అక్షపాద గౌతమ

అక్షపాద గౌతమ, న్యాయసూత్ర అనే ప్రసిద్ధ తత్త్వ దర్శన రచయిత. ఈయన పేరును పద్మపురాణం (ఉత్తర ఖండం, అధ్యాయం 263), స్కందపురాణం (కాళికా ఖండం, అ. 170, గంధర్వ తంత్రం, నైషధచరిత (స్కంధం 17) విశ్వనాథ న్యాయవృత్తిలలో మహర్షి గౌతముడు లేదా (గౌతముడు) అని పిలుస్తారు. దీనికి విరుద్ధంగా, న్యాయభాష్యం, న్యాయవర్తిక, తాత్పర్యటిక, న్యాయమంజరి మొదలైన ప్రసిద్ధ న్యాయశాస్త్ర గ్రంథాలలో, అక్షపాదుడు అను ఈయన్ని పిలవబడటం జరిగింది. మహాకవి భాసుడు ప్రకారం , న్యాయశాస్త్రం రచయిత ఈ అక్షపాదుడు ఒకడే అని నిరూపించవచ్చు. మహాభారతం (శాంతి పర్వం, అ. 265) ప్రకారం, గౌతముడు (లేదా గౌతముడు) ఈ అక్షపాదుడు స్పష్టంగా ఒకే వ్యక్తి అని తెలియుచున్నది.

 గౌతముడి కాలము 
నైయాయిక గౌతమ గురించి అనేక మంది పండితులు రాశారు. మహామోహోపాధ్యాయ, హరప్రసాద్ శాస్త్రి పురాతన భారతీయ గ్రంథాల చైనీస్ అనువాదాల ఆధారంగా ఈ గౌతముడు బుద్ధుడి కంటే ముందు ఉంటాడని, అయితే ఆయన పేరు మీద ఉన్న న్యాయ సూత్రం క్రీస్తు యొక్క రెండవ శతాబ్దపు రచన అని హరప్రసాద్ శాస్త్రి పేర్కొన్నాడు. గౌతమీ ధర్మ సూత్రం, న్యాయ సూత్రం యొక్క సూత్రధారి గౌతమ అనే పేరు గల ఒకే వ్యక్తి అయి ఉండవచ్చని సతీష్ చంద్ర విద్యాభూషణ్ అభిప్రాయపడ్డారు. వారు బహుశా బుద్ధుడి సమకాలీనులు, క్రీపూ 6వ శతాబ్దానికి చెందినవారు కావచ్చు అన్నది వీరి అభిప్రాయము. కానీ ఈ గౌతముడు న్యాయ సూత్రం యొక్క మొదటి అధ్యాయాన్ని మాత్రమే రచించి ఉండవచ్చని విద్యాభూషణ్ కూడా నమ్ముతారు. తరువాతి నాలుగు అధ్యాయాలు చాలా కాలము తరువాత మరొకరు వ్రాసి ఉండవచ్చు. ప్రొఫెసర్. యాకోబి ప్రకారం, న్యాయ సూత్రం నాగార్జున (క్రీ. శ. 200) ద్వారా శూన్యవాదాన్ని స్థాపించిన తరువాత విజ్ఞానశాస్త్ర అభివృద్ధి (క్రీ. శ. 500) కి ముందు వ్రాయబడి ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే ఇది శూన్యవాదాన్ని ఖండిస్తుంది కానీ విజ్ఞానశాస్త్రాన్ని ఖండించదు. కానీ ప్రొఫెసర్. షెర్వట్స్కీ ప్రకారం, న్యాయ సూత్రం కూడా విజ్ఞానశాస్త్రాన్ని సూచిస్తుంది. అందువల్ల ఇది క్రీ. శ. 500 తరువాత సృష్టించబడుతుంది. రిచర్డ్ గార్వే ప్రకారం, ఈ సూత్రాలు 100-300 E మధ్య వ్రాయబడి ఉండవచ్చు. ప్రస్తుత పరిస్థితిలో ఈ ఓట్లలో ఏది సరైనది అనేది ఖచ్చితంగా చెప్పడం అసాధ్యం.

న్యాయసూత్రాల కూర్పు గౌతముని కాలాన్ని ఈ రెండు ప్రశ్నలపై విడిగా పరిగణించాలి. న్యాయసూత్రాల విషయానికొస్తే, ఈ సూత్రాలు ఖచ్చితంగా బౌద్ధ తత్వశాస్త్రం అభివృద్ధి చెందిన తర్వాత వ్రాయబడ్డాయి. మనం గౌతముడిని న్యాయశాస్త్రం యొక్క మూలకర్త అని మాత్రమే పిలవగలం, సూత్రాల రచయిత అని కాదు. గౌతముడు కొన్ని సూత్రాలను వ్రాసే అవకాశం ఉంది, కానీ ఆ సూత్రాలు ఇతర సూత్రాలతో ఎంతగా కలిసిపోయాయంటే వాటిని వేరు చేయడం అసాధ్యం. ఈ దృక్కోణాల నుండి, విద్యాభూషణ్ అభిప్రాయం మరింత చెల్లుబాటు అయ్యేదిగా మేము భావిస్తున్నాము.

గౌతముడిని అక్షపాదుడు అని కూడా పిలుస్తారు. విద్యాభూషణుడు గౌతముడిని అక్షపాదుడి కంటే భిన్నంగా భావిస్తాడు. న్యాయసూత్ర వ్యాఖ్యాత ఇతర వ్యాఖ్యాతలు అక్షపాదుడు, గౌతముడిని ఒకటిగా భావించారు. 'అక్షపాదుడు' అనే పదానికి 'పాదాలలో కళ్ళు ఉన్నవాడు' అని అర్థం. వ్యాకరణం మహాభాష్యం (క్రీ.పూ. 140) గౌతమ సూత్రాలతో సుపరిచితం.

కానీ తరువాత, న్యాయ దర్శనంలో ప్రత్యేకంగా తర్క వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేశారు, దీని ద్వారా ఆత్మ నుండి ఆత్మ యొక్క ప్రత్యేక రూపాన్ని బాగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. చర్చ, జల్ప, వితండ, ఛల్, జాతి మొదలైన వాటిని ఉపయోగిస్తారు. ఈ తర్క-ఆధారిత న్యాయ సూత్రాల రచయిత అక్షపాదుడు అని తెలుస్తోంది. ప్రస్తుత న్యాయ సూత్రాలు రెండు యుగాల ఆలోచనల సాధనను స్పష్టంగా సూచిస్తున్నాయి. గౌతమ్ మేధతిథి న్యాయ దర్శనానికి అసలు రచయిత. సంస్కృతంలో కొత్త విషయాలను చేర్చడం ద్వారా అక్షపాదుడు అసలు పుస్తకానికి సంపాదకుడు. ఆయుర్వేద ప్రసిద్ధ పుస్తకం, చరక సంహిత కూడా ఈ సంస్కార పద్ధతికి పరాకాష్ట. మహర్షి అగ్నివేష్ అసలు పుస్తక రచయిత, కానీ చరకుడు దాని సంపాదకుడిగా పరిగణించబడతాడు. న్యాయ సూత్రాలు కూడా అదే విధంగా అక్షపాదుడు సంస్కృతంలోకి అనువదించిన పుస్తకం.

 న్యాయ శాస్త్రం 
న్యాయసూత్రాలలో ఐదు అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. ఇవి న్యాయ దర్శనం (లేదా అన్విక్షికి ) యొక్క ప్రాథమిక పునాది గ్రంథాలు. న్యాయ దర్శనం మొదట్లో ఆధ్యాత్మిక స్వభావం కలిగి ఉండేదని, అంటే, ఆత్మ స్వభావం గురించి నిజమైన నిర్ణయం తీసుకోవడమే దీని లక్ష్యం అని వారి సమీక్ష చూపిస్తుంది. దీనికి తర్కం-తార్కికం సహాయం అవసరం, కానీ దాని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఈ మార్గాల ద్వారా ఆత్మ స్వభావాన్ని పరిచయం చేయడమే. ఆ యుగం యొక్క సూత్రం ఏమిటంటే ఆత్మ గురించి జ్ఞానాన్ని ఇవ్వగల ప్రక్రియ సరైనది-చెల్లుబాటు అయ్యేది. దానికి విరుద్ధంగా ఏదైనా చెల్లదు:

 यया यया भवेत् पुंसां व्युत्पत्तिः प्रत्यगात्मनि।
 सा सैव प्रक्रिया साध्वी विपरीता ततोऽन्यथा ॥

గౌతముడు న్యాయశాస్త్రానికి మూలకర్త. ఆధారాల ఆధారంగా అర్థాన్ని పరిశీలించడాన్ని 'న్యాయ' అంటారు, కాబట్టి ఇది ప్రధానంగా ఆధారాల శాస్త్రం. ఈ తత్వశాస్త్రంలో సిద్ధాంతాలను కూడా పరిగణించారు కానీ అవి ద్వితీయమైనవిగా మారాయి. జ్ఞానం అంటే ఏమిటి, అది ఎలా ఉత్పత్తి అవుతుంది, దాని తరానికి ఎన్ని వనరులు ఉన్నాయి, ఆ వనరుల లోపాలు ఏమిటి, వాటి చర్చ న్యాయానికి సంబంధించిన అంశం. భారతీయ సంప్రదాయంలో, 'న్యాయ' అనే పదం ఆంగ్ల తర్కం లేదా తార్కికతకు పర్యాయపదంగా ఉంది. బౌద్ధులు, జైనులు కూడా వారి స్వంత తార్కిక పద్ధతిని ఉపయోగించారు వారిని బౌద్ధ న్యాయ, జైన న్యాయ అని కూడా పిలుస్తారు. కానీ న్యాయ అనే పదం మాత్రమే ఉపయోగించబడిన చోట, 'న్యాయ' అంటే ఆ శాఖ ప్రతిపాదించిన సూత్రాలు మాత్రమే.

ఈ శాఖ యొక్క ప్రాథమిక గ్రంథం న్యాయసూత్రం, ఇందులో ఐదు అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. ప్రతి అధ్యాయం రెండు అధ్యాయాలుగా విభజించబడింది. మొత్తం సూత్రాల సంఖ్య 530. మొదటి అధ్యాయంలో, సాధారణంగా, 16 విషయాలను వివరించబడ్డాయి, వీటిని తదుపరి నాలుగు అధ్యాయాలలో వివరించబడ్డాయి. రెండవ అధ్యాయంలో, సందేహాలు, ఆధారాలు చర్చించబడ్డాయి. మూడవ అధ్యాయంలో చర్చించబడిన అంశాలు ఆత్మ, శరీరం, ఇంద్రియాలు, ఇంద్రియాలు, జ్ఞానం, మనస్సు. నాల్గవ అధ్యాయం, కోరిక, దుఃఖం, బాధ, విముక్తి యొక్క స్వభావాన్ని చర్చిస్తూనే, మాయ యొక్క స్వభావం, భాగాలు, భాగాల మధ్య సంబంధంపై కూడా వెలుగునిస్తుంది. ఐదవ అధ్యాయంలో, జాతి (తప్పుడు వాదన) నిగ్రహస్థానం (ప్రత్యర్థి వాదనను తిరస్కరించడం) చర్చించబడ్డాయి.

న్యాయ శాస్త్రంలో, మోక్షాన్ని సాధించడం అనేది రుజువు, సిద్ధాంతం, సందేహం, ఉద్దేశ్యం, ఉదాహరణ, సూత్రం, భాగాలు, తర్కం, నిర్ణయం, చర్చ, వాగ్వాదం, అపవాదు, అబద్ధం, మోసం, కులం, నిగ్రహం అనే ఈ 16 విషయాల జ్ఞానం ద్వారా సాధించబడుతుందని నమ్ముతారు. ప్రత్యక్ష అవగాహన, అనుమితి, సారూప్యత, పదం అనే ఈ నాలుగు రుజువుల నుండి జ్ఞానం ఉత్పత్తి అవుతుంది. వైశేషిక తత్వశాస్త్రంలో ఆమోదించబడిన ఏడు విషయాలు సిద్ధాంతంలో చేర్చబడ్డాయి. అందుకే తరువాతి నైయాయికులు న్యాయాన్ని వైశేషికంతో ముడిపెట్టారు.

న్యాయ ప్రధానంగా చర్చా పద్ధతిని వివరిస్తుంది. ఒక సిద్ధాంతాన్ని ఎలా ప్రతిపాదిస్తారు, ఒక సిద్ధాంతానికి వ్యతిరేకంగా ఎన్ని అభ్యంతరాలు లేవనెత్తవచ్చు, వాటిని ఎలా నివారించవచ్చు, ఇవి న్యాయ ప్రధాన అంశాలు. గౌతముడు మొదట ఐదు భాగాలు (ప్రతిజ్ఞ, హేతువు, ఉదాహరణ, ఉపనయ్ , తగ్గింపు) అనుమితిని కలిగి ఉన్న వాక్యాన్ని ప్రవేశపెట్టాడని చెబుతారు.  

న్యాయవాదం బహుశా భారతీయ తత్వశాస్త్రంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన పాఠశాల అయి ఉండవచ్చు. బౌద్ధ ఆచార్య నాగార్జునుడు న్యాయసూత్రాలలో ప్రతిపాదించబడిన సూత్రాలను ఖండించాడు. నాగార్జునుడికి సమాధానంగా, వాత్స్యాయనుడు న్యాయసూత్రాలపై వ్యాఖ్యానం రాశాడు. బౌద్ధ తర్కవేత్త దినగ వాత్స్యాయనుడిపై చేసిన ఆరోపణలను ఖండించడానికి, ఉద్యోగోతకరుడు న్యాయవర్తికను రాశాడు. న్యాయవర్తిక తాత్పర్య తిక్క, తికపరిశుద్ధిని వరుసగా వాచస్పతి మిశ్రా, ఉదయన మిశ్రా రాశారు. ఈ గ్రంథాలతో పాటు, న్యాయమంజరి ( జయంత్ భట్ ) న్యాయసూత్రాల యొక్క స్వతంత్ర వివరణ వ్రాసాడు. నవన్యాయ స్థాపకుడు గంగేషోపాధ్యాయ అతని అనుచరులు కూడా గౌతముడు చూపిన మార్గాన్ని అనుసరించి అనేక గ్రంథాలను రాశారు. న్యాయ దర్శనం అనేక భారతీయ తత్వాలను ప్రభావితం చేసింది. తర్క భావనను సృష్టించడం ద్వారా వాటిని ప్రేరేపించింది. న్యాయ అనేది ఇప్పటికీ పండితులలో వివరంగా చర్చించబడుతున్న ఏకైక ఆలోచనా విధానం.

గౌతముడు ఆస్తికుడా కాదా అని చెప్పడం కష్టం ఎందుకంటే ఆయన సూత్రాలలో దేవుని గురించి స్పష్టమైన ప్రస్తావన లేదు. తరువాత, దేవుని ప్రతిపాదన న్యాయ ప్రత్యేకతగా మారింది. న్యాయ ప్రకారం, విముక్తి స్థితిలో, ఆత్మ దాని అన్ని లక్షణాల నుండి విముక్తి పొంది దాని స్వచ్ఛమైన భౌతిక రూపంలో ఉంటుంది. ఆత్మ దుఃఖం రూపంలో ఆనంద స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, తెలివితేటలు, ఆనందం, దుఃఖం, కోరిక, ద్వేషం, ప్రయత్నం సంస్కారాలకు అతీతంగా ఉన్నప్పుడు దానిని విముక్తి అంటారు.

మూలములు
 అక్షపాద గౌతమ