కట్కూర్ త్రికూటలయం

కట్కూర్ కాకతీయ త్రికూటాలయం కట్కూర్, భీమదేవరపల్లి మండలం, హన్మకొండ జిల్లా, తెలంగాణ లో ఉన్న కాకతీయుల కాలానికి చెందిన హిందూ దేవాలయం. ఈ ఆలయం 12వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. త్రికూటాలయం శైలిలో నిర్మించబడిన ఈ దేవాలయంలో మూడు గర్భగృహాలు ఉండి, ఒకే మండపానికి అనుసంధానమై ఉంటాయి.  

 చరిత్ర 
ఈ ఆలయంలో లభించిన శాసనం ప్రకారం కాకతీయ గణపతిదేవ మహారాజు సైన్యాధిపతి చౌండ సేనాని భార్య విరియాల మైలంబ 1172 CE లో ఈ దేవాలయాన్ని నిర్మించింది.ఈ అలయం శక 1094 (1172 CE) లో నిర్మాణం జరిగినట్లు శాసనం ద్వార తెలుస్తుంది.
పి.వి. పరబ్రహ్మ శాస్త్రి (సంపాదకుడు), ఇన్‌స్క్రిప్షన్స్ ఆఫ్ కరీంనగర్ డిస్ట్రిక్ట్, హైదరాబాద్: పురావస్తు మరియు మ్యూజియంల శాఖ, తెలంగాణ ప్రభుత్వం, 2016, పేజీ 80, శాసనం సంఖ్య 29.  

అదేవిధంగా, ఎపిగ్రాఫియా తెలంగాణికా, వాల్యూమ్ II: ఇంపీరియల్ కాకతీయులు (2023) లో కూడా ఈ ఆలయం మరియు విరియాల మైలంబ సంబంధిత శాసనం ప్రస్తావించబడింది.గజ్జల వసంత లక్ష్మి (సంపాదకులు), గౌతమ్ పింగ్లే (ముఖ్య సంపాదకులు), ఎపిగ్రాఫియా తెలంగాణికా, వాల్యూమ్ II: ఇంపీరియల్ కాకతీయులు, డాక్టర్ ఎం.సి.ఆర్. హ్యూమన్ రిసోర్స్ డెవలప్మెంట్ ఇనిస్టిట్యూట్, తెలంగాణ ప్రభుత్వం, హైదరాబాద్, 2023, పేజీ 129, శాసనం సంఖ్య 83.

ఆమె మూడు శివలింగాలను మూడు గర్భగృహాలలో ప్రతిష్ఠించింది:  
 తన పేరుమీద మల్లికార్జునేశ్వర దేవర శివలింగం,  
 తన అన్న పేరుమీద అన్నేశ్వర దేవర శివలింగం,  
 తన తల్లి పేరుమీద ఐతేశ్వర దేవర శివలింగం.  

 నిర్మాణం 
ఈ ఆలయం త్రికూటాలయం శైలిలో నిర్మించబడింది. మూడు గర్భగృహాలు ఒకే మండపానికి అనుసంధానమై ఉంటాయి. శిల్పకళ, స్తంభాలు, రాతి నిర్మాణం కాకతీయుల ప్రత్యేక శైలిని ప్రతిబింబిస్తాయి.  

గుడి ప్రాకారంలో విరియాల మైలంబ తన బంధువుల పేర్లతో కూడిన 21 శివ ఉపాలయాలు నిర్మించి, వాటిలో ఏకవింశతి శివలింగాలు ప్రతిష్ఠించింది.  

 ప్రాముఖ్యత 
కాట్కూర్ త్రికూటాలయం కాకతీయుల కాలపు ధార్మిక నిర్మాణాల ప్రత్యేకతను ప్రతిబింబిస్తుంది. విరియాల వంశం వంటి స్థానిక పాలకులు ఆలయ నిర్మాణంలో పోషించిన పాత్రను ఈ ఆలయం చూపిస్తుంది.  విరియాల వంశ చరిత్రను తెలియజేస్తుంది.

 చిత్రాలు 

ఇవి కూడా చూడండి 
 కాకతీయుల వాస్తు శిల్పం
 వరంగల్ కోట
 రామప్ప దేవాలయం
 నిడిగొండ కాకతీయ త్రికూటాలయం
 కాకతీయ త్రికూటాలయం ముత్తారం

 మూలాలు 

వర్గం:తెలంగాణలోని హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:కాకతీయ వాస్తుశిల్పం
వర్గం:మధ్యయుగ హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:హన్మకొండ జిల్లా