భారతదేశంలో వికీపీడియా

భారతదేశంలోని ప్రజలకు ప్రత్యేక ఆసక్తి కలిగిన లేదా భారతదేశానికి సంబంధించిన విషయాలపై ఉన్న అన్ని వికీపీడియా , వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల సమాహారాన్ని భారతదేశంలో వికీమీడియా (Wikimedia in India) అని అంటారు.
భారతీయ భాషలలోని విషయవస్తు
భారతదేశంలోని వివిధ భాషల కోసం వికీపీడియాకు వేర్వేరు సంచికలు ఉన్నాయి. ఈ భాషా వికీపీడియా సంచికలకు వాటి స్వంత సంస్కృతి  అభివృద్ధి చరిత్ర ఉంది.

అస్సామీ వికీపీడియా
బెంగాలీ వికీపీడియా
భోజ్‌పురి వికీపీడియా
గుజరాతీ వికీపీడియా
హిందీ వికీపీడియా
కన్నడ వికీపీడియా
కాశ్మీరీ వికీపీడియా
కొంకణి వికీపీడియా
మలయాళం వికీపీడియా
మరాఠీ వికీపీడియా
ఒడియా వికీపీడియా
పంజాబీ వికీపీడియా
సంస్కృత వికీపీడియా
సంతాలి వికీపీడియా
తమిళ వికీపీడియా
తెలుగు వికీపీడియా
తుళు వికీపీడియా
సింధీ వికీపీడియా
మైథిలీ వికీపీడియా
నేపాలి వికీపీడియా

భారతదేశంలో హిందీ , ఆంగ్ల భాషా వికీపీడియా సంచికలు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందినవిగా ఉన్నాయి.

భారతదేశంలోని వికీమీడియా చాప్టర్, 2018 ఆగస్టులో సంతాలి భాష వికీపీడియాను స్థాపించేందుకు వికీమీడియా సముదాయాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఇది గిరిజన భాషను ప్రోత్సహించేందుకు చేపట్టిన ప్రయత్నంలో భాగం.

గూగుల్, అత్యధికంగా శోధించబడే పదాల ఆధారంగా, వికీమీడియా సముదాయంలోని స్వచ్ఛందులు ఏ అంశాలపై వ్యాసాలు రాయాలో వికీపీడియాకు సూచనలు అందిస్తుంది.

2019 సెప్టెంబరులో భారత విజ్ఞాన సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ శాస్త్ర అంశాలపై హిందీ వికీపీడియా వ్యాసాల అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించాలనే ఉద్దేశాన్ని వ్యక్తం చేసింది.

ఆరోగ్య నిపుణులు, స్థానిక భాషల్లో టీకాలపై సమాచారం పంచుకునేందుకు వికీపీడియా సంపాదకులతో కలిసి పనిచేశారు.

వివిధ భాషల పాఠకులకు వేర్వేరు ఆసక్తులు ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, 2019లో మరాఠీ వికీపీడియాలో "శివాజీ" అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన వ్యాసంగా నిలిచింది,  
పంజాబీ వికీపీడియాలో "గురు గ్రంథ్ సాహిబ్" అత్యంత ప్రజాదరణ పొందింది,  
భోజ్‌పురి వికీపీడియాలో "vagina" అత్యధికంగా చదవబడిన వ్యాసంగా ఉంది.

వికీపీడియా వ్యాసాలు కొన్ని సందర్భాల్లో రాజకీయ చర్చలకు కూడా కేంద్రబిందువులవుతాయి. ఇలాంటి చర్చలు , వివాదాలు చోటుచేసుకున్న వ్యాసాలలో "2020 ఢిల్లీ అల్లర్లు" , "జై శ్రీ రామ్" వంటి వ్యాసాలు ఉన్నాయి.

భారత వికీమీడియా సముదాయ సంస్థలు
వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా (WikiConference India) అనేది వికీపీడియా సంబంధిత సమావేశం. ఇది తొలిసారిగా 2011లో భారతదేశంలో నిర్వహించబడింది.

2004లో భారతదేశంలోని వికీమీడియా సంపాదకులు ప్రాంతీయ సంస్థగా వికీమీడియా ఇండియాను స్థాపించేందుకు ప్రణాళికలు ప్రారంభించారు.  
2007లో సంస్థకు సంబంధించిన ఉపనియమావళిని (by-laws) సిద్ధం చేశారు. 2008లో సెంటర్ ఫర్ ఇంటర్నెట్ అండ్ సొసైటీ సహకారంతో సమావేశాలు నిర్వహించారు.  
జూలై 2009లో ఈ సంస్థను 29వ వికీమీడియా చాప్టర్‌గా స్థాపించారు.

ఒక పత్రికా సంపాదకుడు అయిన సంగ్రామ్ కేశరి సేనాపతి, ఒడియా వికీపీడియా అభివృద్ధికి చేసిన కృషికి ప్రశంసలు పొందారు.

వికీపీడియా ఇన్ ఎడ్యుకేషన్ ప్రోగ్రామ్ (WEP) 2013లో వివిధ కళాశాలల్లో ప్రారంభమైంది. 2011లో పుణేలోని కళాశాలలు , విశ్వవిద్యాలయాల్లోని విద్యార్థులు వికీపీడియా విద్యా ప్రాజెక్టులో పాల్గొన్నందుకు గుర్తింపు పొందారు. 2020 నాటికి WEPలో పాల్గొన్న వారు తులు భాషలో కూడా విషయవస్తువు అభివృద్ధి చేస్తున్నారు.

2020లో భారతదేశంలో వికీమీడియా సముదాయ కార్యకలాపాలలో ఎక్కువ భాగానికి స్వచ్ఛంద వికీపీడియా సముదాయమే నిధులు సమకూర్చింది.

కరవాళి వికీమీడియా సముదాయం తమ సంపాదనలు ఆంగ్లం, కన్నడ, తులు , కొంకణీ వికీపీడియా భాషా సంచికల్లో జరుగుతున్నాయని పేర్కొంది.  
వారు ఆరోగ్యం , మహిళలకు సంబంధించిన అంశాలపై కూడా సంపాదనలు చేస్తున్నారు.
భారతదేశంలో వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలు

గూగుల్ సంస్థ భారతీయ భాషల్లో వికీపీడియా విషయాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రాజెక్ట్ టైగర్ అనే కార్యక్రమాన్ని ప్రాయోజించింది.

ఈ కార్యక్రమంలో గూగుల్ క్రోమ్‌బుక్‌లను అందించగా, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ ఇంటర్నెట్ కనెక్షన్ కోసం వాలంటీర్లకు స్టైపెండ్లు ఇచ్చింది. అయితే గూగుల్ సూచించిన అంశాల జాబితాపై కొంతమంది వాలంటీర్లు అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. ఆ అంశాలు ప్రధానంగా గూగుల్‌లో ట్రెండ్ అవుతున్నవే కావడంతో, అవి స్థానిక అవసరాలకు సంబంధం లేదని వారు భావించారు. తరువాత స్థానిక అంశాల జాబితాను అందించారు.

వికీమీడియా ఫౌండేషన్ భారతదేశంలోని ప్రజలను విరాళాలు ఇవ్వాలని కోరుతూ నిధుల సేకరణ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంది. ఒక వార్తా సంస్థ ఈ విరాళాల అభ్యర్థనను భావోద్వేగంగా, కొంత అసౌకర్యంగా ఉందని వ్యాఖ్యానించింది.

2011లో వికీమీడియా ఫౌండేషన్ భారతదేశంలో ఒక శాఖ కార్యాలయాన్ని ప్రారంభించింది.  
ఈ కార్యాలయాన్ని స్థాపించడంలో ప్రధాన లక్ష్యాల్లో ఒకటి ప్రాంతీయ స్థాయిలో నిధుల సేకరణను పెంచడమేనని పేర్కొన్నారు.
భారత ప్రభుత్వము, న్యాయస్థానాలు  వికీపీడియా వివాదాలు


2020లో భారత ప్రభుత్వం భారత సరిహద్దులకు సంబంధించిన కొన్ని మ్యాప్‌లను తొలగించాలని వికీపీడియాకు ఆదేశాలు జారీ చేసింది. అలా చేయకపోతే దేశంలో వికీపీడియాను నిరోధిస్తామని హెచ్చరించింది. అయితే ఆ మ్యాప్‌లు ఐక్యరాజ్యసమితి , అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన సరిహద్దులకు అనుగుణంగా ఉన్నవే. 

భారత ప్రభుత్వం వికీపీడియా సహా ఇతర వెబ్‌సైట్‌లను Information Technology Rules, 2021 ద్వారా నియంత్రిస్తుంది.  
ఈ నిబంధనలు రూపకల్పనలో ఉన్న సమయంలో, వికీపీడియా ఈ నిబంధనలకు అనుగుణంగా లేదని కొన్ని వార్తా సంస్థలు ఊహించాయి.

2022లో రచయిత టుహిన్ సిన్హా తనపై ఉన్న ఆంగ్ల వికీపీడియా వ్యాసం తొలగింపును వ్యతిరేకిస్తూ వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌పై కేసు వేశారు. ఈ దావాను ఆయన "పాశ్చాత్య డీప్ స్టేట్కు వ్యతిరేక పోరాటం"గా పేర్కొన్నారు.  
2022లోనే Ayurvedic Medicine Manufacturers Organisation of India వికీపీడియాపై వేసిన పరువు నష్టం కేసులను భారత సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది.

జూలై 2024లో ఏషియన్ న్యూస్ ఇంటర్నేషనల్ (ANI) సంస్థ వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌పై పరువు నష్టం ఆరోపణలతో ఢిల్లీ హైకోర్టులో Asian News International vs. Wikimedia Foundation కేసు దాఖలు చేసింది.  
ఈ కేసు ఆగస్టు 2024లో ప్రారంభమై, సెప్టెంబర్‌లో కోర్టు ధిక్కరణ ఆరోపణలతో వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌ను మళ్లీ కోర్టుకు హాజరు కావాలని ఆదేశించింది.  
కోర్టు ఆదేశాల మేరకు 21 అక్టోబర్ 2024 నుండి 9 మే 2025 వరకు ఆ కేసుకు సంబంధించిన వ్యాసాన్ని వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తాత్కాలికంగా నిలిపివేసింది.

సెప్టెంబర్ 2024లో 2024 కోల్‌కతా అత్యాచారం , హత్య ఘటనకు సంబంధించిన వికీపీడియా వ్యాసంలో బాధితురాలి పేరు తొలగించాలని భారత సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది.

ఫిబ్రవరి 2025లో మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్ వికీపీడియాలోని శంభాజీ (మరాఠా సామ్రాజ్యపు రెండవ రాజు) వ్యాసంలోని కొన్ని అంశాలను అభ్యంతరకరమైనవిగా పేర్కొన్నారు. అయన మాట్లాడుతూ: "సంవిధానం అభివ్యక్తి స్వేచ్ఛను ఇస్తుంది, కానీ అది పరిమితిలేనిది కాదు; ఇతరుల హక్కులను ఉల్లంఘించకూడదు. అశ్లీలత అన్ని హద్దులను దాటితే చర్యలు తీసుకోవాల్సిందే" అన్నారు.  
ఫడణవీస్ ఆదేశాల మేరకు మహారాష్ట్ర సైబర్ పోలీస్ ఒక వికీపీడియన్‌పై ప్రథమ సమాచార నివేదిక (FIR) నమోదు చేసింది. ఏప్రిల్ 2025లో మహారాష్ట్ర సైబర్ పోలీసులు వికీపీడియాను నిరోధించాలని భారత ప్రభుత్వాన్ని కోరారు. 

 మూలాలు