నాచన సోమనాధుడు

నాచన సోమనాధుడు (IAST: నాచన  సోమనాథ) దక్షిణ భారతదేశంలోని విజయనగర సామ్రాజ్యానికి చెందిన 14వ శతాబ్దపు తెలుగు కవి. ఆయన సంస్కృత రచన అయిన హరివంశం తెలుగులోకి ఉత్తరహరివంశము గా అనువదించారు, అలాగే వసంత విలాసము అనే ప్రబంధ రచనను కూడా చేశారు.

 జీవితచరిత్ర 
క్రీ. శ. 1344 శాసనం ప్రకారం (ప్రత్యామ్నాయ అధ్యయనాలు వేర్వేరు తేదీలను సూచిస్తున్నాయి) విజయనగర రాజు మొదటి బుక్క రాయలు 'పెంచుకలదిన్నే గ్రామాన్ని', దీనిని బుక్కరాయపురం అని కూడా పిలుస్తారు, దీనిని నాచన సోమనాధునికి మంజూరు చేశారు.

సోమనాధుడు తన రచనల ప్రచురణ వివరాల (కొలోఫోన్లు) లో తనను తాను "కథ చెప్పే నైపుణ్యం" (సంవిధాన-చక్రవర్తి) , "వినూత్న కవి" (నవీన-గుణ-సనాథుడు) గా అభివర్ణించుకున్నాడు. వెల్చేరు నారాయణరావు, డేవిడ్ షుల్మాన్ లు ఈ విశేషణాలను సమర్థించారు. సోమనాధుని   తరువాత శ్రీనాధుడు వంటి  కవుల రచనలలో కనిపించే పురాణ శైలి నుండి కావ్య శైలికి జరిగే పరివర్తనకు ఈ  సోమనాధుని రచనలు దోహదపడింది.

 రచనలు 

ఉత్తర-హరివంశం' అనేది ఒక సంస్కృత గ్రంథం. ఇది 'హరివంశం'  రెండవ భాగానికి కొన్ని అనుసరణలతో సోమనాధుని అనువాదం. ఈ గ్రంథం పురాణ ఇతివృత్తాన్ని కలిగి ఉంది, కానీ ప్రబంధ శైలి ప్రారంభ రూపాన్ని కూడా కనపరుస్తుంది. ఎర్రప్రగడ అదే గ్రంథ అనువాదం కంటే సోమనాధుని అనువాదం  ఉత్తమమైనది అని కందుకూరి వీరేశలింగం పేర్కొన్నారు. సోమనాధుడు తన రచనను తిక్కన మహాభారతానికి అనుబంధంగా వర్ణించాడు, తిక్కన వలె తన రచనను హరిహర దేవునికి అంకితం చేశాడు. శైలి, భాష వంటి కొన్ని అంశాలలో నన్నయ్య, తిక్కన వంటి పూర్వ కవుల కంటే సోమనాధుడు ఉత్తమమైనవాడని వీరేశలింగం పేర్కొన్నారు.

18వ శతాబ్దపు కవి కస్తూరి రంగ కవి మరొక రచన నుండి నాచన సోమనాధుని హరి-విలాసము లేదా హరవిలాసమును  క్లుప్తంగా ఉటంకించారు. రంగకవి ఈ రెండు శీర్షికలను ఉపయోగించాడు అయితే  ఇవి రెండు వేర్వేరు రచనలు కూడా కావచ్చు.

సోమనాధుని వసంత విలాసము ప్రతులు ఎక్కడా లభించుట లేదు. దీని సమాచారం 18వ శతాబ్దపు కవి కూచిమంచి తిమ్మకవి ప్రస్తావించిన దాని నుండి తెలిసింది. ఇది పూర్తి స్థాయి ప్రబంధ శైలిని కలిగి ఉంది.

 వికీసోర్స్ లో వ్యాసాలు  

 శీర్షిక : నాచన సోమనాధుడు.    రచయిత: వంగూరి సుబ్బారావు 
 శీర్షిక: నాచన సోమనాధుడు  రచయిత: వంగూరి సుబ్బారావు

 ఇవి కూడా చూడండి
 కొర్లపాటి శ్రీ రామచంద్ర మూర్తి. కొర్లపాటి తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర. ఎఱ్ఱన యుగము. నాచనసోమనాథుడు. పేజీలు 442-462. ఆర్కైవ్ లింకు

 మూలాలు 

వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు
వర్గం:తెలుగు కవులు