లక్ష్మీదేవి ఆలయం, దొడ్డగద్దవళ్ళి

లక్ష్మీ దేవి ఆలయం 12వ శతాబ్దపు ప్రారంభంలో భారతదేశంలోని కర్ణాటకలోని హసన్ జిల్లాలోని దొడ్డగడ్డవల్లి గ్రామంలో జాగ్రత్ (మేల్కొని ఉన్న) దేవిగా పరిగణించబడే మహాలక్ష్మి దేవికి అంకితం చేయబడిన హిందూ ఆలయం. ప్రధాన ఆలయంలో నాలుగు ఆలయాలు ఉన్నాయి, ఇవి ఒక సాధారణ మండపాన్ని (హాలు) పంచుకుంటాయి, ప్రతి గర్భగుడి ఒక చతురస్రంగా ఉంటుంది, ఒక ప్రధాన దిశకు సమలేఖనం చేయబడింది. తూర్పు ఆలయంలో హిందూ దేవత మహాలక్ష్మి ఉంది, ఉత్తర ఆలయం కాళికి అంకితం చేయబడింది, పశ్చిమాన శివుడికి అంకితం చేయబడింది - లక్ష్మీ సోదరుడిగా పూజించబడే శివుడు -, ఒకప్పుడు విష్ణువుకు అంకితం చేయబడిన దక్షిణ ఆలయం ఇప్పుడు విస్తృతమైన విధ్వంసం కారణంగా ఖాళీగా ఉంది. ఈ సముదాయంలో ప్రధాన ఆలయానికి ఈశాన్యంగా ఒక ప్రత్యేక భైరవ మందిరం, దాదాపు చదరపు ప్రాకార (సమ్మేళనం) లోపల మూలల వద్ద నాలుగు చిన్న ఆలయాలు ఉన్నాయి. తొమ్మిది ఆలయాలు పిరమిడల్ ఉత్తర భారత శైలి నాగర శిఖరంలో ఉన్నాయి, ఇది బహుశా మహారాష్ట్ర నుండి ప్రభావం చూపింది. ఈ సముదాయంలో అదనపు చిన్న ఆలయాలు ఉన్నాయి.

 స్థానం, తేదీ 
చారిత్రక శాసనాలలో దొడ్డగద్దవల్లిని గదుంబల్లి అని పిలుస్తారు. ఇది హాసన్ నగరం నుండి వాయువ్య దిశలో సుమారు 20 కిలోమీటర్లు (12 మైళ్ళు), హలేబీడుకు దక్షిణంగా సుమారు 16 కిలోమీటర్లు (10 మైళ్ళు), బేలూరుకు (NH 373) ఆగ్నేయంగా సుమారు 25 కిలోమీటర్ల (16 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. ఈ ఆలయం ఆధునిక గ్రామానికి దక్షిణ దిశలో, ఒక చారిత్రక నీటి రిజర్వాయర్ ఒడ్డున ఉంది. ఈ లక్ష్మీ దేవి ఆలయాన్ని ప్రసిద్ధ హోయసల రాజు విష్ణువర్ధనుని పాలనలో, కల్హన రావుత అనే ధనిక వ్యాపారి, అతని భార్య సహజ దేవి క్రీ.శ. 1113లో నిర్మించారు.

 ఆర్కిటెక్చర్ 
ఈ ఆలయ సముదాయం దాదాపు 115 అడుగుల చదరపు విస్తీర్ణంలో, ఏడు అడుగుల ఎత్తైన ప్రాకారంలో ఉంది. దీనికి పశ్చిమాన ఒక ద్వారమంటపం, తూర్పున ఒక ద్వారశోభ ఉండేవి, కానీ తలుపుల చట్రాలు, మంటపం లాంటి నిర్మాణం తప్ప, ఇవి, అసలు ప్రాకార అలంకరణ ఇప్పుడు కనిపించడం లేదు. అసలు పట్టణం మానవ నిర్మిత జలాశయం సమీపంలో ఉండే అవకాశం ఉంది. చారిత్రక ప్రాకారంలో ప్రతి మూలలో నాలుగు చిన్న ఆలయాలు ఉండేవి, సంస్కృత గ్రంథాలలో ఈ నిర్మాణ శైలిని పరివారాలయాలు అని పిలుస్తారు. అదనంగా, ప్రధాన ఆలయానికి ఈశాన్య దిశలో భైరవుడికి అంకితం చేయబడిన ఐదవ స్వతంత్ర ఆలయం ఉంది. మధ్యలో, ఉమ్మడి మండపంతో కూడిన చతుష్కూట (నాలుగు ఆలయాల) ప్రధాన ఆలయం ఉంది. ఈ విధంగా, ఈ సముదాయంలో మొత్తం తొమ్మిది ఆలయాలు ఉన్నాయి.

హొయసల శైలిలో నిర్మించిన పురాతన దేవాలయాలలో లక్ష్మీదేవి ఆలయం ఒకటి. నిర్మాణ సామగ్రి క్లోరిటిక్ స్కిస్ట్, దీనిని సాధారణంగా సోప్స్టోన్ అని పిలుస్తారు.

ఈ ఆలయం జగతి (వేదిక)పై నిలబడదు. మూడు విమానాలు (దేవాలయాలు) ఒక సాధారణ చతురస్రాకార మంటపం (హాలు) ఉంటాయి. ఉత్తరాన ఉన్న కాళికి అంకితం చేయబడిన నాల్గవ విమానము, దీర్ఘచతురస్రాకార పొడిగింపు ద్వారా మండపానికి అనుసంధానించబడి ఉంది. పొడిగింపు ఆలయంలోకి రెండు పార్శ్వ ప్రవేశ ద్వారాలున్నాయి. ఒకటి తూర్పు నుండి, మరొకటి పశ్చిమం నుండి. విమానాలు వాటి అసలు ఫంసాన-శైలి టవర్ (సూపర్ స్ట్రక్చర్) చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి. ఇవి కదంబ నగర నిర్మాణాన్ని వివరిస్తాయి. ఈ సముదాయంలోని తొమ్మిది మందిరాలలో, ఎనిమిది విమానాలు సరళమైన ఫంసానంగా, ప్రతి సెట్‌లో సుష్టంగా ఉంటాయి. తూర్పు వైపు తెరుచుకునే తొమ్మిదవ విమానము భిన్నంగా ఉంటుంది - ఇది త్రితల (మూడు అంతస్తుల) సూపర్ స్ట్రక్చర్, లక్ష్మీ దేవికి అంకితం చేయబడింది, తద్వారా ఆమెను ప్రధాన దేవతగా చేసి ఈ ఆలయానికి దాని అంకితమైన పేరును ఇచ్చింది.

మండపాన్ని పంచుకునే మూడు విమానాలలో ప్రతిదానికీ, దానిని మధ్యలో ఉన్న పెద్ద చతురస్రాకార రంగమండపానికి కలిపే ఒక అర్ధమండపం (ముందు గది) ఉంది. ప్రతి గర్భగుడి యొక్క ముందు గది పైన ఒక సుకనాసి ఉంటుంది (దీనిని "ముక్కు" అని కూడా అంటారు, ఎందుకంటే ఇది గర్భగుడిపై ఉన్న ప్రధాన గోపురం యొక్క దిగువ పొడిగింపులా కనిపిస్తుంది). ఈ సుకనాసి గర్భగుడిపై ఉన్న ప్రధాన ఫాంసన గోపురం కంటే ఒక అంతస్తు తక్కువ ఎత్తులో ఉంటుంది. నాలుగు సుకనాసిలు చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి, అలాగే ప్రధాన గోపురాల పైన ఉన్న కలశాలు (అలంకారమైన నీటి కుండ వంటి నిర్మాణాలు) కూడా చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి. హోయసల చిహ్నం (ఒక సింహంతో పోరాడుతున్న పౌరాణిక యోధుడు "సాల" విగ్రహం) సుకనాసిలలో ఒకదాని పైన అమర్చబడి ఉంది.Quote:"The kalasa is a water pot like structure that forms the highest point of the tower", Foekema (1996), p.27
ఎడమ|thumb|250x250px|శివాలయం ముందు డోర్జాంబ్, లింటెల్ ఉపశమన అలంకరణ
ఈ మండపం విశాలంగా, చతురస్రాకారంలో ఉంటుంది. దీనికి, కాళీ మందిరానికి ఉన్న విస్తరణకు ఆలయాలలోకి వెలుగు ప్రసరించడానికి జాలీలు (రంధ్రాలు గల రాతి తెరలు) అమర్చబడి ఉన్నాయి. ప్రధాన మందిరం పైకప్పు పద్దెనిమిది లాత్-మలిచిన స్తంభాలపై ఆధారపడి ఉంది. కాళీ మందిరం సమీపంలో, అస్థిపంజరంలా సన్నగా ఉన్న ఒక వేతాల (పిశాచం) రాతి విగ్రహం ఉంది, ఇది ఆమె భయంకరమైన క్రూరత్వానికి, మరణాన్ని కలిగించగల శక్తికి గుర్తుగా నిలుస్తుంది.

కళా విమర్శకుడు గెరార్డ్ ఫోకేమా ప్రకారం, మొత్తం మీద ఈ ఆలయం హొయసల పూర్వ నిర్మాణ శైలిని చూపిస్తుంది. ప్రధాన గోపురాలు మందిరం గోడను కలిసే చోట ఆలయం చుట్టూ ఒకే ఒక చూరు ఉంది.Quote:"An eaves is a projecting roof overhanging the wall", Foekema (1996), p.93 మందిరాల గోడ బేస్ వద్ద ఐదు చూరులు ఉన్నాయి; అయితే, అచ్చులు, చూరుల మధ్య, హిందూ దేవుళ్ళు, దేవతలు, వారి పరిచారకులను చిత్రీకరించే హొయసల శిల్పాల సాధారణ ప్యానెల్లు లేవు. బదులుగా, మొత్తం స్థలాన్ని పైలాస్టర్‌లపై ఉన్న అలంకార సూక్ష్మ టవర్లు (ఎడిక్యులే అని పిలుస్తారు) ఆక్రమించాయి.

తూర్పు ముఖంగా ఉన్న ప్రధాన మందిరంలో 3 అడుగుల పొడవు (0.91 మీ) లక్ష్మీ దేవి చిత్రం ఉంది, దీనికి ఇరువైపులా ఒక పరిచారకుడు ఉన్నాడు. ఈ చిత్రంలో విష్ణు విగ్రహాలు ఉన్నాయి-ఎగువ కుడి చేతిలో ఒక శంఖం, ఎగువ ఎడమ వైపున ఒక చక్రం, దిగువ కుడి వైపున ఒక జపమాల, దిగువ ఎడమ వైపులో ఒక గద. ఉత్తర, దక్షిణ, పశ్చిమ ముఖంగా ఉన్న పుణ్యక్షేత్రాలలో వరుసగా కాళి (విష్ణు దుర్గ రూపం), బూతనాథ లింగ (శివుడు యొక్క సార్వత్రిక చిహ్నం) చిత్రాలు ఉన్నాయి. మంటప పైకప్పు మధ్యలో వృత్తాకార పలకలో తాండవేశ్వర (నృత్యం చేస్తున్న శివుడు) శిల్పం ఉంది. ఇతర ముఖ్యమైన కళాకృతులు గజలక్ష్మి (ఇరువైపులా ఏనుగులతో ఉన్న లక్ష్మి రూపం) తాండవేశ్వర, యోగనరసింహ (ఆలయ ద్వారం వద్ద కనిపించే విష్ణువు యొక్క అవతారాలు).

 గ్యాలరీ 

 మూలాలు 

 గ్రంథ పట్టిక 

 Gerard Foekema, A Complete Guide To Hoysala Temples, 1996, Abhinav, 



 బాహ్య లింకులు 

 మరింత సమాచారం
వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:మహాలక్ష్మి దేవాలయాలు