మాతా నో మాధ్

మాతా నో మాధ్ భారతదేశంలోని గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని కచ్ జిల్లా లఖ్పత్ తాలూకాలోని ఒక గ్రామం. ఈ గ్రామం ఒక చిన్న వాగుకు ఇరువైపులా ఉన్న కొండల మధ్య ఉంది. ఇక్కడ కచ్ సంస్థానాన్ని పరిపాలించిన పూర్వ జడేజా పాలకుల కులదైవమైన ఆశాపురా మాతకు అంకితం చేయబడిన ఒక ఆలయం ఉంది. ఆమెను కచ్ యొక్క సంరక్షక దేవతగా కూడా భావిస్తారు.  ఈ గ్రామం కచ్ జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయమైన భుజ్ నుండి 105 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.  

 గనుల తవ్వకం పరిశ్రమ 
గతంలో ఈ గ్రామం పటిక తయారీకి ప్రధాన ప్రదేశంగా ఉండేది. . మూడు బొగ్గులు, జిప్సం, కచ్ బాక్సైట్, లిగ్నైట్ లను గుజరాత్ మినరల్ డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ తవ్వుతుంది.GMDC -Lignite Mines Mata no Madh 

 ఆసక్తికరమైన ప్రదేశాలు 

 ఆశాపురా మాతా ఆలయం 
ఈ ఆలయాన్ని 14వ శతాబ్దంలో అజో, అనాగోర్ అనే ఇద్దరు కరాడ్ వనియాలు నిర్మించారు. వారు లఖో ఫులానీ తండ్రి ఆస్థానంలో మంత్రులు. 1819లో సంభవించిన భూకంపం కారణంగా ఈ ఆలయం దెబ్బతింది. ఈ ఆలయాన్ని 1823లో ఇద్దరు బ్రహ్మక్షేత్రులు సుందర్జీ శివాజీ, మెహతా వల్లభాజీ పునర్నిర్మించారు (సంవత్ 1880). ఈ ఆలయం 58 అడుగుల పొడవు, 32 అడుగుల వెడల్పు, 52 అడుగుల ఎత్తు ఉంది. దేవత చుట్టూ నడవడానికి ఒక మార్గం ఉంటే తప్ప, ఇది కోటేశ్వర్ లోని ఆలయంతో సమానంగా ఉంటుంది. 2001 లో భూకంపం కారణంగా ఈ ఆలయం మళ్లీ దెబ్బతింది, కానీ మళ్ళీ మరమ్మతు చేయబడింది.   

దేవాలయంలోని ఆశాపూరా మాత విగ్రహం ఎర్రటి రంగు వేయబడిన ఒక రాయి. ఇది సుమారు ఆరు అడుగుల ఎత్తు, అడుగు భాగంలో ఆరు అడుగుల వెడల్పుతో ఉండి, పైకి వెళ్లే కొద్దీ సన్నబడి, మానవ రూపాన్ని పోలిన ఒక ఆకృతిలో ఉంటుంది. ఇది మార్వార్‌లోని జశోద్ నుండి వచ్చినట్లు చెబుతారు. ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరం నవరాత్రుల సమయంలో, కచ్ రాజా ఏడు దున్నపోతులను బలి ఇచ్చేవారు. జంతుబలి ఆచారం నిలిపివేయబడింది.GMDC -Lignite Mines Mata no Madh 

ఈ దేవాలయానికి సంబంధించి భువాస్ (Bhuvas), కపాడీలు (Kapadis) అనే రెండు వర్గాల ప్రజలు ఉన్నారు. వీరు ఇప్పుడు చాలా భిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, ఒకప్పుడు ఇద్దరు అన్నదమ్ముల నుంచి పుట్టినవారని చెబుతారు. భువాస్ భక్తులు కాకపోయినా, ఆలయ ఆదాయాలను అనుభవిస్తూ గ్రామంలో సుఖంగా జీవిస్తారు. వారు (1827 నాటికి) వివాహం చేసుకుంటారు, పొడవైన గడ్డాలు పెంచుతారు, అత్యల్ప కులాల తప్ప మిగిలిన వారితో కలిసి భోజనం చేస్తారు. కపాడీలు మాత్రం ఆలయానికి అంకితమైన భక్తులు. వారు వివాహం చేసుకోరు, ముఖంపై వెంట్రుకలు పెంచుకోరు, తమలో తామే కలిసి భోజనం చేస్తారు. వారి కథనం ప్రకారం, వారు సుమారు క్రీ.శ. 1100లో గుజరాత్ నుండి ఇక్కడికి వచ్చారు. ఈ విషయానికి సంబంధించిన రికార్డులు 1762లో జరిగిన జారా యుద్ధం వరకు ఉన్నాయని వారు చెబుతారు; ఆ యుద్ధ సమయంలో తమ గ్రామాలను విడిచి వెళ్లినప్పుడు ఆ రికార్డులు కోల్పోయారట. వారు ప్రధానంగా లోహాన కులానికి చెందినవారు, కానీ అత్యల్ప కులాలను తప్ప మిగతా వారందరికీ ఈ వర్గంలో చేరేందుకు అనుమతి ఉంది.

సుమారు 1680లో, మఠాధిపత్యంపై వివాదం ఏర్పడింది. అది కచ్ రాయికి (Rao of Cutch) పంపించగా, ఒక వ్యక్తిని రాజా (Raja) గా మఠాధిపతిగా నియమించాలని, మరొకరికి రోరాసి (Rorasi) అనే బిరుదుతో "వారసుడైన మఠాధిపతి" (head-elect) గా ఉండాలని నిర్ణయించారు. ఈ సంప్రదాయం అప్పటినుంచి కొనసాగుతోంది.

రాజా, అతని శిష్యులలో ఇరవై ఐదు మందిని తప్ప మిగతా అందరూ ఒకే ప్రాంగణంలో నివసించి, కలిసి భోజనం చేస్తారు. రోరాసి మాత్రం తన ఇరవై ఐదు శిష్యులతో వేరుగా నివసిస్తాడు, అయితే అతనికి కావలసిన అన్నీ రాజా గృహం నుంచే అందుతాయి. రోరాసి మరణిస్తే, అతని శిష్యులలో పెద్దవాడు అతని స్థానంలోకి వస్తాడు. రాజా మరణిస్తే, రోరాసి రాజాగా మారతాడు, రాజా శిష్యులలో పెద్దవాడు రోరాసి అవుతాడు.

రాజాకు ఎంతో గౌరవం ఇవ్వబడేది. కచ్ రాయిని కూర్చుని స్వాగతించే ప్రత్యేక హక్కు కూడా రాజాకే ఉండేది. గతంలో వారు మాధ్, నేత్రాజ్, ముర్చ్‌బాను, కోట్డా, డేదరాణి అనే గ్రామాల ఆదాయాలను తమ అధీనంలో ఉంచుకుని నిర్వహించేవారు. ఇంకా చౌహాన్ వంశానికి చెందిన ఉపపూజారులు కూడా ఉంటారు, వారు ఆలయ దేవతకు పూజలు నిర్వహిస్తారు. 

సింధ్ కు చెందిన మియాన్ గులాం షా కల్హోరో సంబంధించిన ఒక పురాణం ఉంది. 1762లో, అతని సైన్యం ఈ ఆలయంపై దాడి చేసినప్పుడు, అతని సైనికులు ఆశాపురా శాపంతో అంధులయ్యారు. అప్పుడు, ఆలయంలో ఒక పెద్ద గంటను ఏర్పాటు చేస్తానని గులాం షా ప్రమాణం చేశారు. చివరికి, అతని సైనికులు తిరిగి వారి దృష్టిని పొందారు, గులాం షా తన మాటలను నిలబెట్టుకున్నాడు. ఆలయంలో ఇప్పటికీ పెద్ద గంట ఉంది. .

కచ్ సంస్థానం యొక్క సైనిక నాయకుడైన జమాదార్ ఫతే ముహమ్మద్, 2 కిలోల వెండితో తయారు చేయబడిన, దానిపై 41 దీపాలు చెక్కబడిన ఒక దీపమాలను ఈ ఆలయానికి బహూకరించారు.. 

గుజరాత్, ఇతర రాష్ట్రాల నుండి వేలాది మంది భక్తులు చైత్ర నవరాత్రి, అశ్విని నవరాత్రి శుభదినాలలో ఈ ఆలయాన్ని సందర్శిస్తారు, వీటిలో తరువాతి వాటికి మరింత ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఈ తీర్థయాత్ర కోసం ప్రతి సంవత్సరం మాతా నో మాధ్కు వెళ్లే రహదారి చుట్టూ శిబిరాలు, సహాయ సౌకర్యాలు ఏర్పాటు చేయబడతాయి.GMDC -Lignite Mines Mata no Madh 

 ఇతర దేవాలయాలు 
మాతా నో మాధ్‌కు ఉత్తరంగా సుమారు రెండు మైళ్ళ దూరంలో ఉన్న జగోరా అనే కొండపై, ఒక చిన్న గుహ ఉంది. ఆ గుహను సన్నని ద్వారం ద్వారా లోపలికి ప్రవేశించాలి. అందులో ఎర్రటి రంగు కలిగిన ఒక రాయి ఉంది. ఆ రాయిని “జగోరా ఆశాపుర” అని పిలుస్తారు. ఇక్కడికి వాణియా వర్గానికి చెందిన భక్తులు వచ్చి మూడు రాత్రులు అక్కడే నివసిస్తూ పూజలు చేస్తారు.

ఆ కొండలో లభించే నల్లని తైలమయ మట్టిని (bituminous earth) దేవీమాత ముందర కాలుస్తారు. దాని వాసన అసహ్యంగా ఉన్నప్పటికీ, అది దేవీమాతకు ప్రీతికరమని నమ్మకం. ఎందుకంటే అది ఆమె సంహరించిన ఒక దైత్యుని శరీరం నుంచి ఉద్భవించిందని విశ్వాసం. అదే కొండకు ఈశాన్య దిశలో మరో కొండపై, క్రీ.శ. 1743లో (సంవత్సరం 1800 సమ్వత్) ఒక కపాడి నిర్మించిన ఆశాపుర దేవికి చెందిన మరో ఆలయం ఉంది.

గ్రామానికి సమీపంలో చచారా మాత దేవికి చెందిన మరో ఆలయం ఉంది. ఆ గుడి యొక్క క్రింది భాగం ఇసుకరాయి (sandstone) కొండను చెక్కి తయారు చేయబడింది, పైకప్పు మోటుగా చెక్కిన స్తంభాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. లోపల భాగంలో ఎప్పుడూ వెలిగే ఒక దీపం తప్ప మరే వెలుతురు లేదు, అందువల్ల లోపలి ప్రదేశం చీకటిగా ఉంటుంది. అదే రాయిలో నుంచి నీటి ధార ఒకటి వచ్చి,  ఇరవై అడుగుల చతురస్రాకార కుండంలోకి (కొలను) పడుతుంది, దానికి మెట్లు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఆ కొలను 15 నుండి 20 అడుగుల లోతు ఉంటుంది.  ఆ నీటిలో గంధక లవణాలు (sulphur salts) కలిసివుండటం వల్ల, గతంలో ఆ నీటిని స్నానానికి, బట్టలు కడగడానికి,, పటిక (alum) తయారీలో ఉపయోగించేవారు..

 మూలాలు 

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:దుర్గా దేవాలయాలు
వర్గం:గుజరాత్ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:గుజరాత్ నగరాలు, పట్టణాలు