బిసల్దేవ్ ఆలయం

బిసల్దేవ్ ఆలయం (బిసల్దేవ్ మందిరం లేదా బిసల్ దేవోజీ ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు) భారతదేశంలోని బిసల్పూర్  లో ఉన్న ఒక హిందూ ఆలయం. ఇది బనాస్ నదిపై నిర్మించిన బిసల్పూర్ ఆనకట్ట సమీపంలో, రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని టోంక్ జిల్లాలో ఉంది.  
ఈ ఆలయం శివుని ఒక రూపమైన గోకర్ణేశ్వరునికి అంకితం చేయబడింది. ఇది జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్మారకంగా గుర్తించబడింది. ఈ ఆలయాన్ని 12వ శతాబ్దానికి చెందిన చాహమాన పాలకుడు విగ్రహరాజ IV నిర్మింపజేశాడు. ఆయనను బిసల్ దేవ్ అని కూడా పిలిచేవారు.

 చరిత్ర 

ఈ ఆలయం ఉన్న బిసల్పూర్ లేదా విసల్పూర్ ప్రాంతాన్ని గతంలో విగ్రహపురగా పిలిచేవారు. ఈ పట్టణాన్ని చాహమాన రాజు విగ్రహరాజ IV (విసాల లేదా బిసల్ దేవ్ అని కూడా పిలువబడేవాడు; పాలన: సుమారు క్రీ.శ. 1150–1164) స్థాపించాడు. ఈ రాజే తరువాత బిసల్ దేవోజీ ఆలయంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించించాడు.

బిసల్పూర్ ఆనకట్ట నిర్మాణం అనంతరం, జలాశయంలో నీటి మట్టం పెరిగినప్పుడు ఆలయ ప్రాంగణం కొంత భాగం నీట మునిగిపోతుంది. 1990లలో ఆనకట్ట నిర్మాణానికి ముందు, ఈ ఆలయం బనాస్, దాయ్ నదిల సంగమాన్ని పర్యవేక్షించే కొండపై ఉండేది.

భారత పురావస్తు శాఖ ఈ నిర్మాణాన్ని జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్మారకంగా వర్గీకరించింది.  ఈ సంస్థ ఆలయ పునరుద్ధరణ పనులను కూడా నిర్వహించింది.

 వాస్తుశిల్పం 

ఈ ఆలయ వాస్తు ప్రణాళిక కొలతలు 22.2 మీ X 15.3 మీ.  గా ఉన్నాయి. ఈ నిర్మాణంలో ఒక గర్భగృహం, ఒక శిఖరం, ఒక అంతరాలయం, అర్ధగోళాకార గుమ్మంతో కూడిన చదరపు మండపం, ఒక ముఖమండపం ఉన్నాయి. ఈ ఆలయంలో పంచరథ ప్రక్షేపణ లక్షణం కనిపిస్తుంది. గర్భగృహంలో శివుని ప్రతీకగా ఒక లింగం ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది.

ఆలయ స్థంభాలపై పుష్ప అలంకారాలతో కూడిన ఫెస్టూన్లు, గొలుసు–గంట అలంకరణలు, వృత్తాకార మెడల్ శిల్పాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి.

 శాసనాలు 

ఈ ప్రదేశంలో యాత్రికుల సందర్శనలను నమోదు చేసిన అనేక చిన్న శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి.  
వాటిలో రెండు క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దానికి చెందినవిగా గుర్తించబడ్డాయి. క్రీ.శ. 1164–65 నాటి ఒక శాసనం ఒక కాయస్థ యాత్రికుడి సందర్శనను నమోదు చేస్తుంది. యాత్రికుడి పేరు స్పష్టంగా చదవలేకపోయినా, అతని తండ్రి పేరు ఠాకూర్ శ్రీవత్సగా చదవబడుతుంది. ఈ శాసనం విక్రమ సంవత్ 1221 సంవత్సరంలోని పౌష మాసం శుక్ల పక్షంలో 15వ తేదీకి చెందింది.  

క్రీ.శ. 1187–88 నాటి మరో శాసనం శ్రీ గోకర్ణ ఆలయ మండపంలో రెండు ఖడ్గ హ్యాండిళ్ల విరాళాన్ని నమోదు చేస్తుంది. ఇది విక్రమ సంవత్ 1244 సంవత్సరానికి చెందింది. ఇది విగ్రహరాజుడి మేనల్లుడు పృథ్వీరాజ III పాలన కాలానికి చెందిన అరుదైన శాసనాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.

ఇవే కాకుండా, ఈ ప్రదేశంలో మరికొన్ని చిన్న శాసనాలు కూడా లభించాయి:

 ఆలయ ప్రవేశద్వారం వద్ద ఒక పంక్తి స్థంభ శాసనం  
 అంతరాలంలో మూడు పంక్తుల స్థంభ శాసనం – ఇందులో "Jogi Achpantadhaja" అని ఉంది  
 అంతరాలంలో రెండు పంక్తుల స్థంభ శాసనం – ఇందులో "Navva Guhilait" అని ఉంది  
 "Nava" అనే పదాన్ని మూడు సార్లు మాత్రమే ప్రస్తావించే మూడు పంక్తుల శాసనం  

 సూచనలు 

Category:రాజస్థాన్‌లోని శివ ఆలయాలు
Category:టోంక్ జిల్లాలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు
Category:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:రాజస్థాన్ పర్యాటక ప్రదేశాలు