పంచలింగేశ్వర ఆలయం, గోవిందనహళ్లి

పంచలింగేశ్వర ఆలయం (పంచలింగేశ్వర అని కూడా వ్రాయబడుతుంది) భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రం, మండ్య జిల్లాలో ఉన్న గోవిందనహల్లి గ్రామంలో ఉంది. ఈ ఆలయం హోయసల సామ్రాజ్యం రాజు వీర సోమేశ్వరుడు పాలనలో క్రీ.శ. 1238 ప్రాంతంలో నిర్మించబడింది. "పంచలింగేశ్వర" అనే పేరు శబ్దార్థంగా ఐదు లింగాలు అని అర్థం. (పంచ – ఐదు, లింగం – శివుని యొక్క సార్వత్రిక చిహ్నం). ఈ ఆలయాన్ని భారత పురావస్తు శాఖ భారత పురావస్తు సర్వే విభాగం జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్మారక చిహ్నంగా సంరక్షిస్తోంది. హోయసల కాలంలో ప్రసిద్ధ శిల్పి అయిన రువారి మల్లితమ్మ ఈ ఆలయ నిర్మాణానికి, శిల్పకళకు విశేషమైన సేవలు అందించినట్లు తెలిసింది.  
ఆలయ నిర్మాణ ప్రణాళిక

కళా చరిత్రకారుడు గెరార్డ్ ఫోకెమా ప్రకారం, పంచలింగేశ్వర ఆలయం హోయసల వాస్తుశిల్పంలో పంచకూట (అంటే, ఐదు గోపురాలతో కూడిన ఐదు గర్భగుడులు) నిర్మాణానికి ఒక అరుదైన ఉదాహరణ.Foekema (1996), p.25 ఈ ఐదు గర్భగుడులు ఉత్తర-దక్షిణ అక్షీయ ప్రణాళికపై నిర్మించబడ్డాయి, వాటి గర్భాలయాలు తూర్పు ముఖంగా ఉంటాయి. ప్రతి గర్భగుడిలో, గర్భాలయం (గర్భగృహం) సుకనాసి ఉన్న ఒక ముఖమండపం ద్వారా ఒక మండపం (మంటపం లేదా నవరంగం)తో అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. తూర్పున ఉన్న ఒక పొడవైన స్తంభాల మండపం ఈ విడివిడి మండపాలను కలుపుతుంది. ఆలయ సముదాయానికి ప్రవేశం రెండు వరండాల ద్వారా ఉంటుంది, వాటి పైకప్పులు లాత్ యంత్రంపై చెక్కబడిన స్తంభాలచే ఆధారపడి ఉంటాయి. సముదాయంలోని గర్భగుడుల సంఖ్యతో సంబంధం లేకుండా, ఇవి హోయసల దేవాలయాలలో సాధారణంగా కనిపించే లక్షణాలు.Foekema (1996), pp.21-25Brown in Kamath (2001), pp.134-136 ఈ పోర్చులు రెండవ, మూడవ గర్భగృహాల ముందు నిర్మించబడ్డాయి.

గర్భగృహాల బయటి గోడలపై ఉన్న అలంకరణ (విమాన నిర్మాణ భాగం) సాధారణంగా సాదాసీదాగా ఉంటుంది. ఇందులో చిన్న చిన్న అలంకార శిఖరాలు (ఏడిక్యూలా) పిలాస్టర్లపై ఏర్పాటయ్యాయి. పైకప్పు అంచు (ఈవ్), ఆధార మోల్డింగులు (అధిష్ఠానము) మధ్య గోడలపై హిందూ ఇతిహాసాల నుండి కొన్ని దృశ్యాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. జెరార్డ్ ఫోకెమా ప్రకారం, ఈ అలంకార పద్ధతి హోయసల శిల్పకళలో సాధారణంగా కనిపిస్తుంది.Foekema (1996), pp.28-29  

ప్రతి గర్భగృహం పై ఉన్న శిఖరం (శిఖరం) మూడు అంతస్తుల పైకప్పు పొరలతో నిర్మించబడి ఉంటుంది. పైకి ఎత్తు పెరుగుతూ ప్రతి పొర క్రమంగా చిన్నదవుతుంది. దీని పై భాగంలో స్తూపి అనే నిర్మాణం ఉండి, దానిపై అలంకారిక కుంభాకార శిఖర భాగమైన కలశం (ఫైనల్) అమర్చబడుతుంది.Foekema (2001), pp.27-28  

ప్రతి ఆలయ వెస్టిబ్యూల్‌కు తక్కువ ఎత్తులో ముందుకు ఉబ్బిన శిఖరం ఉంటుంది. దీనిని కూడా సుకనాసి ("ముక్కు") అని పిలుస్తారు. ఇది ప్రధాన శిఖరంతో పోలిస్తే తక్కువ ఎత్తులో ఉండడం వల్ల అది ప్రధాన శిఖరానికి పొడిగింపులా కనిపిస్తుంది.Foekema (1996), p.22  

ప్రతి మండపం అంతర్గత గోడలపై మొత్తం పదిహేడు కుహరాలు (నిచెస్) ఉన్నాయి. వీటిలో అనేక శిల్పాలు ప్రతిష్ఠించబడి ఉన్నాయి.
చిత్ర ప్రదర్శన

ఇవి కూడా చూడండి
 గోవిందనహల్లి
 కిక్కెరి
 హోలెనరసీపుర

మూలాలు

సూచనలు
 Gerard Foekema, A Complete Guide to Hoysala Temples, Abhinav, 1996 


 Adam Hardy, Indian Temple Architecture: Form and Transformation : the Karṇāṭa Drāviḍa Tradition, 7th to 13th Centuries, Abhinav, 1995 .



వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు
Category:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు
వర్గం:కర్ణాటకలోని శివాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక పుణ్యక్షేత్రాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు