ఇమ్రాత్ ఖాన్

ఇమ్రాత్ ఖాన్ (17 నవంబర్ 1935 - 22 నవంబర్ 2018) భారతీయ సితార్, సుర్బహార్ వాద్యకారుడు & స్వరకర్త. ఆయన సితార్ విద్వాంసుడు ఉస్తాద్ విలాయత్ ఖాన్ తమ్ముడు.Farrell, Gerry (2001). "Khan, Imrat". Grove Music Online. (subscription required for full text). 

 శిక్షణ & ప్రారంభ కెరీర్ 
ఇమ్రాత్ ఖాన్ 1935 నవంబర్ 17న కలకత్తా అనేక తరాల నుండి మూలాలను కనుగొన్న సంగీతకారుల కుటుంబంలో, మొఘల్ పాలకుల ఆస్థాన సంగీతకారుల కుటుంబంలో జన్మించాడు. సాంప్రదాయకంగా సంగీత శిక్షణ దాదాపు 400 సంవత్సరాలుగా తండ్రి నుండి కొడుకుకు అందించబడింది. ఆయన ఇతావా ఘరానాకు చెందినవారు, దీనిని శాస్త్రీయ సంగీతకారులలో ఇమ్దాద్ఖాని ఘరానా అని కూడా పిలుస్తారు. ఇమ్రాత్ ఖాన్ తండ్రి ఎనాయత్ ఖాన్ (1895–1938), ఆయన కాలంలో ప్రముఖ సితార్, సుర్బహార్ వాద్యకారుడిగా గుర్తింపు పొందాడు, ఆయన కంటే ముందు ఆయన తాత ఇమ్దాద్ ఖాన్ (1848–1920) కూడా ఉన్నాడు. ఇమ్రాత్ ఖాన్ తండ్రి ఇమ్రాత్ చిన్నతనంలోనే మరణించాడు, ఆయనను ఆయన తల్లి బషీరాన్ బేగం & ఆమె తండ్రి గాయకుడు బండే హసన్ ఖాన్ పెంచారు. ఆ కుటుంబం 1944లో ఇమ్రాత్ అన్నయ్య విలాయత్ ఖాన్‌తో కలిసి బొంబాయికి వెళ్లింది, అక్కడ సోదరులిద్దరూ వారి మామ వాహిద్ ఖాన్ నుండి సితార్ వాయించడం విస్తృతంగా నేర్చుకున్నారు. విలాయత్ & ఇమ్రాత్ 1952లో కలకత్తాలో కలిసి స్థిరపడ్డారు. వారు చాలా సంవత్సరాలు కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. 1956లో సోవియట్ యూనియన్ & తూర్పు ఐరోపాకు వెళ్లిన మొదటి సాంస్కృతిక ప్రతినిధి బృందంలో ఈ ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నాడు.

 వృత్తి & వారసత్వం 
ఇమ్రాత్ ఖాన్ 1961 నుండి సితార్ & సుర్బహార్ రెండింటినీ వాయిస్తూ సోలో  ప్రదర్శన, రికార్డ్ చేశాడు.

ఆయన దశాబ్దాలుగా తన రెండు వాయిద్యాలపై విస్తృతంగా రికార్డ్ చేశాడు. అతని పూర్తి ప్రదర్శన సాధన ద్రుపద్ అంగ్ సుర్బహార్ ఆలాప్తో ప్రారంభమైంది (మరింత శృంగార స్పర్శలతో అలంకరించబడింది) తరువాత సాంప్రదాయ ఇమదాద్ఖానీ శైలిలో గాట్ లోకి వెళ్ళే సితార్ మీద చిన్న ఆలాప్.  (రవిశంకర్ & నిఖిల్ బెనర్జీ వంటి సితార వాయిద్యకారులు తమ సితార్లకు బాస్ తీగలను జోడించి, సుర్బహార్ తక్కువ శ్రేణిలో కొంత భాగాన్ని ఒకే వాయిద్యంలో సాధించాడు. 

ఐరోపా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, యునైటెడ్ కింగ్డమ్, జర్మనీ, చైనా & ఆగ్నేయాసియాలో ఇమ్రాట్ ఖాన్ ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. ఆయన 1970లో కేన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఆయన ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. అతను ప్రతి సంవత్సరం సెయింట్ లూయిస్లోని వాషింగ్టన్ విశ్వవిద్యాలయం శాస్త్రీయ భారతీయ సంగీతాన్ని బోధిస్తూ, సితార్ విద్యార్థులకు బోధిస్తూ గడిపాడు.

సత్యజిత్ రే, జేమ్స్ ఐవరీ వంటి ప్రముఖ చిత్రనిర్మాతలు నిర్మించిన సినిమాలలో ఇమ్రాట్ ఖాన్ సంగీతం ప్రదర్శించబడింది.

ఇమ్రాత్ ఖాన్ 1971లో లండన్‌లోని రాయల్ ఆల్బర్ట్ హాల్‌లో బిబిసి ప్రొమెనేడ్ కన్సర్ట్ సిరీస్‌లో భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం మొట్టమొదటి రాత్రిపూట ప్రదర్శన కోసం వాయించిన మొదటి భారతీయ సంగీతకారుడిగా ఆయన సంగీత చరిత్ర సృష్టించారు. వెబ్స్టర్ విశ్వవిద్యాలయం వెబ్సైట్ ప్రకారం 

ఇమ్రాత్ ఖాన్ తన తాత ఇమ్దాద్ ఖాన్ పేరు మీద సితార్ మరియు సుర్బహార్ ప్రదర్శన పాఠశాల అయిన ఇమ్దాద్ఖానీ ఘరానాలో సీనియర్ ప్రదర్శనకారుడు.

 అవార్డులు & గుర్తింపు 
ఆయనకు 2017లో పద్మశ్రీ అవార్డు లభించింది, అయితే, "ఇది చాలా తక్కువ & చాలా ఆలస్యం అయింది" అని పేర్కొంటూ అవార్డును స్వీకరించడానికి నిరాకరించాడు, ఇది అతని విద్యార్థులు మరియు సోదరభావ సభ్యులలో గందరగోళాన్ని రేకెత్తించింది.Padma Shri too little too late Times of India (newspaper), Published 3 February 2017, Retrieved 14 July 2020

ఔట్లుక్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం, "అతని జూనియర్లు & అతని క్రింద శిక్షణ పొందిన వారికి పద్మ అవార్డులు ప్రదానం చేయబడినప్పటికీ, అతని రచనలను భారత ప్రభుత్వం ఎన్నడూ గుర్తించకపోవడం పట్ల ప్రముఖ సంగీతకారుడు నిరాశ చెందాడు".

 మరణం 
తన మరణానికి రెండు దశాబ్దాలకు పైగా నివసించిన యునైటెడ్ స్టేట్స్లోని మిస్సౌరీలోని సెయింట్ లూయిస్ స్ట్రోక్ కారణంగా 83 సంవత్సరాల వయసులో ఇమ్రాత్ ఖాన్ 2018 నవంబర్ 22న మరణించాడు. మరణానికి ముందు కొంతకాలంగా అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్నారు. ఇమ్రాత్ ఖాన్‌కు ఐదుగురు కుమారులు ఉన్నారు, నిషాత్ ఖాన్ (సితార వాయిద్యకారుడు ఇర్షాద్ ఖాన్) వజాహత్ ఖాన్ (సరోద్ వాయిద్యకారకుడు), షఫతుల్లా ఖాన్ (తబలా వాయిద్యకారడు)  &  అజ్మత్ అలీ ఖాన్, వీరందరూ అతనిచే శిక్షణ పొందారు.

మూలాలు

వర్గం:1935 జననాలు
వర్గం:2018 మరణాలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీతలు