లాలా హంసరాజ్

హంసరాజ్ (19 ఏప్రిల్ 1864 - 15 నవంబరు 1938) అవిభక్త భారతదేశంలోని పంజాబ్‌కు చెందిన ఆర్య సమాజ్‌లో ప్రముఖ నాయకుడు, విద్యావేత్త. పంజాబ్ అంతటా దయానంద్ ఆంగ్లో వేద పాఠశాలలను (DAV) స్థాపించాడు.

 జీవిత విశేషాలు 
హంసరాజ్ బ్రిటిష్ ఇండియాలోని పంజాబ్‌లోని హోషియార్‌పూర్ జిల్లాలోని బజ్వారాలో 1864 ఏప్రిల్ 19న ఒక పంజాబీ హిందూ ఖత్రి కుటుంబంలో జన్మించాడు. హంసరాజ్‌కు 19 ఏళ్లు నిండకముందే అతని తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత అతని అన్నయ్య ముల్ఖ్‌రాజా అతనిని చూసుకున్నాడు. విద్యను అందించాడు. తరువాత అతని కుటుంబం లాహోర్‌కు వెళ్లి అక్కడ ఒక మిషనరీ పాఠశాలలో చేరాడు. ఇంతలో, అతను స్వామి దయానంద్ ఉపన్యాసం విన్నాడు. ఇది అతని జీవిత గమనాన్ని శాశ్వతంగా మార్చివేసింది. అతను అద్భుతమైన మార్కులతో తన బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ (బి.ఎ) ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు.

బి.ఎ. పూర్తి చేసిన తర్వాత, ఉద్యోగం చేపట్టడానికి బదులుగా, హంసరాజ్ తన సహచర ఆర్యసమాజ్ గురుదత్త విద్యార్థితో కలిసి మొదటి డి.ఎ.వి. (దయానంద్ ఆంగ్లో వేదిక్) పాఠశాలను ప్రారంభించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. తరువాత ఆయన లాహోర్‌లోని దయానంద్ ఆంగ్లో-వేద కళాశాలకు ప్రిన్సిపాల్‌గా, పంజాబ్‌లోని ఆర్య సమాజ్‌లోని డి.ఎ.వి. విభాగం అయిన ప్రాంతీయ ఆర్య ప్రాంతీయ ప్రతినిధి సభకు అధ్యక్షుడయ్యాడు. 1893లో, ఆర్య సమాజం పంజాబ్‌లో రెండుగా విడిపోయింది, లాలా హంసరాజ్, లాలా లజపతిరాయ్ నేతృత్వంలోని ఒక విభాగం లాహోర్‌లోని డి.ఎ.వి. కళాశాలపై నియంత్రణను నిలుపుకుంది. ఈ రాడికల్ విభాగం పండిట్ లేఖ్ రామ్, లాలా మున్షీ రామ్ విజ్ (స్వామి శ్రద్ధానంద్) నాయకత్వంలో ఉంది. వారు పంజాబ్ ఆర్య సమాజాన్ని స్థాపించి ఆర్య ప్రతినిధి సభకు నాయకత్వం వహించారు. ఆయన తదుపరి 25 సంవత్సరాలు లాహోర్‌లోని డి.ఎ.వి. కళాశాలకు ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేశారు. పదవీ విరమణ తర్వాత తన జీవితాంతం సామాజిక సేవలో నిమగ్నమయ్యారు. భారత జాతీయ జెండా మధ్యలో అశోక ధర్మ చక్రాన్ని ప్రతిపాదించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ఆయన 1938 నవంబర్ 14న లాహోర్‌లో మరణించారు.

 సామాజిక సేవలు 
 అతను కేవలం 22 సంవత్సరాల వయసులో లాహోర్‌లోని DAV స్కూల్ ప్రిన్సిపాల్ అయ్యాడు.
 1895లో బికనీర్‌ను అతలాకుతలం చేసిన తీవ్రమైన కరువు సమయంలో, రెండు సంవత్సరాల పాటు రక్షణ, సహాయ చర్యలు జరిగాయి. ఈ పనిలో లాలా లజపతి రాయ్ కి హంసరాజ్ మార్గదర్శకుడు అయ్యాడు.
 జోధ్‌పూర్ కరువు సమయంలో ప్రజలకు సహాయం - 14000 మంది అనాథ పిల్లలను పెంపకం కోసం ఆర్య అనాథాశ్రమాలకు తరలించారు.
 హంసరాజ్ నాయకత్వంలో, 1905లో కాంగ్రాలో, 1935లో క్వెట్టాలో ,1934లో బీహార్‌లో బాధితులకు సహాయం అందించబడింది.
 నేడు, అనేక విద్యా సంస్థలు అతని పేరు మీద పెట్టబడ్డాయి, వాటిలో హంసరాజ్ మహిళా మహా విద్యాలయ, జలంధర్, పంజాబ్ హంసరాజ్ కళాశాల, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం ఉన్నాయి, ఇక్కడ మహాత్మా హంసరాజ్ కళాశాల రోడ్డు విశ్వవిద్యాలయం యొక్క ఉత్తర క్యాంపస్ నడిబొడ్డున ఉంది.

మూలాలు

 వెలుపలి లంకెలు 
 మహాత్మ హంసరాజ్

వర్గం:పంజాబ్ వ్యక్తులు
వర్గం:పంజాబ్ విద్యావేత్తలు