స్వామినారాయణ అక్షరధామ్ (గాంధీనగర్)

స్వామినారాయణ అక్షరథామ్ (గాంధీనగర్, గుజరాత్, భారతదేశం) ఒక విశాలమైన హిందూ ఆలయ సముదాయం. ఇది యోగిజీ మహారాజ్ (1892–1971) ప్రేరణతో రూపుదిద్దుకొని, స్వామినారాయణ సంప్రదాయంలోని ఐదవ ఆధ్యాత్మిక వారసుడైన ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్ (1921–2016) చేత స్థాపించబడింది. స్వామినారాయణ హిందూమతంలో "బోచాసన్వాసి అక్షర్ పురుషోత్తమ్ స్వామినారాయణ సంస్థ" (BAPS) శాఖ ప్రకారం, యోగిజీ మహారాజ్ స్వామినారాయణ యొక్క నాల్గవ ఆధ్యాత్మిక వారసుడిగా పరిగణించబడుతాడు.

గుజరాత్ రాజధానిలో ఉన్న ఈ సముదాయం 13 సంవత్సరాల కాలంలో నిర్మించబడింది. ఇది స్వామినారాయణ జీవితానికి, ఆయన బోధనలకు అంకితమైన నివాళిగా నిలుస్తుంది. ఈ 23 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న సముదాయం మధ్యభాగంలో అక్షరధామ్ మందిరం ఉంది. దీనిని రాజస్థాన్ నుండి తెప్పించిన 6,000 మెట్రిక్ టన్నుల గులాబీ ఇసుకరాయితో నిర్మించారు. ఈ సముదాయం పేరు BAPS తత్వశాస్త్రం ప్రకారం స్వామినారాయణ యొక్క దివ్య నివాసమైన “అక్షరథామ్”ను సూచిస్తుంది. స్వామినారాయణ అనుచరుల విశ్వాసం ప్రకారం, జీవుడు లేదా ఆత్మ మోక్షం సాధించిన తరువాత అక్షరధామ్‌కు చేరుకుంటుంది. BAPS భక్తులు స్వామినారాయణను సర్వశక్తిమంతుడైన దేవుడిగా ఆరాధిస్తారు.

అక్షరధామ్ మందిరం
ఈ సముదాయంలోని ప్రధాన ఆకర్షణ అక్షరధామ్ ఆలయం. ఇది 108 అడుగుల ఎత్తు, 131 అడుగుల వెడల్పు, 240 అడుగుల పొడవుతో నిర్మించబడింది. ఈ మందిరంలో 97 చెక్కిన స్తంభాలు, 17 గుమ్మట్లు, 8 బాల్కనీలు, 220 రాతి కంభాలు, 264 శిల్పాకృతులు ఉన్నాయి.

వేద వాస్తుశాస్త్ర నియమాలకు అనుగుణంగా, ఈ మందిర నిర్మాణంలో ఎక్కడా ఉక్కు లేదా ఇనుము ఉపయోగించలేదు.

ఈ మందిరం మొత్తం నిర్మాణ భారం మోయడానికి, ఒక్కొక్కటి ఐదు టన్నుల బరువున్న 20 అడుగుల పొడవు గల రాతి కంభాలను ఆధారాలుగా వినియోగించారు.

మందిర మధ్య గర్భగృహంలో ఏడు అడుగుల ఎత్తుగల బంగారు పూతతో కూడిన స్వామినారాయణ మూర్తి ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. భక్తులు ఆయన్ని దేవుడిగా ఆరాధిస్తారు. ఈ మూర్తి మూడు అడుగుల పీఠంపై నిలిచి, దాని బరువు 1.2 టన్నులు.

ఈ మూర్తి పక్కన ఆదర్శ భక్తుడైన అక్షర్‌బ్రహ్మ గుణతీతానంద స్వామి, అక్షర్‌ముక్త గోపాలానంద స్వాముల మూర్తులు ఉన్నాయి. వీరు ప్రేమభక్తి భంగిమలో స్వామినారాయణ వైపు దర్శనమిస్తారు.

మందిర నాలుగు మూలల్లో BAPS సంప్రదాయంలో గౌరవింపబడే స్వామినారాయణ గురు పరంపర వారసుల సహజ పరిమాణం గల మార్బుల్ విగ్రహాలు ఉన్నాయి.

మందిర మొదటి అంతస్తును “విభూతి మండపం”గా పిలుస్తారు. ఇందులో స్వామినారాయణ ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తిత్వాన్ని వివరించే కమలం ఆకారంలోని ప్రదర్శనలు ఉన్నాయి. ఆలయ భూగర్భ భాగమైన “ప్రసాది మండపం”లో స్వామినారాయణ జీవితానికి సంబంధించిన పవిత్ర అవశేషాలు, చారిత్రక ప్రదర్శనలు ఉంటాయి.

అభిషేక మండపం
ఈ సముదాయంలో “అభిషేక మండపం” అనే ప్రత్యేక విభాగం ఉంది. ఇక్కడ సందర్శకులు స్వామినారాయణ యొక్క యోగరూపమైన నీలకంఠ వర్ణి మూర్తికి అభిషేకం నిర్వహించేందుకు అవకాశం కలదు.

నీలకంఠ వర్ణి మూర్తిని 2014లో ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్ ప్రతిష్ఠించారు. అభిషేక మండపాన్ని 2015 డిసెంబర్ 14న స్వామినారాయణ సంప్రదాయంలోని ఆరవ ఆధ్యాత్మిక వారసుడైన మహంత్ స్వామి ప్రారంభించారు.

అభిషేక కర్మకాండ సందర్శకుని చేతికి కలావ అనే పవిత్ర హిందూ దారాన్ని కట్టి, హిందూ శ్లోకాలు పఠనం చేయడం ద్వారా ప్రారంభమవుతుంది. అనంతరం సందర్శకులు పవిత్ర జలంతో చిన్న పాత్ర సహాయంతో నీలకంఠ వర్ణి మూర్తికి స్నానం చేయిస్తారు. ఈ సమయంలో భక్తులు తమ వ్యక్తిగత కోరికలు నెరవేర్చమని ప్రార్థించేందుకు ప్రోత్సహించబడుతారు.
స్వామినారాయణ అక్షరధామ్ (గాంధీనగర్, గుజరాత్, భారతదేశం) ఒక విశాలమైన హిందూ ఆలయ సముదాయం. ఇది యోగిజీ మహారాజ్ (1892–1971) ప్రేరణతో రూపుదిద్దుకొని, స్వామినారాయణ సంప్రదాయంలోని ఐదవ ఆధ్యాత్మిక వారసుడైన ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్ (1921–2016) చేత స్థాపించబడింది. స్వామినారాయణ హిందూమతంలో BAPS శాఖ ప్రకారం, యోగిజీ మహారాజ్ స్వామినారాయణ యొక్క నాల్గవ ఆధ్యాత్మిక వారసుడిగా పరిగణించబడుతాడు.

గుజరాత్ రాజధానిలో ఉన్న ఈ సముదాయం 13 సంవత్సరాల కాలంలో నిర్మించబడింది. ఇది స్వామినారాయణ జీవితానికి, ఆయన బోధనలకు అంకితమైన నివాళిగా నిలుస్తుంది.

ఈ 23 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న సముదాయం మధ్యభాగంలో అక్షరధామ్ మందిరం ఉంది. దీనిని రాజస్థాన్ నుండి తెప్పించిన 6,000 మెట్రిక్ టన్నుల గులాబీ ఇసుకరాయితో నిర్మించారు.

ఈ సముదాయం పేరు BAPS తత్వశాస్త్రం ప్రకారం స్వామినారాయణ యొక్క దివ్య నివాసమైన “అక్షరధామ్”ను సూచిస్తుంది. స్వామినారాయణ అనుచరుల విశ్వాసం ప్రకారం, జీవుడు లేదా ఆత్మ మోక్షం సాధించిన తరువాత అక్షరధామ్‌కు చేరుకుంటుంది. BAPS భక్తులు స్వామినారాయణను సర్వశక్తిమంతుడైన దేవుడిగా ఆరాధిస్తారు.

అక్షరధామ్ మందిరం
ఈ సముదాయంలోని ప్రధాన ఆకర్షణ అక్షరధామ్ ఆలయం. ఇది 108 అడుగుల ఎత్తు, 131 అడుగుల వెడల్పు, 240 అడుగుల పొడవుతో నిర్మించబడింది. ఈ మందిరంలో 97 చెక్కిన స్తంభాలు, 17 గుమ్మట్లు, 8 బాల్కనీలు, 220 రాతి కంభాలు, 264 శిల్పాకృతులు ఉన్నాయి. వేద వాస్తుశాస్త్ర నియమాలకు అనుగుణంగా, ఈ మందిర నిర్మాణంలో ఎక్కడా ఉక్కు లేదా ఇనుము ఉపయోగించలేదు. ఈ మందిరం మొత్తం నిర్మాణ భారం మోయడానికి, ఒక్కొక్కటి ఐదు టన్నుల బరువున్న 20 అడుగుల పొడవు గల రాతి స్థంభాలను  ఆధారాలుగా వినియోగించారు. మందిర మధ్య గర్భగృహంలో ఏడు అడుగుల ఎత్తుగల బంగారు పూతతో కూడిన స్వామినారాయణ మూర్తి ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. భక్తులు ఆయన్ని దేవుడిగా ఆరాధిస్తారు. ఈ మూర్తి మూడు అడుగుల పీఠంపై నిలిచి, దాని బరువు 1.2 టన్నులు. ఈ మూర్తి పక్కన ఆదర్శ భక్తుడైన అక్షర్‌బ్రహ్మ గుణతీతానంద స్వామి, అక్షర్‌ముక్త గోపాలానంద స్వాముల మూర్తులు ఉన్నాయి. వీరు ప్రేమభక్తి భంగిమలో స్వామినారాయణ వైపు దర్శనమిస్తారు. మందిర నాలుగు మూలల్లో BAPS సంప్రదాయంలో గౌరవింపబడే స్వామినారాయణ గురు పరంపర వారసుల సహజ పరిమాణం గల మార్బుల్ విగ్రహాలు ఉన్నాయి. మందిర మొదటి అంతస్తును “విభూతి మండపం”గా పిలుస్తారు. ఇందులో స్వామినారాయణ ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తిత్వాన్ని వివరించే కమలం ఆకారంలోని ప్రదర్శనలు ఉన్నాయి. ఆలయ భూగర్భ భాగమైన “ప్రసాది మండపం”లో స్వామినారాయణ జీవితానికి సంబంధించిన పవిత్ర అవశేషాలు, చారిత్రక ప్రదర్శనలు ఉంటాయి.

అభిషేక మండపం
ఈ సముదాయంలో “అభిషేక మండపం” అనే ప్రత్యేక విభాగం ఉంది. ఇక్కడ సందర్శకులు స్వామినారాయణ యొక్క యోగరూపమైన నీలకంఠ వర్ణి మూర్తికి అభిషేకం నిర్వహించేందుకు అవకాశం కలదు. నీలకంఠ వర్ణి మూర్తిని 2014లో ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్ ప్రతిష్ఠించారు. అభిషేక మండపాన్ని 2015 డిసెంబర్ 14న స్వామినారాయణ సంప్రదాయంలోని ఆరవ ఆధ్యాత్మిక వారసుడైన మహంత్ స్వామి ప్రారంభించారు. అభిషేక కర్మకాండ సందర్శకుని చేతికి కలావ అనే పవిత్ర హిందూ దారాన్ని కట్టి, హిందూ శ్లోకాలు పఠనం చేయడం ద్వారా ప్రారంభమవుతుంది. అనంతరం సందర్శకులు పవిత్ర జలంతో చిన్న పాత్ర సహాయంతో నీలకంఠ వర్ణి మూర్తికి స్నానం చేయిస్తారు. ఈ సమయంలో భక్తులు తమ వ్యక్తిగత కోరికలు నెరవేర్చమని ప్రార్థించేందుకు ప్రోత్సహించబడుతారు.
సహజానంద్ వన్
సహజానంద్ వన్ అనేది 15 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఉద్యానవనం. ఇందులో రాతి అమరికలు, ఫౌంటెన్లు, జలపాతం, అలాగే 18,000 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో మొక్కల నర్సరీ వంటి అనేక ఆకర్షణలు ఉన్నాయి. అదనంగా, ఈ ఉద్యానవనం అంతటా హిందూమతానికి సంబంధించిన ప్రత్యేక సంఘటనలు, బోధనలను ప్రతిబింబించే ఆరు సాంస్కృతిక జ్ఞాన స్థలాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. 

మొదటి స్థలంలో స్వామినారాయణ తన ప్రియమైన గుర్రమైన మంకీపై ఉన్నట్లు చూపించే మర్మర శిల్పం ఉంది. స్వామినారాయణ గుజరాత్‌లో గుర్రంపై ప్రయాణిస్తూ గ్రామాలు, భక్తుల ఇళ్లను సందర్శించేవారు. స్వామినారాయణపై మంకీ చూపించిన ప్రేమ, భావోద్వేగం విశేషంగా గుర్తించబడింది.

రెండవ స్థలం బహుశిరస్సు సర్పమైన శేషుని వలయాలపై విష్ణువు విశ్రమిస్తున్నట్లు చూపించే శిల్పం. విష్ణువు పక్కన ఆయన అత్యుత్తమ భక్తురాలైన లక్ష్మీ ఉంటుంది. ఈ స్థలం ఆదర్శ భక్తుడి పాత్రను వ్యక్తపరుస్తుంది — భగవంతుని సేవలో నిత్యం నిలిచిఉండడం. 

మూడవ స్థలం సూర్య రథం. ఇది ఏడు అశ్వాలు లాగుతున్న సూర్యరథాన్ని చిత్రిస్తుంది. భారతీయ సంస్కృతి సూర్యుడిని వెలుగు, శక్తి, జీవన ప్రదాతగా గౌరవిస్తుంది.

నాల్గవ స్థలం సముద్ర మంథనం. ఇందులో అమృతాన్ని పొందేందుకు దేవతలు, అసురులు కలిసి సముద్రాన్ని మథించిన సంఘటనను చూపిస్తారు. అమృతం బయటపడక ముందు ఘోరమైన విషం వెలువడింది. శివుడు రక్షణకు వచ్చి ప్రపంచాన్ని వినాశనం నుండి కాపాడాడు.

ఐదవ స్థలం గంగా, యమునా, సరస్వతి అనే పవిత్ర నదులను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ నదుల ఒడ్డునే హిందూ సంస్కృతి వికసించింది.

ఆరవ స్థలం నారాయణ సరోవర్ సరస్సు. సరస్సు మధ్యలో 20 అడుగుల ఎత్తైన ఫౌంటెన్ ఉంది.

సహజానంద్ వన్‌లో 9,000 మందికి కూర్చునే సామర్థ్యం గల ఓపెన్ ఎయిర్ సభా ప్రాంగణం కూడా ఉంది. ఈ ప్రాంతాన్ని సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, పండుగల కోసం ఉపయోగిస్తారు. సహజానంద్ వన్‌లో "ప్రేమవతి" అనే శాకాహారి రెస్టారెంట్ కూడా ఉంది. ఇది భారతీయ వంటకాలను ప్రాంతీయ ఎంపికలతో అందిస్తుంది.

నిర్మాణం, ప్రారంభోత్సవం
అక్షరధామ్ మందిరానికి పునాది శిలను ఉంచే కార్యక్రమాన్ని ప్రముఖ్ స్వామి 14 డిసెంబర్ 1979న నిర్వహించారు. పునాది పనులు 1981లో పూర్తయ్యాయి. ఈ ఆలయాన్ని దేవాలయ శిల్పి చంద్రకాంత్ సోంపురా రూపకల్పన చేశారు. నిర్మాణం 7 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది. అక్షరధామ్ మందిర నిర్మాణానికి ఉపయోగించిన రాళ్లను శిల్పకళా నిపుణులు తయారుచేశారు. ఈ ప్రక్రియలో రాళ్లను మెత్తబెట్టడం, ఆకారమివ్వడం, సూక్ష్మ అలంకరణలు చెక్కడం, పాలిష్ చేయడం వంటి దశలు ఉంటాయి.

 మెత్తబెట్టడం అంటే పెద్ద రాయిని చిన్న భాగాలుగా చెక్కడం  
 ఆకారమివ్వడం అంటే రూపరేఖలను రాయిపై గుర్తించడం  
 అలంకరణ దశలో శిల్పులు ఉలి ఉపయోగించి సూక్ష్మ రూపాలను చెక్కడం  
 చివరిదశలో ఎమెరీని ఉపయోగించి రాయిని మృదువుగా పాలిష్ చేయడం

మందిర నిర్మాణం 1985లో పూర్తైనా, ప్రదర్శన మందిరాల కోసం భావనలు, రూపకల్పనలు తదుపరి మూడు సంవత్సరాల్లో అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ప్రదర్శనలు, ప్రాంగణ నిర్మాణం 1988లో ప్రారంభమైంది. పూర్తైన సముదాయం 4 నవంబర్ 1992న ప్రారంభించబడింది.

ఉగ్రవాద దాడి

24 సెప్టెంబర్ 2002న ఇద్దరు సాయుధ ఉగ్రవాదులు అక్షరధామ్‌పై దాడి చేసి 33 మందిని హతమార్చగా 70 మందికి గాయాలయ్యాయి. భారత జాతీయ భద్రతా దళం (NSG) జోక్యం చేసి, ఉగ్రవాదులను హతమార్చి ముట్టడిని ముగించింది. 29 సెప్టెంబర్ 2002న ప్రముఖ్ స్వామి నేతృత్వంలో ప్రార్థనా సభ నిర్వహించబడింది. ఈ సభలో మరణించిన వారి ఆత్మశాంతి కోసం, వారి కుటుంబాల కోసం, అలాగే సామాజిక, మత సామరస్యానికి ప్రార్థనలు చేశారు. ఈ సభకు 30,000 మందికి పైగా హాజరయ్యారు. దాడి జరిగిన 14 రోజుల తరువాత అక్షరధామ్ సముదాయాన్ని మళ్లీ తెరిచారు. ఈ సంఘటనపై ప్రముఖ్ స్వామి శాంతియుత స్పందనను ఒక బ్రిగేడియర్ జనరల్ "అక్షరధామ్ స్పందన"గా పేర్కొని, సమాజంలో శాంతి, సామరస్యం నిలుపుటకు ఆదర్శంగా అభివర్ణించారు.

ఇవి కూడా చూడండి
స్వామినారాయణ అక్షరధామ్ (న్యూ ఢిల్లీ)
స్వామినారాయణ అక్షరధామ్ (న్యూ జెర్సీ)
స్వామినారాయణ ఆలయం, అహ్మదాబాద్
2002 అక్షరధామ్ దాడి
శ్రీ స్వామినారాయణ ఆలయం, భుజ్

మూలాలు

బాహ్య లింకులు
 అక్షరధామ్ గాంధీనగర్ వెబ్‌సైట్
 అక్షరధామ్ ఢిల్లీ వెబ్‌సైట్
 BAPS స్వామినారాయణ సంస్థ (అక్షరధామ్ నిర్మాణానికి బాధ్యత వహించిన సంస్థ)
 BAPS చారిటీస్ (సముదాయం భాగానికి బాధ్యత వహించిన దాతృసంస్థ)

వర్గం:గుజరాత్‌లో స్వామినారాయణ ఆలయాలు
వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు
వర్గం:గాంధీనగర్
వర్గం:1992లో పూర్తైన మత భవనాలు, నిర్మాణాలు
వర్గం:గుజరాత్‌లో 1992 స్థాపనలు
వర్గం:భారతదేశంలో 20వ శతాబ్దపు వాస్తుశిల్పం
వర్గం:స్వామి నారాయణ ఆలయాలు