మాంటు యువరాజు, ఇప్పటికి సిసిలీ రాజు అయిన విక్టరు 2వ అమేడియసు, సిసిలీని ఆస్ట్రియను హాబ్సుబర్గు‌లకు అప్పగించడానికి బదులుగా సార్డినియాను స్వీకరించడానికి అంగీకరించాల్సి వచ్చింది. ఈ మార్పిడిని 1720 ఫిబ్రవరి 17 నాటి ది హేగు ఒప్పందంలో అధికారికంగా ఆమోదించారు. సార్డినియా రాజ్యం 14వ శతాబ్దం నుండి ఉనికిలో ఉన్నందున. సిసిలీని కోల్పోయినప్పటికీ విక్టరు అమేడియసు రాజు బిరుదును నిలుపుకోవడానికి ఈ మార్పిడి అనుమతించింది. 1720 నుండి 1798 వరకు నెపోలియన్ ఇటలీ మీద దండెత్తినప్పుడు వాస్తవ ప్రభుత్వం టురిను‌లో నివసించింది; 1324 నుండి సార్డినియా రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉన్న కాగ్లియారి 1798 నుండి 1814 వరకు సావోయి బహిష్కరణ సమయంలో వాస్తవ ప్రభుత్వంగా తిరిగి వచ్చింది. నెపోలియను మొదటిసారి ఇక్కడ నివసించినప్పుడు వాస్తవ ప్రభుత్వం టురిను‌కు తిరిగి వచ్చింది కానీ 1847 వరకు అధికారికంగా సార్డినియా రాజ్యానికి రాజధానిగా మారలేదు.

1720లో సార్డినియాను సిసిలియాగా మార్చుకోవడాన్ని విక్టరు అమేడియసు మొదట్లో వ్యతిరేకించాడు. 1723 వరకు ఆయన తనను తాను సార్డినియా రాజుగా కాకుండా సిసిలీ రాజుగా ప్రకటించుకున్నాడు. ఈ రాజ్యం సార్డినియా సైప్రసు, జెరూసలేం రాజ్యం అధికారిక బిరుదును పొందింది. సావోయి వంశం ఇప్పటికీ సైప్రస్, జెరూసలేం సింహాసనాలను కలిగి ఉంది. అయినప్పటికీ రెండూ చాలా కాలంగా ఒట్టోమను పాలన కింద ఉన్నాయి. 1767–1769లో చార్లెసు 3వ ఇమ్మాన్యుయేలు జెనోవా రిపబ్లిక్కు నుండి బోనిఫాసియో జలసంధిలోని మాడాలెనా ద్వీపసమూహాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని దానిని సార్డీనియాలో భాగంగా ప్రకటించుకున్నాడు. అప్పటి నుండి ఇది సార్డీనియను ప్రాంతంలో భాగమైంది.


సార్డినియాలో ఐబీరియను కాలం నుండి, సాధారణ భాషలలో సార్డినియను, కోర్సికను, కాటలాను, స్పానిష్ ఉన్నాయి. ఇతర భాషలలో ఫ్రెంచ్, పీడ్మాంటీను, లిగురియను, ఆక్సిటను, ఆర్పిటాను ఉన్నాయి. సావోయార్డు కాలంలో మిశ్రమ రాజ్యంగా ఇటాలియన్, ఇది 16వ శతాబ్దం నుండి రివోలి ఎడిక్టు ద్వారా ద్వీపకల్పంలో అధికారికంగా ప్రకటించబడింది, 25 జూలై 1760 నాటి రెజియో బిగ్లిట్టోతో పీడ్మాంటు‌లో ఫ్రెంచి కంటే ఇటాలియను‌కు ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. సార్డినియా రాజ్యం ఏకీకృత భాషను ప్రోత్సహించడానికి చేసిన ప్రయత్నం తీవ్రంగా ఉంది.  స్పానిషు‌ను ఇటాలియను‌తో భర్తీ చేయడాన్ని "ఆలోచనల విప్లవం"గా కూడా వర్ణించారు. ఫ్రెంచి ఇప్పటికీ కొన్ని ప్రావిన్సులలో వాడుకలో ఉన్నందున స్టాటుటో 18  'స్టాటుటో 18 రచయిత ఫ్రెంచి.

 నెపోలియను యుద్ధాలు - వియన్నా కాంగ్రెసు 
1792లో సార్డినియా రాజ్యం సావోయి కిరీటంలోని ఇతర రాష్ట్రాలు ఫ్రెంచి మొదటి రిపబ్లిక్కుకు వ్యతిరేకంగా మొదటి సంకీర్ణ యుద్ధంలో చేరాయి. కానీ 1796లో నెపోలియన్ చేతిలో ఓడిపోయి అననుకూలమైన పారిసు ఒప్పందం (1796)ను ముగించవలసి వచ్చింది. దీని వలన ఫ్రెంచి సైన్యానికి పీడ్మాంటు ద్వారా ఉచిత మార్గం లభించింది. 1798 డిసెంబరు 6న జనరలు జౌబర్టు టురిను‌ను ఆక్రమించి చార్లెసు 4వ ఇమ్మాన్యుయేలును పదవీ విరమణ చేసి సార్డినియా ద్వీపానికి వెళ్లమని బలవంతం చేసింది. పీడ్మాంటు‌ను ఫ్రాన్సు‌తో ఏకం చేయడానికి తాత్కాలిక ప్రభుత్వం ఓటు వేసింది. 1799లో ఆస్ట్రో-రష్యన్లు నగరాన్ని కొంతకాలం ఆక్రమించారు. కానీ మారెంగో యుద్ధం (1800)తో ఫ్రెంచి వారు తిరిగి నియంత్రణ సాధించారు. సార్డినియా ద్వీపం, రాజ సైన్యం సహాయం లేకుండా సార్డినియాకు ఫ్రెంచి యాత్ర సైన్యాలను ఓడించిన తరువాత మిగిలిన యుద్ధం అంతా ఫ్రెంచి వారికి దూరంగా ఉంది.

సార్డినియన్ల హక్కులను, ప్రభుత్వంలో ప్రాతినిధ్యాన్ని గుర్తించడానికి సావోయార్డ్సు నిరాకరించడం"పీడ్‌మాంటీస్ పట్ల సార్డినియన్ జాతికి ఉన్న ఆగ్రహం అర్ధ శతాబ్దానికి పైగా పెరుగుతోంది, వారు [పీడ్‌మాంటీస్] ద్వీపంలోని అన్ని లాభదాయకమైన ఉద్యోగాలను తమ వద్దే ఉంచుకోవడం ప్రారంభించారు, అరగాన్ రాజులు సార్డినియన్లకు మంజూరు చేసిన పురాతన అధికారాలను ఉల్లంఘించారు, వారి స్వంత రకమైన ప్రజలను అత్యున్నత స్థానాలకు ప్రోత్సహించారు, సార్డినియన్లకు అలెస్, బోసా మరియు కాస్టెల్సార్డో బిషప్‌లను మాత్రమే వదిలిపెట్టారు, అంటే అంపురియాస్. పీడ్‌మాంటీస్ సార్డినియన్లను బమ్స్, డర్టీ, పిరికివారు మరియు ఇతర సారూప్య మరియు చికాకు కలిగించే పేర్లతో పిలవడం ద్వారా వారి పట్ల చూపిన అహంకారం మరియు అవమానం, మరియు అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా సార్డి మోలెంటి యొక్క అత్యంత సాధారణ వ్యక్తీకరణ, అంటే "సార్డినియన్ గాడిదలు", రోజులు గడిచేకొద్దీ వారి వైఖరిని మరింత దిగజార్చింది మరియు క్రమంగా వారిని ఈ దేశం నుండి దూరం చేసింది." టామాసో నాపోలి, రిలేజియోన్ రాగియోనాటా డెల్లా సోల్లెవాజియోన్ డి కాగ్లియారి ఇ డెల్ రెగ్నో డి సార్డెగ్నా కాంట్రో ఐ పియోమోంటెసి"స్పానిష్ పాలన చివరి కాలం, వైస్రాయ్ బాల్బియానో ​​యొక్క పంపకాలు మరియు స్టామెంటి డిమాండ్ల మాదిరిగా పీడ్‌మాంటీస్‌పై శత్రుత్వం ఇకపై ఉద్యోగాలకు సంబంధించిన విషయం కాదు. సార్డినియన్లు వాటిని వదిలించుకోవాలని కోరుకున్నారు ఎందుకంటే అవి కాలానుగుణ ఆధిపత్యానికి చిహ్నంగా నిలిచాయి, స్వయంప్రతిపత్తి మరియు ద్వీపం యొక్క పురోగతి రెండింటికీ విరుద్ధంగా ఉన్నాయి, కానీ మరియు ముఖ్యంగా వారి అహంకారం మరియు చొరబాటు ఇప్పటికే భరించలేనివిగా మారాయి." రైమోండో కార్టా రాస్పి, స్టోరియా డెల్లా సర్డెగ్నా, ఎడిటోర్ ముర్సియా, మిలానో, 1971, pp.793"చే క్వాల్కోసా బొల్లిస్ ఇన్ పెంటోలా, ఇన్ సర్డెగ్నా, పోటేవా ఎస్సెరె కంప్రెసో ఫిన్ డాల్ 1780 piemontese erano ormai più matur, con una casistica di atti, fatti, circostanze a sostenerle, tanto per la classe aristocratica, quanto per le Altre Componenti sociali." ఆన్నిస్, ఒమర్ (2015). లా సర్డెగ్నా ఇ ఐ సర్ది నెల్ టెంపో, ఆర్కాడియా, కాగ్లియారీ, పే.149 వలన సార్డినియను వెస్పెర్సు (దీనిని "మూడు సంవత్సరాల విప్లవం" అని కూడా పిలుస్తారు) Sa dì de s´acciappa – Dramma స్టోరికో ఇన్ డ్యూ టెంపి ఇ సెట్టే క్వాడ్రి , పియరో మార్షియలిస్, 1996, కొండగేస్ ("వెంబడించడం, పట్టుకోవడం, రోజు"), ఈ రోజు సా డై డి సా సర్డిగ్నాగా జ్ఞాపకం చేసుకున్నారు. కాగ్లియారిలోని ప్రజలు తమకు దొరికిన పీడ్మాంటీసు కార్యకర్తలను వెంబడించడం ప్రారంభించి వారిని ద్వీపం నుండి బహిష్కరించారు. ఆ విధంగా సార్డినియా తన స్వంత విప్లవంలో నిమగ్నమై ఉన్న మొదటి యూరోపియను దేశంగా అవతరించింది. ఈ ఎపిసోడు చాలా ఐరోపాలో వలె విదేశీ సైనిక దిగుమతుల ఫలితంగా లేదు.europeo a seguire l'esempio della Francia, peraltro dopo averne respinto le avance militari, insomma, non era un fenomeno d'importazione [...] Le rivoluzioni altrove furoiante. esse protette (కమ్ లా rivoluzione napoletana del 1799 అన్ ట్రాట్టో పెక్యులియారే, క్వాసి సెంపర్ ట్రాస్కురాటో, డెల్లా నోస్ట్రా స్టేజియోన్ రివోలుజియోనారియా." ఆన్నిస్, ఒమర్ (2015). లా సర్డెగ్నా ఇ ఐ సర్డి నెల్ టెంపో, ఆర్కాడియా, కాగ్లియారీ, పే.152

1814లో సావోయి క్రౌన్ తన భూభాగాలను మాజీ రిపబ్లికు ఆఫ్ జెనోవా, ఇప్పుడు డచీగా ఉంది. ఇది ఫ్రాన్సు‌కు వ్యతిరేకంగా బఫరు స్టేటుగా పనిచేసింది. దీనిని వియన్నా కాంగ్రెసు ధృవీకరించింది. ఇది 1792లో ఫ్రాన్సు‌తో జతచేయబడిన తర్వాత సావోయి ప్రాంతాన్ని దాని సరిహద్దులకు తిరిగి ఇచ్చింది.వెల్స్, హెచ్. జి., రేమండ్ పోస్ట్‌గేట్, మరియు జి. పి. వెల్స్. ది అవుటు‌లైను ఆఫ్ హిస్టరీ, బీయింగు ఎ ప్లెయిను హిస్టరీ ఆఫ్ లైఫ్ అండ్ మ్యాన్‌కైండ్. గార్డెన్ సిటీ, NY: డబుల్‌డే, 1956. పేజీ. 753 స్టుపినిగి ఒప్పందం (1817) ద్వారా సార్డినియా రాజ్యం ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ మొనాకో మీద దాని రక్షణ ప్రాంతాన్ని విస్తరించింది. 1821లో సార్డినియా రాజ్యం నివేదించబడిన జనాభా 39,74,500.

నెపోలియను తర్వాత ప్రతిచర్యగా దేశాన్ని సంప్రదాయవాద చక్రవర్తులు విక్టరు 1వ ఇమ్మాన్యుయేలు (1802–1821), చార్లెసు ఫెలిక్సు (1821–1831), చార్లెసు ఆల్బర్టు (1831–1849) పాలించారు. వీరు ట్రోకాడెరో యుద్ధంలో తన సొంత దళాలకు నాయకత్వం వహించారు. ఇది ప్రతిచర్యాత్మక 7వ ఫెర్డినాండును స్పానిషు సింహాసనానికి పునరుద్ధరించింది. విక్టరు 1వ ఇమాన్యుయేలు మొత్తం నెపోలియను కోడ్ ను రద్దు చేసి, భూములను, అధికారాన్ని ప్రభువులకు, చర్చికి తిరిగి ఇచ్చాడు. ఈ ప్రతిచర్యాత్మక విధానం ఫ్రెంచి వారు నిర్మించిన రోడ్ల వాడకాన్ని నిరుత్సాహపరిచేంత వరకు వెళ్ళింది. ఈ మార్పులు సార్డినియాను సూచిస్తాయి.

1830 నుండి సార్డినియా రాజ్యం పారిశ్రామికీకరణ చెందింది. లిబరలు ఒత్తిడిలో 1848 విప్లవాల సమయంలో స్టాటుటో అల్బెర్టినో అనే రాజ్యాంగం అమలు చేయబడింది. ట్యూరిను‌ను దాని అధికారిక రాజధానిగా చేయడంతో పాటు, స్టాటుటో అల్బెర్టినో రోమను కాథలిక్కులును "ఏకైక రాష్ట్ర మతం"గా చేసింది. 1847లో ఒక శతాబ్దానికి పైగా పీడ్మాంటీసు ఆశ్రిత సార్డినియా ద్వీపం, చార్లెసు ఆల్బర్టు జారీ చేసిన పర్ఫెక్టు ఫ్యూజను ద్వారా ద్వీపకల్పానికి దాని స్వంత అవశేష స్వయంప్రతిపత్తిని కోల్పోయింది. ఫలితంగా రాజ్యం ప్రాథమిక సంస్థలు లోతుగా రూపాంతరం చెందాయి. ఫ్రెంచి నమూనా మీద రాజ్యాంగ, కేంద్రీకృత రాచరికం ఆకారాన్ని పొందాయి; అదే ఒత్తిడిలో, చార్లెసు ఆల్బర్టు మొదటి ఇటాలియను ఆస్ట్రియా మీద యుద్ధం ప్రకటించాడు. ప్రారంభ విజయం తర్వాత యుద్ధం మరింత దిగజారింది. చార్లెసు ఆల్బర్టు కస్టోజ్జా యుద్ధం (1848)లో మార్షలు రాడెట్జ్కీ చేతిలో ఓడిపోయాడు.

 ఇటాలియను ఏకీకరణ కోసం సావోయార్డు పోరాటం 
అపెన్నీను ద్వీపకల్పం అనుబంధ దీవులలోని అన్ని డచీలు  నగర-రాష్ట్రాలు లాగానే సార్డినియా రాజ్యం కూడా ప్రత్యామ్నాయ ప్రభుత్వాల కింద రాజకీయ అస్థిరతతో ఇబ్బంది పడింది. 1849లో ఆస్ట్రియాతో యుద్ధం స్వల్పంగా  వినాశకరమైన రీతిలో పునరుద్ధరించబడిన తర్వాత చార్లెసు ఆల్బర్టు 1849 మార్చి 23న తన కుమారుడు విక్టరు 2వ ఇమ్మాన్యుయేలుకి అనుకూలంగా పదవీ విరమణ చేశాడు. 1852లో కౌంటు కామిల్లో బెన్సో డి కావోరు ఆధ్వర్యంలో ఒక ఉదారవాద మంత్రిత్వ శాఖ స్థాపించబడింది. సార్డినియా రాజ్యం ఇటాలియను ఏకీకరణకు నాయకత్వం వహించింది. సార్డినియా రాజ్యం క్రిమియను యుద్ధంలో పాల్గొని. బ్రిటను, ఫ్రాన్స్తో పొత్తు పెట్టుకుని, రష్యాకు వ్యతిరేకంగా పోరాడింది.

1859లో ఫ్రాన్సు ఆస్ట్రియాతో జరిగిన యుద్ధంలో ఆస్ట్రో-సార్డినియను యుద్ధంలో సార్డినియా రాజ్యంతో కలిసి పోరాడింది. 3వ నెపోలియను లోంబార్డి-వెనిటియా రాజ్యం అంతా జయించబడే వరకు పోరాడతానని కావోరు‌కు ఇచ్చిన వాగ్దానాలను నిలబెట్టుకోలేదు. మెజెంటా యుద్ధం, సోల్ఫెరినో యుద్ధం అనే రక్తపాత యుద్ధాల తరువాత, రెండూ ఫ్రెంచి విజయాలు, నెపోలియను యుద్ధం కొనసాగడానికి చాలా ఖరీదైనదిగా భావించి కావోరు వెనుక ఒక ప్రత్యేక శాంతిని చేసుకున్నాడు. దీనిలో లోంబార్డీ మాత్రమే ఇవ్వబడుతుంది. ఆస్ట్రియను ప్రభుత్వం సార్డినియా రాజ్యానికి ఎటువంటి భూములను ఇవ్వడానికి నిరాకరించడంతో వారు లోంబార్డీని నెపోలియను‌కు అప్పగించడానికి అంగీకరించారు. తరువాత ఆయన ఓడిపోయిన ఆస్ట్రియన్లను "ఇబ్బంది పెట్టకుండా" ఉండటానికి ఆ భూభాగాన్ని సార్డినియా రాజ్యానికి అప్పగించాడు. విక్టరు ఇమ్మాన్యుయేలు ఈ ఏర్పాటును అంగీకరిస్తాడని స్పష్టమైనప్పుడు కావోరు కోపంగా పదవికి రాజీనామా చేశాడు.

 గారిబాల్డి - వెయ్యి 
1860 మార్చి 5న పర్మా, పియాసెంజా, టుస్కానీ, మోడెనా, రొమాగ్నా సార్డినియా రాజ్యంలో చేరడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఓటు వేశారు. ఇది నెపోలియను‌ను ఆందోళనకు గురిచేసింది. ఆయన తన ఆగ్నేయ సరిహద్దులో బలమైన సావోయార్డు రాజ్యం ఉందని భయపడ్డాడు. సార్డినియా రాజ్యం కొత్త సముపార్జనలను ఉంచుకోవాలంటే వారు సావోయి, నైసు‌లను ఫ్రాన్సు‌కు అప్పగించాల్సి ఉంటుందని ఆయన పట్టుబట్టాడు. ఇది టురిను ఒప్పందం ద్వారా జరిగింది. ఇది విలీనాన్ని నిర్ధారించడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణకు కూడా పిలుపునిచ్చింది. తదనంతరం కొంతవరకు వివాదాస్పద ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలు రెండు ప్రాంతాలలో 99.5% కంటే ఎక్కువ మంది ఫ్రాన్సు‌లో చేరడానికి అనుకూలంగా ఉన్నట్లు చూపించాయి.వాంబాగ్, సారా & స్కాట్, జేమ్స్ బ్రౌన్ (1920), ఎ మోనోగ్రాఫ్ ఆన్ ప్లెబిస్సైట్స్, విత్ ఎ కలెక్షన్ ఆఫ్ అఫీషియల్ డాక్యుమెంట్స్, న్యూయార్క్: ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్, పేజీ 599

1860లో గియుసెప్పే గారిబాల్డి సార్డినియా రాజ్యం పేరుతో దక్షిణ ఇటలీని జయించటానికి తన ప్రచారాన్ని ప్రారంభించాడు. ది థౌజండు త్వరగా రెండు సిసిలీల రాజ్యాన్ని కూల్చివేసింది. ఇది ద్వీపకల్పంలోని అబ్రుజ్జో, నేపుల్సు నుండి సిసిలీలోని మెస్సినా, పలెర్మో వరకు విస్తరించి ఉన్న ఈ ప్రాంతంలోని రాష్ట్రాలలో అతిపెద్దది. తరువాత ఆయన మధ్య ద్వీపకల్పంలోని గేటాకు వెళ్ళాడు. కావోరు ఏకీకరణతో సంతృప్తి చెందాడు. రాజు, ప్రధాన మంత్రి కంటే విప్లవాత్మకంగా ఉన్న గరిబాల్డి కూడా రోం‌ను జయించాలనుకున్నాడు.

ఈ పరిణామంతో పాటు తన స్వస్థలమైన నీసు ప్రావిన్సు‌ను ఫ్రాన్సు‌కు కోల్పోవడంతో గారిబాల్డి నిరాశ చెందాడు. సిసిలియన్ల నుండి ప్రజాదరణ, సైనిక మద్దతు పొందిన వాగ్దానాలను కూడా ఆయన నెరవేర్చడంలో విఫలమయ్యాడు: కొత్త దేశం రాజ్యం కాదు గణతంత్ర రాజ్యంగా ఉంటుందని ఏకీకరణ తర్వాత సిసిలియన్లు గొప్ప ఆర్థిక లాభాలను చూస్తారని. మునుపటిది 1946 వరకు అమలులోకి రాలేదు.

 ఇటలీ రాజ్యం వైపు 

1861 మార్చి 17న చట్టం నెం. సార్డినియా రాజ్యం పార్లమెంటు ఇటలీ రాజ్యాన్ని ప్రకటించింది. తద్వారా సిసిలీతో పాటు అన్ని ఇతర అపెన్నీను రాష్ట్రాల విలీనాలును సార్డినియా రాజ్యానికి ఆమోదించింది. సంస్థలు, రాజ్యం చట్టాలు త్వరగా ఇటలీ అంతటా విస్తరించబడ్డాయి. ఇతర ప్రాంతాల పరిపాలనలను రద్దు చేశాయి. పీడ్మాంటు ఇటలీలో అత్యంత ఆధిపత్య, సంపన్న ప్రాంతంగా మారింది. పీడ్మాంటు  రాజధాని టురిను 1865 వరకు ఇటాలియను రాజధానిగా ఉంది. ఆ సమయంలో రాజధాని ఫ్లోరెన్సుకి మార్చబడింది. రెండు సిసిలీలలో బ్రిగేండేజులో భాగంగా, పీడ్మాంటీసు పాలకవర్గం దక్షిణాది పట్ల అన్యాయంగా వ్యవహరించిందని భావించిన కారణంగా ముఖ్యంగా దక్షిణ ఇటలీలో, సిసిలీ ద్వీపంలో అనేక తిరుగుబాట్లు చెలరేగాయి. సవోయి హౌసు 1946 వరకు ఇటలీ రాజ్యాన్ని పరిపాలించింది. ఆ సమయంలో ఇటలీని జనాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా రిపబ్లిక్కుగా ప్రకటించారు. 1946 ఇటాలియను సంస్థాగత ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ఫలితంగా 54.3% మంది రిపబ్లిక్కు‌కు అనుకూలంగా ఉన్నారు.

 ఆర్థిక వ్యవస్థ 
కామిల్లో బెన్సో, కౌంటు ఆఫ్ కావోరు ప్రభుత్వ కాలంలో ఆర్థిక వ్యవస్థలో గణనీయమైన పురోగతి సాధించబడింది. రాజకీయ మార్పుకు ముందే ఆర్థిక పురోగతి జరగాలని కావోరు విశ్వసించాడు. ద్వీపకల్పంలో రైలుమార్గ నిర్మాణం ప్రయోజనాలను నొక్కి చెప్పాడు. ఆయన స్టీం ఇంజిను ద్వారా రవాణాకు బలమైన మద్దతుదారుడు, స్పాన్సరు చేశాడు అనేక రైలు మార్గాలు, కాలువల నిర్మాణం. 1838 - 1842 మధ్య కావోరు తన ప్రాంతంలో ఆర్థిక సమస్యలను పరిష్కరించే ప్రయత్నాలలో అనేక చొరవలను ప్రారంభించాడు. ఆయన తన ఎస్టేటు‌లో చక్కెర దుంపలను పెంచడం వంటి వివిధ వ్యవసాయ పద్ధతులను ప్రయోగించాడు. రసాయన ఎరువులను ఉపయోగించిన మొదటి ఇటాలియను భూస్వాములలో ఒకడు.బీల్స్ & బియాగిని, ది రిసోర్జిమెంటో అండ్ ది యూనిఫికేషన్ ఆఫ్ ఇటలీ, పేజీ 108. ఆయన పీడ్మాంటీసు  అగ్రికల్చరలు సొసైటీని కూడా స్థాపించాడు.

 కరెన్సీ 

సావోయి‌లో వాడుకలో ఉన్న కరెన్సీ పీడ్మాంటీసు స్కుడో. నెపోలియను యుద్ధాల సమయంలో దీనిని సాధారణ ప్రసరణలో ఫ్రెంచి ఫ్రాంకు భర్తీ చేసింది. 1816లో వారి ద్వీపకల్ప డొమైను‌లను తిరిగి పొందిన తర్వాత స్కూడో స్థానంలో సార్డినియను లిరా వచ్చింది. ఇది 1821లో సార్డినియను స్కూడో స్థానంలో కూడా వచ్చింది. ఈ కాలంలో ద్వీపంలో వాడుకలో ఉన్న నాణేలు ఇవి.

 ప్రభుత్వం 
1847 కి ముందు సార్డినియా ద్వీపం మాత్రమే సార్డినియా రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. ప్రధానంగా డచీ ఆఫ్ సావోయి, ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ పీడు‌మాంటు, నైసు కౌంటీ, డచీ ఆఫ్ జెనోవా వంటి ఇతర ప్రధాన భూభాగాలను సావోయి‌లు తమ స్వంత హక్కులో కలిగి ఉన్నారు. దీని ఫలితంగా సంయుక్త రాచరికం, వ్యక్తిగత యూనియను ఏర్పడ్డాయి. ఈ వ్యక్తిగత యూనియను‌ను అధికారికంగా "స్టేట్సు ఆఫ్ హిజ్ మెజెస్టి ది కింగ్ ఆఫ్ సార్డినియా" అని పిలుస్తారు, ఉదాహరణకు వియన్నా కాంగ్రెసు పత్రాలలో. పర్ఫెక్టు ఫ్యూజను (ఇటాలియను: Fusione perfetta) అనేది 1847లో సావోయార్డు రాజు సార్డినియాకు చెందిన చార్లెసు ఆల్బర్టు చట్టం, ఇది ప్రధాన భూభాగ రాజ్యాలు, సార్డినియా ద్వీపం మధ్య పరిపాలనా వ్యత్యాసాలను రద్దు చేసింది. ఇది 1707 - 1716 మధ్య కాస్టిలు కిరీటం అరగాను కిరీటం రాజ్యాల మధ్య న్యూవా ప్లాంటా డిక్రీలు 1800లో గ్రేటు బ్రిటను ఐర్లాండు మధ్య యూనియను చట్టాలు మాదిరిగానే ఉంది.

1848లో కింగ్ చార్లెసు ఆల్బర్టు స్టాట్యూటో ఆల్బర్టినోను మంజూరు చేశాడు. ఇది రాష్ట్ర రాజ్యాంగంగా పనిచేసింది. 1848లో ఇటలీలో జరిగిన విప్లవాత్మక తిరుగుబాటు ఆందోళన కారణంగా మాత్రమే ఈ శాసనం ప్రకటించబడింది. ఆ సమయంలో చార్లెసు ఆల్బర్టు ఇతర ఇటాలియను పాలకుల ఉదాహరణను మాత్రమే అనుసరిస్తున్నాడు. కానీ మొదటి స్వాతంత్ర్య యుద్ధం (1848–49) తర్వాత జరిగిన అణచివేతను తట్టుకుని నిలిచిన ఏకైక రాజ్యాంగం ఆయన శాసనం. 1860లో ఇటాలియను ఏకీకరణ సాధించబడిన తర్వాత సార్డినియా రాజ్యం ఇటలీ రాజ్యంగా మారిన తర్వాత ఈ శాసనం న్యాయ వ్యవస్థకు ఆధారం. బెనిటో ముస్సోలినీ (ఇటలీ రాజు విక్టరు 3వ ఇమ్మాన్యుయేలు నిశ్శబ్ద ఆమోదంతో పాలించిన) ఫాసిస్టు ప్రభుత్వం సమయంలో ఇది లోతైన మార్పులను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ 1948లో రిపబ్లికను రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చే వరకు ఈ శాసనం నిర్మాణంలో ఎక్కువగా మార్పులను చూడలేదు. ఇది రాచరిక స్వభావానికి సంబంధించిన అనేక ప్రాథమిక లక్షణాలను భర్తీ చేసింది. రాష్ట్ర అధిపతి సార్డినియా రాజు, అయితే ప్రభుత్వ అధిపతి సార్డినియా రాజ్యం ప్రధాన మంత్రి.

 సైనిక 
1861 మే 4న రాయలు ఇటాలియను ఆర్మీగా, 1861 మార్చి 17న రెజియా మెరీనాగా మారే వరకు రాయలు సార్డినియను ఆర్మీ రాయలు సార్డినియను నేవీ సార్డినియా రాజ్యం సైన్యంగా పనిచేశాయి.  

 జెండాలు, రాజ ప్రమాణాలు - చిహ్నాలు 
1713లో సావోయి డచీ సిసిలీ రాజ్యాన్ని, 1723లో సార్డినియా రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు. సావోయి జెండా నావికా శక్తి జెండాగా మారింది. దీని వలన అదే జెండా ఇప్పటికే మాల్టా నైట్సు ద్వారా ఉపయోగంలో ఉందని సమస్య తలెత్తింది. దీని కారణంగా సావోయార్డు‌లు తమ జెండాను నావికా చిహ్నంగా ఉపయోగించడానికి వివిధ మార్గాలలో సవరించారు. నాలుగు ఖండాలలో ఫర్టు అక్షరాలను జోడించడం లేదా నీలి సరిహద్దును జోడించడం లేదా ఒక ఖండంలో సావోయ్ శిలువతో నీలి జెండాను ఉపయోగించడం జరిగింది. చివరికి సావోయి రాజు చార్లెసు ఆల్బర్టు విప్లవాత్మక ఫ్రాన్సు నుండి సావోయార్డు షీల్డు ద్వారా అధిగమించబడిన ఇటాలియను త్రివర్ణ పతాకాన్ని స్వీకరించాడు. ఈ జెండా తరువాత ఇటలీ రాజ్యం జెండాగా మారింది. సావోయార్డు ఎస్కుట్చియాను లేని త్రివర్ణ పతాకం ఇటలీ జెండాగా మిగిలిపోయింది.

 మూలాలు