అనిల్ కుమార్ (శాస్తవ్రేత్త)

అనిల్ కుమార్ (25 జూన్ 1941 — 9 నవంబర్ 2024) భారతీయ ప్రయోగ భౌతిక శాస్త్రవేత్త. ఆయన న్యూక్లియర్ మాగ్నెటిక్ రెసోనెన్స్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ రంగంలో చేసిన కృషికి ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సంస్థలో (IISc) ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు. అనిల్ 2024 నవంబర్ 9న బెంగళూరులో 83 ఏళ్ల వయసులో మరణించారు.Condolence note on the passing of Prof Anil Kumar

ప్రారంభ జీవితం మరియు విద్య
అనిల్ మీరట్ కాలేజ్ (ఆగ్రా విశ్వవిద్యాలయం)లో కళాశాల చదువులు పూర్తి చేసి 1959లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. 1961లో తన మాస్టర్స్ పూర్తి చేశాడు. 1961–64 మధ్య మీరట్ కాలేజీలో భౌతిక శాస్త్ర ఉపన్యాసకుడిగా పనిచేశాడు. అనంతరం ఐఐటీ కాన్పూర్లో పరిశోధనలు చేసి, 1969లో ప్రొఫెసర్ బి. డి. ఎన్. రావు మార్గదర్శకత్వంలో పీహెచ్‌డీ పట్టా పొందాడు.

అనిల్ తన పోస్ట్‌డాక్టరల్ పరిశోధనల కోసం అమెరికాకు వెళ్లాడు: ఒక సంవత్సరం జార్జియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో, రెండు సంవత్సరాలు నార్త్ కరోలినా యూనివర్సిటీలో గడిపాడు.

వృత్తి
అనిల్ 1973–76 మధ్య నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత రిచర్డ్ ఆర్. ఎర్నెస్ట్తో కలిసి పరిశోధనా సహచరుడిగా పని చేశాడు. తరువాత 1979–80లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని ETH Zurichలో రిచర్డ్ ఎర్నెస్ట్ మరియు నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత కుర్ట్ వూత్రిచ్తో కలిసి 2D NMR స్పెక్ట్రోస్కోపీ అభివృద్ధి వంటి పయనీర్ పనిలో భాగస్వామ్యం చేశాడు.

అనిల్ 1977 జనవరిలో భారతీయ విజ్ఞాన సంస్థ భౌతిక శాస్త్ర విభాగంలో చేరాడు. అక్కడ సీనియర్ సైంటిఫిక్ ఆఫీసర్ (1977–82), అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ (1982–84), అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ (1984–1990), ప్రొఫెసర్ (1990–2003) పదవుల్లో పనిచేశాడు.

అతను విభాగాధిపతిగా (1994–97) పని చేశాడు. IISc లోని NMR ఫెసిలిటీ అభివృద్ధిలో వివిధ బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు. ఆయన ఆధునిక NMR పద్ధతుల అభివృద్ధి, పరిశోధనా బృందం నిర్మాణం, అనేక మంది పీహెచ్‌డీ విద్యార్థుల తీర్చి దిద్దడం వంటి పనులను చేశాడు. 150కి పైగా పరిశోధనా పత్రాలు ప్రచురించాడు.

అనిల్ డబుల్-రెసోనెన్స్ NMR సాంకేతికతలు, ద్రవరూపాల్లో మొదటి 2D NMR ప్రయోగం, మొదటి 2D ఫోరియర్ ఇమేజింగ్ ప్రయోగం (ఈరోజు MRIలో విస్తృతంగా ఉపయోగంలో ఉన్నది) వంటి పయనీర్ ప్రయోగాలు చేశాడు. బయోమాలిక్యూల్స్‌పై రెండు-కొలమానాల NMR పద్ధతులను మొట్టమొదటగా ఉపయోగించినవారిలో ఒకడు. ప్రత్యేకంగా 2D-NOE (NOESY) ను బయోమాలిక్యూల్‌పై మొదటిసారిగా ఉపయోగించి, ద్రావణంలో వాటి 3D నిర్మాణాలను నిర్ణయించడానికి మార్గం సుగమం చేశాడు.

అనిల్ NMR క్వాంటం ఇన్ఫర్మేషన్ ప్రాసెసింగ్ మరియు NMR క్వాంటం కంప్యూటింగ్ రంగాలలో కూడా ప్రధాన కృషి చేశాడు. 2, 3 మరియు 4 క్యూబిట్ వ్యవస్థలపై లాజికల్ ఆపరేషన్లు, ప్సూడో ప్యూర్ స్టేట్ల డిస్టిల్లేషన్, 2 మరియు 3 క్యూబిట్ డాయిచ్–జోజ్సా అల్గారిథం అమలు వంటి ప్రయోగాలు విజయవంతంగా చేశారు.

గౌరవాలు మరియు గుర్తింపు
అనిల్ ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) మరియు ది వరల్డ్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (TWAS, ట్రియెస్టే) ఫెలోగా ఎన్నికయ్యాడు.

అతనికి Sir C.V. Raman Medal (1993), ప్లాటినం జూబిలీ లెక్చర్ అవార్డు (1994), Prof. K. Rangadhama Rao Award (1996), FICCI Award for Physical Sciences (1996–97), IIScలో MSIL Chair (1994–97), IISc రీసెర్చ్ ఎక్సలెన్స్ అలుమ్నీ అవార్డు (2000) లభించాయి.

అతనికి 2001లో గోయల్ అవార్డు, ఇండియన్ కెమికల్ సొసైటీ "లైఫ్‌టైం అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు" (2011), ఇంకా జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ సెంటర్ ఫర్ అడ్వాన్స్‌డ్ సైంటిఫిక్ రీసెర్చ్ యొక్క DAE–రాజా రమన్న ప్రైజ్ లెక్చర్ (2003) లభించాయి.

విరమణ తరువాత IIScలో గౌరవ ప్రొఫెసర్‌గా, NASI హానరరీ సైంటిస్ట్‌గా నియమితుడయ్యాడు.

సూచనలు

బాహ్య లింకులు
 భారతీయ విజ్ఞాన సంస్థలోని ప్రొఫైల్

Category:1941 births
Category:2024 deaths
Category:20th-century Indian physicists