తర్కము

ప్రాచీన భారతదేశంలో, తర్కము-వాద చర్చలకు గర్వకారణమైన సంప్రదాయం ఉండేది. ఈ తర్కములు కొన్నిసార్లు రాజుల ఆధ్వర్యంలో జరిగేవి, వివిధ మత, తాత్విక, నైతిక అంశాలను పరిశీలించే లక్ష్యంతో ఉండేవి. ఇందులో ఉన్న విభాగాన్ని వాదవిద్య లేదా తర్కము అని పిలుస్తారు. దీనిపై అనేక గ్రంథాలు వ్రాయబడ్డాయి. ఈ తర్కవిద్య నుండే భారతీయ న్యాయ సంప్రదాయం (భారతీయ తర్కం) పుట్టింది.

 చరకసంహితలో వాదవిద్య 
ఆయుర్వేద గ్రంథాలు, చరక సంహిత,  సుశ్రుత సంహితలలో తర్క శాస్త్ర సంబంధిత విషయాలు ప్రస్తావించబడ్డాయి . చరక సంహిత (విమనస్థానం) యొక్క మూడవ భాగం తర్క శాస్త్రంతో పాటు అనేక ఇతర అంశాలను వివరిస్తుంది. ఇది మూడు శీర్షికల క్రింద వివరించబడింది:

 (1) కార్యాభినివృత్తి
 (2) పరీక్షా
 (3) సంభాష-విథి లేదా వాద-విధి

 న్యాయ సూత్రాలలో వాదవిద్య 
న్యాయ సూత్రాలలో వివరించిన  తర్కవాదము చరక సంహితలో వివరించిన వాదవిద్య కంటే మరింత అధునాతనమైనది. క్రమబద్ధమైనది. న్యాయ సాహిత్యంలో, దర్సనిక వాదాన్ని తర్కవాదానికి ప్రతీకగా  ఉపయోగిస్తారు. న్యాయ సూత్రాలలో మూడు రకాల చర్చలు ప్రస్తావించబడ్డాయి - వాద, జల్ప, వితండ. 'వాదం' ముఖ్యమైనవి. వాదములో ప్రతిపాదకుడు అతని గురువు లేదా వారికి సమానమైన వ్యక్తి మధ్య జరిగే సంభాషణ. జల్ప, వితండ చర్చలో 'గెలవాలనుకునే' వారి మధ్య జరుగుతాయి. వాదము యొక్క లక్ష్యం సత్యాన్ని లేదా ఏదైనా ఇతర ఆమోదించబడిన సూత్రాన్ని స్థాపించడం, అయితే జల్ప, వితండ లక్ష్యం 'విజయం'.

ప్రాచీన భారతదేశంలో ప్రబలంగా ఉన్న తర్క సంప్రదాయం టిబెటన్ బౌద్ధమతంలో ఇప్పటికీ సజీవంగా ఉంది. సన్యాసులు తమ తెలివితేటలను పదును పెట్టడానికి తప్పుడు భావనలను అధిగమించడానికి ఒకరితో ఒకరు వాదించుకుంటారు.

మూలములు
తర్కశాస్త్రము

వర్గం:న్యాయ శాస్త్రము
వర్గం:తర్కశాస్త్రం
వర్గం:వేద సాహిత్యం