అరకేశ్వర దేవాలయం, హొళె ఆలూరు

అరకేశ్వర ఆలయం అనేది హిందూ దేవుడు శివుడు కు అంకితమైన ఆలయం. ఇది భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రం, చామరాజనగర జిల్లా లోని హోళె ఆలూరు గ్రామంలో ఉంది. చరిత్రకారుడు శర్మ ప్రకారం, ఈ ఆలయం పడమటి గంగ వంశం పాలన కాలమైన క్రీస్తుశకం 10వ శతాబ్దం మధ్య కాలానికి చెందినదిగా భావించబడుతుంది, తరువాతి కాలాల్లో పునరుద్ధరణ చేయబడినట్లు తెలుస్తోంది. చరిత్రపరంగా ముఖ్యమైన టక్కోలం యుద్ధం లో తంజావూరు కు చెందిన చోళులు పై సాధించిన విజయాన్ని స్మరించుకుంటూ, ఈ ఆలయాన్ని రాజు బుటుగ II క్రీస్తుశకం 949 ప్రాంతంలో నిర్మించాడు.

ఈ యుద్ధం చోళ వంశం రాజు పరాంతక I కుమారుడైన కిరీట యువరాజు రాజాదిత్య, రాష్ట్రకూట సామ్రాజ్యాధిపతి కృష్ణ III యొక్క శక్తివంతమైన సామంతుడైన రాజు బుటుగ II మధ్య జరిగింది.Kamath (1980), p.83Sastri (1955), p.162Chopra, Ravindran and Subrahmanian (2003), p.97Sarma (1992), p.21, p.111

ఈ ఆలయాన్ని భారత కేంద్ర ప్రభుత్వానికి చెందిన భారత పురావస్తు శాఖ జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్మారకంగా రక్షిస్తుంది.

 ఆలయ నిర్మాణ ప్రణాళిక 
ఈ ఆలయంలో పడమటి గంగుల శైలికి చెందిన సాధారణ నిర్మాణ ప్రణాళిక ఉంది. ఇందులో ఒక గర్భగృహం (గర్భగృహం), గర్భగృహానికి అనుసంధానంగా ఉండే ప్రవేశ భాగం (సుఖనాసి అని పిలువబడే వెస్టిబ్యూల్), విశాలంగా శిల్పాలతో అలంకరించబడిన మూసివేసిన సభామండపం (నవరంగ లేదా మహామంటపం), అలాగే ఆలయం ముందు భాగంలో ఉన్న ఎత్తైన, విడిగా నిర్మించిన తెరిచిన మంటపం ఉన్నాయి.

ఈ బయటి మంటపంలో తూర్పు దిశగా ఎదురుగా నిలిచిన నంది విగ్రహం ఉంటుంది. దీనిని నందిమంటపం అని పిలుస్తారు. ఆలయం నిలబడి ఉన్న పీఠభాగం (అధిష్ఠానము) సరళమైన మోల్డింగ్ ఆకృతులతో రూపొందించబడింది.
ఆలయంలోని మొత్తం అలంకరణ సరళంగా ఉంటుంది. తలుపు చెక్కల, పై కంబం (లింటెల్) పైకి విస్తరించే వల్లి-ఆకు ఆకృతుల (లతా-పత్ర, అర్థం “పాక ఆకులు”) మధ్యలో నృత్యం చేస్తున్న ఆకాశకన్యలు (అప్సరసలు) చెక్కబడ్డాయి. ప్రవేశ ద్వారానికి ఇరువైపులా లింటెల్ వరకు ఎత్తుగా ఉన్న రెండు దీర్ఘచతురస్రాకార నిలువు రాతి పలకలు ఉన్నాయి. ఇవి నాలుగు భాగాలుగా విభజించబడి, పురుష మృదంగ వాద్యకారుల్ని చూపించే ఉబ్బెత్తు ఫ్రీజ్ శిల్పాలతో (డోలా-నృత్య అని పిలుస్తారు) అలంకరించబడ్డాయి.

పై భాగంలోని పలకలో, డోలు, వయోలిన్, రుద్ర వీణ, వేణువు, కంజీరా వాయించే సంగీతకారుల సమూహానికి అనుగుణంగా నర్తిస్తున్న గ్రామీణ పురుష నర్తకులు కనిపిస్తారు. చరిత్రకారుడు శర్మ ప్రకారం, అప్పటి సమకాలీన ఇతర ఆలయాల్లో ఇలాంటి స్థానిక (దేశీ) నృత్య రూపాలు ఎక్కడా చిత్రీకరించబడలేదు.Sarma (1992) p.107

శర్మ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ ఆలయంలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన బాసు-రిలీఫ్ శిల్పాలు నందిమంటపం, మూసివేసిన మహామంటపం లోని వృత్తాకార స్తంభాలపై ఉన్నాయి. ఈ రిలీఫ్ శిల్పాలు రాజు బుటుగ II చోళ యువరాజు రాజాదిత్యపై సాధించిన విజయాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తాయి. అంతేకాకుండా, హిందూ ఇతిహాసాల కథలు, పౌరాణిక పాత్రలు, అర్ధదేవతలు కూడా వీటిలో దర్శనమిస్తాయి.Sarma (1992), pp.109-110

మూసివేసిన మహామంటపం లోని శిల్పకళలో శిఖర స్థాయి అంటే, పైకప్పులో మధ్యలో నాట్యం చేస్తున్న శివుడు (నాట్య శివ)తో కూడిన అష్టదిక్పాలక గ్రిడ్ (“ఎనిమిది దిక్కుల రక్షకులు”) కావడం విశేషం. మూసివేసిన సభామండపంలో అనేక స్వతంత్ర శిల్పాలు కూడా ఉన్నాయి. వాటిలో మహిషాసురమర్దిని (దేవత దుర్గ మహిషాసురుడు అనే అసురుడు ను సంహరించిన రూపం), యోగ దక్షిణామూర్తి (బోధకుడిగా శివుడు), సప్తమాతృకలు (ఏడు దివ్య మాతృదేవతలు), 8–9వ శతాబ్దాల గంగ–చాళుక్య శిల్ప సంప్రదాయాన్ని అనుసరించే ఇతర శిల్పాలు ఉన్నాయి.Sarma (1992), p.107

 ఇవి కూడా చూడండి 

 అరకేశ్వర ఆలయం, హళేయడతోర్ - మైసూరు జిల్లాలో ఉన్న మరొక అరకేశ్వర ఆలయం.

 మూలాలు 

 సూచనలు 






 చిత్రమాల 

 బాహ్య లింకులు 

వర్గం:10వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటకలోని శివాలయాలు
వర్గం:చామరాజనగర జిల్లా లోని హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు