తోటపల్లి త్రికూటాలయం

తోటపల్లి త్రికూటాలయం తెలంగాణ రాష్ట్రం, సిద్దిపేట జిల్లా, తోటపల్లి గ్రామంలో ఉన్న ఒక ప్రాచీన శైవ దేవాలయం. ఇది మూడు గర్భగుడులతో నిర్మితమైన త్రికూటాలయ నిర్మాణశైలికి చెందినది. ప్రస్తుతం ఈ ఆలయం శిథిలావస్థలో ఉంది.

 నిర్మాణ లక్షణాలు 
ఈ ఆలయం ఎత్తైన అధిష్టానం మీద నిర్మించబడింది. మూడు గర్భగుడులను కలిపే పైకప్పు ప్రస్తుతం కూలిపోయిన స్థితిలో ఉంది.

 మొదటి మరియు రెండవ గర్భగుడులు 
 కాకతీయ శైలిలో నిర్మితమైన వేదికలు
 చతురస్రాకారపు పానవట్టంపై శివలింగం
 ద్వారబంధాలపై శైవ ద్వారపాలకుల శిల్పాలు
 లలాటబింబంగా గజలక్ష్మి శిల్పం
 పైభాగంలో ప్రస్తరం మరియు సూక్ష్మ నాగరవిమానాలు

ఈ రెండు గర్భగుడులు నిర్మాణశైలిలో ఒకే విధంగా ఉన్నాయి.

 మూడవ గర్భగుడి 
 ద్వారపాలకులుగా వీరభద్రుల శిల్పాలు
 క్షితిజసమాంతరంగా, గుండ్రంగా ఉన్న పానవట్టం
 చాళుక్య శైలిని సూచించే నిర్మాణ లక్షణాలు
 బాణలింగంతో కూడిన శివలింగం
 లలాటబింబంగా గజలక్ష్మి శిల్పం

 నంది మంటపం 
ఆలయానికి ముందుభాగంలో విడిగా ఉన్న మంటపం నుంచి తెచ్చిపెట్టిన కాకతీయ శైలికి చెందిన నంది విగ్రహం ఉంది.

 శిల్ప సంపద 
త్రికూటాలయ ఆవరణలో ఒక శిలాఫలకం ఉంది. దానిపై అరుదైన రాజదంపతుల శిల్పం చెక్కబడి ఉంది.

 శిలాఫలక వివరాలు 
 పై వరుసలో మూడు ఛత్రాలు
 వాటికింద:
 జటామకుటంతో, కౌపీనధారిగా ఉన్న శైవగురువు శిల్పం
 రాష్ట్రకూట శైలిలో నడినెత్తిన సిగ, రిబ్బన్లు, ప్రత్యేక కుండలాలు, జంధ్యం, దండరెట్టలు, ముంజేతులకు రుద్రాక్షమాలలతో అర్ధపద్మాసనంలో ఉన్న శివభక్తుని శిల్పం

ఈ శివభక్తుడు తన కుడిచేతితో నందితో కూడిన శివలింగార్చన చేస్తున్నట్లు కనిపిస్తాడు. ఎడమచేతిలో ఫలం పట్టుకుని ఉన్నాడు.

అతని పక్కన ధమ్మిల్లంతో, పెద్ద కుండలాలు, కంఠహారాలతో అలంకరించబడిన స్త్రీ శిల్పం ఉంది. ఆమె ఎడమచేతిలో ఫలం ఉండగా, కుడిచేయి విరిగిపోయిన స్థితిలో ఉంది.

ఈ శిల్పాన్ని శైవగురువు ఆధ్వర్యంలో శివార్చన చేస్తున్న రాజదంపతుల శిల్పంగా పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. ఇటువంటి శిల్పాలు చాలా అరుదైనవిగా గుర్తించబడుతున్నాయి.

 ప్రాముఖ్యత 
 కాకతీయ, చాళుక్య, రాష్ట్రకూట శైలుల సమ్మేళనం
 త్రికూటాలయ నిర్మాణానికి ముఖ్య ఉదాహరణ
 మధ్యయుగ శైవ భక్తి సంప్రదాయాలకు విలువైన ఆధారం

 సంరక్షణ 
ప్రస్తుతం శిథిలావస్థలో ఉన్న ఈ దేవాలయాన్ని పురావస్తు శాఖ ఆధ్వర్యంలో సంరక్షించాల్సిన అవసరం ఉందని పరిశోధకులు సూచిస్తున్నారు.

 మూలాలు 
 క్షేత్ర పరిశీలన – కొత్త తెలంగాణ చరిత్రబృందం
 స్థానిక పరిశోధకుల గమనికలు
https://www.facebook.com/share/p/14S9pTJQDGN/

Category:తెలంగాణలోని శైవ దేవాలయాలు
Category:సిద్దిపేట జిల్లా దేవాలయాలు
Category:త్రికూటాలయాలు