ద్వివిద

ద్వివిద అనే వ్యక్తి ఇతిహాసాలయిన  రామాయణ, భారతాలు రెంటిలోనూ కనిపించే ఒక వానర యోధుడు. ఇతని సోదరుడు మయింద కూడా ఈ రెండు ఇతిహాసాలల్లో కనిపిస్తాడు. 

 పుట్టుక 
ప్రధమంగా, ఈ సోదరుల ప్రసక్తి మనకు రంగనాథ రామాయణం లో వస్తుంది. సూర్య భగవానుని ఆదేశాల మేరకు ఆంజనేయుడు కిష్కిందకు తన బలగంతో సుగ్రీవుని సేవకు వచ్చినప్పుడు వచ్చి ప్పుడు,  వారిలో ద్వివిద , మయిందులు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.  కిష్కింధ వాసి అని చెప్పవచ్చు. మహా భారతం లో నకుల సహదేవులు అశ్విని దేవతల వర ప్రసాదలయినట్లు, ద్వివిద అతని సోదరుడు మయింద కూడా ఆ  దేవతల వర  ప్రసాదాలు . వీళ్ళు జాంబవంతుని వద్ద విద్యతో పాటు, యుద్ధ మెళుకువలు నేర్చు కున్నారు.

 రామాయణంలో ద్వివిద పాత్ర 
ద్వివిద సుగ్రీవుడి సైన్యంలో ఒక సేనాపతి.సీతా దేవిని అన్వేషించడానికి వెళ్ళిన వారిలో ఒక కీలక వానర బృందానికి అంగదుడు నాయకుడు . అందులో ద్వివిద ఉన్నాడు. రామసేతు నిర్మాణంలో, నలుడు నిర్మాత కాగా , ద్వివిద ఒక పర్యవేక్షకుడు.  తరువాత రామాయణ యుద్ధంలో కూడా పాల్గొన్నాడు. శుకుడు, శ్రవణుడు అనే రావణ గూఢచారులు, రావణుడికి సుగ్రీవ సైన్య వివరాలు తెలుపుతూ ,  మయిందా, ద్వివిద అనే ఇద్దరు చాలు లంకను తుదముట్టించడానికి అని చెప్పారట. రా, రావణ యుద్ధంలో రావణ సైనికాధికారులయిన వజ్రముష్టి, ఆశనీప్రభ లను ఈ సోదరులే హతమార్చారు.left|thumb|ద్వివిదుడు,ఒక పర్వతాన్ని పెకళించి కుంభకర్ణుని మీద విసరం

యుద్ధానంతరం అయోధ్యను చేరి రాముని  సేవలో గడిపారు. తన అవతారాన్ని చాలించే ముందు రాముడు వాళ్ళిద్దరి ఆయుష్షు ఇంకా కోన సాగే వరమిచ్చి, నేను మళ్ళీ అవతరించే దాకా కీసకినడలో ఉంటూ జాంబవంతుని వద్ద గడపమని ఆదేశిస్తాడు. 

వానర గీత లో హనుమంతుణ్ణి స్తుతి  చేస్తూ ఒక శ్లోకం చెప్పినట్లు ఉంది. 

శ్రీ ద్వివిద 

శ్లో రమాదీనామ్ రణే కీర్తిం 

దాతుం యో రావణాదికాన్

నావధి స్వయమై వైక

స్తం వందే హనుమత్ప్రభుమ్

 ద్వాపర యుగంలో ద్వివిదుడు 
ద్వాపర యుగంలో ద్వివిదుడి విషయంలో రెండు భిన్న కథనాలు  విన్పిస్తున్నాయి. ఒకటి తన మిత్రుడయిన నరకాసురని వధ తర్వాత దేవతల మీద,  కృష్ణుడి మీద పగ బట్టి అసుర లక్షణాలతో ఉండి,  బలరాముని  చేతిలో హతుడయినట్లు ఒకటి. ఇది బ్రహ్మ పురాణం లోనూ , భాగవతం, పోతన తెలుగు భాగవతము/దశమ స్కంధము (ద్వితీయాశ్వాసము)/ద్వివిదుని వధించుటస్పస్టంగా ఉంది. కానీ అంతరజాలంలో, ధర్మరాజు అశ్వమేధ యాగ ఆశ్వాన్ని వారు బంధీచినట్లు, తరువాత నకుల సహదేవులు వారిని సంహరించినట్లు ఉంది. 

 భాగవతం లో ద్వివిద వధ 
బ్రహ్మ పురాణం లో,  నరకాసురిడిని చంపిన కృష్ణుడి  బలాన్ని అణుస్తానని, సమస్త దేవతల మీదా ప్రతీకారం తీర్చకుంటానని ద్వివిదుడు శపథం చేశాడు. 

ద్వివిద ఉవాచ

నరకం హతవాన్కృష్ణో బలదర్పసమన్వితమ్‌ | కరిష్యే సర్వదేవానాం తస్మా దేష ప్రతిక్రియామ్‌ || 3 

ద్వివిదుడు పగ తీర్చుకోవడం కోసం :

 పట్టణాలను , పల్లెలను తగుల పెట్టడం 
 వనాలని , సరవ్వరాలని నాశనం చేయడం, 
 ఆవులమందలను బెదిరించడం 
 సౌధాలను పడ తోయడం 
 చతురంగ బలాలను సంహరించడం 
 స్త్రీ, పురుషులను, కొండ గుహాల్లో బంధించడం 

 పండిన చెట్లను నరికి వేయడం , మొదలయిన పనులతో అందరినీ బధిస్తూ ఉండేవాడు. 

ఒకనాడు ద్వివిదునకు మనోహరమయిన సంగీతం విన  బడగా , రైవత పర్వత గుహకు వచ్చి అక్కడ మద్యం సేవిస్తూ జూదమాడుతున్న బలరాముడిని చూచి తన మర్కట  చేస్టలు  ఆరంభించాడు.   బాలరాముని ముందున్న చెట్లు ఊపడం, తన తోకను ఆయనకు తగిలించడం లంటీవీ.  బాలరఉడు కొంత సమయం సహించి, సామాన్య కోతి   అనుకోని ఒక రాయి విసిరాడు. వాడా రాయిని తప్పించుకుని, నవ్వుతూ మద్య పాత్రను చెట్టు పైకి తీసుకు వెళ్ళి ధ్వంసం చేశాడు. ఆయన సేవకుల వస్త్రాలను చించి వేశాడు. దానితో బలరాముడు వాడిని ఆపాలని ముసలాయుద్ధాన్ని ధరించి ద్వివిదుణ్ణి అదలించి నిలబడ్డాడు. ద్వివిదుడు సమీపంలో ఒక చెట్టుని పీకి  బలరాముడి పై కొట్టాడు. దెబ్బతిన్న బలరాముడు కఱ్ఱదెబ్బ తిన్న కాల సర్పం లాగా చెలరేగి, సునంద అన్న పేరుగల తన రొకలితో ద్వివిదుణ్ణి కొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు అది శరీరం అంతా రక్తం చిమ్మి ఎర్ర కొండవలే ఉన్నాడు. వాడు క్షణ కాలం మూర్ఛ పోయి తెరుకుని, చెట్లను పీకి విసిరి వేయడం ప్రారంభించాడు. పరిసరాలలో చెట్లు అన్నీ అయిన తరువాత రాళ్ళు రువడం మొదలెట్టాడు. అన్నిటినీబలరాముడు అవలీలగా తిప్పికొట్టి అన్నిటినీ  వృధా చేశాడు. చివరికి మళ్ళా యుద్ధానికి దిగాడు. బలరాముడు తన చేతిలోని నాగలిని , రొకలిని పక్కన పెట్టి, కనుగుడ్లు బయటకు వచ్చేటట్లు రెండు చేతులతో ద్వివిదుని మెడ గట్టిగా బిగించాడు. వాడి  ముఖ్యం  లోంచి,  చెవులలోనుంచి రక్తం స్రవించింది. మెదడు చేదిరిపాడింది. వాడు దభీలుమని భూమిమీద పడి , చలనం కోల్పోయి ప్రాణాలు విడిచాడు. వవది శరీర పాతానికి రైవత పర్వతం వణికిపోయింది . దేవతలు ఆనందంతో బాలరాముని ఈడ పుష్ప వర్షం కురిపించారు.  

 నకుల సహదేవులచే ద్వివిద వధ 
ఒకసారి పాండవులు అశ్వమేధ యాగాన్ని తలపెడతారు. అది కిష్కింద పరిసరాల్లోకి చేరగానే, కృష్ణుడిని గురించిగాని , ఆయనకూ పాండవులకు ఉన్న బాంధవ్యం తెలియక, మాయిందా , ద్వివిధ లు యాగ ఆశ్వాన్ని బంధిస్తారు. పాండవ సోదరులయిన నకుల సహదేవులు, అర్జునుడు వారి హస్తాలనుండి ఆశ్వాన్ని విడిపించలేక కృష్ణుణ్ణి సహాయం కోరుతారు. కృష్ణుడు తానే స్వయంగా వచ్చి, తానే రాముడి అవతారమని చెప్పిన ఆ సోదరులు నమ్మలేక పోతారు.కృష్ణుడు కోపంతో అర్జునుడి గాండీవం ఎక్కు పెడుతాడు. అప్పుడు రాముడిని  ఈ రూపంలో పోల్చుకొన్న వానర సోదరులు కృష్ణుడి కలల ఈడ పడతారు. స్వామి ఇక ఈ జీవితం చాలిస్తామని ప్రాధేయ పడతారు. కృష్ణుడు తధాస్తు అంటాడు. వారు అస్త్ర సన్యాసం చేసీన వెంటనే నకుల సహదేవులు వారిని తా బాణాలతో ఇహ లోకం నుండి విముక్తులను చేస్తారు. అశ్వని దేవతల త్రేతాయుగం బిడ్డల్ని, ద్వాపర యుగసం బిడ్డలు చంపడం విచిత్రం గా ఉంది.

 మూలాలు