పర్లాఖేముండి ఎస్టేట్

పర్లాఖేముండి సంస్థానం, బ్రిటిష్ పాలన కాలంలో భారతదేశంలోని ఒరిస్సా ప్రావిన్స్‌కు చెందిన జమీందారీ సంస్థానం. ఒరిస్సా ప్రావిన్స్ ఏర్పాటుకు ముందు ఇది మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ పరిధిలో ఉండేది. పర్లాఖేముండి ఎస్టేట్ 1769 వరకు స్వతంత్ర రాజ్యంగా కొనసాగింది. కృష్ణాత్రేయ గోత్రానికి చెందిన ఒడియా క్షత్రియ రాజ కుటుంబం ఈ సంస్థానాన్ని పాలించింది. వారి వంశావళి తూర్పు గంగా రాజవంశానికి సంబంధించింది. ఇది గంజాం జిల్లా నైరుతి భాగంలో సుమారు 615 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణాన్ని కలిగి ఉన్న జమీందారీ సంస్థానం.1 ఇది దక్షిణాన విశాఖపట్నం జిల్లా, పశ్చిమాన జైపూర్ సంస్థానం, అలాగే తూర్పున తూర్పు కనుమలు గిరిజన ప్రాంతాలను సరిహద్దులుగా కలిగి ఉంది.

జమీందార్లు తూర్పు గంగా రాజవంశానికి చెందిన ఒక శాఖ. ఒడిశాలోని గజపతి జిల్లా భాగమైన పరాలఖేముండి సంస్థానం పాలకులగా మనుగడ సాగించారు.

 చరిత్ర. 
సూర్యవంశ గజపతులు పాలనకు ముందు తూర్పు గంగాల ఒక శాఖ ద్వారా ఖేముండి రాజ్యం స్థాపించబడింది.​ వీరు కళింగ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారు. ఈ రాజవంశాధిపతులు తమను చంద్రవంశస్తులుగా పేర్కొనేవారు.

14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో తూర్పు గంగా చక్రవర్తి రెండవ భానుదేవుని కుమారుడు నరసింగ దేబ ఖేముండి రాజ్యాన్ని స్థాపించినట్లు గుర్తించబడింది. అతని వారసులు ఖేముండి భూభాగాన్ని వారసత్వంగా పొందారు. అయితే సూితే సూర్యవంశీ గజపతి సామ్రాజ్యం పతనమైన తరువాత తూర్పు గంగా వంశానికి చెందిన ప్రధాన సామ్రాజ్య అధికారం ముగిసింది.

16వ శతాబ్దంలో పర్లాఖేముండి రాజు సుబర్ణలింగ భాను దేబ ఖిమేడి ప్రాంతంలోని కొన్ని భాగాలను తన కుమారుడు అనంగ కేసరి రామచంద్ర దేబాకు కేటాయించాడు. తరువాత అతని కుమారుడు చోడంగ దేబ తన కుమారుల మధ్య జమీందారీని విభజించి, దీన్ని పెద్ద ఖిమేడి (బడాఖేముండి), చిన్న ఖిమేడి అనే రెండు శాఖలుగా విభజించాడు. బడాఖేముండి కుటుంబానికి చెందిన ఇద్దరు వారసులు 1554లో హిందోల్ సంస్థానం స్థాపనలో కూడా కీలక పాత్ర పోషించినట్లు పేర్కొనబడింది.

పర్లఖేముండి 1768లో బ్రిటిష్ ప్రభావంలోకి వచ్చింది. ఒడియా మాట్లాడే ప్రాంతాలను సమీకరించడంలో, ఆధునిక విద్యా వ్యవస్థను ప్రచారం చేయడంలో, రాష్ట్ర మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించడంలో పరాలఖేముండి జమీందారీ రాష్ట్రం చాలా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. గంగాలు ఒడిశాలో ఉన్నప్పటికీ, ఈ సంస్థాన ఎక్కువ  భాభాగం ఇప్పుడు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉంది.

పర్లఖేముండి సంస్థానం బాహుబలేంద్ర దేవ రాయ్ కుటుంబం పాత్ర

స్థానిక వృత్తాంతాలు, కుటుంబ రికార్డుల ప్రకారం, మచమరకు చెందిన బాహుబలేంద్ర దేవ రాయ్ కుటుంబం పర్లఖేముండి గంగా పాలకులతో సన్నిహిత సంబంధాలను కొనసాగించినట్లు పేర్కొనబడింది. రెండు ఇళ్ల మధ్య వివాహాలు సర్వసాధారణం అయినట్లు చెబుతారు. ఈ ప్రాంతంలోని మౌఖిక సంప్రదాయం ప్రకారం, పర్లఖేముండి గంగా సంస్థానానికి సైనిక రక్షణ కల్పించడంలో బాహుబలేంద్ర చాళుక్య కుటుంబం ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర వహించినట్లు భావించబడుతుంది.​

బాహుబలేంద్ర కుటుంబంలో భద్రపరచబడిన రికార్డులు ఈ సంబంధానికి సంబంధించిన అనేక గ్రాంట్ల మంజూరులు, కార్యాలయాలను ప్రస్తావిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, బత్సిరిపూర్ గ్రామాన్ని అప్పటి కుటుంబ అధిపతి అయిన బాహుబలేంద్ర బంకిని దేవ రాయ్కు రాజా జగన్నాథ నారాయణ గజపతి దేవ మంజూరు చేసినట్లు నమోదు చేయబడింది. ఒడాసింగి గ్రామం కూడా కుటుంబ బంధువు అయిన హరే కృష్ణ దేవ రాయ్ చేత ముఖస (సేవా పదవీకాలం) రూపంలో స్వీకరించినట్లు గుర్తించబడింది.​

మరొక పత్రం ప్రకారం, బాహుబలేంద్ర కృష్ణ చంద్ర దేవ రాయ్ సామంతుడు పర్లఖేముండి సంస్థానంలోని కొన్ని గ్రామాలపై పన్ను వసూలు చేసే అధికారాన్ని కలిగినట్లు సూచిస్తుంది. ఈ అంశాలు రాయితా (ఫర్మాన్), సామంత రాజుల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందాలలో ప్రస్తావించబడినట్లు పేర్కొనబడింది.​

మచామారా సామంత పాలకులు

 రాజ బహుబలేంద్ర ముకుంద-రాజ దేవ రాయ్ (ముకుంద-రాజ్) తమ పూర్వీకుల భూభాగాన్ని గోల్కొండ కుతుబ్ కులీ సాహాకు కోల్పోయారు.
 బహుబలేంద్ర అనంత నారాయణ దేవ రాయ్ (రాజకీయ అస్థిరత కారణంగా మచ్చమరకు వలస వచ్చారు (ప్రస్తుతం, పర్లఖేముండి సమీపంలో, గజపతి) 
 బాహుబలేంద్ర గౌరవరావు
 బాహుబలేంద్ర పద్మనాభ దేవ రాయ్
 బాహుబలేంద్ర సారంగధర దేవ రాయ్
 బాహుబలేంద్ర విశ్వనాథ దేవ రాయ్
 బహుబలేంద్ర బంకిని దేవరాయ్ సామంత (గజపతి జగన్నాథ నారాయణ దేబ నుండి మంజూరు చేయబడిన గ్రామం-బటిసిరీపూర్ మండలం) 
 బాహుబలేంద్ర దయానిధి దేవ రాయ్ సామంత
 బహుబలేంద్ర లక్ష్మీపతి దేవ రాయ్ సామంత
 బాహుబలేంద్ర కృష్ణ చంద్ర దేవ రాయ్ సామంత
 బహుబలేంద్ర దేవేంద్ర దేవరాయ్ సామంత (చివరి సామంత రాజా ఎందుకంటే పన్ను సమస్య కారణంగా తన సామంత రాజ్యాన్ని పర్లఖేముండి గంగాస్ చేతిలో కోల్పోయాడు) 
 బహుబలేంద్ర చంద్రశేఖర్ దేవ రాయ్, (అతని అత్త, మదుగులు ఎస్టేట్కు చెందిన రాణి చంద్రమణి పట్టా మహాదేవి దత్తత తీసుకున్నారు) 

పరాలఖేముండి చివరి రాజు మహారాజా కృష్ణ చంద్ర గజపతి ఒడిశా రాష్ట్ర ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.స్వతంత్ర ఐక్య ఒడిశా రాష్ట్ర వాస్తుశిల్పులలో కృష్ణ చంద్ర గజపతిని ఒకరిగా పరిగణించారు.1936లో ఏర్పడిన ఒరిస్సా సంస్థానం మొదటి ప్రధాన మంత్రిగా పనిచేసారు. గతంలో చారిత్రాత్మక గంజాం జిల్లా భాగంగా ఉన్న ప్రస్తుత ఒడిశాలోని గజపతి జిల్లాకు అతని పేరు పెట్టారు.

 పాలకులు 
పాలకులుః 

 ఖేముండి రాజ్యం 

 నరసింగ దేబ (1309-1320) 
 మదనరూద్ర దేబ (1320-1339) 
 నారాయణ రుద్రదేవ (1339-1353) 
 ఆనంద రుద్ర దేబ (1353-1354) 
 ఆనంద రుద్ర దేబ (1354-1367) 
 జయరుద్ర దేబ (1367-1399) 
 లక్ష్మీ నరసింహ దేబ (1399-1418) 
 మధుకర్ణ గజపతి (1418-1441) 
 ముర్తుంజయ భాను దేబా (1441-1467) 
 మాధబా భాను దేబా (1467-1495) 
 చంద్ర బేతల్ భాను దేబ (1495-1520) 
 సుబర్ణలింగ భాను దేబ (1520-1550) 

 పరాలఖేముండి పాలకులు 
బోడోఖేముండి, సనఖేముండి శాఖల స్థాపన తరువాత పరాలఖేముండి రాష్ట్ర పాలకులుః

 సిబలింగ నారాయణ్ భానుదేవ్ (1550-1568) 
 సుబర్ణ కేసరి గోవింద గజపతి నారాయణ్ దేవ్ (1568-1599) 
 ముకుంద రుద్ర గజపతి నారాయణ్ దేవ్ (1599-1619) 
 ముకుంద దేవ్ (1619-1638) 
 అనంత పద్మనాభ గజపతి నారాయణ్ దేవ్ I (1638-1648) 
 సర్బగ్గన్ జగన్నాథ గజపతి నారాయణ్ దేవ్ I (1648-1664) 
 నరహరి నారాయణ్ డియో (1664-1691) 
 బీర పద్మనాభ నారాయణ్ దేవ్ II (1691-1706) 
 ప్రతాప్ రుద్ర గజపతి నారాయణ్ దేవ్ I (1706-1736) 
 జగన్నాథ గజపతి నారాయణ దేవ్ II (1736-1771) 
 గౌర చంద్ర గజపతి నారాయణ్ దేవ్ I (1771-1803) 
 పురుషోత్తం గజపతి నారాయణ్ దేవ్ (1803-1806) 
 జగన్నాథ్ గజపతి నారాయణ్ దేవ్ III (1806-1850) 
 ప్రతాప్ రుద్ర గజపతి నారాయణ్ దేవ్ II (1850-1885) 
 గౌర చంద్ర గజపతి నారాయణ్ దేవ్ II (1885-1904) 
 కృష్ణ చంద్ర గజపతి నారాయణ్ దేవ్ (1913-25 మే 1974) 
 గోపినాథ్ గజపతి నారాయణ్ దేవ్ (25 మే 1974-10 జనవరి 2020) 
 కళ్యాణి గజపతి (10 జనవరి 2020-ప్రస్తుతం) 

 సూచనలు 

వర్గం:ఒడిశా చరిత్ర
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర
వర్గం:సంస్థానాలు
వర్గం:1309 స్థాపితాలు
ఎస్టేట్