పోలవరం - బనకచర్ల లింకు ప్రాజెక్టు

గోదావరి నదిలో వృధాగా సముద్రంలోకి పోయే వరద జలాలను రాయలసీమకు, ఉమ్మడి నెల్లూరు, ప్రకాశం జిల్లాలకూ తరలించేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తలపెట్టిన ప్రాజెక్టు, గోదావరి–బనకచర్ల అనుసంధాన ప్రాజెక్టు. పోలవరం వద్ద గోదావరి నుండి వరద జలాలను ముందు కృష్ణానది లోకి, అక్కడి నుండి పలనాడు జిల్లా లోని బొల్లాపల్లి జలాశయానికీ, ఆ తరువాత అక్కడి నుండి బనకచర్ల జలాశయానికీ చేర్చడం ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం. రూ 81,900 కోట్ల వ్యయంతో మూడు దశల్లో ఈ ప్రాజెక్టును చేపట్టాలని 2025 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రత్రిపాదించింది. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా నదీ జలాలను గోదావరి బేసిన్ నుండి పెన్నా బేసిన్‌కు తరలిస్తారు. ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన ప్రీఫీజిబిలిటీ నివేదికను ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కేంద్రానికి పంపింది. 

గోదావరిలో సగటున ఏటా 2 వేల టిఎంసిల నీళ్లు సముద్రం పాలైపోతున్నాయనీ, ఇందులో 200 టిఎంసిలను వరద సమయంలో మళ్లించేందుకు ఈ ప్రాజెక్టును ప్రతిపాదించామనీ ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చెప్పింది. అయితే తెలంగాణ ప్రభుత్వం దీనికి  అభ్యంతరం చెప్పింది. 2025 జూన్ 30 న కేంద్ర పర్యావరణ నిపుణుల కమిటీ ప్రాజెక్టుకు పర్యావరణ అనుమతులు ఇచ్చేందుకు నిరాకరించింది. 

 చరిత్ర 
ఈ ప్రాజెక్టును మొదటగా 2014 లో నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు ప్రతిపాదించాడు. 2024 లో మళ్ళీ ముఖ్యమంత్రి అయ్యాక, అతను ఈ ప్రతిపాదనను ముందుకు తీసుకుపోవాలని 2024 డిసెంబరులో ఆదేశాలు ఇచ్చాడు.

 ప్రాజెక్టు వివరాలు 
గోదావరి బేసిన్ నుండి నదీ జలాలను పెన్నా బేసిన్‌కు తరలించే ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా, గోదావరిలో వరద వచ్చినప్పుడు రోజుకు రెండు టీఎంసీల చొప్పున ఏటా 200 టీఎంసీలను తరలిస్తారు. పోలవరం కుడి కాల్వ ద్వారా కృష్ణా నదిలోకి, అక్కడి నుంచి నాగార్జునసాగర్‌ కుడికాలువ ద్వారా కొత్తగా నిర్మించే బొల్లాపల్లి రిజర్వాయర్‌లోకి, అక్కడి నుంచి నల్లమల అభయారణ్యంలో తవ్వే సొరంగం ద్వారా బనకచర్ల క్రాస్‌ రెగ్యులేటర్‌కు తరలిస్తామని తెలిపింది. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా 80 లక్షల మందికి తాగునీరు లభిస్తుంది. 7.41 లక్షల ఎకరాల కొత్త ఆయకట్టు ఏర్పడుతుంది. 22.59 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు స్థిరీకరణ జరుగుందని, పారిశ్రామిక అవసరాలకు 20 టీఎంసీల నీరు లభిస్తుందనీ ప్రభుత్వం అంచనా వేసింది.

 ప్రాజెక్టులో మూడు విభాగాలున్నాయి 

ఈ ప్రాజెక్టు మూడు విభాగాలుగా ఉంటుంది. పోలవరం వద్ద గోదావరి నుండి కృష్ణానదికి నీటిని తరలించడం మొదటి విభాగం. దీనికోసం పోలవరం కుడి కాలువ సామర్థ్యాన్ని  17,500 క్యూసెక్కుల నుండి 38,000 క్యూసెక్కులకు పెంచుతారు. అలానే తాడిపూడి ఎత్తిపోతల పథకం సామర్థ్యాన్ని 1,400 క్యూసెక్కుల నుండి పది వేల క్యూసెక్కులకు పెంచుతారు. పోలవరం కుడి కాలువకు సమాంతరంగా  25 వేల క్యూసెక్కుల సామర్థ్యంతో కొత్తగా ఒక వరద కాలువను నిర్మిస్తారు. ఈ రెండు కాలువల ద్వారా గోదావరి వరద జలాలను వైకుంఠపురానికి మళ్లిస్తారు. ఈ విభాగానికి రూ.13,511 కోట్లు ఖర్చవుతుంది. ఈ విభాగంలో నిడివి సుమారు 175 కిలోమీటర్లు ఉంటుంది. ఈ విభాగంలో నీరు పూర్తిగా గ్రావిటీ ద్వారా ప్రవహిస్తుంది.

రెండవ విభాగంలో కృష్ణానది నుండి బొల్లాపల్లి జలాశయానికి నీళ్లు తరలించడం ఉంటుంది. ప్రకాశం బ్యారేజి వద్ద కృష్ణానది నుండి నీటిని తరలించి, నాగార్జున సాగర్‌ కుడి కాలువలో, దాని 80 వ కిలోమీటరు వద్ద కలుపుతారు. అక్కడి నుండి కాలువ 96.5 వ కిలోమీటరు వరకు ఈ కాలువ సామర్థ్యాన్ని పెంచి నీటిని తరలిస్తారు. కాలువ 96.5 కిలోమీటరు వద్ద ఈ నీటిని ఎత్తి పోసి, పల్నాడు జిల్లా బొల్లాపల్లి వద్ద నిర్మించే జలాశయం లోకి తరలిస్తారు. ఈ జలాశయాన్ని 150 టీఎంసీల సామర్థ్యంతో నిర్మిస్తారు. ఈ విభాగంలో నీటిని సుమారు 152 కిలోమీటర్ల వరకు తరలిస్తారు. దీనికి రూ.28,560 కోట్లు ఖర్చవుతుంది. ఈ విభాగంలో 6 చోట్ల లిఫ్టుల ద్వారా నీటిని ఎత్తిపోస్తారు.

మూడవ విభాగంలో బొల్లాపల్లి నుంచి బనకచర్ల రెగ్యులేటరుకు నీటిని తరలిస్తారు. బొల్లాపల్లి జలాశయం నుంచి నల్లమల అడవి గుండా సొరంగాల ద్వారా నీటిని బనకచర్ల రెగ్యులేటరుకు తరలిస్తారు. ఈ విభాగంలో ఓపెన్ కాలువలతో పాటు 20.50 కిలోమీటర్ల సొరంగం నిర్మిస్తారు. మరో 6.60 కిలోమీటర్ల దూరం జంట సొరంగరాలు నిర్మిస్తారు. ఆ తర్వాత 17 కిలోమీటర్ల దూరం పాటు పైప్ లైన్లు వేస్తారు. ఈ విభాగంలో నీటిని సుమారు 135 కిలోమీటర్లు తరలిస్తారు. ఈ విభాగానికి రూ.38.041 కోట్లు ఖర్చవుతుంది. ఈ విభాగంలో 3 చోట్ల లిఫ్టులు నిర్మించి, నీటిని ఎత్తిపోస్తారు.    

 భూమి, నిధులు, తదితరాలు 
ఈ ప్రాజెక్టుకు ₹ 81,900 కోట్లు  వ్యయం అవుతుందని ఆంధ్ర ప్రభుత్వం అంచనా వేసింది.  59,459 ఎకరాల భూమి అవసరమౌతుంది. వీటిలో 41,719 ఎకరాలు ప్రైవేటు భూమి కాగా, 17,740 ఎకరాలు అటవీ భూమి. ఇవి కాకుండా, ప్రాజెక్టులో భాగంగా నిర్మించబోయే జలాశయాల కోసం మరో 39,218 ఎకరాలు అవసరమౌతుంది. దాదాపు 400 కిలోమీటర్ల పొడవున్న కాలువలు, సొరంగాలు, పైప్ లైన్లూ వేస్తారు. 9 లిఫ్టులను ఏర్పాటు చేసి నీటిని ఎత్తిపోస్తారు. నీటిని ఎత్తిపోసేందుకు దాదాపు 4 వేల మెగావాట్ల విద్యుత్ అవసరం అవుతుందని నీటి పారుదల శాఖ ఇంజనీర్లు అంచనా వేసారు.

 జల హారతి కార్పొరేషన్ ఏర్పాటు 
పోలవరం-బనకచర్ల లింకు ప్రాజెక్టును చేపట్టేందుకు ప్రత్యేకంగా జలహారతి కార్పొరేషన్​ అనే కార్పొరేషన్ను ఏర్పాటు చెయ్యాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనికి ఛైర్మన్​గా ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు, వైస్ ఛైర్మన్​గా మంత్రి నిమ్మల రామానాయుడు ఉంటారు. సంస్థ ముఖ్య కార్యనిర్వహణాధికారిగా జలవనరుల శాఖ ప్రత్యేక ప్రధాన కార్యదర్శి ఉంటారు. ఈ సంస్థను 2025 జూన్ 9 న కంపెనీ రిజిస్ట్రారు వద్ద నమోదు చేసారు.

 ప్రాజెక్టుపై తెలంగాణ అభ్యంతరాలు 
పోలవరం-బనకచర్ల  ప్రాజెక్టుపై తెలంగాణ ప్రభుత్వం అభ్యంతరాలు తెలిపింది. తెలంగాణ జలవనరుల శాఖ మంత్రి ఉత్తమ్‌ కుమార్ రెడ్డి కేంద్రానికి 2025 జూన్ 13 న లేఖ రాసాడు. ప్రాజెక్టుపై ఆంధ్ర సమర్పించిన ప్రీ-ఫీజిబిలిటీ రిపోర్టును తిరస్కరించాలనీ, సవివరక్మైన ప్రాజెక్టు నివేదిక (డిపిఆర్) సమర్పించడం, టెండర్లు పిలవడం వంటి పనులపై ముందుకెళ్లకుండా ఆ రాష్ట్రాన్ని నిలువరించాలనీ ఆ లేఖలో కోరాడు. ఈ ప్రాజెక్టు వలన తెలంగాణకు కేటాయించిన నికరజలాలు, తమకు లభ్యం కావని అందోళన వ్యక్తం చేసింది.  2014 నాటి రాష్ట్ర ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ప్రకారం కొత్తగా చేపట్టే అంతర్రాష్ట్ర నదీ ప్రాజెక్టులకు ఎపెక్స్ కౌన్సిల్, కృష్ణా నదీ నిర్వహణ బోర్డు, కేంద్ర జల కమిషన్ల నుండి ముందస్తు అనుమతి తప్పనిసరి అని చెబుతూ, ఆంధ్రప్రదేశ్ దీన్ని ఉల్లంఘించిందని తెలంగాణ ఆరోపించింది. 200 టిఎంసి ల మిగులు జలాల వాదనను గతంలో ట్రిబ్యునల్ నిర్ణయించలేదని కూడా తెలంగాణ చెప్పింది. ఈ ప్రాజెక్టు వలన తమ ప్రాజెక్టులకు నీటి లభ్యత తగ్గుతుందని తెలంగాణ ఆందోళన తెలిపింది.

 ఆంధ్రప్రదేశ్ స్పందన 
ఈ ప్రాజెక్టు కోసం సముద్రంలో కలిసే నీటినే వాడుకుంటామనీ, నికర జలాల్ని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ వాడమనీ జలవనరుల శాఖ మంత్రి నిమ్మల రామానాయుడు చెప్పాడు. ప్రాజెక్టుపై ప్రాథమిక నివేదిక (ప్రీఫీజిబిలిటీ నివేదిక) ను సెంట్రల్ వాటర్ కమిషనుకు (సీడబ్ల్యూసీ) అందచేసామని, నిబంధనల ప్రకారమే ప్రాజెక్టు చేపడతామని ఆయన చెప్పాడు. ప్రాథమిక నివేదికకు సీడబ్ల్యూసీ ఆమోదం లభించాకనే వివరమైన ప్రాజెక్టు నివేదికను (డీపీఆర్) తయారు చేస్తామనీ, పర్యావరణ అనుమతులు వచ్చాకే ఈ ప్రాజెక్టుపై ముందుకెళ్తామనీ కూడా ఆయన స్పష్టం చేశాడు. దిగువ పరివాహక ప్రాంతానికి ప్రత్యేక హక్కులు ఉంటాయనేది నదీ జలాల చట్టంలో ప్రధానమైన అంశమని ఆయన చెప్పాడు.

 పర్యావరణ అనుమతి నిరాకరణ 
కేంద్ర పర్యావరణ నిపుణుల కమిటీ ప్రాజెక్టుకు అనుమతులు ఇచ్చేందుకు నిరాకరించింది. అనుమతులు పొందాలంటే సెంట్రల్ వాటర్ కమిషన్ పరిశీలన తప్పనిసరి అని కూడా ప్రకటించింది. ఈ ప్రాజెక్టుపై అనేక అభ్యంతరాలు వచ్చాయని చెబుతూ, ఈ ప్రాజెక్టుపై ఇక ముందు వెయ్యబోయే అడుగులు 1980 నాటి గోదావరి నీటి వివాదాల ట్రిబ్యునల్ తీర్పుకు అనుగుణంగా ఉండాలని తన నివేదికలో తెలిపింది. 2025 జూన్ 17 న సమావేశమైన కమిటీ, జూన్ 30 న తన నివేదికను సమర్పించింది. ఈ మేరకు మరిన్ని వివరణలను కోరుతూ కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ ప్రతిపాదనను వెనక్కి పంపింది.

 ప్రాజెక్టు పురోగతి 
సమగ్ర ప్రాజెక్టు నివేదిక తయారీపై ఆసక్తి చూపే సంస్థలను ఆహ్వానిస్తూ గుంటూరు జిల్లా జలవనరుల శాఖ 2025 అక్టోబరు 5 న టెండర్లు పిలిచింది. 22వ తేదీ ఉదయం 11 గంటల్లోగా టెండర్‌ డాక్యుమెంట్లు సమర్పించాలని ఈ టెండరులో కోరింది. ఈ టెండరుపై తెలంగాణ ప్రభుత్వం కేంద్రానికి రాసిన లేఖలో, ప్రాజెక్టుపై మరింత ముందుకు వెళ్ళకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వాన్ని నిలువరించాలని కోరింది.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 పట్టిసీమ ఎత్తిపోతల పథకం - గోదావరి, కృష్ణా నదుల అనుసంధానం

 మూలాలు 

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గోదావరి నదిపై ప్రాజెక్టులు
వర్గం:భారతదేశంలో నదుల అనుసంధాన ప్రాజెక్టులు
వర్గం:పరీవాహకప్రాంతం నుండి నీటి బదిలీ
వర్గం:పోలవరం ప్రాజెక్టు