నాగేశ్వర ఆలయం, బేగూర్

నాగేశ్వర ఆలయ సముదాయం ను స్థానికంగా నాగనాథేశ్వర అని పిలుస్తారు. ఇది  భేగూర్ అనే చిన్న పట్టణంలో ఉంది. ఇది కర్ణాటక రాష్ట్రం, బెంగళూరు నగర జిల్లాలో ఉన్నది. ఈ ఆలయ సముదాయంలో ఉన్న రెండు గర్భగృహాలలో, ప్రధాన దేవుడు నాగేశ్వర స్వామిని ఋషులు ప్రతిష్ఠించారు. ఈ ఆలయాన్ని పశ్చిమ గంగా రాజవంశం నకు చెందిన రాజు అయిన నీతిమార్గ I (ఎరేగంగ నీతిమార్గ, పాలన కాలం క్రీ.శ. 843–870), ఎరేయప్ప నీతిమార్గ II (ఎరేగంగ నీతిమార్గ II, పాలన కాలం క్రీ.శ. 907–921) కాలంలో నిర్మించి ప్రారంభించారు.

ఆలయ సముదాయంలోని మిగతా గుడులు తరువాతి కాలానికి చెందినవి. అవి ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన చోళ వంశం, హొయసల రాజవంశం, విజయనగర సామ్రాజ్యం కాలానికి సంబంధించిన వారసత్వంగా భావించబడుతున్నాయి.Sarma (1992), p.78

రామాయణంలో రావణాసురుడు గోకర్ణంలో ఆత్మలింగాన్ని కోల్పోయిన తర్వాత, శ్రీలంకకు తిరిగి వెళ్తూ మార్గమధ్యంలో నాగేశ్వరుడిని పూజించాడు అని పురాణకథ. ఈ ఆలయ సముదాయంలో క్రీ.శ. 890 ప్రాంతానికి చెందిన ఒక పురాతన కన్నడ శాసనం కనుగొనబడింది. ఆ శాసనంలో “బెంగళూరు యుద్ధం” (నేటి బెంగళూరు నగరం) గురించి వర్ణన ఉంది. దీనిని శాసన పరిశోధకుడు ఆర్. నరసింహాచార్ కనుగొన్నారు. ఈ శాసనం “ఎపిగ్రాఫియా కర్ణాటికా” (సంపుటి 10, అనుబంధం) లో నమోదు చేయబడింది.

ఇది “బెంగళూరు” అనే పేరుతో ఒక ప్రదేశం ఉన్నదనే అత్యంత పురాతన ఆధారంగా పరిగణించబడుతుంది.

 ఆలయ ప్రణాళిక 
ఎడమ|thumb|బేగూరులోని నాగేశ్వర ఆలయంలో నంది మంటపం
కుడి|thumb|బేగూరులోని నాగేశ్వర ఆలయంలో వీరశిల (వర్గళ) 
నాగేశ్వర ఆలయంలో ఒక సాధారణ చతురస్రాకార గర్భగుడి, గర్భగుడిని 'మహా మండపం' (నవరంగం)తో కలిపే ఒక అంతరాలయం,, ఆ తర్వాత ఒక బహిరంగ మండపం ఉన్నాయి. బహిరంగ మండపానికి ప్రవేశం నైరుతి, వాయువ్య మూలలలో ఉన్న రెయిలింగ్‌తో కూడిన మెట్ల ద్వారా ఉంటుంది.Sarma (1992), p.79 బహిరంగ మండపంలో సమాన దూరం లేని ఆరు స్తంభాలు ఉన్నాయి, వీటిలో బయటి భాగంలో (నాలుగు స్తంభాల మధ్య ఏర్పడిన గదిలో) 'పద్మ పీఠం'పై నంది (శివుని వాహనం) విగ్రహం ప్రతిష్టించబడింది. తెల్లటి గ్రానైట్ స్తంభాలు సరళమైన రూపకల్పనను కలిగి ఉన్నాయి; చతురస్రాకార పీఠం, సాదా దిగువ భాగం, మధ్యలో గాడులు ఉన్న అష్టభుజి ఆకారంలో ఉంటాయి. బహిరంగ, మూసి ఉన్న మండపాలతో సహా ఆలయంలోని అనేక భాగాలు తరువాతి కాలంలో పునరుద్ధరణకు గురైనట్లు కనిపిస్తుంది. గర్భగుడిలో శివుని సార్వత్రిక చిహ్నమైన లింగం ఉంది.

మూసి ఉన్న హాలు (నవరంగం) పైకప్పుపై పశ్చిమ గంగల శైలికి చెందిన కళాత్మక స్పర్శ కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ చతురస్రాకారపు గ్రిడ్‌లలో ఎనిమిది పలకల శిల్పాలు (అష్ట-దిక్-పాలకులు అని పిలవబడేవి) ఉన్నాయి, వీటిలో నాలుగు చేతులు గల ఉమా-మహేశ్వరుని (శివుడు తన భార్య పార్వతితో కలిసి ఉన్న రూపం) చిత్రం కూడా ఉంది. తెరిచి ఉన్న హాలు పైకప్పుపై కూడా గ్రిడ్ శిల్పాలు ఉన్నాయి, వాటి మధ్యలో శివపార్వతులు కూర్చున్న చిత్రం ఉంది. హాలులో ఉంచిన ఇతర శిల్పాలలో మహిషాసురమర్దిని (దుర్గాదేవి రూపం), ఒక ప్రత్యేకమైన రెండు చేతుల గణేశుడు, కాలభైరవుడు (శివుని రూపం) ఉన్నాయి. నిలువు ద్వారబంధాలపై (శాఖ) తీగలు, వాటి వలయాలలో కమలాలతో పాటు గణాలు (హిందూ పురాణాల ప్రకారం శివుని పరిచారకులు) ఉన్న విలక్షణమైన చెక్కడాలు ఉన్నాయి. ద్వారబంధం పైభాగంలో, ద్వారబంధం మధ్యలో (లలాటం) ఇరువైపులా ఏనుగులతో ఉన్న గజలక్ష్మి (లక్ష్మీదేవి రూపం) చిత్రం ఉంది.).

పశ్చిమ గంగ నిర్మాణం కూడా అయిన నాగేశ్వరస్వామి ఆలయానికి తూర్పు ముఖంగా, గర్భగుడి కోసం ఒక చదరపు ప్రణాళిక, ఒక మండపం, ఒక బహిరంగ మందిరం, ముఖ-మంటప అని పిలువబడే వేరుచేసిన మందిరం ఉన్నాయి, దీని పైకప్పుకు ఎనిమిది స్తంభాలు ఉన్నాయి. నంది-మంటపం (నంది హాలు) ప్రయోజనం కోసం ఇది ఉపయోగపడేలా, నంది చిత్రం ముఖ-మంటపంలో ఉంచబడుతుంది. ప్రవేశ ద్వారం యొక్క అడుగుభాగం (ద్వారం) చుట్టూ సహాయక మహిళలతో గంగా-యమునా బొమ్మల చిత్రాలతో గూళ్లు ఉన్నాయి. ఇది చాళుక్య-రాష్ట్రకూట ప్రభావం అని తెలుస్తోంది. Sarma (1992), p.83

 గమనికలు 

 మూలాలు 




వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు
వర్గం:బెంగళూరు
వర్గం:శివాలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు