మార్తాండ్ సింగ్

మార్తాండ్ “మాపు” సింగ్ (10 ఫిబ్రవరి 194725 ఏప్రిల్ 2017) భారతీయ వస్త్ర సంరక్షకుడు, క్యూరేటర్ మరియు సాంస్కృతిక చరిత్రకారుడు. భారతదేశంలోని సంప్రదాయ వస్త్రాలు, నేయడం మరియు రంగరింపు సంప్రదాయాల పునరుజ్జీవనానికి ఆయన విశేషంగా కృషి చేశారు. ఆయన అహ్మదాబాద్లోని కాలికో వస్త్ర సంగ్రహాలయం డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు. అలాగే ఇండియన్ నేషనల్ ట్రస్ట్ ఫర్ ఆర్ట్ అండ్ కల్చరల్ హెరిటేజ్ (INTACH) స్థాపక సభ్యులలో ఒకరుగా, ఒకప్పుడు సంస్థాధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు. ఆయన జోధ్‌పూర్‌లోని మెహరంగఢ్ మ్యూజియం ట్రస్టీగా కూడా ఉన్నారు.

సింగ్‌ను భారతదేశంలో “అత్యంత ప్రసిద్ధ వస్త్ర పునరుజ్జీవకుడు”గా అభివర్ణించారు. 1997లో న్యూయార్క్ టైమ్స్కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో భారతీయ హస్తకళాకారుల గురించి ఆయన ఇలా అన్నారు: “ఈ కళాకారులు ఎప్పటికీ ఉంటారని మనం అనుకుంటాం, కానీ మార్పుల వేగం ఇదే విధంగా కొనసాగితే, ఈ నైపుణ్యాలు త్వరలోనే అంతరించిపోవచ్చు.”

 జీవిత చరిత్ర 
సింగ్ పంజాబ్‌లోని మాజీ సంస్థానమైన కపుర్తలాలో జన్మించారు. ఆయన తల్లి సీతా దేవి, కపుర్తలా మహారాణి. ఆయన దూన్ స్కూల్లో చదివి, అనంతరం సెంట్ స్టీఫెన్స్ కాలేజ్, ఢిల్లీలో విద్యాభ్యాసం చేశారు.

1985లో న్యూయార్క్‌లోని మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్లో నిర్వహించిన Costumes of Royal India అనే ప్రఖ్యాత ప్రదర్శనకు, డయానా వ్రీలాండ్తో కలిసి సింగ్ సహ-క్యూరేటర్‌గా వ్యవహరించారు.

పుపుల్ జయకర్ మరియు రాజీవ్ సేథిలతో కలిసి, భారతదేశం అంతటా ఉన్న వస్త్రాల వైవిధ్యాన్ని సింగ్ డాక్యుమెంట్ చేశారు. 1982లో లండన్‌లో జరిగిన ప్రభుత్వ ప్రాయోజిత ‘‘ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఇండియా’’ ప్రదర్శన నిర్వహణ కమిటీలో ఈ ముగ్గురు సభ్యులుగా ఉన్నారు.

2018లో జపాన్ డిజైనర్ ఇస్సే మియాకే న్యూయార్క్‌లోని తన ట్రైబెకా స్టోర్‌లో Khadi: Indian Craftsmanship, Homage to Martand Singh అనే ప్రదర్శనను నిర్వహించారు.

 విశ్వకర్మ ప్రదర్శనలు 
1982 నుండి 1992 మధ్యకాలంలో సింగ్ ‘‘విశ్వకర్మ’’ అనే పేరుతో ఏడు ప్రదర్శనలను క్యూరేట్ చేశారు. ఇవి భారతదేశంలోని వస్త్రకళల వైవిధ్యాన్ని ఒకే వేదికపై తొలిసారిగా ప్రదర్శించాయి. ఈ ప్రదర్శనలు రష్యా, జపాన్, ఫ్రాన్స్, ఇటలీ, స్వీడన్, చైనా మరియు అమెరికా దేశాల్లో ప్రదర్శించబడ్డాయి.

 పురస్కారాలు 
భారతీయ కళలు మరియు సంస్కృతి రంగంలో చేసిన సేవలకు గాను మార్తాండ్ సింగ్‌కు భారత ప్రభుత్వం పద్మ భూషణ్ పురస్కారం ప్రదానం చేసింది.

 గ్రంథావళి 

 మూలాలు 

వర్గం:1947 జననాలు
వర్గం:2017 మరణాలు
వర్గం:భారతీయ వస్త్ర సంరక్షకులు
వర్గం:దూన్ స్కూల్ పూర్వ విద్యార్థులు
వర్గం:సెంట్ స్టీఫెన్స్ కాలేజ్, ఢిల్లీ పూర్వ విద్యార్థులు
వర్గం:భారతీయ కళా క్యూరేటర్లు
వర్గం:పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు
వర్గం:భారతీయ సాంస్కృతిక చరిత్రకారులు