కాకతీయ త్రికూటాలయం నిడిగొండ

పరిచయం 
నిడిగొండ త్రికూటాలయం (Nidigonda Trikutalayam) తెలంగాణ రాష్ట్రం, జనగామ జిల్లాలోని నిడిగొండ గ్రామంలో ఉన్న కాకతీయుల కాలపు ప్రసిద్ధ దేవాలయం. ఇది మూడు గర్భగృహాలతో కూడిన త్రికూటాలయ నమూనాలో నిర్మించబడింది. కాకతీయుల శిల్పకళ, దేవాలయ నిర్మాణ నైపుణ్యానికి ఇది ఒక విశిష్ట ఉదాహరణ.N. Venkataramanayya (1960). Epigraphical Series No.6 – Inscriptions of Warangal District. Department of Archaeology and Museums, Government of Telangana, Hyderabad. p.168, No.57.  

 చరిత్ర 
 ఈ ఆలయం నిర్మాణానికి సంబంధించిన శాసనం 21 ఏప్రిల్ 1219 CE నాటిది.Gajjula Vasantha Lakshmi (Ed.), Dr. Gautam Pingle (General Editor). Epigraphia Telanganica, Volume II – Imperial Kakatiyas. Hyderabad: Department of Archaeology and Museums, Government of Telangana. p.166, No.126.  
 ఈ త్రికూటాలయాన్ని కుండమాంబ నిర్మించింది. ఆమె కాకతీయ మహారాజు గణపతిదేవుడు సోదరి, నటవాడి పాలకుడు రుద్రుని భార్య.  
 హన్మకొండలోని వేయి స్తంభాల గుడి నిర్మాణానికి 50–60 సంవత్సరాల తరువాత, కుండమాంబ మరింత శిల్పవైభవంతో ఈ ఆలయాన్ని కట్టించింది.  
 ఆలయంలోని మూడు గర్భగృహాలలో మూడు ప్రతిష్ఠలు ఉన్నాయి:
 తన భర్త రుద్రుని పేరుతో రుద్రేశ లింగం  
 తన తండ్రి మహాదేవుని పేరుతో మహాదేవ లింగం  
 తన అన్న గణపతిదేవుని పేరుతో సూర్యుడు మరియు గణపతి విగ్రహాలు  
 ఈ శాసనం గ్రామంలోని చెరువు దగ్గర కనుగొనబడింది. కాకతీయుల పాలనలో చెరువులు, నీటి వనరులకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం దీని ద్వారా స్పష్టమవుతుంది.N. Venkataramanayya (1960). Epigraphical Series No.6 – Inscriptions of Warangal District. p.168, No.57.  

 వాస్తుశిల్పం 
 ఈ దేవాలయం త్రికూట నిర్మాణకళలో ఉండి, మూడు గర్భగృహాలు మధ్య మంటపం ద్వారా అనుసంధానించబడ్డాయి.  
 శిల్పాలు, స్తంభాలు, మకరతొరణాలు కాకతీయుల శిల్ప వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.  
 నిర్మాణ శైలి హన్మకొండ వేయి స్తంభాల గుడితో పోలిక కలిగి ఉన్నప్పటికీ, నిడిగొండ ఆలయంలో శిల్పకళ మరింత సున్నితంగా ఉంది.  

 ప్రస్తుత స్థితి 
 నిడిగొండ త్రికూటాలయం ప్రస్తుతం శిథిలావస్థలో ఉంది.  
 2021లో ప్రచురితమైన *Times of India* కథనం ప్రకారం, ఆలయం శిథిలావస్థలో ఉండి, రాళ్లు, స్తంభాలు విరిగి, పునరుద్ధరణ పనులు నిలిచిపోయాయని పేర్కొంది.“Dilapidated Trikutalayam temple in Jangaon cries out for restoration,” Times of India, Oct 22, 2021.   
 2017లో *The Hans India* ప్రచురించిన కథనం ప్రకారం, ఈ ఆలయం పూర్తిగా నిర్లక్ష్యానికి గురై, విలువైన శిల్పాలు దోపిడీకి గురయ్యాయని పేర్కొంది.“Ancient temple left in lurch,” The Hans India, Mar 2, 2017.   
 స్థానికులు ఆలయ పునరుద్ధరణకు ప్రభుత్వ చర్యలు తీసుకోవాలని పలుమార్లు విజ్ఞప్తి చేశారు.  

 ఇదీ చూడండి 
 వేయి స్తంభాల గుడి  
 కాకతీయ శిల్పకళ  
 వరంగల్ కోట
 కాకతీయ త్రికూటాలయం ముత్తారం
 కాకతీయ త్రికూటాలయం కట్కూర్

 చిత్రాలు 

 సూచనలు 

 గ్రంథ సూచిక 
 N. Venkataramanayya (1960). Epigraphical Series No.6 – Inscriptions of Warangal District. Department of Archaeology and Museums, Government of Telangana, Hyderabad. p.168, No.57.  
 Gajjula Vasantha Lakshmi (Ed.), Dr. Gautam Pingle (General Editor). Epigraphia Telanganica, Volume II – Imperial Kakatiyas. Hyderabad: Department of Archaeology and Museums, Government of Telangana. p.166, No.126.  

 బాహ్య లింకులు 
 Wikimedia Commonsలో నిడిగొండ త్రికూటాలయం ఫోటోలు  

వర్గం:కాకతీయ దేవాలయాలు  
వర్గం:తెలంగాణ దేవాలయాలు  
వర్గం:జనగామ జిల్లా