భారతదేశంలో సౌరశక్తి

2000 ల ప్రారంభం నుండి, వివిధ ప్రభుత్వ కార్యక్రమాల వలన భారతదేశంలో సౌరశక్తి ఉత్పత్తి గణనీయంగా పెరిగింది. సౌరశక్తి పునరుత్పాదక శక్తికి, విద్యుత్తు ఉత్పత్తికి అవసరమైన వనరు. కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలను తగ్గించడానికి, శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి, ఉపాధి, ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికీ పునరుత్పాదక శక్తిపై స్వావలంబన సాధించి ఇంధన స్వతంత్రంగా మారడానికి, 1982 లో భారతదేశంలో నూతన, పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖను ఏర్పాటు చేసారు. 2015 నుండి అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి (ISA) సహాయంతో చేసిన ప్రయత్నాల వలన, భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యంత వేగంగా సౌరశక్తిని స్వీకరించే దేశాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. 2025 నాటికి చైనా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ల తర్వాత భారతదేశం ప్రపంచంలో మూడవ అతిపెద్ద సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తిదారుగా నిలిచింది.

పవన శక్తి, జల విద్యుత్తు వంటి ఇతర శక్తులతో పోలిస్తే సౌరశక్తి ఖర్చు-సమర్థత కారణంగా, సంస్థాపన గతంలో కంటే వేగంగా ముందుకు సాగింది. 2025 మార్చి 31 నాటికి భారతదేశ సౌర విద్యుత్తు స్థాపిత సామర్థ్యం 105.65 GW AC.. ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద సౌర పార్కులలో కొన్ని భారతదేశంలో ఏర్పాటయ్యాయి. వీటిలో రాజస్థాన్‌లోని భడ్లా సోలార్ పార్క్ ఒకటి. 2,245 మెగావాట్ల ఈ ప్లాంటు, 2025 నాటికి భారతదేశంలో అతిపెద్దది కాగా, ప్రపంచంలో 11వ అతిపెద్దది.  2070 నాటికి భారతదేశం కార్బన్ తటస్థతను సాధించాలంటే, 2030 నాటికి 500 GW పునరుత్పాదక సామర్థ్యాన్ని నెలకొల్పాలి. ఇందులో కనీసం 250 GW సౌర విద్యుత్తు ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది. పారిస్ ఒప్పందంలో భాగంగా కార్బన్ ఉద్గారాలను 30-35% తగ్గించడానికీ, 2030 నాటికి ఐక్యరాజ్యసమితి యొక్క సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడానికీ దేశానికి ఇవి ఆవశ్యకం.

పునరుత్పాదక శక్తిలో విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను అనుమతించే నిబంధనతో, సౌర విద్యుత్తు ప్రాజెక్టులపై భారతదేశంలో పెట్టుబడి పెట్టిన విదేశీ మూలధనం దాదాపు 20700 కోట్ల డాలర్లు. ఇప్పటివరకు ఒకే దేశంలో పెట్టుబడి పెట్టిన అత్యధిక పెట్టుబడులలో ఇది ఒకటి. 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారతదేశం 376 కోట్ల డాలర్ల విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించింది. సౌర, హైబ్రిడ్ ప్రాజెక్టుల కోసం 40 గిగావాట్ల ప్రాజెక్టులను అమలు చేస్తోంది. సౌర ప్లాంట్ల ప్రమోటర్లకు భూమిని అందుబాటులో ఉంచడానికి భారతదేశం దాదాపు 70 సౌర పార్కులను ఏర్పాటు చేసింది. గుజరాత్ రాన్ ఆఫ్ కచ్ ఎడారిలోని ఖావ్డా సమీపంలో నిర్మిస్తున్న గుజరాత్ హైబ్రిడ్ పునరుత్పాదక ఇంధన పార్కులో సోలార్ ప్యానెళ్ళు, విండ్ టర్బైన్ల నుండి 30 జిడబ్ల్యుఎసి విద్యుత్తును ఉత్పత్తి అవుతుంది. 72,600 హెక్టార్ల బంజరు భూమిలో విస్తరించి ఉన్న ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద హైబ్రిడ్ పునరుత్పాదక ఇంధన ప్ర్ర్కుగా మారుతుంది. 2025 నాటికి ఈ ప్లాంటులో సుమారు 3 GW విద్యుత్తు ఉత్పత్తి సామర్థ్యం ఏర్పడింది. మిగిలినవి 2026 డిసెంబరు నాటికి పూర్తవుతాయి.

భారతదేశం వ్యవస్థాపక సభ్యునిగా ఉన్న అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి (ISA) ప్రధాన కార్యాలయం భారతదేశంలో ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సమృద్ధిగా ఉన్న సౌరశక్తిని వినియోగించుకోవడానికి భారతదేశం "ఒకే సూర్యుడు ఒకే ప్రపంచం ఒకే గ్రిడ్", "ప్రపంచ సౌర బ్యాంకు" అనే భావనలను ముందుకు తెచ్చింది.

 చరిత్ర 
2022 నాటికి భారత ప్రభుత్వం 20 GW సామర్థ్యాన్ని మొదట లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అనుకున్నదానికంటే నాలుగు సంవత్సరాల ముందుగానే ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించింది. 2022 నాటికి 100 GW సౌర సామర్థ్యానికి (రూఫ్‌టాప్ సోలార్ నుండి 40 GW సహా) చేరాలని 2015 లో లక్ష్యాన్ని పెంచారు. దీని కోసం 10 000 కోట్ల డాలర్ల పెట్టుబడి పెట్టాలమ్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. రూఫ్‌టాప్ రంగంలో పెద్దగా వృద్ధి జరగనందున 40,000 మెగావాట్ల కొరత ఏర్పడి లక్ష్యాన్ని సాధించకపోయారు.

2018 లో రూఫ్‌టాప్ సౌర విద్యుత్తు 2.1 GW ఉత్పత్తి అయింది. అందులో 70% పారిశ్రామిక లేదా వాణిజ్యపరమైనవి. భారతదేశం తన భారీ-స్థాయి గ్రిడ్-కనెక్ట్ చేయబడిన సోలార్ ఫోటోవోల్టాయిక్ (PV) చొరవతో పాటు, స్థానిక ఇంధన అవసరాల కోసం ఆఫ్-గ్రిడ్ సౌర శక్తిని అభివృద్ధి చేస్తోంది. గ్రామీణ అవసరాలను తీర్చడంలో సౌర ఉత్పత్తులు ఎక్కువగా సహాయపడ్డాయి; 2015 చివరి నాటికి దేశంలో దాదాపు 10 లక్షల సౌర లాంతర్లు అమ్ముడయ్యాయి, కిరోసిన్ అవసరాన్ని తగ్గించాయి. ఆ సంవత్సరం, 118,700 సౌర గృహ దీపాల వ్యవస్థలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. 46,655 సౌర వీధి దీపాలను స్థాపించారు. 14 లక్షల పైచిలుకు సౌర కుక్కర్లను దేశవ్యాప్తంగా పంపిణీ చేశారు.

 సౌర శక్తి సంభావ్యతా సామర్థ్యం 
సంవత్సరంలో దాదాపు 300 రోజుల పాటు ఎండ ఉండే భారతదేశలో సౌరశక్తి సంభావ్యత సంవత్సరానికి దాదాపు 5,000 లక్షల కోట్ల (5,000 ట్రిలియన్) కిలోవాట్-గంటలు (kWh) ఉంటుందని అంచనా వేసారు. ఒకే సంవత్సరంలో లభించే సౌరశక్తి భారతదేశంలోని అన్ని శిలాజ ఇంధన శక్తి నిల్వల శక్తి ఉత్పత్తిని మించిపోయింది. భారతదేశంలో రోజువారీ సగటు సౌర విద్యుత్తు ప్లాంటు ఉత్పత్తి సామర్థ్యం ఒక్కో చదరపు మీటరుకు 0.30 kWh. ఇది అందుబాటులో ఉన్న సాంకేతికతతో సంవత్సరానికి 1,400–1,800 గంటలు పనిచేస్తే ఉత్పత్తి అయ్యే విద్యుత్తుకు సమానం.

2015 జూన్‌లో భారతదేశం, రూ 40 కోట్ల  పెట్టుబడితో  స్పేషియల్ రిజల్యూషన్‌లో సౌర వికిరణాన్ని కొలిచే ప్రాజెక్టును చేపట్టింది. ఈ సౌర-వికిరణ కొలత నెట్‌వర్కే, భారతీయ సౌర-వికిరణ అట్లాస్‌కు ఆధారమైంది. సౌరశక్తి సామర్థ్యపు డేటాబేస్‌ను రూపొందించడానికి, నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ విండ్ ఎనర్జీ, న్యూ అండ్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా 121 సోలార్ రేడియేషన్ రిసోర్స్ అసెస్‌మెంట్ (SRRA) స్టేషన్లు ఏర్పాటయ్యాయి. డేటాను సేకరించి సెంటర్ ఫర్ విండ్ ఎనర్జీ టెక్నాలజీ (C-WET)కి నివేదిస్తారు. కొలిచిన పారామితులలో గ్లోబల్ హారిజాంటల్ ఇరాడియన్స్ (GHI), డైరెక్ట్ నార్మల్ ఇరాడియన్స్ (DNI), డిఫ్యూజ్ హారిజాంటల్ ఇరాడియన్స్ (DHI) ఉన్నాయి.

ప్రస్తుతం, భారతదేశ సౌర ఫోటోవోల్టాయిక్ (PV) సామర్థ్యంలో 90% కేవలం తొమ్మిది రాష్ట్రాలలోనే కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఇది భవిష్యత్తులో PV-ఆధిపత్య గ్రిడ్ యొక్క స్థితిస్థాపకత గురించి ఆందోళనలను లేవనెత్తుతోంది. తుఫానుల సమయంలో, PV ఉత్పత్తి దాదాపు సున్నా స్థాయికి పడిపోతుందని ఇటీవలి అధ్యయనాలలో తేలింది. భారతదేశంలోని గణనీయమైన భాగం తుఫానులు, దుమ్ము తుఫానులు, రుతుపవన వర్షాలకు గురయ్యే అవకాశం ఉన్నందున, పరస్పర సంబంధం లేని ఇరాడియన్స్ ప్రొఫైల్స్ ఉన్న ప్రాంతాలలో పివి ప్లాంట్లను ఏర్పాటు చేస్తే, ఉత్పత్తి తగ్గే ముప్పును గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు. మొత్తమ్మీద, కొన్ని ప్రాంతాలలోనే PV సామర్థ్యం కేంద్రీకృతమవడం వలన దేశంలో PV- ఆధిపత్య గ్రిడ్ భవిష్యత్తుకు ముప్పు ఏర్పడుతుంది. భారతదేశంలో భౌగోళికంగా వైవిధ్యభరితమైన PV సైట్‌లు వాతావరణ స్థితిస్థాపకతకు మించి బహుముఖ ప్రయోజనాలను అందిస్తాయి. ఇది ప్రాంతీయ వికిరణ నమూనాల వ్యూహాత్మక ఏకీకరణను సులభతరం చేస్తుంది, ఫలితంగా ఏడాది పొడవునా సమతుల్య శక్తి లభిస్తుంది. అంతేకాకుండా, భౌగోళిక పాదముద్రను విస్తరించడం వలన సౌర ఉత్పత్తికి ప్రభావవంతమైన "పగటి వెలుతురు" పెరుగుతుంది, గ్రిడ్ విశ్వసనీయత పెరుగుతుంది. అదనంగా, ఈ విధానం గరిష్ట ఉత్పత్తి పెరుగుదలను తగ్గిస్తుంది, గ్రిడ్ నిర్వహణను సులభతరం చేస్తుంది. మరింత PV సామర్థ్యాన్ని సమర్ధవంతంగా అందిస్తుంది. ముఖ్యంగా, ఇది ఈశాన్య ప్రాంతంలో ఉన్న జలవిద్యుత్తు మౌలిక సదుపాయాలతో సినర్జీని పెంపొందిస్తుంది. లడఖ్‌లో ఉండే అసాధారణమైన సౌర సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగించుకుంటుంది.

 ప్రాంతాల వారీగా స్థాపనలు 

 సారాంశం 
+స్థాపిత సామర్థ్యం (MW)రాష్ట్రం లేదా భూభాగం2016 డిసెంబరు 31 2017 మార్చి 31 2019 మార్చి 31 2021 మార్చి 312023 మార్చి 31రాజస్థాన్1,317.641,812.933,226.795,732.5817,055.70గుజరాత్1,158.51,249.372,440.134,430.829,254.57మధ్యప్రదేశ్840.35857.041,840.162,463.222,802.14మహారాష్ట్ర430.46452.371,633.542,289.974,722.90పంజాబ్545.43793.95905.62959.501,167.26ఉత్తర ప్రదేశ్239.26336.73960.101,712.502,515.22ఉత్తరాఖండ్45.10233.49306.75368.41575.53హర్యానా53.2781.40224.52407.831,029.16ఢిల్లీ38.7840.27126.89192.97218.26జమ్మూ & కాశ్మీర్ + లడఖ్11.3614.8320.7349.44చండీగఢ్ -17.3234.7145.1658.69హిమాచల్ ప్రదేశ్0.330.7322.6842.7387.49ఛత్తీస్గఢ్ -128.86231.35252.48948.82దాద్రా, నగర్ హవేలీ -2.975.465.465.46గోవా -0.713.817.4426.49డామన్, డయ్యూ -10.4614.4740.5541.01తమిళనాడు1,590.971,691.832,575.224,475.216,736.43ఆంధ్రప్రదేశ్979.651,867.233,085.684,203.004,534.19తెలంగాణ973.411,286.983,592.093,953.124,666.03కేరళ -88.20161.057257.00761.44కర్ణాటక327.531,027.846,095.567,355.178,241.41పుదుచ్చేరి -0.083.149.3335.53బీహార్95.91108.52142.45159.51192.89ఒడిశా77.6479.42394.73401.72453.17జార్ఖండ్17.5123.2734.9552.06105.84పశ్చిమ బెంగాల్23.0726.1475.95149.84179.98సిక్కిం0.010.000.010.074.68అస్సాం11.1811.7822.4042.99147.92త్రిపుర5.025.095.099.4117.60అరుణాచల్ ప్రదేశ్0.270.275.395.6111.64మిజోరం0.100.100.501.5328.01మణిపూర్0.010.033.446.3612.28మేఘాలయ0.010.010.120.124.15నాగాలాండ్0.500.501.001.003.04అండమాన్, నికోబార్5.106.5611.7329.2229.91లక్షద్వీప్0.750.750.750.753.27ఇతరులు58.3158.310.000.0045.01మొత్తం భారతదేశం (MW) 6,762.8512,288.8328,180.6640,085.3766,780.36
 ఆంధ్రప్రదేశ్ 
2022 సెప్టెంబరు 30 నాటికి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వ్యవస్థాపించిన ఫోటోవోల్టాయిక్ సామర్థ్యం 4257 మెగావాట్లు. వ్యవసాయ రంగానికి పగటిపూట విద్యుత్తు సరఫరా అందించడానికి రాష్ట్రం 10,050 మెగావాట్ల సౌర విద్యుత్తు సామర్థ్యాన్ని జోడించాలని యోచిస్తోంది. రాష్ట్రం వెలుపల పునరుత్పాదక విద్యుత్తు ఎగుమతి విధానం కింద డెవలపర్లకు మొత్తం 12,200 మెగావాట్ల సామర్థ్యం కలిగిన ఐదు అల్ట్రా మెగా సోలార్ పవర్ ప్రాజెక్టులను కూడా అందించింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ తన అంతిమ ఇంధన అవసరాలను తీర్చడానికి 24 గంటలూ విద్యుత్తు సరఫరా చేయడానికి సౌర విద్యుత్తును అందుబాటులో ఉంచడానికి సమృద్ధిగా పంప్ చేయబడిన జలవిద్యుత్తు నిల్వ ఉంది. పునరుత్పాదక శక్తి ఉత్పత్తిలో ఉండే ఆటుపోట్లను తగ్గించడానికి రాష్ట్రం 33,000 మెగావాట్ల పంప్డ్ స్టోరేజ్ ప్రాజెక్టులను నిర్మించాలని యోచిస్తోంది.

2015లో, అనంతపురం జిల్లాలోని కదిరి సమీపంలో 250-మెగావాట్ల NP కుంట అల్ట్రా మెగా సోలార్ పవర్ ప్రాజెక్ట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి NTPC, APTransCoతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. 2017 అక్టోబరులో కర్నూలు అల్ట్రా మెగా సోలార్ పార్క్‌లో 1000 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ప్రారంభించారు. ఇది ఆ సమయంలో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సౌర విద్యుత్తు ప్లాంటు. 2018 ఆగస్టులో గ్రేటర్ విశాఖపట్నం 2 మెగావాట్ల ముదసర్లోవా రిజర్వాయరులో తేలియాడే సౌర ప్రాజెక్టును ప్రారంభించింది. ఇది దేశంలో పనిచేస్తున్న అతిపెద్ద తేలియాడే సౌర PV ప్రాజెక్ట్. NTPC సింహాద్రి తన నీటి సరఫరా రిజర్వాయర్‌పై 25 MW తేలియాడే సౌర PV ప్లాంట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి BHELకు కాంట్రాక్టు ఇచ్చింది. తాడిపత్రి సమీపంలోని తలారిచెరువు గ్రామంలో APGENCO 400 MW అనంతపురం - II సోలార్ పార్కును ప్రారంభించింది.

 ఢిల్లీ 
ఢిల్లీకి భూ ఆధారిత సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్లను ఏర్పాటు చేయడంలో పరిమితి ఉంది. అయితే, పూర్తిగా సౌకర్యవంతమైన నెట్ మీటరింగ్ వ్యవస్థను స్వీకరించడం ద్వారా పైకప్పు సౌరశక్తితో పనిచేసే ప్లాంట్ల సంస్థాపనలలో ఇది ముందంజలో ఉంది. 2022 జూన్ 30 నాటికి ఢిల్లీలో స్థాపించిన సౌర విద్యుత్తు సామర్థ్యం 211 మెగావాట్లు. 45 ఎకరాల స్థలంలో నిర్మించిన రాజ్‌ఘాట్ థర్మల్ పవర్ ప్లాంట్‌ను మూసివేసి 5 మెగావాట్ల సౌర విద్యుత్తు పివి ప్లాంట్‌గా మారుస్తామని ఢిల్లీ ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.

 గుజరాత్ 
భారతదేశంలో సౌరశక్తి అత్యషికంగా అభివృద్ధి చెందిన రాష్ట్రాలలో గుజరాత్ ఒకటి. దాని మొత్తం స్థాపిత సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తి సామర్థ్యం 2022 జూన్ 30 నాటికి 7,806 మెగావాట్లకు చేరుకుంది రాష్ట్రంలోని అధిక సౌర విద్యుత్తు సామర్థ్యం, ఖాళీగా ఉన్న భూమి లభ్యత, కనెక్టివిటీ, ప్రసార, పంపిణీ మౌలిక సదుపాయాలు, యుటిలిటీలు దీనికి ప్రధాన కారణం. తక్కువ ఉద్గార అభివృద్ధి వ్యూహాల గ్లోబల్ పార్టనర్‌షిప్ (LEDS GP) నివేదిక ప్రకారం, ఈ లక్షణాలు రాజకీయ సంకల్పం, పెట్టుబడి ద్వారా పరిపూర్ణం చేయబడ్డాయి. 2009 గుజరాత్ సౌర విద్యుత్తు విధాన చట్రం, ఫైనాన్సింగ్ విధానం, ప్రోత్సాహకాలు రాష్ట్రంలో గ్రీన్ పెట్టుబడి వాతావరణానికీ, గ్రిడ్‌కు అనుసంధించిన సౌర విద్యుత్తు లక్ష్యాలకూ దోహదపడ్డాయి.

పటాన్ జిల్లాలోని చరంకా గ్రామం సమీపంలో ఆసియాలోనే అతిపెద్ద సోలార్ పార్క్ అయిన గుజరాత్ సోలార్ పార్క్-1 ను రాష్ట్రం ప్రారంభించింది. ఈ పార్క్ 2016 మార్చి నాటికి దాని 500 మెగావాట్ల మొత్తం ప్రణాళిక సామర్థ్యంలో 345 మెగావాట్లను ఉత్పత్తి చేస్తోంది. దీనిని కాన్ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ ఇండస్ట్రీ ఒక వినూత్నమైన, పర్యావరణ అనుకూల ప్రాజెక్టుగా పేర్కొంది. 2018 డిసెంబరులో రఘనెస్డా సోలార్ పార్క్‌లోని 700 MW సోలార్ PV ప్లాంట్‌ను ₹2.89/యూనిట్ లెవలైజ్డ్ టారిఫ్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నారు.

గాంధీనగర్‌ను సౌర విద్యుత్తు నగరంగా మార్చడానికి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పైకప్పు సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తి పథకాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ పథకం కింద, గుజరాత్ దాదాపు 50 రాష్ట్ర ప్రభుత్వ భవనాలు, 500 ప్రైవేట్ భవనాలపై సౌర ఫలకాలను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా 5 మెగావాట్ల సౌర విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయాలని యోచిస్తోంది.

నర్మదా నీటిపారుదల కాలువల పైన సౌర ఫలకాలను ఏర్పాటు చేసి, సౌర విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయాలని కూడా యోచిస్తోంది. ఈ పథకంలో భాగంగా, మెహ్సానా జిల్లాలోని చంద్రసన్ గ్రామానికి సమీపంలో ఉన్న నర్మదా కాలువ శాఖపై 1 మెగావాట్టు కాలువ సౌర విద్యుత్తు ప్రాజెక్టును రాష్ట్రం ప్రారంభించింది. ఈ పైలట్ ప్రాజెక్టు ద్వారా నర్మదా నది నుండి ఏటా ఆవిరయ్యే 90,000 లీటర్లను కాపాడవచ్చని అంచనా. 

 హర్యానా 
రాష్ట్రంలో ఏడాదికి కనీసం 330 ఎండ రోజులు ఉన్నందున దీనికి అధిక సామర్థ్యం ఉన్నందున హర్యానా, 2022 నాటికి 4.2 GW సౌర విద్యుత్తు (1.6 GW సోలార్ రూఫ్ టాప్‌తో సహా) సామర్థ్యాన్ని నెలకొల్పాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. 73.27 మెగావాట్ల స్థాపిత, కమిషన్ చేయబడిన సామర్థ్యంతో హర్యానా సౌరశక్తి పరంగా వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న రాష్ట్రాలలో ఒకటి. ఇందులో 57.88 మెగావాట్లు 2016-17 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడ్డాయి. 2016లో ప్రకటించిన హర్యానా సౌర విద్యుత్తు విధానం రైతులకు సౌరశక్తితో నడిచే నీటి పంపులకు 90% సబ్సిడీని అందిస్తుంది. ఇది సౌర వీధి దీపాలు, గృహ లైటింగ్ పరిష్కారాలు, సౌర నీటి తాపన పథకాలు, సౌర కుక్కర్ పథకాలకు కూడా సబ్సిడీని అందిస్తుంది.    భవన నిర్మాణ ప్రణాళికకు 3% నుండి 5% సౌర సామర్థ్యాన్ని వ్యవస్థాపించడానికి అనుమతి అవసరం లేదు. నివాస ఆస్తి యజమానులకు ₹10 లక్షల వరకు రుణం అందుబాటులో ఉంది. హర్యానా ప్రభుత్వం రూఫ్‌టాప్ సోలార్ ప్రాజెక్టులకు విద్యుత్తు పన్నులు, సెస్, విద్యుత్తు సుంకం, వీలింగ్ ఛార్జీలు, క్రాస్ సబ్సిడీ ఛార్జీలు, ట్రాన్స్‌మిషన్, పంపిణీ ఛార్జీలు మొదలైన వాటిని 100% మాఫీ చేస్తుంది.

2018 డిసెంబరులో, హర్యానా 48.80 మెగావాట్ల సౌర విద్యుత్తును ఏర్పాటు చేసింది, 2019 జనవరిలో హర్యానా 300 మెగావాట్ల గ్రిడ్-కనెక్ట్ చేయబడిన సౌర విద్యుత్తు కోసం టెండర్లు విడుదల చేసింది. కాలువ సౌర విద్యుత్తు కోసం అదనంగా 16 మెగావాట్ల టెండరు విడుదల చేసింది.

 కర్ణాటక 
2022 జూన్ చివరి నాటికి మొత్తం 7,597 మెగావాట్ల స్థాపిత సామర్థ్యంతో కర్ణాటక భారతదేశంలో అత్యధిక సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తి చేసే రాష్ట్రాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. 2019 సంవత్సరం చివరి నాటికి పావగడ సోలార్ పార్క్ స్థాపిత సామర్థ్యం 2050 మెగావాట్లు ఇది ఆ సమయంలో 2022 ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సోలార్ పార్కు.

 కేరళ 
2023 మార్చి 31 నాటికి కేరళలో సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్ల స్థాపిత సామర్థ్యం 761 మెగావాట్లు. పూర్తిగా సౌరశక్తితో నడిచే తొలి విమానాశ్రయం కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం . CIAL సోలార్ ఫామ్ దీనికి విద్యుత్తు సరఫరా చేస్తుంది. ఇడుక్కి, వయనాడ్, మలప్పురం, పాలక్కాడ్ జిల్లాల్లో సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్లను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి.

కేరళలో మొట్టమొదటి సోలార్ పార్కును కాసరగోడ్‌లో ఏర్పాటు చేసారు. బాణాసుర సాగర్, ఇడుక్కి ఆనకట్ట, వెంబనాడ్ సరస్సులో తేలియాడే సోలార్ పార్కులు నిర్మించబడుతున్నాయి. కొన్ని పనిచేస్తున్నాయి.

 లడఖ్ 
లడఖ్, సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్లలో ఆలస్యంగా ప్రవేశించినప్పటికీ, కొన్ని సంవత్సరాలలో దాదాపు 7,500 మెగావాట్ల సామర్థ్యాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని యోచిస్తోంది.

 మధ్యప్రదేశ్ 
2017 జూలై చివరి నాటికి మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర మొత్తం ఫోటోవోల్టాయిక్ సామర్థ్యం 1,117 మెగావాట్లు. రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్ అయిన వెల్స్పన్ సోలార్ MP ప్రాజెక్ట్‌ను రూ 1100 కోట్ల వ్యయంతో 305 హెక్టార్లలో నిర్మించారు.  ఇది యూనిట్టు రూ 8.05 కు విద్యుత్తు సరఫరా చేస్తుంది. నీముచ్ జిల్లాలోని భగవాన్‌పురా అనే గ్రామంలో 130 మెగావాట్ల సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్ ప్రాజెక్టును ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ ప్రారంభించాడు. ఇది అతిపెద్ద సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తిదారు. వెల్స్పన్ ఎనర్జీ భారతదేశ పునరుత్పాదక ఇంధన రంగంలో అగ్ర మూడు కంపెనీలలో ఒకటి. రేవా జిల్లాలో 750 మెగావాట్ల సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్, రేవా అల్ట్రా మెగా సోలార్ ప్లాంట్, 2020 జూలై 10 న పూర్తయి ప్రారంభించబడింది 1,590 ఎకరాలలో విస్తరించి ఉన్న ఇది ఆసియాలోనే అతిపెద్ద సౌర విద్యుత్తు ప్లాంటు. ₹4,500 కోట్ల వ్యయంతో నిర్మించబడింది. మధ్యప్రదేశ్ I అనేది మధ్యప్రదేశ్‌లోని షాజాపూర్ జిల్లాలోని సూరజ్‌పూర్ గ్రామ సమీపంలో 200 మెగావాట్లతో నిర్మాణంలో ఉన్న విద్యుత్తు ప్లాంట్. 2023 శరదృతువు నాటికి దీన్ని ప్రారంభించాలని సంకల్పించారు. 

 మహారాష్ట్ర 
125-మెగావాట్ల సక్రి సోలార్ ప్లాంట్ మహారాష్ట్రలో అతిపెద్ద సౌర విద్యుత్తు ప్లాంటు. శ్రీ సాయిబాబా సంస్థాన్ ట్రస్ట్ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సౌర ఆవిరి వ్యవస్థ ఉంది. దీనికి పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ సబ్సిడీ ఇచ్చింది. ఈ వ్యవస్థను ఉపయోగించి పుణ్యక్షేత్రాన్ని సందర్శించే యాత్రికుల కోసం రోజుకు 50,000 భోజనాలను వండవచ్చు, దీని ఫలితంగా సంవత్సరానికి 100,000 కిలోల వంట గ్యాస్ ఆదా అవుతుంది. మహారాష్ట్రలోని ఉస్మానాబాద్ ప్రాంతంలో సూర్యరశ్మి సమృద్ధిగా ఉంటుంది. సౌర వికిరణంలో భారతదేశంలో మూడవ అత్యుత్తమ ప్రాంతం ఇది. 2013లో ఇక్కడ 10 మెగావాట్ల సౌర విద్యుత్తు ప్లాంటును ప్రారంభించారు. నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోలార్ ఎనర్జీ (NISE) ప్రచురించిన నివేదికల ప్రకారం, దాని మొత్తం సౌర విద్యుత్తు సామర్థ్యం 64.32 GW.

 రాజస్థాన్ 
భారతదేశంలో సౌరశక్తి అత్యధికంగా అభివృద్ధి చెందిన రాష్ట్రాలలో రాజస్థాన్ ఒకటి. 2022 జూన్ చివరి నాటికి దాని మొత్తం ఫోటోవోల్టాయిక్ సామర్థ్యం 14,454 మెగావాట్లకు చేరుకుంది. రాజస్థాన్‌లోని ధీరూభాయ్ అంబానీ సోలార్ పార్క్‌లో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఫ్రెస్నెల్ రకం 125 MW CSP ప్లాంట్ కూడా ఉంది. 1,500 మెగావాట్ల పైచిలుకు స్థాపిత సామర్థ్యంతో జోధ్‌పూర్ జిల్లా రాష్ట్రంలో అగ్రస్థానంలో ఉండగా, జైసల్మేర్, బికనీర్ జిల్లాలు ఆ తరువాతి స్థానాల్లో ఉన్నాయి.

2,245 మెగావాట్ల మొత్తం స్థాపిత సామర్థ్యం కలిగిన భడ్లా సోలార్ పార్క్, 2020 మార్చి నాటికి ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్లాంట్ .

భారతదేశంలోని ఏకైక టవర్ రకం సౌర ఉష్ణ విద్యుత్తు కేంద్రం (2.5 MW) బికనీర్ జిల్లాలో ఉంది.

2019 మార్చిలో ₹2.48/kWh సుంకంతో రాష్ట్రంలో 750 MW సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్లను ఏర్పాటు చేసారు. భారతదేశంలో అత్యల్ప సుంకం అది.

రాజస్థాన్ 10GW సౌర విద్యుత్తు సామర్థ్యం కలిగిన మొదటి రాష్ట్రంగా అవతరించింది. ఇది 2024-2025 ఆర్థిక సంవత్సరం నాటికి 30 GW సామర్థ్యాన్ని, 2030 నాటికి 75 GW సామర్థ్యాన్నీ సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

 మిజోరం 
2023 మార్చి 31 నాటికి మిజోరంలో సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్ల స్థాపిత సామర్థ్యం 23 మెగావాట్లు. వంకల్ సోలార్ పార్క్ మిజోరాంలో అతిపెద్ద సోలార్ పార్క్.

2018 మే నాటికి భారతదేశంలో అత్యధిక సౌర విద్యుత్తు సామర్థ్యం కలిగిన రాష్ట్రాలలో తమిళనాడు 5వ స్థానంలో ఉంది. తమిళనాడులో మొత్తం నిర్వహణ సామర్థ్యం 1.8 GW. 2017 జూలై 1న, 1500 మెగావాట్ల సామర్థ్యానికి బిడ్డింగ్ జరిగినప్పుడు తమిళనాడులో సౌర విద్యుత్తు సుంకం కనిష్ట స్థాయి యూనిట్‌కు ₹3.47కి చేరుకుంది.

648-మెగావాట్ల కముతి సౌర విద్యుత్తు ప్రాజెక్టు రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద ఆపరేటింగ్ ప్రాజెక్టు. 2018 జనవరి 1 న NLC ఇండియా లిమిటెడ్ (NLCIL) నైవేలిలో 130 MW సౌర విద్యుత్తు ప్రాజెక్టును ప్రారంభించింది.

2021 నాటికి, మొత్తం స్థాపిత సామర్థ్యం 4.3 GW కాగా, 2022 నాటికి సామర్థ్యాన్ని రెట్టింపు చేయాలనే ప్రణాళికలు ఉన్నాయి.

 తెలంగాణ 
భారతదేశంలో సౌరశక్తి ఉత్పత్తి సామర్థ్యం విషయానికి వస్తే తెలంగాణ ఆరో స్థానంలో ఉంది. రాష్ట్రంలో 3,953 మెగావాట్ల సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తి సామర్థ్యం ఉంది. 2022 నాటికి 5,000 మెగావాట్ల సామర్థ్యాన్ని సాధించాలని యోచిస్తోంది. 2019 లో, NTPC రామగుండం తన నీటి సరఫరా రిజర్వాయర్‌పై 100 MW తేలియాడే సౌర PV ప్లాంట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి భారత్ హెవీ ఎలక్ట్రికల్స్ లిమిటెడ్ (BHEL) కు వర్క్ ఆర్డర్ ఇచ్చింది. 2022 జూలైలో, NTPC యొక్క 100 MW తేలియాడే సోలార్ ఫోటోవోల్టాయిక్ (PV) ప్రాజెక్టు పూర్తిగా పనిచేయడం ప్రారంభిస్తుంది. అత్యాధునిక సాంకేతికత, పర్యావరణ అనుకూల లక్షణాలతో కూడిన భారతదేశంలో అతిపెద్ద తేలియాడే సోలార్ ప్లాంట్‌గా అవతరిస్తుంది.

 విద్యుత్తు ఉత్పత్తి 

నేల పైన, పైకప్పు మీదా స్థాపించే ప్లాంట్లు రెండింటినీ కలిపి, దేశంలో స్థాపిత సౌర విద్యుత్తు సామర్థ్యం 2024 మార్చి 31 నాటికి 81.81 GW AC. 2023 ఏప్రిల్ నుండి 2024 మార్చి వరకు సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తి 115.97 టెరావాట్-గంటలు (TWh)కి పెరిగింది. ఇది గత సంవత్సరం ఇదే కాలంలో ఇది 102.01 TWhగా ఉంది. తద్వారా 50 లక్షల టన్నుల బొగ్గు ఆదా అయింది. 2025 ఏప్రిల్ 18 నాటికి ఆల్-టైమ్ గరిష్ట సౌర విద్యుత్తు సామర్థ్యం 65,804 మెగావాట్లు. విద్యుత్తు తరలింపు తగినంతగా లేనప్పుడు సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తిని తగ్గించడం జరుగుతోంది.
+నెలవారీ సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తి, 2022 ఏప్రిల్ -2023 మార్చినెల.ప్రాంతీయ సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తి (GWh)మొత్తం (GWh) ఉత్తరపశ్చిమం.దక్షిణం.తూర్పుఈశాన్యంఏప్రిల్ 20223,208.061,632.073,376.3792.3715.048,323.92మే 20223,558.221,744.643,402.1799.9822.558,827.56జూన్ 20223,447.781,538.533,177.1078.5817.928,259.91జూలై 20223,000.771,178.112,699.7074.3412.986,965.89ఆగస్టు 20223,136.111,216.882,972.5075.7027.077,428.25సెప్టెంబరు 20223,662.691,390.233,052.6476.3725.798,207.73అక్టోబరు 20223,835.411,657.493,123.6588.3621.928,726.83నవంబరు 20223,389.911,577.532,898.0389.5721.857,976.88డిసెంబరు 20223,436.291,564.963,098.1085.7222.448,207.51జనవరి 20233,539.941,831.843,806.6687.9123.669,290.01ఫిబ్రవరి 20233,733.671,977.843,726.0198.0919.809,555.41మార్చి 20234,172.761,930.044,018.5397.4525.510,244.34మొత్తం (GWh) 42,121.5919,240.1639,351.451,044.45256.58102,014.24

 వాడుక వారీగా స్థానలు 
+వాడుక వారీగా ఫోటోవోల్టాయిక్ (PV) స్థాపిత సామర్థ్యం (MW AC ) అప్లికేషన్ 2024 మార్చి 31 ఫ్లోటింగ్, హైబ్రిడ్‌తో సహా నేలపైన  66,980 గ్రిడ్‌కు అనుసంధించిన పైకప్పు 11,870 గ్రిడ్‌ బయట 2,960 మొత్తం 81,810
ప్రామాణిక ఆపరేటింగ్ పరిస్థితులలో, స్థాపించిన సామర్థ్యాన్ని సాధారణంగా DC సామర్థ్యంలో చూపిస్తారు. ఉష్ణోగ్రత గుణకం, కాలంతో పాటు సౌర ఘటాల సామర్థ్యంలో తగ్గుదల, మొత్తం వ్యవస్థలో నష్టాలు, ప్లాంట్ ఎత్తు, ప్లాంట్ స్థానం, వాస్తవ సౌర వికిరణం మొదలైన వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే - అధిక వోల్టేజ్ వద్ద వాస్తవిక AC దిగుబడి, DC సామర్థ్యంలో 65 - 75% మధ్య ఉంటుంది. ఆర్థిక కారణాల వల్ల AC పీక్ పవర్ సాధారణంగా ఎంచుకున్న ఇన్వర్టర్ సామర్థ్యం ద్వారా పరిమితం చేయబడుతుంది.

2022 సెప్టెంబరు నాటికి, పైకప్పు సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తి సామర్థ్యం 8.3 GW. పైకప్పు సౌరశక్తిని నివాస సౌర, వాణిజ్య, పారిశ్రామిక సౌర పైకప్పులతో పాటు వ్యవసాయ భవనాలు, కమ్యూనిటీ, సాంస్కృతిక కేంద్రాలతో సహా వివిధ రకాల సంస్థాపనలుగా విభజించవచ్చు. 2018లో 70 శాతం పైకప్పు సౌర విద్యుత్తు  పారిశ్రామిక వాణిజ్య రంగాలలో ఉండగా, కేవలం 20 శాతం నివాస పైకప్పుల నుండి వస్తోంది. మొత్తం సౌర వ్యవస్థాపనలలో పైకప్పు సౌరశక్తి నిష్పత్తి ఇతర ప్రముఖ సౌర దేశాలతో పోలిస్తే భారతదేశంలో చాలా తక్కువగా ఉంది. కానీ జాతీయ లక్ష్యాల ప్రకారం 2022 నాటికి 40 GW కి పెరుగుతుందని అంచనా వేయబడింది. ఒక స్థూల లెక్క ప్రకారం భారతదేశంలో కేవలం 430 మెగావాట్ల నివాస పైకప్పు సౌరశక్తి మాత్రమే ఉందని అర్థం అవుతుంది. అయితే భారతదేశంలోని మొత్తం సౌర సామర్థ్యంలో సగం ఉన్న UK 2018లో 2,500 మెగావాట్ల నివాస సౌరశక్తి ఉంది. సౌరశక్తి రంగాల్లో అతి చిన్నదైన ఆఫ్-గ్రిడ్ సౌర విద్యుత్తు విభాగానికి 1467 మెగావాట్ల సామర్థ్యం ఉంది. ఇది జాతీయ గ్రిడ్‌కు అనుసంధించని గ్రామాలు, నివాసాలను చేరుకోవడంలో పాత్ర పోషించడంలో సహాయపడుతుంది.

2024 జూన్ నాటికి ఓపెన్-యాక్సెస్ సోలార్ ఇన్‌స్టాలేషన్ సామర్థ్యం 16.3 GW సామర్థ్యానికి చేరుకుంది.

 కేంద్రీకృత సౌర శక్తి 
భారతదేశంలో వాణిజ్యపరమైన కేంద్రీకృత సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్ల (నిల్వ కాని రకం) స్థాపిత సామర్థ్యం 227.5 మెగావాట్లు కాగా ఇందులో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 50 మెగావాట్లు, రాజస్థాన్‌లో 177.5 మెగావాట్లు ఉంది. భారతదేశంలో ప్రస్తుతం ఉన్న సౌర ఉష్ణ విద్యుత్తు ప్లాంట్లు (నిల్వ కాని రకం), ఖరీదైన అడపాదడపా విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తున్నాయి. వీటిని నిల్వ రకం సౌర ఉష్ణ ప్లాంట్లుగా మార్చవచ్చు. ఇవి తక్కువ ఖర్చుతో 3 నుండి 4 రెట్లు ఎక్కువ బేస్ లోడ్ విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తాయి, ప్రభుత్వ సబ్సిడీలపై ఆధారపడవు. శిలాజ ఇంధన విద్యుత్తు ప్లాంట్ల కంటే థర్మల్ నిల్వతో కూడిన సాంద్రీకృత సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్లు చౌకైనవి. లోడ్ ఫాలోయింగ్ పవర్ ప్లాంట్లుగా కూడా అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి. 2024 మార్చిలో SECI 500 MW కోసం RfQను 2024 సంవత్సరంలో జారీ చేస్తామని ప్రకటించింది.

 హైబ్రిడ్ సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్లు 
వర్షాకాల నెలల్లో ఉత్పత్తి అయ్యే పవన విద్యుత్తుకు తోడుగా, ఇతర కాలాల్లో ప్రధానంగా పగటిపూట, సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తి ఉంటుంది. పవన విద్యుత్తు ప్లాంట్ల టవర్ల మధ్య ఉండే ఖాళీలో సౌర ఫలకాలను ఉంచవచ్చు. ఇది ప్రధానంగా భారతదేశంలోని రుతుపవన నెలలలో ఉత్పత్తి అయ్యే జలవిద్యుత్తుకు కూడా తోడుగా ఉంటుంది. ఇప్పటికే ఉన్న జలవిద్యుత్తు, పంప్డ్-స్టోరేజ్ జలవిద్యుత్తు కేంద్రాలకు సమీపంలో సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్లను ఏర్పాటు చేయవచ్చు. ఇప్పటికే ఉన్న విద్యుత్తు ప్రసార మౌలిక సదుపాయాలను ఉపయోగించి, సౌర PV ప్లాంట్ల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన మిగులు ద్వితీయ శక్తిని నిల్వ చేయవచ్చు. పంప్డ్-స్టోరేజ్ జలవిద్యుత్తు ప్లాంట్ల రిజర్వాయర్లపై తేలియాడే సౌర విద్యుత్తు ప్లాంట్లు ఒకదానికొకటి పరిపూరకంగా ఉంటాయి. పీకింగ్ పవర్ సరఫరా చేయడానికి పంప్-స్టోరేజ్ జలవిద్యుత్తు ప్లాంట్లతో కూడిన సౌర PV ప్లాంట్లు కూడా నిర్మాణంలో ఉన్నాయి.

పగటిపూట, సౌర ఉష్ణ నిల్వ విద్యుత్తు ప్లాంట్ యొక్క అదనపు సహాయక విద్యుత్తు వినియోగం ఉష్ణ శక్తి రూపంలో సౌర శక్తిని వెలికితీసే ప్రక్రియకు దాని రేట్ చేయబడిన సామర్థ్యంలో దాదాపు 10% ఉంటుంది. ఒకే స్థలంలో సోలార్ థర్మల్, సోలార్ PV ప్లాంట్‌ల మిశ్రమాన్ని ఏర్పాటు చేసి, తద్వారా సోలార్ PV ప్లాంట్ నుండి ఈ అదనపు విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చెయ్యవచ్చు. విద్యుత్తు ఖర్చును ఆప్టిమైజ్ చేయడానికి, పగటిపూట చౌకైన సోలార్ పివి ప్లాంట్ (33% ఉత్పత్తి) నుండి ఉత్పత్తి చేసి, మిగిలిన సమయంలో 24 గంటల బేస్‌లోడ్ అవసరాలను తీర్చడానికి సోలార్ థర్మల్ స్టోరేజ్ ప్లాంట్ ఉత్పత్తి చెయ్యవచ్చు. వర్షాకాలంలో మేఘావృతమైన రోజులలో స్థానికంగా సూర్యరశ్మి లేకపోవడం వల్ల సౌర ఉష్ణ నిల్వ ప్లాంట్ పనిలేకుండా పోయినప్పుడు, గ్రిడ్ ఫ్రీక్వెన్సీ 50 హెర్ట్జ్ కంటే ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు చౌకైన అదనపు గ్రిడ్ శక్తిని వినియోగించుకుని, కరిగిన ఉప్పును అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్దకు వేడి చేసి, విద్యుత్తు అమ్మకపు ధర లాభదాయకంగా ఉన్నప్పుడు నిల్వ చేయబడిన ఉష్ణ శక్తిని విద్యుత్తుగా మార్చవచ్చు.

 సౌర తాపన 
సాంద్రీకృత సౌర ప్రతిబింబకాలను ఉపయోగించి వేడి నీరు లేదా గాలి లేదా ఆవిరిని ఉత్పత్తి చేయడం వేగంగా పెరుగుతోంది. భారతదేశంలో ప్రస్తుతం తాపన అనువర్తనాల కోసం కేంద్రీకృత సౌర ఉష్ణ సంస్థాపనా స్థావరం దాదాపు 20 MW ఉండగా, ఇది వేగంగా పెరుగుతోందని అంచనా. సాంద్రీకృత సౌర విద్యుత్తు CHP ప్లాంట్లతో 24 గంటలూ ఆవిరి, విద్యుత్తుల సహ-ఉత్పత్తి కూడా సాధ్యమే.

భారతదేశంలో బెంగళూరులో అత్యధిక రూఫ్-టాప్ సోలార్ వాటర్ హీటర్లు ఉన్నాయి. ఇవి 200 మెగావాట్లకు సమానమైన శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి.  రూఫ్-టాప్ థర్మల్ సిస్టమ్‌లను ఉపయోగించే ఇళ్ళకు నెలవారీ విద్యుత్తు బిల్లులపై  50 రూపాయల రిబేట్ ఇచ్చిన మొదటి నగరం ఇది. ఇప్పుడు అన్ని కొత్త నిర్మాణాలలో ఇవి తప్పనిసరి. పూణే కొత్త భవనాల్లో సోలార్ వాటర్ హీటర్లను తప్పనిసరి చేసింది. ఫోటోవోల్టాయిక్ థర్మల్ (PVT) ప్యానెల్లు సూర్యకాంతి కింద విద్యుత్తుతో పాటు అవసరమైన వెచ్చని నీరు/గాలిని ఏకకాలంలో ఉత్పత్తి చేస్తాయి.

 గ్రామీణ విద్యుదీకరణ 
గ్రామీణ భారతదేశ అభివృద్ధికి విద్యుత్తు మౌలిక సదుపాయాలు లేకపోవడం ఒక అడ్డంకి. భారతదేశ విద్యుత్తు గ్రిడ్ అభివృద్ధి చెందలేదు, పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలకు ఇప్పటికీ గ్రిడ్‌తో సంబంధం లేదు. 2004 నాటికి దేశంలోని దాదాపు 80,000 గ్రామాలకు విద్యుత్తు లేదు. వాటిలో 18,000 గ్రామాలకు సంప్రదాయ గ్రిడ్‌ను విస్తరించలేక విద్యుదీకరణ చేయలేకపోయారు. 2002-2007 పంచవర్ష ప్రణాళికలో 5,000 గ్రామాలకు విద్యుదీకరణ లక్ష్యంగా నిర్ణయించారు. 2004 నాటికి 2,700 కంటే ఎక్కువ గ్రామాలు, చిన్న గ్రామాలను ప్రధానంగా సౌర ఫోటోవోల్టాయిక్ వ్యవస్థలతో విద్యుదీకరించారు. చవకైన సౌర సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధి ఒక సంభావ్య ప్రత్యామ్నాయంగా పరిగణించబడుతోంది. ఇది పంపిణీ చేయబడిన విద్యుత్తు ఉత్పత్తితో స్థానిక-గ్రిడ్ క్లస్టర్‌ల నెట్‌వర్క్‌తో కూడిన విద్యుత్తు మౌలిక సదుపాయాలను అందిస్తుంది. ఖరీదైన, సుదూర, కేంద్రీకృత విద్యుత్తు సరఫరా వ్యవస్థల అవసరం లేకుండా ఇది, పెద్ద సమూహాల ప్రజలకు చవకైన విద్యుత్తును తీసుకువస్తుంది. 2016–17 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రాజస్థాన్‌లో, 91 గ్రామాలకు సౌర వ్యవస్థతో విద్యుదీకరణ జరిగింది. 6,200 కంటే ఎక్కువ గృహాలు 100 W సౌర గృహ లైటింగ్ వ్యవస్థను పొందాయి.

భారతదేశం దాదాపు 12 లక్షలు సౌర గృహ లైటింగ్ వ్యవస్థలనూ, 32 లక్షల సౌర లాంతర్లనూ విక్రయించింది లేదా పంపిణీ చేసింది. గ్రిడ్‌తో సంబంధం లేని సౌర ఉత్పత్తులకు దేశం, ఆసియాలో అగ్రస్థానంలో ఉంది.

 దీపాలు, లైటింగు 
2012 నాటికి, మొత్తం 46,00,000 సౌర లాంతర్లు, 8,61,654 సౌరశక్తితో పనిచేసే గృహ దీపాలను ఏర్పాటు చేశారు. సాధారణంగా కిరోసిన్ దీపాల కోసం చేసే కొన్ని నెలల కిరోసిన్ ఖర్చుతో, చిన్న రుణంతో వీటిని కొనుగోలు చేయవచ్చు. నూతన, పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ లాంతర్లు, హోమ్ లైట్లు, చిన్న వ్యవస్థల (210 W <sub id="mwBPM">p</sub> వరకు) ఖర్చులో 30 నుండి 40 శాతం సబ్సిడీని అందిస్తోంది. 2022 నాటికి 2 కోట్ల సౌర దీపాలను ఏర్పాటు చెయ్యాలని ఆశిస్తున్నారు.

 వ్యవసాయానికి మద్దతు 
సౌర కాంతివిపీడన నీటి పంపింగ్ వ్యవస్థలు నీటిపారుదల, తాగునీటి కోసం ఉపయోగించబడతాయి. చాలా పంపులు 1,800 Wp PV శ్రేణితో శక్తినిచ్చే 200-3,000 W (′ID1]  మోటారుతో అమర్చబడి ఉంటాయి, ఇది మొత్తం  m (33 ft′) హైడ్రాలిక్ హెడ్ నుండి రోజుకు 140,000 లీటర్ల నీటిని సరఫరా చేయగలదు. 2019 అక్టోబరు 31 నాటికి మొత్తం 181,521 సౌర  నీటి పంపింగ్ వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేసారు. పిఎం కుసుమ్ పథకం కింద మొత్తం సౌర నీటి పంపింగు వ్యవస్థలు 2022 నాటికి 35 లక్షలకు చేరుకుంటాయి.  ఎండ ఉండే పగటిపూట పొలాలకు నీరు పెట్టడానికి ఎక్కువ నీరు అవసరమయ్యే సమయంలో, సౌర ఫలకాలపై పంపు చేసిన నీరు ప్రవహించడం/జారడం ద్వారా వాటిని చల్లగా, శుభ్రంగా ఉంచడం ద్వారా సౌర పంపుల పనితీరును మెరుగుపరచవచ్చు. వ్యవసాయ ఫొటోవోల్టాయిక్స్ అంటే వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని కోల్పోకుండా అదే భూమిని ఉపయోగించడం ద్వారా విద్యుత్తు ఉత్పత్తి చెయ్యడం. నిల్వ కోసం పంటలను ఎండబెట్టడానికి సోలార్ డ్రైయర్లను ఉపయోగిస్తారు . వ్యవసాయ కార్యకలాపాలు మొదలైన వాటి కోసం పొలాలు, గ్రామాల మధ్య నడపడానికి తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన సౌరశక్తితో నడిచే సైకిళ్ళు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. సైట్/ఫీల్డ్ లో, కార్బన్ ఉద్గారాలు లేకుండా సౌర శక్తి ద్వారా ఎరువులు ఉత్పత్తి అవుతాయి.

2026 నాటికి, భారతదేశంలో 30 లక్షలకు పైగా రైతులు సౌరశక్తితో నడిచే నీటిపారుదల పంపులను స్వీకరించాలని అంచనా వేసారు. అయితే, ఈ పంపులను విస్తృతంగా ఉపయోగించడం వల్ల భూగర్భజలాలు తీవ్రంగా తగ్గిపోయాయి. ముఖ్యంగా రాజస్థాన్ వంటి శుష్క ప్రాంతాలలో నీటి మట్టాలు 400 అడుగుల లోతుకు బాగా పడిపోయాయి. ఈ పరిస్థితి భారతదేశంలో అపరిమితంగా భూగర్భ జలాల వెలికితీత పర్యావరణ ప్రభావాన్ని హైలైట్ చేస్తుంది.

 వర్షపు నీటి సంరక్షణ 
సౌరశక్తితో పాటు, వర్షపు నీరు ఏ ప్రాంతంలోనైనా ప్రధాన పునరుత్పాదక వనరు. భారతదేశంలో, ప్రతి సంవత్సరం పెద్ద ప్రాంతాలు సౌర PV ప్యానెల్‌ల ద్వారా కవర్ చేయబడుతున్నాయి. సౌర ఫలకాలను వాటిపై పడే వర్షపు నీటిని ఎక్కువగా సేకరించడానికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు. వర్షపు నీటిలో లవణీయత చాలా తక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి, బ్యాక్టీరియా, లేకుండా, సాధారణ వడపోత, క్రిమిసంహారక ప్రక్రియల ద్వారా త్రాగునీటిని ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. జనావాస ప్రాంతాలకు దగ్గరగా ఉన్న మంచి నాణ్యత గల నీటి వనరులు కొరతగా మారుతున్నాయి. బాటిల్ డ్రింకింగ్ వాటర్ వంటి విలువ ఆధారిత ఉత్పత్తుల కోసం వర్షపు నీటిని ఉపయోగించడం వల్ల అధిక వర్షపాతం, మేఘావృత ప్రాంతాలలో కూడా తాగునీటి ఉత్పత్తి నుండి ఆదాయం పెరగడం ద్వారా సౌర PV విద్యుత్తు ప్లాంట్లు లాభదాయకంగా మారుతాయి.

 ప్రభుత్వ మద్దతు 
భారత ప్రభుత్వం 2010–11 ఆర్థిక సంవత్సరంలో జాతీయ సౌర మిషన్ కోసం, క్లీన్-ఎనర్జీ నిధి కోసం రూ 1000 కోట్ల కేటాయించింది.  మునుపటి బడ్జెట్ కంటే ఇది 380 కోట్లు ఎక్కువ. సౌర ఫలకాలపై దిగుమతి సుంకాన్ని ఐదు శాతం తగ్గించడం ద్వారా ప్రైవేట్ సౌర సంస్థలను ప్రోత్సహించింది. దీనివల్ల పైకప్పుపై సౌర ఫలకాల సంస్థాపన ఖర్చు 15 నుండి 20 శాతం తగ్గుతుంది. 

దేశంలో సౌర విద్యుత్తు స్వీకరణను పెంచే ప్రయత్నంలో భాగంగా భారత ప్రభుత్వం పైకప్పు సౌర ఫలకాలను ఏర్పాటు చేయడానికి సబ్సిడీలను అందిస్తోంది. రూఫ్‌టాప్ సోలార్ ప్యానెళ్ళతో అనేక ప్రయోజనాలున్నాయి. వాటిలో, మూలం నుండి నేరుగా విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయగల సామర్థ్యం, శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం, గృహాలకూ వ్యాపారాలకూ విద్యుత్తు బిల్లులను తగ్గించడం వంటివి ఉన్నాయి. అదనంగా, పైకప్పు సౌర ఫలకాలు కార్బన్ ఉద్గారాలను తగ్గించడంలో సహాయపడతాయి, వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కోవడానికి భారతదేశం చేస్తున్న ప్రయత్నాలలో ఇవి కీలకమైనవి. ప్రభుత్వ సబ్సిడీలు అందుబాటులోకి రావడంతో, మరిన్ని గృహాలు, వ్యాపారాలు ఇప్పుడు పైకప్పు సౌర ఫలకాలను వ్యవస్థాపించగలుగుతున్నాయి. ఇది దేశానికి మరింత స్థిరమైన భవిష్యత్తుకు దోహదపడుతోంది.

 భారతదేశంలో సౌర ఫలకాల తయారీ 
2023 డిసెంబరు నాటికి, భారతదేశంలో సౌర ఘటాలు, సౌర మాడ్యూళ్ల తయారీ సామర్థ్యం 6 GW, 37 GW. 2025 చివరి నాటికి సౌర ఘటాల ఉత్పత్తి సామర్థ్యం 25 GW, సౌర మాడ్యూళ్ల ఉత్పత్తి సామర్థ్యం 60 GWగా ఉంటుందని అంచనా. చైనాలో కంటే పారిశ్రామిక వేతనాలు, విద్యుత్ ఖర్చులు చౌకగా ఉండటం వలన, చైనా మాదిరిగానే USA నుండి సౌర ఇంగోట్స్ గ్రేడ్ సిలికాను దిగుమతి చేసుకుని, దేశం లోనే సౌర ఫలకాల తయారు చేసుకోవడంలో భారతదేశానికి మరిన్ని ప్రయోజనాలున్నాయి. భారతదేశం చైనాకు క్వార్ట్జ్‌ను ఎగుమతి చేస్తోంది, దీనిని మెటలర్జికల్ సిలికా తయారు చేసి, ఆ తరువాత పాలీసిలికాన్ ఇంగోట్‌లుగా మారుస్తారు. సౌర ఫలకం బరువులో దాదాపు 80 శాతం చదునైన గాజు. ఒక మెగావాట్ల సౌర ఫలకాలను తయారు చేయడానికి దాదాపు 50 టన్నుల ఫ్లాట్ గ్లాస్‌ను ఉపయోగిస్తారు. తక్కువ ఇనుము కలిగిన ఫ్లాట్ లేదా ఫ్లోట్ గ్లాస్ సోడా యాష్, ఇనుము లేని సిలికా నుండి తయారవుతుంది. సాధారణ ఉప్పు నుండి సోడా-యాష్ తయారీ అనేది శక్తి బాగా అవసరమయ్యే ప్రక్రియ. ఫోటోవోల్టాయిక్ సౌర విద్యుత్ ప్లాంట్ల స్థాపనను పెంచడానికి, సరఫరా అడ్డంకులను తొలగించడానికీ, లేదా భవిష్యత్తులో దిగుమతులను తగ్గించడానికీ ఫ్లాట్ గ్లాస్, దాని ముడి పదార్థాల ఉత్పత్తిని తదనుగుణంగా విస్తరించాలి.

2016–17 లో యుటిలిటీ-స్కేల్ సోలార్ ప్రాజెక్టులకు అవసరమైన సోలార్ మాడ్యూల్ సరఫరాదారులు: వారీ ఎనర్జీస్ లిమిటెడ్, ట్రినా సోలార్, జెఎ సోలార్, కెనడియన్ సోలార్, రైసన్, హన్వా.

 ప్రధాన సౌర విద్యుత్ కేంద్రాలు 
కనీసం 20 మెగావాట్ల సామర్థ్యం కలిగిన సౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తి సౌకర్యాల జాబితా క్రింద ఉంది.
+Major photovoltaic (PV) పవర్ ప్లాంటుsప్లాంటురాష్ట్రంనిర్దేశాంకాలుDC పీక్పవర్(మెవా)స్థాపించిన సంవత్సరంగమనికలుమూలాలుభడ్లా సోలార్ పార్కురాజస్థాన్20202020ం మార్చి నాటికి ఉత్పత్తి పరంగా ప్రపంచంలో కెల్లా అతిపెద్ద సోలార్ పార్కు. విస్తీర్ణం పరంగా ప్రపంచంలో రెండవ అతి పెద్దది.Solar plants of 620 MW get operational at Bhadla park , The Times of India, 2 October 2018పావగడ సోలార్ పార్కుకర్ణాటక2019Second biggest సోలార్ పార్కు in the world and world's largest in terms of area as in March 2020కర్నూలు అల్ట్రా మెగా సోలార్ పార్కుఆంధ్రప్రదేశ్2017నంబూల పూలకుంటఆంధ్రప్రదేశ్2021నంబులపూలకుంట మండలంలో. ప్రతిపాదిత సామర్థ్యం 1500 మెవాNTPC commissioned 50 MW of NP Kunta Ultra Mega Solar Power Project Stage-I in Anantapuramu , India Infoline News Service, 1 August 2016రేవా అల్ట్రా మెగా సోలార్మధ్య ప్రదేశ్2018750MW Madhya Pradesh solar plant starts operations, to serve Delhi Metro , IANS, The New Indian Express, 6 July 2018చరాంకా సోలార్ పార్కుగుజరాత్2012Situated at Charanka village in Patan district. Capacity expected to go up to 790 MW in 2019.India Pushes Ultra-Mega Scheme To Scale Solar PV , Forbes, William Pentland, 9 September 2014కుముతి సోలార్ పవర్ ప్రాజెక్టుతమిళనాడు6482017With a generating capacity of 648 MWp at a single location, it is the world's 12th largest సోలార్ పార్కు based on capacity.గుజరాత్ సోలార్ పార్కు 1గుజరాత్221 2012అనంతపురం – IIఆంధ్రప్రదేశ్2019అనంతపురం జిల్లా, తాడిపత్రి మండలం, తలారిచెరువు గ్రామంలో ఉంది. ప్రతిపాదిత సామర్థ్యం 500 మెవాగాలివీడు సోలార్ పార్కుఆంధ్రప్రదేశ్2020Located at Marrikommadinne village in Galiveedu mandal of kadapa district.మంద్‌సార్ సోలార్ ఫార్మ్మధ్య ప్రదేశ్2017కడప అల్ట్రా మెగా సోలార్ పార్క్ఆంధ్రప్రదేశ్2020Total planned capacity 1000 MWవెల్‌స్పన్ సోలార్ MP ప్రాజెక్టుమధ్య ప్రదేశ్1512014రీన్యూ పవర్, నిజామాబాదుతెలంగాణ1432017నైవేలి సోలార్ పవర్ ప్రాజెక్టుతమిళనాడు130 2018The ప్రాజెక్టు is spread over 4 locations within the town.సక్రీ సోలార్ ప్లాంటుమహారాష్ట్ర2013NTPC సోలార్ ప్లాంటుs NTPC భడ్లా సోలార్ పవర్ ప్లాంటుమహారాష్ట్ర Iమహారాష్ట్రగ్రీన్ ఎనర్జీ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషను (GEDCOL)ఒడిశాటాటా పవర్ సోలార్ (TPS), Rajgarhమధ్య ప్రదేశ్2014వెల్‌స్పన్ ఎనర్జీ ఫలోదీరాజస్థాన్జలౌన్ సోలార్ పవర్ ప్రాజెక్టుఉత్తర ప్రదేశ్GEDCOLఒడిశాCIAL సోలార్ పవర్ ప్రాజెక్టుKerala402013Powering first fully సోలార్ powered airport in the world  కర్ణాటక Iకర్ణాటకబిట్టా సోలార్ పవర్ ప్లాంటుగుజరాత్ధీరుభాయ్ అంబానీ సోలార్ పార్కు, Pokhranరాజస్థాన్2012విక్రమ్ సోలార్, IL&FS ఎనర్జీ డెవలప్‌మెంట్ కం. లిమిటెడ్మధ్య ప్రదేశ్40 2015రాజస్థాన్ ఫొటోవోల్టాయిక్ ప్లాంట్రాజస్థాన్2013వెల్‌స్పన్, భటిండాపంజాబ్2015మోసర్ బేయర్, పాటణ్ జిల్లాగుజరాత్2011లలిత్‌పూర్ సోలార్ పవర్ ప్రాజెక్టుఉత్తర ప్రదేశ్మీఠాపూర్ సోలార్ పవర్ ప్లాంటుగుజరాత్2012వంకల్ సోలార్ పార్కుMizoramGEDCOLఒడిశా 

 ఇవి కూడా చూడండి 

 భారతదేశంలో శక్తి
 భారతదేశంలో అణుశక్తి
 భారతదేశంలో పవన శక్తి
 భారతదేశంలో పునరుత్పాదక శక్తి

 మూలాలు 

వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు
సౌరశక్తి