అనంతపుర సరోవర ఆలయం

అనంతపద్మనాభ ఆలయం లేదా అనంతపుర సరస్సు ఆలయం దక్షిణ భారతదేశం కేరళ కాసరగోడ్ జిల్లా మంజేశ్వరం తాలూకా కుంబ్లా పట్టణానికి 6 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న అనంతపుర గ్రామంలో ఒక సరస్సు మధ్యలో ఉన్న హిందూ దేవాలయం. ఇది కేరళలోని ఏకైక హిందూ సరస్సు ఆలయం.  కొన్ని సంప్రదాయాల ప్రకారం, అనంతపద్మనాభ స్వామి (పద్మనాభస్వామి ఆలయం) తిరువనంతపురం  అసలు స్థానం (మూలస్థలం) అని నమ్ముతారు. ఇది వైష్ణవ సంప్రదాయంలోని 108 అభిమన్య క్షేత్రాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. అనంతపద్మనాభస్వామి  స్థిరపడిన అసలు ప్రదేశం ఇదే అని పురాణం చెబుతోంది.  

గర్భగుడి నిర్మించిన సరస్సు సుమారు 2 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఆలయాన్ని సందర్శించేటప్పుడు గుర్తుంచుకోవలసిన ఆసక్తికరమైన ప్రదేశం సరస్సు యొక్క కుడి వైపున (ఉత్తర మూలలో) ఒక గుహ.  స్థానిక పురాణాల ప్రకారం, అనంత పద్మనాభ దైవం ఆ గుహ గుండా తిరువనంతపురం వరకు వెళ్ళడానికి ఎంచుకున్నాడు. అందువల్ల, ఈ రెండు ప్రదేశాలు ఈ ప్రాంతానికి ఇరువైపులా ఒకే విధమైన పేర్లను కలిగి ఉన్నాయి.

 పురాణాలు 
కొన్ని పురాణ కథలు తప్ప, ఈ ఆలయం యొక్క తొలినాటి చరిత్ర అంతగా తెలియదు. అటువంటి పురాణ కథలలో ఒకటి దివాకర ముని విల్వమంగళం అనే గొప్ప ఋషికి సంబంధించినది. ఆయన ఇక్కడ నివసించిన ఒక పవిత్ర బ్రాహ్మణుడు, తన జీవితాన్ని తపస్సు, ప్రార్థనలు చేస్తూ గడిపారు.

ఒక రోజు, నారాయణుడు (విష్ణువు) ఒక చిన్న బాలుడి రూపంలో ఆయనకు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆ బాలుడి ముఖం ప్రకాశవంతంగా, దివ్య తేజస్సుతో నిండి ఉంది. ఆ ఋషి ఆశ్చర్యపడి, ఆ బాలుడిని నువ్వు ఎవరు అని అడిగాడు. తనకు తల్లిదండ్రులు లేరని, ఇల్లు కూడా లేదని ఆ బాలుడు చెప్పాడు. అతనిపై జాలిపడి, విల్వమంగళం ఆ బాలుడిని తనతో ఉండటానికి అనుమతించాడు.

ఆ బాలుడు అంగీకరించాడు, కానీ ఒక షరతు పెట్టాడు: తనను ఎప్పుడైనా అవమానించినా లేదా బాధపెట్టినా, తాను వెంటనే అక్కడి నుండి వెళ్ళిపోతానని చెప్పాడు. కొంతకాలం పాటు ఆ బాలుడు ఋషితోనే ఉండి అతనికి సహాయం చేశాడు. కానీ ఆ బాలుడు తరచుగా పిల్ల చేష్టలు చేసేవాడు, కొంతకాలానికి ఋషికి కోపం వచ్చింది. ఒక రోజు, అతను కోపంతో ఆ బాలుడిని తిట్టి, కొట్టాడు. అవమానంగా భావించిన ఆ బాలుడు అదృశ్యమయ్యాడు. వెళ్ళిపోయే ముందు, ఋషి తనను మళ్ళీ చూడాలనుకుంటే, అనంత అనే సర్పదేవుని అడవి అయిన అనంతంకాడుకు వెళ్ళాలని చెప్పాడు.

అప్పుడే విల్వమంగళంకు ఆ బాలుడు సాక్షాత్తు విష్ణుమూర్తి అని తెలిసింది. తన తప్పుకు అతను చాలా బాధపడ్డాడు. ఆ బాలుడు అదృశ్యమైన చోట ఉన్న ఒక గుహలోకి ప్రవేశించి, దానిని అనుసరించాడు. ఆ గుహ అతన్ని సముద్రం వైపు, ఆపై దక్షిణంగా తీరానికి సమీపంలో ఉన్న ఒక అడవి వైపు నడిపించింది.

అక్కడ, అతను మళ్ళీ ఆ బాలుడిని చూశాడు. ఆ బాలుడు అకస్మాత్తుగా ఒక పెద్ద ఇప్ప చెట్టులోకి అదృశ్యమయ్యాడు. వెంటనే, ఆ చెట్టు కూలిపోయి, వెయ్యి తలలు గల గొప్ప సర్పం అనంతంపై పడుకుని ఉన్న విష్ణుమూర్తి దివ్య రూపంగా మారిపోయింది.

ఈ విధంగా ఆ ప్రదేశంలో భగవంతుని పవిత్ర రూపం వెల్లడైంది..

 నిర్మాణం, దేవత 
alt=Ananthapura Temple|thumb|వర్షపు రోజున అనంతపుర సరస్సు ఆలయం
ఈ ఆలయం దాని నిర్మాణపరమైన అంశాలలో ప్రత్యేకమైనది, ఎందుకంటే ఇది 302 అడుగుల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఒక అద్భుతమైన సరస్సు మధ్యలో నిర్మించబడింది. ఈ సరస్సుకు నిరంతరం స్వచ్ఛమైన సెలయేటి నీరు లభిస్తుంది. సరస్సు చుట్టూ ఆలయాల శిథిలాలు మనకు కనిపిస్తాయి, ఇవి ఒకప్పుడు ఇది ఒక గొప్ప ఆలయ సముదాయంలో భాగమని చాటి చెబుతున్నాయి. శ్రీకోవిల్ (గర్భగుడి), నమస్కార మండపం, తిడప్పల్లి, జల-దుర్గ ఆలయాలు, అలాగే గుహ ప్రవేశ ద్వారం సరస్సులోనే ఉన్నాయి. నమస్కార మండపం తూర్పు వైపున ఉన్న శిలతో ఒక పాదచారుల వంతెన ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది, ఇది శ్రీకోవిల్‌కు వెళ్ళడానికి ఉన్న ఏకైక మార్గం.

ప్రధాన దేవత విష్ణువు. ఈ ఆలయంలోని ముఖ్య లక్షణాలలో ఒకటి ఏమిటంటే, గర్భగుడి లోని అసలు విగ్రహాలు లోహంతో లేదా రాతితో తయారు చేయబడలేదు, కానీ 'కాడు-శర్కరా-యోగమ్' అని పిలువబడే 70 కంటే ఎక్కువ ఔషధ పదార్థాల అరుదైన కలయికతో తయారు చేయబడ్డాయి. ఈ విగ్రహాల స్థానంలో 1972లో పంచలోహ విగ్రహాలు వచ్చాయి. వీటిని కంచి కామకోటి మాఠాధిపతి జయేంద్ర సరస్వతి తిరువటికల్ విరాళంగా ఇచ్చారు. 'కాడు-శర్కరా-యోగంతో చేసిన విగ్రహాలను తిరిగి స్థాపించడానికి ఇప్పుడు ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. విష్ణుమూర్తి విగ్రహం ఐదు తలల సర్పరాజు అయిన అనంతునిపై కూర్చున్న భంగిమలో ఉంది. ఈ సరస్సు ఆలయం కుల, మత భేదం లేకుండా అందరు సందర్శకులకు తెరిచి ఉంటుంది. జిల్లా పర్యాటక ప్రోత్సాహక మండలి ఈ ఆలయాన్ని, దాని పరిసరాలను దాని ప్రత్యేకత దృష్ట్యా పరిరక్షించడానికి ప్రణాళికలు వేస్తోంది.

ఈ ఆలయంలోని మండపం పైకప్పులపై అద్భుతమైన చెక్క శిల్పాల సమాహారం ఉంది. ఈ శిల్పాలు దశావతారాల (విష్ణుమూర్తి పది అవతారాలు) కథల నుండి తీసుకున్న ఘట్టాలను చిత్రిస్తాయి. వాటిలో కొన్నింటికి రంగులు వేశారు. ముక్త మండపంలో నవగ్రహాల చిత్రాలు చిత్రించబడి ఉన్నాయి. శ్రీకోవిల్ కు ఇరువైపులా ద్వారపాలకులైన జయ, విజయుల విగ్రహాలు చెక్కతో అందంగా చెక్కబడ్డాయి.

 ఎలా చేరుకోవాలి? 
ఈ ఆలయం మతం లేదా కులంతో సంబంధం లేకుండా అందరికీ తెరిచి ఉంటుంది. అనంతపుర సరస్సు ఆలయానికి సమీపంలోని ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్ కుంబ్ల రైల్వే స్టేషన్, ఇది ఇక్కడి నుండి సుమారు 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. మంగళూరు విమానాశ్రయం సమీప విమానాశ్రయం, ఇది ఇక్కడి నుండి సుమారు 54 కిలోమీటర్ల (NH66 మీదుగా) దూరంలో ఉంది. కన్నూర్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం సుమారు 123 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. రోడ్డు మార్గంలో అక్కడికి చేరుకోవడానికి, కుంబ్ల-బడియడ్క రహదారిపై నాయికప్ (కుంబ్ల నుండి 4 కిలోమీటర్ల దూరంలో) వద్ద మలుపు తీసుకోవాలి.

 మొసలి 
ఆ సరస్సులో నివసించిన బాబియా అనే మొసలి శాకాహారిగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. అది అక్టోబర్ 9, 2022న 75 సంవత్సరాల వయస్సులో మరణించింది. అది వారానికి రెండుసార్లు తనకు అందించే ఆలయ ప్రసాదాలను మాత్రమే తినేదని, ఏ ఒక్క మనిషికి కూడా హాని చేయలేదని నమ్ముతారు. నవంబర్ 2023లో, ఒక అద్భుతంలా ఆ సరస్సులో ఒక కొత్త మొసలి కనిపించింది. బాబియా కంటే చాలా చిన్నదైన ఆ కొత్త మొసలి, త్వరలోనే దానిలాగే శాంతియుత ప్రవర్తనను ప్రదర్శించడం ప్రారంభించింది. అది చేపలను వేటాడకుండా, అప్పుడప్పుడు దాని కోసం ఉంచే ఆలయ ప్రసాదాలతోనే సంతృప్తిగా ఉన్నట్లు కనిపించింది.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 పద్మనాభస్వామి ఆలయం
 కేరళలోని హిందూ దేవాలయాల జాబితా

 మూలాలు 

 బాహ్య లింకులు 


 ఆలయ చిత్రాలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:కేరళ దేవాలయాలు
వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు