లక్ష్మీనారాయణ ఆలయం, హొసహొళలు

లక్ష్మీనారాయణ ఆలయం భారతదేశంలోని కర్ణాటక మాండ్యా జిల్లా హొసహోలాలులో హొయసల నిర్మాణంతో 13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయం. విష్ణువుకు అంకితం చేయబడిన ఈ మూడు గర్భగుడుల స్మారక చిహ్నం, రామాయణం, మహాభారతం, భాగవత పురాణ ఘట్టాలతో కూడిన దాని సున్నితంగా చెక్కబడిన పీఠం (అధిష్ఠానం) కోసం ప్రసిద్ధి చెందింది. దీనికి అత్యంత అందంగా అలంకరించబడిన హోయసల శిఖర భాగం (సుకనాస) ఉంది. ఇది ద్రవిడ శిల్పరీతులను మధ్య భారతదేశంలోని అష్ట-భద్ర భూమిజ శిల్పరీతులతో మిళితం చేస్తుంది. ఆలయ మండపంలోని మెరుగుపెట్టిన, ఆభరణాల వంటి శిల్పాలు కూడా ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోదగినవి. 

 స్థానం, తేదీ 
హొసహోలలు పట్టణం హసన్ ఆగ్నేయంగా 60 కిలోమీటర్లు (37 మైళ్ళు), కర్ణాటక రాష్ట్ర సాంస్కృతిక రాజధాని వారసత్వ నగరమైన మైసూర్ కు వాయువ్యంగా 45 కిలోమీటర్లు (28 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది.

ఈ ఆలయాన్ని క్రీ. శ. 1250 లో హొయసల సామ్రాజ్యానికి చెందిన వీర సోమేశ్వర రాజు నిర్మించారు. జావగల్, నుగ్గెహళ్లి, సోమనాథపుర సమకాలీన హొయసల స్మారక చిహ్నాలతో పోల్చిన శిల్పాలు, వాస్తుశిల్ప శైలిపై ఈ ఆలయ కాలక్రమం ఆధారపడి ఉంది.

 ఆర్కిటెక్చర్ 
ఎడమ|thumb|హొసహొలలులోని లక్ష్మీనారాయణ ఆలయ ఫ్లోర్ ప్లాన్
విష్ణు దేవాలయం చతురస్రాకార ప్రణాళిక, నాలుగు అంతస్తుల వేసర విమానంతో కూడిన తరువాతి దశ హోయసల వాస్తుశిల్పాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది, ఇది హర్నహళ్లి దేవాలయాలను బలంగా పోలి ఉంటుంది. దీనిని సోప్‌స్టోన్ (క్లోరిటిక్ స్కిస్ట్) ఉపయోగించి నిర్మించారు..

ఈ ఆలయం ఒక త్రికూట విమాన (మూడు గర్భాలయాలు కలిగిన) ఆలయం, ఇందులో కేవలం మధ్య గర్భాలయంపై మాత్రమే గోపురం (పైకప్పు లేదా శిఖరం) ఉంటుంది.Quote:"Depending on the number of towers, the temples are classified as ekakuta (one shrine and tower), dvikuta (two), trikuta (three), chatushkuta (four) and panchakuta (five). Most Hoysala temples are ekakuta, dvikuta or trikuta", Foekema (1996), p25రెండు పక్క గర్భాలయాలు తూర్పు వైపున ఉన్న రంగమండపంలోకి కలిసిపోతాయి. ప్రధాన గర్భాలయం నారాయణుడికి, దక్షిణ గర్భాలయం వేణుగోపాలుడికి,, ఉత్తర గర్భాలయం లక్ష్మీ నరసింహుడికి అంకితం చేయబడ్డాయి..

ఈ ఆలయం మూలల్లో అలంకార ఏనుగులతో కూడిన ఒక జగతి (వేదిక)పై నిర్మించబడింది. ఇది ఆలయాన్ని 4.5 అడుగుల (1.4 మీటర్ల) ఎత్తుకు పెంచుతుంది. ఇది అన్ని వైపులా ఆలయం కంటే చాలా దూరం విస్తరించి, తద్వారా ఒక సమగ్ర ప్రదక్షిణ మార్గాన్ని అందిస్తుంది..

పక్కన ఉన్న మందిరాలు చతురస్రాకార నిర్మాణంలో ఐదు ఉబ్బెత్తు భాగాలతో ఉన్నాయి, వాటిలో ఎలాంటి ప్రత్యేక లక్షణాలు లేవు. మధ్యలోని ప్రధాన మందిరం చక్కగా అలంకరించబడి ఉంది, దాని గోపురంపై ఒక సుకనాసి (దీనిని "ముక్కు" అని పిలుస్తారు) ఉంది. ఇది వాస్తవానికి గర్భగుడిని (దేవతా విగ్రహం ఉన్న గదిని) మండపానికి కలిపే అంతరాళంపై ఉండే ఒక చిన్న గోపురం. ఈ సుకనాసి ప్రధాన మందిరంపై ఉన్న ప్రధాన గోపురానికి పొడిగింపులా కనిపిస్తుంది.
కుడి|thumb|హొసహోలాలులోని లక్ష్మీనారాయణ ఆలయంలో గోపురం, సున్నితమైన శిల్పాలతో కూడిన విమానము
కళా విమర్శకుడు గెరార్డ్ ఫోకెమా ప్రకారం, ఈ ఆలయం మొత్తం "నూతన శైలిని" ప్రదర్శిస్తుంది, హోయసల నిర్మాణ కార్యకలాపాల రెండవ దశకు (13వ శతాబ్దం) చెందినది. దీనికి రెండు వరుసల పైకప్పు అంచులు, బయటి గోడ పునాది వద్ద ఆరు అచ్చుపని పట్టీలు ఉన్నాయిQuote:"A eave is a projecting roof overhanging a wall", Foekema (1996), p93 మొదటి పైకప్పు అంచు ఆలయం యొక్క పై నిర్మాణం బయటి గోడను కలిసే చోట ఉంటుంది,, రెండవ పైకప్పు అంచు ఆలయం చుట్టూ, మొదటి అంచుకు సుమారు ఒక మీటరు దిగువన ఉంటుంది. ఈ రెండు అంచుల మధ్య స్తంభాల పైన అలంకారమైన చిన్న గోపురాలు (వీటిని ఏడిక్యూల్ అంటారు) ఉన్నాయి,, రెండవ అంచుకు దిగువన హిందూ దేవతలు, వారి పరిచారకుల శిల్పాలతో కూడిన గోడ చిత్రాలు ఉన్నాయి. 

ఈ ఆలయం నూట ఇరవై ఫలకాల కళాకృతులున్నాయి. ఇవి ఎక్కువగా హిందూ మతం యొక్క వైష్ణవ సంప్రదాయానికి సంబంధించినవి. విష్ణువు యొక్క ఇరవై నాలుగు శిల్పాలు అతని నాలుగు చేతులను తన నాలుగు చిహ్నాలను - శంఖం, చక్రం, కమలం, గదం - అన్ని సాధ్యమైన ప్రస్తారణలలో పట్టుకున్నట్లు చూపుతాయి. Foekema (1966), p72 ఈ ఆలయంలో శైవ మతం, శక్తి మతం నుండి ఫలకాలు కూడా ఉన్నాయి, ఉదాహరణకు మహిషాసురమర్దినిలో ఒకటి గేదె-రాక్షసుడిపై ముద్ర వేయడం. దేవతల ఫలకం క్రింద గోడ యొక్క ఆధారం ఉంది, ఇది ఆలయం చుట్టూ సమాన వెడల్పు కలిగిన ఆరు అలంకార దీర్ఘచతురస్రాకార అచ్చులు ఉన్నాయి.
ఎడమ|thumb|మండపం లోపలి గోడలపై మెరుస్తున్న స్తంభాలు, ఆభరణాల వంటి అలంకరణలు ఉన్నాయి.
అధిష్టానంలోని ఆరు సమాంతర అచ్చులలో క్లిష్టమైన శిల్పకళాకృతులు ఉన్నాయి. . పై నుండి క్రిందికి కనిపించే మొదటి చిత్రలేఖనం పక్షులను వర్ణిస్తుంది (హంస) రెండవది పౌరాణిక మకరాన్ని వర్ణిస్తుంది, మూడవ చిత్రలేఖనం రామాయణం, మహాభారతం, భాగవత పురాణ పురాణాల యొక్క చిత్రణలను సవ్యదిశలో వివరిస్తుంది (భక్తుల ప్రదక్షిణ దిశ). నాల్గవ ఫ్రేజ్‌లో ఆకుల స్క్రోల్స్ ఉన్నాయి. ఐదవ, ఆరవ ఫ్రేజ్‌లో వరుసగా గుర్రాలు, ఏనుగుల ఊరేగింపులు ఉన్నాయి. పురాణాలను వర్ణించే చిత్రలేఖనంలో, రామాయణం దక్షిణ మందిరం యొక్క పశ్చిమ మూల నుండి ప్రారంభమవుతుంది, అయితే మహాభారతం కేంద్ర మందిరం యొక్క ఉత్తర వైపు నుండి ప్రారంభమవుతుంది, పాండవులు, కౌరవుల మధ్య జరిగిన ప్రసిద్ధ యుద్ధంలో అనేక మంది వీరుల మరణాన్ని స్పష్టంగా వివరిస్తుంది.

ఆలయం లోపలి భాగంలో ఒక మూసిన హాలు (మండపం) ఉంటుంది, పైకప్పుకు ఆధారంగా నాలుగు మెరుస్తున్న లేత్ స్తంభాలు ఉంటాయి. నాలుగు కేంద్ర స్తంభాలు హాల్ను తొమ్మిది సమాన "బేలు" (కంపార్ట్మెంట్స్), తొమ్మిది అలంకరించబడిన పైకప్పులుగా విభజిస్తాయి. మూడు పుణ్యక్షేత్రాల గర్భగుడిలో వేణుగోపాల, మధ్యలో నారాయణ, అన్ని రూపాల లక్ష్మీనరసింహ చిత్రాలు ఉన్నాయి (విష్ణువు అవతారం).

 గ్యాలరీ 

 ఇవి కూడా చూడండి 

 హోసహోలాలు

 గమనికలు 

 మూలాలు 

 గెరార్డ్ ఫోకేమా, ఎ కంప్లీట్ గైడ్ టు హొయసల టెంపుల్స్, 1996, అభినవ్, ISBN 
 సూర్యనాథ్ యు. కామత్, ఎ కన్సైజ్ హిస్టరీ ఆఫ్ కర్ణాటక ఫ్రమ్ ప్రీ-హిస్టారిక్ టైమ్స్ టు ది ప్రెజెంట్, జూపిటర్ బుక్స్, ఎంసిసి, బెంగళూరు, 2001 (రీప్రింటెడ్ 2002) 

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు