బాఘోర్ రాయి

బఘోర్ రాయి మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రం సిద్ధి జిల్లా మెధౌలి గ్రామం సమీపంలో సోన్ నది లోయలో లభించిన ఒక ఎగువ పాత రాతి యుగపు కాలానికి చెందిన పురావస్తు వస్తువు. ఈ రాయి కైమూర్ ఎస్కార్ప్‌మెంట్ అడుగుభాగానికి దగ్గరలో ఉన్న బఘోర్–I స్థలంలో కనుగొనబడింది. ఇది మొదటిసారిగా 1980లో తవ్వకాల్లో బయటపడింది.

బఘోర్ రాయి స్థానిక ఇసుకరాయితో, సహజంగా ఏర్పడిన త్రిభుజాకార రాయి. ఇది రంగులుగా కనిపిస్తుంది. పసుపు వర్ణకంతో అలంకరించబడింది. ఈ రకమైన రాళ్లు ఎస్కార్ప్‌మెంట్ పైభాగంలో కూడా కనిపిస్తాయి. బఘోర్ స్థలం లో అనేక రాతి పనిముట్ల అవశేషాలు ఉన్నాయి. ఈ స్థలం సుమారు క్రీ.పూ. 9000 నుంచి క్రీ.పూ. 8000 మధ్య కాలంలో ఏర్పడినదిగా భావిస్తున్నారు. అక్కడ లభించిన చిన్న పై పాత రాతి యుగపు రాతి ఆయుధాల పరిశ్రమ వయస్సు సుమారు 11,870 సంవత్సరాలు ( షుమారు 120 సంవత్సరాలు అటూ, ఇటుగా ) గా అంచనా వేశారు. ఇది క్రీ.పూ. 10,000 కంటే పాతదై ఉండే అవకాశం కూడా ఉంది. 1983లో పరిశోధక బృందం ఈ రాయి శక్తి దేవతకు సంబంధించిన పూజా స్థలాన్ని సూచించే అవకాశం చాలా బలంగా ఉందని పేరకొంది .

 స్థల వివరణ 
ఈ స్థలంలో మొదటి తవ్వకాలు అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన పురావస్తు శాస్త్రవేత్త జి.ఆర్. శర్మ నాయకత్వంలో జరిగాయి. కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన జె. డెస్మండ్ క్లార్క్ కూడా ఇందులో పాల్గొన్నారు. జోనాథన్ మార్క్ కెనోయర్, జె.ఎన్. పాల్ సహాయం చేశారు.

ఈ స్థలం తాత్కాలిక నివాస స్థలంగా గుర్తించబడింది. నేల రాళ్ల ముక్కలతో నిండి ఉంది. రాతి పనిముట్లు తయారీకి సంబంధించిన వ్యర్థాలు పెద్ద మొత్తంలో లభించాయి. వెనుకభాగం ఉన్న బ్లేడ్ రకాలు, రేఖాగణిత మైక్రోలిథ్‌లు గుర్తించబడ్డాయి. దంచే రాళ్లు, ఉంగరాకార రాళ్లు కూడా బయటపడ్డాయి.

తరువాత మరిన్ని పదార్థాలు తొలగించినప్పుడు ఒక రాతి వేదిక కనిపించింది. ఆ వేదిక మధ్యలో బఘోర్ త్రిభుజాకార రాయి ఉంది. ఈ వేదికను ఆచార పూజల కోసం ఉపయోగించిన స్థలంగా అర్థం చేసుకున్నారు.

బాఘోర్ రాయి యొక్క అసలు పాత్ర , అర్థాన్ని నిర్ణయించడానికి పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలకు మరింత సమయం, విశ్లేషణ అవసరం అయ్యింది .

 శక్తి ఆరాధన 
మొదటి బఘోర్ పురాతన శిలాయుగ స్థలానికి సంబంధించిన ప్రాంతంలోని స్థానిక ప్రజలుఇప్పటికీ పూజించే దానిని , ఇతర స్థలాలతో అనేక జాతి ప్రస్తుత స్థానిక ఆచారాలను పరిశీలించినప్పుడు మధ్యలో ఉన్న త్రిభుజాకార రాయి ప్రాముఖ్యత స్పష్టమవుతుందని పరిశోధకులు తెలిపారు. స్థానిక ప్రజలు వలయాకార రేఖా గణిత పొరలతో కూడిన ఇలాంటి రాళ్లను మాతృదేవి చిహ్నంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ఈ రాళ్లు ఎక్కువగా త్రిభుజాకారంలో ఉంటాయి. ముఖ్యంగా కోల్, బైగా గిరిజన గుంపుల పేర్లు ప్రస్తావించబడ్డాయి. వీరి జీవనాధారం సంప్రదాయంగా వేట, పోగు చేసుకోవడం ఆధారపడింది. ప్రస్తుతం కూడా బఘోర్ లాంటి స్థలాల్లో పూజలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ గిరిజనులకు ద్రావిడ సంబంధాలు. ఉన్నాయని భావించారు.. అయితే 2020లో జరిగిన జన్యు అధ్యయనం కోల్ గిరిజనుల విషయంలో జన్యు, భాషా సంబంధాలు ఒకేలా లేవని తెలిపింది. కోల్ ప్రజలు ద్రావిడ భాష మాట్లాడే జనసమూహాలు, ఇండో-యూరోపియన్ భాష మాట్లాడే జనసమూహాలతో సమీపమైన వంశపారంపర్యాన్ని పంచుకుంటున్నారు. జన్యుపరంగా వారు రెండవ వర్గమయిన ఇండో-యూరోపియన్ లకు దగ్గరగా ఉన్నారు.

ఈ రాయి లభించిన ప్రదేశం ప్రస్తుతం హిందువులు దేవిని పూజించే పూజా స్థలంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. రాయి త్రిభుజాకార రూపం కాళీ యంత్రానికి సమానంగా ఉంటుంది. ఈ యంత్రం ఇప్పటికీ భారతదేశం అంతటా ఉపయోగంలో ఉంది. కోల్ గిరిజనులు, బైగా గిరిజనులు ఈ త్రిభుజాకారాన్ని మాతృదేవి 'మాయి' అని భావిస్తారు.  దేవిని కెరై, కరి, కాళీ, కాలికా, కరికా వంటి పేర్లతో పిలుస్తారు.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 యంత్రం
 దక్షిణాసియా రాతి యుగం

 మూలాలు 
వర్గం:శక్తి విద్య
వర్గం:పురావస్తు పరిశోధనలు
వర్గం:పురావస్తు పరిశోధకులు
వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ పురావస్తు స్థలాలు

 ఇతర గ్రంధాలు 

 బాహ్య మూలాలు 
భారతదేశంలో ఆధ్యాత్మికత-ఒక సాంస్కృతిక దృక్పథం/భారతీయ ఆధ్యాత్మికత యొక్క మూలాలు