స్వామి కువలయానంద

స్వామి కువలయానంద (జననం జగన్నాథ గణేష్ గుణే ; 30 ఆగస్టు 1883 - 18 ఏప్రిల్ 1966) ఒక ఆధునిక యోగా గురువు,  పరిశోధకుడు, ఉపాధ్యాయుడు. ఇతను ప్రధానంగా యోగా యొక్క శాస్త్రీయ ప్రాతిపదికన తన మార్గదర్శక పరిశోధనలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. అతను 1920 లో యోగాపై పరిశోధన ప్రారంభించాడు.1924 లో యోగా అధ్యయనానికి ప్రత్యేకంగా అంకితమైన మొదటి పత్రిక యోగా మీమాంసను ప్రచురించాడు. ఆయన పరిశోధనలో ఎక్కువ భాగం 1924లో లోనావాలాలో స్థాపించిన కైవల్యధామ హెల్త్ అండ్ యోగా రీసెర్చ్ సెంటర్‌లో జరిగింది. యోగాను ఒక వ్యాయామంగా అభివృద్ధి చేయడంలో ఆయన తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపారు.

స్వామి కువలాయానంద మొదటి గురువు మాణిక్‌రావు. స్వామి కువలయానంద ఉద్దియనబంధ, నేతి అనే రెండు యోగ పద్ధతులపై చాలా ప్రయోగాలు చేశారు. లోనావాలాలో మొట్టమొదటి యోగ ఆసుపత్రిని స్వామి కువలయానంద స్థాపించారు.

 జీవిత విశేషాలు 
స్వామి కువలయానంద భారతదేశంలోని గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని ధబోయ్ గ్రామంలో సాంప్రదాయ కర్హాడే బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జగన్నాథ గణేష్ గుణేగా జన్మించారు. అతని తండ్రి గణేష్ గునే ఒక ఉపాధ్యాయుడు, అతని తల్లి శ్రీమతి సరస్వతి గృహిణి. ఆ కుటుంబం ధనవంతులు కాదు, కొంతకాలం ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ దాతృత్వ సంస్థలపై ఆధారపడి జీవించారు. పేద కుటుంబం నుండి వచ్చిన అతను తన చదువు కోసం చాలా కష్టపడాల్సి వచ్చింది. అయినప్పటికీ, 1903లో తన మెట్రిక్యులేషన్ పరీక్షలో, అతనికి జగన్నాథ్ శంకర్‌షేట్ ముర్కుటే సంస్కృత స్కాలర్‌షిప్ లభించింది, దీనిని అతను బరోడా కళాశాల నుండి 1910లో పట్టభద్రుడయ్యాడు.

తన విద్యార్థి జీవితంలో, విశ్వవిద్యాలయంలో యువ లెక్చరర్‌గా పనిచేస్తున్న అరబిందో ఘోష్ వంటి రాజకీయ నాయకులు, లోకమాన్య తిలక్ యొక్క ఇండియన్ హోమ్ రూల్ ఉద్యమం ఆయనను ప్రభావితం చేశాయి. ఆయన జాతీయ ఆదర్శవాదం, దేశభక్తి ఆయనను మానవాళి సేవకు తన జీవితాన్ని అంకితం చేయడానికి ప్రేరేపించాయి. ఈ సమయంలో, అతను జీవితాంతం బ్రహ్మచర్యం పాటిస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.

నిరక్షరాస్యులు, మూఢనమ్మకాలు కలిగిన భారతీయ ప్రజలతో పరిచయం ఏర్పడటంతో, అతను విద్య యొక్క ప్రాముఖ్యతను గ్రహించాడు. దీని ద్వారా ఖాందేష్ ఎడ్యుకేషన్ సొసైటీని నిర్వహించడానికి సహాయం చేయడానికి ప్రేరణ పొందాడు, అక్కడ అతను చివరికి 1916లో నేషనల్ కాలేజీకి ప్రిన్సిపాల్ అయ్యాడు. 1920లో, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆ కళాశాలలో భారతీయ జాతీయవాద స్ఫూర్తి ప్రబలంగా ఉండటంతో దానిని మూసివేసింది. 1916 నుండి 1923 వరకు, ఆయన ఉన్నత పాఠశాల, కళాశాల విద్యార్థులకు భారతీయ సంస్కృతి అధ్యయనాన్ని బోధించాడు.

 యోగ శిక్షణ 
కువలయానంద తొలి గురువు బరోడాలోని జుమ్మదాద వ్యాయామశాలలో ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేసిన రాజరత్న మాణిక్‌రావు. 1907 నుండి 1910 వరకు, మాణిక్‌రావు కువలయానందకు భారతీయ శారీరక విద్య విధానంలో శిక్షణ ఇచ్చాడు, దీనిని కువలయానంద తన జీవితాంతం ప్రోత్సహించాడు.

1919లో, ఆయన నర్మదా నది ఒడ్డున బరోడా సమీపంలోని మల్సర్‌లో స్థిరపడిన బెంగాలీ యోగి పరమహంస మాధవదాస్‌ కలిశారు. మాధవదాస్ యొక్క మార్గదర్శకత్వంలో యోగ క్రమశిక్షణపై ఉన్న అంతర్దృష్టి కువలయానంద కెరీర్‌ను బాగా ప్రభావితం చేసింది.  శారీరక సంస్కృతి ప్రభావంతో కూడిన వ్యాయామంగా ఆయన కొత్త శైలి యోగాకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు.

కువలయానంద ఆధ్యాత్మికంగా మొగ్గు చూపేవాడు.ఆదర్శవాది అయినప్పటికీ, అదే సమయంలో, అతను కఠినమైన హేతువాది . అందువల్ల, అతను యోగా యొక్క వివిధ మానసిక-శారీరక ప్రభావాలకు శాస్త్రీయ వివరణలను కనుగొనడానికి ప్రయత్నించాడు. 1920–21లో, బరోడాలోని స్టేట్ హాస్పిటల్‌లోని తన విద్యార్థుల సహాయంతో ఉద్డియాన బంధ, నౌలి యొక్క యోగ వ్యాయామాల ప్రభావాలను ఆయన పరిశోధించారు.  తన వ్యక్తిగత అనుభవాలు, ఈ శాస్త్రీయ ప్రయోగాల ఫలితాలు, ఆధునిక శాస్త్రీయ ప్రయోగాత్మక వ్యవస్థ ద్వారా అర్థం చేసుకుంటే, పురాతన యోగా వ్యవస్థను సమాజానికి సహాయపడుతుందని నమ్మేలా చేశాయి. ఈ యోగ ప్రక్రియల వెనుక ఉన్న శాస్త్రీయ ఆధారాన్ని కనుగొనాలనే ఆలోచన ఆయన జీవిత లక్ష్యం అయింది.

1930ల నాటికే, కువలయానంద భారతదేశంలో శారీరక విద్యను వ్యాప్తి చేయడానికి పెద్ద సమూహాలలో యోగా ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ ఇవ్వడం ప్రారంభించాడు.

1924లో, యోగ శాస్త్రీయ అధ్యయనం కోసం ఒక ప్రయోగశాలను అందుబాటులో ఉంచడానికి మహారాష్ట్ర లోనావాలా కైవల్యధామ్ హెల్త్ అండ్ యోగా రీసెర్చ్ సెంటర్ను స్థాపించారు. మానవ శాస్త్రవేత్త జోసెఫ్ ఆల్టర్ మాటల్లో చెప్పాలంటే, "ఈ సత్యం [శాస్త్రీయ యోగా] సహజ నియమాలు, సార్వత్రిక సూత్రాలపై ఆధారపడి ఉందని అతను స్వయంగా నిరూపించుకోవలసి వచ్చింది. ఏదో ఒక కోణంలో, స్వచ్ఛమైన, ఉద్దేశపూర్వక శాస్త్రాన్ని ఆధ్యాత్మికత, సంప్రదాయవాద తత్వశాస్త్రానికి అనుబంధంగా ఉంచాలి, తద్వారా అతని జీవిత పని యొక్క అంశాన్ని స్థాపించాలి". ఆయన పరిశోధనా అజెండా, యోగ వ్యాయామాల వైవిధ్యాన్ని కవర్ చేసినప్పటికీ (వీటిని ఆయన ఆసనాలు (ముద్రలు), ప్రాణాయామం (శ్వాస వ్యాయామాలు), క్రియా, ముద్రలు, బంధం వంటి ఇతర వ్యాయామాలుగా విభజించారు), ప్రతి వ్యాయామం సమయంలో చేర్చబడిన శారీరక అధ్యయనాలను విస్తృతంగా అధ్యయనం చేశారు. ఉదాహరణకు, యోగుల శ్వాస వ్యాయామాల సమయంలో కావల్యాధం ఆక్సిజన్ వినియోగాన్ని కొలుస్తుంది. "పాశ్చాత్య" లోతైన శ్వాసను ప్రాణవాయువును అందించడానికి ఉపయోగకరంగా పరిగణించినప్పటికీ, "మనతో, ప్రాణవాయువు యొక్క విలువ చిన్నది. నాడీ (యోగా) దాని ఉపయోగానికి మనం దానిని ఎక్కువగా విలువైనదిగా పరిగణిస్తాము" అని కువల్యానంద్ వివరించాడు.

 యోగ మీమాంస 
లోనావాలాలో తన పరిశోధనా సంస్థను స్థాపించడంతో పాటు, కువలయానంద యోగా యొక్క శాస్త్రీయ పరిశోధనకు అంకితమైన మొదటి పత్రిక యోగా మీమాంసను ప్రారంభించాడు.  ఈ జర్నల్ ప్రారంభమైనప్పటి నుండి ప్రతి సంవత్సరం త్రైమాసికానికి ఒకసారి ప్రచురించబడుతుంది, 2012 లో EBSCO చే జాబితా చేయబడింది. ఇందులో ఆసనాలు, క్రియలు, బంధాలు , ప్రాణాయామం మానవులపై చూపే ప్రభావాలపై ప్రయోగాలు ఉన్నాయి.


తన యోగా పరిశోధనతో పాటు, స్వామి కువలయానంద తన లక్ష్యాలను ప్రోత్సహించడానికి అవిశ్రాంతంగా కృషి చేశారు. ఆయన తన తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఎక్కువ భాగం కైవల్యధామ యొక్క కొత్త శాఖలను తెరవడం, లోనావ్లాలోని ప్రధాన కైవల్యధామ ప్రాంగణాన్ని విస్తరించడంలో గడిపారు.

1932లో, అతను ముంబైలోని శాంతాక్రూజ్‌లో కైవల్యధామ యొక్క ముంబై శాఖను ప్రారంభించాడు. దీనిని 1936లో మెరైన్ డ్రైవ్ (చౌపట్టి)కి మార్చారు. దీనికి ఈశ్వర్దాస్ చునిలాల్ యోగిక్ హెల్త్ సెంటర్ అని పేరు పెట్టారు. యోగా ద్వారా వివిధ వ్యాధుల నివారణ, చికిత్స దీని లక్ష్యం. అదే కాలంలో, అలీబాగ్ సమీపంలోని కనకేశ్వర్ వద్ద కొలాబాలో కైవల్యధామ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం ప్రారంభించబడింది. 1943లో, ఆయన రాజ్‌కోట్‌లోని సౌరాష్ట్రలో కైవల్యధామ యొక్క మరొక శాఖను ప్రారంభించారు, దీని ప్రధాన దృష్టి ఆధ్యాత్మిక సాధనలు. 1951లో, గోర్ధాన్‌దాస్ సెక్సారియా లోనావాలాలో యోగా, కల్చరల్ సింథసిస్ కాలేజీని స్థాపించారు, మానవాళికి నిస్వార్థ సేవ చేయడానికి యువతను ఆధ్యాత్మికంగా, మేధోపరంగా సిద్ధం చేశారు. పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీత, ఎస్. పి. నింబాల్కర్ వంటి ఆయన శిష్యులలో కొందరు స్వతహాగా ప్రసిద్ధ యోగా గురువు అయ్యారు. 
మూలములు
ముఖ్యమైన యోగా గురువులు
యొగ మీమాంస 

వర్గం:యోగాచార్యులు
వర్గం:యోగా