ఝనక్ ఝనక్ పాయల్ బాజే

ఝనక్ ఝనక్ పాయల్ బాజే 1955లో విడుదలైన  హిందీ నృత్య చిత్రం. దీనికి వి. శాంతారాం  దర్శకత్వం వహించారు. ఇందులో శాంతారాం భార్య సంధ్య ఇంకా  సాంప్రదాయ నర్తకుడు గోపీ కృష్ణ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు. భారతదేశంలో తొలినాళ్లలో రూపొందిన టెక్నీకలర్ చిత్రాల్లో ఇది కూడా ఒకటి. ఈ చిత్రానికి ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్‌ ఆల్ ఇండియా సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ మెరిట్, హిందీలో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్‌ జాతీయ అవార్డు,  ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ చిత్రం అవార్డు లభించాయి. బాక్స్ ఆఫీస్ ఈ చిత్రాన్ని “సూపర్ హిట్”గా ప్రకటించింది.

కథ 
సాంప్రదాయ నృత్య గురువు మంగళ్ ఒక విలాసవంతమైన మేడ (హవేలీ)లో నీల చేసిన నృత్య ప్రదర్శనను అనుకోకుండా చూస్తాడు. ప్రేక్షకులకు శాస్త్రీయ నృత్యానికి తగిన విధానాన్ని చూపించమని నాట్యంలో  ప్రతిభావంతుడైన తన కుమారుడు గిరిధర్‌ను ఆదేశిస్తాడు. గిరిధర్‌ నైపుణ్యానికి ఆకర్షితమైన నీల, తనను శిష్యురాలిగా తీసుకోవాలని మంగళ్‌ను వేడుకుంటుంది. చివరకు అతను రెండు షరతులతో అంగీకరిస్తాడు: ఆమె జీవితాన్ని కళకే అంకితం చేయాలి, అలాగే రాబోయే నృత్య పోటీలో తాండవ విభాగంలో గిరిధర్‌తో కలిసి నాట్యం చేయాలి. ఇద్దరూ కలిసి సాధన చేస్తుండగా నీల, గిరిధర్‌ను ప్రేమించడం ప్రారంభిస్తుంది. నీలను తనదానిగా చేసుకోవాలని ధనికుడు, అసూయపరుడు అయిన మణిలాల్ ఆశిస్తుంటాడు. వీరిద్దరూ ప్రేమలో పడుతున్నారని మంగళ్‌కు చెబుతాడు; కానీ అతను పట్టించుకోడు. గిరిధర్‌, నీలల కోసం కొత్త నృత్యదుస్తులు కొనడానికి మంగళ్ కొంతకాలం బయటకు వెళ్లినప్పుడు, ఇద్దరూ తమ ప్రేమను వ్యక్తపరచుకుంటారు.  నృత్య సాధనను పక్కనబెట్టి కలిసి నడకలు, పడవ ప్రయాణాల్లో కాలం గడుపుతారు. మంగళ్ తిరిగి వచ్చి వీరిద్దరూ ప్రేమలో ఉన్నారని తెలుసుకుంటాడు. గిరిధర్‌ నృత్యం దెబ్బతిన్నందుకు కోపగించి, ఇక అతను భారత నాటరాజన్ బిరుదు గెలవలేడని భావించి, తన కుమారుడిని త్రోసిపుచ్చి విడిచిపెట్టాలని నిర్ణయిస్తాడు.

తన వల్ల గిరిధర్‌ నాట్యం ప్రమాదంలో పడిందని బాధపడిన నీల, తాను మణిలాల్‌తో ఉండి మోసం చేసినట్లుగా నటించి, గిరిధర్‌ మనసు మార్చి అతని తండ్రి దగ్గరికి తన కళ వైపు తిరిగి పంపిస్తుంది. తీవ్రంగా బాధపడిన నీల నదిలో మునిగి ఆత్మహత్య చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది; కానీ ఒక సన్యాసి ఆమెను కాపాడతాడు. ఆపై ఆమె గాయకురాలు మీరాబాయి మాదిరిగా కృష్ణునికి  తన జీవితాన్ని అంకితం చేయాలని నిర్ణయించుకుంటుంది. అయితే గిరిధర్‌ వచ్చి, ఆమెను మరిచిపోలేనని చెప్పడంతో ఆమె కలవరపడుతుంది. ఆమె అతన్ని తెలియనట్లు నటించగా, అతను కోపగించుకుంటాడు. అతని తండ్రి అతన్ని అక్కడి నుంచి తీసుకెళ్తాడు. నీల అనారోగ్యానికి గురవుతుంది. సాధువు, ఆమె సేవకురాలు బిందియా ఆమెను నృత్య పోటీ జరుగుతున్న దేవాలయానికి తీసుకువెళ్తారు. గిరిధర్‌ గెలుపును అడ్డుకోవాలని ఆశించిన మణిలాల్, అతని కొత్త నాట్య భాగస్వామికి లంచం ఇచ్చి పోటీ నుంచి తప్పుకునేలా చేస్తాడు. అప్పుడు నీల తాండవ నృత్యంలో ఆమె స్థానాన్ని భర్తీ చేస్తుంది. గిరిధర్‌ గెలవాలనే ఉద్దేశంతోనే నీల అతన్ని దూరం పెట్టిందని మంగళ్ గ్రహిస్తాడు. తరువాత తన కుమారుడిని ఆమెకు మరో అవకాశం ఇవ్వమని ఒప్పిస్తాడు. నీల సహాయంతో గిరిధర్‌ పోటీలో గెలుస్తాడు, చివరికి మంగళ్ ఆ జంటకు వివాహానికి ఆశీర్వాదం ఇస్తాడు.

తారాగణం 
 సంధ్య – నీల పాత్రలో
 గోపీ కృష్ణ – గిర్ధర్ పాత్రలో
 కేశవరావు డేట్  – మంగళ్ మహారాజ్ పాత్రలో
 మదన్ పురి – మణిలాల్ పాత్రలో
 మనోరమ – బిందియా పాత్రలో
 చంద్రకాంత
 ముమ్తాజ్ బేగం – రూపకల తల్లి పాత్రలో
 చౌబే మహారాజ్
 నానా పల్సికర్ – సాధువు పాత్రలో
 నింబాల్కర్
 భగవాన్ – బడ్లు పాత్రలో

సంగీతం 
ఈ చిత్రానికి వసంత్ దేశాయ్  సంగీతం అందించగా, పాటల సాహిత్యాన్ని హసరత్ జైపురి రాశారు. మీరాబాయి  నుండి ప్రేరణ పొందిన “జో తుం తోడో పియా” అనే పాటను తరువాత 1981 చిత్రం సిల్సిలాలో  కూడా ఉపయోగించారు. పద్మశ్రీ,  పద్మ విభూషణ్ పురస్కార గ్రహీత అయిన సంగీతకారుడు శివకుమార్ శర్మ ఈ చిత్రంలో సంతూర్ వాయించారు. భారతీయ సినీ పరిశ్రమలో సంతూర్‌ను తొలిసారిగా ఈ చిత్రంలోనే ఉపయోగించారు. 

పాటల వివరాలు, గాయకుడు(లు) 

 "ఝనక్ ఝనక్ పాయల్ బాజే" - ఉస్తాద్ అమీర్ ఖాన్
 "ఝనక్ ఝనక్ పాయల్ బాజే" - లతా మంగేష్కర్, హేమంత్ కుమార్
 "జో తుమ్ తోడో పియా" - లతా మంగేష్కర్
 "సైయన్ జావో" - లతా మంగేష్కర్
 సునో సునో జీ వినండి" - లతా మంగేష్కర్
 "కైసీ యే మొహబ్బత్" - లతా మంగేష్కర్
 "మురళీ మనోహర్" - లతా మంగేష్కర్, మన్నా డే
 "మేరే ఏ దిల్ బాతా" - లతా మంగేష్కర్, మన్నా డే"
 "నైన్ సో నైన్ నహీ మిలావో" - లతా మంగేష్కర్, హేమంత్ కుమార్
 "రాగ్ మాలిక" - లతా మంగేష్కర్, మన్నా డే
 "ఛియోరం ఛియో" - మహమ్మద్ రఫీ, ఆశా భోంస్లే
 "ఉద్దత్ రంగ్ తంగ్ లే గట్" - ఆశా భోంస్లే
 "రూట్ బసంత్" - లతా మంగేష్కర్, మన్నా డే

ఆశా భోస్లే గాత్రాన్ని కొన్ని పంక్తుల్లో ఉపయోగించారు. అవి రికార్డుల్లో లభ్యం కాకుండా, కేవలం సినిమా సౌండ్‌ట్రాక్‌లో మాత్రమే ఉన్నాయి.

పురస్కారాలు 
3వ జాతీయ చలన చిత్ర పురస్కారాలు  (1955)
ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్‌కు ఆల్ ఇండియా సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ మెరిట్
హిందీలో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్

4వ ఫిలిం ఫేర్ పురస్కారాలు  (1956)
ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ చిత్రం అవార్డు
ఉత్తమ దర్శకుడి ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డు – వి . శాంతారాం 
ఉత్తమ కళా దర్శకత్వం – కాను దేశాయ్ 
ఉత్తమ ధ్వని రూపకల్పన – ఏ.కే. పార్మర్

 మూలాలు 

వర్గం:హిందీ సినిమా