విద్యుత్ ఉద్యమం (2000)

విద్యుత్ ఉద్యమం అనేది 2000 సంవత్సరంలో అప్పటి సమైక్య ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విద్యుత్ ఛార్జీల పెంపును వ్యతిరేకిస్తూ రూపుదిద్దుకున్న ప్రముఖ ప్రజా ఉద్యమం. ఇది విద్యుత్ రంగంలో ప్రపంచ బ్యాంకు సూచనల ప్రకారం రెండవ తెలుగు దేశం ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన సంస్కరణలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన ఉద్యమం. ఈ ఉద్యమం మూడు నెలల పాటు, తొమ్మిది వామపక్ష పార్టీలు, ఇతర సంఘాల ఆధ్వర్యంలో జూన్ నుండి ఆగస్టు 2000 వరకు తీవ్రంగా సాగింది.

 నేపథ్యం 
1990ల ఆరంభంలో భారతదేశం ఆర్థిక సరలీకరణ వైపు అడుగులు వేసింది. అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు నాయకత్వంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రపంచ బ్యాంకు సహకారంతో విద్యుత్ రంగాన్ని ప్రైవేటీకరణ, చార్జీల పెంపు, పబ్లిక్ ప్రైవేట్ పార్ట్‌నర్‌షిప్‌ల ద్వారా సంస్కరించాలని నిర్ణయించింది. ప్రపంచ బ్యాంకు, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను “సంస్కరణల రాష్ట్రం”గా కొనియాడింది.

1998లో ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యుత్ సంస్కరణ చట్టం అమల్లోకి వచ్చింది. 1999 ఫిబ్రవరిలో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విద్యుత్ బోర్డును పునర్వ్యవస్థీకరించి రెండు స్వతంత్ర సంస్థలుగా విభజించారు. ట్రాన్స్‌మిషన్, డిస్ట్రిబ్యూషన్ కోసం ఎపిట్రాన్స్‌కో, విద్యుత్ ఉత్పత్తి కోసం ఎపిజెన్‌కో. తరువాత, 1999 మార్చిలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎనర్జీ రెగ్యులేటరీ కమిషన్ (APERC) ను ఏర్పాటుచేశారు. ఈ మార్పులు, చట్టం పర్యవసానంగా విద్యుత్ ధరలు పెరిగాయి. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం విద్యుత్ రంగానికి గల రుణాల పరిష్కారానికి ప్రపంచ బ్యాంకు నుంచి సుమారు ₹10,000 కోట్ల రుణాన్ని తీసుకుంది. దీని షరతులలో విద్యుత్ చార్జీల పెంపు ముఖ్యంగా ఉండేది.

 ఉద్యమం 
2000 మే 27న విద్యుత్ నియంత్రణ సంస్థ విద్యుత్ ఛార్జీలను 20 శాతం పెంచే ఉత్తర్వులు జారీచేసిన తర్వాత రాష్ట్రవ్యాప్తంగా నిరసనలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ నిర్ణయం రైతులకు, చిన్న వ్యాపారస్తులకు, పేద ప్రజలకు భారం అయ్యింది. దీన్ని వ్యతిరేకిస్తూ జూన్ నెలలో వామపక్షాలు, ప్రజాసంఘాలు కలసి ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాయి.  గ్రామీణ రైతాంగం, ఉద్యోగ సంఘాలు, విద్యార్థి సంఘాలు, కళాకారులు, మహిళా సంఘాలు తదితర విభిన్న వర్గాలు పాల్గొన్నాయి.

ఉద్యమంలో "బిజ్లీ బంద్" అనే వినూత్న కార్యక్రమం ద్వారా ప్రజలు ఒకరోజు విద్యుత్ వినియోగాన్ని స్వచ్ఛందంగా నిలిపివేశారు. మరో కీలక కార్యక్రమం “పీపుల్స్ బాలెట్” — 2000 జూలై 29న రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 395 కేంద్రాల్లో నిర్వహించబడిన ఈ ప్రజా ఓటింగ్‌లో దాదాపు 5 లక్షల మంది పాల్గొని, 97 శాతం మందికి పైగా విద్యుత్ ఛార్జీల పెంపును వ్యతిరేకించారు.

ప్రచారంలో భాగంగా ప్రజలను చైతన్యపరచేందుకు నాటకాల ద్వారా నిరసనలు, రూపకాలు, శవయాత్రల మాదిరి విన్యాసాలు నిర్వహించడం వంటి థియేటర్‌ తరహా రీతులు ఉపయోగించబడ్డాయి. బస్సుల్లో, బజార్లలో, గ్రామాల్లో నాటకాలు ప్రదర్శించి విద్యుత్ సంస్కరణలపై ప్రజలకు అవగాహన కలిగించడంలో ఇది ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. ప్రజానాట్య మండలి సాంస్కృతిక బృందాలు రాష్ట్రంలోని 190 బస్ స్టేషన్లలో ఒక రోజంతా బస చేసి, ప్రతి బస్సులో ప్రచారం నిర్వహించాయి. 2000 జూలై 23న హైదరాబాద్‌లో ప్రపంచ బ్యాంకు నిర్వహించిన ఓ వర్క్‌షాప్‌కు వ్యతిరేకంగా పెద్ద ఎత్తున నిరసనలు నిర్వహించబడ్డాయి. భారీ మానవహారాలు, ఆందోళనలు, ప్రజా సమావేశాలు చోటుచేసుకున్నాయి.

 ఆగస్టు 28 - చలో అసెంబ్లీ 
2000 ఆగస్టు 28న ప్రజాసంఘాలు, రైతు సంఘాల ఆధ్వర్యంలో “చలో అసెంబ్లీ” పిలుపు ఇవ్వబడింది. హైదరాబాద్ నగరంలోని బషీర్‌బాగ్ ప్రాంతం ఈ ఆందోళనకు కేంద్రంగా మారింది. ప్రభుత్వం ముందస్తుగా నగరంలో భారీ భద్రతా ఏర్పాట్లు చేసింది. బషీర్‌బాగ్, లక్డికాపూల్, అసెంబ్లీ ప్రాంతాల్లో ముళ్లకంచెలు, బారికేడ్లు ఏర్పాటయ్యాయి. పెద్ద ఎత్తున పోలీసులు మోహరించబడ్డారు. అసెంబ్లీ వైపు చలో నినాదాలతో, బ్యానర్లతో ముందుకు సాగుతున్న ప్రజలను నిలిపేందుకు పోలీసు దళాలు ప్రయత్నించాయి. బషీర్‌బాగ్ చౌరస్తా వద్ద పోలీసులు కాల్పులకు తెగబడ్డారు. ఈ కాల్పుల్లో ముగ్గురు యువకులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. దాదాపు 200 మందికి పైగా గాయపడ్డారు, వీరిలో 50 మంది పోలీసులు కూడా ఉన్నారు. టెలివిజన్ చానళ్ల ద్వారా ప్రత్యక్ష ప్రసారాల్లో ఈ సంఘటనలు వెలుగులోకి రావడంతో ఈ సంఘటన రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సంచలనం రేపింది. ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు, పోలీసుల చర్యలను సమర్థిస్తూ, మృతి చెందినవారిలో ఒకరు నేరచరిత్ర కలవారని వ్యాఖ్య చేయడం మరింత వివాదాన్ని తెచ్చిపెట్టింది.

 ప్రభావం 
ప్రభుత్వంపై ప్రజా ఒత్తిడితో, 2001లో జరగాల్సిన విద్యుత్ ఛార్జీల రెండో విడత పెంపును ప్రభుత్వం తాత్కాలికంగా ఆపివేసింది. ప్రజల్లో విద్యుత్ రంగ సంస్కరణల స్వరూపం, ప్రపంచ బ్యాంకు పాత్రపై అవగాహన పెరిగింది. ప్రభుత్వాలు తీసుకునే విధాన నిర్ణయాలపై ప్రజా సమీక్ష, చర్చలు చోటుచేస్కున్నాయి.

ఈ ఉద్యమానికి గల రాజకీయ పరిణామాల్లో ముఖ్యమైనది కె. చంద్రశేఖర్ రావు అసెంబ్లీలో చేసిన ప్రసంగం, తెలుగుదేశం పార్టీకి, డిప్యూటీ స్పీకర్ పదవికి, ఎమ్మెల్యే పదవికి రాజీనామా చేయడం. తెలంగాణ రైతాంగం బోరుబావుల ఆధారంగా వ్యవసాయం సాగిస్తుందని, ఆంధ్రా ప్రాంతంలో కాలువల ద్వారా అందే ఉచిత నీటి ద్వారా సాగు జరుగుతోందని, పెరిగిన విద్యుత్ ఛార్జీలు ఈ ప్రాంతానికి మరణశాసనంగా మారుతాయని తీవ్రంగా విమర్శించారు. ఆయన పదవులకు రాజీనామా చేసి 2001 ఏప్రిల్ 27న తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితిను స్థాపించాడు. విద్యుత్ ఉద్యమం, తెలంగాణ ఉద్యమానికి ప్రేరణగా పనిచేసిన కీలక సంఘటనలలో ఒకటిగా నిలిచింది.

ఈ ఉద్యమంపై అంతర్జాతీయంగా కూడా స్పందన వచ్చింది. మైక్రోసాఫ్ట్ అధినేత బిల్ గేట్స్, ప్రపంచ బ్యాంకు అధ్యక్షుడు జేమ్స్ వోల్ఫెన్‌సన్‌లు ఈ సంస్కరణలపై ప్రశంసలు కురిపించినప్పటికీ, ప్రజా వ్యతిరేకతను ఊహించలేకపోయారు.

 చిత్రమాలిక 

 బయటి లింకులు 

 విద్యుత్ ఆందోళన డాక్యుమెంటరీ (తెలుగు)

 మూలాలు 

వర్గం:ఉద్యమాలు
వర్గం:2000 సంఘటనలు