కృష్ణా పశ్చిమ డెల్టా

కృష్ణానదికి పశ్చిమాన, గుంటూరు, బాపట్ల జిల్లాల్లో కృష్ణానది ఏర్పరచిన డెల్టా ప్రాంతాన్ని కృష్ణా పశ్చిమ డెల్టా అంటారు. కృష్ణానది డెల్టా వ్యవస్థ తూర్పు డెల్టా, మధ్య డెల్టా, పశ్చిమ డెల్టా అనే మూడు భాగాలుగా ఉంటుంది. పశ్చిమ డెల్టా వ్యవస్థలో మొత్తం ఆయకట్టు 5,72,000 ఎకరాలు. తూర్పు డెల్టా కృష్ణా జిల్లాలో విస్తరించి ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో 6,31,000 ఎకరాలకు నీరు అందుతోంది. ప్రధాన నదికీ, పులిగడ్డ పాయకూ మధ్య ఉన్న ప్రాంతాన్ని మధ్య డెల్టాగా గుర్తిస్తారు. ఈ ప్రాంతంలో ఆయకట్టు 1,07,000 ఎకరాలు.

 భౌగోళికం 
కృష్ణానది డెల్టా వ్యవస్థ తూర్పు డెల్టా, మధ్య డెల్టా, పశ్చిమ డెల్టా అనే మూడు భాగాలుగా ఉంటుంది. డెల్టా మొత్తం భౌగోళిక వైశాల్యం సుమారు 6931 చదరపు కిలోమీటర్లు. ఇందులో కృష్ణా పశ్చిమ డెల్టా 1895 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది. దీని చుట్టుకొలత దాదాపు 226.48 కి.మీ. సముద్రమట్టం నుండి పశ్చిమ డెల్టా గరిష్ట ఎత్తు దాదాపు 15 మీటర్లు, కనిష్ట ఎత్తు దాదాపు 3.50 మీటర్లు. ఈ ప్రాంతం లోని సాధారణ వాతావరణ పరిస్థితులు - వేసవికాలం బాగా వేడిగాను, శీతాకాలం చల్లగానూ ఉంటుంది. కృష్ణా పశ్చిమ డెల్టాలోని నేలలు ప్రధానంగా బంకమట్టి నేలలు, ఒండ్రు ఇసుక నేలలు కలిపి దాదాపు 85% ఉంటాయి. డెల్టాలో నివసించే ప్రజలు వ్యవసాయంపై ఆధారపడి జీవిస్తారు. పశ్చిమ డెల్టా వ్యవస్థలో మొత్తం ఆయకట్టు 5,72,000 ఎకరాలు.

తూర్పు డెల్టా కృష్ణా జిల్లాలో విస్తరించి ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో 6,31,000 ఎకరాలకు నీరు అందుతోంది. ప్రధాన నదికీ, పులిగడ్డ పాయకూ మధ్య ఉన్న ప్రాంతాన్ని మధ్య డెల్టాగా గుర్తిస్తారు. ఈ ప్రాంతంలో ఆయకట్టు 1.07 లక్షల ఎకరాలు.

 సాగునీటి కాలువల వ్యవస్థ 
పశ్చిమ డెల్టా లోని ప్రధానమైన కాలువలు:

 పశ్చిమ (కుడి) ప్రధాన కాలువ: ఇది, విజయవాడ వద్ద ప్రకాశం బ్యారేజీ నుండి బయలుదేరి 20 కిలోమీటర్ల దూరం లోని దుగ్గిరాల వరకు వెళ్తుంది. అక్కడ ఇది కొమ్మమూరు కాలువ, నిజాంపట్నం కాలువలుగా చీలి ముగిసిపోతుంది.
 కుడిగట్టు కాలువ
 కొమ్మమూరు కాలువ
 నిజాంపట్నం కాలువ
 తూర్పు కాలువ
 పశ్చిమ కాలువ
 హైలెవెల్ కాలువ
 గుంటూరు కాలువ

 పశ్చిమ ప్రధాన కాలువ 
ప్రకాశం బ్యారేజీ నుంచి కృష్ణా పశ్చిమ డెల్టాకు సాగునీటిని తీసుకుపోయే ప్రధానమైన కాలువ ఇది. ఇది కృష్ణానదిపై నిర్మించిన ప్రకాశం బ్యారేజీ నుండి సీతానగరం వద్ద ఏర్పాటు చేసిన లాకుల వద్ద బయలుదేరి దుగ్గిరాల వరకు 20 కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్తుంది. అక్కడ అది కొమ్మమూరు కాలువ, నిజాంపట్నం కాలువ అనే రెండు కాలువలుగా చీలి ముగిసిపోతుంది. అంతకు ముందు, రేవేంద్రపాడు వద్ద ఈ కాలువ నుండి కృష్ణా కుడిగట్టు కాలువ చీలుతుంది.

 కుడి గట్టు కాలువ 
ఈ కాలువ రేవేంద్రపాడు వద్ద పశ్చిమ ప్రధాన కాలువ నుండి చీలి, కృష్ణానదికి సమాంతరంగా సాగుతూ వల్లభాపురం, ఈపూరు, కొల్లూరు, దోనేపూడి, వెల్లటూరు, పెనుమూడి, పిరాట్లంకల మీదుగా వెళ్ళి సముద్రంలో కలుస్తుంది.

 కొమ్మమూరు కాలువ 
కొమ్మమూరు కాలువ దుగ్గిరాల వద్ద మొదలై సంగం జాగర్లమూడి, చేబ్రోలు, కొల్లిమర్ల, నర్సాయపాలెం, కారంచేడు, సంతరావూరు ల గుండా పెదగంజాం చేరుతుంది. పెదగజాం వద్ద ఇది బకింగ్‌హాం కాలువతో కలుస్తుంది. ఈ కాలువపై రవాణాకు అనుగుణంగా దుగ్గిరాల, సంగం జాగర్లమూడి, కొల్లిమర్ల, నర్సాయపాలెం (నల్లమాడ), సంతరావూరు, పెదగంజాంల వద్ద లాకులను నిర్మించారు. కొమ్మమూరు కాలువ కింద ప్రస్తుతం 2.15 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు ఉంది.

19 వ శతాబ్దం లోను, 20 వ శతాబ్దం తొలి అర్ధ భాగం లోనూ కొమ్మమూరు కాలువ ఈ ప్రాంత వాసులకు ప్రధానమైన రవాణా సౌకర్యంగా ఉండేది. సింగరేణి బొగ్గు గనుల నుండి మద్రాసుకు రవాణా అయ్యే బొగ్గు ఈ కాలువ ద్వారానే వెళ్ళేది. 1896-97 సంవత్సరంలో 33,325 టన్నుల బొగ్గు రవాణా అయింది. 1960 ల వరకు కాలువలో రవాణా జరుగుతూ ఉండేది. 1899 లో విజయవాడ మద్రాసు మధ్య రైలుమార్గం సిద్ధమై, రైలు సౌకర్యం వచ్చాక,. కాలువ రవాణా ఆగిపోయింది.  

 నిజాంపట్నం కాలువ 
ఇది దుగ్గిరాల వద్ద పశ్చిమ ప్రధాన కాలువ ముగిసే కొన వద్ద మొదలై నిజాంపట్నం వరకు వెళ్తుంది. దుగ్గిరాల నుండి సరిగ్గా దక్షిణంగా ప్రవహిస్తూ, తెనాలి, కూచిపూడి, ఇంటూరు, పిట్టలవానిపాలెం మీదుగా సుమారు 45 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణించి నిజాంపట్నం వద్ద తుంగభద్ర ద్రెయిన్‌లో కలిసి సముద్రంలో కలుస్తుంది. దీనికి ఇరువైపులా రెండు ఉప కాలువలు ప్రవహిస్తాయి. ఇవి కూడా దుగ్గిరాల వ్బద్దనే మొదలౌతాయి. వీటిని తూర్పు కాలువ, పశ్చిమ కాలువ అంటారు. ప్రధాన కాలువను ఒకప్పుడు రవాణా కోసం మాత్రమే వినియోగించేవారు. అంచేత దీన్ని పడవల కాలువ అని కూడా అంటారు. తూర్పు పశ్చిమ కాలువలు సాగునీటి సరఫరా చేస్తాయి. తూర్పు కాలువ సామర్థ్యం 460 క్యూసెక్కులు కాగా, పశ్చిమ కాలువ సామర్థ్యం 280 క్యూసెక్కులు.  

నిజాంపట్నం కాలువ, రేపల్లె డ్రెయిన్, తుంగభద్ర డ్రెయిన్ ల పరీవాహకప్రాంతాల మధ్య ఉన్న మిట్టప్రాంతం గుండా పోతుంది. అందుచేత దీని మార్గానికి డ్రెయిన్లేమీ అడ్డురావు.  ఈ కాలువపై దుగ్గిరాల తరువాత, కూచిపూడి, ఇంటూరు, పిట్టలవానిపాలెం వద్ద లాకులు ఉన్నాయి.  

 హైలెవెల్ కాలువ 
ప్రకాశం బ్యారేజీ నుంచి పశ్చిమ ప్రధాన కాలువ ద్వారా కృష్ణా పశ్చిమ డెల్టాకు సాగునీరు అందుతుంది. పెదవడ్లపూడి వద్ద ఈ కాలువ నుండి హైలెవల్‌ కెనాల్‌ ప్రారంభమవుతుంది. పశ్చిమ ప్రధాన కాలువతో పోల్చితే హై లెవెల్ కెనాల్‌ ఒకటిన్నర మీటరు ఎత్తున ఉంటుంది. అందుచేత పశ్చిమ ప్రధాన కాలువలో ప్రవాహం అధికంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే హై లెవెల్ కాలువ లోకి నీరు వస్తుంది. పశ్చిమ ప్రధాన కాలువలో నీటిప్రవాహం 2,500 క్యూసెక్కుల కంటే తగ్గితే హైలెవల్‌ కెనాల్‌కు చుక్క నీరు కూడా అందదు.

బకింగ్‌హామ్‌ కాలువలో 4వేల క్యూసెక్కుల ప్రవాహం దాటితే గాని హైలెవల్‌ ఛానల్‌లో నిండా నీరు ఉండదు. ప్రస్తుతం వరదలు వచ్చినప్పుడు మాత్రమే ఆ స్థాయిలో నీరు ఇవ్వటానికి వీలవుతోంది. ఈ ఛానల్‌ కింద మంగళగిరి, తెనాలి, పొన్నూరు నియోజకవర్గాల పరిధిలోని కొలకలూరు, హాఫ్‌పేట, సుద్దపల్లి, ఉప్పలపాడు తదితర గ్రామాలలో  26 వేల 414 ఎకరాల ఆయకట్టు ఉంది.

ఈ సమస్యను పరిష్కరించేందుకూ గుంటూరు జిల్లా పరిధిలో 26 వేల ఎకరాల ఆయకట్టును స్థిరీకరించడానికీ 2018 లో పెదవడ్లపూడి ఎత్తిపోతల పథకాన్ని రూపొందించారు. రూ.9 కోట్ల అంచనాతో ఈ ప్రాజెక్టును ప్రారంభించారు. ప్రాజెక్టు పనులు 70 శాతం పూర్తయ్యాయి. మోటార్లు, పంపులు కొన్నారు కూడా. ఈ స్థితిలో ప్రాజెక్టు పనులు 2019 లో ఆగిపోయాయి. మళ్ళీ 2024 లో మొదలై 2025 నవంబరు నాటికి ప్రాజెక్టు నిర్మాణం పూర్తయింది.

 గుంటూరు కాలువ 
గుంటూరు కాలువ (గుంటూరు ఛానల్) పశ్చిమ దెల్టా వ్యవస్థలో భాగం కాదు. ఇది ప్రకాశం బ్యారేజీ వద్ద మొదలై, వట్టిచెరుకూరు మండలం గారపాడు వరకు వెళ్తుంది. దీనిద్వారా తాడేపల్లి, మంగళగిరి, గుంటూరు నగరాలకూ, 12 గ్రామాలకూ తాగునీరు అందుతుంది. 47 కిలోమీటర్ల పొడవున ఉండే ఈ కాలువ ద్వారా 36 గ్రామాల్లో 27 వేల ఎకరాలకు సాగునీరు లభిస్తుంది. కాలువ ప్రవాహ సామర్థ్యం 600 క్యూసెక్కులు (క్యూబిక్ ఫీట్/సెకండు). కాలువ ద్వారా ప్రవహించే 4 టిఎంసిల నీటిలో 3.2 టిఎంసిల నీరు సాగుకొరకు, 1.4 టిఎంసీల నీరు తాగునీటికి వినియోగపడుతుంది. ఈ కాలువను 47 కిలోమీటర్ల నుండి 74 కిలోమీటర్ల వరకూ పొడిగించే ఉద్దేశంతో ప్రభుత్వం 2019 లో 274.53 కోట్లు కేటాయించింది.

 డ్రెయినేజీ వ్యవస్థ 
పశ్చిమ డెల్టా ప్రాంతంలో డ్రెయినేజీ వ్యవస్థలో ప్రధానంగా ఐదు బేసిన్లున్నాయి. అవి:
 తుంగభద్ర డ్రెయిన్: 19 వ శతాబ్దం మధ్య వరకు ఇది సీతానగరం వద్ద కృష్ణానది నుండి మొదలై నిజాంపట్నంకు పశ్చిమాన సముద్రంలో కలిసేది. కృష్ణానదిలో వరద వచ్చినపుడు, నది మట్టం ఒక స్థాయి కంటే పైకి వచ్చినపుడు ఆ నీరు ఈ డ్రెయిన్ లోకి ప్రవహించి, చుట్టు పక్కల ప్రాంతాలను ముంపు నుంచి కాపాడేది. అంటే నదికి స్పిల్ చానల్ లాగా కూడా ఇది ఉపయోగపడేది. అయితే, 1853 లో కృష్ణానదిపై బ్యారేజీని, పశ్చిమ ప్రధాన కాలువనూ నిర్మించాక, సీతానగరం నుండి దుగ్గిరాల వరకు ఉన్న భాగాన్ని పశ్చిమ ప్రధాన కాలువ కోసము, దుగ్గిరాల నుండి సంగం జాగర్లమూడి వరకు ఉన్న భాగాన్ని కొమ్మమూరు కాలువ కోసమూ వాడుకున్నారు. దాంతో ప్రస్తుత కాలంలో తుంగభద్ర డ్రెయిన్ అంటే సంగం జాగర్లమూడి వద్ద బయలుదేరి సముద్రంలో కలిసే భాగం మాత్రమే. కింద చూపిన వాగులు డ్రెయిన్‌లు వచ్చి తుంగభద్రలో కలుస్తాయి.
 పెద్దవాగు: ఇది గుంటూరు నగరంలో మొదలై, సంగం జాగర్లమూడి వద్ద తుంగభద్ర డ్రెయిన్‌లో కలుస్తుంది. దీన్ని గుంటూరు నాలా అని కూడా అంటారు.
 నక్కవాగు
 నల్లమడలో కొంత భాగం
 రాం వాగు: ఇది యనమదల వద్ద మొదలై, కొల్లిమర్ల వద్ద కొల్లిమర్ల డ్రెయిన్‌లో కలుస్తుంది. కొల్లిమర్ల డ్రెయిన్ మాచవరం వద్ద తుంగభద్రలో కలుస్తుంది.
 భట్టిప్రోలు మెయిన్
 రేపల్లె మెయిన్: ఇది తుంగభద్ర డ్రెయిన్‌కూ కృష్ణానదికీ మధ్య ఉన్న ప్రాంతం నుండి నీటిని తీసుకువెళ్తుంది. దీన్ని రేపల్లె డ్రెయిన్ అని కూడా అంటారు. ఇది నిజాంపట్నంకు తూర్పున నేరుగా సముద్రంలో కలుస్తుంది.
 తుంగభద్ర
 రొంపేరు

 ఇవి కూడా చూడండి 

 మూలాలు 

వర్గం:గుంటూరు జిల్లా
డెల్టా
పశ్చిమ