నాయక్ పోడు

నాయక్ పోడు తెగ (లేదా నాయక్‌పోడ్) అనేది తెలంగాణ, భారతదేశంలో నివసించే ఒక ప్రాచీన దేశీయ గిరిజన సమూహం. వీరిని నాయకపోడులు అని కూడా వ్యవహరిస్తారు . వీరు గొప్ప సాంస్కృతిక మరియు చారిత్రక వారసత్వాన్ని కలిగి ఉన్నారు. ఈ తెగ తమ మూలాలను చరిత్రపూర్వ కాలం (prehistoric times) నుండి గుర్తించిబడింది. 

చారిత్రక నేపథ్యం

నాయక్ పోడులు దాదాపు 5,150 సంవత్సరాల క్రితం తెలంగాణ ప్రాంతానికి వలస వచ్చినట్లు నమ్ముతారు. వీరు ప్రారంభ ప్రపంచ గిరిజన సమాజాలతో సాంస్కృతిక సంబంధాలను పంచుకున్నారు, వీరి సాంస్కృతిక అంశాలు ప్రాచీన ఆఫ్రికన్ మరియు భూటాన్ తెగలతో సారూప్యతలను కలిగి ఉన్నాయి.https://publications.anveshanaindia.com/wp-content/uploads/2025/03/INDIGENOUS-HERITAGE-OF-THE-NAYAK-PODU-TRIBE-A-STUDY-OF-HISTORY-TRADITIONS-AND-SOCIAL-STRUCTURE.docx.pdf

వారి మూలానికి సంబంధించి అనేక సిద్ధాంతాలు ఉన్నాయి:

1. పద్మనాయకులు: కొందరు వీరిని కాకతీయ రాజవంశంలో సైనిక నాయకులుగా ఉన్న పద్మనాయకుల వారసులుగా భావిస్తారు. క్రీ.శ. 1323లో కాకతీయ రాజ్యం పతనమైన తర్వాత, ఈ యోధులు వివిధ పాలకుల క్రింద రక్షణ మరియు పరిపాలనలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు.

2. మహా పద్మనంద రాజవంశం: మరికొందరు వీరిని క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దపు మహా పద్మనంద రాజవంశంతో ముడిపెట్టారు, అయితే దీనికి స్పష్టమైన చారిత్రక ఆధారాలు లేవని చెప్పవచ్చు.

పద్మనాయక చరిత్రకు స్పష్టమైన సాహిత్య మరియు శాసన ఆధారాలు 800 సంవత్సరాల క్రితం నుండి తెలంగాణలో ఉన్నాయని చెప్పవచ్చు. పద్మనాయకులకు మూలపురుషుడైన బేతాల నాయకుడు 13వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మహబూబ్‌నగర్ సమీపంలోని పాలసమర్రి ప్రాంతంలో జన్మించాడు. వీరు కాకతీయ రాజు గణపతి దేవ్ సైన్యంలో సైనిక నాయకుడిగా చేరి, ఆ తరువాత 'కాకతీయ రాజ్యస్థాపనాచార్య' అనే బిరుదును పొందారు.

• పద్మనాయకులు (రాచర్ల వంశీయులు) క్రీ.శ. 1361–1475 మధ్య గోదావరి-కృష్ణా నదుల మధ్య తమ రాజధానులుగా తెలంగాణను పాలించారు. క్రీ.శ. 1475 తర్వాత, కొందరు పద్మనాయకులు ఇతర రాష్ట్రాలకు వలస వెళ్లి ఇతర పేర్లతో చలామణి అయ్యారు. ధనం సంపాదించిన వారు తెలుగు దేశంలో వెలమలయ్యారు, అడవుల్లోకి పారిపోయిన వారు నాయక తెగలుగా మారారు. వీరిలో కొందరు (ముఖ్యంగా రాచకొండ మరియు దేవరకొండ) గోల్కొండలోని కుతుబ్‌షాహీ రాజులకు అనుచరులుగా ఉన్నారు. మన్నావార్స్ (గిరిజన నాయకులకు మరొక పేరు) ఇబ్రహీం కుతుబ్‌షాను రాజుగా సమర్థించినట్లు క్రీ.శ. 1550 నాటి శాసనాలు సూచిస్తున్నాయి.https://naikapod.weebly.com/uploads/2/4/8/6/24860179/naikapod_seminor_in_osm_unvrsty.pdf

20వ శతాబ్దంలో, నాటి నిజాం ప్రభుత్వం నాయక్ పోడులను హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని 9 ఆదిమ తెగలలో ఒకటిగా గుర్తించింది. 1950లో భారత రాజ్యాంగం రూపొందించబడిన తర్వాత, వీరిని గోండు తెగలలో కలిపి చూపించారు.

ఈ  తెగ అనేది ప్రధానంగా తెలంగాణ మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలో ముఖ్యంగా అటవీ మరియు కొండ ప్రాంతాలలో కనిపించే ఒక స్థానిక గిరిజన సమాజం ఈ తెగ వారు సాంప్రదాయకంగా. వేటగాళ్ళు మరియు జీవనాధారం రైతులు, మారుతున్న సాగు మరియు చిన్న అటవీ ఉత్పత్తులపై ఆధారపడి జీవనం కొనసాగిస్తున్నారు. కాలక్రమేణా, కొందరు స్థిరపడి వ్యవసాయం మరియు కూలీ పనులు చేపట్టారు. నాయకపోడ్ ప్రజలు ఇతర గిరిజన భాషల ప్రభావాలతో తెలుగు మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు. వీరికి ప్రత్యేకమైన జానపద కథలు, సంగీతం మరియు నృత్యం వంటి బలమైన సాంస్కృతిక వారసత్వం కలదు. ఇవి వీరి దైనందిన జీవితాలలో మరియు ఆచారాలలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. వీరి మత విశ్వాసాలు అడవులు మరియు వన్యప్రాణుల పట్ల లోతైన గౌరవంతో ప్రకృతి ఆరాధన, పూర్వీకుల ఆతులు మరియు స్థానిక దేవతల చుట్టూ తిరుగుతాయి. నాయక్ పోడుల మత విశ్వాసాలు పూర్వీకుల ఆరాధన, పురాణాలు మరియు పవిత్ర గుహ ప్రదేశాలలో లోతుగా పాతుకుపోయాయి.

• పూర్వీకుల ఆరాధన: వీరు చరిత్రపూర్వ గుహ చిత్రాలను (చిత్తరయ్య గుహలు, తాటి మత్తయ్య గుహ, గాంధారి ఖిల్లా గుహలు వంటివి) పూజిస్తారు.

• పాండవుల సంబంధం: వీరు తమ వంశం కొర్రాజుల నుండి ఉద్భవించినట్లు చెబుతారు, కొర్రాజులు అంటే పాండవులు.

• పాండవుల మధ్యముడైన భీముడు, పాండవుల తల్లి కుంతి (గొంటెమ్మ) నాయకులకు వ్యవసాయం (కర్రలు, సామలు మరియు ధాన్యం) నేర్పించారని చెబుతారు.

• వీరు కొర్రాజుల రూపాలను గుండ్రని తలలు, తల కింద శరీరాన్ని సూచించే నెమలి పింఛాలతో (bundles of peacocks) పూజిస్తారు.

• వీరు భీముడు నాయక్ పోల అమ్మాయి హిడింబి (ఇలానంబి) ని వివాహం చేసుకుని ఘటోత్కచుడిని కన్నట్లు పాటలు పాడతారు.

• మహదేవపూర్ సమీపంలోని గొంటెమ్మ కొల్లు అనే గుహలో పాండవుల తల్లి గొంటెమ్మను పూజిస్తారు. గాంధారిఖిల్లాలో గాంధారి (పెద్దమ్మ) పేరు మీదుగా ఒక స్త్రీ దేవతను/తల్లిని కూడా ఆరాధిస్తారు.

• వీరు పద్మనాయక రాజ్యాన్ని స్థాపించిన సింగమ మరియు అనపోత రాజుల చెక్క విగ్రహాలను ఉత్సవాలలో ముఖానికి ధరించి ఆడతారు.

లక్ష్మి దేవర:

లక్ష్మీ దేవరను తమ ఇలవేల్పుగా కొలిచే నాయకపోడు కొర్రాజులు పేరుతో పంచ పాండవులను కృష్ణున్ని ప్రోలయ సింగలోయుడు, మైసమ్మ, పోతురాజు, పెద్దమ్మ, మద్ది రామక్క గట్టు ముసలమ్మ, సోమల దేవమ్మ, ఎర్రమ్మ (ఎర్రమారి) మొదలగు దేవరలను కొలుస్తారు.

కొర్రాజుల కొలుపు:
కొర్రాజుల కొలుపులో ముందుగా ఊరిలో ఒక వందర వేసి అందులో దేవుని, వగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించిన అనంతరం అడవికి వెళ్లి ఒకే రకమైన మూడు సండ్ర చెట్లను వేళ్లతో సహా తీసుకువచ్చి ఊరుచుట్టు ఊరేగింపు చేసిన తర్వాత వాటిని నిప్పులు గా మార్చి అగ్నిగుండం ఏర్పాటు చేస్తారు. అగ్నిగుండంలో దేవునితో సహా భక్తులు వారి కోరికలు నెరవేరాలని కోరుకుంటూ అగ్నిలో నడవడం జరుగుతుంది. అగ్నిగుండం. ప్రవేశం అనంతరం భక్తులు దేవుడికి నైవేద్యం సమర్పించి ప్రసాదాలను స్వీకరిస్తారు. 

భారతదేశంలోని అతిపెద్ద గిరిజన పండుగలలో ఒకటైన సమ్మక్క సారక్క జాతరలో కూడా వీరు పాల్గొంటారు. ఇక్కడ వారు యోధులు దేవతలైన సమ్మక్క మరియు సారక్కలను పూజిస్తారు. ఇతర వేడుకలలో కాలానుగుణ ఆచారాలు, జంతు బలులు మరియు పూర్వీకుల ఆరాధన వేడుకలు ఉన్నాయి. వీటిలో సాంప్రదాయ పాటలు, నృత్యాలు మరియు సామూహిక విందులు ఉంటాయి. ఈ పండుగలు వీరి గుర్తింపును కాపాడుకోవడానికి మరియు సమాజ బంధాలను బలోపేతం చేయడానికి సహాయపడతాయి.

శ్రీరామనవమి

ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని ఉమ్మడి పశ్చిమ గోదావరి  జిల్లా, జీలుగుమిల్లి  మండలం, ములగలంపల్లి గ్రామంలో కొర్రాజుల పెద్దమ్మ జాతర ఘనంగా చేస్తారు 30 కుటుంబాల గల ఈ గ్రామంలో అత్యంత కన్నెల పండగగా పెద్దమ్మ తల్లి జాతరను నాయక పోడు గిరిజన సాంప్రదాయాలలో ఐదు రోజులపాటు ఘనంగా నిర్వహిస్తారు అలాగే బుట్టాయిగూడెం మండలం  లక్ష్మీపురంలో నాయక్  పొడు గిరిజన సంప్రదాయాలు వినూత్నంగా ఉంటాయి. తరతరాలుగా తాతముత్తాతల నుంచి వచ్చిన ఆనవాయితీలను కొనసాగిస్తూ భావితరాలకు అందిస్తున్న గిరిజన తెగలు చాలా ఉన్నాయి.  చెట్టు మానులను కొయ్య రూపాలుగా మార్చి ఏటా శ్రీరామనవమికి పూజలు చేయడం బుట్టాయగూడెం మండలంలోని లక్ష్మీపురం నాయకోపోడు గిరిజనుల ప్రత్యేకం. గ్రామంలో 50 నాయకపోడు గిరిజన కుటుంబాలు ఉన్నాయి. గ్రామ దేవతగా గంగానమ్మవారు పూజలందుకుంటున్నారు.

అయినా గ్రామస్తులంతా సీతారాములను ఆరాధ్య దైవంగా కొలుస్తుంటారు. ఏటా శ్రీరామనవమి సందర్భంగా అడవిలోని నాలుగురకాల చెట్ల మానులను సేకరించి వాటిని ప్రత్యేక రూపంలో మలిచి ఘనంగా పూజలు చేస్తుంటారు. నాలుగు రకాల మానుల నుంచి..

శ్రీరామనవమికి ముందు ఉత్సవ కమిటీ సభ్యులు అడవికి వెళ్లి చెండ్ర, పాల, ఊడిగ, రావిచెట్ల మానులు సేకరిస్తారు. చెండ్ర చెట్టు మానును రాముడిగా, పాలచెట్టు మానును సీతాదేవిగా, ఊడిగ చెట్టు మానును లక్ష్మణుడిగా, రావిచెట్టు మానును ఆంజనేయుడిగా చెక్కించి గ్రామ మధ్యలో ప్రతిష్టించి పూజలు చేస్తారు. ఏజెన్సీ మారుమూల గ్రామంలో వినూత్న ఆచారంతో సీతారాముల కల్యాణం జరగడం ఇక్కడ ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంది.

సామాజిక నిర్మాణం మరియు జీవన విధానం

నాయక్ పోడులు తమను తాము నాయకలు లేదా పద్మ నాయకలు అని పిలుచుకుంటారు. వీరు ఇతర గిరిజనుల లేదా గిరిజనేతరుల నివాసాల నుండి దూరంగా గుడిసెలు వేసుకుంటారు.

ఆహారం:  

వీరు ఆహారంలో ముఖ్యంగా ఆకుపచ్చ జొన్నలు మరియు సజ్జలతో తయారుచేసిన గట్క మరియు అంబలిని (జావ) ఉంటాయి.  వీరు ప్రధానంగా దుంపలను (tubers) తీసుకుంటారు. అడవిలో దొరికే గోవింద గడ్డ, ఊలేక గడ్డ, ముసలమ్మ గడ్డ వంటి వాటిని తవ్వి ఉడికించి తింటారు.  విషపూరితమైన చెన్న గడ్డలను కూడా మట్టికారం (బూడిద) కలిపి రాత్రంతా ఉడకబెట్టి, ప్రవహించే నీటిలో ఉంచి, శుద్ధి చేసి తింటారు. ఇలా శుద్ధి చేయకపోతే, కాళ్లు, చేతులు, ముఖం వాచిపోతాయి.

కుటుంబం మరియు పాత్రలు:

• కుటుంబం వీరి సామాజిక నిర్మాణంలో కేంద్రం. వివాహం జరిగిన కొన్ని సంవత్సరాలకే ఉమ్మడి కుటుంబాల నుండి విడిపోయి సొంత కుటుంబాలను ఏర్పరుచుకుంటారు.కుటుంబ పోషణ బాధ్యత భార్య, భర్త ఇద్దరిపై ఉంటుంది. స్త్రీలు వంట, శుభ్రత, పిల్లల సంరక్షణ, అడవిలో దుంపలు సేకరించడం మరియు చేపలు పట్టడం వంటివి చేస్తారు. పొలం పనులలో కూడా భర్తలకు సాయం చేస్తారు.తండ్రిని కుటుంబ పెద్దగా అంగీకరిస్తారు. తండ్రి లేని కుటుంబాలలో తల్లి పెద్దగా ఉంటుంది.  కుటుంబంలో మామకు (మేనమామ/Uncle) మంచి గౌరవం ఉంటుంది.

గోత్రాలు మరియు విభజనలు: నాయక్ పోడులలో ప్రధానంగా రెండు గోత్రాలు ఉన్నాయి: 1. పాలకాయ 2. నల్లెల్ల.
విభజనగోత్రంనది సంబంధంమత ఆచారంవంశంఉబిడ దారిపాలకాయగోదావరి (కొబ్బరి నీరు వలె పారదర్శక నీరు)శైవులు, విభూతి ధారణ చేస్తారుచంద్ర వంశంతిరువాణ దారినల్లెల్లకృష్ణా నది (నల్లటి బురద)వైష్ణవులు, మూడు నామాల బొట్టు పెట్టుకుంటారుసూర్య వంశం
వివాహ సంప్రదాయాలు (మను): నాయక్ పోడు తెగలో ఆరు రకాల వివాహాలు ఉన్నాయి: 1) కుండ మార్పిడి మను, 2) ఎత్తు మను, 3) సుక మంచి, 4) ఇల్లరికం, 5) ఎత్తుకొని పోవుట మను (బలవంతపు వివాహం), 6) మరు మను. సాధారణంగా మేనరికం లేదా దూరపు కులాల పిల్లలతో పెళ్లి సంబంధాలు నిర్ణయిస్తారు. పెళ్లి కొడుకు ఇంట్లో వివాహం జరుగుతుంది.

పరిపాలన (కుల పంచాయతీ)

నాయకులు కుల వ్యవస్థను గౌరవిస్తారు మరియు కుల ప్రమాణాల ప్రకారం జీవిస్తారు. ప్రతి గూడెంలో ఒక కుల పెద్ద, ఒక పూజారి, మరియు ఒక కుల జవాన్ (బంట్రోతు లేదా మానేగాడు) ఉంటారు. వీరు ముగ్గురిని కుల సభ్యులందరూ నియమిస్తారు.కుల పెద్ద ఆదేశాల మేరకు పూజారి పెళ్లిళ్లు, దేవతలు, జాతరలు నిర్వహిస్తారు. కుల జవాన్ వివాహాలు, మరణాలు, పంచాయతీలు, జాతరలు వంటి అన్ని సందర్భాలలో అందరినీ ఆహ్వానిస్తాడు. కుల పంచాయతీని ప్రతి గ్రామం స్వతంత్రంగా నిర్వహిస్తుంది. ఒక గూడెం అమ్మాయిని మరొక గూడెం అబ్బాయి ఎత్తుకెళ్లినప్పుడు లేదా ఏదైనా గొడవలు జరిగినప్పుడు దగ్గరలోని గూడెం పెద్దలందరితో కలిసి పంచాయతీ నిర్వహిస్తారు.పంచాయతీలో విధించిన దండగ (జరిమానా) తప్పక కట్టాలి. లేకపోతే వారిని కుల కార్యక్రమాలలో చేర్చుకోరు. ఈ దండగ డబ్బును అందరూ సమానంగా పంచుకొని సారా తాగుతారు.

సవాళ్లు

ఆధునికీకరణ మరియు సామాజిక-రాజకీయ మార్పులు నాయక్ పోడు తెగ ఉనికికి సవాళ్లు విసురుతున్నాయి. 1950 తర్వాత నాయక్ పోడులను గోండు తెగల్లో చేర్చడం వలన, తెలంగాణ రాష్ట్రం (పాత హైదరాబాద్) అంతటా గోండులుగా జాబితా చేయబడటంతో నాయకులు సామాజిక ఉనికిని కోల్పోయారు. https://hittvtelugu.com/telangana/018e30f32809448-366640.html  వీరు మైదాన ప్రాంతాలలో నివసించడం వల్ల, 1950లో గిరిజన తెగల చట్టం తర్వాత, 1/70 చట్టం వంటి భూమి రక్షణ చట్టాలు వీరికి వర్తించలేదు. దీనివల్ల గిరిజనేతరుల వలసలు పెరిగి, నాయకులు తమ భూములను కోల్పోయి పేదవారుగా మారారు.నాయకుల అక్షరాస్యత రేటు ఒక శాతం కంటే తక్కువగా ఉంది. విద్య లేకపోవడం, సామాజిక నాయకత్వానికి నోచుకోకపోవడం వల్ల ప్రభుత్వ అభివృద్ధి పథకాల గురించి వారికి అవగాహన ఉండటం లేదు.

వారి వారసత్వాన్ని పరిరక్షించడానికి, వారి ప్రత్యేక సాంస్కృతిక గుర్తింపు మరియు సంప్రదాయాలు కాలక్రమేణా కోల్పోకుండా ఉండటానికి విద్య, విధాన మద్దతు మరియు సాంస్కృతిక డాక్యుమెంటేషన్ అవసరం. ఈ తెగ ప్రజలు తమ సమస్యల కోసం నిరసనలు చేపడుతున్నారు, ముఖ్యంగా కుల ధ్రువీకరణ పత్రాలు పొందడంలో ఇబ్బందులు ఎదుర్కోవడం వల్ల. ఇటీవల, వారు కుల ధ్రువీకరణ పత్రాల కోసం తహసీల్దార్ కార్యాలయాల వద్ద నిరసనలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు . 2025లో తెలంగాణ  ప్రభుత్వం నాయక్ పోడు కార్పొరేషన్ ఏర్పాటు చేసేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నట్లు మంత్రి సీతక్క హామీ ఇచ్చారు. 

 మూలాలు