శైలానా రాజ్యం

బ్రిటిష్ వారు మన దేశాన్ని పాలించే రోజుల్లో, మధ్య భారత దేశంలోని మాళ్వా ఏజెన్సీలో, ఉన్న రాజ్యాలల్లో శైలానా రాజ్యం  ఒక భాగం . అది  11 తుపాకీ సెల్యూట్ లకు అర్హమయిన  సంస్థానంగా ఉండేది. ఆ సంస్థాన ఆదాయం షుమారుగా ఆ రోజుల్లో  రూ. 5,00,000 ఉండేది. 

 చరిత్ర. 
శైలానా రాజ్యాన్ని రత్లామ్ రాజ్య  స్థాపకుడు మహారాజా రతన్ సింగ్ కి ముని మనవడయిన  రాజా జై సింగ్ స్థాపించాడు..  ఇది రాథోడ్ వంశానికి చెందినది.  1716లో జై సింగ్ తన తండ్రి హత్యకు ప్రతీకారంగా  తన మామ పై యుద్ధం చేసి  సాగోడ్ వద్ద జరిగిన యుద్ధంలో అతన్ని చంపాడు.  తన అన్న కోసం రత్లాము ను భద్రపరిచాడు. ఆ తర్వాత ఇద్దరు సోదరులు తమ రాజ్యాన్ని పరస్పరం విభజించుకున్నారు. జై సింగ్ మోదట తన రాజధానిని  రావతి దగ్గర ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు. . అతను 1736లో శైలానాను తన కొత్త రాజధానిగా నిర్మించాడు.

ఈ కాలంలో మధ్య భారతదేశంలో మరాఠా ప్రభావం పెరుగుతూ వచ్చింది, అనేక రాజ్యాలు పేష్వా కు భారీ పన్నులు చెల్లించాల్సి వచ్చేది. లేకపోతే  విలీనం అయ్యేవి. అయితే జై సింగ్ దూరదృష్టి తో  మరాఠా అధికారులతో మైత్రీ సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నాడు.  అతను మాల్వాలో కప్పం వసూలు చేయడంలో  పేష్వా ప్రతినిధి  అంబాజీ పంత్ త్రింబక్ పురందరేకు సహాయం చేశాడు ఈ పరిస్థితిని వినియోగించుకుని చుట్టుపక్కల భూభాగాలను తన రాజ్యంలో విలీనం చేసుకున్నాడు.   తన జీవితకాలంలో 22 యుద్ధాలు చేశీ , తన స్థానాన్ని స్థిర పరచుకున్నాడు.  ఆయన వద్ద ఉన్న సైన్యం,  చుట్టుపక్కల  రాజ్యాలు  భయపడేల ఉండేది. ఫలితంగా  కొన్ని రాజ్యాలు ఆయనకు వ్యతిరేకంగా హోల్కర్ సహాయం తీసుకోవల్సి వచ్చింది. శైలానా రాజు,  రాజపుత్రుల ను , పఠాన్లను అశ్వ దళానికి నియామిచ్చడంలో ప్రాధాన్యం ఇచ్చేవాడు. కానీ  పదాతిదళాన్ని  స్థానిక ప్రజల తో ఏర్పాటు చేసే వాడు.  అయితే అతని వంశజడయిన   మొఖం సింగ్ ఈ సైనిక నిర్మాణాన్ని పూర్తిగా మార్చి అధిక సంఖ్యలో ఏనుగులను సమకూర్చి , రాజ్య ఖజానాను  ఖాళీ చేశాడు. దీని వలన  మరాఠాలు, పిండారీలు అడ్డు  లేకుండా రాజ్యం లోకి చొరబడి దోపిడి చేయ గలిగారు. Playne, Somerset; Solomon, R. V.; Bond, J. W.; Wright, Arnold (2006). Indian states : a biographical, historical, and administrative survey. New Delhi: Asian Educational Services. pp. 629–634. ISBN 81-206-1965-X. OCLC 76941475.

జై సింగ్ తరువాత వరుసగా బలహీనమైన పాలకులు శైలానా ను పరిపాలించారు. . రాజా మొఖం సింగ్ పాలనలో శైలానా రాజ్యం లోని విస్తారమయిన    భూభాగం సింధియా, హోల్కర్ ల స్వాధీనం అయింది. శైలానా రాజులు గ్వాలియర్ సింధియాలకు మరింత కప్పం చెల్లించవలసి వచ్చింది.  శైలానా రాజు లక్ష్మణ్ సింగ్ సింధియాను తన రాజ్యం నుండి సింధియాలను తరిమి కొట్టేందుకు ప్రయత్నించాడు, 1818లో అతను సాధారణ  చౌత్  పన్ను చెల్లించడానికి నిరాకరించాడు. దీనికి ప్రతీకారంగా సింధియాలు బుజంగ రావు నాయకత్వంలో సైన్యాన్ని పంపించారు. యూరోపియన్ ఆయుధాలతో, ఫ్రెంచ్ శిక్షణ పొందిన గ్వాలియర్ సైన్యం శైలాన కు  వెళ్లే మార్గంలో కొండలపై తమా   ఆధిక్యతను కోల్పోయి, లక్ష్మణ్ సింగ్ చేతిలో ఓడిపోయింది. స్వాధీనం చేసుకున్న సైనికులను విడిచిపెట్టడానికి అనుమతించినా ,వారి తుపాకులను, ఫిరంగులన్నీ స్వాధీనం చేసుకున్నారు.  1819లో, శైలానా రాజాను శిక్షించి, కప్పం వసూలు చేయడానికి బాపూ రావు సింధియాను నియమించారు. ఇతను అంతకు ముందు,  జైపూర్ మహారాజు , ఉదయపూర్ మహారాణా నుండి కప్పం వసూలు చేయడానికి పంప బడ్డాడు. . 1819 జనవరి 5న, జాన్ మాల్కం గ్వాలియర్, శైలానాలకు ,  మధ్యవర్తిత్వం వహించాడు .  దాని ఫలితంగా  రాజా లక్ష్మణ్ సింగ్ బ్రిటిష్ రక్షణను అంగీకరించి, 1860 వరకు గ్వాలియర్ కు  నిర్దిష్ట కప్పం  చెల్లించడానికి ఒప్పుకున్నాడు. ప్రతి ఫలంగా  గా దౌలత్ రావు సింథియా శైలానా లో ఎటువంటి జోక్యం చేసుకోకుండా ఉండటానికి అంగీకరించాడు. అయితే ఈ ఒప్పందం ఎక్కువ కాలం కొనసాగ లేదు. దౌలత్ రావు త్వరలోనే  శైలానా, రత్లామ్ ల పై తన కప్పం హక్కులను వదులుకున్నాడు. తరువాత  ఈ కప్పం నేరుగా బ్రిటిష్ వారికి చెల్లించబడింది. బ్రిటిష్ పాలనలో రెండవ  రాజా జశ్వంత్ సింగ్,  ఆయన కుమారుడు రాజ దిలీప్ సింగ్ ల సమర్థవంతమైన పాలనలో, శైలానా అభివృద్ధిని సాధించింది. అనేక సంస్కరణలు అమలు చేయ బడ్డాయి. ముఖ్యంగా విద్యాభివృద్ది , స్థానిక భాషలలొ విద్యా సదుపాయాల పై ప్రత్యేక శ్రద్ధ పెట్టారు.1947 నాటికి, విద్య,  వైద్య సహాయం ఉచితంగా అందించబదిండి.  స్థానిక మునిసిపాలిటీలని ప్రజాస్వామ్య పద్ధతిలో ఏర్పాటు చేయబడింది. న్యాయవ్యవస్థ , కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ పరస్పరం  స్వతంత్రంగా ఉంచారు. ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రధానంగా వ్యవసాయం మీద ఆధార పడినప్పటికీ , కొంత పారిశ్రామికీకరణ జరిగింది. ఇందులో నూనె మిల్లులు, ఇనుము, ఉక్కు   పరిశ్రమలు  ఉన్నాయి. 1948 జూన్ 15న, రాజా దిలీప్ సింగ్ భారత సమాఖ్యలో విలీనానికి అంగీకార పత్రం పై  సంతకం చేశారు.

శైలానా అధిపతులు,  రాథోడ్ రాజపుత్రులు, వీరిద్దరూ  జోధ్పూర్, రత్లాం మహారాజులతో ఉమ్మడి పూర్వీకులను  కలిగి ఉన్నారు.Playne, Somerset; Solomon, R. V.; Bond, J. W.; Wright, Arnold (2006). Indian states : a biographical, historical, and administrative survey. New Delhi: Asian Educational Services. pp. 629–634. ISBN 81-206-1965-X. OCLC 76941475.

 రాజులు 
పేరు.సంవత్సరం.రాజా జై సింగ్1736–1757రాజా జస్వంత్ సింగ్ I1757–1772రాజా అజాబ్ సింగ్1772–1782రాజా మొఖం సింగ్1782–1797రాజా లక్ష్మణ్ సింగ్1797–1826రాజా రతన్ సింగ్1826–1827రాజా నహర్ సింగ్1827–1841రాజా తఖత్ సింగ్1841–1850రాజమాతా నాథ్ కన్వర్జీ (రీజెంట్) 1850–1859రాజా దులెహ్ సింగ్1850–1895మహారాజా సర్ జశ్వంత్ సింగ్ II1895–1919మహారాజా సర్ దిలీప్ సింగ్1919-1948 (1948-1961) మహారాజా దిగ్విజయ్ సింగ్1961–1990మహారాజా విక్రమ్ సింగ్1990-ప్రస్తుతము

 శైలానా రాజ్యానికి  చెందిన జాగీర్దారులు 
శైలానా రాజ్యంలో ఉన్న జాగీర్దార్లందరూ రాజు కు  విధేయతతో పాటు  సేవలను అందించాల్సి ఉండేది. వారు రాజుకు శిస్తు లు, పన్నులు చెల్లించే వారు. రాజు అనుమతి లేకుండా ఏ జాగీర్దార్ కూ దత్తత తీసుకొనే హక్కు లేదు. ప్రధమ శ్రేణి జాగీర్దారులు  బంగారు మువ్వలు (ఏంక్లెట్సు) ధరించడానికి అనుమతి ఉండేది.  వారసత్వ సమయంలో,స్వయంగా  పాలక రాజు, చేతుల మీదుగా వారి అధికార స్థాపన జరిగేది. జాగీర్ల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల రాష్ట్ర భూములలో సగం వరకు, జాగీర్లకు చెందేది.Imperial Gazetteer of India. Vol. 21. Oxford: Clarendon Press. 1908. pp. 385–7. తరువాత కాలంలో రాజా దిలీప్ సింగ్ ( 1919-1948) అనేక జాగీర్లను రద్దు చేసి , వాటి స్థానంలో గవర్నర్లలను నియమించారు. ఈ చర్య కఠినమైనదైనా, సమర్థవంతమైనది అవడం వల్ల  రాష్ట్ర ఆదాయాన్ని పెంచడానికి  సహాయపడింది. ఆ ఆదాయాన్ని శైలానా లో  వైద్య , విద్యా సౌకర్యాలను అందించడానికి ఉపయోగించబడింది.

1908లో శైలానాకు చెందిన  ప్రధమ శ్రేణి జాగీర్దార్ లు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నారు.
పేరు.ఆదాయం (రూ.రాజవంశంసెమ్లీయా30,000రాథోడ్బీర్మవాల్/కనేరి26,000రాథోడ్రావతి20,000రాథోడ్కరియా17,000రాథోడ్
1908లో శైలానా కు చెందిన ద్వితీయ శ్రేణి జాగీర్దార్ లు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నారు.
పేరు.ఆదాయం (రూ.రాజవంశంఘట్వాలు5,00రాథోడ్ఉమ్రాన్4,000సోంగరానయాపురా1,100రాథోడ్మేవాసా3,000సిసోడియాచందోరియా2,000రాథోడ్నల్కుయి1,700సోంగరాకొట్రియా1,200రాథోడ్బరోడా4,000రాథోడ్అద్వానియా6,000రాథోడ్మోర్డా4,000రాథోడ్
తృతీయ శ్రేణి జాగీర్దార్లు రాష్ట్రానికి వంశపారంపర్యంగా కార్యాలయాలు నిర్వహించేవారు.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 రాజపుత్ర రాజవంశాలు , రాష్ట్రాల జాబితా
 మాల్వా ఏజెన్సీ

 బాహ్య లింకులు 



 మూలాలు 

వర్గం:బ్రిటిషు భారతదేశం లోని సంస్థానాలు
వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ చరిత్ర