ఎం. వి. ధురంధర్

రావు బహదూర్ మహదేవ్ విశ్వనాథ్ ధురంధర్ (1867 మార్చి 18 – 1944 జూన్ 1) బ్రిటిష్ వలస పాలన కాలానికి చెందిన ప్రముఖ భారతీయ చిత్రకారుడు, పోస్ట్‌కార్డ్ కళాకారుడు. ఆయన వేసిన చిత్రాలలో వలస పాలన కాలం నాటి సామాన్య మహిళల చిత్రణలు అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందాయి.

 ప్రారంభ జీవితం 
ధురంధర్ మహారాష్ట్రలోని కొల్హాపూర్ లో ఒక మరాఠీ పఠారే ప్రభు కుటుంబంలో జన్మించారు. కొల్హాపూర్‌లోని రాజారామ్ హైస్కూల్‌లో పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేసిన తర్వాత, ఆయన 1890లో బొంబాయిలోని జె.జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ప్రవేశం పొందారు. 

అక్కడ ఆయన ప్రముఖ చిత్రకారుడు జాన్ గ్రిఫిత్స్ వద్ద శిష్యరికం చేశారు. విద్యార్థిగా ఉన్న సమయంలో ఆయన తన చిత్రకళకు గాను అనేక పతకాలను గెలుచుకున్నారు. ఆయన 1895లో పట్టభద్రుడయ్యారు.
 వృత్తి జీవితం 

జె.జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి పట్టభద్రుడైన తర్వాత, ధురంధర్‌కు 1896లో అదే పాఠశాలలో ఉద్యోగ అవకాశం లభించింది. ఆయన తన వృత్తి జీవితాంతం అక్కడే కొనసాగారు. 1910లో ఆయనను హెడ్ మాస్టర్ గా నియమించారు. 1918లో ఆయన డ్రాయింగ్, క్రాఫ్ట్ ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా నియమితులై, 1931 వరకు ఆ పదవిలో సేవలందించారు. పదవీ విరమణకు ముందు రెండు సంవత్సరాల పాటు ఆయన వైస్-ప్రిన్సిపాల్‌గా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 1938వ సంవత్సరంలో, ధురంధర్ ఫెలో ఆఫ్ ది రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ గా ఎంపికయ్యారు.

 చిత్రకళా శైలి 
ధురంధర్ తన చిత్రకళ ద్వారా బొంబాయి (ముంబై) నగరాన్ని, అక్కడి ప్రజల జీవనశైలిని అద్భుతంగా చిత్రీకరించారు. వీటితో పాటు హిందూ పురాణ గాథలు, ఒమర్ ఖయ్యామ్ సిరీస్ చిత్రాల ద్వారా ఆయన విశేష గుర్తింపు పొందారు. అపారమైన సృజనాత్మకత కలిగిన ఈ కళాకారుడు వేల సంఖ్యలో చిత్రాలను, ఇలస్ట్రేషన్లను (వివరణాత్మక చిత్రాలు) రూపొందించారు. 

ఆయన గీసిన అనేక చిత్రాలు లిథోగ్రాఫిక్ ప్రింట్లుగా (శిలాముద్రణలు) మారాయి. ముఖ్యంగా 1920లో ఓట్టో రోత్‌ఫీల్డ్ రాసిన ఉమెన్ ఆఫ్ ఇండియా పుస్తకం కోసం ఆయన అందించిన చిత్రాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. 

ధురంధర్ పోస్ట్‌కార్డులను డిజైన్ చేయడంతో పాటు, ఎస్. ఎమ్. ఎడ్వర్డ్స్ రాసిన బై-వేస్ ఆఫ్ బొంబాయి (1912), సి. ఎ. కిన్కైడ్ రాసిన డెక్కన్ నర్సరీ టేల్స్ వంటి పుస్తకాలకు చిత్రాలను అందించారు. వీటితో పాటు గుజరాతీ పత్రికలైన 'ఆరామ్', 'భూత్' కోసం వ్యంగ్య చిత్రాలను (Cartoons) కూడా వేశారు. ఆయన రూపొందించిన అనేక మతపరమైన చిత్రాలు 'రవి వర్మ ప్రెస్' ద్వారా ప్రచురితమయ్యాయి. జె.జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో తన అనుభవాల గురించి మరాఠీలో ఆత్మకథను రాశారు. 1926లో ఔంధ్ మహారాజు భవన్ రావు పంత్ ప్రతినిధి ఆదేశం మేరకు ఛత్రపతి శివాజీ జీవిత చరిత్రపై చిత్రాలను రూపొందించారు.

సర్ జె.జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత కూడా ఆయన తన చిత్రకళను కొనసాగించారు. 1940లో తన జ్ఞాపకాలను కళామందిరాతీల్ ఎక్కేచాలీస్ వర్షే (కళా దేవాలయంలో 41 ఏళ్లు) అనే పేరుతో పుస్తక రూపంలో వెలువరించారు. ఆ కాలపు కళా చరిత్రకు ఈ పుస్తకం ఒక ప్రామాణికమైన పత్రంగా నిలిచిపోయింది.

 చిత్రాలు 

వర్గం:1944 మరణాలు
వర్గం:1867 జననాలు