ఆచార్య శివపూజన్ సహాయ్

ఆచార్య శివపూజన్ సహాయ్ (9 ఆగస్టు 1893 – 21 జనవరి 1963) ప్రముఖ భారతీయ హిందీ  భోజ్‌పురి భాషల నవలా రచయిత, సంపాదకుడు  గద్య రచయిత. ఆధునిక హిందీ సాహిత్యంలో నూతన ధోరణులకు మార్గదర్శకుడిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు.  
ఆయన రచించిన ఆత్మకథాత్మక కథ "మాతా కా ఆంచల్" (‘‘తల్లి ఆలింగనం’’) ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ రూపొందించిన 10వ తరగతి హిందీ పాఠ్యపుస్తకం కృతికాలో చోటు దక్కింది.  
భారత ప్రభుత్వము ఆయనకు పద్మభూషణ్ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.

 వ్యక్తిగత జీవితం 
శివపూజన్ సహాయ్ 1893 ఆగస్టు 9న బిహార్ రాష్ట్రం, భోజ్‌పూర్ జిల్లాలోని ఉన్వాస్ గ్రామంలో భూస్వామ్య కాయస్థ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన చిన్ననాటి పేరు ‘భోలానాథ్’.

 విద్య , వృత్తి జీవితం 
ప్రారంభ విద్య అనంతరం (1903–1921) కొంతకాలం ఆరాలో హిందీ ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశారు. అనంతరం కోల్కతా వెళ్లి ‘మార్వాడీ సుధార్’ పత్రికను సంపాదకత్వం వహించారు.  
1923లో ‘మత్వాలా’ పత్రికకు సంపాదకుడిగా చేరారు. 1924లో లక్నోలోని దులారేలాల్ భార్గవ స్థాపించిన ‘మాధురీ’ పత్రిక సంపాదక విభాగంలో చేరి, ప్రముఖ రచయిత ముంశీ ప్రేమ్‌చంద్తో కలిసి పనిచేశారు. ఈ కాలంలో ప్రేమ్‌చంద్ రచించిన రంగభూమి తదితర కథలను సంపాదించారు.

1925లో మళ్లీ కోల్కతాకు వెళ్లి ‘సమన్వయ్’, ‘మౌజీ’, ‘గోల్మాల్’, ‘ఉపన్యాస తరంగ్’ వంటి పత్రికలను సంపాదించారు. 1926లో వారణాసికి (కాశీ) వెళ్లి స్వతంత్ర సంపాదకుడిగా పనిచేశారు.  
1931లో కొంతకాలం సుల్తాన్గంజ్ (భాగల్పూర్ సమీపంలో) ‘గంగా’ పత్రికను సంపాదించారు. 1932లో వారణాసికి తిరిగి వచ్చి జయశంకర్ ప్రసాద్ మిత్రవర్గం ప్రారంభించిన ‘జాగరణ్’ అనే సాహిత్య పక్షపత్రికను సంపాదించారు. ఈ సమయంలో కూడా ప్రేమ్‌చంద్‌తో సన్నిహితంగా పనిచేశారు.  
అతను నాగరి ప్రచారిణి సభ వంటి ప్రముఖ సాహిత్య సంస్థల్లో కీలక సభ్యుడిగా వ్యవహరించారు.

1935లో దర్భంగా (లహేరియాసరాయ్)లో ‘బాలక్’ తదితర ప్రచురణల సంపాదకుడిగా పనిచేశారు. 1939లో ఛాప్రాలోని రాజేంద్ర కళాశాలలో హిందీ భాషా ప్రొఫెసర్‌గా నియమితులయ్యారు.  
1946లో ఒక సంవత్సర సెలవుపై పట్నాకి వెళ్లి ‘హిమాలయ’ అనే సాహిత్య మాసపత్రికను సంపాదించారు.

1950లో పట్నాలోని బిహార్ రాష్ట్ర భాషా పరిషత్ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. అక్కడ ఆయన 50కు పైగా హిందీ సూచిక గ్రంథాలను సంపాదించి ప్రచురించారు. అనంతరం ఆ పరిషత్ డైరెక్టర్‌గా వ్యవహరించారు. 1959లో పదవీ విరమణ చేశారు.

 రచనలు 
ఆయన రచనలు 1956–59 మధ్య నాలుగు భాగాలుగా శివపూజన్ రచనావళిగా ప్రచురించబడ్డాయి. ఆయన మరణానంతరం, కుమారుడు ప్రొ. మంగళ మూర్తి సంపాదకత్వంలో శివపూజన్ సహాయ్ సాహిత్య సమగ్ర (10 సంపుటాలు, 2011) వెలువడింది.

 మరణం 
ఆచార్య శివపూజన్ సహాయ్ 1963 జనవరి 21న పట్నాలో మరణించారు.

 మూలాలు 

Category:1893 జననాలు
Category:1963 మరణాలు
Category:హిందీ భాషా కవులు
Category:భారతీయ పురుష నవలా రచయితలు
Category:హిందీ భాషా భారతీయ రచయితలు
Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నవలా రచయితలు
Category:సాహిత్యం మరియు విద్యలో పద్మభూషణ్ గ్రహీతలు
Category:బిహార్‌కు చెందిన కవులు
Category:బిహార్‌కు చెందిన నవలా రచయితలు
Category:భోజ్‌పూర్ జిల్లా వ్యక్తులు
Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష రచయితలు
Category:భోజ్‌పురి భాషా రచయితలు