మేఘ విస్ఫోటనం

అకస్మాత్తుగా కుండపోత వర్షం, ఒకే ప్రదేశంలో తక్కువ సమయంలో అత్యధిక వర్షపాతం నమోదు అవడానికి ప్రధానంగా మేఘ విస్ఫోటనం కారణం. దీనినే "క్లౌడ్ బరస్ట్" అని ఆంగ్లంలో  పేర్కొంటున్నారు. మొదట్లో "క్లౌడ్‌బరస్ట్" అనే పదం  మేఘాలు నీటితో నిండిన బెలూన్లలా ఉండి అవి పగిలిపోతే ఒక్కసారిగా నీరు క్రింద పడుతుంది అన్న ఆలోచన నుంచి వచ్చింది. అయితే ఈ భావన నిజం కాదు అని నిరూపించబడినా పదం మాత్రం ఇంకా వాడుకలోనే ఉంది.   

 నిర్వచనాలు 
ఈ మేఘ విస్ఫోటనంకు సంబంధించి వివిధ దేశాల నిర్వచనం వేరుగా ఉంటుంది.  

 ఒక గంటలో 100 మిల్లీమీటర్లు (3.9 అంగుళాలు) లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వర్షం పడితే దాన్ని క్లౌడ్‌బరస్ట్ అంటారు. 

 5 నిమిషాల లోపే ఒక చదరపు కిలోమీటర్ ప్రాంతంలో 25 మిల్లీమీటర్ల వర్షం పడితే, అది సుమారు 25,000 టన్నుల నీరు అవుతుంది. ఇది 10 ఒలింపిక్ ఈత కొలనులు నిండేంత నీరు కంటే ఎక్కువ. ఇలాంటి వర్షం వలన చాలా వేగంగా వరద పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది.   
 కొన్ని నిమిషాల్లోనే 20 మిల్లీమీటర్లకు పైగా వర్షం పడుతుంది. దీని వల్ల తీవ్రమైన నష్టం కలుగుతుంది.  తరచుగా అకస్మాత్తు వరదలకు కారణమవుతాయి. 
 స్వీడన్ వాతావరణ సంస్థ (SMHI) "స్కైఫాల్" (skyfall) అనే పదాన్ని - స్వల్ప విరామంలో ప్రతి నిమిషానికి 1 మిల్లీమీటరు వర్షం; ఎక్కువ సేపు పడితే ప్రతి గంటకు 50 మిల్లీమీటర్ల వర్షం అని  నిర్వచించింది. క్లౌడ్‌బర్స్్ట్ సమయంలో ఏర్పడే మేఘం (convective cloud) భూమి నుండి 15 కిలోమీటర్ల ఎత్తు వరకు విస్తరిస్తుంది.
 భారత వాతావరణ శాఖవారి వివరాల ప్రకారం అతి స్వల్ప సమయంలో భారీ వర్షాలు కురవడమే క్లౌడ్ బరస్ట్. ఇది ఒక ప్రాంతంలో 20 చ.కి.మీ. నుంచి 30 చ.కి.మీ. వర్షపాతం నమోదు కావడం. అలాగే  రెండు గంటల పాటు ఒకే ప్రాంతంలో 5 సెం.మీ. వర్షపాతం నమోదు కావడాన్ని "మైక్రో బరస్ట్" అని వ్యవహరిస్తారు. ఎందుకీ క్లౌడ్ బరస్ట్? ఈనాడు. 2025-08-16 

 లక్షణాలు 
పెరుగుతున్న పర్యావరణ కాలుష్యం, వాతావరణంలో వేగంగా చోటుచేసుకుంటున్న మార్పులు వలన ఈ విపరీతమైన వర్షం లేదా మేఘ విస్ఫోటనం జరుగుతోందని భూ, సముద్ర, వాతావరణ శాస్త్రవేత్తలు తమ అధ్యయనాల ద్వారా తెలియచేస్తున్నారు. ఇవి సాధారణంగా పర్వతాలపైకి గాలి ఎగబాకినప్పుడు (orographic lift) లేదా వేడి గాలి చల్లని గాలితో కలిసినప్పుడు, ఒక్కసారిగా నీటి ఆవిరి ద్రవరూపంలోకి మారడం వల్ల మేఘ విస్ఫోటనం ఏర్పడతుంది. కొన్ని సార్లు దీనికి మంచు గడ్డలు  (hail),  ఉరుములు (thunder) కూడా తోడవుతాయి.
మేఘ విస్ఫోటనం సాధారణంగా క్యూములోనింబస్ మేఘాల (cumulonimbus clouds) క్యుములోనింబస్ అంటే లాటిన్ భాషలో క్యుములస్ 'స్వెల్'  నింబస్ 'క్లౌడ్' . ఇది  దట్టమైన, ఎత్తైన, నిలువు మేఘం.  సాధారణంగా దిగువ ట్రోపోస్పియర్‌లో నీటి ఆవిరి ఘనీభవనం వలన  ఏర్పడుతుంది, ఇది శక్తివంతమైన వాయు ప్రవాహాల ద్వారా పైకి తీసుకువెళ్లబడుతుంది. క్యుములోనింబస్ దిగువన నీటి ఆవిరి మంచు  మంచు స్ఫటికాలుగా మారుతుంది. వీటి పరస్పర చర్య ఫలితంగా వరుసగా వడగళ్ళు,  మెరుపులు ఏర్పడటానికి దారితీస్తుంది.వల్ల వస్తాయి. వీటిలో లాంగ్మ్యూర్ ప్రాసెస్ (Langmuir process)భౌతిక సముద్ర శాస్త్రం ప్రకారం  'లాంగ్‌ముయిర్ ప్రసరణ' అనేది సముద్ర ఉపరితలం వద్ద గాలికి అనుగుణంగా నిస్సారంగా , నెమ్మదిగా, ఎదురు తిరిగే సుడిగుండాల శ్రేణి. సముద్ర ఉపరితలంపై గాలి స్థిరంగా వీచినప్పుడు ఈ ప్రసరణలు ఏర్పడతాయి.  జరుగుతుంది. అంటే పెద్ద నీటి బిందువులు కిందికి పడుతున్నప్పుడు, చిన్న బిందువులను తగులుతూ కలుపుకుంటూ పెద్దవిగా మారతాయి. దీంతో వర్షం ఒక్కసారిగా కురుస్తుంది.

 వాతావరణ అంచనాలు 
ఉపగ్రహాలు పెద్ద స్థాయి వాతావరణ వ్యవస్థలు, వర్షపాతం గుర్తించడంలో చాలా ఉపయోగపడతాయి. అయితే ఉపగ్రహాల వర్షపాతం కొలిచే సామర్థ్యం (resolution) అంత సున్నితంగా ఉండదు.  సాధారణంగా మేఘ విస్ఫోటనాల ప్రాంతం నుంచి వచ్చే చిత్రాలు ఉపగ్రహాల కంటికి చిక్కకుండా పోతాయి. అందుకే వాతావరణ అంచనా నమూనాలు  కూడా ఇదే సమస్యను ఎదుర్కొంటాయి. మేఘాల రూపాన్ని చాలా చిన్న స్థాయి (high resolution) లో సరిగ్గా అంచనా వేయడం కష్టతరమవుతుంది. పర్వత ప్రాంతాల్లో వర్షం ఎప్పుడెప్పుడు పడుతుందో చెప్పడం  కష్టమే. తేమ (moisture) పర్వతాలపైకి ప్రసరించడం, మేఘాల లోపలి ప్రక్రియలు (cloud microphysics), వాతావరణంలోని వేర్వేరు స్థాయిల్లో వేడి–చల్లదనం (heating–cooling) మార్పులు వంటి అంశాలపై  స్పష్టమైన అంచనాలు లేవు కాబట్టి, మేఘ విస్ఫోటనాలను ముందుగా చెప్పడం చాలా కష్టం అవుతోంది.

 మేఘ విస్ఫోటన సంఘటనలు 
వివిధ దేశాలలో,  ప్రాంతాలలో  మేఘ విస్ఫోటన సంఘటనలు నమోదయినాయి. 

 ఆసియా ఖండం 
భారత ఉపఖండంలో బంగాళాఖాతం లేదా అరేబియా సముద్రం నుంచి వర్షాకాల  మేఘాలు ఉత్తర దిశగా కదిలి హిమాలయాలపై ఢీకొని భారీ వర్షం కురిపిస్తే సాధారణంగా మేఘ విస్ఫోటనం ఏర్పడుతోంది.  ఒక్క గంటలో 75 మిల్లీమీటర్ల వర్షం పడుతుంది. Cloudburst In The Subcontinent  Weathernotebook.org

 బంగ్లాదేశ్ 

 2004 సెప్టెంబరు  – ఢాకాలో 24 గంటల్లో 341 మి.మీ. వర్షం.
 2007 జూను 11 – చిట్టగాంగ్‌లో 24 గంటల్లో 425 మి.మీ. వర్షం.
 2009 జూలై 29 – ఢాకాలో 24 గంటల్లో 333 మి.మీ. (1956 రికార్డును బద్దలుకొట్టింది).
 2020 సెప్టెంబరు 27 – రంగ్‌పూర్‌లో 12 గంటల్లోనే 433 మి.మీ. వర్షం. పట్టణం మొత్తం వరదలో మునిగింది.

 పాకిస్తాన్ 
1977 జూలై 1 – కరాచీ
 24 గంటల్లో 207 మి.మీ. వర్షం.
 నగరం మొత్తం వరదల్లో మునిగింది.

2001 జూలై 23 – ఇస్లామాబాద్
 10 గంటల్లో 620 మి.మీ. వర్షం.
 గత 100 ఏళ్లలోనే అతి పెద్ద వర్షం.

2001 జూలై 23 – రావల్పిండి
 10 గంటల్లో 335 మి.మీ. వర్షం.

2009 జూలై 18 – కరాచీ
 4 గంటల్లో 245 మి.మీ. వర్షం.
 భారీ వరదలు.

2010 జూలై 29 – రిసల్పూర్
 24 గంటల్లో 280 మి.మీ. వర్షం.

2010 జూలై 29 – పేషావర్

 24 గంటల్లో 274 మి.మీ. వర్షం.

2011 ఆగస్టు 9 – ఇస్లామాబాద్
 3 గంటల్లో 176 మి.మీ. వర్షం.
 నగరంలోని ప్రధాన రహదారులు మునిగిపోయాయి.

2011 ఆగస్టు 10 – మిఠి (సింధ్)
 24 గంటల్లో 291 మి.మీ. వర్షం.

2011 ఆగస్టు 11 – టాండో ఘులామ్ అలీ (సింధ్)
 24 గంటల్లో 350 మి.మీ. వర్షం.

2011 సెప్టెంబర్ 7 – డిప్లో (సింధ్)
 24 గంటల్లో 312 మి.మీ. వర్షం.

2012 సెప్టెంబర్ 9 – జాకోబాబాద్
 24 గంటల్లో 380 మి.మీ. వర్షం.
 150కి పైగా ఇళ్లు కూలాయి.

2021 జూలై 28 – ఇస్లామాబాద్
 క్లౌడ్‌బర్స్్ట్ వల్ల అనేక ప్రాంతాలు మునిగాయి.

2025 ఆగస్టు 15 – ఖైబర్ పఖ్తూన్ ఖ్వా (బునేర్, శాంగ్లా, బజౌర్, స్వాత్)
 క్లౌడ్‌బర్స్్ట్ & వరదలు.
 300 మంది మృతి, వందల ఇళ్లు, పాఠశాలలు ధ్వంసం.

 భారతదేశం 
తేదీప్రదేశంప్రభావం / నష్టం1908-09-28హైదరాబాద్ (మూసీ నది)15,000 మంది మృతి, 80,000 ఇళ్లు ధ్వంసం1970-07-20అలకనందా లోయ (ఉత్తరాఖండ్)గ్రామాలు కొట్టుకుపోయాయి, 30 బస్సులు నాశనం, 400 యాత్రికులు రక్షించబడ్డారు1997-08-15చిర్గావ్, శిమ్లా (హిమాచల్ ప్రదేశ్)115 మంది మృతి1998-08-17మల్పా గ్రామం, పిథోరాగఢ్ (ఉత్తరాఖండ్)250 మంది మృతి, 60 కైలాస యాత్రికులు; నర్తకి ప్రోతిమా బేడీ మృతి2003-07-16కులు జిల్లా (హిమాచల్ ప్రదేశ్)40 మంది మృతి2004-07-06బద్రీనాథ్ సమీపం (ఉత్తరాఖండ్)17 మంది మృతి, 28 గాయాలు, 5,000 యాత్రికులు ఇరుక్కుపోయారు2005-07-26ముంబై950 మి.మీ. వర్షం; 1,000 పైగా మృతి, నగరం స్థంభించింది2007-08-14గన్వి, హిమాచల్ ప్రదేశ్52 మంది మృతి2009-08-07నాచ్నీ, పిథోరాగఢ్ (ఉత్తరాఖండ్)38 మంది మృతి2010-08-06లేహ్ (లడాఖ్)1,000 పైగా మృతి, 400 గాయాలు2010-09-15అల్మోరా (ఉత్తరాఖండ్)రెండు గ్రామాలు మునిగాయి, డజన్ల కొద్దీ మృతి2010-09-29ఎన్‌డిఎ, పుణే (మహారాష్ట్ర)వందల వాహనాలు, భవనాలు నష్టం2010-10-04పశాన్, పుణే (మహారాష్ట్ర)4 మంది మృతి; ప్రపంచంలోనే మొదటి అంచనా 2011-06-09జమ్మూ సమీపం4 మంది మృతి, దుకాణాలు, హోటళ్లు కొట్టుకుపోయాయి2011-07-20మనాలి సమీపం (హిమాచల్ ప్రదేశ్)2 మంది మృతి, 22 మంది అదృశ్యం2011-09-15ఢిల్లీ (పాలం ప్రాంతం)ఎయిర్‌పోర్ట్ టెర్మినల్ ముంపు; ప్రాణనష్టం లేదు2013-06-15కేదారనాథ్, ఉత్తరాఖండ్1,000 పైగా మృతి; 84,000 మంది చిక్కుకున్నారు; సైన్యం భారీ రక్షణ చర్య2013-09-14ఉఖీమఠ్, ఉత్తరాఖండ్39 మంది మృతి2014-07-30మాలిన్ గ్రామం, పుణే జిల్లాభూస్ఖలనం; 70 మంది మృతి2014-07-31టేహ్రీ గఢ్వాల్ (ఉత్తరాఖండ్)4 మంది మృతి2014-09-06కాశ్మీర్ లోయ200 పైగా మృతి; లక్షల ఇళ్లు నీటమునిగాయి2015-12-02చెన్నై494 మి.మీ. వర్షం; 400 పైగా మృతి2016-05-08చమోలీ జిల్లా (ఉత్తరాఖండ్)నష్టం; ప్రాణనష్టం లేదు2017-07-05హరిద్వార్ (ఉత్తరాఖండ్)102 మి.మీ. వర్షం గంటలో; నష్టం లేదు2017-07-20డోడా జిల్లా (జమ్మూ & కాశ్మీర్)6 మంది మృతి2018-05-04బెలగావి (కర్ణాటక)95 మి.మీ. వర్షం గంటలో; ప్రాణనష్టం లేదు2021-05-12టేహ్రీ & చమోలీ జిల్లాలు (ఉత్తరాఖండ్)నష్టం; ప్రాణనష్టం లేదు2021-07-28హుంజార్, కిష్త్వార్ జిల్లా26 మంది మృతి, 17 గాయాలు2021-10-20సేలం జిల్లా (తమిళనాడు)213 మి.మీ. వర్షం; నష్టం లేదు2022-07-08పహల్గాం (అమర్‌నాథ్ మార్గం, జమ్మూ & కాశ్మీర్)యాత్రికులు మృతి2023-12-18తూత్తుకుడి & తిరునెల్వేలి జిల్లాలు (తమిళనాడు)తూత్తుకుడి 946 మి.మీ., తిరునెల్వేలి 636 మి.మీ. వర్షం; 400 పైగా మృతి2024-07-31ఉత్తరాఖండ్ఫ్లాష్ ఫ్లడ్స్, భారీ నష్టం2025-08-05ఖీర్‌గంగా నది (ఉత్తరాఖండ్)క్లౌడ్‌బర్స్్ట్2025-08-14కిష్త్వార్ జిల్లా (జమ్మూ & కాశ్మీర్)60 మంది మృతి, 100 పైగా గాయాలు; వంతెనలు, ఇళ్లు కొట్టుకుపోయాయి

 హైదరాబాదు 

 2000 ఆగస్టు: బేగంపేటలో 24గం. వ్యవధిలో 24.15 సెంటీ మీటర్ల వర్షపాతం 
 2012 జులై: సరూర్ నగర్ లో ఒకేరోజు 22.68 సెంటీ మీటర్ల వర్షపాతం 
 2016 సెప్టెంబరు: కుత్బుల్లాపూర్ లో 24 గంటలలో 23.02 సెంటీ మీటర్ల వర్షపాతం
 2020 అక్టోబరు లో ఒకేరోజు 30 సెంటీ మీటర్ల వర్షపాతం 

 పరిష్కారం 
శాస్త్రవేత్తలు ,  ఆచార్యులు ఈ అసాధారణ వర్షపాతం, విపరీతమైన ఎండలు  తగ్గించే దిశగా ప్రభుత్వాలు ,  ప్రజలు అనుసరించ వలసిన మార్గదర్శకాలు సూచించారు. అవి - వ్యక్తిగత వాహనాలు తగ్గించడం ,  ప్రజా రవాణాని  ఎక్కువగా ఉపయోగించుకోవడం, సౌర పవన విద్యుత్తులను వాడడం ,  బహుళ అంతస్తుల భవనాలను గేటెడ్ కమ్యూనిటీలలో ఏర్పాటు చేసుకోవడం వంటివి.   

బయటి లింకులు 
భారత వాతావరణ శాఖ  

మూలాలు

వర్గం:పర్యావరణ సమస్యలు
వర్గం:వర్షం
వర్గం:వాతావరణం

 గమనిక