కమలేశ్వర్ మహాదేవ్ ఆలయం

కమలేశ్వర్ మహాదేవ ఆలయం అనేది రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని లఖేరి పట్టణంలో ఉన్న ఒక ప్రముఖ హిందూ పూజా స్థలం. ఇది శివుడుకు అంకితం చేయబడింది. ఈ ఆలయాన్ని కొన్ని సందర్భాలలో "బూందీ యొక్క చిన్న ఖజురాహో"గా కూడా పిలుస్తారు. ఇది హడోటి ప్రాంతంలో ఒక ముఖ్యమైన ధార్మిక విశ్వాస కేంద్రంగా నిలిచింది.

ప్రతి ప్రదోషం రోజున, ముఖ్యంగా అమావాస్యకు ముందు, ఒక లక్షకుపైగా భక్తులు ఈ ఆలయానికి వచ్చి పవిత్ర కుంటలో స్నానం చేసి శివ దర్శనం పొందుతారు. ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించే భక్తుల్లో చాలామంది మధ్యప్రదేశ్ నుండి కూడా వస్తారు.

 భూగోళం 
ఈ ఆలయం చకన్ నది సమీపంలో ప్రకృతి అందాలతో నిండిన ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో ఇంకా స густమైన అడవి విస్తీర్ణం కొనసాగుతోంది. ఇది బీజాసన్ మాత ఆలయం, ఇంద్రగఢ్ కోట సమీపంలో ఉంది.
 పురాణ గాథ 
సంప్రదాయ కథనం ప్రకారం, రావణుడు మరణాన్ని నివారించుకునేందుకు శివుడు ప్రసాదించిన ఆత్మలింగాన్ని లంకలో స్థాపించేందుకు ప్రయత్నించాడు. దీనిపై ఆందోళన చెందిన విష్ణువు వృద్ధుడి రూపం ధరించి రావణుడిని మోసం చేశాడని చెబుతారు. విష్ణువు రావణుడిని నిద్రపుచ్చి, అతని చేతిలో నుండి లింగాన్ని తీసుకొని నేలపై ఉంచాడు. రావణుడు మేల్కొన్న తరువాత, లింగం భూమిని తాకినందువల్ల ఇక దానిని ఎత్తలేకపోయాడు. ఈ విధంగా అతని యోజన విఫలమైంది. ఆ లింగమే నేటికీ అక్కడే ఉందని విశ్వాసం. రాజు హమ్మీరదేవుడు తన కలలో మహాదేవుడు ప్రత్యక్షమై దర్శనం ఇచ్చిన తరువాత ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించాడని కూడా చెప్పబడుతుంది. 
 చరిత్ర 
ఈ ఆలయం 12వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడినట్లు భావించబడుతుంది. ఆలయం చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో పురాతన నివాసాల అవశేషాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ రాజు హమ్మీరదేవుడు కాలానికి చెందిన నాణేలు లభించినట్లు చెప్పబడుతుంది. మట్టి పాత్రలు, రాతి పరికరాలు కూడా ఇక్కడ కనుగొనబడ్డాయి. దీని ఆధారంగా ఈ ప్రాంతానికి ప్రాచీన మానవకాలం నుంచే చరిత్ర ఉన్నట్లు అంచనా వేస్తారు. ఈ అవశేషాలు ఆదిమానవుల ఉనికిని సూచిస్తున్నాయని పేర్కొంటారు. ఆలయానికి కుడి వైపున ఉన్న కొండపై ఒక జీవ శిల్పశాల (stone workshop) ఉన్నట్లు చెబుతారు. పెద్ద రాళ్లపై అసంపూర్ణ విగ్రహాలు, చెక్కుదల లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ఈ ప్రాంతంలో ఇనుము ఖనిజం ఉనికికి ఆధారాలు కూడా లభించడంతో, రాతి శిల్పకళలో ఇది వినియోగించబడిన అవకాశం ఉందని భావిస్తారు. 

 నిర్మాణకళ 
ఈ ఆలయ నిర్మాణశైలి ఆ కాలంలో ప్రబలంగా ఉన్న ప్రత్యేకమైన హిందూ ఆలయ నిర్మాణశైలిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆలయంలోని మూడు రకాల కళాత్మక శిల్పాలు అద్భుతమైన నిర్మాణ నైపుణ్యానికి ఉదాహరణలుగా పేర్కొనబడుతాయి. జీవిత తత్వాన్ని ప్రతిబింబించే కళా శిల్పాలు రాళ్లపై సున్నితంగా చెక్కబడ్డాయి. చెక్కబడిన రాతి గోడలు, స్తంభాలు, పురాణ ఇతివృత్తాలను చిత్రించే శిల్పాలు ఈ ఆలయ ప్రత్యేకత. ఆలయ సముదాయంలో ప్రధాన గర్భగుడి (గర్భగృహం)లో శివుని లింగం ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. దాని చుట్టూ స్తంభాలతో కూడిన మండపం (మండపము), ఓపెన్ ప్రాంగణం ఉన్నాయి. ఆలయ బయటి గోడలపై అనేక దేవతా శిల్పాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. 
 పండుగలు, ఉత్సవాలు 

ఈ ఆలయం సంవత్సరం పొడవునా జరిగే మతపరమైన పండుగలు, సాంస్కృతిక వేడుకలకు ముఖ్య కేంద్రంగా ఉంది. ఆలయంలో అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన ఉత్సవం మహా శివరాత్రి, ఇది భక్తులచే అత్యంత భక్తి శ్రద్ధలతో ఘనంగా జరుపబడుతుంది. ఈ సందర్భంగా భక్తులు ప్రార్థనలు చేస్తారు, ప్రత్యేక ఆచారాలు నిర్వహిస్తారు, మత ఊరేగింపుల్లో పాల్గొంటారు. మహా శివరాత్రి కాకుండా, శ్రావణ మాసం (పవిత్ర శ్రావణ నెల), హిందూ పంచాంగం ప్రకారం అమావాస్యకు ముందు వచ్చే ప్రదోష వ్రతం వంటి ఇతర వేడుకలు కూడా ఉత్సాహంగా జరుపబడతాయి. ఈ సందర్భంగా దూర ప్రాంతాల నుండి కూడా అనేక మంది భక్తులు శివుని ఆశీర్వాదం పొందేందుకు ఆలయానికి వస్తారు.
 సంరక్షణ, పరిరక్షణ 

ఆలయం, దాని చుట్టుపక్కల ఉన్న వారసత్వ నిర్మాణాలను సంరక్షించి పరిరక్షించేందుకు ప్రయత్నాలు కొనసాగుతున్నాయి. 12వ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ పురాణ ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఆలయంలోని నిర్మాణ కళను పరిగణనలోకి తీసుకుని, భారత పురావస్తు సర్వే శాఖ (ASI) దీనిని రక్షిత స్మారక చిహ్నంగా ప్రకటించింది.
 ఇవి కూడా చూడండి 

 బుండీ
 తారాగఢ్ కోట, బుండీ
 బీజాసన్ మాత ఆలయం 
 మూలాలు 

Category:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు
వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని శివ ఆలయాలు
Category:బుండీ జిల్లా
వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు
వర్గం:రాజస్థాన్ పర్యాటక ప్రదేశాలు