చిత్రగుప్త ఆలయం, ఖజురహో

చిత్రగుప్త ఆలయం భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ ఖజురహో పట్టణంలో ఉన్న 11వ శతాబ్దపు సూర్య దేవాలయం. నిర్మాణపరంగా, ఇది సమీపంలోని జగదంబి ఆలయాన్ని చాలా పోలి ఉంటుంది. ఈ ఆలయం ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన ఖజురహో గ్రూప్ ఆఫ్ మాన్యుమెంట్స్ లో భాగం.

 చరిత్ర 
శిలాశాసన ఆధారాల ఆధారంగా, ఆలయ నిర్మాణాన్ని 1020-1025 CE నాటిదిగా చెప్పవచ్చు. ఇది బహుశా 1023 ఫిబ్రవరి 23న శివరాత్రి సందర్భంగా పవిత్రం చేయబడి ఉండవచ్చు.

ఈ ఆలయాన్ని ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నం వర్గీకరించింది.

 ఆర్కిటెక్చర్ 
చిత్రగుప్త దేవాలయం సమీపంలోని జగదాంబి దేవాలయాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఇందులో గర్భగుడి, ప్రదక్షిణ మార్గం, అంతరాలయం, ఇరువైపులా విస్తరించిన భాగాలతో కూడిన మహా మండపం, ప్రవేశ ద్వారం ఉన్నాయి. ఈ మహా మండపానికి అష్టభుజి ఆకారపు పైకప్పు ఉంది, ఇది జగదాంబి దేవాలయంలోని సంబంధిత పైకప్పు కంటే మరింత అలంకారభరితంగా ఉంటుంది. ఇది చిత్రగుప్త దేవాలయం జగదాంబి దేవాలయం కంటే కొద్దిగా తరువాత నిర్మించబడిందని సూచిస్తుంది. ఈ భవనానికి రెండు బాల్కనీలు ఉన్నాయి, దీని పైకప్పు యొక్క ఆరోహణ శైలి ఖజురాహోలోని ఇతర ప్రముఖ దేవాలయాలంత ఆకట్టుకునేలా లేదు. ]

ఈ ఆలయం ఖజురాహో గ్రూప్ ఆఫ్ మాన్యుమెంట్స్ లో భాగం, దాని అత్యుత్తమ కళ, వాస్తుశిల్పానికి ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం గుర్తించబడింది.

 శిల్పాలు 
ఆలయ గర్భగుడిలో ఏడు గుర్రాల రథంపై కూర్చున్న సూర్యుని పాక్షికంగా విరిగిన 2.1 మీటర్ల (6.9 అడుగుల) ఎత్తైన విగ్రహం ఉంది. ఆయన కవచం, బూట్లు ధరించి, నిలబడి, చేతులలో తామర పువ్వులను పట్టుకుని ఉన్నట్లుగా చిత్రీకరించబడింది. గర్భగుడి తలుపు పైకప్పుపై కూడా సూర్యుని యొక్క ఇలాంటివే అయినప్పటికీ చిన్నవైన మూడు ప్రతిమలు ఉన్నాయి.

దేవాలయం యొక్క బయటి గోడలపై శృంగార భంగిమలలో ఉన్న జంటలు, సురసుందరీలు, 11 తలల విష్ణువుతో సహా వివిధ దేవతల శిల్పాలు ఉన్నాయి. విష్ణువు శిల్పంలో ఆ దేవుడు తన పది అవతారాలతో పాటు పర రూపంలో (సర్వోన్నత రూపంలో) కనిపిస్తాడు: ఈ అరుదైన అవతారం మరెక్కడా కనిపించదు, ఏ చారిత్రక గ్రంథంలోనూ దీని ప్రస్తావన లేదు. ఇతర శిల్పాలలో మైధునం లో నిమగ్నమైన జంటల బొమ్మలు,, తమ వస్త్రాలను కిందికి పట్టుకుని యోనిని చూపిస్తున్న అప్సరసల చిత్రాలు ఉన్నాయి.  శివుని సేవకుడైన నంది యొక్క శిల్పం కూడా ఉంది, ఇందులో అతడు మానవ శరీరం, ఎద్దు తలతో చూపబడ్డాడు.

ఈ శిల్పాలు ( జగదంబి ఆలయం లోనివి) విశ్వనాథ శిల్పాల తర్వాత, కందారియా మహాదేవ శిల్పాల ముందు నాటివి కావచ్చు.

 మూలాలు 

 గ్రంథ పట్టిక 








వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ దేవాలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:సూర్య దేవాలయాలు