మహామాయ ఆలయం

మహామాయ దేవాలయం భారతదేశంలోని ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రంలోని బిలాస్‌పూర్ జిల్లాలోని రతన్‌పూర్‌లో ఉన్న దుర్గాదేవి, మహాలక్ష్మికి అంకితం చేయబడిన ఒక హిందూ దేవాలయం. ఇది భారతదేశం అంతటా విస్తరించి ఉన్న శక్తి స్వరూపిణి అయిన ఆదిపరాశక్తి యొక్క 52 శక్తి పీఠాలలో ఒకటి. రతన్‌పూర్ అనేది ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బిలాస్‌పూర్ జిల్లా నుండి సుమారు 25 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న దేవాలయాలు,  చెరువులతో నిండిన ఒక చిన్న నగరం. మహామాయ దేవిని కోసలేశ్వరి అని కూడా పిలుస్తారు, ఈమె పురాతన దక్షిణ కోసల ప్రాంతం (ఆధునిక ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం) యొక్క అధిష్టాన దేవత.
 చరిత్ర 
12-13 వ శతాబ్దంలో నిర్మించిన ఈ ఆలయం మహామయ దేవతకు అంకితం చేయబడింది. రత్నపుర కాలచురీల పాలనలో దీనిని నిర్మించారు. ఇది రత్నదేవ కాళి దేవి దర్శన చేసుకున్న ప్రదేశంలో ఉందని చెబుతారు.

వాస్తవానికి ఈ ఆలయం మహాకాళి, మహాలక్ష్మి, మహాసరస్వతి అనే ముగ్గురు దేవతల కోసం నిర్మించబడింది. తదనంతరం, మహాకాళి పాత ఆలయాన్ని విడిచిపెట్టింది. ఆ తర్వాత, బహర్ సాయి అనే రాజు మహాలక్ష్మి, మహాసరస్వతి దేవతల కోసం ఒక కొత్త (ప్రస్తుత) ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. ఈ ఆలయం విక్రమ సంవత్సరం 1552 (క్రీ.శ. 1492)లో నిర్మించబడింది. ఆలయం సమీపంలో చెరువులు ఉన్నాయి. ఆలయ ప్రాంగణంలో శివుడు, హనుమంతుని ఆలయాలు కూడా ఉన్నాయి. సాంప్రదాయకంగా మహామాయ రతన్‌పూర్ రాజ్యానికి కులదేవత. ఈ ఆలయాన్ని పురావస్తు శాఖ వారు పునరుద్ధరించారు. మహామాయ ఆలయం ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బిలాస్‌పూర్ జిల్లా కేంద్రం నుండి 25 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న రతన్‌పూర్‌లో ఉంది.
 వాస్తుశిల్పం 
మహామాయ దేవాలయం ఒక పెద్ద నీటి కొలను పక్కన, ఉత్తరం వైపు ముఖంగా నాగర శైలి వాస్తుశిల్పంలో నిర్మించబడింది. ఒకప్పుడు రతన్‌పూర్ రాజ్యంలోని దేవాలయం, రాజభవనానికి నిలయంగా ఉన్న అనేక అనుబంధ దేవాలయాలు, గోపురాలు, రాజభవనాలు, కోటలను ఇప్పుడు చూడవచ్చు.

ఈ సముదాయంలో కాంతిదేవాలయం కూడా ఉంది, ఇది ఈ సమూహంలోని దేవాలయాలన్నింటిలోకెల్లా పురాతనమైనది. దీనిని సంతోష్ గిరి అనే ఒక తపస్వి 1039లో నిర్మించారని చెబుతారు,  ఆ తర్వాత 15వ శతాబ్దంలో కల్చూరి రాజు పృథ్వీదేవ II దీనిని విస్తరించారు. దీనికి నాలుగు ద్వారాలు, అందమైన శిల్పాలు ఉన్నాయి. దీనిని భారత పురావస్తు సర్వే సంస్థ కూడా పునరుద్ధరించింది. గర్భగుడి, మండపం ఒక ఆకర్షణీయమైన ప్రాంగణంతో బలోపేతం చేయబడ్డాయి, దీనిని 18వ శతాబ్దం చివరలో మరాఠా కాలంలో నిర్మించారు.

కొన్ని కిలోమీటర్ల దూరంలో, శివశక్తి ఆరాధకులైన కల్చురి పాలకులచే నిర్మించబడిన ఒక శిథిలమైన కోట కొండపై, 11వ శతాబ్దానికి చెందిన పురాతన కడైడియోల్ శివాలయం యొక్క శిథిలాలు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయాన్ని కూడా పురావస్తు శాఖ పునరుద్ధరించడానికి ప్రణాళికలు రచిస్తోంది.

నవరాత్రి పండుగ సమయంలో, తల్లి దేవతను శాంతింపచేయడానికి జ్యోతికలాష్ వెలిగించినప్పుడు ప్రజలు ఆలయానికి వస్తారు.

ఆలయ సంరక్షకుడిగా కాలభైరవుడిని భావిస్తారు, ఆయన ఆలయం జాతీయ రహదారిపై ఉన్న ప్రధాన ఆలయానికి వెళ్లే దారిలో ఉంది. మహామాయ ఆలయాన్ని సందర్శించే యాత్రికులు తమ తీర్థయాత్రను పూర్తి చేయడానికి కాలభైరవుడి ఆలయాన్ని కూడా సందర్శించాలని ఒక ప్రసిద్ధ నమ్మకం ఉంది.
 పరిపాలన 
శ్రీ మహామాయా దేవి మందిరం ఒక ట్రస్ట్ ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది, ఇందులో 21 మంది విశిష్ట ధర్మకర్తలు ఉంటారు. వీరు మందిరం యొక్క శ్రేయస్సు, దాని వాస్తుశిల్పం, రోజువారీ నిర్వహణ, ఆర్థిక వ్యవహారాలతో పాటు పరిపాలనకు బాధ్యత వహిస్తారు. సిధ్ శక్తి పీఠ్ శ్రీ మహామాయా దేవి మందిర్ ట్రస్ట్ అనేది ఒక లాభాపేక్ష లేని సంస్థ, ఇది సంస్థలు, సొసైటీల రిజిస్ట్రార్ వద్ద నమోదు చేయబడింది. ఈ ట్రస్ట్ సమాజంలోని పేద, వికలాంగుల సంక్షేమం కోసం వివిధ సామాజిక కార్యక్రమాలను కూడా నిర్వహిస్తుంది. 1982 మార్చి 5 న ట్రస్ట్ స్థాపించబడినప్పటి నుండి ఠాకూర్ బలరామ్ సింగ్ దాని అధ్యక్షుడిగా ఉండి, శ్రీ మహామాయా దేవి మందిరానికి 37 సంవత్సరాల 54 రోజుల పాటు సేవలందించారు.  ప్రస్తుతం, ఆశిష్ సింగ్ ఠాకూర్ ట్రస్ట్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికై సేవలందిస్తున్నారు. 

 మూలాలు 

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:ఛత్తీస్‌గఢ్ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు