గంగనాథ్ ఝా

మహామహోపాధ్యాయ సర్ గంగనాథ్ ఝా (25 డిసెంబర్ 1872-9 నవంబర్ 1941) సంస్కృతం, భారతీయ తత్వశాస్త్రం, బౌద్ధ తత్వశాస్త్రం యొక్క పండితుడు.

అతను బహుశా ఇతర పండితుల కంటే ఎక్కువ సంస్కృత తాత్విక గ్రంథాలను అనువదించినట్లు భావిస్తారు. అతను అనువదించిన గ్రంథాల యొక్క ముఖ్యమైన ఉదాహరణలలో స్లోకవర్తిక (1907) తంత్రవర్తిక (1903-1924) , సబరా-భాష్య (1933-1936) ఉన్నాయి. డచ్ ఓరియంటలిస్ట్ జాన్ విల్లెం డి జోంగ్ ప్రకారం, ఆయన అనువాదాలను 'సొగసైనవి లేదా సాహిత్యపరంగా' వర్ణించలేము, అయినప్పటికీ అవి "వచనంలో వ్యక్తీకరించబడిన సాధారణ ఆలోచనలను బాగా వివరిస్తాడు అంటాడు. 

 జీవిత విశేషాలు 
గంగనాథ్ ఝా 1871 సెప్టెంబర్ 25న బ్రిటిష్ ఇండియా బీహార్ మధుబని జిల్లా సరిసాబ్-పాహి గ్రామంలో జన్మించారు. తన పూర్వీకుడు అచ్యుత్ ఝా ద్వారా గంగనాథ్ ఝాకు రాజ్ దర్భంగా ఎస్టేట్ పాలక కుటుంబానికి సంబంధం ఉండేది.తన సోదరులతో పాటు అతని విద్యను రాజ్ దర్భాంగాకు చెందిన మహారాజా లక్ష్మేశ్వర్ సింగ్ స్పాన్సర్ చేశారు, ఆయన కూడా అతని బంధువు. ఆయన పాఠశాల విద్య రాజ్ పాఠశాలలో జరిగింది, అక్కడ ఆయనకు ఆంగ్లం బోధించారు. పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేసిన తరువాత, అతను ప్రభుత్వ సంస్కృత కళాశాల చదువుకోవడానికి వారణాసి నగరానికి పంపబడ్డాడు, అక్కడ అతని ప్రధానోపాధ్యాయుడు జర్మన్ ఇండాలజిస్ట్ జార్జ్ థిబౌట్. ఇక్కడ ఆయన సంస్కృతం, ఆంగ్లం, తత్వశాస్త్రం అధ్యయనం ఎంచుకున్నారు. ఇక్కడ ఉన్న సమయంలో, అతను థియోసాఫికల్ సొసైటీ తో కూడా పరిచయం ఏర్పర్చుకున్నాడు.

24 సంవత్సరాల వయస్సులో, తన అమ్మమ్మ మరణం కారణంగా, అతను వారణాసిలో తన చదువును తగ్గించుకోవలసి వచ్చింది, దర్భాంగాకు బయలుదేరాడు, అక్కడ అతను దర్భంగా రాష్ట్ర మహారాజు లైబ్రేరియన్గా నియమించబడ్డాడు. 100 చొప్పున నెలసరి వేతనం అందుకున్నారు. ఈ జీతం గంగనాథ్ తన కుటుంబాన్ని సౌకర్యవంతంగా ఉంచడానికి వీలు కల్పించింది. లైబ్రేరియన్గా ఉన్న సమయంలో, 8వ శతాబ్దపు భారతీయ తత్వవేత్త, మీమాంస పాఠశాల ప్రతిపాదకుడు కుమారిలా భట్ట రచనలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించగలరా అని ఆర్థర్ వెనిస్ ఆయనను సంప్రదించాడు. ఆ కాలంలోని వివిధ పండితుల సహాయంతో, అతను సంస్కృతం నుండి వివిధ రచనలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించగలిగాడు.

1902లో, తన మాజీ ప్రిన్సిపాల్ సహచరుడు జార్జ్ థిబౌట్ సిఫారసు మేరకు అలహాబాద్ ముయిర్ కళాశాల సంస్కృత ప్రొఫెసర్గా నియమించబడ్డాడు. కొన్ని విభేదాల కారణంగా మహారాజా రామేశ్వర్ సింగ్ ఆయనను రాజ్ దర్భంగా నుండి తొలగించారు. ఇక్కడ ఉన్న సమయంలో, అతను ఈ పుస్తకాలను ఖండన్ ఖండ-ఖాద్యా, అద్వైత సిద్ధి, న్యాయ-సూత్ర భాష్య, వర్తికా, షబర భాష్య, వివర్ణ-ప్రమేయ సంగ్రహా వంటి పుస్తకాలను అనువదించారు. ఈ అనువాదాలు పూర్తయిన తరువాత, అవి త్రైమాసిక పత్రిక, ఇండియన్ థాట్ లో ప్రచురించబడ్డాయి, మంచి ఆదరణ పొందాయి.

1918లో ఆయన బెనారస్‌లోని ప్రభుత్వ సంస్కృత కళాశాలకు మొదటి భారతీయ ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేశారు. 1920-1923 మధ్య ఆయన సెంట్రల్ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంలో కౌన్సిల్ ఆఫ్ స్టేట్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు.  

1923 నుండి 1932 వరకు అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయానికి వైస్ ఛాన్సలర్గా పనిచేశారు. అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం ఆయన గౌరవార్థం గంగనాథ్ ఝా హాస్టల్ను స్థాపించింది.

 అవార్డులు 

 ఆసియాటిక్ సొసైటీ గౌరవ ఫెలో, 1924 
 కాంప్బెల్ మెమోరియల్ గోల్డ్ మెడల్, రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ యొక్క బొంబాయి శాఖ, 1935 
 నైట్ బ్యాచిలర్, 1941 పుట్టినరోజు గౌరవాలు జాబితా 

 రచనలు-అనువాదాలు 
సర్ జిఎన్ ఝా అనేక పుస్తకాలు రాశారు, అనేక సంస్కృత పుస్తకాలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు. 

 స్వీయ రచనలు 

 పూర్వ-మీమాంస -ప్రభాకర్ బోధన, అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం, 1911.
 కవి రహస్య, హిందూస్తాన్ అకాడమీ ప్రెస్, ప్రయాగ్.
 న్యాయ ప్రకాష్, నగరి ప్రచారినీ సభ, బెనారస్, 1920.
 వైశేషిక్ దర్శన, నగరి ప్రచారినీ సభ, బెనారస్, 1921.
 ది ఫిలసాఫికల్ డిసిప్లిన్, కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం, 1928.
 హిందూ చట్టానికి ఆధారాలు, ఇండియన్ ప్రెస్, అలహాబాద్, 1930.
 హిందూ విధి కా స్రోతా, పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం, 1931.
 శంకర్ వేదాంత్, అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం, 1939.
 పూర్వ-మీమాంస దాని మూలాలలో, బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం, 1942.
 యోగా దర్శన, థియోసాఫికల్ సొసైటీ, మద్రాస్

 అనువాదాలు 

 చందోగ్యోపనిషద్, జి. ఎ. నెల్సన్ & కో, మద్రాస్, 1899.
 యోగా-దర్శన, థియోసాఫికల్ పబ్లికేషన్, బొంబాయి, 1907.
 గౌతమ్ కా న్యాయ సూత్ర, ఓరియంటల్ బుక్ ఏజెన్సీ, పూనా, 1913.
 జైమిని యొక్క పూర్వ-మీమాంస శాస్త్రం, పాణిని కార్యాలయం, అలహాబాద్, 1916.
 శ్లోక వర్తికా, ఏషియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బెంగాల్, కలకత్తా, 1924.
 తంత్ర-భాస, ఓరియంటల్ బుక్ ఏజెన్సీ, పూనా, 1925.
 మనుస్మృతి, ఐదు వాల్యూమ్లలో, కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం, 1920-1926.
 యోగా సార్ సంగ్రహ్, ఓరియంటల్ బుక్ ఏజెన్సీ, పూనా, 1931.
 శాంతారాక్షిత యొక్క తత్వసంగ్రహం, (రెండు వాల్యూమ్లలో) బరోడా ఓరియంటల్ ఇన్స్టిట్యూట్, బరోడా, 1936.
 షాబర్భస్య, (మూడు వాల్యూమ్లలో బరోడా ఓరియంటల్ ఇన్స్టిట్యూట్, బరోడా, 1939).

 సవరించినవి (ఎడిటర్) 

 మెమన్సా న్యాయ ప్రకాష్, 1904.
 గౌతమ్ కా న్యాయసూత్ర, ఓరియంటల్ బుక్ ఏజెన్సీ, పూనా, 1931.
 న్యాయదర్శన, కౌఖంబా సంస్కృత శ్రేణి, బెనారస్, 1925.
 జయంత్ భట్ కి న్యాయపాలికా, సంస్కృత భవన్ టెక్స్ట్స్, బెనారస్, 1925.
 మిమాంసా భాషా, మెడికల్ హాల్ ప్రెస్, బెనారస్, 1905.
 భావనా వివేక్, ప్రభుత్వం. ప్రెస్, అలహాబాద్, 1922.
 మిమాంసా మండన్, కౌఖంబా సంస్కృత శ్రేణి, బెనారస్, 1929.
 మనుస్మృతి, ఆసియాటిక్ సొసైటీ, బెంగాల్.
 తంత్ర రత్న, సంస్కృత భవన్ గ్రంథాలు, బెనారస్, 1930.
 వాద్ వినోద్, ఇండియన్ ప్రెస్, అలహాబాద్, 1915.
 ఖండన్ ఖండా ఖాద్యా, కౌఖంబా సంస్కృత శ్రేణి, బెనారస్, 1914.
 పురుష్ పరీక్ష, వెలేడియర్, అలహాబాద్, 1911.
 కదంబరి, సంస్కృత భవన్ గ్రంథాలు, బెనారస్.
 ప్రసన్న రాఘవ్ నాటన్, సంస్కృత భవన్ టెక్స్ట్స్, బెనారస్.
 మేఘదూతం, సంస్కృత భవన్ గ్రంథాలు, బెనారస్.

 గంగనాథ్ ఝా రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ 
రాష్ట్రీయ సంస్కృత సంస్థాన్ (గంగానాథ ఝా క్యాంపస్), గతంలో గంగనాథ్ ఝా రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ (1943 నుండి 1971 వరకు) గా పిలువబడేది. గంగానాథ ఝా కేంద్రీయ సంస్కృత విద్యాపీఠ్ (1971 నుండి 2002 వరకు భారత ప్రభుత్వ మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ క్రింద) 17 నవంబర్ 1943 న స్థాపించబడింది. ఇది 2016 నుండి 2017 వరకు రాష్ట్రీయ సంస్కృత సంస్థాన్ యొక్క పరిశోధనా శిక్షణా కేంద్రం.

మూలములు
గంగనాథ్ ఝా

వర్గం:సంస్కృత పండితులు
వర్గం:సంస్కృత కవులు