బైజ్‌నాథ్ ఆలయ సముదాయం, ఉత్తరాఖండ్

బైజ్‌నాథ్ ఆలయ సముదాయం, భారతదేశంలోని ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రం బైజ్‌నాథ్ పట్టణంలో ఉన్న 18 హిందూ దేవాలయాల సమూహం. ఈ సముదాయం బాగేశ్వర్ జిల్లా గోమతి నది ఒడ్డున సగటు సముద్ర మట్టానికి 1125 మీ. ఎత్తులో ఉంది. ఈ పార్వతిదేవి, శివుడు ఆలయ సముదాయం ప్రపంచంలోని అతి తక్కువ దేవాలయాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. శివరాత్రి, మకర సంక్రాంతి పర్వదినాల సందర్భంగా యాత్రికులు ఇక్కడకు ఎక్కువగా వస్తారు.

ఇది గోమతి నది ఎడమ ఒడ్డున ఉన్న 18 రాతి దేవాలయాల సమూహం. 102 రాతి విగ్రహాలు ఉన్నాయి, వీటిలో కొన్ని నిత్యపూజకు నోచుకోగా, మరికొన్ని ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ద్వారా రిజర్వు చేయబడ్డాయి. బైజ్‌నాథ్ ఆలయ సముదాయంలో ప్రధాన దేవతలు వైద్యనాథ్ (శివుడు), పార్వతిdofr, నృత్య గణపతి, కార్తికేయ, నరసింహ, బ్రహ్మ, మహిషాసుర్మర్దిని, సప్త నార్తికులు, సూర్య, గరుడ, కుబేరులు ఉన్నారు.

 నిర్మాణం 
ఎడమ|thumb|ఈ ఆలయ సముదాయం బైజ్‌నాథ్ పట్టణానికి తూర్పు భాగంలో ఉంది.

బైజ్‌నాథ్ ఆలయ సముదాయం బైజ్‌నాథ్ పట్టణ తూర్పు భాగంలో 29°55′12′′N 79°37′30′′E/29.92 °N 79.625 °E, గోమతి నది ఎడమ ఒడ్డున ఉంది. ఇది బాగేశ్వర్ జిల్లా బాగేశ్వర్ నుండి 22 కి. మీ. ల దూరంలో, కౌసాని నుండి 16 కి. మీ దూరంలో ఉంది. కత్యూరి రాణి ఆదేశాల మేరకు నిర్మించిన రాళ్లతో చేసిన మెట్ల ద్వారా ఈ ఆలయానికి నది ఒడ్డున నుండి చేరుకోవచ్చు.

ఈ సముదాయంలోని ప్రధాన మందిరం లింగం రూపంలో వైద్యనాథ్ శివుడికి అంకితం చేయబడింది. బూడిద రంగు క్లోరైడ్ షిస్ట్ తో చేసిన పార్వతిదేవి వర్ణన కళలో ఒక అద్భుతం. వైద్యనాథ్ ఆలయం వెలుపల కూర్చున్న విలాసంలో కాలభైరవుడు, జీవిత పరిమాణ చిత్రం మరొక శిల్ప అంశం.

 చరిత్ర 
కత్యూరి రాజులు తమ రాజధానిని జోషిమఠ్ నుండి కార్తికేయపురకు మార్చినప్పుడు, లకులిష, నాథ్, జంగం, వైరగి, సన్యాసి వంటి ఈస్టోరిక్ శైవ శాఖల అనుచరులు కూడా పెద్ద సంఖ్యలో వారిని అనుసరించారు. వారికి పునరావాసం కల్పించడానికి, కత్యూరిలు వైద్యనాథ్ శివుడికి అంకితం చేసిన పెద్ద దేవాలయాల సముదాయాన్ని నిర్మించారు, తరువాత ఈ పేరు బైజ్‌నాథ్ గా మారింది.

1202 CE నాటి అనేక శాసనాలు ఆలయ సముదాయంలో కనుగొనబడ్డాయి. జ్ఞాన్ చంద్ రాజు పాలనలో ఈ దేవాలయాలు పునరుద్ధరించబడ్డాయి. ఈ ఆలయ సముదాయాన్ని రోహిల్లాలు క్రీ. శ. 1743-1744 లో దోచుకున్నారు, ఇది ప్రధాన మందిరం శిఖరం నాశనానికి దారితీసింది.

 మూలాలు 

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:ఉత్తరాఖండ్
వర్గం:దేవాలయాలు