ఆధ్యాత్మిక పంచ భ్రమలు

పంచ భ్రమలు :మానవులకు,  జగత్తు , జీవుడు, ఈశ్వరుడు, అన్న  మూడు ముఖ్యమయిన ఆధ్యాత్మిక విషయాలలో ఏది  సత్యం , ఏది అసత్యం అన్న దాంట్లో ,  అయిదు రకాలయిన భ్రమలతో ఉంటాడు. ఈ భ్రమల స్వరూపం ఏమిటి , ఆ భ్రమలను ఎలా దూరం చేసుకోవాలి అన్నవిషయం  మనకు అన్నపూర్ణోపనిషత్తులో లభిస్తుంది . 

 భ్రమ నిర్వచనం: 
ప్రమకు వ్యతిరిక్తమయిన  పదం . ప్రమ అంటే సరైన జ్ఞానం. ఉన్నదున్నట్లు గుర్తించడం. ఉన్నది లేనట్లు గుర్తించడం భ్రమ. రాజ్జు జ్ఞానం ప్రమ అయితే సర్ప జ్ఞానం భ్రమ. 

 అన్నపూర్ణోపనిషత్తు 
అన్నపూర్ణోపనిషత్తు (సంస్కృతం: अन्नपूर्णा उपनिषद्, IAST: Annapūrṇā Upaniṣad)  సంస్కృత భాషలో ఉన్న  హిందూమతంలోని  అష్టోత్తర శతోపనిషత్తుల్లలో ఒకటి. ఇది సామాన్య ఉపనిషత్తుగా వర్గీకరించబడి, అథర్వవేదం లో భాగం గా ఉంది.
ఈ గ్రంథం ఐదు అధ్యాయాలుగా నిర్మితమై ఉంది. ఋభువు అనే ఒక బ్రహ్మర్షి వద్దకు,  నిదాఘుడు అనే మహర్షి వచ్చి, తనకు బ్రహ్మవిద్య బోధించమని అడుగుతాడు. యోగ్యుడయినందున, నిదాఘుడికి, ఋభువు సులభ మార్గంలో బ్రహ్మ  విద్య బోధించడమే  ఈ ఉపనషిత్తు సారాంశం. మొదటి అధ్యాయం లో నిదాఘుడు, బ్రహ్మర్షి ని అనేక ప్రశ్నలతో ముంచెత్తుతాడు.  “నేను ఎవరు? ఈ విశ్వం ఎలా ఉద్భవించింది? జననం, మరణం,  జీవితాల కు  అర్థం ఏమిటి? స్వేచ్ఛ, మోక్షం అంటే ఏమిటి?” వంటి ప్రశ్నలను అడుగుతాడు.అనంతరం, ఋభువు,  తాను బ్రహ్మ జ్ఞానం ఎలా పొందేడో  వివరించి  ఆ జ్ఞానాన్ని మాతా  అన్నపూర్ణ దేవికి  ఆపాదిస్తూ, వాటికి సంబంధించిన సమాధానాలను బ్రహ్మర్షి బోధల ద్వారా ఈ గ్రంథం వివరిస్తుంది.

గ్రంథం ఐదు రకాల భ్రమలను వర్ణించడం ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందింది. అద్వైత వేదాంత సిద్ధాంతమయిన, జీవజగదీశ్వరులు ఒకే  పదార్థమని, జీవజగదభిన్నమయిన, సచ్చిద్రూపమయిన, ఆత్మాకారమయిన కేవల బ్రహ్మ తత్వమొక్కటే ఏకైక సత్యమని ప్రతిపాదిస్తుంది. ఆధ్యాత్మిక మోక్షాన్ని,  ఏ విషయం మీద  ఆసక్తి లేకుండా ఉండటం, అంతర్గత ఆసక్తుల నుంచి విముక్తి పొందడంగా నిర్వచిస్తుంది. ఈ గ్రంథం జీవన్ముక్తులు , ఆత్మజ్ఞానం పొందిన వారి లక్షణాలను కూడా వివరిస్తుంది.

 మౌనమే బోధిస్తుంది. 
రిభువు తన సమాధానాన్ని 1 నుండి 12 వరకూ ఉన్న శ్లోకాలలో,  తనకు జ్ఞానోదయం ఎలా అయిందో వివరిస్తాడు. అనేక రోజుల పాటు చేసిన ప్రార్థనల అనంతరం, దేవి అన్నపూర్ణ చిరునవ్వుతో ప్రత్యక్షమైందని రిభువు వివరిస్తాడు. ఆమె అతనిని ఏమి  వరం కావాలో కోరుకో అని  అడిగినప్పుడు, రిభువు “ఆత్మ సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను” అని సమాధానం ఇస్తాడు. అప్పుడు దేవి ఏమీ పలకకుండా అంతర్ధానమైందని, ఆ నిశ్శబ్దాన్నే  ఆమె ఇచ్చిన వరంగా భావించి,  ఆ నిశ్శబ్దంలో జరిగిన ఆత్మపరిశీలనే తనకు ఆత్మజ్ఞానాన్ని అనుగ్రహించిందని రిభువు పేర్కొంటాడు.  ఆ జ్ఞానాన్ని ఆయన దేవి అన్నపూర్ణ అనుగ్రహం గా చెప్తూ , ఆమెను మానవాళికి లోకాధిపతిగా, పరిపూర్ణత నిచ్చే దేవిగా, కోరికలు తీర్చే తల్లిగా అభివర్ణిస్తాడు. 

 పంచ భ్రమల మూల మంత్రములు 
భ్రమః పంచవిధో భాతి - స ఏ వేహ సముచ్యతే
జీవేశ్వరౌ భిన్నరూపా - వితి ప్రాధమికో భ్రమ: 13 

ఆత్మ నిష్ఠం కర్తృ గుణం - వాస్తవం వా ద్వితీయకః
శరీరత్రయ సంయుక్తో - జీవస్సంగీ తృతీయకః 14

జగత్కారణ రూపస్య - వికారిత్వం చతుర్ధకః
కారణాద్భిన్న జగతః - సత్యత్వం పంచమో భ్రమః
పంచ భ్రమ నివృత్తిశ్చ - తదా స్ఫురతి చేతసి 15

బింబ ప్రతిబింబ దర్శనేన భేద భ్రమో నివృత్తః
స్ఫటిక లోహిత దర్శనేన పారమార్ధిక కర్తృత్వ భ్రమో నివృత్తః
ఘట మఠాకాశ దర్శనేన సంగీతి భ్రమో నివృత్తః
కనక రుచక దర్శనేన వికారిత్వ భ్రమో నివృత్తః
రజ్జు సర్ప దర్శనేన జగతః సత్యత్వ భ్రమో నివృత్తః
తదా ప్రభృతి మచ్చిత్తం - బ్రహ్మాకార మభూత్ స్వయం
నిదాఘ త్వమపీ త్థం హి - తత్త్వజ్ఞాన మవాప్నుహి 16

 భ్రమలు-నివృత్తులు 
ఋభుడు,  నిదాఘుడికి బోధిస్తూ, బోధ అనేది ఎప్పుడూ మానవుడికి ఒక సమస్య ఉంటేనే జరుగుతుంది. అది అనాదిగా ఉన్న ఆవిద్య లేదా భ్రమ. భ్రమ ఉంటే ఉన్న దోకటయితే మరొకలా  భావించడం.  ఈ భ్రాంతి వలననే సమస్యలన్ని నెత్తిన పడ్డాయి. బాధలు తొలగాలంటే  భ్రమలు తొలగాలి. ఈ భ్రమ ఒకటి గాదు . ఆలోచిస్తే అది అయిదు తలల  శిఖండి. ఆ భ్రమలు వాటి తరుణోపాయలు నీకు వివరిస్తాను అని అంటాడు. నిజానికి  మనకు బోధిస్తున్నది ఉపనిషత్తు. ఋభు నిదాఘ సంవాదమనేది ఒక అర్థవాదం. పరమార్థాన్ని మానవులకు బోధ చేయడానికి శాస్త్రం కొన్ని కథలను పాత్రలను ఆలంబనంగా చేసుకుంటుంది. ఈ అలంబనలకే అర్థ వాదం అని పేరు. దీని ద్వారా సమమస్యలు, వాటి రకాలు, వాటి పరిష్కారాల ను గురించి సలహా ఇవ్వడమే ఇప్పుడు ఉపనిషత్తు చేసే పని. 

జీవేశ్వరౌ భిన్నరూపా - వితి ప్రాధమికో భ్రమ

జీవుడు, ఈశ్వరుడు అనే రెండు తత్వాలు వేరు వేరనే అభిప్రాయం, మొదటి భ్రమ.  జీవుడు అంటే  మనకు అనుభవమే. మరొకటి ఈశ్వరుడు మన అనుభవం లో లేనిది. లేకున్నా ఉన్నదని విశ్వసించాలి మనం. మూఢ నమ్మకమా, అంటే కాదని చెప్పాలి. మనకు కనిపిస్తున్న జడమయిన ప్రపంచము, చేతనమయినప్పటికి పరిమిత జ్ఞానం, శక్తి కల మానవుడు  అనేవి ఎలా సృష్టింప బడ్డాయి. వీటి అస్తిత్వం కోసమయిన ఈశ్వరుడు ఉన్నాడని   ఒప్పుకోవాలి. వాడు జీవుడి లాగ అల్పజ్నుడు, జగత్తులగా అచేతనుడు కాకుండా సర్వజ్నుడై ఉండాలి. కానీ సర్వజ్నుడయిన ఈశ్వరుడు, అల్పజ్నుడయిన జీవుడు ఒకటి ఎలా  అవుతారు? దీనికి సమాధానం ఉపనిషత్తు ఇలా  చెబుతోంది. బింబ ప్రతిబింబ దర్శనేన భేద నివృత్తః బింబ ప్రతి బింబాలంటే మన అందరికీ తెలుసు. అద్దంలో మన నీడ కనిపిస్తుంది.మనం బింబం అయితే అద్దంలో ఉన్నది ప్రతిబింబం. ప్రతిబింబమనేది కనిపిస్తున్న అది లేదు. అలాగే వాస్తవానికి ఉన్నది ఈశ్వర  తత్వమే. జీవుడనే మరో పదార్థం లేదు. శరీరం, మనస్సు, ప్రాణం  అనే ఉపాధుల సంపర్కం వలన ఈశ్వరుడే అనేక జీవ జడ రూపాలుగా కనిపిస్తున్నాడు. బింబ ప్రతిబింబాలకు భేదం లేనట్లే, జీవుడికి ఈశ్వరుడికి కూడా తేడా లేదని తెలుస్తోంది.    

 ఆత్మ నిష్ఠం కర్తృగుణం-వాస్తవం వా ద్వితీయక 
జీవుడికి కర్తుత్వం అనే గుణం సహజంగా లేదు. అది వాస్తవంగా ఉన్నది అనుకోవడమే రెండవ భ్రమ. కానీ ఈ శరీరం లాంటి ఉపా ధులు ఉన్నందు వలన తను కర్తనని, భోక్త నని భావిస్తుంటాడు. ఇవి ఆరోపితాలే కానీ సహజ గుణాలు కావు. ఈ భ్రాంతి  తొలగాలంటే ఉపని నిషత్తు చూపిన మార్గం స్ఫటిక లోహిత దర్శనేన పారమార్ధిక కర్తృత్వ భ్రమో నివృత్తః లోహితమంటే ఎఱ్ఱని పదార్థం. ఏదయినా ఎఱ్ఱటి పదార్థం (మంకెన పువ్వో , దాసాని  పువ్వొ) తీసుకుని ఒక తెల్ల రంగులో ఉండే స్ఫటికానికి దగ్గర పెడితే, ఆ స్ఫటికానికి సంక్రమించి  అది ఎఱ్ఱగా  మారుతుంది.  స్పటికానికి ఎఱ్ఱ రంగు ఉందా? లేదు. ఎఱ్ఱని పదార్థం పక్కన ఉండటం వలన సంక్రమించినది. కానీ స్ఫటికం తెలుపని మనకు తెలుసు. అలాగే జీవుడికి ఏ గుణము లేదు. స్ఫటికం లాగా స్వచ్చ చైతన్యమే అతని స్వరూపం. మనస్సు, ప్రాణం కర్త  లాంటి ఉపాధుల వలన, కర్త, భోక్త అన్న పేర్లు వచ్చాయి. అలా కనపడుతున్నా అది అకర్తే, అభోక్తే. స్పటికం తెల్లగా ఎలా ఉంటుందో, జీవుడు కూడా గుణసాం గత్యం లేకుండా నిస్సంగం గానే ఉంటాడు.  

 శరీరత్రయ సంయుక్తో - జీవస్సంగీ తృతీయక 
శరీర త్రయం అంటే స్థూల, సూష్మ, కారణ శరీరాలు. స్థూల శరీరం అంటే మన అందరికీ తెలుసీన మన శరీరం. మిగతా రెండు శరీరాలు ఇలా కనపడవు.  మన శరీరంలోని ప్రాణము, మనస్సే సూష్మ, శరీరం. చలించే మనస్సు, ప్రాణాలకు అతీతంగా తరచుగా మనకు అనుభవానికి వచ్చే ఒక అయోమయ స్థితి, కారణ  శరీరం. సుషుప్తి, మూర్ఛ సమయాలల్లో కనిపిస్తుంది. ఈ మూడు శరీరాలు మనకు అనుభవంలో కనిపిస్తాయి. కానీ ఈశరీరాలకు మనలో ఉన్న జీవుడికి సంబంధం ఏమిటి?  ఏమి లేదు. ఈ శరీర త్రయానికి, జీవుడు కి సాంగత్యం ఉన్నది అనేది మూడవ భ్రమ. జీవుడు చైతన్యం. శరీరం జడం. జడానికి తన ఉనికి తెలీదు. దాని ఉనికికి ఒక సాక్షి కావాలి. ఆ సాక్షి చేతనుడయిన జీవుడే. కాబట్టి చేతనుడయిన జీవుడు, జడమయిన శరీరం కాలేడు. జీవుడు, శరీరం ఒక దానితో  ఒకటి కలసి ఉన్న ఒకటి కాలేవు. దానినే ఉపనిషత్తు ఇలా చూపించింది. ఘట మఠాకాశ దర్శనేన సంగీతి భ్రమో నివృత్తః ఒక పెద్ద మఠంలో, కేవలం ఒక ఘటం (కుండ)  మాత్రమే ఉంది.అనుకోండి  కానీ ఖాళీ అనేది, ఆ కుండలోనూ, మఠంలోనూ ఉన్నది. దానికే ఆకాశం అని పేరు . మఠం , కుండా ఆకాశాన్ని తమలో ఇముడ్చుకున్నాయనుకుంటాయి. అది యదార్థం కాదు గదా. ఆకాశం అనేది ఒక ఆకారం లేని పదార్థం. ఆకారం లేనిది సర్వత్రా వ్యాపిస్తుంది. సర్వ వ్యాపకమయిన ఆకాశం,  కేవలం ఆ మఠం లోనూ, ఘటం లోనే ఉండటం ఏమిటి. ఆకాశం లోనే అవి ఇమిడి ఉన్నాయి. అలాగే, ఆత్మ/జీవుడు అనేది శుద్ధ చైతన్యం, రూపం లేదు. కనుక వ్యాపిస్తుంది. శరీరాలు, స్థూలం గానీ, సూష్మం గానీ జడాలు. వ్యాపించలేవు. కనుక చైతన్యవంతమయిన జీవుడికి, జడమయిన మూడు శరీరాలకు ఎటువంటి పొంతన లేదు. శరీరాన్ని ఆవరించి ఉన్నా, మన ఆత్మ చైతన్యం. ఆకాశం లాగానే సర్వత్రా వ్యాపించి ఉంటుంది. 

 జగత్కారణ రూపస్య - వికారిత్వం చతుర్ధకః 
ఇప్పటి దాకా  ఉపనిషత్తు, జీవుడికి సంబంధించిన మూడు భ్రమలను  సూచించి వాటి నుండి ఎలా బయట పడాలో చూపింది   మిగిలిన రెండు భ్రమలు జగత్తుకి  సంభందించినవి. జగత్తు కి కారణం ఈశ్వరుడు అయితే జగత్తు ఆయన చేసిన కార్యం అవుతుంది.  కారణం అనేది మార్పు చెందితేనే కార్యంగా పరిణమిస్తుంది. దీనినే అద్వైతులు కార్య కారణ సంబంధం అంటారు. మట్టి, తన రూపం మార్చుకుంటేనే కుండగా తయారవుతుంది. కుండ రూపంలో ఉన్నప్పుడు మట్టి అనలేము. అంటే చైతన్య స్వరూపుడయిన ఈశ్వరుడు సృష్టి కి  కారణమయితే, ఆయన వికారం చెందినట్లే అని అంటే అది ఒక భ్రాంతి. దీనికి ఉపనిషత్తు కనక రుచక దర్శనేన వికారిత్వ భ్రమో నివృత్తః అనే  దృష్టాంతం తో మార్గం చూపింది. కనకం అంటే బంగారం, రుచకం అంటే దానితో తయారయిన ఆభరణం. బంగారం కార్యమయితే, ఆభరణం కార్యం. ఇక్కడ బంగారం మారింది అంటున్నాం. ఏమిటి మారింది? ముద్దగా ఉన్న బంగారం ఆభరణంగా మారింది. అప్పుడున్న బంగారం మోతాదు. దాని తూకం  అలానే ఉన్నాయి. అది కూడా ప్రతి అణువులో బంగారమే. డానికి ఆభరణం అని పేరే కానీ బంగారపు ఆభాశే అది. అలాగే జగత్తు అనేది, బంగారం లాగా శుద్ధ చైతన్యమే. కానీ నామ రూపాత్మకమయిన ప్రపంచంల కనుపడుతున్నది. వన, నదీ, పర్వతాలు, సమస్త  జీవ రాశులు చైతన్యంతో నిర్మిత పదార్ధాలే. ఎప్పుడూ ఉన్న ఒకే ఒక ఈశ్వర చైతన్యం, తన రూపం లోనూ, జగత్తు రూపంలోనూ భాసిస్తున్నదని, అంతటినీ  ఈశ్వర చైతభరమ్మ న్యం గా చూడాలని ఉపనిషత్తు బోధ. 

 కారణాద్భిన్న జగతః - సత్యత్వం పంచమో భ్రమ 
అయిదవది, ఆఖరుది అయిన భ్రమ ఈ జగత్తంతా వాస్తవంగా ఉందనే భ్రమ.  బ్రహ్మజ్ఞానావళిమాల అనే గ్రంధం లో 20 వ శ్లోకంలో. "బ్రహ్మ సత్యం జగన్ మిధ్య" అని ఆన్నారు ఆదిశంకరులు . అయినప్పటికీ జగత్తు కి కారకుడు  ఈశ్వరుడు కదా, ఈశ్వరుడు సత్యమయినప్పుడు కార్యమయిన జగత్తు కూడా సత్యమవాలి కదా అనే సంశయం సమాన్యులలో వస్తుంది. కారణ గుణాలు, కార్యం లోనూ ప్రవేశిస్తాయి కదా. అలాంటప్పుడు కనిపించే ప్రపంచాన్ని మిధ్య  అని తోసిపుచ్చడం ఎందుకు. డానికి సమాధానం ఉపనిషత్తు "రజ్జు సర్ప దర్శనేన జగతః సత్యత్వ భ్రమో నివృత్తః"అన్న దృష్టాంతము  తో ఇస్తోంది. మనం చీకట్లో నడిచి వెళ్తుంటే బారుగా, పొడవుగా, తెల్లగా, వంకరగా గాలికి కదులుతూ ఒక వస్తువు కనిపించింది. దాన్ని చూసి పామని  భయపడతాము. నిజానికి అది తాడు. తాడులో, పాములో ఉండే కొన్ని లక్షణాలు ఉన్నాయి. అందుకే అలా అనిపించింది. కానీ అది వాస్తవానికి పాము కాదు. అది తాడుగా సత్యం, పాముగా అసత్యం. అలాగే ఎండ అవులలో నీళ్ళు, ఆకాశంలో నీలి రంగు అసత్యాలు. ప్రస్తుతమీ ప్రపంచ మంతా ఎంతగానో విస్తరించి ఉండవచ్చు. కానీ అది అసత్యం. మనం, స్వప్నావస్థ లో ఎన్నో వాస్తవాలుగా చూస్తుంటాము. కానీ నిద్ర లేచేసరికి, ఏదీ సత్యం కాదు. పొగమంచులా  కరిగి పోతాయి.  నిలిచేది మన జ్ఞానం మాత్రమే. ఆ జ్ఞానం లోకి ఈ స్వప్నావస్థ ఆరోపించబడింది. ఆరోపించబడిన దానికి అస్తిత్వం లేదు. ఈ ప్రపంచం కూడా ఈశ్వర చైతన్యమే, మన అజ్ఞాన దోషం వలన అలా భాసిస్తోంది. 

ఈ విధంగా, మొదటి మూడు భ్రమలు తొలగడం వల్ల జీవుడు, మిగిలిన రెండు భ్రమలు తొలగడం వలన జగత్తు  అనిత్యము, అసత్యము అని తేలింది. జీవజగదభిన్నమైన, ఆత్మాకారమైన కేవల బ్రహ్మ తత్వమే ఏకైక సత్యమని అనుభవానికి వస్తుంది.

 ఇవి కూడా చదవండి 

మూలాలు

వర్గం:ఆధ్యాత్మికం