వీరనారాయణ ఆలయం, గదగ్

వీరనారాయణ ఆలయం గదగ్ నగరంలో ఉన్న ఒక ప్రముఖ హిందూ ఆలయం. ఈ ఆలయం సుమారు 11వ శతాబ్దంలో కల్యాణి చాళుక్యులు నిర్మించినట్లు భావించబడుతోంది. గడగ్ నగరం కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని గడగ్ జిల్లా పరిపాలనా కేంద్రం. ఈ ఆలయంలో ప్రధాన దేవుడు హిందూ దేవుడైన నారాయణుడు (అంటే విష్ణువు).  

వీరనారాయణ ఆలయం, కర్ణాటక రాష్ట్ర విభాగానికి చెందిన భారత పురావస్తు సర్వే ఆధ్వర్యంలో రక్షిత స్మారక చిహ్నంగా ప్రకటించబడింది. ఈ ఆలయంలో పూజలు నిర్వహించే పూజారులు మాధ్వ బ్రాహ్మణులు కాగా, ఆలయం వారి నియంత్రణలో ఉంది.

 చరిత్ర 
వీరనారాయణ ఆలయం గడగ్‌లో కల్యాణి చాళుక్యులు పాలన కాలంలో నిర్మించబడింది. 14వ శతాబ్దంలో విజయనగర సామ్రాజ్యం రాజులచే ఈ ఆలయం పూర్తిగా పునరుద్ధరించబడింది.

ప్రఖ్యాత భారతీయ పండితుడు, తత్వవేత్త రామచంద్ర దత్తాత్రేయ రాణడే కూడా గడగ్‌లోని వీరనారాయణ ఆలయం చాళుక్యుల కాలానికి చెందినదేనని పేర్కొన్నారు.

విజయనగర సామ్రాజ్యం కాలంలో, పండితుడు డి. శేషగిరి రావు అభిప్రాయం ప్రకారం, గడగ్‌ను తన నివాసంగా చేసుకున్న ప్రముఖ కన్నడ కవి కుమారవ్యాస ఈ ఆలయంలోనే, తన ఇష్టదైవమైన నారాయణుని సమక్షంలో కూర్చొని హిందూ మహాకావ్యమైన మహాభారతం యొక్క కన్నడ రూపాన్ని రచించాడు. ప్రతి సంధి (కాంతో) చివర ఈ ఆలయ దేవుని ప్రశంసిస్తూ రచనలు చేశాడు.Rao (1986), page viii, Kumaravyasa Mahabharata (abridged): An English Transcreation of Kumaravyasa's Karnata Bharata Kathamanjari, Parijatha Publications

విజయనగర కాలంలో ఈ ఆలయం ఒక మాధ్వ సన్యాసిచే పునఃప్రతిష్ఠ చేయబడింది. ఈ ఆలయంలోని ఒక ప్రత్యేక స్తంభం వద్ద కుమారవ్యాసకు దైవ ప్రేరణ లభించి మహాభారత కావ్యాన్ని పూర్తి చేశాడని ఒక పురాణకథ ఉంది.Tattvāloka, Volume 25, page 34, 2002, Sri Abhinava Vidyatheertha Educational Trust

ఈ ఆలయంలో పూజారులు ఉత్తరాది మఠంకు చెందిన మాధ్వ బ్రాహ్మణులు.

క్రీ.శ. 1539 ప్రాంతానికి చెందిన ఒక శాసనం, అచ్యుత దేవరాయలు పాలన కాలంలో ఆలయానికి ఇచ్చిన ఆనందనిధి అనే దానాన్ని నిర్ధారిస్తుంది.

 శిల్పకళ, శిల్పాలు 
ఈ ఆలయం మొత్తం మీద పలు శిల్పశైలులను ప్రతిబింబిస్తుంది – కల్యాణి చాళుక్యులు, హోయసళ, విజయనగర శిల్పకళ. ప్రధాన ద్వారం (మహాద్వార), గోపురం విజయనగర శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి.  

ప్రవేశ ద్వారం ద్వారా ప్రాంగణంలోకి వెళితే గరుడ స్తంభం (గరుడస్తంభం), రంగమంటపం (సభామండపం) కనిపిస్తాయి, ఇవి హోయసళ శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి. గర్భగృహానికి ఆనుకుని ఉన్న అంతర్గత మంటపం చాళుక్య శైలిలో ఉంది.  

ప్రధాన దేవుడు వీరనారాయణుడు (అర్థం: ధైర్యవంతుడైన నారాయణుడు) నిలుచుని ఉన్న భంగిమలో దర్శనమిస్తాడు. ఆయన నాలుగు చేతుల్లో శంఖం, చక్రం, గద, పద్మం ధరించి ఉంటాడు. దేవుని ధోతీని వీర కచ్చ (యోధుల శైలి)లో ధరించటం వల్ల యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నట్లుగా రూపం కనిపిస్తుంది. దేవుని ఇరువైపులా ఆయన సహచరి లక్ష్మీ దేవి, వాహనమైన గరుడుడు దర్శనమిస్తారు.

 సూచనలు 

 చిత్రమాలిక 

Category:12వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు
Category:గడగ్ జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు
వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు