మండోర్

చరిత్ర 
మండోర్ ఒక పురాతన పట్టణం, ఇది క్రీ. శ. 6వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన మాండవ్యపురకు చెందిన గుర్జర్ ప్రతిహారాల స్థానంగా ఉండేది. గుర్జర-ప్రతిహార సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నమైన తరువాత కూడా, ఒక గుర్జర కుటుంబం మండోర్ లో పాలన కొనసాగించింది. ఈ కుటుంబం ఢిల్లీ సుల్తానేట్ తుగ్లక్ రాజవంశం నుండి తన ఆధిపత్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి రాథోడ్ అధిపతి రావు చుండా పొత్తు కుదుర్చుకుంది. రావు చుండ మండోర్ ప్రతిహార యువరాణిని వివాహం చేసుకున్నాడు, వరకట్నంగా మండోర్ కోటను అందుకున్నాడు, ఈ కోట క్రీ. శ. 1459 వరకు అతని కుటుంబ రాజధానిగా పనిచేసింది, అప్పుడు రావు జోధా దానిని కొత్తగా స్థాపించబడిన జోధ్‌పూర్ నగరానికి మార్చాడు.

1427లో రావు రన్మల్ రాథోడ్ మండోర్ సింహాసనాన్ని దక్కించుకున్నాడు. మండోర్ ను పరిపాలించడంతో పాటు, మహారాణా మోకల్ (రాణా కుంభ తండ్రి) కు సహాయం చేయడానికి మేవార్ పాలకుడుగా కూడా రన్మాల్ నియమించబడ్డాడు. 1433లో మహారాణా మోకల్ హత్య తరువాత, రణ్మాల్ రాణా కుంభ వైపు మేవార్ పరిపాలకుడిగా కొనసాగాడు. 1438లో, రాణా కుంభ అధికార భాగస్వామ్య ఏర్పాటును ముగించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, చిత్తోర్ రావు రన్మాల్ను హత్య చేసి, మండోర్ ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. రావు రణ్మాల్ కుమారుడు రావు జోధా మార్వార్ వైపు పారిపోయాడు. రావు జోధా చిత్తోర్ నుండి తప్పించుకున్నప్పుడు ఆయన వెంట సుమారు 700 మంది గుర్రపు సైనికులు వచ్చారు. చిత్తోర్ సమీపంలో జరిగిన పోరాటం, సోమేశ్వర్ కనుమ వద్ద వెంబడించేవారిని అడ్డుకునే సాహసోపేత ప్రయత్నం ఫలితంగా జోధా యోధులకు భారీ నష్టం వాటిల్లింది. జోధా మండోర్ చేరుకున్నప్పుడు అతనితో పాటు ఏడుగురు మాత్రమే ఉన్నారు. జోధా తనకు వీలైనంత బలగాలను సమీకరించి, మండోర్ ను విడిచిపెట్టి జంగలు వైపు ముందుకు సాగాడు. జోధా ప్రస్తుత బికనీర్ కు సమీపంలో ఉన్న కహుని (ఒక గ్రామం) వద్ద సురక్షితంగా చేరుకోలేకపోయాడు. 15 సంవత్సరాల పాటు జోధా మండోర్ ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి విఫల ప్రయత్నం చేశాడు. చివరకు 1453లో రాణా కుంభ మాల్వా, గుజరాత్ సుల్తానుల ఏకకాల దాడులను ఎదుర్కోవడంతో జోధా దాడి చేసే అవకాశం వచ్చింది. జోధా మండోర్ పై ఆకస్మిక దాడి చేశాడు. జోధా దళాలు రక్షకులను అణచివేసి, సాపేక్షంగా సులభంగా మండోర్ ను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. జోధా, కుంభ చివరికి తమ ఉమ్మడి శత్రువులైన మాల్వా, గుజరాత్ ముస్లిం పాలకులను ఎదుర్కోవడానికి తమ విభేదాలను పరిష్కరించుకున్నారు.

రావు జోధా దానిని జోధ్‌పూర్ తరలించడానికి ముందు మండోర్ పూర్వపు మార్వార్ (జోధ్‌పూర్ రాష్ట్రం) కు రాజధానిగా ఉండేది, అక్కడ అతను మెహరాన్‌గఢ్ ను నిర్మించాడు.

మండోర్ రాజ శ్మశానవాటికగా ఉండిపోయింది, ఇక్కడ మహారాజా జస్వంత్ సింగ్-II నుండి మహారాజా తఖ్త్ సింగ్ వరకు మార్వార్ రాజులందరి విగ్రహాలు నిర్మించబడ్డాయి.
 స్మారక చిహ్నాలు 
చారిత్రక పట్టణం అనేక స్మారక చిహ్నాలను కలిగి ఉంది. ఇప్పుడు శిధిలమైన మండోర్ కోట, దాని మందపాటి గోడలు, గణనీయమైన పరిమాణంతో, అనేక దశల్లో నిర్మించబడింది. ఒకప్పుడు చక్కని నిర్మాణం కాగా, ఇప్పుడు శిధిలమైన కోటగా ఉంది. ఆలయ బాహ్య గోడ చక్కగా చెక్కిన వృక్షశాస్త్ర నమూనాలు, పక్షులు, జంతువులు, గ్రహాలను వర్ణిస్తుంది. కోటను మెహ్రాంగర్ సంరక్షణ, పరిరక్షణ కోసం భారత ప్రభుత్వ "అడాప్ట్ ఎ హెరిటేజ్" పథకం కింద మ్యూజియం ట్రస్ట్ దత్తత తీసుకుంది.

'మండోర్ గార్డెన్స్', దాని మనోహరమైన దేవాలయాలు, స్మారక చిహ్నాల సేకరణ, దాని ఎత్తైన రాతి టెర్రస్లతో మరొక ప్రధాన ఆకర్షణ. ఈ ఉద్యానవనాలలో జోధ్‌పూర్ రాష్ట్రంలోని అనేక మంది పాలకుల ఛత్రి (సమాధులు) ఉన్నాయి. వాటిలో ప్రముఖమైనది 1793లో నిర్మించిన మహారాజా అజిత్ సింగ్ ఛత్రి.

మండోర్ లోని రావణుడి ఆలయం మరొక ఆకర్షణ. ఇది రావణుడి భార్య మందోదరి స్వస్థలం అని నమ్ముతారు. కొంతమంది స్థానిక బ్రాహ్మణులలో రావణుడిని అల్లుడుగా పరిగణిస్తారు.

మండోర్ గార్డెన్స్ లో ప్రభుత్వ మ్యూజియం, 'హాల్ ఆఫ్ హీరోస్', 33 కోట్ల మంది దేవతలకు హిందూ దేవాలయం కూడా ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో లభించిన వివిధ కళాఖండాలు, విగ్రహాలు మ్యూజియంలో ఉంచబడ్డాయి. 'హాల్ ఆఫ్ హీరోస్' ఈ ప్రాంతంలోని ప్రముఖ జానపద వీరుల జ్ఞాపకార్థం నిర్మించబడింది. ఇందులో ఒకే రాతితో చెక్కబడిన 16 బొమ్మలు ఉన్నాయి.
 మూలాలు 

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:రాజస్థాన్