అయోధ్య నాథ్ ఖోస్లా

అయోధ్య నాథ్ ఖోస్లా (1892 డిసెంబరు 11) – 1984)  భారతీయ ఇంజనీరు, రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన సెంట్రల్ వాటర్‌వేస్ ఇరిగేషన్ అండ్ నావిగేషన్ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియాకు ఛైర్మన్‌గా చేసాడు.

ఖోస్లా జలంధర్‌లో జన్మించాడు. 1954 నుండి 1959 వరకు రూర్కీ విశ్వవిద్యాలయం వైస్ ఛాన్సలర్‌గా పనిచేశాడు. ఆయనకు 1954లో పద్మభూషణ్, 1977లో పద్మవిభూషణ్ పురస్కారాలు లభించాయి. ఆయన 1958లో భారత పార్లమెంటు ఎగువసభ, రాజ్యసభకు సభ్యుడిగా నామినేట్ అయ్యాడు. కానీ 1959 లో దానికి రాజీనామా చేసి ప్రణాళికా సంఘంలో చేరాడు. ఆయన 1962 సెప్టెంబరు నుండి 1966 ఆగస్టు వరకూ, మళ్ళీ 1966 సెప్టెంబరు నుండి 1968 జనవరి వరకూ ఒడిశా గవర్నర్‌గా పనిచేసాడు. 1961-62 లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ అధ్యక్షుడిగా పనిచేసాడు.

 విద్య 
పంజాబ్‌లోని జలంధర్ జిల్లాలో జన్మించిన ఆయన అక్కడే ప్రాథమిక విద్యను అభ్యసించాడు. 1908లో మెట్రిక్యులేషన్ ఉత్తీర్ణత సాధించిన తర్వాత 1912లో లాహోర్‌లోని డిఎవి కళాశాల నుండి బిఎ గౌరవాలతో పట్టా పొందారు. ఆ తర్వాత 1913లో థామ్సన్ కాలేజ్ ఆఫ్ సివిల్ ఇంజనీరింగ్ (ఇప్పుడు ఐఐటి రూర్కీ )లో చేరి 1916లో సివిల్ ఇంజనీర్‌గా పట్టా పొందారు.

 కెరీర్ 
1916లో పట్టభద్రుడైన తర్వాత, ఆయన పంజాబ్ పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్‌మెంట్‌లోని ఇరిగేషన్ బ్రాంచ్‌లో తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించాడు. కొన్ని సంవత్సరాలలో, ఇండియన్ సర్వీస్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్ (ISE) స్థాపించబడింది (1919). భాక్రా డ్యామ్ ప్రాజెక్టు సర్వేలు, దర్యాప్తుల కోసం ఆయన తన మొదటి నియామకం (1917 సెప్టెంబరు –1921 మార్చి) పొందాడు. ఈ కాలంలో, ఆయన ఇండియన్ ఎక్స్‌పెడిషనరీ ఫోర్స్‌లో కమిషన్డ్ ఆఫీసర్‌గా మెసొపొటేమియాకు 18 నెలలు డిప్యుటేషన్‌లో వెళ్ళాడు. అక్కడ పనిచేస్తున్నప్పుడు (1918–1920) ఆయన నదులు, విశాలమైన లోయల మీదుగా ఖచ్చితమైన లెవలింగ్ కోసం ఖోస్లా డిస్క్‌ను అభివృద్ధి చేశాడు. 1921 నుండి 1926 వరకు ఆయన సులేమాంకే బ్యారేజీ నిర్మాణంలో పాల్గొన్నారు.

1931లో ఖోస్లాను అమెరికా, యూరప్ దేశాలకు పంపించి, నేల పునరుద్ధరణ, నీటి నిల్వ, ఆనకట్టల రూపకల్పనలో తాజా పద్ధతులను అధ్యయనం చేయించారు. తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, సట్లెజ్ వ్యాలీ కాలువల పంజ్‌నాద్ హెడ్ వర్క్స్‌కు నియమించబడ్డాడు. 1936 జూన్ - సెప్టెంబరు మధ్య హఫీజాబాద్ డివిజన్‌కు బాధ్యత వహిస్తూ, ఆయన తన గొప్ప రచన, ది డిజైన్ ఆఫ్ వీర్స్ ఆన్ పెర్మియబుల్ ఫౌండేషన్‌ను రాశాడు. ఈ ప్రచురణ భారతదేశం లోను విదేశాల లోనూ అటువంటి నిర్మాణాల రూపకల్పనలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చింది.

 కృషి 
 ఇంజనీర్‌గా 
త్రిమ్ము బ్యారేజీ రూపకల్పనకు ఆయన తన పద్ధతులను అన్వయించి, మామూలుగా దాని నిర్మాణానికి పట్టే 4–5 సంవత్సరాలకు బదులు, రెండు సంవత్సరాలలోనే (1937–1939) దానిని నిర్మించాడు. 1939లో సూపరింటెండింగ్ ఇంజనీర్‌గాను, 1943లో చీఫ్ ఇంజనీర్‌గానూ పనిచేశాడు. రెండు హోదాల్లో భాక్రా ప్రాజెక్టును ఎంతో ఆదరించారు. 1945లో కొత్తగా ఏర్పడిన సెంట్రల్ వాటర్‌వేస్, ఇరిగేషన్, నావిగేషన్ కమిషన్‌కు ఆయన మొదటి ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. ఖడక్వాస్లాలోని పూనా రీసెర్చ్ స్టేషన్‌ను సెంట్రల్ వాటర్ అండ్ పవర్ స్టేషన్‌గా అభివృద్ధి చేశాడు. హిరాకుడ్ ఆనకట్టలో వలె, ప్రధాన జల వనరుల ప్రాజెక్టుల ప్రణాళిక, రూపకల్పన, నిర్మాణాన్ని ఆయన చేపట్టాడు. 1963 లో ప్రారంభమయ్యే వరకు భాక్రా కంట్రోల్ బోర్డు లోని కన్సల్టెంట్ల బోర్డుకు వైస్-చైర్మనుగా, ఆ తరువాత ఛైర్మన్‌గా పనిచేశాడు. పాకిస్తాన్‌తో సింధు జల వివాదానికి చర్చలపై అనేక ఒప్పందాలను తీసుకురావడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించాడు.

 విద్యావేత్తగా 
ఆయన థామస్సన్ కాలేజ్ ఆఫ్ సివిల్ ఇంజనీరింగ్ (తరువాత రూర్కీ విశ్వవిద్యాలయంగా, తరువాత ఐఐటీ రూర్కీగా పేరు మార్చారు) కు మొదటి భారతీయ వైస్-ఛాన్సలర్‌గా నియమితులయ్యాడు. ఆయన రెండు ప్రత్యేక ఇంజనీరింగ్ విభాగాల స్థాపకుడు. ఇవి విశ్వవిద్యాలయాన్ని అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి: జల వనరుల అభివృద్ధి శిక్షణా కేంద్రం, భూకంప ఇంజనీరింగ్‌లో పరిశోధన, శిక్షణ పాఠశాల. ఆయన రూర్కీలోని ఆదర్శ్ బాల్ నికేతన్ స్థాపకుడు.

 ప్రభుత్వంలో 
1959లో అప్పటి భారత ప్రధానమంత్రి ఆయనను ప్రణాళికా సంఘం సభ్యుడిగా పనిచేయమని ఆహ్వానించారు. ఆయన ప్రణాళికా సంఘం లోని విద్యా ప్యానెల్ ఛైర్మన్‌గా పనిచేశాడు. 1962లో ఒరిస్సా గవర్నర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. అటువంటి బాధ్యత చేపట్తిన మొదటి ప్రొఫెషనల్ ఇంజనీర్ ఆయనే.

 గుర్తింపు 

 పద్మ విభూషణ్, 1977
 శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ ప్రైజ్, 1974
 పద్మ భూషణ్, 1954
 తన ఆల్మా మేటర్ ద్వారా గౌరవ డి.ఎస్.సి. డిగ్రీని ప్రదానం చేశారు.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 పల్లె రామారావు

 మూలాలు 

వర్గం:1984 మరణాలు
వర్గం:1892 జననాలు
వర్గం:పంజాబ్ ఇంజనీర్లు