సావిత్రి (పత్రిక)

సావిత్రి, స్త్రీల కోసం స్త్రీలే ప్రచురించిన రెండవ తెలుగు పత్రిక. పులుగుర్త లక్ష్మీనరసమాంబ సంపాదకత్వంలో, 1904 జనవరిలో, కాకినాడలో ఈ మాసపత్రిక మొదలైంది. లక్ష్మీనరసమాంబ భర్త అయిన పులుగుర్త వెంకటరత్నం ఈ పత్రికకు ప్రచురణకర్త. కాకినాడ జగన్నాయకపురం లోని సావిత్రి ప్రెస్‌లో దీన్ని ముద్రించేవారు.
 సంస్కరణలకు వ్యతిరేకి 
స్త్రీవిద్యను సావిత్రి గట్టిగా సమర్థించేంది, ప్రోత్సహించేది. కానీ వితంతు పునర్వివాహాలు, బాల్య వివాహాల నిషేధం వంటి సంస్కరణలను వ్యతిరేకించేది. కందుకూరి వీరేశలింగం వంటి సామాజిక సంస్కర్తలతో సావిత్రిలో మాటల యుద్ధాలు జరుగుతూ ఉండేవి. సంఘ సంస్కరణ అంశాలపై తీవ్రమైన చర్చలకు పత్రిక వేదికగా ఉండేది. మహిళల కోసం, మహిళల సంపాదకత్వం లోనే వచ్చిన రెండవ మహిళా పత్రికలో మహిళల పురోభివృద్ధి కోసం ఉద్దేశించిన సంస్కరణలను వ్యతిరేకించడం దీనికి మరింత ప్రాముఖ్యత కలిగించింది.

మహిళల పాతివ్రత్యం పట్ల, ఆ భావనలను మహిళలలో వ్యాపింపజేయడం పట్లా సావిత్రి నిబద్ధతతో ఉండేది. నీతి పదములు, సతీధర్మములు, స్త్రీ నీతి దీపిక, స్త్రీ నీతి గీతములు, స్త్రీ నీతి రత్నావళి వంటి రచనలను సావిత్రిలో ప్రచురించేవారు. వాటన్నిటి లక్ష్యం ఒకటే - మహిళలకు పాతివ్రత్య ధర్మాలను బోధించడం.

 ఇతర పత్రికలతో సంవాదాలు 
సంస్కరణల విషయమై సావిత్రికి, నాటి సమకాలిక మహిళా పత్రికలైన హిందూసుందరి, జనానా పత్రికలతో సంవాదాలు నడిచాయి. లక్ష్మీనరసమ్మ కాకినాడ విద్యార్థినీ సమాజానికి సెక్రెటరీగా ఉండేది. ఆమె సంస్కరణ వ్యతిరేక భావాలకు గాను, సమాజ సభ్యులు ఆమెను వ్యతిరేకించేవారు. ఈ అంశంపై ఆమె దామెర్ల సీతమ్మ, బాలాంత్రపు శేషమ్మలను సమాజం నుండి బహిష్కరించింది. ఆమె నిరంకుశ విధానాలపై తోటి సభ్యులు ఆమెకూ తోటి సభ్యులకూ మధ్య సావిత్రి లోను, ఇతర పత్రికల లోనూ తీవ్రమైన వాగ్యుద్ధాలు సాగాయి. కొన్నాళ్ళకు సమాజం, సంస్కరణల అనుకూల పత్రికయైన హిందూసుందరి యాజమాన్యం స్వీకరించింది.

మన్యం సుబ్బమ్మ రాసిన సతీధర్మ ప్రకాశిక అనే వ్యాసాన్ని సావిత్రి 1904 ఆగస్టు సంచికలో ప్రచురించింది. అనేక గ్రంథాలను ఉటంకిస్తూ, స్త్రీ పాతివ్రత్య ధర్మాన్ని సమర్థిస్తూ ఆ వ్యాసం సాగింది. వీరేశలింగం పంతులు, జనానా పత్రికలో ఆ వ్యాసాన్ని విమర్శించాడు. అది కూడా ఒక పెద్ద వివాదమైంది.

 రచనలు 
స్త్రీవిద్యకు మద్దతుగా ఇందులో రచనలు వేసేవారు. తొలి సంచికలో “సతీ ధర్మాలు, నీతి కథావల్లరి' లాంటి నీతి బోధకమైన రచనలనూ, 'ధైర్యస్థైర్యాలు, సావిత్రి, లోకబాంధవి” లాంటి నాటికలనూ ప్రచురించారు. లక్ష్మీనరసమాంబ మంచి వక్త. హిందీ, బెంగాలీ భాషలలో గొప్ప పండితురాలు. స్త్రీలకు విద్య అవసరమని వాదిస్తూ, తన పత్రిక ద్వారా ప్రచారం చేసేవారు.

పత్రికలో ఎక్కువగా స్త్రీల రచనలే ప్రచురించేవారు. బాలాంత్రపు శేషమ్మ, దామెర్ల సుందరమ్మ, బుర్రా బుచ్చి బంగారమ్మ, గిండు అచ్చమాంబ, మన్యం వెంకట సుబ్బమ్మ, దామెర్ల సీతమ్మ, ఉప్పల నరసమాంబ, ఆత్మూరి అన్నపూర్ణమ్మ, కె.కనకమ్మ, కల్లేపల్లె వెంకట రమణమ్మ మొదలైనవారు పత్రికలో రాస్తూండేవారు. సుంకర రంగయ్య, పులుగుర్త వెంకటరత్నం, మంగిపూడి వెంకయ్య, అయినపురపు సుందర రామయ్య, ఏకోరాం, దేవగుప్తపు సన్యాసిరాజు, దువ్వూరి జగన్నాథశర్మ, వేముగంటి రామకృష్ణారావు, జములాపురం నారాయణ, నందగిరి త్రయంబకరావు తదితర పురుషులు కూడా రాసేవారు.

 సర్క్యులేషను 
తొలి సంవత్సరం అంతానికి సావిత్రి సర్క్యులేషను 1000 అందుకుంది. 1911 నాటికి అది కొంత తగ్గి 750 కి చేరింది. 1913 జనవరి లోను, 1912 డిసెంబరు, జూలైల్లోనూ, 1911 లోనూ పత్రిక సర్క్యులేషను 750 గా ఉంది.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 గృహలక్ష్మి
 ఆంధ్రమహిళ
 వనిత

 మూలాలు 

వర్గం:తెలుగు మహిళల పత్రికలు
వర్గం:తెలుగు మాసపత్రికలు
వర్గం:మూతబడిన తెలుగు పత్రికలు
వర్గం:కాకినాడ నుండి ప్రచురితమైన తెలుగు పత్రికలు
వర్గం:20 వ శతాబ్దపు తెలుగు పత్రికలు