ధేనుపురీశ్వర ఆలయం, పట్టీశ్వరం

థేనుపురీశ్వర ఆలయం అనేది హిందూ ఆలయం, ఇది తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని పట్టీశ్వరం గ్రామంలో ఉన్నది. ఈ ఆలయం దేవుడు శివుడుకు అంకితం చేయబడింది. ఇక్కడ శివుడిని థేనుపురీశ్వరుడిగా ఆరాధిస్తారు, ఆయనను లింగం రూపంలో ప్రతిష్ఠించారు. ఆయన సహధర్మిణి పార్వతిని న్యానాంబికై (సోమకాంబలాంబికై)గా పూజిస్తారు. ఈ ఆలయంలోని ప్రధాన దేవుడు, 7వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ శైవ సాహిత్య గ్రంథమైన తేవారంలో ప్రస్తావించబడ్డాడు. ఈ గ్రంథాన్ని నాయనార్లుగా పిలువబడే తమిళ సంత కవులు రచించారు. ఈ ఆలయం పాడల్ పెట్ర స్థలంగా వర్గీకరించబడింది.  

ఈ ఆలయం సంబందర్ కు సంబంధించిన ఒక పురాణ కథతో కూడి ఉంది. ఆయన దర్శనం కోసం నంది తన స్థానాన్ని మార్చుకున్నాడని విశ్వసిస్తారు. ఆలయంలో జరుపుకునే ముత్తుపందల్ పండుగకు కూడా ఈ పురాణ కథతో సంబంధం ఉంది. ఈ ఆలయ సముదాయం సుమారు నాలుగు ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. ప్రధాన ప్రవేశద్వారంగా ఏడు అంతస్తుల గోపురం ఉంటుంది. ఆలయంలో అనేక ఉపాలయాలు ఉన్నాయి. వీటిలో థేనుపురీశ్వరుడు, ఆయన సహధర్మిణి సోమకాంబలాంబికై, దుర్గాదేవికి అంకితమైన ఆలయాలు ముఖ్యమైనవిగా ఉన్నాయి. ఆలయంలోని అన్ని ఉపాలయాలు పెద్ద పరిమాణంలో ఉన్న కేంద్రీకృత దీర్ఘచతురస్రాకార గ్రానైట్ గోడలతో ఆవృతమై ఉన్నాయి. ఈ ఆలయంలో ప్రతిరోజూ ఉదయం 6:00 గంటల నుండి రాత్రి 8:30 గంటల వరకు ఆరు నిత్య పూజలు నిర్వహించబడతాయి. సంవత్సరానికి నాలుగు ప్రధాన ఉత్సవాలు జరుగుతాయి. వీటిలో చిత్తిరై (ఏప్రిల్–మే) నెలలో జరుపుకునే బ్రహ్మోత్సవం అత్యంత ముఖ్యమైన పండుగగా పరిగణించబడుతుంది.

ఈ ఆలయ ప్రాథమిక నిర్మాణం చోళులు నిర్మించినదిగా భావించబడుతుంది. ప్రస్తుతం కనిపిస్తున్న రాతి నిర్మాణాన్ని 16వ శతాబ్దంలో తంజావూరు నాయకుల  పాలన సమయంలో నిర్మించారు. ఆధునిక కాలంలో ఈ ఆలయ నిర్వహణ, పరిపాలనను తమిళనాడు ప్రభుత్వంకు చెందిన హిందూ మత, దాతృత్వ విరాళాల శాఖ నిర్వహిస్తోంది.

 పురాణ కథ 
250px|thumb|left|ఆలయ ప్రధాన ప్రవేశద్వారం

తిరుజ్ఞాన సంబంధర్ తనతో పాటు ఆదియార్లు (సంతులు)తో కలిసి తిరుసత్తిముత్రంకు శివారాధన కోసం వచ్చారు. అక్కడ నుండి ఆయన పట్టీశ్వరం వైపు ప్రయాణం ప్రారంభించారు. ఆ సమయంలో సూర్యుని గమనం మిథున రాశి వైపు ఉండటం వల్ల తీవ్రమైన ఎండలు ఏర్పడ్డాయి. చిన్న వయస్సు గల సంబంధర్ ఆ వేడిని తట్టుకోలేకపోయారు. అప్పుడు భగవంతుడు తన భూతగణాల (దేవసేవకులు)ను వీధులను అందమైన ముత్తు పందల్ (ముత్యాలతో చేసిన మేడ)తో అలంకరించమని ఆదేశించాడు. సంబంధర్‌కు తెలియకుండా భూతగణులు ఆ పందల్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. దైవ కృపను చూసి సంబంధర్ ఆశ్చర్యపోయి, ఆ నీడలో విశ్రాంతి పొందారు. సంబంధర్ ఆలయం బయట నుంచే గర్భగృహంను దర్శించేందుకు వీలుగా, శివుడు నందిను తన స్థానం మార్చమని ఆదేశించాడు. సంబంధర్ రచించిన స్తోత్రాల ద్వారా ఈ ఆలయంలో శివుడు మహిమింపబడ్డాడు. పట్టీశ్వరం అనే పేరు, దివ్య గోవైన కామధేను కుమార్తె అయిన పట్టీ ఇక్కడ శివుడిని ఆరాధించినందున ఏర్పడిందని చెబుతారు.Census of India, 1961, Volume 7; Volume 9The self-milking cow and the bleeding liṅgam: criss-cross of motifs in Indian temple legends – Gabriella Eichinger Ferro-Luzzi  

రాముడు వాలిను సంహరించిన పాపమైన సాయగతి దోషం నుండి ఇక్కడ విముక్తి పొందాడని విశ్వసిస్తారు. పార్వతి స్వయంగా ఇక్కడ తపస్సు చేసినట్లు పురాణాలు చెబుతాయి. ఋషి విశ్వామిత్రుడు గాయత్రీ మంత్రం అనుగ్రహంతో ఇక్కడ బ్రహ్మర్షులు సమూహంలో స్థానం పొందాడు. ఋషి మార్కండేయుడు ఇక్కడ ఆరాధన చేశాడు. ఈ ఆలయంలోని అన్ని నవగ్రహాలు సూర్య దేవుడైన సూర్యుని వైపే ముఖం పెట్టి ఉంటాయి, ఇవి ఆగమ శాస్త్రం ప్రకారం అమర్చబడ్డాయి.  
 చరిత్ర 
250px|thumb|ఆలయంలోని వినాయకుని ఉపాలయం, దక్షిణ గోపురం

ఈ ఆలయం మొదటగా చోళులచే నిర్మించబడినదిగా భావించబడుతుంది. క్రీస్తు శకం 866 నుండి 1004 మధ్యకాలంలో నిర్మించబడిన అనేక చోళ ఆలయాలకు, అప్పటి సైనిక సంఘటనలు లేదా రాజకీయ ప్రచారాలతో సంబంధం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. గోవింద దీక్షితర్, రఘునాథ నాయకుడుకు మంత్రి, పట్టీశ్వరంలో నివసిస్తూ ఉండటంతో ఈ ఆలయంపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపారు. ఆయన పాలన కాలంలో ఈ ప్రాంతంలోని అనేక ఆలయాలలో స్నాన ఘాట్లు, పుష్య మండపాలు నిర్మించబడ్డాయి. ఈ ఆలయంలో 12వ శతాబ్దానికి చెందిన రెండు శాసనాలు ఉన్నాయి. 1908లో నమోదు చేయబడిన 21 G సంఖ్య గల శాసనం, 1199 సంవత్సరానికి చెందిన వీరప్రతాప దేవరాయల కాలానికి సంబంధించినది. ఇందులో ఆలయ తీర్థకుండం, ఒక మండపం నిర్మాణం, ఆలయానికి చేసిన విరాళాల వివరాలు ఉన్నాయి. అదే పాలన కాలానికి చెందిన 1137 నాటి 21 H.08 శాసనం, ఆలయంలో చేసిన మార్పులు, 9.5 వెలిల భూమిని ఆలయానికి దానం చేసిన వివరాలను తెలుపుతుంది.

నాయకుల కాలానికి చెందిన 16వ శతాబ్దపు ఐదు శాసనాలు కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి. వీటిలో ఒకటి, గ్రామంలో వివాహం జరిగినప్పుడు దేవికి చీర సమర్పించే సంప్రదాయం ఉన్నదని తెలియజేస్తుంది. మరో శాసనం ఈ ఆలయ మహిమాన్వితత్వాన్ని వివరిస్తూ, దీనిని వృద్ధగిరీశ్వర ఆలయం, త్యాగరాజ ఆలయం, తిరువెంగాడు ఆలయం ( తిరువెంగాడు ), తిరుచాయక్కాడు, కైలాసంతో సమానంగా పవిత్రమైనదిగా పేర్కొంటుంది.  

బలిపీఠం సమీపంలో ఉన్న మరో శాసనం, తిరునావుక్కరసర్ మఠం, తిరుజ్ఞానసంబంధర్ మఠం, తిరుమూలదేవర్ మఠాల ప్రాచుర్యాన్ని సూచిస్తుంది.పిళ్లై 1995, పుట 13 ఈ ఆలయానికి సుమారు 41 ఎకరాలు 61 సెంట్ల నంజై భూములు, 100 ఎకరాలు 91 సెంట్ల పుంజై భూములు ఉన్నాయి. 7 ఆగస్టు 1945 వరకు ఈ ఆలయం కుంభకోణం దేవస్థాన కమిటీ ఆధ్వర్యంలో ఉండగా, ఆ తరువాత దీనిని తమిళనాడు ప్రభుత్వంకు చెందిన హిందూ మత, దాతృత్వ విరాళాల శాఖకు బదిలీ చేశారు.పిళ్లై 1995, పుట 18

 వాస్తుశిల్పం 

ఈ ఆలయం కుంభకోణం నుండి కుంభకోణం – ఆవూర్ రహదారిపై సుమారు 6 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇది దరసురం నుండి 3 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. కుంభకోణం నుండి పట్టణ బస్సులు లేదా దరసురం నుండి మినీ బస్సులు ప్రయాణానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి. దరసురం రైల్వే స్టేషన్ కూడా ఈ ఆలయానికి సమీపంలో ఉంది. ఆలయం నాలుగు వైపులా విశాలమైన వీధులతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది. ఇది జిల్లాలో అత్యధికంగా సందర్శించబడే ఆలయాలలో ఒకటి. పట్టీశ్వర ఆలయం ఐదు గోపురాలు, మూడు ప్రాకారాలతో అద్భుతంగా దర్శనమిస్తుంది. ఇది తూర్పు – పడమర దిశలో 650 అడుగులు,  దక్షిణ – ఉత్తర దిశలో 295 అడుగుల విస్తీర్ణంలో ఉంది. శివుని ప్రధాన రూపమైన పట్టీశ్వరుడు, మొదటి ప్రాకారంలోని కేంద్ర మండపంలో లింగం రూపంలో ప్రతిష్ఠించబడ్డాడు.

సప్తమాతలు, మహాలక్ష్మి, రేణుక, నవగ్రహాలు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, భైరవుడు వంటి ఉపదేవతలు ఆలయ అంతర్భాగాలలో స్థాపించబడ్డారు. గణేశుడు మూడు భిన్న రూపాలలో – అనుగై పిళ్లైయార్, మధవర్ణ పిళ్లైయార్, స్వర్ణ వినాయకుడిగా – మూడు ప్రదేశాలలో దర్శనమిస్తాడు. మొదటి ప్రాకారంలోని ఉత్తర భాగంలో, శివుని సహధర్మిణి జ్ఞానాంబికై (పార్వతి) ప్రత్యేక ఉపాలయంలో ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. పార్వతి తపస్సు చేస్తున్న శిల్పం కూడా ఆలయంలో కనిపిస్తుంది.Encyclopaedia of the Śaivism – స్వామి పి. ఆనంద్, స్వామి పరమేశ్వరానంద్ ఈ ఆలయం పట్టీశ్వరంలో, తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని దక్షిణ భారత ప్రాంతంలో, కుంభకోణం నుండి 8 కి.మీ   దూరంలో, కుంభకోణం–ఆవూర్ రహదారిపై ఉంది. ఆలయంలో నాలుగు ఐదు అంతస్తుల గోపురాలు, తూర్పు దిశను ఎదుర్కొనే ఒక ఏడు అంతస్తుల ప్రధాన గోపురం ఉన్నాయి. ఇక్కడ మూడు దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రాకారాలు ఉన్నాయి. ప్రతి ప్రాకారం క్రమంగా పెరుగుతున్న పరిమాణాల గ్రానైట్ గోడలతో నిర్మించబడింది. గర్భగృహానికి గోపురం, ధ్వజస్తంభం, నంది, ముఖ మండపం, అర్ధ మండపం ద్వారా చేరుకుంటారు. ఇతర ఆలయాల మాదిరిగా నంది లేదా ధ్వజస్తంభం గర్భగృహానికి అక్షీయంగా కాకుండా పక్కన ఉండి, గోపురం నుంచే గర్భగృహాన్ని ప్రత్యక్షంగా దర్శించేలా అమర్చబడ్డాయి. మూడవ ప్రాకారంలో, ఉత్తర భాగంలో దుర్గాదేవి ఉపాలయం ఉంది. దీనికి కూడా ప్రత్యేక గోపురం ఉంది. దక్షిణ భాగంలో మరో గోపురం ఉండి, అక్కడ పుష్కరణి అనే ఆలయ తీర్థకుండం, మాథవరణ పిళ్లైయార్ ఉపాలయం ఉన్నాయి.  

గర్భగృహంలో శివుడును లింగం రూపంలో ప్రతిష్ఠించారు. సమాంతరంగా సోమాస్కందుడు ఉపాలయం ఉంది, ఇందులో లోహ విగ్రహం ఉంచబడింది. గర్భగృహాన్ని చుట్టుముట్టిన ప్రదేశంలో దక్షిణామూర్తి, లింగోద్భవుడు, దుర్గాదేవి, నవగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. ఇతర ఆలయాలకంటే భిన్నంగా, ఇక్కడి తొమ్మిది నవగ్రహాలలో ఎనిమిది గ్రహాలు మధ్యలో ఉన్న సూర్యుని వైపు ముఖం పెట్టి ఉంటాయి. అమ్మన్ ఉపాలయం రెండవ ప్రాకారంలో ఉంది. ఇందులో వివిధ భంగిమలలో చెక్కబడిన యాళి శిల్పాలు ఉన్నాయి. పైకప్పులో రాతితో చెక్కిన గొలుసులతో కూడిన అలంకారాలు ఉన్నాయి. ఈ ఉపాలయంలో గోవింద దీక్షితర్, ఆయన భార్య విగ్రహాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆలయ వివిధ భాగాలలో ఉన్న శిల్ప స్తంభాలు, ఈ ఆలయానికి, హిందూ పురాణాలకు సంబంధించిన అనేక కథలను తెలియజేస్తాయి. 1970లలో ఆలయ అంతర్భాగంలోని గుహల నుండి నటరాజుడు, సోమాస్కందుడు, లక్ష్మీకి చెందిన మూడు లోహ విగ్రహాలు లభించాయి. ఇవి ప్రస్తుతం తంజావూరు కళా ప్రదర్శనశాలలో భద్రపరచబడ్డాయి.పిళ్లై 1995, పుట 12 ఈ ఆలయానికి సంబంధించి మొత్తం ఆరు జలవనరులు ఉన్నాయి. మూడవ ప్రాకారంలోని దక్షిణ గోపురానికి సమీపంలో ఉన్న ఆలయ కుంటను జ్ఞానవవి అంటారు. మొదటి ప్రాకారంలోని బావి కోడితీర్థం కాగా, అమ్మన్ ఉపాలయానికి ఎదురుగా ఉన్నది తపస్ కేణి. తూర్పు గోపురం వెలుపల తిరుమలై రాజన్ నది, అలాగే తూర్పు గోపురానికి తూర్పు వైపున ఉన్న గాయత్రి కുളം మిగతా జలవనరులు.పిళ్లై 1995, పుట 6
 ధార్మిక ప్రాధాన్యత 
25px|ఓం చిహ్నం|left  సప్తవిగ్రహ మూర్తులు  25px|ఓం చిహ్నం|right సప్త విగ్రహ మూర్తులు అనేవి అన్ని శివ ఆలయాలలో ఆలయాన్ని చుట్టుముట్టిన ఏడు దిక్కులలో ఉన్న ఏడు ప్రధాన దేవతలను సూచిస్తాయిదేవతఆలయం ప్రాంతం శివుడు మహాలింగేశ్వర ఆలయం  తిరువిడైమరుదూర్ వినాయకుడు  వెల్లై వినాయకర్ ఆలయం  తిరువలంచుళి మురుగన్ స్వామిమలై మురుగన్ ఆలయం స్వామిమలై  నటరాజు  చిదంబరం నటరాజ ఆలయం చిదంబరం  దుర్గాదేవి  థేనుపురీశ్వర ఆలయం పట్టీశ్వరం  దక్షిణామూర్తి  ఆపత్సహాయేశ్వర ఆలయం, ఆలంగుడి ఆలంగుడి  నవగ్రహాలు  సూర్యనార్ కోవిల్ సూర్యనార్ కోవిల్ 

ఇక్కడ ఉన్న దుర్గాదేవి ఉపాలయం అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది. ఇతర ఆలయాలకంటే భిన్నంగా, ఇక్కడి దుర్గాదేవి మృదువైన ముఖకాంతి, కరుణతో (శాంత స్వరూపిణి) దర్శనమిస్తుంది. తన వాహనమైన సింహంపై కూర్చుని, రాక్షసుడు మహిషాసురుడు తలపై పాదం ఉంచి, త్రిభంగ భంగిమలో ఎనిమిది చేతులు, మూడు కళ్ళు, చెవుల్లో ఆభరణాలతో దర్శనమిస్తుంది. సాధారణంగా సింహం కుడివైపు చూస్తుంది, అయితే ఇక్కడి సింహం ఎడమవైపు చూస్తూ ఉంటుంది.  

ఆమె చేతుల్లో శంఖం, చక్రం, విల్లు, బాణం, ఖడ్గం, కవచం, చిలుకను ధరిస్తుంది. ఈ ఆలయం కావేరి నది తీరాన నిర్మితమైన ఆలయాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది కావేరి నదికి ఉపనదైన కుడమురుట్టి ఒడ్డున ఉంది.

హిందూ పురాణాల ప్రకారం, ఈ ప్రాంతంలోని అన్ని శివాలయాలకు కేంద్రబిందువుగా మహాలింగేశ్వరుడు పరిగణించబడతాడు. సప్త విగ్రహ మూర్తులు (ఏడు ప్రధాన దేవతలు) ఆలయాన్ని చుట్టుముట్టిన ఏడు దిక్కులలో, రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో స్థాపించబడ్డాయి.

ఈ ఏడు దేవతలు: చిదంబరంలోని చిదంబరం నటరాజ ఆలయంలో నటరాజు, తిరుచెంగలూర్‌లోని తిరుచెంగలూర్ ఆలయంలో చంద్రికేశ్వరుడు, తిరువలంచుళిలోని వెల్లై వినాయకర్ ఆలయంలో వినాయకుడు, స్వామిమలైలోని స్వామిమలై మురుగన్ ఆలయంలో మురుగన్, సిర్కాళిలోని సత్తైనాథర్ ఆలయంలో భైరవుడు, సూర్యనార్ కోవిల్లోని సూర్యనారాయణ ఆలయంలో నవగ్రహాలు, ఆలంగుడిలోని ఆపత్సహాయేశ్వర ఆలయం, ఆలంగుడిలో దక్షిణామూర్తి.

 పండుగలు, ధార్మిక ఆచారాలు 
ఈ ఆలయంలో రోజూ ఆరు పూజా క్రమాలు నిర్వహించబడతాయి. అవి ఉదయం 6 గంటలకు ఉషత్కాలం, ఉదయం 9 గంటలకు కాలసంధి, మధ్యాహ్నం 12 గంటలకు ఉచ్చికాలం, సాయంత్రం 6 గంటలకు సాయరక్షై, రాత్రి 8 గంటలకు ఇరండాంకాలం, రాత్రి 9 గంటలకు అర్ధజామం.  

ఈ ఆలయంలో మూడు ప్రధాన పండుగలు జరుపుకుంటారు. వైకాశి విశాఖం పండుగ సందర్భంగా ఐదు ప్రధాన దేవతల ఉత్సవ విగ్రహాలను వివిధ వాహనాలలో తిరుమలైరాజన్ నదికి తీసుకెళ్లి తీర్థవారిగా నిర్వహిస్తారు. తిరిగి వచ్చే సమయంలో విగ్రహాలను వృషభ వాహనంపై ఊరేగించి పట్టీశ్వరం వీధులలో తీసుకెళ్తారు.  

ముత్తుపందల్ పండుగ ఈ ఆలయంలో అత్యంత ముఖ్యమైనది. తిరుజ్ఞానసంబంధర్ తీవ్రమైన ఎండలో తిరుసక్తిముత్రం నుండి ఆలయానికి నడిచివచ్చినప్పుడు, దైవ కృపతో పూలతో చేసిన మేడ అతన్ని స్వాగతించిందనే కథ ఈ పండుగకు ఆధారం. సాయంత్రం వేళల్లో సంతుని ఉత్సవ విగ్రహాన్ని ప్రధాన దేవతలతో కలిసి ఆలయ వీధులలో ఊరేగిస్తారు.  

మార్గళి పండుగ సందర్భంగా ఐదు ప్రధాన దేవతలను వివిధ వాహనాలలో ఊరేగించి, రాముడు శాప విమోచనం పొందిన ఘట్టాన్ని నాట్యరూపంలో ప్రదర్శిస్తారు.పిళ్లై 1995, పుటలు 14–16

 ఇవీ చూడండి 
 దుర్గై అమ్మన్ ఆలయం, పట్టీశ్వరం
 పశుపతీశ్వర ఆలయం, ఆవూరు
 స్వామిమలై
 దరసురం
 ఊతుకాడు
 సత్తి ముత్రం

 మూలాలు 

 గమనిక 


 బాహ్య లింకులు 

 చిత్రాల గ్యాలరీ 

వర్గం:పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు
వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని శివాలయాలు
వర్గం:తమిళనాడులోని శివాలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:తమిళనాడు పుణ్యక్షేత్రాలు