మల్లికార్జున ఆలయం, కురువట్టి

మల్లికార్జున ఆలయం భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని బళ్లారి జిల్లా కురువట్టి పట్టణంలో ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని పశ్చిమ చాళుక్య సామ్రాజ్యం యొక్క 12వ శతాబ్దం ప్రారంభ పాలనలో నిర్మించారు (దీనిని తరువాత లేదా కళ్యాణి చాళుక్య రాజ్యం అని కూడా పిలుస్తారు). ఈ ఆలయాన్ని భారత పురావస్తు సర్వే జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నంగా రక్షించింది.

కళా చరిత్రకారుడు ఆడమ్ హార్డీ, ఈ ఆలయ నిర్మాణంలో ఉపయోగించిన నిర్మాణ శైలిని, నిర్మాణంలో పాలుపంచుకున్న శిల్పకళా సంఘాన్ని, తరువాతి చాళుక్యుల నిర్మాణ శైలికి చెందిన "ప్రధాన లక్కుండి పాఠశాల" యొక్క "తుంగభద్ర ఆవలి శాఖ"గా వర్గీకరించారు.

కళా చరిత్రకారుడు అజయ్ సిన్హా కురువట్టి శైలిని మూడవ శైలిగా వర్గీకరించారు, మిగిలిన రెండు లక్కుండి, ఇటగి (లేదా ఇట్టగి) శైలులు. కళాత్మకమైన అతిశయం లేనప్పటికీ, కురువట్టిలోని మొత్తం నిర్మాణ శైలిని ఆయన "వైభవోపేతమైనది"గా అభివర్ణించారు. నిర్మాణానికి ఉపయోగించిన పదార్థం సోప్‌స్టోన్ (మెత్తటి రాయి).Cousens (1926) and Foekema (1987) in Hardy (1995), p335Sinha (2000), p.142 సిన్హా ప్రకారం, ఆలయంలోని క్రీ.శ. 1099 నాటి ఒక శాసనం, ఈ ఆలయం "అభినవ సోమేశ్వర" దేవుని సేవలో నిర్మించబడిందని, ఈ ఆలయాన్ని "ఆహవమల్లేశ్వర" అనే పేరుతో కూడా పిలిచేవారని పేర్కొంది. ఈ రెండు పేర్లు క్రీ.శ. 1062లో కురువట్టిలో స్వచ్ఛందంగా ఆత్మహత్య చేసుకున్న మరణించిన చాళుక్య రాజు సోమేశ్వర I తో ముడిపడి ఉన్నాయని ఆయన పేర్కొన్నారు. సిన్హా అభిప్రాయం ప్రకారం, ఆయన వారసుడైన విక్రమాదిత్య VI రాజు తన జ్ఞాపకార్థం ఈ ఆలయాన్ని 1070,  1100 సంవత్సరాల మధ్య నిర్మించి ఉండవచ్చు.

 ఆలయ ప్రణాళిక 
కుడి|thumb|1197 AD నాటి పాత కన్నడ శాసనం, హొయసల రాజు రెండవ వీర బల్లాల పాలన నుండి, కురువట్టి వద్ద మల్లికార్జున ఆలయంలోని వాకిలి గోడపై
మల్లికార్జున ఆలయంలో మూడు వైపుల నుండి ప్రవేశ ద్వారాలతో ఉపరితల నిర్మాణం లేదా గోపురం (ఎక్కకూట విమాన) తో ఒకే మందిరం ఉంది.

కకళా చరిత్రకారుడు ఆడమ్ హార్డీ ప్రకారం, ప్రస్తుతం ఉన్న గోపురం (శిఖరం) తరువాతి కాలంలో పునర్నిర్మించబడింది.

అయితే, కళా చరిత్రకారుడు హెన్రీ కజిన్స్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ గోపురం ఇటీవలి కాలంలో సున్నం వేయబడినప్పటికీ, దాని పైకప్పు నిర్మాణం, దాని కలశం (గోపురం శిఖరంపై ఉన్న అలంకార నిర్మాణం) అసలైనవిగా ఉన్నాయి.Cousens (1926), p103 ఈ ఆలయంలో గర్భగుడి, గర్భగుడిని సభా మండపానికి కలిపే ఒక అంతరాలయం (దీనిని వెస్టిబ్యూల్ అని కూడా అంటారు), ఇరువైపులా రెండు ముఖమండపాలు,  ప్రధాన ఆలయ సముదాయానికి స్వతంత్రంగా తూర్పున, నంది (హిందూ దేవుడైన శివుని వాహనమైన ఎద్దు) విగ్రహం ఉన్న ఒక నందిమండపం ఉన్నాయి. గర్భగుడి, మండపం యొక్క బయటి గోడలకు ముందుకు పొడుచుకు వచ్చిన, లోపలికి వెళ్ళిన భాగాలు ఉన్నాయి, ఇవి గూళ్లకు దారితీస్తాయి. ఈ గూళ్లలో, ఉబ్బెత్తు శిల్పాలుగా స్తంభాలు (కొత్త చాళుక్య రకంతో సహా), చిన్న అలంకార గోపురాలు (బురుజులు లేదా ఏడిక్యూల్), హిందూ దేవతల శిల్పాలు,  శైలీకృత స్త్రీ లక్షణాలను ప్రదర్శించే స్త్రీల శిల్పాలు (శాలభంజిక లేదా మదనిక) ఉన్నాయి. కజిన్స్ ప్రకారం, గర్భగుడి గోడలపై చిన్న అలంకార గోపురాలు ఉండటం గమనార్హం, ఎందుకంటే ఇతర పశ్చిమ చాళుక్య నిర్మాణాలలో చాలా వాటిలో ఈ ఉబ్బెత్తు శిల్పాలు గర్భగుడిపై ఉన్న పైకప్పు నిర్మాణంపై మాత్రమే ఉంటాయి.Cousens (1926), p103 గర్భగుడి గోడలపై ఉన్న మకరాల (పౌరాణిక జంతువులు) నమూనాలు అసాధారణంగా సున్నితంగా ఉన్నాయని, వాటి "ప్రవహించే అరబెస్క్ తోకలు" నేపథ్య పదార్థం నుండి వేరుగా నిలుస్తున్నాయని కజిన్స్ భావిస్తున్నారు.Cousens (1926), p103 లోపల, అంతరాలయం ప్రవేశ ద్వారం వద్ద జలచరాల మూలాంశాలతో (మకర తోరణం) అత్యంత అలంకరించబడిన ద్వారబంధం ఉంది.

 చిత్రమాలిక 

 గమనికలు 

 మూలాలు 



 ఆడమ్ హార్డీ, ఇండియన్ టెంపుల్ ఆర్కిటెక్చర్ః ఫార్మ్ అండ్ ట్రాన్స్ఫర్మేషన్ః ది కర్ణాటా ద్రావిడ ట్రెడిషన్, 7వ నుండి 13వ శతాబ్దాలు, అభినవ్, 1995, న్యూ ఢిల్లీ. ISBN 81-7017-312-4. 
 అజయ్ సిన్హా, ఇమాజినింగ్ ఆర్కిటెక్ట్స్ః క్రియేటివిటీ ఇన్ ది రిలీజియస్ మాన్యుమెంట్స్ ఆఫ్ ఇండియా, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ డెలావేర్, అసోసియేటెడ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్, 2000, క్రాన్బరీ, న్యూజెర్సీ ISBN .

 గెరార్డ్ ఫోకేమా, హొయసల దేవాలయాలకు పూర్తి మార్గదర్శి, అభినవ్, 1996 ISBN .

 బాహ్య లింకులు 

వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు