న్యాయ సూత్రం

న్యాయ సూత్రాలు భారతీయ తత్వశాస్త్రం యొక్క పురాతన గ్రంథం. అక్షపాద గౌతముడు దీనిని రచించాడ్య్, ఇదే న్యాయ తత్వశాస్త్రంపై ప్రస్తుతం ఉన్న పురాతన గ్రంథమ్య్. ఇది క్రీస్తుపూర్వం రెండవ శతాబ్దంలో కూర్చబడింది. ఇందులో ప్రమాణ, ప్రమేయ, సంశయ, ప్రయోజన, దృష్టాంత, సిద్ధాంతము, అయవయ, తర్కం, నిర్ణయం, చర్చ, వాదన, వివాదం, అపోహ, మోసం, కులం, నిగ్రహము (16 పదార్దములు) తత్వజ్ఞాన విషయాలు, తర్కశాస్త్ర పద్దతులు పూర్తిగా వివరించబడినవి.

దాని మొదటి సూత్రం -

 प्रमाण-प्रमेय-संशय-प्रयोजन-दृष्टान्त-सिद्धान्तावयव-तर्क-निर्णय-वाद-जल्प-वितण्डाहेत्वाभास-च्छल-जाति-निग्रहस्थानानाम्तत्त्वज्ञानात् निःश्रेयसाधिगमः

(ప్రమాణ, ప్రమేయ, సంశయ, ప్రయోజన, దృష్టాంత, సిద్ధాంతము, అయవయ, తర్కం, నిర్ణయం, చర్చ, వాదన, వివాదం, అపోహ, మోసం, కులం, నిగ్రహము (16 పదార్దములు) తత్వజ్ఞానం ద్వారా లభిస్తుంది.)

 గ్రంథ విశేషాలు 
న్యాయ తత్వశాస్త్రంలో ఐదు అధ్యాయాలు ఉన్నాయి; ప్రతి అధ్యాయంలో రెండు అధ్యాయాలు ఉంటాయి. ఈ అధ్యాయాలలో ఉన్న అంశాలు, సూత్రాల వివరణలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:

అధ్యాయం ప్రకరణ సూత్రముల సంఖ్య 1.  11 61 2 13 137   3 16 145 4 20 118   5 24 67  
ఈ విధంగా, న్యాయ తత్వశాస్త్రంలోని 528 సూత్రాలలో పదహారు పదార్థాలను వివరంగా వివరించారు.

 మొదటి అధ్యాయం 
పదహారు పదార్ధాలలో, మొదటి  తొమ్మిది పదార్దాల వివరణ ఇందులో ఇవ్వబడినది. ప్రమాణము నుంచి నిర్ణయం వరకు వాటి లక్షణాలు వివరించబడినవి. మిగిలిన ఏడు పదార్ధాల (చర్చ నుంది నిగ్రహము) లక్షణాలు, అవసరమైన విభజనలను దాని రెండవ అధ్యాయంలో వివరించబడింది.

 రెండవ అధ్యాయము 
రెండవ అధ్యాయంలోని మొదటి అధ్యాయం సందేహాలను,న్యాయ వ్యవస్థ యొక్క నాలుగు ప్రసిద్ధ ఆధారాలను పరిశీలిస్తుంది. ఇంకా, సంబంధిత భాగాలను పరిశీలించి ప్రస్తుత వ్యవహారాల స్థితిని స్థాపించడానికి ప్రయత్నం జరుగుతుంది. రెండవ అధ్యాయం ఇతర లేఖనాత్మక ఆధారాలను పరిశీలించడం ద్వారా తీర్మానాన్ని చర్చిస్తుంది, మౌఖిక ఆధారాల యొక్క వివరణాత్మక చర్చను అందిస్తుంది.

 మూడవ అధ్యాయము 
మూడవ అధ్యాయంలోని మొదటి అధ్యాయం ఆత్మ, శరీరం, ఇంద్రియాలు, అర్థాన్ని పరిశీలిస్తుంది. రెండవ అధ్యాయం బుద్ధి, మనస్సును పరిశీలిస్తుంది.

 నాలుగవ అధ్యాయము 
నాల్గవ అధ్యాయంలోని మొదటి అధ్యాయం ధోరణులు, లోపాలు, ఆడంబరం, ఫలితాలు, బాధ, విముక్తిని పరిశీలిస్తుంది. సృష్టి సందర్భంలో ఆ కాలంలోని ఎనిమిది తాత్విక పాఠశాలలను కూడా విమర్శిస్తుంది. దీని రెండవ అధ్యాయం తత్వశాస్త్రం యొక్క మూలం, దాని అభివృద్ధి దాని అమలు పద్ధతి, భాగాలు కాని వాటి స్థాపన, అణువు యొక్క భాగాలు కాని వాటి ప్రదర్శనతో పాటు చర్చిస్తుంది.
య్
 ఐదవ అధ్యాయము 
ఐదవ అధ్యాయంలోని మొదటి అధ్యాయం కులాల విభజనలు, లక్షణాలను వివరిస్తుంది. అవసరమైన చోట వాటి పరీక్ష కూడా నిర్వహించబడుతుంది.

 న్యాయ సూత్రాలపై వ్యాఖ్యానాలు  
న్యాయ సూత్రాలపై వాత్స్యాయనుడి వ్యాఖ్యానం ఇప్పటికీ అందుబాటులో ఉన్న అతి పురాతన వ్యాఖ్యానం. ఈ వ్యాఖ్యానం ఆధారంగా, అనేక ఇతర ద్వితీయ, తృతీయ వ్యాఖ్యానాలు వ్రాయబడ్డాయి. వాత్స్యాయనుడి వ్యాఖ్యానం యొక్క కూర్పు యొక్క అంచనా కాలం క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దం నుండి క్రీ.శ 5వ శతాబ్దం వరకు ఉంటుంది. న్యాయ సూత్రాలపై మరొక ప్రసిద్ధ వ్యాఖ్యానం వాచస్పతి మిశ్రా చే వ్రాయబడింది, ఇది దాదాపు 9వ శతాబ్దానికి చెందినది.

 న్యాయవర్తిక - ఉద్యోతకర (5వ-6వ శతాబ్దం)
 న్యాయభాషాతిక – భావివిక్త (6వ శతాబ్దం)
 న్యాయభాషాతిక – అవిధాకర్ణ (7వ శతాబ్దం)
 న్యాయభూషణ్ - భసర్వజన్ (9వ శతాబ్దం)
 న్యాయమంజరి - జయంత భట్ట (9వ శతాబ్దం, కాశ్మీర్)
 న్యాయప్రకీర్ణక - త్రిలోచన (10వ శతాబ్దం, కర్ణాటక)
 న్యాయకండలి - శ్రీధర్ (10వ శతాబ్దం, బెంగాల్)

మూలములు
న్యాయ సూత్రములు

వర్గం:తర్కశాస్త్రం
వర్గం:సంస్కృత గ్రంథాలు