బెల్హా దేవి మందిరం

బెల్హా దేవి ఆలయం () భారతదేశంలోని ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం, ప్రతాప్‌గఢ్ జిల్లాలో ఉన్న బేలా పట్టణంలో ఉన్న ఒక ప్రాచీన హిందూ దేవాలయం.  ఈ ఆలయం స్థానికంగా ఆరాధించబడే శక్తి దేవత అయిన బెల్హా దేవికి అంకితమైంది. బెల్హా దేవిని దేవీమాత యొక్క స్థానిక అవతారంగా భావిస్తారు.

బెల్హా దేవి ఆలయం ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని ప్రతాప్‌గఢ్ జిల్లాలో ఉన్న మరో ప్రముఖ శక్తి ఆలయంగా గుర్తింపు పొందింది. ఈ పట్టణానికి ‘‘బేలా’’ (ప్రస్తుతం బేలా ప్రతాప్‌గఢ్ లేదా ప్రతాప్‌గఢ్, ఉత్తర ప్రదేశ్ అనే పేరు మాత బెల్హా దేవి పేరు నుంచే వచ్చిందని విశ్వసిస్తారు. ఈ ఆలయం పట్టణానికి రక్షక దేవతగా భావించబడే బెల్హా భావాని దేవికి అంకితమైంది.

ప్రతాప్‌గఢ్‌లోని బెల్హా దేవి ఆలయం హిందూ సంస్కృతి, విశ్వాసానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. సాయి నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ ఆలయం, ఉత్తర భారతదేశంలో శక్తి ఆరాధనకు చెందిన ప్రాచీన సంప్రదాయానికి ప్రతిరూపంగా భావించబడుతుంది. బెల్హా దేవి, శివుడు, ఆయన సహచరిణి అయిన శక్తి నివాసస్థానంగా భావించబడుతూ, ఈ ప్రాంతంలో శక్తి పూజకు కేంద్రంగా మారింది.

ప్రస్తుత ఆలయ నిర్మాణం సుమారు రెండు వందల సంవత్సరాల ప్రాచీనమైనదిగా భావించబడుతుంది. ప్రతాప్‌గఢ్ ప్రాంతానికి చెందిన ఉత్కంఠభరితమైన గతానికి ఇది సాక్షిగా నిలుస్తుంది. ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రాంతంలో లభించిన పురావస్తు సంపదలు, ఈ ప్రాంత చరిత్రను ప్రాగైతిహాసిక కాలం నుండి ఆధునిక కాలం వరకు స్పష్టంగా తెలియజేస్తాయి. కాలం, వాతావరణ ప్రభావాల వల్ల ఈ ప్రాంతంలోని అనేక సాంస్కృతిక అవశేషాలు కనుమరుగైనప్పటికీ, కొన్ని సంప్రదాయాలు మాత్రం ఎప్పటికీ నశించవు.  

అటువంటి ఒక చిరస్థాయి వాస్తవం బెల్హా దేవి ఆలయం, ఈ ప్రాంతంలో కొనసాగుతున్న శాక్త సంప్రదాయం. ఇక్కడ గతం పునర్జీవింపబడి, భారతదేశంలో శాక్త సంప్రదాయానికి చెందిన జీవంతమైన ఆచారాలలో ఒకటిగా కొనసాగుతోంది.
 చరిత్ర 
అవధ్ కు  చెందిన రాజా ప్రతాప్ బహదూర్ సింగ్, ప్రతాప్‌గఢ్ జిల్లాలోని సాయి నది ఒడ్డున ఉన్న శ్రీ బెల్హా దేవి ప్రధాన ఆలయాన్ని 1811–15 కాలంలో నిర్మించాడు. ఈ ఆలయానికి అప్పట్లో అవధ్ రాజ్యం నుండి ఆశ్రయం (పోషణ) లభించేది. ప్రతాప్‌గఢ్ రాజు ఈ ఆలయ దేవతకు నిత్యపూజలు నిర్వహించేందుకు ఒక పూజారిని నియమించాడు. రాజ్యాల విలీనానంతరం (ప్రిన్స్లీ స్టేట్స్ జిల్లా వ్యవస్థలో విలీనమైన తరువాత), ఈ పూజారులు ఆలయం, ఆలయానికి సంబంధించిన భూముల నిర్వహణ విషయాలలో స్వతంత్రులయ్యారు. వారు ఈ ఆలయాన్ని నిర్వహిస్తూ, భక్తులకు అవసరమైన సదుపాయాలు కల్పిస్తున్నారు. దాంతో ఆలయ పరిస్థితి రోజు రోజుకీ మెరుగుపడింది. ముఖ్యంగా నవరాత్రి మేళాల సమయంలో వచ్చే యాత్రికుల కోసం తగిన ఏర్పాట్లు చేయబడుతున్నాయి.

 దేవత గురించి 
గర్భగుడిలో బెల్హా దేవిని పిండి (రాతి గుండ్రని శిలలు) రూపంలో పూజిస్తారు. తొలుత ఈ పిండులకే భక్తులు పూజలు నిర్వహించేవారు. అయితే ఆధునిక కాలంలో దేవతకు ఆకర్షణీయమైన మానవ రూపాన్ని ఇవ్వడానికి మార్బుల్‌తో ఒక విగ్రహాన్ని తయారు చేయించారు. ఆ విగ్రహాన్ని కిరీటం, ఇతర ఆభరణాలతో అందంగా అలంకరిస్తారు. గర్భగుడిలో దేవిని మార్బుల్‌తో చెక్కిన మానవాకార విగ్రహ రూపంలో పూజిస్తారు. ఆ విగ్రహాన్ని వెండి పూతతో తయారు చేసిన చిన్న వాల్టెడ్ మందిరంలో ప్రతిష్ఠించారు. ఆ చిన్న మందిరం అంతటా అందమైన వెండి ఉబ్బు శిల్పాల అలంకరణ ఉంటుంది. ఇక్కడ మార్బుల్ విగ్రహంతో పాటు పిండి (రాతి రూపం) కూడా పూజించబడుతుంది.

 దర్శన సమయాలు 
వేసవికాలంలో ఆలయం ఉదయం 4 గంటల నుండి రాత్రి 10 గంటల వరకు, శీతాకాలంలో ఉదయం 5 గంటల నుండి రాత్రి 9 గంటల వరకు తెరిచి ఉంటుంది. ఈ సమయంలో ప్రధాన ద్వారం ద్వారా భక్తులందరికీ దర్శనం అనుమతించబడుతుంది. నిష్క్రమణ కోసం ప్రత్యేక ద్వారం ఉంది.  

శక్తి ధ్వజం ముందు 75’ × 105’ పరిమాణంలో ఎర్ర రాతితో పాతిక వేయబడిన ప్రాంగణం ఉంది. ఇక్కడ భక్తులు తమ వరుస కోసం వేచి ఉంటారు. శక్తి ధ్వజం నుండి అర్ధ మండపం వరకు ఇత్తడి రైలింగ్ ఏర్పాటు చేయబడింది. దీని వలన భక్తులు రెండు వరుసలుగా ఆలయంలోకి ప్రవేశించి, రద్దీ సమస్య లేకుండా సులభంగా దర్శనం చేసుకోగలుగుతారు.  

భక్తులు ప్యాక్ చేసిన ప్రసాదాన్ని ఆలయంలోకి తీసుకురావడానికి అనుమతించబడతారు. భక్తులు తీసుకొచ్చిన ప్రసాదాన్ని దేవత పాదాల వద్ద ఉంచి, తిరిగి భక్తులకు ఇస్తారు. వస్తు రూపంలో చేసే సమర్పణలను ప్రతి ఆలయం ముందు ఉంచిన దానపాత్రలో వేయాలి.

 బాహ్య లింకులు 
 ప్రతాప్‌గఢ్ జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్‌లో బెల్హా దేవి
 ప్రతాప్‌గఢ్ (ఉత్తర ప్రదేశ్ జిల్లా) అధికారిక వెబ్‌సైట్

 మూలాలు 

Category:భారతదేశంలోని దేవి ఆలయాలు
Category:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని ప్రతాప్‌గఢ్ జిల్లాలో హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:శక్తి ఆలయాలు
వర్గం:దుర్గా దేవాలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు