మహాదేవ ఆలయం, ఇటగి

మహాదేవ ఆలయం భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని కొప్పల్ జిల్లా యెల్బర్గా తాలూకాలోని ఇటగి పట్టణంలో ఉంది. ఇది కుక్నూర్ నుండి 7 కి.మీ (4 మైళ్ళు) , లక్కుండి నుండి 20 కి.మీ (12 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది.

 మహదేవ దేవాలయం 
ఎడమ|thumb|200x200px|కర్ణాటకలోని కొప్పల్ జిల్లా ఇటగి (లేదా ఇట్టగి) లోని మహాదేవ ఆలయం యొక్క ప్రొఫైల్
ఎడమ|thumb|200x200px|క్రీ. శ. 1112 లో కొప్పల్ జిల్లాలోని ఇటగి (లేదా ఇట్టగి) లోని మహాదేవ ఆలయం, నగర ఉపరితలంతో ద్రావిడ ఉచ్చారణకు ఒక ఉదాహరణ
మహాదేవ ఆలయం అన్నెగేరిలోని అమృతేశ్వర ఆలయం  యొక్క సాధారణ ప్రణాళిక ఆధారంగా నిర్మించబడింది (దీనిని నమూనాగా ఉపయోగించారు). మహాదేవ ఆలయంలో కూడా అవే నిర్మాణ భాగాలు ఉన్నాయి; అయితే వాటి అమరికలో తేడా ఉంది.

ఇటగిలోని మహాదేవ ఆలయాన్ని పశ్చిమ చాళుక్య రాజు ఆరవ విక్రమాదిత్య సైన్యంలో దండనాయకుడైన మహాదేవుడు క్రీ.శ. సుమారు 1112లో నిర్మించాడు. ఇటగి గడగకు తూర్పున సుమారు 22 మైళ్లు (35 కి.మీ.),  హంపికి పశ్చిమాన 40 మైళ్లు (64 కి.మీ.) దూరంలో ఉంది. ఈ ఆలయం హిందూ దేవుడైన శివునికి అంకితం చేయబడింది. చక్కగా చెక్కబడిన శిల్పాలు, గోడలు, స్తంభాలు, గోపురంపై ఉన్న సున్నితమైన చెక్కడాలు దీనిని సంపూర్ణ పశ్చిమ చాళుక్య కళకు ఒక మంచి ఉదాహరణగా నిలుపుతాయి. ఇది చాళుక్య కళాకారుల అభిరుచిని చాటి చెబుతుంది. ఆలయంలోని క్రీ.శ. 1112 నాటి ఒక శాసనం దీనిని "దేవాలయ చక్రవర్తి" అని పేర్కొంటుంది.  కళా చరిత్రకారుడు హెన్రీ కజిన్స్ ఈ స్మారక చిహ్నాన్ని "హళేబీడు తర్వాత కన్నడ దేశంలో అత్యుత్తమమైనది" అని అభివర్ణించారు. ఈ పశ్చిమ చాళుక్య స్మారక చిహ్నాలు, అప్పటి ద్రావిడ (దక్షిణ భారత) దేవాలయాల ప్రాంతీయ రూపాలు, కర్ణాట ద్రావిడ సంప్రదాయాన్ని నిర్వచించాయి. మహాదేవ ఆలయం భారత పురావస్తు సర్వేచే జాతీయ స్మారక చిహ్నంగా అధికారికంగా రక్షించబడుతోంది.

 వివరాలు 

 ఆలయ ప్రణాళిక 
ఈ ఆలయ ప్రణాళికలో ఒక గర్భగుడి ఉంటుంది, ఇది ఒక ముఖమండపం ద్వారా మూసి ఉన్న మండపానికి అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. ఈ మూసి ఉన్న మండపం నుండి ఒక బహిరంగ స్తంభాల మండపానికి దారి ఉంటుంది, ఆలయం మొత్తం తూర్పు దిశగా ఉంటుంది. బహిరంగ మండపం పైకప్పు యొక్క బయటి అంచుపై ఉన్న కార్నిస్, పారాపెట్ వంటి ఆలయంలోని కొన్ని భాగాలు ప్రస్తుతం లేవు. ప్రధాన ఆలయం, దాని గర్భగుడిలో లింగం (శివుని చిహ్నం) ఉంది, చుట్టూ పదమూడు చిన్న ఆలయాలు ఉన్నాయి, వాటిలో ప్రతిదానిలో దాని స్వంత లింగం ఉంది. ఈ ఆలయంలో చుళుక్య సేనాధిపతి అయిన మహాదేవుని తల్లిదండ్రులైన మూర్తినారాయణ, చంద్రలేశ్వరికి అంకితం చేయబడిన మరో రెండు ఆలయాలు కూడా ఉన్నాయి, ఈ మహాదేవుడే ఆలయాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు.

మూసి ఉన్న మండపానికి ప్రతి వైపున ఒక ద్వారం ఉంటుంది, తూర్పు ద్వారం తెరిచి ఉన్న మండపానికి, పశ్చిమ ద్వారం గర్భగుడికి దారితీస్తుంది. తలుపుల పలకలు చక్కగా చెక్కబడి ఉన్నాయి. వరండాల పైకప్పులపై గీతల ఆకృతిలో అలంకరణ ఉంది. బయటి గోడల అలంకరణ గర్భగుడి అలంకరణ వలెనే ఉంటుంది.Cousens (1926), p. 100 విశాలమైన తెరిచి ఉన్న మండపంలో 64 స్తంభాలు ఉన్నాయి, వాటిలో 24 పూర్తి స్తంభాలు నేల నుండి ప్రారంభమై ప్రధాన పైకప్పుకు ఆధారాన్ని అందిస్తాయి. మిగిలినవి సగం స్తంభాలు (లేదా "పొట్టి స్తంభాలు"), ఇవి మండపం చుట్టూ ఉన్న బెంచి (పారాపెట్ గోడ) నుండి ప్రారంభమై వాలుగా ఉన్న పైకప్పు అంచులకు ఆధారాన్ని ఇస్తాయి. ఈ మండపంలోని స్తంభాలు దంబల్‌లోని దొడ్డ బసప్ప దేవాలయంలోని వరండా స్తంభాలను, లక్కుండిలోని కాశీవిశ్వేశ్వర దేవాలయంలోని లాత్-టర్న్‌డ్ స్తంభాలను (వాటి గుండ్రని భాగాలు లాత్‌పై చెక్కబడినవి) పోలి ఉంటాయి.Cousens (1926), p. 101

నాలుగు మధ్య స్తంభాలపై ఆధారపడిన బహిరంగ మండపం యొక్క చతురస్రాకారపు పైకప్పు ఆసక్తికరమైన చెక్కిన రాతిపనిని ప్రదర్శిస్తుంది. ఇక్కడి పైకప్పు అలంకారమైన అరబెస్క్ ఆకులు, మకరాలతో (పౌరాణిక జంతువులు) అలంకరించబడింది, ఇవి కీర్తిముఖం (రాక్షస ముఖం) నోటి నుండి ప్రవహిస్తున్నట్లుగా ఉంటాయి. ఈ రకమైన రాతిపని అత్యున్నత నాణ్యత గలదిగా పరిగణించబడుతుంది.Cousens (1926), p. 101  దీనికి పూర్తి విరుద్ధంగా, మూసి ఉన్న మండపం , గర్భగుడి లోపలి భాగం సాదాగా, సరళంగా ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు బయటి స్తంభాలను అలంకరించిన బ్రాకెట్ శిల్పాలు ఇప్పుడు లేవని నమ్ముతారు. సాధారణంగా వివిధ భంగిమలలోని స్త్రీ రూపాలను (నృత్యం చేయడం లేదా అలంకరించుకోవడం వంటివి) సూచించే ఈ ముందుకు వంగిన బ్రాకెట్ శిల్పాలు (శాలభంజికలు), స్తంభాల పైభాగంలో (రాజధాని) ఉన్న చిన్న దిమ్మలపై నిలబడి, వాటి పైభాగంలోని ఒక గీత ద్వారా పైకప్పు అంచు కింది భాగం నుండి ఆధారాన్ని పొంది ఉండేవి.Cousens (1926), p. 102 

 చిత్రమాలిక 

 ఇవి కూడా చూడండి 

 హంపి
 అనెగోండి
 కుక్నూర్
 కనకగిరి
 యెల్బర్గా
 కొప్పల్
 కర్ణాటక

 గమనికలు 

 మూలాలు 







 బాహ్య లింకులు 

వర్గం:కర్ణాటక చరిత్ర
వర్గం:Coordinates on Wikidata