విదేశీ సహకార (నియంత్రణ) చట్టం, 2010

దేశంలో నెలకొల్పబడుతున్న లాభాపేక్షలేని సంస్థలకు అందుతున్న విదేశీ నిధులను నియంత్రణ చేయడం కోసం భారతదేశం చేపట్టిన అనేక చర్యలలో అత్యంత ముఖ్యమైనది విదేశీ సహకార (నియంత్రణ) చట్టం. దీనిని ఆంగ్లంలో దీనిని ఫారిన్ కంట్రిబ్యూషన్ రెగ్యూలేషన్ యాక్ట్ (Foreign Contribution Regulation Act - FCRA) అంటారు. ఈ చట్టం మొదట 1976 లో అమలులోకి వచ్చింది అయితే 2010 లో దీనిని సవరించారు. ఇది ఇంతకు మునుపు 1976 వ సంవత్సరం నాటి చట్టంలోని లోపాలను సరిచేయడానికి రూపొందించారు. ఈ బిల్లు 2010 సెప్టెంబరు 26న రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందింది.

విదేశీ సహకారం (విరాళ) నియంత్రణ చట్టం, 2010 అనేది భారత పార్లమెంటు 2010 లో చేసిన 42వ చట్టం. ఇది ఒక ఏకీకృత చట్టం. దీని పరిధి - విదేశీ సహకారం లేదా విదేశీ ఆతిథ్యాన్ని కొంతమంది వ్యక్తులు లేదా సంఘాలు లేదా కంపెనీలు అంగీకరించడం, ఉపయోగించడాన్ని నియంత్రించడం; జాతీయ ప్రయోజనాలకు హానికరమైన కార్యకలాపాలకు, దానికి సంబంధించిన లేదా యాదృచ్ఛిక విషయాలకు విదేశీ సహకారం, విదేశీ ఆతిథ్యాన్ని అంగీకరించడం, వినియోగించడాన్ని నిషేధించడం.

ఈ చట్టం భారతదేశం మొత్తానికి వర్తిస్తుంది. ఇంకా భారతదేశం వెలుపల ఉన్న భారతదేశ పౌరులు, భారతదేశంలో నమోదైన లేదా విలీనం చేయబడిన కంపెనీలు లేదా సంస్థల కార్పొరేట్ శాఖలు లేదా అనుబంధ సంస్థలు.

 విదేశీ సహకారం ఎవరికి వర్తించదు? 
ఉపవిభాగం (1)

 ఎ) ఎన్నికల అభ్యర్థి;
 (బి) రిజిస్టర్డ్ వార్తాపత్రిక కరస్పాండెంట్, కాలమిస్ట్, కార్టూనిస్ట్, ఎడిటర్, యజమాని, ప్రింటర్ లేదా ప్రచురణకర్త;
 (సి) ప్రభుత్వ ఉద్యోగి, న్యాయమూర్తి, ఏదైనా కార్పొరేషన్ లేదా ప్రభుత్వం నియంత్రించే లేదా యాజమాన్యంలోని ఏదైనా ఇతర సంస్థ ఉద్యోగి
 (డి) శాసనసభ సభ్యుడు;
 (ఇ) రాజకీయ పార్టీ లేదా దాని ఆఫీస్ బేరర్;
 (ఎఫ్) కేంద్ర ప్రభుత్వం సెక్షన్ 5 లోని సబ్-సెక్షన్ (1) కింద పేర్కొనబడిన రాజకీయ స్వభావం గల సంస్థ;
 (g) ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ చట్టం, 2000 (21 ఆఫ్ 2000) సెక్షన్ 2 లోని సబ్-సెక్షన్ (1) లోని క్లాజు (r) లో నిర్వచించబడిన ఏదైనా ఎలక్ట్రానిక్ మోడ్ లేదా ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ రూపంలో ఆడియో వార్తలు లేదా ఆడియో విజువల్ వార్తలు లేదా తాజా విశేషాల (కరెంట్ అఫైర్స్) కార్యక్రమాల ఉత్పత్తి, లేదా ప్రసారంలో పాల్గొనే సంఘం లేదా కంపెనీ లేదా ఏదైనా ఇతర మాస్ కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థ;
 (h) కరస్పాండెంట్ లేదా కాలమిస్ట్, కార్టూనిస్ట్, ఎడిటర్, క్లాజు (g) లో ప్రస్తావించబడిన అసోసియేషన్ లేదా కంపెనీ యజమాని.

ఉపవిభాగం (2)

 (ఎ) భారతదేశంలో నివసించే ఏ వ్యక్తి, భారతదేశం వెలుపల నివసించే ఏ భారత పౌరుడు, ఏదైనా రాజకీయ పార్టీ తరపున లేదా ఉపవిభాగం (1) లో సూచించబడిన ఏ వ్యక్తి తరపున లేదా రెండింటి తరపున విదేశీ సహకారాన్ని అంగీకరించకూడదు, లేదా విదేశీ మూలం నుండి ఏదైనా కరెన్సీని పొందకూడదు లేదా పొందేందుకు అంగీకరించకూడదు.
 (బి) భారతదేశంలో నివసించే ఏ వ్యక్తి అయినా, ఏదైనా విదేశీ మూలం నుండి ఆమోదించబడిన ఏదైనా కరెన్సీని, అటువంటి ఇతర వ్యక్తి ఏదైనా రాజకీయ పార్టీకి లేదా ఉపవిభాగం (1) లో సూచించబడిన ఏదైనా వ్యక్తికి లేదా రెండింటికీ డెలివరీ చేయాలని భావిస్తున్నాడని లేదా నమ్మడానికి సహేతుకమైన కారణం ఉంటే, అతనికి తెలిస్తే లేదా అతనికి అంద చేయకూడదు.
 (సి) భారతదేశం వెలుపల నివసిస్తున్న ఏ భారత పౌరుడు కూడా, ఏదైనా విదేశీ మూలం నుండి ఆమోదించబడిన కరెన్సీని, అది భారతీయమైనా లేదా విదేశీయైనా, ఈ క్రింది వారికి అంద చేయకూడదు-
 (i) ఉపవిభాగం (1) లో ప్రస్తావించబడిన ఏదైనా రాజకీయ పార్టీ లేదా ఏదైనా వ్యక్తి, లేదా రెండూ;
 (ii) ఏదైనా ఇతర వ్యక్తి, అటువంటి కరెన్సీని ఒక రాజకీయ పార్టీకి లేదా ఉపవిభాగం (1) లో సూచించబడిన ఏ వ్యక్తికైనా లేదా రెండింటికీ అందజేయాలని భావిస్తున్నాడని లేదా అవకాశం ఉందని అతనికి తెలిస్తే లేదా నమ్మడానికి సహేతుకమైన కారణం ఉంటే.

ఉపవిభాగం (3) సెక్షన్ 9 లో పేర్కొన్న ఏ వ్యక్తి లేదా వ్యక్తుల తరగతి తరపున విదేశీ మూలం నుండి ఏదైనా కరెన్సీని స్వీకరించే వ్యక్తి, అది భారతీయమైనా లేదా విదేశీయుడైనా, అటువంటి కరెన్సీని అందచేయకూడదు.

 (ఎ) అది ఎవరికోసం స్వీకరించబడిందో ఆ వ్యక్తికి కాకుండా వేరే ఏ వ్యక్తికైనా, లేదా
 (బి) ఆ కరెన్సీని అందుకున్న వ్యక్తికి కాకుండా వేరే వ్యక్తికి అందజేయాలని ఆ వ్యక్తి భావిస్తున్నాడని లేదా అవకాశం ఉందని తెలిసినా లేదా నమ్మడానికి సహేతుకమైన కారణం ఉంటే, ఆ వ్యక్తికి.

 సవరణలు 
ఇది విదేశీ విరాళాలను స్వీకరించే భారతీయ లాభాపేక్షలేని సంస్థల నమోదు (రిజిస్ట్రేషన్ ), ఇంకా ఖర్చు పరిమితులను నిర్దేశిస్తుంది. ఇటీవలి 2020 సవరణలు అదనపు పరిమితులను ఉంచింది, అవి - FCRA-నమోదిత సంస్థలలో సబ్‌గ్రాంటింగ్‌ను నిషేధించడం, పరిపాలనా వ్యయంపై తీవ్రమైన పరిమితిని నిర్ణయించడం, స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఢిల్లీ, హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖతో నిధుల నియంత్రణను మరింత కేంద్రీకరించడం వంటివి.

 విదేశీ సహకారం (నియంత్రణ) సవరణ చట్టం, 2020 
హోం వ్యవహారాల మంత్రి అమిత్ షా విదేశీ సహకారం (రెగ్యులేషన్) సవరణ బిల్లు, 2020ని ప్రవేశపెట్టారు, ఇది ప్రస్తుత చట్టంలో అనేక మార్పులు చేసింది, ఇందులో ఏదైనా ప్రభుత్వేతర సంస్థ (ఎన్జిఓ) అధికారులు (ఆఫీస్ బేరర్లు) తమ ఆధార్ నంబర్లను అందించడం తప్పనిసరి. ఒక సంస్థ విదేశీ నిధులను ఉపయోగించకుండా నిరోధించడానికి "సారాంశ విచారణ" నిర్వహించే అధికారాన్ని కూడా ఇది ప్రభుత్వానికి ఇస్తుంది. ఈ మార్పులు చేయడంలో ఉద్దేశము ప్రభుత్వేతర సంస్థలు విదేశీ డబ్బును ఉపయోగించే విషయంలో పారదర్శకతను పెంచడమే.

ఈ బిల్లును 2020 సెప్టెంబరు 21న లోక్ సభ ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించింది. 2020 సెప్టెంబరు 23న రాజ్యసభ ఈ బిల్లును ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించింది.

 విదేశీ సహకారం (నియంత్రణ) సవరణ చట్టం, 2022 
దాతల వివరాలు, అందుకున్న మొత్తం, అందిన తేదీతో సహా విదేశీ నిధులను ప్రతి త్రైమాసికంలో తన వెబ్ సైట్ లో ప్రకటించే నిబంధన 13లోని 'బి' ని కూడా కేంద్రం తొలగించింది. ఇప్పుడు సంవత్సరానికి ఒకసారి మాత్రమే ఎఫ్.సి.ఆర్.ఏ. సంస్థలు ఆడిట్ చేసిన బ్యాలెన్స్ షీట్ను మంత్రిత్వ శాఖ వెబ్ సైట్ లేదా వారి స్వంత వెబ్ సైట్ లో దాఖలు చేయవచ్చు.

 ఇతర లింకులు 

 FOREIGN CONTRIBUTION (REGULATION) ACT, 1976
 Salient Features of FCRA, 2010 Comes into Effect from May 1, 2011
 Online portal of FCRA services

 మూలాలు 

వర్గం:చట్టం
వర్గం:భారతదేశపు చట్టాలు
వర్గం:చట్టాలు