శ్రీనాథ కవిసార్వభౌముడు

శ్రీనాథుడు (c. 1355/1360 – 1441) 15వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రసిద్ధ తెలుగు కవి. ఆయనను కవి సార్వభౌముడు (కవులలో చక్రవర్తి) అని గౌరవించారు. ఆయన కవిత్వం, ప్రబంధాలు, చటువులు, శృంగార రస వైభవం తెలుగు సాహిత్యంలో చిరస్థాయిగా నిలిచాయి.

 జీవిత చరిత్ర 
శ్రీనాథుడు పాకనాటి నియోగి తెలుగు బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో, భారద్వాజ గోత్రంలో జన్మించాడు. ఆయన జన్మస్థలం కాలపటం గ్రామం (గూడూరు మండలం, కృష్ణా జిల్లా). తల్లిదండ్రులు భీమాంబ, మారయ్య. ఆయన తాత కమలనాభామాత్యుడు, పద్మ పురాణంను తెలుగులో అనువదించినవాడని అంటారు.

శ్రీనాథుడు అనేక రాజుల ఆశ్రయం పొందాడు. ముఖ్యంగా కొండవీడు పెడకొమటి వేమారెడ్డి రాజసభలో మంత్రి స్థాయిలో పనిచేశాడు.

ఆయన సాహిత్యప్రతిభతో తన రాజుకు తిరిగి తెచ్చిన ప్రతిష్టాత్మక కత్తి నందికంట పోతరాజు కథారి కథ ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆయన అనేక రాజులకు గ్రంథాలను అర్పించి, విలాసవంతమైన జీవితం గడిపాడు. కానీ జీవితాంతంలో పేదరికం, నిరాశలు అనుభవించినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి.

1441లో, కాపిలేశ్వర గజపతి తూర్పు ఆంధ్రాన్ని జయించిన తర్వాత, శ్రీనాథుడు మరణించాడు.

తెలుగు సినిమాల్లో చూపినట్లు, శ్రీనాథుడు పోతన కవికి మరిది కాదని పరిశోధకులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.

 రచనలు 
శ్రీనాథుడు చరిత్ర, పురాణ గాథలపై ఆధారంగా అనేక గ్రంథాలు రచించాడు. ముఖ్యమైనవి:

 శివరాత్రి మహత్యము
 హరిలాసము
 భీమఖండము
 కాశీఖండము
 శృంగార నైషధము
 పాలనాటి వీరచరిత్ర
 ధనంజయ విజయము
 మర్రుటరాచరిత్ర
 శృంగార దీపిక
 క్రీడాభిరామము

అలాగే ఆయన శాలివాహన గాథ సప్తశతిని ప్రాకృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించాడు.

 శైలి 

 శ్రీనాథుడు ప్రధానంగా ప్రబంధ కవి. ప్రబంధం అంటే కట్టుదిట్టమైన ఛందస్సుతో కథా రూపంలో చెప్పిన కావ్యం. ఆయన రచన శృంగార నైషధము ఈ ప్రక్రియకు అత్యుత్తమ ఉదాహరణగా చెప్పబడుతుంది.
 ఆయన అనేక చటువులు (ఎక్స్టెంపోర్ కవితలు) కూడా రచించాడు.
 ముఖ్యంగా, ఆయన కవిత్వంలో శీస ఛందస్సు విస్తృతంగా ఉపయోగించారు.

 బిరుదులు, గౌరవాలు 

 శ్రీనాథుడు విశేష గౌరవం పొందినవాడు, అందుకే ఆయనకు కవి సార్వభౌముడు అనే బిరుదు లభించింది.
 విజయనగర రాజు ప్రౌఢదేవరాయల సభలో గౌడ దిమ్దిమభట్టు అనే కవిని జయించి ఖ్యాతి పొందాడు.
 ఆయన ప్రతిభకు గుర్తింపుగా బంగారం బహుమతిగా ఇచ్చారని సాహిత్య సంప్రదాయం చెబుతుంది.

 వారసత్వం 
శ్రీనాథుడి ప్రబంధాలు, శృంగార వైభవం, చటువులు తెలుగు సాహిత్యాన్ని సమృద్ధి చేశాయి. ఆయనను తెలుగు కవిత్వ చరిత్రలో నన్నయ, తిక్కన, ఎర్రప్రగడ తరువాతి శిఖర కవిగా స్మరించబడుతున్నాడు.