బల్వంత్ ఠాకూర్

బాల్వంత్ ఠాకూర్ భారతీయ రంగస్థల కళాకారుడు, పరిశోధకుడు. డోగ్రి రంగస్థల నాటకాలను అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళ్లిన ప్రముఖ వ్యక్తిగా ఆయన ప్రసిద్ధి పొందారు. రంగస్థల కళకు చేసిన సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం 2013లో ఆయనకు భారతదేశంలోని నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మశ్రీను ప్రదానం చేసింది.

జీవిత చరిత్ర
బాల్వంత్ ఠాకూర్ 25 డిసెంబర్ 1960న ఉత్తర భారతదేశంలోని జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలోని రియాసి జిల్లాకు చెందిన బక్కల్ అనే చిన్న పర్వత గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి హరి శరణ్ ఠాకూర్ స్థానికంగా ప్రసిద్ధి చెందిన సంప్రదాయ కళాకారుడు.

ఆయన జమ్మూ విశ్వవిద్యాలయంకు చెందిన ప్రభుత్వ ఎం.ఎ.ఎం. కళాశాలలో వ్యాపార నిర్వహణ మరియు ఆర్థికశాస్త్రంలో పట్టభద్రుడయ్యారు. అనంతరం న్యాయశాస్త్రంలో కూడా పట్టభద్రత పొందారు. తరువాత మాస్ కమ్యూనికేషన్‌లో పీజీ పూర్తిచేశారు.

1990లో భారత ప్రభుత్వ మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ నుండి నేషనల్ సీనియర్ ఫెలోషిప్ పొంది, జమ్మూ ప్రాంతంలోని ప్రదర్శన కళల వారసత్వంపై మూడు సంవత్సరాల పరిశోధన చేశారు. ‘‘కొత్త రంగస్థల భాష కోసం అన్వేషణ’’ అనే అంశంపై ఆయన చేసిన పరిశోధనకు ఫోర్డ్ ఫౌండేషన్ గ్రాంట్ కూడా లభించింది.

చిన్న వయసులోనే రంగస్థలంపై ఆసక్తి చూపిన ఠాకూర్, తన ఆరుగురు మిత్రులతో కలిసి ‘‘సెవెన్ స్టార్స్’’ అనే పిల్లల నాటక బృందాన్ని స్థాపించారు. ఈ బృందం సభ్య సాంప్, కన్యాదాన్ వంటి నాటకాలను ప్రదర్శించింది.

విద్యార్థి దశలో కళాశాల రంగస్థల కార్యక్రమాల్లో, అలాగే రేడియో కాశ్మీర్లోని యువ వాణి కార్యక్రమంలో రచయితగా, ప్రసారకర్తగా పనిచేశారు.

నాట్రాంగ్ సంస్థ స్థాపననుంచే విజయం సాధించింది. చౌరాహా నాటకానికి రాష్ట్ర అకాడమీ ఉత్తమ నాటక అవార్డు లభించింది. 1983 నుంచి 1986 వరకు వరుసగా నాలుగు సంవత్సరాలు రాష్ట్ర అకాడమీ అవార్డులు గెలుచుకుంది.

డోగ్రి సంప్రదాయ రంగస్థలంపై దృష్టి పెట్టిన ఠాకూర్, బావా జిట్టో అనే తొలి డోగ్రి నాటకాన్ని కురుక్షేత్రలో జరిగిన ఉత్తర ప్రాంత రంగస్థల ఉత్సవంలో ప్రదర్శించారు. అది జాతీయ రంగస్థల ఉత్సవం, న్యూఢిల్లీకి ఎంపికైంది. తరువాత 1990లో మన్నూ భండారి నవల ఆధారంగా రూపొందించిన మహాభోజ్ నాటకం ఉత్తర ప్రాంత ఉత్తమ నాటకంగా ఎంపికై జాతీయ ఉత్సవానికి వెళ్లింది.

పిల్లల కోసం రూపొందించిన మేరే హిస్సే కి ధూప్ కహాన్ హై అనే నాటకం యునెస్కో ప్రాజెక్ట్‌గా రూపొందించబడింది. ఇది 50కిపైగా ప్రదర్శనలు పొందింది. తరువాత ఇది సినిమా రూపంలో రూపొందించి బ్యాంకాక్‌లో జరిగిన ఆసియా-పసిఫిక్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించారు.

వారసత్వం
డోగ్రి మరియు భాండ్ పాథర్ సంప్రదాయ రంగస్థల పునరుజ్జీవనంలో బాల్వంత్ ఠాకూర్ కీలక పాత్ర పోషించారు. నాటక రచయిత మోతిలాల్ కెమ్ముతో కలిసి 20 బృందాలకు చెందిన వెయ్యి మంది భాండ్ పాథర్ కళాకారులను ఆధునిక రంగస్థల శిక్షణతో తీర్చిదిద్దారు.

అవార్డులు మరియు గౌరవాలు
2013లో భారత ప్రభుత్వం పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని అందజేసింది.  
1999లో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు లభించింది.

(ఇతర అవార్డులు యథాతథంగా కొనసాగుతాయి)

ఇవి కూడా చూడండి
డోగ్రి  
భాండ్ పాథర్  
మోతిలాల్ కెమ్ము

మూలాలు

Category:1960 births
Category:Living people
Category:పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీతలు (కళలు)
Category:సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీతలు
Category:జమ్మూ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు