కేదారేశ్వర ఆలయం, హళేబీడు

కేదారేశ్వర ఆలయం  భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని హసన్ జిల్లా చారిత్రాత్మకంగా ముఖ్యమైన పట్టణమైన హలేబిడు నందు హొయసల యుగంలో నిర్మించిన ఆలయం. ఇది ప్రసిద్ధ హొయసళేశ్వర  ఆలయానికి కొద్ది దూరంలో ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని హొయసల రాజు రెండవ వీర బల్లాల (r 1173-1220 CE), అతని రాణి కేతలా దేవి నిర్మించారు,  ప్రధాన దేవత ఈశ్వరుడు (హిందూ దేవుడు శివకు మరొక పేరు). ఈ ఆలయాన్ని భారత పురావస్తు సర్వే జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నంగా రక్షించింది. 

 ఆలయ ప్రణాళిక 
ఎడమ|thumb|హలేబిడులోని కేదారేశ్వర ఆలయంలో మందిరం బయటి గోడ యొక్క నక్షత్ర ప్రణాళిక
కళా చరిత్రకారుడు ఆడమ్ హార్డీ ప్రకారం, ఈ ఆలయం క్రీ.శ. 1219కి పూర్వమే నిర్మించబడింది. ఇది సబ్బురాయితో తయారు చేయబడింది. ఆలయ నిర్మాణంలో సబ్బురాయి వాడకాన్ని మొదట పశ్చిమ చాళుక్యులు ప్రారంభించారు. తరువాత 12వ, 13వ శతాబ్దాలలో హోయసల వాస్తుశిల్పులలో ఇది చాలా ప్రాచుర్యం పొందింది.Kamath (2001), pp.116, p.136

ఈ ఆలయం జగతి అని పిలువబడే ఒక ఎత్తైన వేదికపై నిర్మించబడింది, ఇది సుమారు ఐదు నుండి ఆరు అడుగుల ఎత్తు ఉంటుంది. మెట్ల ద్వారా దీనిని చేరుకోవచ్చు. చరిత్రకారుడు కామత్ ప్రకారం, ఈ వేదిక హోయసల శైలి యొక్క ఒక ప్రత్యేకమైన ఆలోచన. సాధారణంగా, హోయసల దేవాలయాలలో భక్తులు చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేయడానికి గర్భగుడి చుట్టూ నడవడానికి మార్గం ఉండదు. కానీ ఈ ఎత్తైన వేదిక ఆలయం చుట్టూ నడవడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. సందర్శకులు గోడలపై ఉన్న అందమైన శిల్పాలను, చెక్కడాలను స్పష్టంగా చూడటానికి కూడా అనుమతిస్తుంది.Foekema (1996), p.25

ఆలయ ప్రధాన గర్భగుడి (విమానం) నక్షత్ర ఆకారపు డిజైన్‌లో నిర్మించబడింది. దాని ప్రతి వైపున జాలీ అని పిలువబడే రాతి జాలీ కిటికీలతో రెండు చిన్న మందిరాలు ఉన్నాయి, ఇవి అనేక రంధ్రాలు ఉన్న జల్లెడలా కనిపిస్తాయి. కళా చరిత్రకారుడు గెరార్డ్ ఫోకెమా వివరించిన ప్రకారం, ఈ రకమైన నక్షత్ర ఆకారపు లేదా మెట్ల చతురస్రాకారపు డిజైన్ హోయసల దేవాలయాలలో చాలా సాధారణం. ఈ డిజైన్ బయటి గోడలపై అనేక చిన్న ఉబ్బెత్తులను, వంపులను సృష్టిస్తుంది. ఈ ప్రదేశాలను హోయసల కళాకారులు వివరణాత్మక, పునరావృతమయ్యే అలంకార శిల్పాలను చెక్కడానికి ఉపయోగించారు.Foekema (1996), p.21Hardy (1995), p.329Kamath (2001), p. 115, p.136
ఎడమ|thumb|హళేబీడులోని కేదారేశ్వర ఆలయంలోని మంటపంలో లాత్ టర్న్ స్తంభాల ఆధారంతో సెంట్రల్ డొమికల్ బే సీలింగ్ దృశ్యం
కుడి|thumb|హలేబిడులోని కేదారేశ్వర ఆలయంలో దేవతల గోడ ప్యానెల్ శిల్పం
ఈ ఆలయంలో మూడు గర్భగుడులు ఉన్నందున, దీనిని త్రికూట ఆలయం అని పిలుస్తారు. చాలా త్రికూట ఆలయాలలో, కేవలం ప్రధాన గర్భగుడికి మాత్రమే గోపురం ఉంటుంది. రెండు పక్క గర్భగుడులు సాధారణంగా మందపాటి గోడల వెనుక దాగి ఉండి, ప్రధాన మండపంలో భాగంగా కనిపిస్తాయి.Foekema (1996), p.25 ఇది శైవ ఆలయం (శివునికి అంకితం చేయబడినది) అయినప్పటికీ, శైవ, వైష్ణవ సంప్రదాయాల కథలను చూపే శిల్పాలకు ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది. మూడు లోపలి గర్భగుడులు మెట్లు లేదా గూళ్ళతో కూడిన చతురస్రాకారంలో ఉండే మహామండపం అని పిలువబడే కేంద్ర మండపానికి అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. ప్రతి గర్భగుడి సుకనాసి అని పిలువబడే ఒక చిన్న మార్గం ద్వారా ఈ మండపానికి అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. ఒక వరండా ప్రధాన మండపాన్ని ఎత్తైన వేదికకు కలుపుతుంది. మండపం, పక్క గర్భగుడుల చుట్టూ ఉన్న ఆలయ గోడల దిగువ భాగంలో (అధిష్ఠానం) అనేక సమాంతర రాతి పొరలు ఉన్నాయి, ప్రతి ఒక్కటి చెక్కిన పట్టీలతో (ఫ్రీజ్‌లతో) అలంకరించబడింది. ఈ శిల్పాలు జంతువులను, హిందూ పురాణాలలోని కథలను చూపుతాయి. చరిత్రకారుడు కామత్ ఈ శిల్పకళా శైలిని "సమాంతర అమరిక" అని పిలుస్తారు.Kamath (2001), p.134

ఈ రోజు, మూడు గర్భగుడులలోని ప్రధాన విగ్రహాలు లేవు,  గర్భగుడుల పైనున్న గోపురాలు కూడా ఇప్పుడు లేవు. అయినప్పటికీ, కొన్ని అందమైన శిల్పాలు ఇప్పటికీ కనిపిస్తాయి, అవి: నృత్యం చేస్తున్న భైరవుడు (శివుని ఉగ్ర రూపం), గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తుతున్న కృష్ణుడు, వరదరాజ రూపంలో విష్ణువు.

 చిత్రమాలిక 

 ఇవి కూడా చూడండి 

 కేదారేశ్వర ఆలయం, బల్లిగావి

 గమనికలు 

 మూలాలు 

 గెరార్డ్ ఫోకేమా, హొయసల దేవాలయాలకు పూర్తి మార్గదర్శి, అభినవ్, 1996 ISBN 

 ఆడమ్ హార్డీ, ఇండియన్ టెంపుల్ ఆర్కిటెక్చర్ః ఫార్మ్ అండ్ ట్రాన్స్ఫర్మేషన్ః ది కర్ణాటా ద్రావిడ ట్రెడిషన్, 7వ నుండి 13వ శతాబ్దాలు, అభినవ్, 1995 ISBN . 



వర్గం:హసన్ జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక చారిత్రిక ప్రదేశాలు
వర్గం:శివాలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు