శివరామ్ బాబూరావ్ భోజే

సంక్షిప్త వివరణ 
భారతీయ అణు భౌతిక శాస్త్రవేత్త (1942–2025)

 శివరామ్ బాబूरావ్ భోజే 
శివరామ్ బాబూరావ్ భోజే (9 ఏప్రిల్ 1942 – 16 సెప్టెంబర్ 2025) ఫాస్ట్-బ్రీడర్ అణు రియాక్టర్ సాంకేతికత రంగంలో 40 సంవత్సరాల పాటు డిజైన్, నిర్మాణం, ఆపరేషన్ మరియు పరిశోధన & అభివృద్ధి విభాగాలలో పనిచేసిన భారతీయ అణు శాస్త్రవేత్త. భారత ప్రభుత్వం ఆయన సేవలకు గుర్తింపుగా 2003లో పద్మశ్రీ పురస్కారం అందించింది.

 జీవితం మరియు వృత్తి 
భోజే మహారాష్ట్రలోని కొల్హాపూర్ జిల్లాలోని కసబా సంగావ్ గ్రామంలో 9 ఏప్రిల్ 1942న జన్మించారు. దాదాసాహెబ్ మగదుమ్ హైస్కూల్‌లో చదువు పూర్తి చేసి, కొల్హాపూర్‌లోని రాజారాం కాలేజీలో జూనియర్ కాలేజ్ చదివారు. 1965లో పుణే ఇంజనీరింగ్ కళాశాల (COEP) నుండి యాంత్రిక ఇంజనీరింగ్‌లో బ్యాచిలర్ డిగ్రీ పొందారు.

 వృత్తి ప్రస్థానం 
భోజే భాభా అణు పరిశోధనా కేంద్రం (BARC) ట్రైనింగ్ స్కూల్‌లో అణు విజ్ఞానం మరియు ఇంజనీరింగ్‌లో ఒక సంవత్సరం శిక్షణ పూర్తి చేసి, ట్రాంబేలో సైంటిఫిక్ ఆఫీసర్‌గా చేరారు. ఫాస్ట్ రియాక్టర్ సెక్షన్‌లో ఓ ప్రయోగాత్మక రియాక్టర్ డిజైన్ పని ప్రారంభించారు.

1969–70లో ఫ్రాన్స్‌లోని కడరాచే అణు పరిశోధనా కేంద్రంలో 13 MW ఫాస్ట్ బ్రీడర్ టెస్ట్ రియాక్టర్ (FBTR) డిజైన్ బృందంలో డిప్యుటేషన్‌పై పనిచేశారు.

1971లో భారత్‌కు తిరిగి వచ్చాక కల్పక్కంలోని ఇందిరా గాంధీ అణు పరిశోధనా కేంద్రం (IGCAR)లో చేరారు. 40 MW FBTR డిజైన్, నిర్మాణం, అసెంబ్లీ, కోర్ రీడిజైన్, కార్బైడ్ ఇంధన అమర్చడం వంటి కీలక పనులను చేశారు. 1988లో రియాక్టర్ సూపరింటెండెంట్‌గా నియమితులై, రియాక్టర్ శక్తిని దశలవారీగా పెంచి, 1997లో రియాక్టర్‌ను గ్రిడ్‌కు అనుసంధానించారు. 2002లో భారతీయ ఇంధనం 100,000 MWd/t బర్నప్‌ను ఎలాంటి వైఫల్యం లేకుండా చేరింది.

1985లో ఆయనకు న్యూక్లియర్ సిస్టమ్స్ డివిజన్ హెడ్ బాధ్యతలు అప్పగించబడాయి. 500 MWe ప్రోటోటైప్ ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్ (PFBR) ప్రాథమిక రూపకల్పనలో కీలక పాత్ర పోషించారు. 1992లో రియాక్టర్ గ్రూప్ డైరెక్టర్‌గా నియమితులై, FBTR ఆపరేషన్ మరియు PFBR డిజైన్ & ఇంజనీరింగ్ పరిశోధనలకు నాయకత్వం వహించారు.

2000లో ఆయన ప్రతిష్ఠాత్మక శాస్త్రవేత్త (Distinguished Scientist)గా ప్రమోట్ చేయబడి, అదే ఏడాది IGCAR డైరెక్టర్ అయ్యారు. PFBR నిర్మాణానికి అవసరమైన ఆమోదాలు, రూపకల్పన, పరిశోధన, తయారీ సాంకేతికతల అభివృద్ధిలో విశేష పాత్ర పోషించారు.

2003లో PFBR నిర్మాణానికి ఆర్థిక ఆమోదం లభించింది. అక్టోబర్ 2003లో PFBR నిర్మాణం మరియు ఆపరేషన్ కోసం BHAVINI అనే ప్రభుత్వ సంస్థ స్థాపించబడింది. భోజే ఆ సంస్థ స్థాపక డైరెక్టర్లలో ఒకరు.

భోజే 200కి పైగా పరిశోధనా పత్రాలను ప్రచురించారు. 1987–1997 మధ్య అంతర్జాతీయ అణు శక్తి సంస్థ (IAEA)లో భారత ప్రతినిధిగా వ్యవహరించారు. అనేక శాస్త్రీయ సలహా కమిటీలలో సభ్యుడిగా పనిచేశారు.

2004లో 62 సంవత్సరాల వయసులో ప్రభుత్వ సేవ నుండి పదవీ విరమణ చేశారు. అనంతరం కొల్హాపూర్‌లో నివసిస్తూ శివాజీ విశ్వవిద్యాలయానికి విద్యా సలహాదారుగా, AICTE బోర్డుల్లో సభ్యునిగా పనిచేశారు.

 సామాజిక సేవ 
భోజే తన స్వగ్రామం పరిసర ప్రాంతాల అభివృద్ధి కోసం “ఆమ्ही సంగाव్కర్” అనే సామాజిక సంస్థ స్థాపక సభ్యులలో ఒకరు.

 వ్యక్తిగత జీవితం మరియు మరణం 
పదవీ విరమణ తరువాత ఆయన కొల్హాపూర్‌లో స్థిరపడ్డారు. 16 సెప్టెంబర్ 2025న 83 ఏళ్ల వయసులో ఆయన మరణించారు.

 పురస్కారాలు 
1. పద్మశ్రీ – 2003  
2. హెచ్. కె. ఫిరోడియా అవార్డు – 2006  
3. వాస్విక్ పరిశ్రమ పరిశోధన అవార్డు – 1992  
4. సర్ విశ్వేశ్వరయ్య స్మారక అవార్డు – ఇంజనీరింగ్ ఫౌండేషన్