రిత్విక్ సన్యాల్

పండిట్ రిత్విక్ సన్యాల్ (జననం 1953 ఏప్రిల్ 12) వారణాసికి చెందిన భారతీయ శాస్త్రీయ గాయకుడు, ధృపద్ మాస్ట్రో. అతను బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలోని ప్రదర్శన కళల అధ్యాపకులలో గాత్ర సంగీత విభాగానికి చెందిన రిటైర్డ్ ప్రొఫెసరు, మాజీ డీన్. విద్యావేత్తగా, ప్రదర్శకుడిగా ధ్రుపద్ సంప్రదాయపు పునరుజ్జీవనానికి, వ్యాప్తికీ చేసిన అత్యుత్తమ కృషికి గుర్తింపుగా, 2023 ఏప్రిల్ 5 న ఆయనకు పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేశారు. 2013 లో కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం అందుకున్నాడు.

 తొలినాళ్ళ జీవితం 
పండిట్ రిత్విక్ సన్యాల్ కతిహార్‌లో జన్మించాడు. అతను పదిహేనవ శతాబ్దంలో, తాన్సేన్‌కు శిక్షణ ఇచ్చిన స్వామి హరిదాస్ వారసుడిగా నమ్మే దాగర్ సంప్రదాయపు ధ్రుపద్ శైలి గాన సంగీతంలో శిక్షణ పొందాడు. సన్యాల్ ధ్రుపద్ సాహిత్యాన్ని కూడా కంపోజ్ చేస్తాడు.

1963, 1975 మధ్య, అతను ముంబైలో జియా మొహియుద్దీన్ దాగర్, జియా ఫరిద్దుద్దీన్ దాగర్ ల వద్ద ధ్రుపద్‌లో శిక్షణ పొందాడు. ముంబై విశ్వవిద్యాలయం నుండి తత్వశాస్త్రంలో MA, బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం నుండి సంగీతంలో మాస్టర్స్ పట్టా పొందాడు, బంగారు పతకాన్ని సాధించాడు. అతను 1980లో ప్రేమ్ లతా శర్మ పర్యవేక్షణలో అదే విశ్వవిద్యాలయం నుండి సంగీతశాస్త్రంలో Ph.D.ని చేశాడు.

కుడి|thumb|తర్వాతి తరం ధృపద్ శిష్యుడు, కొడుకూ అయిన రిభు సన్యాల్‌తో పండిట్ రిత్విక్ సన్యాల్, 

 కెరీర్ 
సన్యాల్ బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ ఫ్యాకల్టీ నుండి రిటైర్డ్ ప్రొఫెసరు, మాజీ డీన్. వివిధ పత్రికలలో దాదాపు 50 పత్రాలను ప్రచురించాడు. ధృపద్ సాహిత్యాన్ని కూడా కంపోజ్ చేస్తాడు. ఆయన వారణాసిలోని ఆల్ ఇండియా రేడియో & దూరదర్శన్‌లో "టాప్" గ్రేడ్ ద్రుపద్ కళాకారుడు.

సన్యాల్, ధ్రుపద్ లోని దగర్వాణి సంప్రదాయాన్ని సమీకరించాడు. ధ్రుపద్ భాషా రచనలో తనకంటూ ఒక విలక్షణమైన శైలిని అభివృద్ధి చేసుకున్నాడు. అతనికి సాంప్రదాయ, సంస్థాగత రెండింటిలోనూ అలప్ - జోడ్ - ఝాల, లయకారి, గాత్ర సంస్కృతి, బోధనాశాస్త్రాల  అధునాతన పద్ధతులలో ప్రత్యేకత ఉంది.

అతను భారతదేశం లోను, విదేశాల లోనూ ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. వాటిలో UK, US, ఇటలీ, జర్మనీ, ఆస్ట్రియా, స్విట్జర్లాండ్, స్వీడన్, ఫ్రాన్స్, హాలండ్, దక్షిణ కొరియా, ఇజ్రాయెల్, క్రొయేషియా, బ్రెజిల్, ఆస్ట్రేలియా, మారిషస్, జపాన్ ఉన్నాయి. భారతదేశంలో అతని ప్రదర్శనలలో AIR, దూరదర్శన్ కోసం జాతీయ సంగీత కార్యక్రమం, గ్వాలియర్ తాన్సేన్ సమారోహ్,  వారణాసి ధ్రుపద్ మేళా, హర్బల్లభ్ సంగీత సమరోహ్ జలంధర్, సప్తక్ అహ్మదాబాద్, దేశంలోని అన్ని ధ్రుపద్ ఉత్సవాలు, భారతదేశంలోని అనేక ప్రతిష్టాత్మక కచేరీ వేదికలు ఉన్నాయి.

 డిస్కోగ్రఫీ 

 హరి సింగారి, బిహాన్ సంగీతం
 ధ్రుపద్ గాయక బృందం, బిహాన్ సంగీతం
 సౌండ్ ఆఫ్ లైఫ్ Pt. రిత్విక్ సన్యాల్, బిహాన్ సంగీతం
 Pt. రిత్విక్ సన్యాల్: మకర్ రికార్డ్స్, ఫ్రాన్స్
 హోరీ: Pt. రిత్విక్ సన్యాల్, మకర్ రికార్డ్స్, ఫ్రాన్స్
 Pt. రిత్విక్ సన్యాల్ & జియాని రిచిజ్జి, ధామర్ రాగ శ్రీ, సంచారవాదం-జహైరస్ ఇటలీ
 Pt. రిత్విక్ సన్యాల్, నాడా రికార్డ్స్, దక్షిణ కొరియా (SEM నాడా DE 0267)
 పండిట్ రిత్విక్ సన్యాల్, ఓం & రాగ దర్బారి, డ్యాన్స్ టు ది ఫ్లూట్, ఆస్ట్రేలియా

 ధ్రుపద్ గేయ రచయితగా, స్వరకర్తగా 
కుడి|thumb|14 డిసెంబర్ 2014న లక్నోలోని సంగీత్ మిలోన్ ఆధ్వర్యంలో భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం పట్ల జీవితకాల అంకితభావం, నిబద్ధతకు గాను ఉత్తరప్రదేశ్ గవర్నర్ రామ్ నాయక్ నుండి ప్రశంసలు.
కొన్ని ముఖ్యమైన ధ్రుపద కూర్పులు:

 రాగ పూర్వి (శూల్ తాళ్‌) అంతర ధ్యాన సుర అనూరణన రణన
 రాగ ఆభోగి  ధమర్) కైసే తుం హో మూరఖ్ శ్యామ్
 రాగ సరస్వతి  (శూల్ తాళ్‌) రంజని వినా పానీ 
 రాగ కిర్వాణి (శూల్ తాళ్‌) సుర్ కో గయే ధ్యాయే 

పండిట్ రిత్విక్ సన్యాల్ అనేక రాగాల సృష్టికర్త కూడా. ఆయన సృష్టించిన రాగాలు తరువాతి తరం సంగీతకారులలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. 30 సంవత్సరాల క్రితం పండిట్జీ, దివంగత ఉస్తాద్ జియా ఫరీదుద్దీన్ డాగర్ లు సంయుక్తంగా సృష్టించిన రాగాలలో "శృతి వర్ధని" రాగం ఒకటి.

(శ్రుతిజ్ఞానం) 'శ్రుతిగ్యాన్' అనేది పండిట్ రిత్విక్ సన్యాల్ ధ్రుపద్ సాహిత్యానికి, కూర్పులకు అతని కలం పేరు. ఇటలీలోని విసెంజాలో రాగ కిర్వాణిపై అతని కూర్పు చాలా ప్రశంసలు అందుకుంది. 

 పురస్కారాలు, గౌరవాలు 

 కుడి|thumb|247x247px| భారత రాష్ట్రపతి గౌరవనీయ శ్రీ ప్రణబ్ ముఖర్జీ నుండి సంగీతానికి భారతదేశంలో అత్యున్నత పురస్కారం, సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డును పండిట్ రిత్విక్ సన్యాల్ అందుకుంటున్నారు, 2014 ఏప్రిల్ . ధ్రుపద పునరుజ్జీవనంపై చేసిన కృషికి పండిట్ రిత్విక్ సన్యాల్‌కు 2023 జనవరిలో కళ, సంగీత రంగంలో ప్రతిష్టాత్మకమైన పద్మశ్రీ అవార్డు లభించింది.Anant Maral Shastri#Saluting the Legends

 సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు 2013
 సితి వైజయంతి సమ్మాన్ సితి మహోత్సవ్ వారణాసి, 2004
 ఉత్తర ప్రదేశ్ సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు 2002
 1995లో ధృపద్‌కు చేసిన విశిష్ట సహకారానికి బనారస్‌లోని ధృపద్ ఉత్సవంలో కాశీరాజ్ ట్రస్ట్, వారణాసి, మహారాజా ట్రావెన్‌కోర్ స్వాతి తిరునాళ్ అవార్డుతో సత్కరించారు.
 ఇండియన్ సోషల్ & కల్చరల్ లవర్స్ ఆర్గనైజేషన్ (ISCLO) ద్వారా సత్కారం-వారణాసి/కలకత్తా 1990

 గ్రంథ పట్టిక 

 ధృపద్ పంచశిక -ఇండికా పబ్లికేషన్స్ -వారణాసి ఏప్రిల్ 2015.
 సంగీత తత్వశాస్త్రం - సోమయ్య ప్రచురణ -ముంబై 1987.
 భారతీయ సంగీతంలో ధ్రుపద్ సంప్రదాయం, ప్రదర్శన -ఆష్‌గేట్, UK, 2004.

 మూలాలు 

వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు
వర్గం:1953 జననాలు
వర్గం:Articles with hCards
వర్గం:Short description is different from Wikidata
వర్గం:Articles with short description
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన ఉత్తర ప్రదేశ్ వ్యక్తులు