మండగపట్టు ఆలయం

మండగపట్టు తిరుమూర్తి ఆలయం భారతదేశంలోని తమిళనాడు విలుప్పురం జిల్లా మండగపట్టు గ్రామంలో ఉన్న ఒక హిందూ దేవాలయం. బ్రహ్మ-శివుడు-విష్ణువు త్రిమూర్తుల గౌరవార్థం పల్లవ పాలకుడు మొదటి మహేంద్రవర్మన్ రాళ్ళతో చెక్కిన ఈ రాతి గుహ ఆలయం తమిళనాడులో కనుగొనబడిన, నాటి పురాతన రాతి మందిరం. ఈ ఆలయం గ్రంథ లిపిలో వ్రాయబడిన తొలి శిలాఖండ సంస్కృత శాసనానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది పల్లవ రాజు మొదటి మహేంద్రవర్మ (క్రీ.శ. 600–630) కాలం నాటిదిగా భావిస్తున్నారు.

ఆ శాసనం ఇలా ఉంది:
atadniṣṭakaṃdruṃ[malo]- hamasudhaṃ [vicitraci]ttena nimmarpitannrape[ṇa] brahmo – śvaraviṣṇula[kṣi]tāyanaṃ 

అనువాదంః
 "బ్రహ్మ, శివ, విష్ణువులకు అంకితం చేయబడిన ఆలయాన్ని విచిత్రచిత్త ఇటుక, కలప, లోహాలు, ఫిరంగులను ఉపయోగించకుండా తవ్వారు".
 చరిత్ర 
మహేంద్రవర్మన్ I కాలంలో తవ్వబడిన గుహల శ్రేణిలో ఇది మొదటిది. తన శాసనాలలో అతను తనను తాను విచిత్ర చిత్త ("విలక్షణమైన మనస్సు కలవాడు") అని అభివర్ణించుకున్నాడు. ఈ ఆలయాన్ని త్రిమూర్తులకు అంకితం చేయబడిన లక్ష్షితాయత్న ("లక్ష్షిత ఆలయం") అని పిలిచాడు. ఈ శాసనాలు పల్లవరం, తిరుచిరాపల్లి గుహాలయాలలో లభిస్తాయి..

ఈ ఆలయం త్రిమూర్తులకు (బ్రహ్మ, ఈశ్వర/శివ, విష్ణువులకు అంకితం చేయబడింది, ఇది గమనించదగ్గ ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే ఇతర గుహలు చాలా వరకు విష్ణువు లేదా శివునికి అంకితం చేయబడ్డాయి. ఈ ఆలయాన్ని అయతనా అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది నిజంగా ఇటుకలు, కలప, లోహ లేదా మోర్టార్ ఏ రకమైన ఉపయోగించకుండా రాతితో తయారు చేయబడింది.
 ముఖభాగం, స్తంభాలు 
మండగపట్టు గ్రామానికి పశ్చిమాన నీటిపారుదల చెరువుకు ఎదురుగా ఉన్న పెద్ద రాతి ఉత్తర ముఖంపై ఈ గుహ చెక్కబడింది. ముఖభాగం శిల ముఖం నుండి బాగా లోతుగా కత్తిరించబడింది, దిగువన 4 అడుగులు, పైభాగంలో 2 అడుగులు కొలుస్తుంది. వాటి ఉత్తర, లోపలి ముఖాలపై దాదాపు పూర్తి స్తంభాల రూపాన్ని కలిగి ఉన్న 2 స్తంభాలు, 2 పైలాస్టర్లు ఉన్నాయి, కాబట్టి చివరికి ఇది మొత్తం 4 స్తంభాల వలె కనిపిస్తుంది. ముఖభాగాలకు ఇరువైపులా ఉన్న ఈ పైలాస్టర్లకు మించి ద్వార-పలాస్ కు రెండు విరామాలు ఉన్నాయి (వాస్తవానికి ఇవి సుష్టమైనవి కావు),  ఈ రెండు విరామాలలో ప్రతి ఒక్కటి సదురాలు,  ఏకరీతి టెట్రాగోనల్ విభాగం యొక్క కట్టస్‌గా గుర్తించబడిన మరొక పిలాస్టర్‌ను కలిగి ఉంటుంది. ఇప్పుడు ఈ స్తంభాలు అష్టభుజ కట్టుతో భారీ చదరపు రకాలు, ఇవి వాటిని పైన,  క్రింద ఘనాల లేదా సదురాలుగా విభజిస్తాయి. దిగువ సదురం బేస్ (ఓమా) నుండి దాని ఎత్తు కారణంగా కొంచెం ఎక్కువగా ఉంటుంది..
 మండపం 
మూలంః 

ముఖభాగం వెనుక, లోపలి మండపం అర్ధ మండపం నుండి వెనుక స్తంభాలు, స్తంభస్తంభాల వరుసతో వేరు చేయబడిన మండపం ఉంది. ముందు లేదా ముఖ-మండపం యొక్క నేల అర్ధ-మండపం కంటే కొంచెం దిగువ స్థాయిలో ఉంటుంది. ఈ స్తంభాలు నిలబడి ఉన్న కొద్దిగా ఎత్తైన నేల కారణంగా, ముఖభాగం యొక్క దిగువ సదురం ఎత్తు మినహా, లోపలి మండపం యొక్క స్తంభాలు, ముఖభాగంలోని స్తంభాలు సమాన ఆకారం, పరిమాణంలో ఉండే విధంగా రాళ్ళతో చెక్కబడినవి జాగ్రత్తగా రూపొందించబడ్డాయి.

స్తంభాలు, అర్ధస్తంభాల రెండు వరుసల పైన, ఉత్తీర అని పిలువబడే ఒక ప్రధాన దూలం ఉంటుంది, లోపలి వరుసపై ఉన్న దూలం బయటి వరుసపై ఉన్న దాని కంటే కొద్దిగా మందంగా ఉంటుంది. ఇరువైపులా, పక్క గోడలపై అమర్చిన రెండు అడ్డ దూలాలు ఉన్నాయి, విచిత్రంగా ఇవి ఈ ప్రధాన నిలువు దూలాల పైనుండి గానీ లేదా వాటి కింద నుండి గానీ వెళ్లకుండా, వాటితో సమాన స్థాయిలో ఉంటాయి. ఈ దూలాల పైన, దూలం వెడల్పుకు మించి బయటకు పొడుచుకు వచ్చినట్లుగా ఒక వజనం అమర్చబడి ఉంటుంది. పైకప్పు సాదాగా ఉండి, ఎటువంటి డిజైన్లు లేదా కళాకృతులు లేకుండా ఉంటుంది.
 చిత్రమాలిక 

 మూలాలు 

 వనరులు 


వర్గం:గుహాలయాలు
వర్గం:తమిళనాడు పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:తమిళనాడు పుణ్యక్షేత్రాలు
వర్గం:విలుప్పురం జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు