ఫెర్గూసన్ కళాశాల

ఫెర్గూసన్ కళాశాల భారతదేశంలోని పూణే నగరంలో కళలు, విజ్ఞాన శాస్త్రాలలో వివిధ కోర్సులను అందించే స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ కళాశాల. దీనిని 1885లో వామన్ శ్రీరామ్ ఆప్టే, బాల్ గంగాధర్ తిలక్, విష్ణుశాస్త్రీ చిప్లుంకర్, మహాదేవ్ బల్లాల్ నమ్జోషి,  గోపాల్ గణేష్ అగార్కర్లు స్థాపించారు. ప్రొఫెసర్ వామన్ శివరామ్ ఆప్టే దీని మొట్టమొదటి ప్రిన్సిపాల్. సాంఘిక సంస్కర్త, పాత్రికేయుడు, ఆలోచనాపరుడు,  విద్యావేత్త గోపాల్ గణేష్ అగార్కర్ 1892 ఆగస్టు నుండి 1895 జూన్ లో మరణించే వరకు రెండవ ప్రిన్సిపాల్ గా పనిచేశాడు. ఈ కళాశాలకు స్కాట్లాండ్లో జన్మించి, బొంబాయి గవర్నర్ అయిన సర్ జేమ్స్ ఫెర్గూసన్ పేరు పెట్టారు, ఈ కళాశాల పూణే విశ్వవిద్యాలయం పరిధిలో ఉంది. మే 2018లో, మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ నుండి వచ్చిన సమాచారం ప్రకారం ఫెర్గూసన్ కళాశాలను ఏకీకృత విశ్వవిద్యాలయంగా అప్గ్రేడ్ చేశారు.

కళాశాలలో రెండు విభాగాలు ఉన్నాయిః

 జూనియర్ వింగ్ (జూనియర్ కళాశాల) : పాఠశాల నుండి పట్టభద్రులైన విద్యార్థుల కోసం. ఆర్ట్స్,  సైన్స్ విభాగాలలో కోర్సులు అందించబడతాయి, దీని చివరిలో విద్యార్థులు హయ్యర్-సెకండరీ స్టేట్ సర్టిఫికేట్ పరీక్షకు హాజరుకావచ్చు.
 సీనియర్ వింగ్ : 29 విభాగాలలో బ్యాచిలర్ డిగ్రీలను, 16 విభాగాలలో మాస్టర్స్ డిగ్రీలను అందిస్తుంది.

ఫెర్గూసన్ కళాశాల భారత రాజకీయాలతో సన్నిహిత సంబంధానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. దీని వ్యవస్థాపకులు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, అలాగే భారతీయ సామ్యవాద ఉద్యమానికి మార్గదర్శకులు. ఈ కళాశాల ఇద్దరు భారత ప్రధానమంత్రులతో సహా అనేక మంది మంత్రులను, శాసనసభ్యులను ఉత్పత్తి చేసింది. 2015లో కేంద్ర ప్రభుత్వం, యూజీసీ వారసత్వ హోదా పొందిన 19 కళాశాలల్లో ఫెర్గూసన్ కూడా ఉంది. కాబట్టి, కళాశాల క్యాంపస్, దాని భవనాల పరిరక్షణ కోసం UGC నుండి ఆర్థిక సహాయం పొందుతుంది.

 చరిత్ర 

 స్థాపన 
కుడి|thumb|సర్ జేమ్స్ ఫెర్గూసన్, బొంబాయి గవర్నర్
1857 నాటి భారత తిరుగుబాటును అణచివేసిన తరువాత, భారతదేశంలోని సంస్కర్తలు సంస్కరణలను ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి విద్యా వ్యవస్థ ఆధునీకరించాల్సిన అవసరాన్ని తీవ్రంగా భావించారు. బాల గంగాధర్ తిలక్, విష్ణుశాస్త్రి చిప్లుంకర్,  గోపాల్ గణేష్ అగార్కర్ వంటి ప్రముఖ జాతీయవాదులు భారతీయ ప్రజల సాధారణ పురోగతి కోసం రూపొందించిన ఒక పాఠశాలను స్థాపించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలకు నాయకత్వం వహించారు, ఇది న్యూ ఇంగ్లీష్ స్కూల్ ఏర్పాటుకు దారితీసింది. పాఠశాల విజయంతో ప్రేరణ పొంది దక్కన్ ఎడ్యుకేషన్ సొసైటీని 1884లో ఏర్పాటు చేశారు. ఒక సంవత్సరం తరువాత ఫెర్గూసన్ కళాశాల స్థాపించబడింది. ముథా నది పశ్చిమ ఒడ్డున ఉన్న భాంబుర్డే గ్రామానికి చెందిన పూర్వపు పాటిల్ షిరోల్ 37 ఎకరాల (1,50,000 చదరపు మీటర్లు) భూమిని 99 సంవత్సరాల పాటు లీజుకు తీసుకున్నాడు.ఈ కళాశాలను బ్రిటిష్ కవి పేరును కలిగిన అతని మనుమడు, బొంబాయి ఎల్ఫిన్స్టోన్ కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ అయిన విలియం వర్డ్స్ వర్త్ ప్రారంభించాడు. ఆర్. జి. భండార్కర్, మహాదేవ్ గోవింద్ రానాడే వంటి ఇతర నాయకులు దీని నిర్మాణంలో పాత్ర పోషించారు. ఈ కళాశాలకు అప్పటి బొంబాయి గవర్నర్ సర్ జేమ్స్ ఫెర్గూసన్ పేరు పెట్టారు. బొంబాయిలోని బ్రిటిష్ వలస ప్రభుత్వం కళాశాలకు స్వయంప్రతిపత్తిని కల్పించి, విద్యలో స్వేచ్ఛను ఇచ్చింది.

కుడి|thumb|150x150px|బాల గంగాధర్ తిలక్ ఈ కళాశాల స్థాపకుల్లో ఒకరు

 స్వాతంత్య్రానంతరం 
1947 తరువాత, ఫెర్గూసన్ కళాశాల రాజకీయాలు, విద్యాసంస్థలు, సాహిత్యం, కళల రంగాలలో నాయకులను ఉత్పత్తి చేసింది. భారతదేశ మొదటి రాష్ట్రపతి డాక్టర్ రాజేంద్ర ప్రసాద్ ప్లాటినం జూబ్లీ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిథిగా హాజరయ్యారు.  కళాశాల యొక్క రెండు భాగాల చరిత్రను మాజీ ప్రిన్సిపాల్ డాక్టర్ వి. ఎం. బచల్ వ్రాశాడు. వాచల్ సవాషే వర్షంచి (ఎ జర్నీ ఆఫ్ 125 ఇయర్స్) అనే పుస్తకం జనవరి 2010లో ప్రచురించబడింది.2018లో ఫెర్గూసన్కు మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ విశ్వవిద్యాలయ హోదాను ఇచ్చింది. 

 భారత రాజకీయాలతో అనుబంధం 
ఫెర్గూసన్ కళాశాలకు 'భారతీయ రాజకీయాలకు పుట్టినిల్లు', 'కాంగ్రెస్ జంట' వంటి అనేక బిరుదులు రాజకీయ నాయకులు ఇచ్చారు. 
ఫెర్గూసన్ కళాశాల స్థాపకులు, ముఖ్యంగా తిలక్, గోఖలే, 1885 నుండి 1920 వరకు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ప్రారంభ దశల్లో నాయకులు. వాస్తవానికి, చాలా మంది చరిత్రకారులు కాంగ్రెస్ చరిత్రను రెండు యుగాలుగా విభజించారు-తిలక్ యుగం & గాంధీ యుగం. ఈ కళాశాల పూర్వ విద్యార్ధులుగా విశ్వనాథ్ ప్రతాప్ సింగ్, పి. వి. నరసింహారావు, జీవత్రామ్ కృపలానీ, బాబుభాయ్ జె పటేల్ వంటి ప్రముఖ కాంగ్రెస్ నాయకులను సృష్టించింది.  (క్రింద సమగ్ర జాబితాను చూడండి.) వ్యవస్థాపకులలో, అగార్కర్,  నమ్జోషి మహారాష్ట్రకు చెందిన సీనియర్ సోషలిస్టులు. విఠల్ రామ్జీ షిండే, ఎస్. ఎం. జోషి, నానాసాహెబ్ గోరే వంటి పూర్వ విద్యార్థులు కాంగ్రెస్ పార్టీ లోపల, వెలుపల ప్రముఖ సోషలిస్టులు. మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర హోదా కోసం పోరాడటానికి స్థాపించబడిన సంయుక్త మహారాష్ట్ర ఉద్యమంలో ప్రహ్లాద్ కేశవ్ అత్రే, ఎస్. ఎం. జోషి, గోరే వంటి అనేక మంది పూర్వ విద్యార్థులు పాల్గొన్నారు. వి. డి. సావర్కర్ 1902లో ఫెర్గూసన్ కళాశాలలో చేరాడు. యువకుడిగా, అతను కొత్త తరం రాడికల్ రాజకీయ నాయకులు-బాల్ గంగాధర్ తిలక్, బిపిన్ చంద్ర పాల్,  లాలా లజపత్ రాయ్-అలాగే బెంగాల్ విభజనకు వ్యతిరేకంగా రాజకీయ పోరాటం,  పెరుగుతున్న స్వదేశీ ప్రచారం నుండి ప్రేరణ పొందాడు. తన డిగ్రీని పూర్తి చేసిన తరువాత, జాతీయవాద కార్యకర్త శ్యామ్జీ కృష్ణ వర్మ వినాయక్  న్యాయశాస్త్రం చదవడానికి ఇంగ్లాండ్ వెళ్ళడానికి సహాయం చేశాడు. భారతదేశంలో పూర్వ విద్యార్ధులలో ఇద్దరు భారతీయ ప్రధానమంత్రులు ఉన్న ఏకైక సంస్థ ఫెర్గూసన్.

 క్యాంపస్ 
1881లో భంబూర్డేకు చెందిన పూర్వపు పాటిల్ షిరోల్ లీజుకు ఇచ్చిన 37 ఎకరాల (1,50,000 చదరపు మీటర్లు) నుండి, ఈ కళాశాల స్వాతంత్ర్యం సమయానికి 65 ఎకరాలకు (,60,000 చదరపు కిలోమీటర్లకు) విస్తరించింది. ఈ ప్రాంగణం ఫెర్గూసన్ హిల్ అని పిలువబడే కొండ వాలుల వరకు విస్తరించి ఉంది. కొండ చుట్టూ అనేక విద్యా సంస్థలు ఉన్నాయి. ఈ కళాశాల ఎక్కువగా విక్టోరియన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్‌కు అనుగుణంగా నిర్మించబడింది, అయితే ఇది కొన్ని గోతిక్, సాంప్రదాయ భారతీయ శైలులను కూడా కలిగి ఉంది.

 భవనాలు 
ప్రధాన భవనం కళాశాల లోపలి ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఉంది. పూర్తిగా విక్టోరియన్ శైలిలో నిర్మించిన ఈ రెండు అంతస్తుల నిర్మాణంలో కేంద్ర కార్యాలయం, ప్రధానోపాధ్యాయుల గదులు ఉన్నాయి. గణాంకాల విభాగం, మనస్తత్వశాస్త్ర విభాగం ప్రధాన భవనానికి తూర్పున ఉన్నాయి, ఆర్థిక విభాగం పశ్చిమాన ఉంది. కంప్యూటర్ సైన్స్, లైఫ్ సైన్స్ భవనాలు కూడా పశ్చిమాన ఉన్నాయి. దక్షిణ భాగంలో ఆర్. పి. పరాంజ్పే భవనం, పిట్టీ కెమిస్ట్రీ భవనం, వృక్షశాస్త్రం, జంతుశాస్త్రం, భూగర్భ శాస్త్రం, ఎలక్ట్రానిక్స్,  భౌతిక శాస్త్ర విభాగాలు ఉన్నాయి.  మొత్తం 55 ప్రయోగశాలలు, 51 ఉపన్యాస మందిరాలు ఉన్నాయి.

 ఎన్ఎం వాడియా యాంఫిథియేటర్ 
సెంట్రల్ గార్డెన్కు పశ్చిమాన ఉన్న మూడు అంతస్తుల యాంఫిథియేటర్ భవనం విక్టోరియన్-గోతిక్ ప్రభావాలను కలిగి ఉంది. అనేక ఉపన్యాస మందిరాలతో పాటు, ఈ భవనంలో 1,000 మంది కూర్చునే సామర్థ్యం గల ఆడిటోరియం ఉంది. 2012లో, ఈ యాంఫిథియేటర్ తన 100 సంవత్సరాల వేడుకలను జరుపుకుంది.

 బాయి జెర్బాయి వాడియా గ్రంథాలయం 
బాయి జెర్బాయి వాడియా లైబ్రరీని 1929లో పారిశ్రామికవేత్తలు సర్ కుస్రో వాడియా,  సర్ నెస్ వాడియా వారి తల్లి జ్ఞాపకార్థం నిర్మించారు. దిగువ అంతస్తులో ఉన్న ప్రధాన గ్రంథాలయంలో 300,000 కంటే ఎక్కువ పుస్తకాలు,  పరిశోధనా పత్రికలు ఉన్నాయి. పరిశోధకులు, పుస్తక ప్రేమికులు తమ సేకరణలను విరాళంగా ఇచ్చారు. మొదటి అంతస్తు  విద్యార్థులకు రీడింగ్ హాల్‌గా పనిచేస్తుంది. ఇది 400 మంది విద్యార్థులు చదువుకొనడానికి వసతి కల్పిస్తుంది. పై అంతస్థులలో గృహ పుస్తకాలు, వ్రాతప్రతులు, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన పుస్తకాలు భద్రపరచబడి ఉన్నాయి.  ఈ గ్రంథాలయంలో జాతీయ నాయకులు, విద్యావేత్తలకు అంకితం చేసిన విగ్రహాలు, పోస్టర్ల సేకరణ ఉంది. ఈ భవనాన్ని 1955లో ప్రభుత్వ నిధులతో, తరువాత 1982లో కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి నిధులతో విస్తరించారు.

 కిమయా 
కిమాయ అనేది ప్రాంగణానికి ఉత్తరాన ఉన్న బహిరంగ థియేటర్. దీనిని సాహితీవేత్త, పూర్వ విద్యార్ధి పిఎల్ దేశ్పాండే జపాన్ పర్యటన నుండి తిరిగి వచ్చినప్పుడు రూపొందించారు.  ఇది ఆధునిక నిర్మాణ అంశాలని కలిగి ఉంటుంది. 

 మైదానాలు 
ప్రధాన మైదానంలో క్రికెట్, హాకీ, ఫుట్బాల్ ఆడతారు.  ప్రధాన మైదానం పక్కన రెండు బాస్కెట్‌బాల్ కోర్టులు ఉన్నాయి. దక్షిణాన ఉన్న రెండవ మైదానంలో వాలీబాల్, హ్యాండ్బాల్‌ల కోసం కోర్టులు అలాగే కబడ్డీ, ఖో-ఖో  వంటి భారతీయ క్రీడలకు సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. బ్యాడ్మింటన్  ఇతర ఇండోర్ ఆటలకు సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. వ్యాయామశాల భవనంలో బాక్సింగ్, కుస్తీ, జూడో, వెయిట్ లిఫ్టింగ్,  యోగా శిక్షణలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. కళాశాల ప్రాంగణానికి తూర్పు వైపున టెన్నిస్ కోర్టులు ఉన్నాయి.

 కొత్త విద్యా సముదాయం 
కొత్త విద్యా సముదాయాన్ని 2004లో ప్రాంగణం ఉత్తర చివరలో నిర్మించారు. ఇతర భవనాల మాదిరిగా కాకుండా, ఇది ఆధునిక క్రియాత్మక శైలిలో రూపొందించబడింది. ఇందులో జూనియర్ కళాశాల, డిఇఎస్ లా కళాశాల ఉన్నాయి.

 నివాసాలు 
విద్యార్థుల కోసం ఆరు హాస్టల్ బ్లాకులు, బాలుర కోసం నాలుగు బ్లాకులు, బాలికలు కోసం రెండు బ్లాకులు ఉన్నాయి. ఈ వసతి గృహాల మొత్తం ప్రవేశ సామర్థ్యం 587 మంది విద్యార్థులు. పురుషుల హాస్టల్ బ్లాకులు క్యాంపస్‌కు ఉత్తరాన, లేడీస్ హాస్టల్ బ్లాక్లు తూర్పున ఉన్నాయి.ఈ కళాశాలలో అధ్యాపకులు, సిబ్బందికి,  ఉద్యోగుల కోసం కొన్ని నివాసాలు ఉన్నాయి.  [<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2015)">citation needed</span>]

 కోర్సులు 
2014లో ఫెర్గూసన్ కళాశాల జాతీయ యువతకు నైపుణ్యాలను మెరుగుపరచడానికి ప్రత్యేక కోర్సులను ప్రారంభించింది. ఈ క్రింది కోర్సులు అదే సంవత్సరంలో ప్రారంభమయ్యాయిః
 బ్యాచిలర్ ఆఫ్ వొకేషన్ ఇన్ మీడియా అండ్ కమ్యూనికేషన్
 డిజిటల్ ఆర్ట్ అండ్ యానిమేషన్లో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ వొకేషన్

ఈ కోర్సులు విద్యార్థి యొక్క మొత్తం వ్యక్తిత్వ అభివృద్ధితో నైపుణ్య అనుభవాన్ని అందిస్తాయి. ఈ కోర్సులో ఫోటోగ్రఫీ, వాయిస్ ఓవర్, స్క్రిప్ట్ రైటింగ్, మీడియా రీసెర్చ్, అడ్వర్టైజింగ్, వీడియో ఎడిటింగ్, జర్నలిజం, బ్రాడ్కాస్ట్ జర్నలిజం. షార్ట్ ఫిల్మ్ మేకింగ్, మీడియా రీసర్చ్ ఉంటాయి. 2019,  2020 సంవత్సరాల్లో మీడియా&  కమ్యూనికేషన్ విభాగం ఫెర్గూసన్ ఇంటర్నేషనల్ షార్ట్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ నిర్వహించింది. ఇది భారతదేశంలోని ఏ కళాశాల విభాగం నిర్వహించని అతిపెద్ద లఘు చిత్రోత్సవం.

 విభాగాలు 
ఫెర్గూసన్ విశ్వవిద్యాలయం యొక్క సీనియర్ విభాగంలో 14 కళలు, 16 విజ్ఞాన విభాగాలు ఉన్నాయి.

 కళలు.

విభాగాలుః మరాఠీ, హిందీ, ఎకనామిక్స్, ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్, జియోగ్రఫీ, జర్మన్, జిమ్ఖానా, హిస్టరీ, ఫిలాసఫీ, పొలిటికల్ సైన్స్, సైకాలజీ, సంస్కృతం, సోషియాలజీ.
 సైన్స్

విభాగాలుః యానిమేషన్, బయోటెక్నాలజీ, బోటనీ, కెమిస్ట్రీ, కంప్యూటర్ సైన్స్, డిజిటల్ ఆర్ట్ అండ్ యానిమేషన్; ఎలక్ట్రానిక్స్ సైన్స్, ఎన్విరాన్మెంటల్ సైన్స్, జియాలజీ, మ్యాథమెటిక్స్, మీడియా అండ్ కమ్యూనికేషన్, మైక్రోబయాలజీ, ఫోటోగ్రఫీ, ఫిజిక్స్, స్టాటిస్టిక్స్, జూలజీ.
 విద్యార్థి జీవితం 
ఈ కళాశాలలో  నేషనల్ క్యాడెట్ కార్ప్స్(ఎన్.సి.సి), జాతీయ సేవా పథకం (ఎన్ఎస్ఎస్), ఆస్ట్రో క్లబ్ వంటి పథకాలు విద్యార్థులకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ప్రస్తుత, పూర్వ విద్యార్థుల సహకారంతో ఫొటోగ్రఫీ విభాగం ఫెర్గ్‌జైన్ అనే  పత్రికను తీసుకువస్తున్నది.
 ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో 

 అకాడమీ అవార్డు గెలుచుకున్న చిత్రం <b id="mwAZ4">గాంధీ</b> ఒక సన్నివేశాన్ని జిమ్ఖానా భవనం, ఫెర్గూసన్ కళాశాల మైదానంలో చిత్రీకరించారు. దక్షిణాఫ్రికాలోని కేప్ టౌన్లోని టౌన్ హాల్ను వర్ణించడానికి ఈ ప్రదేశాన్ని ఉపయోగించారు.
 జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు గ్రహీత రచయిత, ఫెర్గూసన్ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థి భాల్చంద్ర నెమాడే రాసిన <b id="mwAaY">కోసల</b> నవల, కళాశాలలో విద్యార్థిగా ఆయన అనుభవాల నుండి ప్రేరణ పొందింది. కథనంలో చాలా వరకు ఫెర్గూసన్ కళాశాలతో సమానమైన వివరణలు ఉన్నాయి.
 కేతన్ మెహతా దర్శకత్వం వహించిన 1984 హిందీ చిత్రం <b id="mwAbA">హోలీ</b>ని ఫెర్గూసన్ కళాశాలలో చిత్రీకరించారు. ఈ చిత్రంలో అమీర్ ఖాన్, నసీరుద్దీన్ షా వంటి నటులు నటించగా, ప్రధాన భవనం చుట్టూ ఉన్న దృశ్యాలతో పాటు ఆ సమయంలో పడిపోయిన కళాశాల ఐకానిక్ మర్రి చెట్టు కూడా ఉన్నాయి.
 ది లెజెండ్ ఆఫ్ భగత్ సింగ్ చిత్రంలో కొన్ని భాగాలను ఫెర్గూసన్ కళాశాలలో చిత్రీకరించారు.

 ప్రముఖ పూర్వ విద్యార్థులు 

 పి. వి. నరసింహారావు - భారతదేశ 9వ ప్రధానమంత్రి
 విశ్వనాథ్ ప్రతాప్ సింగ్  -భారతదేశ 7వ ప్రధానమంత్రి.
 వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్ (వీర్ సావర్కర్) -హిందూ జాతీయవాది న్యాయవాది, హిందూ మహాసభ అధ్యక్షుడు, రచయిత, కవి, జాతీయవాది & సంస్కర్త
 పి. ఎల్. దేశ్పాండే (1919-2000) -మరాఠీ రచయిత, నటుడు, సంగీత స్వరకర్త, చలనచిత్ర   నిర్మాత, చలనచిత్ర దర్శకుడు, సంగీత దర్శకుడు 
 ప్రహ్లాద్ కేశవ్ ఆత్రే (1898-1969) -నాటక రచయిత (శ్యామ్ చి ఆయి), సంయుక్త మహారాష్ట్ర ఉద్యమ నాయకుడు
 బి. వి. దోషి-ఒక భారతీయ వాస్తుశిల్పి, ప్రిట్జ్కర్ ఆర్కిటెక్చర్ బహుమతి అందుకున్న మొదటి భారతీయ వాస్తుశిల్పే, పద్మశ్రీ, పద్మభూషణ్ పురస్కారాల గ్రహీత.
 బూర్గుల రామకృష్ణారావు (1899-1967) -హైదరాబాద్ రాష్ట్ర స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడిన కార్యకర్త, రాష్ట్ర 2వ ముఖ్యమంత్రి
 బూర్గుల రంగనాథరావు (1917-2008) తెలుగు కథా రచయిత, కవి,  బూర్గుల రామకృష్ణారావు కుమారుడు.
 స్మితా పాటిల్ (1955-1986) -సినీ నటి (మిర్చ్ మసాలా, మంతన్, చక్ర) ఉత్తమ నటిగా డబుల్ జాతీయ అవార్డు విజేత
 జె. బి. కృపలానీ (1888-1982) -భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమకారుడు, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మాజీ అధ్యక్షుడు
 విష్ణు సఖారామ్ ఖాండేకర్-రచయిత, ప్రతిష్టాత్మక జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు గెలుచుకున్న మొదటి మరాఠీ రచయిత
 మాధవ్ గాడ్గిల్ (జననం 1942) -పర్యావరణ శాస్త్రవేత్త, పద్మ భూషణ్ అవార్డు గ్రహీత
 సాయి పరాంజపే (జననం 1938) -చిత్ర దర్శకుడు & స్క్రీన్ రైటర్, జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులు & ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డుల విజేత, పద్మ భూషణ్ అవార్డు గ్రహీత
 బాల్‌చంద్ర నెమాడే (జననం 1938) -మరాఠీ భాష రచయిత, పద్మశ్రీ , జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు గ్రహీత
 ఐరావతి కర్వే (1905-1970) -సామాజిక శాస్త్రవేత్త, మానవ శాస్త్రవేత్త, విద్యావేత్త, రచయిత
 రాధికా ఆప్టే (జననం 1985) -నటి
 పద్మనాభన్ బలరాం-జీవరసాయన శాస్త్రవేత్త, పద్మభూషణ్ గ్రహీత
 పూజా బాత్రా (జననం 1979) -నటి, మోడల్, మిస్ ఇండియా 1993
 సురేష్ కల్మాడి (జననం 1944) -రాజకీయవేత్త, క్రీడా నిర్వాహకుడు
 డి. ఆర్. కప్రేకర్ (1905-1986) -గణిత శాస్త్రవేత్త, కప్రేకర్ స్థిరాంకం కనుగొన్నాడు
 సునీతి అశోక్ దేశ్పాండే-విద్యావేత్త.  భారతదేశంలో రష్యన్ భాష  సంస్కృతులను ప్రోత్సహించినందుకు పుష్కిన్ పతకం గ్రహీత
 బాబుభాయ్ జె. పటేల్  -గుజరాత్ 6వ ముఖ్యమంత్రిగుజరాత్ ముఖ్యమంత్రి
 కాకా కలేల్కర్-భారత స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త, సామాజిక సంస్కర్త, పాత్రికేయుడు
 బాలాసాహెబ్ థోరట్-మహారాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యుడు, మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వ మాజీ మత్రి
 దామోదర్ ధర్మానంద కోసాంబి (1907-1966), ఫెర్గూసన్ కళాశాలలో గణిత విభాగం మాజీ అధిపతి
 దేవేష్ చంద్ర ఠాకూర్-సీతామర్హి లోక్సభ నియోజకవర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న 18వ లోక్సభ పార్లమెంటు సభ్యుడు, 
 ఆర్య అంబేకర్ (జననం 1994) -గాయని
 మంజరి ఫడ్నిస్-చలనచిత్ర నటి
 వసంతి ముజుందార్ - మరాఠీ రచయిత్రి
 ఎం.ఎన్.దేశ్‌పాండే - భారతీయ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త, ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా మాజీ డైరెక్టర్ జనరల్‌.
 విభావరి దేశ్‌పాండే - నాటకరంగ, టివి, సినిమా నటి, రచయిత్రి, దర్శకురాలు.
 మంజీరి ప్రభు - భారతీయ రచయిత్రి, టీవీ నిర్మాత, చిత్రనిర్మాత
 రుచితా జాదవ్ - భారతీయ చలనచిత్ర, టెలివిషన్ నటి.
 స్టెఫీ డిసౌజా - 1954 ఆసియా క్రీడలలో స్వర్ణ పతకం గెలుచుకున్న అథ్లెట్

 సూచనలు 

 బాహ్య లింకులు 

వర్గం:Coordinates on Wikidata