ఎం. విజయన్

మామన్నమన విజయన్ (16 అక్టోబర్ 1941-24 ఏప్రిల్ 2022) ఒక భారతీయ నిర్మాణ జీవశాస్త్రవేత్త. 2004లో భారత రాష్ట్రపతి ఆయనకు పద్మశ్రీ అవార్డును ప్రదానం చేశారు. 2007 నుండి 2010 వరకు ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. ఆయన ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ డిఎఇ హోమి భాభా ప్రొఫెసరుగా పనిచేశాడు.

 విద్య 
విజయన్ త్రిస్సూర్ శ్రీ కేరళ వర్మ కళాశాల నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. 1963లో అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి మాస్టర్స్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని పొందాడు. ఆ తరువాత, 1967లో ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ నుండి ఎక్స్-రే క్రిస్టలోగ్రఫీ డాక్టరేట్ డిగ్రీని పొందాడు. 1968-71 సమయంలో, అతను ఆక్స్ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం ప్రొఫెసర్ డోరతీ హోడ్కిన్ యొక్క పరిశోధనా బృందంలో పోస్ట్-డాక్టోరల్ ఫెలో ఉన్నాడు. ఆ కాలంలో, అతను ఇన్సులిన్ స్ఫటికాల కోసం ఎక్స్-రే వివర్తన డేటాను అధ్యయనం చేశాడు.

 నిర్మాణాత్మక జీవశాస్త్రంలో సహకారం 
విజయన్ తో పాటు అతని సహచరులు మొక్కల లెక్టిన్‌ల యొక్క ఐదు తరగతులలో నాలుగు తరగతులపై పనిచేశారు. అతని అధ్యయనాలు, మొదటిసారిగా, మల్టీమెరిక్ ప్రోటీన్లలో, ముఖ్యంగా లెగ్యూమ్ లెక్టిన్‌లు, β-ప్రిజం I మడత కలిగిన లెక్టిన్‌లలో "ఓపెన్" క్వాటర్నరీ నిర్మాణాలు సంభవించడాన్ని ప్రదర్శించాయి. అతని పరిశోధన β-ప్రిజం I మడతను లెక్టిన్‌ల యొక్క కానానికల్ మడతగా స్థాపించింది. విజయన్ విశదీకరించిన నిర్మాణాలు లెక్టిన్ లిగాండ్ విశిష్టతను ఉత్పత్తి చేయడానికి వివిధ వ్యూహాలను అవలంబిస్తుందని చూపించాయి. మొక్కలతో పాటు, విజయన్ మైకోబాక్టీరియా,  ఆర్కియా నుండి లెక్టిన్‌లపై విస్తృతంగా పనిచేశాడు, తద్వారా జీవితంలోని మూడు డొమైన్‌లలో లెక్టిన్‌ల సంభవాన్ని ప్రదర్శించాడు.

నిర్మాణాత్మక జీవశాస్త్ర పద్ధతిని ఉపయోగించి, అతను ప్రొటీన్ల నిర్మాణాల చలనశీలతలో హైడ్రేషన్ పాత్రను పరిశోధించాడు. లైసోజైమ్, రైబోన్యూక్లియేస్ A యొక్క నిర్మాణాలు నీటి మాధ్యమం ద్వారా రూపాంతరాలకు లోనవుతాయని అతని అధ్యయనాలు చూపించాయి. β-లాక్టోగ్లోబులిన్,  హిమోగ్లోబిన్   వంటి ఇతర వ్యవస్థలపై అతను చేసిన పరిశోధనలు కూడా, హైడ్రేషన్ షెల్ నిర్మాణం, ప్రొటీన్ల పనితీరు యొక్క పాత్రపై అంతర్దృష్టులను అందించాయి.

విజయన్ 260 కంటే ఎక్కువ పీర్ రివ్యూడ్ రీసెర్చ్ ఆర్టికల్స్ను ప్రచురించారు. 38 మంది పరిశోధనా విద్యార్థులకు, 20 మంది పోస్ట్ డాక్టోరల్ సభ్యులకు మార్గనిర్దేశం చేశారు.

 వృత్తి జీవితం 
ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో తన పోస్ట్‌డాక్టోరల్ పరిశోధనను పూర్తి చేసిన తర్వాత, ఆయన 1971లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ (IISc)లోని మాలిక్యులర్ బయోఫిజిక్స్ యూనిట్‌లో చేరారు. ఆయన ప్రొఫెసర్, మాలిక్యులర్ బయోఫిజిక్స్ యూనిట్ చైర్మన్, డివిజన్ ఆఫ్ బయోలాజికల్ సైన్సెస్ చైర్మన్ వంటి వివిధ హోదాలలో పనిచేశాడు. 2000–2004 మధ్య కాలంలో ఆయన IISc అసోసియేట్ డైరెక్టర్‌గా ఉన్నారు. ఆయన ఆ సంస్థలో DBT విశిష్ట బయోటెక్నాలజిస్ట్‌గా, ఆ తర్వాత DAE హోమీ భాభా ప్రొఫెసర్‌గా తన పనిని కొనసాగించారు.

క్రిస్టలోగ్రఫీలో ఫండమెంటల్స్‌పై విజయన్ చేసిన కోర్సు ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్‌లోని విద్యార్థులలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. ఈ రంగంలో చారిత్రక పరిణామాలను సంభావిత అంశాలతో అనుసంధానించడంలో ఆయన చేసిన ప్రత్యేక విధానం కోర్సును ఉత్సాహంగా, శక్తివంతం చేసింది.

 జాతీయ, అంతర్జాతీయ సంస్థలలో పాత్ర 
విజయన్ ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఆఫ్ క్రిస్టల్లాగ్రఫీ (IUCr), ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఆఫ్ ప్యూర్ & అప్లైడ్ బయోఫిజిక్స్ (IUPAB), ఇంటర్నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ సైన్స్ (ICSU), ఇంటర్ అకాడమీ ప్యానెల్ (IAP), ఇంటర్ అకాడమీ కౌన్సిల్ (IAC) లలో సభ్యుడు. ఆయన ఆసియన్ క్రిస్టల్లాగ్రఫిక్ అసోసియేషన్ కు మాజీ అధ్యక్షుడు. ఆయన భారత ప్రభుత్వం, దేశంలోని వివిధ శాస్త్రీయ సంస్థల సైన్స్ విభాగాలు, ఏజెన్సీల కార్యకలాపాలలో పాల్గొన్నాడు. ఆయన ఇండియన్ క్రిస్టల్లాగ్రఫిక్ అసోసియేషన్  వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు, ఇండియన్ బయోఫిజికల్ సొసైటీ అధ్యక్షుడిగా, ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (2007–2010) అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు.

 అవార్డులు, గుర్తింపులు 
విజయన్ భారతదేశంలోని మూడు సైన్స్ అకాడమీలలో ఫెలోగా ఉన్నారు. ఆయన అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఫర్ ది డెవలపింగ్ వరల్డ్ (TWAS) లో కూడా ఫెలోగా ఉన్నారు.

ఆయన తన శాస్త్రీయ కృషికి అనేక ముఖ్యమైన అవార్డులను అందుకున్నారు. వీటిలో శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి, INSA నుండి GN రామచంద్రన్ పతకం ఉన్నాయి. ఆయన IISc నుండి పరిశోధనలో ఎక్సలెన్స్ కోసం పూర్వ విద్యార్థుల అవార్డు, లైఫ్ సైన్సెస్‌లో FICCI అవార్డును కూడా గెలుచుకున్నారు.

ఆయనకు ప్రాథమిక వైద్య శాస్త్రాలకు రాన్‌బాక్సీ పరిశోధన అవార్డు లభించింది. ఆయన జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ సెంటెనరీ విజిటింగ్ ఫెలోషిప్, ఓం ప్రకాష్ భాసిన్ అవార్డును అందుకున్నారు.

విజయన్ కె. ఎస్. కృష్ణన్ స్మారక ఉపన్యాసం ఇచ్చారు.  ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోసియేషన్ నుండి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ బర్త్ సెంటెనరీ అవార్డును అందుకున్నారు.

ఆయనను భారత ప్రభుత్వం పద్మశ్రీతో సత్కరించింది. ఆయన బయోటెక్నాలజీ విభాగం (DBT) నుండి విశిష్ట బయోటెక్నాలజిస్ట్ అవార్డును కూడా అందుకున్నారు.

ఆయన అందుకున్న ఇతర అవార్డులలో గోయల్ బహుమతి, మొదటి CSIR / ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ GN రామచంద్రన్ బయోలాజికల్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీలో ఎక్సలెన్స్ కోసం అవార్డు, విశిష్ట పూర్వ విద్యార్థుల అవార్డు ఉన్నాయి.

2009లో, అతనికి సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీకి లక్ష్మీపత్ సింఘానియా–IIM లక్నో నేషనల్ లీడర్‌షిప్ అవార్డు లభించింది.

 మూలాలు 

 బాహ్య లింకులు 

 బయోమెడ్ నిపుణులపై ఎం. విజయన్ ప్రొఫైల్
 మామన్నమన విజయన్ ప్రచురణల జాబితా  25 October 2016 at the Wayback Machine
 ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్లో ఎం. విజయన్ హోమ్ పేజీ
వర్గం:జీవ శాస్త్రంలో శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ అవార్డు విజేతలు
వర్గం:2022 మరణాలు
వర్గం:1941 జననాలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు