దేవి జగదాంబి ఆలయం

దేవి జగదాంబిక ఆలయం లేదా జగదాంబిక ఆలయం అనేది భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఉన్న ఖజురాహోలోని సుమారు 25 దేవాలయాల సముదాయంలో ఒకటి. ఖజురాహోలోని ఇతర దేవాలయాలతో పాటు, ఈ ఆలయం తన అత్యుత్తమ శిల్పకళ, కళాత్మకత, చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కారణంగా ప్రపంచ వారసత్వ స్థలంగా గుర్తించబడింది. ఖజురాహో దేవాలయాలు 10వ శతాబ్దం నుండి 12వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో చందేల వంశం పాలకులచే నిర్మించబడ్డాయి. ఖజురాహో దేవాలయ సమూహంలోని ఉత్తర భాగంలో ఉన్న దేవి జగదాంబిక ఆలయం, అక్కడి అత్యంత సుందరంగా అలంకరించబడిన దేవాలయాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది. ఈ ఆలయానికి జగదాంబిక అనే హిందూ దేవత పేరు పెట్టబడింది, ఆమె దేవితో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. ఆలయ నిర్మాణ శరీరాన్ని మూడు వరుసల శిల్ప అలంకరణలు చుట్టుముట్టి ఉంటాయి. గర్భగృహంలో ఒక విశాలమైన దేవత (పార్వతి దేవి) విగ్రహం ఉంది.

 చరిత్ర 
దేవి జగదాంబి ఆలయం, ఖజురాహో స్మారక సముదాయంలో భాగంగా, చందేల వంశం పాలన కాలంలో నిర్మించబడింది. వారి అధికార ఉద్భవం వెంటనే ఆలయ నిర్మాణ కార్యకలాపాలు ప్రారంభమై, తరువాత బుందేల్‌ఖండ్ గా పిలవబడిన వారి రాజ్యమంతటా విస్తరించాయి.G. S. Ghurye, Rajput Architecture, , ముద్రణ సంవత్సరం: 2005, పుటలు 19–24 అత్యధిక దేవాలయాలు హిందూ రాజులు అయిన యశోవర్మన్, ధంగ పాలన కాలాల్లో నిర్మించబడ్డాయి. యశోవర్మన్ వారసత్వానికి ఉత్తమ ఉదాహరణగా లక్ష్మణ దేవాలయం నిలుస్తుంది. విశ్వనాథ దేవాలయం రాజు ధంగ పాలన వైభవాన్ని స్పష్టంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్న అతిపెద్ద, అత్యంత ప్రసిద్ధ దేవాలయం కందారియా మహాదేవ ఆలయం; ఇది రాజు విద్యాధరుడు పాలనలో నిర్మించబడింది. ఆలయ శాసనాల ప్రకారం, ప్రస్తుతం నిలిచిన చాలా దేవాలయాలు క్రీ.శ. 970 నుండి 1030 మధ్య పూర్తయ్యాయి. తరువాతి దశాబ్దాల్లో మరికొన్ని దేవాలయాలు నిర్మించబడ్డాయి.James Fergusson, History of Indian and Eastern Architecture, సంపుటి II, John Murray, లండన్ (1910)

ఖజురాహో గురించి మొదటిసారిగా నమోదు చేయబడిన ప్రస్తావన క్రీ.శ. 641లో జరిగింది. చైనా యాత్రికుడు హ్యూయెన్ సాంగ్ (Xuanzang) తన రచనల్లో, ఖజురాహోలో అనేక నిర్వీర్య బౌద్ధ విహారాలు, వెయ్యి మంది బ్రాహ్మణులు ఆరాధించే పన్నెండు హిందూ దేవాలయాలు ఉన్నాయని వర్ణించాడు. క్రీ.శ. 1022లో, పర్షియన్ చరిత్రకారుడు అబూ రైహాన్ అల్-బిరూనీ—మహమూద్ ఆఫ్ ఘజ్నీతో కలిసి కలింజర్‌పై దాడికి వెళ్లిన సమయంలో—ఖజురాహోను జజాహుతి రాజధానిగా పేర్కొన్నాడు.J. Banerjea (1960), Khajuraho, Journal of the Asiatic Society, Vol. 2–3, పుటలు 43–47 ఆ దాడి విఫలమైంది. అనంతరం హిందూ రాజు మహమూద్ ఆఫ్ ఘజ్నీకి పరిహారం చెల్లించడానికి అంగీకరించడంతో శాంతి ఒప్పందం కుదిరింది.Mitra (1977), The early rulers of Khajuraho,  ఖజురాహో దేవాలయాలు 12వ శతాబ్దం చివరి వరకు క్రియాశీలకంగా ఉపయోగించబడ్డాయి. 13వ శతాబ్దంలో పరిస్థితి మారింది. ఢిల్లీ సుల్తానేట్ సేనలు, ముస్లిం సుల్తాన్ కుతుబుద్దీన్ ఐబక్ ఆధ్వర్యంలో, చందేల రాజ్యంపై దాడి చేసి దానిని స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. సుమారు వంద సంవత్సరాల తరువాత, మొరాకోకు చెందిన ప్రయాణికుడు ఇబ్న్ బతూతా (1335–1342 క్రీ.శ.) తన భారత పర్యటన జ్ఞాపకాలలో ఖజురాహో దేవాలయాలను సందర్శించినట్లు పేర్కొన్నాడు. ఆయన వాటిని “కజార్రా” అని పిలిచాడు.అరబీ నుండి ధ్వన్యానువాదంలో కొన్నిసార్లు “కజ్వరా” అని కూడా పిలుస్తారుDirector General of Archaeology in India (1959), Archaeological Survey of India, Ancient India, Issues 15–19, పుటలు 45–46

ఖజురాహో దేవాలయాలు ఉన్న మధ్య భారత ప్రాంతం 13వ శతాబ్దం నుండి 18వ శతాబ్దం వరకు వివిధ ముస్లిం వంశాల ఆధీనంలో ఉంది. ఈ కాలంలో కొన్ని దేవాలయాలు అపవిత్రం చేయబడ్డాయి. అనంతరం, దీర్ఘకాలం పాటు అవి నిర్లక్ష్యానికి గురయ్యాయి. ఉదాహరణకు, క్రీ.శ. 1495లో సికందర్ లోడి నిర్వహించిన దేవాలయ విధ్వంస ప్రచారంలో ఖజురాహో కూడా చేరింది.Michael D. Willis, *An Introduction to the Historical Geography of Gopakṣetra, Daśārṇa, and Jejākadeśa*, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, సంపుటి 51, సంచిక 2 (1988), పుటలు 271–278; అలాగే చూడండి: K. R. Qanungo (1965), *Sher Shah and his times*, Orient Longmans, , పుటలు 423–427 ఖజురాహో యొక్క దూరప్రాంత స్వభావం, ఒంటరితనం కారణంగా హిందూ, జైన దేవాలయాలు ముస్లింలచే నిరంతర విధ్వంసం నుంచి రక్షించబడ్డాయి.Trudy King తదితరులు, *Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places*, , Routledge, పుటలు 468–470Alain Daniélou (2011), *A Brief History of India*, , పుటలు 221–227 శతాబ్దాల పాటు వృక్షావరణం, అడవులు దేవాలయాలపై పెరిగిపోయాయి. 1830లలో, స్థానిక హిందువులు బ్రిటిష్ సర్వేయర్ అయిన T. S. బర్ట్‌ను ఈ దేవాలయాల వద్దకు తీసుకువెళ్లారు. ఈ విధంగా ఖజురాహో దేవాలయాలు ప్రపంచానికి మళ్లీ తెలిసాయి.Louise Nicholson (2007), *India*, National Geographic Society, , ఖజురాహో అధ్యాయం పునఃఆవిష్కరణ జరిగిన కొద్ది సంవత్సరాల తరువాత, అలెగ్జాండర్ కనింగ్హామ్ నివేదిస్తూ, ఈ దేవాలయాలు రహస్యంగా యోగులచే ఉపయోగించబడుతున్నాయని, అలాగే ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి లేదా మార్చిలో చంద్ర పంచాంగం ప్రకారం జరుపుకునే శివరాత్రి పండుగ సందర్భంగా వేలాది హిందువులు తీర్థయాత్రకు వచ్చేవారని పేర్కొన్నారు. 1852లో, ఎఫ్.సి. మైసీ  ఖజురాహో దేవాలయాల తొలి చిత్రణలను తయారు చేశారు.Krishna Deva (1990), *Temples of Khajuraho*, 2 సంపుటాలు, Archaeological Survey of India, న్యూఢిల్లీ

 పండుగలు 
ఈ ఆలయంలో జరుపుకునే కొన్ని పండుగలు ఇవి:

 ఖజురాహో నృత్యోత్సవం
 నవరాత్రి
 దుర్గా పూజ
 రామ నవమి
 విజయదశమి

 గమనికలు 

 మూలాలు 


 బాహ్య లింకులు 
 భారత పురావస్తు శాఖ, భోపాల్ విభాగం – ఖజురాహో (ఛత్తర్పూర్) సూచిక పేజీ
 భారత పురావస్తు శాఖ – దేవి జగదాంబి ఆలయం, ఖజురాహో
 ఆలయ చిత్రం
 శిల్పాల పెద్ద చిత్రం
 నాగరాణుల చిత్రం
 భైరవ విగ్రహ చిత్రం
 విష్ణు, లక్ష్మీ విగ్రహాల చిత్రం
 ఆలయ చిత్రాలు
 మధ్యప్రదేశ్ పర్యాటక శాఖ అధికారిక వెబ్‌సైట్ – ఖజురాహో

Category:శక్తి ఆలయాలు
వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు
Category:బుందేల్‌ఖండ్
Category:ఖజురాహోలోని హిందూ దేవాలయాలు
Category:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసం చేయబడిన హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు