నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ సెంటర్

నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ సెంటర్ (హిందీ: राष्ट्रीय सुदूर संवेदन केन्द्र, ఆంగ్లం: National Remote Sensing Centre-NRSC), కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థ. హైదరాబాదు, తెలంగాణలో ఉంది, ఇది భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ISRO) కేంద్రాలలో ఒకటి. ఈ కేంద్రం వైమానిక  ఉపగ్రహ మూలాల నుండి డేటాను నిర్వహిస్తుంది. ఇది హైదరాబాదులో ఉంది. భూశాస్త్ర  సమాచార సేకరణ, ప్రాసెసింగ్, డిజిటల్ మ్యాపింగ్,  విపత్తుల నిర్వహణలో ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తోంది.

 ఆవిర్భావం 
సుదూర గ్రాహకం (రిమోట్ సెన్సింగ్) అంటే భౌతిక, భూగోళ, వనరుల, పర్యావరణ, వ్యవసాయ సమాచారాన్ని సేకరించడము, విశ్లేషణ కూడా చేయడానికి ఉపయోగించే ప్రధాన సాంకేతిక విధానము. వివిధ రకాల వస్తువులు, విభిన్న తరహా ఉద్గారాలను వెలువరిస్తానే సూత్రాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని, వస్తువులను సుదూరం నుంచి సున్నితంగా పరిశీలించి, ఛాయాచిత్రాల రూపంలో ఫలితాన్ని అందించే సాంకేతికతనే 'రిమోట్ సెన్సింగ్' అంటారు. భారతదేశంలో ఈ విధానాన్ని సమర్థవంతంగా అమలు చేసేందుకు భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ,  నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ ఏజెన్సీ  అనే ఒక స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన సంస్థ ని 1974 లో స్థాపించింది. తరువాత 2008, సెప్టెంబర్ 1న ఈ సంస్థ భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ పరిధికి వచ్చి నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ కేంద్రం (NRSC ) అని పేరు మార్పుతో పూర్తి  స్థాయి కేంద్రంగా మార్చారు.

నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ సెంటర్ సాంకేతికత భారతదేశంలో  భూశాస్త్ర విశ్లేషణకు అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు సరిపడే స్థాయిలో ఉండడం, వ్యవసాయం, నీటి వనరులు, పట్టణ  ప్రణాళిక,  పర్యావరణ పర్యవేక్షణతో సహా విస్తృత శ్రేణి అనువర్తనాలకు (అప్లికేషన్స్) అవసరమైన సమాచారాన్ని అందించడంలో ఈ కేంద్రం కీలకపాత్ర పోషిస్తుంది. భారతదేశములో ఈ కేంద్రం భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థకు అనుబంధంగా, మద్దతుగా పనిచేస్తుంది. నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ సెంటర్ రూపకల్పన, అభివృద్ధి కూడా భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమ చరిత్రలో ఒక ముఖ్య అధ్యాయం.

 లక్ష్యాలు  
ఉపగ్రహల  నుండి సమాచారాన్ని (డేటా)ను పొందేందుకు హైదరాబాదు సమీపంలోని షాద్ నగర్ లో సమాచారం అందుకునే కేంద్రాన్ని (డేటా రిసెప్షన్ స్టేషన్) నిర్వహిస్తోంది.  ఇక్కడ ముడి ఉపగ్రహ చిత్రాలని పలు దశల్లో  అనగా రేడియోమెట్రిక్, జామెట్రిక్  దిద్దుబాట్లు, ఆర్థోరెక్టిఫికేషన్, వాతావరణ దిద్దుబాట్లు వంటి ప్రక్రియలకు గురి చేయడం.

 శాటిలైట్ డేటా సేకరణ, ప్రాసెసింగ్  - రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాల నుండి డేటా ను సేకరించడం, ప్రాసెసింగ్
 డేటా వ్యాప్తి  - సేకరించిన డేటా ఉత్పత్తులును వినియోదారులకు, వివిధ ప్రభుత్య  సంస్థలకు అందించడం
 రిమోట్ సెన్సింగ్ సాంకేతికను ఉపయోగించి వివిధ అనువర్తనాలను అభివృద్ధి చేయడం
 ప్రకృతి వైపరీతుల సమయంలో నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి సహాయపడే సమాచారాన్ని అందించడం
 మెరుగైన ప్రభుత్వ సేవలు, పాలన  కోసం  జియోస్పేసియల్ సేవలను అందించడం
 రిమోట్ సెన్సింగ్ , జియోస్పేసియల్ సాంకేతికతల వినియోగంపై శిక్షణ
 భువన్ వంటి వేదికల ద్వారా  భారతీయ భూ పరిశీలన సామర్థ్యాలను ప్రదర్శించడం, సేవలను అమలుపాటులోకి తీసుకురావడం     

 విధులు 
ఉపగ్రహ డేటాను స్వీకరించడానికి గ్రౌండ్ స్టేషన్లను ఏర్పాటుచేయడం,   డేటా ఉత్పత్తుల ఉత్పత్తి.  వినియోదారులకు వ్యాప్తి చేయడం .  విపత్తు నిర్వహణ మద్దతుతో సహా రిమోట్ సెన్సింగ్ అప్లికేషన్ల కోసం  పద్దతులను అభివృద్ధి చేయడం , సుపరిపాలన కోసం జియోస్పేసిల్ సేవలు,  సమర్ధయా నిర్మాణం వంటి బాధ్యతలను నిర్వహించడం, మొదలగునవి.

ISRO దాని NRSC ద్వారా నిర్వహించబడుతున్న  ప్రాంతీయ రిమోట్ సెన్సింగ్ కేంద్రాలు (RRSCలు) యొక్క ప్రాథమిక లక్ష్యాలు జియోస్పేసిల్ పరిష్కరాలకు అందించడం  అలాగే జాతీయ స్థాయిలో సహజ వనరుల నిర్వహణకు మద్దతు ఇవ్వడం.

భారతదేశానికి NRSC  యొక్క ప్రత్యేక పాత్ర

దేశీయ ఉపగ్రహాల డేటా (Cartosat, Resourcesat,  RISAT, NISAR ద్వారా స్వదేశ డేటా సేకరణ.

GIS & రిమోట్ సెన్సింగ్ కన్సల్టెన్సీ: రాష్ట , కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రాజె  ప్రాజెక్టులలో సేవలు

ప్రాజెక్టులు: Water Resources  Management, Forest  & Agriculture Monitoring, Disaster Management

ప్రకృతి వైపరీత్యాలు

NRSC విమాన సౌకర్యం: ప్రధానంగా  NRSC లోని ఏరియల్ సర్వీసెస్ మరియు డిజిటల్ మాపింగ్ (AS &DMA ) యూనిట్

ఇది హైదరాబాద్ లోని బేగంపేట్ విమానాశ్రయం నుండి పనిచేస్తోంది. బీచ్  క్రాఫ్ట్ ఎయిర్ క్రాఫ్ట్  మరియు ఆధునాతన UAVలు

ఉపయోగించి హై-రెసొల్యూషన్ వైమానిక సర్వేలు ,  రిమోట్ సెన్సింగ్ డేటా సముపార్జన కోసం, మ్యాప్పింగ్, వనరుల నిర్వహణ కోసం వివిధ జాతీయ ప్రాజెక్ట్స్ మద్దతు ఇస్తుంది.  ఇది భూమి పరిశీలన మరియు మాపింగ్ కోసం వైమానిక డేటాను అందించే ఇస్రో NRSC లో కీలకమైన భాగం.       

 సంస్థ సంచాలకులు (డైరెక్టర్ లు) 
క్ర .సంఖ్యపేరుకాల వ్యవధి1కె. ఆర్. రావుఫిబ్రవరి 1975 - జనవరి  19822బి. ఎల్. దీక్షితులుసెప్టెంబర్ 1982 - అక్టోబర్ 19823డి. పి. రావునవంబర్ 1996 - ఏప్రిల్ 20014నవల్గుండ్మే 2001 - నవంబర్ 20055కె.రాధాకృష్ణన్నవంబర్ 2005 - ఆగష్టు 20086వి. జయరామన్సెప్టెంబర్ 2008 - ఏప్రిల్ 20117వినయ్ కుమార్ దద్యాల్మే 2011 - జులై 20168వై.వి.ఎన్.కృష్ణమూర్తి .జులై 2016 -  మే 20189శాంతను చౌదురిఏప్రిల్ 2018 - డిసెంబర్ 202010రాజ్ కుమార్జనవరి 2021 - ఫిబ్రవరి 202211ప్రకాష్ చౌహాన్ప్రస్తుత  సంచాలకుడు

 కార్యక్రమాలు 
NRSC కీలక సేవలు - అందించే ఉపగ్రహాలు

విభాగం                   సేవలు                                                                      ఉపగ్రహాలు

వ్యవసాయం           పంట  పరిశీలన, నేటి వినియోగం                                  Resourcesat

పర్యావరణం           అడవి, ఎ కోసిస్టమ్ పరిశీలన                                          Landsat

విపత్తు నిర్వహణ     వరద / తుఫాను మ్యాపింగ్                                            RISAT

నగర ప్రణాళిక          3D మ్యాపింగ్                                                              Cartosat   

వ్యవసాయ రంగం

వ్యవసాయ రంగంలో ఉపగ్రహ డేటాతో నీతిఅవసరాల అంచనా , దిగుబడి అంచనా pest infestation early warning వ్యవస్థలు. భారతదేశంలో రైతులకు విపరీతమైన ప్రయోజనం కలిగిస్తున్నాయి. భారత్ లో ఏటా ఎక్కవగా ప్రకృతి వైపరీత్యాలు సభావిస్తుంటాయి. ఈ విధమైన పకృతి వైపరీత్యాల విషయంలో తగిన హెచ్చరికలు చేయడానికి , నివారణ, ఉపశమన, పునరావాస , పుననిర్మాణ చర్యలు తీసుకునేందుకు, వాటి ప్రభావాన్ని, నష్టాన్ని అంచనా వేయడానికి, సత్వర సమాచార వ్యాప్తి కోసం రిమోట్ సెన్సింగ్ భౌగోళిక సమాచార వ్యస్థల సేవలు విస్తృతంగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. మహారాష్ట్రలోని ఉస్మానాబాద్ జిల్లా లాతూరులో భూకంపం వచ్చిన సమయములో రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాలు చాల ప్రయోజనాలను అందించాయి. వరదలు , అడవులు నిప్పు అంటుకుపోవడం , తుఫాన్లు కరువులాంటి విపత్తుల ప్రభావాలను గుర్తించి అంచనా వేస్తారు. విపత్తు స్పందన సమయంలో జీఐఎస్ ను పలుఅవసరాలకు ఉపయోగిస్తారు. పరిస్థితులు విషమంగా మారినప్పుడు సైనికుల సాయం లభిస్తుంది. సాధ్యమైనంతవరకు మేరకు ప్రాణనష్టాన్ని SAR (ఉపగ్రహ సమూహాలు) లక్ష్యం. ఈ పద్దతిలో రక్షించైనా వారిలో భయాన్ని ఆందోళనను తొలగించి ఉపశమన సేవలు అందించాలి. అవి ఆవాసం, ఆహారం, కమ్యూనికేషన్స్ మొదలగునవి. గ్లోబల్ పొజిషనింగ్ సిస్టంను జీఐఎస్ తో సెర్చ్ అండ్ రెస్క్యూ కార్యకలాపాలు నిర్వహించడం.

అటవీ రక్షణ

ఇస్రో సహకారంతో అంతరిక్షం నుంచి పరిశీలించేలా ప్రత్యేక విధానాన్ని అధికారులు అమలుచేశారు. అక్షాంశాలు, రేఖాఅంశాల ఆధారంగా నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ సెంటర్ (NRSC) ద్వారా ఎక్కడ ఎంత విస్తీర్ణం ఉందనే లెక్కించేలా నూతన శ్రీకారం చుట్టారు. దట్టమైన అడవుల్లో తగ్గుతున్న పచ్చదనం, చెట్ల నరికివేతపై కొత్త విధానంతో ఐదు రోజుల్లో పూర్తిస్థాయి సమాచారాన్ని అందచేస్తుంది. ఈ విధానంతో తక్షణమే చర్యలు చేపట్టడంతో అడవుల రక్షణ పెరగ నుంది.

వైద్య శాస్త్రాలలో రిమోట్ సెన్సింగ్ సెన్సింగ్ (RS)

ఉపగ్రహాలద్వారా టెలిమెడిసిన్ అంటే దూర వైద్యం. ఫోన్ కాల్స్ లేదా ఇంటర్నెట్ వంటి కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ ఉమాయోగించి వైద్యలు రోగులకు ఆరోగ్య సలహాలు, నిర్ధారణ, చికిత్స వంటి సేవలు అందిస్తారు. బౌతికంగా ఆసుపత్రులకే వెళ్లకుండా వైద్య సదుపాయం పొందే అవకాశం ఇది దీనిని ఇంటి ముంగిటకే వైద్యం అని ఈ నాడు వంటి పత్రికలూ ప్రస్తావించాయి.

తెలంగాణ రాష్ట్రంలో బోధనాసుపత్రుల నుంచి ప్రాధమిక ఆరోగ్య కేద్రాల వరకు అన్ని దవాఖానాలను రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహము ద్వారా మ్యాపింగ్ చేసే ప్రాజెక్ట్ ని చేపట్టారు. ఆసుపత్రులనంటిని అనుసంధానముచేసి వాటి మధ్య దూరాన్ని పక్కాగా లెక్కించడంతో పటు భవిషత్తులో అన్ని రకాల సేవలు మెరుగు పరిచే దిశగా తీర్చిదిద్దడమే. దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. (ఈ నాడు, 8.12.2025)

 మూలాలు 

వర్గం:అంతరిక్ష కేంద్రాలు