అనంతశయన విష్ణు

అనంత విష్ణువు , అనంతశయన విష్ణువు అని కూడా పిలువబడే ఈ శిల్పం (రెండు పేర్లకు అక్షరాలా "అనంత సర్పంపై శయనించినవాడు" అని అర్థం), హిందూ దేవుడైన విష్ణువు యొక్క ఒక పెద్ద బహిరంగ క్షితిజ సమాంతర శిలా శిల్పం. ఇది భారతదేశంలోని ఒడిశా రాష్ట్రం, ధెంకనల్ జిల్లా, పర్జాంగ్ పోలీస్ స్టేషన్ పరిధిలోని సారంగ గ్రామంలో 9వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చెక్కబడింది. ఇది బ్రాహ్మణి నది ఎడమ ఒడ్డున ఉంది. 15.4 మీటర్ల (51 అడుగులు) పొడవు ఉన్న ఈ శిల్పం, భారతదేశం మొత్తంలో క్షితిజ సమాంతర స్థితిలో ఉన్న అతిపెద్ద బహిరంగ శిలాఖండ శిల్పం కాగా, దక్షిణ భారతదేశం గోమఠేశ్వరుని విగ్రహం నిలబడిన స్థితిలో ఉన్న అతిపెద్ద విగ్రహం. ఇది భారత పురావస్తు సర్వే సంస్థ, భువనేశ్వర్ సర్కిల్ ద్వారా నిర్వహించబడుతున్న ఒక రక్షిత స్మారక చిహ్నం. నాలుగు చేతులతో శయనించి ఉన్న ఈ విష్ణువుకు ఇప్పటికీ పూజలు జరుగుతాయి.

 స్థానం 
బ్రాహ్మణి నది ఒడ్డున ఎడమ ఒడ్డున ఉన్న విష్ణు చిత్రం 200 అడుగుల (61 మీ) ఎత్తులో ఉంది. ధెంకనల్ జిల్లా పరజంగ తహసీల్లోని సారంగ గ్రామం నుండి 1.5 కిలోమీటర్ల (93 మైళ్ళు), ధెంకణల్ నుండి 67 కిలోమీటర్లు (42 మైళ్ళు) అంగుల్ నుండి 23 కిలోమీటర్లు, తాల్చేర్ నుండి 3 కిలోమీటర్ల (1.9 మైళ్ళు) దూరం వరకు రోడ్డు మార్గం ద్వారా చేరుకోవచ్చు. కటక్ నుండి సంబల్పూర్ వరకు జాతీయ రహదారి 42 నుండి 3 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న బ్రాంచ్ రోడ్డులో కూడా చేరుకోవచ్చు. మాతృ రాతిలో రెండవ సహజ రాతి-కోత చిత్రం ధన్కాల్ జిల్లాలోని తాల్చేర్ ఉపవిభాగంలోని భీమకంద్ వద్ద ఉంది.  

 చరిత్ర 
ఈ విగ్రహం సా.శ. 9వ శతాబ్దం మొదటి త్రైమాసికంలో ఒరిస్సా మధ్య భాగాన్ని పరిపాలించిన భౌమ-కర వంశీయుల కాలంలో చెక్కబడింది. దీనిని దాని "శైలి, కిరీటం" ఆధారంగా విశ్లేషించి, భౌమకర పాలన చివరి కాలానికి చెందినదిగా నిర్ధారించారు. చారిత్రక ఆధారాలు కూడా భౌమకర రాజుల క్రింద ఉన్న నందోద్భవ సామంతులు, వైష్ణవ మతాన్ని (విష్ణువును పరమ దైవంగా పూజించే హిందూ శాఖ) అనుసరించేవారని, బ్రాహ్మణి నది ఎగువ లోయలో సారంగ వద్ద ఒకటి, దంకల్ వద్ద మరొకటి ఉన్న విష్ణువు యొక్క రెండు పెద్ద శిలా విగ్రహాలను చెక్కించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారని సూచిస్తున్నాయి.  భౌమకర రాజులు విషువ సంక్రాంతి, దేవశయన ఏకాదశి వేడుకల సందర్భంగా నమోదు చేయబడినట్లుగా, శిలా విగ్రహాలు, దేవాలయాలను చెక్కడానికి తాము అందించిన దానాలలో వైష్ణవ మతంతో తమకున్న సంబంధాన్ని నొక్కి చెప్పారు.

'శక్తి, జీవశక్తి' యొక్క గాఢమైన భావాలను వ్యక్తపరిచే ఈ చెక్కిన శిల్పాలను సృష్టించాలనే ప్రేరణ, మహారాష్ట్రలోని ఎల్లోరా, ఎలిఫెంటా గుహాలయాలు,  తమిళనాడులోని మహాబలిపురం దేవాలయాలలో చిత్రీకరించిన శిల్పాల నుండి లభించిందని కూడా నివేదించబడింది.  ప్రవేశ ద్వారాలపై లేదా సాధారణ దేవాలయాల ద్వారబంధాల మధ్య భాగంలో ఉన్న ఇటువంటి శిల్పాలను రాజిమ్‌లోని రాజీవలోచన దేవాలయంలో, సిర్‌పూర్‌లోని లక్ష్మణ దేవాలయంలో గమనించవచ్చు, ఇవి భౌమకార రాజ్యంలో ఈ శైలిని స్వీకరించడానికి మార్గదర్శకంగా నిలిచాయి.

 వివరణ 
బహిరంగ ఆకాశం కింద ఉన్న ఈ విష్ణు విగ్రహం 15.4 మీటర్ల (51 అడుగులు) పొడవు, 7 మీటర్ల (23 అడుగులు) వెడల్పుతో, 0.7 మీటర్ల (2 అడుగుల 4 అంగుళాలు) మందంతో కూడిన ప్రదేశంలో ఉంది. ఈ విగ్రహం హిందూ దేవుడైన విష్ణువును శయనించిన భంగిమలో (సంస్కృతంలో అనంతశయన, అంటే అక్షరాలా అనంత సర్పంపై నిద్రపోతున్నట్లు) చిత్రిస్తుంది. ఈ విగ్రహం సహజమైన ఇసుకరాయి శిల నుండి చెక్కబడింది. అతనికి నాలుగు చేతులు ఉన్నాయి, కుడి భాగంలో పై  చేతిలో  చక్రాన్ని, ఎడమ పై చేతిలో శంఖాన్ని,  ఎడమ కింది చేతిలో గదను, దానిపై ఒక ప్రతీకాత్మక పద్మాన్ని పట్టుకుని ఉన్నాడు. శేష (అనంత) సర్పం  పడగలు విష్ణువు తలను కప్పి ఉన్నాయి. విష్ణు విగ్రహానికి పదునైన గడ్డం, విశిష్టమైన ముక్కు ఉన్నాయి.  తలపై కిరీట ముకుట అనే కిరీటాన్ని ధరించి ఉన్నాడు (ఇది సాధారణంగా విష్ణువు ధరించే పొడవైన శంఖాకార కిరీటం). అతని నాభి నుండి మొలకెత్తుతున్నట్లు చూపిన పద్మ రూపంలో సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ ధ్యానంలో కూర్చుని ఉన్నాడు. అదే జిల్లాలో ఇసుకరాయితో శయనించిన భంగిమలో చెక్కబడిన మరో విగ్రహం ఖమ్‌కనగ ఉపవిభాగంలో, అంగుల్ జిల్లాలో ఉంది, దాని పొడవు 41.5 అడుగులు (12.6 మీటర్లు) (సారంగ గ్రామంలోని 15.4 మీటర్ల (51 అడుగులు) పొడవు గల విగ్రహంతో పోలిస్తే). శిల్పి నదీ తీరాన్ని క్షీరసాగరం (పౌరాణిక సముద్రం)గా భావించి, దాని నుండి బ్రహ్మ ప్రపంచాన్ని సృష్టించాడని సూచించాడు. ఈ పుణ్యక్షేత్రాన్ని స్థానిక ప్రజలు క్రమం తప్పకుండా పూజిస్తారు. భారత పురావస్తు సర్వే సంస్థ ఈ శిల్పాన్ని క్రమం తప్పకుండా పునరుద్ధరిస్తోంది . దానిని మంచి స్థితిలో ఉంచింది. బ్రాహ్మణి నదిలో వచ్చే వరదలు మాత్రమే ఈ విగ్రహానికి ముప్పుగా ఉన్నాయి, ఎందుకంటే ఇది నదీ గర్భంలో ఇసుకరాయితో నిర్మించబడింది, ఇది కోతకు గురయ్యే అవకాశం ఉంది. 

 ఇవి కూడా చూడండి 

 వంగి ఉన్న బుద్ధుడు

 మూలాలు 

 బాహ్య లింకులు 

 అనంతశాయి చిత్రాలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు
వర్గం:ఒడిశా పర్యాటక ప్రదేశాలు