డాక్టర్ రేణు స్వరూప్

డాక్టర్ రేణు స్వరూప్ 

డాక్టర్ రేణు స్వరూప్ భారతదేశానికి చెందిన ప్రముఖ జీవసాంకేతిక శాస్త్రవేత్త. ఆమె దీర్ఘకాలంగా జీవసాంకేతిక పరిశోధన, అభివృద్ధి, మరియు పాలసీ తయారీలో కీలకపాత్ర వహిస్తున్నారు. భారత ప్రభుత్వంలోని బయోటెక్నాలజీ విభాగానికి (DBT) మాజీ కార్యనిర్వాహక సంచాలకురాలిగా సేవలందించారు. ఆమె పరిశోధనకు తోడుగా వ్యవస్థాత్మక విధానాలను రూపొందించడం, శాస్త్రవేత్తల శిక్షణ, మహిళల పరిశోధనా ప్రోత్సాహం వంటి రంగాలలోనూ విశేష కృషి చేశారు. ఆమె సాంకేతిక విధానాలను సామాన్య రైతుల వ‌ర‌కు తీసుకెళ్లే లక్ష్యంతో అనేక పథకాలు ప్రారంభించారు. సైన్సు డిప్లొమసీ, పరిశోధన కేంద్రాల మద్దతు, శాస్త్ర సాంకేతిక సమ్మేళనాలపై ఆమె నాయకత్వం ప్రదర్శించారు. దేశీయంగా తయారు చేసిన టెక్నాలజీలను వ్యాప్తి చేయడం ద్వారా స్వదేశీ పరిశోధనలకు ప్రోత్సాహం అందించారు. ఆమె మార్గదర్శకత్వంలో బయోటెక్నాలజీ రంగం పరిశోధన నుంచి ఆవిష్కరణ వరకు అభివృద్ధి చెందింది. అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలు, పరిశోధనా మోడళ్లలో ఆమె సూచనలు కీలకంగా నిలిచాయి. ఆమె శాస్త్రం పట్ల ఉన్న నిబద్ధత దేశవ్యాప్తంగా ప్రేరణగా మారింది. ఆమె శ్రమకు గుర్తింపుగా అనేక రాష్ట్రాలు, సంస్థలు గౌరవ పురస్కారాలు అందజేశాయి.

 బాల్యం మరియు విద్య 
రేణు స్వరూప్ విద్యాభ్యాసం ఢిల్లీలో ప్రారంభమైంది. ఆమె మాస్టర్స్ విద్యను ఏఐఐఎంఎస్ (AIIMS) లో పూర్తి చేసి, అనంతరం ఇండియన్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (IARI) నందు పీహెచ్‌డీ పొందారు. ఆమె పీహెచ్‌డీ లో పరిశోధన పంటల అనువంశికత మరియు జీవపరిణామంపై కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. ఆమె విద్యా కాలంలోనే శాస్త్రీయ దృష్టికోణాన్ని అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. విదేశీ విద్యా అవకాశాలను తిరస్కరించి భారతదేశంలోనే పరిశోధన కొనసాగించారు. ఆమెకు బాల్యం నుంచే శాస్త్రంపై ఆసక్తి ఉండేది. తల్లి ప్రోత్సాహంతో పుస్తకాలు చదవడం అలవాటయ్యింది. ఆమె పాఠశాల రోజులలోనే స్వయం నియంత్రణ, పట్టుదల వంటి విలువలు అలవడినట్లు ఆమె అనేక సందర్భాల్లో పేర్కొన్నారు. ఆమె విద్యారంగంలో పొందిన అభినందనలు ఆమెను పరిశోధనలవైపు ఆకర్షించాయి. విద్యతోపాటు సామాజిక సేవా కార్యక్రమాల్లోనూ ఆమె చురుకుగా పాల్గొనేవారు. పీహెచ్‌డీ సమయంలో ఆమె రాసిన పరిశోధన పత్రికలు ప్రముఖ సైన్స్ జర్నల్స్‌లో ప్రచురితమయ్యాయి.

 శాస్త్రజ్ఞ ప్రస్థానం 
1989లో బయోటెక్నాలజీ విభాగంలో చేరిన రేణు స్వరూప్, అనేక పరిశోధనా ప్రాజెక్టులకు నాయకత్వం వహించారు. ఆమె వ్యవసాయ బయోటెక్నాలజీ, వైద్య రంగ పరిశోధనలు, మైక్రోబయాలజీ వంటి అనేక విభాగాలలో కీలక పథకాలను ప్రారంభించారు. ఆమె అభివృద్ధి చేసిన నేషనల్ బయోటెక్నాలజీ డెవలప్మెంట్ స్ట్రాటజీ 2015–2020 అనే విధానం ద్వారా దేశంలోని శాస్త్రీయ విజ్ఞానాన్ని సమన్వయం చేశారు. ఆమె ప్రధాన లక్ష్యం పరిశోధనను ప్రయోగ స్థాయిలో ఉండకుండా ప్రజలకు ఉపయోగపడే విధంగా మార్చడమే. ఆమె పర్యావరణ సురక్షణకు సంబంధించి బయోరిమెడియేషన్, బయోఫ్యూయల్స్ వంటి రంగాల్లో కూడ ప్రాజెక్టులకు ప్రోత్సాహం అందించారు. ఆమె ముందుచూపుతో డేటా ఆధారిత పాలసీని మంజూరు చేసి నిర్ణయాల ఖచ్చితత్వాన్ని పెంచారు. కొత్త పరిశోధన సెంటర్ల స్థాపనకు నిధులు అందించారు. వ్యవసాయ రంగానికి అవసరమైన జెనెటికల్ మోడిఫైడ్ పంటలపై పరిశోధనలు చేయించించారు. ఆమె నిర్వహించిన కార్యక్రమాల ద్వారా గ్రామీణ ప్రాంత శాస్త్రవేత్తలకు అవకాశాలు ఏర్పడ్డాయి. ఆమె ప్రవేశపెట్టిన తత్వాలు ప్రభుత్వ విధానాలలో మార్గదర్శకాలుగా మారాయి.

 మహిళా శాస్త్రవేత్తల కోసం కృషి 
ఆమె మహిళల శాస్త్ర పరిశోధనలో పాల్గొనడానికి కావలసిన మద్దతును ఇచ్చేందుకు ప్రత్యేక పథకాలు ప్రారంభించారు. ఆమె 'BioCARe' అనే పథకాన్ని ప్రారంభించి యువ మహిళ శాస్త్రవేత్తలకు నిధుల కోసం ప్రోత్సహనం ఇచ్చారు. అలాగే, మహిళల అనుభవాలను విశ్లేషించేందుకు ప్రత్యేక సమ్మేళనాలు, వర్క్‌షాప్‌లు నిర్వహించారు. ఆమె వేదికలపై మహిళల పాత్రను ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకువచ్చారు. శాస్త్రవేత్తగా మహిళలు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను గుర్తించి వాటికి పరిష్కార మార్గాలను సూచించారు. STEM రంగాల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యాన్ని పెంచేందుకు మెంటార్ ప్రోగ్రామ్‌లు ప్రారంభించారు. మహిళా శాస్త్రవేత్తల కోసం రిసెర్చ్ గ్రాంట్‌లు, అవార్డులు ప్రారంభించడంలో ఆమె కృషి విశేషం. మహిళా శాస్త్రవేత్తల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా అనుభవాలను పంచుకునే వేదికను సృష్టించారు. విద్యార్థినులలో శాస్త్రంపై ఆసక్తిని పెంచేందుకు ఆమె విద్యాసంస్థలతో అనేక కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. మహిళల పరిశోధనలో నిరంతర అభివృద్ధికి ఆమె ప్రోత్సహం అందించారు. ఆమె రచనలు, ప్రసంగాలు మహిళలకు ప్రేరణగా నిలిచాయి.

 పాలసీ రూపకల్పన 
రేణు స్వరూప్ భారత బయోటెక్నాలజీ రంగానికి వ్యూహాత్మక విధానాన్ని తీసుకువచ్చే ప్రధాన శక్తిగా నిలిచారు. ఆమె రూపొందించిన నేషనల్ బయోటెక్నాలజీ డెవలప్మెంట్ స్ట్రాటజీ ద్వారా ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ రంగాల మధ్య భాగస్వామ్యాన్ని పెంపొందించారు. ఆమె పాలసీల కారణంగా అనేక నూతన బయోటెక్ కంపెనీలు స్థాపించబడ్డాయి. ప్రభుత్వ మద్దతుతో పరిశోధన కేంద్రాలు ఏర్పాటయ్యాయి. వివిధ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలతో సమన్వయం ద్వారా ప్రాంతీయ పరిశోధన అభివృద్ధి చెందింది. ఆమె రూపకల్పనలో స్థిరమైన అభివృద్ధిని దృష్టిలో పెట్టుకుని పథకాలు రూపొందించబడ్డాయి. అంతర్జాతీయ సంస్థలతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడం ద్వారా దేశీయ పరిశోధనకు విదేశీ మద్దతు లభించింది. ఆమె రూపొందించిన విధానాలు పరిశోధనకు కొత్త దిశనిచ్చాయి. పరిశోధనకు అవసరమైన మౌలిక వసతుల కోసం ప్రణాళికలు రూపొందించడంలో ఆమె పాత్ర కీలకం. పరిశోధన ఫలితాలను ప్రామాణికీకరించేందుకు గైడ్‌లైన్లు రూపొందించారు. పాలసీ రూపకల్పనలో ఆమె సంప్రదించిన సమాచారం ఆధారంగా ప్రభుత్వం వ్యూహాత్మక నిర్ణయాలు తీసుకుంది.

 పురస్కారాలు మరియు గౌరవాలు 
ఆమె సేవలకు గుర్తింపుగా అనేక జాతీయ, అంతర్జాతీయ పురస్కారాలు లభించాయి. "WISTEMM" గౌరవం, "TWAS Regional Prize for Science Diplomacy" వంటి పురస్కారాలు ఆమెకు లభించాయి. ఆమె బయోటెక్నాలజీ రంగంలో ఉన్నతస్థాయిలో ఉన్న మహిళగా ప్రఖ్యాతి పొందారు. ప్రభుత్వ, శాస్త్రీయ సంస్థల గౌరవ సభ్యురాలిగా సేవలందించారు. ఆమెకు ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ నుండి ఫెలోషిప్ లభించింది. వివిధ అంతర్జాతీయ సమావేశాల్లో ఆమె భారత ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు. ఆమెకు ఢిల్లీ యూనివర్శిటీ నుండి గౌరవ డాక్టరేట్ ప్రదానం చేశారు. ఆమె సేవలను గుర్తిస్తూ నేషనల్ సైన్స్ డే సందర్భంగా ప్రత్యేకంగా సత్కరించారు. ఆమె పేరు అనేక ప్రభుత్వ నివేదికలలో ప్రస్తావించబడింది. ఆమెపై రూపొందించిన డాక్యుమెంటరీలు, ఇంటర్వ్యూలు యువ శాస్త్రవేత్తలకు స్పూర్తిగా నిలుస్తున్నాయి.

 వారసత్యం 
రేణు స్వరూప్ భారత శాస్త్రజ్ఞ రంగంలో కొత్త దిశను చూపించారు. ఆమె పాలసీలు, పరిశోధనలు అనేకమందికి మార్గదర్శకంగా నిలిచాయి. ఆమె పాత్రతో భారత బయోటెక్నాలజీ రంగం ప్రపంచ పటములో స్థానం సంపాదించింది. ఆమె సేవలు యువ శాస్త్రవేత్తలకు ప్రేరణగా నిలిచాయి. ఆమె అభివృద్ధి చేసిన విధానాలు శాశ్వత మార్గదర్శకాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. దేశీయ శాస్త్రవేత్తల నైపుణ్యాన్ని పెంపొందించేందుకు ఆమె రూపొందించిన పథకాలు ఫలితాన్ని ఇచ్చాయి. బయోటెక్నాలజీ రంగాన్ని పరిశోధన స్థాయిలోంచి పారిశ్రామిక స్థాయికి తీసుకెళ్లడంలో ఆమె కృషి అనన్యం. శాస్త్రరంగం పట్ల సమాజంలో విశ్వాసాన్ని పెంచడంలో ఆమె పాత్ర స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆమె నడపించిన నూతన కార్యక్రమాలు భారత శాస్త్రరంగానికి దిశానిర్దేశం చేశాయి. ఆమె కార్యాలయంలో పనిచేసిన అనేక శాస్త్రవేత్తలు ప్రస్తుతం ప్రముఖ స్థాయిలో ఉన్నారు. ఆమె సేవలు శాస్త్రరంగంలో అంకితం, నిబద్ధతకు ప్రతీకగా నిలిచాయి.

 ఇతర లింకులు 

డాక్టర్ రేణు స్వరూప్ – ఆంగ్ల వికీపీడియా

వర్గం:భారత శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:మహిళా శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:జీవసాంకేతిక శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:1962 జననాలు