భితర్గావ్

భితర్గావ్ అనేది భారత్లోని ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం, కాన్పూర్ నగర్ జిల్లాలోని కాన్పూర్ నగరానికి సమీపంలో ఉన్న ఒక పట్టణం. ఇది తన ప్రాచీన హిందూ ఆలయంకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ఆలయం గుప్త సామ్రాజ్యం కాలానికి చెందినది, ఇప్పటికీ మిగిలి ఉన్న భారతదేశంలోని అతిపెద్ద ఇటుకలతో నిర్మిత ఆలయంగా గుర్తించబడింది. భారీగా పునరుద్ధరణ చేసినప్పటికీ, ఇందులో అనేక అసలు నిర్మాణ లక్షణాలు ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి.Michell, George, The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu, p. 157, 1989, Penguin Books,  ఈ ఆలయం 5వ శతాబ్దం చివరి భాగానికి చెందినదిగా తారీఖు నిర్ధారించబడింది.

భితర్గావ్ ఆలయం

భితర్గావ్ ఆలయం మెట్ల ఆకారంలో ఉన్న ఇటుకల నిర్మాణం గల ఆలయం. దీని ముందు భాగంలో టెర్రాకోటా శిల్పప్యానెల్ ఉంది. ఇది గుప్త యుగంలో, 5వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది.Schastok, Sara L., , The Śāmalājī Sculptures and 6th Century Art in Western India. BRILL, 1985.Jayewardene-Pillai, Shanti, Imperial Conversations: Indo-Britons and the Architecture of South India. Yoda Press, 2007.Begler, Joseph David, Rear view of the temple at Bhitargaon, Kanpur District . British Library, 2009.Brown, Percy, Indian Architecture (Buddhist and Hindu Periods). D B Taraporevala, Mumbai, 1959.Harle, J. C., Gupta Sculpture. Munshiram Manoharlal, New Delhi, 1974. .Dalal, Roshen, The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths. Penguin Books India, 2010.Kramrisch, Stella and Raymond Burnier, The Hindu Temple, Volume 1. Motilal Banarsidass Publ., 1976.de Laet, Sigfried J., History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century. UNESCO, 1994.

ఇది పైకప్పు, ఎత్తైన శిఖరం కలిగిన, ఇటుకలు, టెర్రాకోటాతో నిర్మితమైన ఇప్పటికీ మిగిలి ఉన్న అత్యంత ప్రాచీన హిందూ ఆలయం. అయితే, దీని పై అంతస్తు 18వ శతాబ్దంలో కొంత మేరకు నష్టం చవిచూసింది.

ఈ ఆలయం చదరపు ఆకృతిలో, రెండు సార్లు లోపలికి మడిచిన మూలలతో నిర్మించబడింది, తూర్పు దిశను ఎదుర్కొంటుంది. గర్భగృహంపై ఎత్తైన పిరమిడ్ ఆకారపు శిఖరం ఉంది. గోడలపై శివుడు, విష్ణువు వంటి దేవతలను ప్రతిబింబించే టెర్రాకోటా శిల్పాలు అలంకరణగా ఉన్నాయి. అలెగ్జాండర్ కనింగ్హామ్ మొదటిసారి ఈ స్థలాన్ని సందర్శించినప్పుడు, ద్వారం, అర్ధమండపం అవశేషాలు కనిపించేవి; అయితే అవి తరువాత కాలంలో కూలిపోయాయి.

భితర్గావ్ ఆలయ నిర్మాణ శైలి, అమరిక వివరణ
ఈ ఆలయం ఇటుకలు, టెర్రాకోటాతో నిర్మించబడింది. ఉపయోగించిన ఇటుకల పరిమాణం 18 అంగుళాలు × 9 అంగుళాలు × 3 అంగుళాలు. ఇతర ముఖ్య లక్షణాలు ఈ విధంగా ఉన్నాయి:

 ఆలయం నిర్మించబడిన వేదిక పరిమాణం 36 అడుగులు × 47 అడుగులు.
 గర్భగృహం లోపలి పరిమాణం 15 అడుగులు × 15 అడుగులు.
 గర్భగృహం రెండు అంతస్తులుగా నిర్మించబడింది.
 గోడల మందం 8 అడుగులు.
 నేల నుండి శిఖరం పైభాగం వరకు మొత్తం ఎత్తు 68.25 అడుగులు.
 ఆలయంలో ఎలాంటి కిటికీలు లేవు.
 టెర్రాకోటా శిల్పాలు లౌకిక, ధార్మిక అంశాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. వీటిలో గణేశుడు, దుర్గ మహిషాసురమర్దిని వంటి దేవతలు, సీత అపహరణ ఘట్టం, అలాగే నర-నారాయణులు తపస్సు వంటి పురాణ కథలు ఉన్నాయి.
 శిఖరం మెట్లు కలిగిన పిరమిడ్ ఆకారంలో ఉండి, 1894లో మెరుపు పిడుగుపాటు కారణంగా దెబ్బతింది.
 గర్భగృహంలోని మొదటి అంతస్తు 1850లో కూలిపోయింది.
బేహటా బుజుర్గ్ ఆలయం

భితర్గావ్కు కేవలం 4.3 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న బేహటా బుజుర్గ్ (లేదా బేహతా బుజుర్గ్) గ్రామంలో మరో ప్రాచీన ఆలయం ఉంది. ఈ ఆలయం కూడా భారత పురావస్తు సర్వే (ASI) ద్వారా పరిరక్షించబడుతోంది. ఈ ఆలయం శ్రీ జగన్నాథుడుకు అంకితమైంది. దీనికి అత్యంత అరుదైన వంపు కలిగిన ఆకృతి ఉంది. ఇది బౌద్ధ స్తూపం (మట్టి గుట్ట)ను పోలి ఉంటుంది. అయితే సమీపంగా పరిశీలిస్తే, ఇది నగర శైలి వంపుదల గల నిర్మాణంగా కనిపిస్తుంది.

ఇక్కడ కొన్ని ముఖ్యమైన విడిపోయిన ప్రాచీన శిల్పాలు లభించాయి. వాటిలో శ్రీ జగన్నాథుని విగ్రహం, ఒక సూర్య దేవుడు శిల్పం, పెద్ద రాతి గడ్డపై చెక్కబడిన విష్ణువు విగ్రహం ఉన్నాయి. ఈ విష్ణువు శిల్పం, శేషనాగంపై విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న రూపంలో చెక్కబడింది. ఈ ఆలయాన్ని స్థానికంగా “వర్ష ఆలయం” అని పిలుస్తారు. ఎందుకంటే వర్షం పడే కొన్ని రోజుల ముందు ఆలయపు పైకప్పు నుండి నీటి బొట్లు చుక్కలుగా పడతాయని చెబుతారు. ఇది స్థానిక రైతులకు ఎంతో ఆసక్తికరమైన విషయం. ప్రతిరోజూ అనేక మంది పర్యాటకులు, పట్టణ ప్రాంత ప్రజలు ఈ ఆలయాన్ని సందర్శిస్తుంటారు.

ఇతర చారిత్రక ఇటుకల ఆలయాలు
 రాజగిరి మణియార్ మఠ్, వైభార్ గిరి ఆలయాలు
 బిష్ణుపూర్, బాంకురా
  ఖేరహాట్ ఆలయంA Brick Temple of the Ninth Century, Michael D. Willis, Artibus Asiae, Vol. 52, No. 1/2 (1992), pp. 25–46, Artibus Asiae Publishers
  కలార్, ఇటుకల ఆలయం

చిత్రమాలిక

ఇవీ చూడండి
 గుప్త కళ
 గ్వాలియర్ – తేలీ కా మందిర్

సూచనలు

బాహ్య లింకులు

 భితర్గావ్
 వారసత్వం, పర్యాటకం, కాన్పూర్ నగర అభివృద్ధి ప్రణాళిక
 ఇటుకల ఆలయాలు 

వర్గం:కాన్పూర్‌లోని నివాస ప్రాంతాలు
వర్గం:5వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు
వర్గం:కాన్పూర్ నగర్ జిల్లాలోని పట్టణాలు, నగరాలు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు
వర్గం:గుప్త కళ
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు
వర్గం:శివాలయాలు
వర్గం:జగన్నాథస్వామి దేవాలయాలు