దాసు కృష్ణమూర్తి

దాసు కృష్ణమూర్తి (జ.1926-07-01, మ.2026-01-21 ) ఒక రచయిత, అనుభవజ్ఞులైన పాత్రికేయుడు, సంకలనకర్త, అనువాదకుడు, వ్యాఖ్యాత, ఆచార్యులు. పాత్రికేయుల కుటుంబంలో నుంచి వచ్చిన కృష్ణమూర్తి 70 సంవత్సరాల పైగా ఈ పాత్రికేయ వృత్తిలో రాణించారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థుల నుండి జీవిత సాఫల్య పురస్కారం పొందారు. అమెరికా, న్యూ జెర్సీలో 2026, జనవరి 21న స్వల్ప అస్వస్థతతో మరణించారు.      

 జీవిత విశేషాలు, విద్య 
కృష్ణమూర్తి, మహాకవి దాసు శ్రీరాములు ముని మనుమడు. తాత దాసు కేశవరావు, దాసు వరలక్షమ్మ,  త్రివిక్రమరావులు  తల్లి తండ్రులు.1926 జూలై 1న విజయవాడలో జన్మించాడు. ఇతనికి నలుగురు సోదరులు, ఒక సోదరి ఉన్నారు. అతను ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో బోధన చేస్తున్నప్పుడు 1957 ఫిబ్రవరి 2న బాపట్లలో మధుర భారతిని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె 2001 డిసెంబరు 5న హైదరాబాద్‌లో మరణించింది. అతను కుమార్తె తామ్రపర్ణి దాసు కూడా రచయిత్రి, అనువాదకురాలు, ఇండియా రైట్స్ పబ్లిషర్స్ సహవ్యవస్థాపకురాలు.

మొదట ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యనభ్యసించారు. తరువాత బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయంలో న్యాయవాద  (LLB) పట్టా తీసుకున్నారు. కానీ న్యాయవాద వృత్తి చేపట్టకుండా, 1954-55 సం.లో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం జర్నలిజం విభాగంలో మొదటి బ్యాచ్ లో "ఆచార్య డి ఫారెస్ట్ ఓ డెల్" వద్ద విద్య అభ్యసించి తరగతిలో ప్రథముడిగా నిలిచారు. ఇంటర్న్ విద్యార్థిగా టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా లో "ఫ్రాంక్ మోరేస్" దగ్గర  ప్రశంసలు అందుకున్నాడు.   

 పాత్రికేయ జీవితం 
ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ ఆంగ్ల దినపత్రికలో ప్రధాన ఉపసంపాదకునిగా చేరేముందు  అతను "ది సెంటినెల్", "ది డెక్కన్ క్రానికల్", "ది డైలీ న్యూస్‌" వంటి నగర దినపత్రికలలో తన ఉద్యోగ జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. 1959లో దాని విజయవాడ ఎడిషన్‌ను ప్రారంభించడంలో అతను కీలక పాత్ర పోషించారు. అహ్మదాబాద్‌ లో ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాలో 7 నెలల కాలం పనిచేసిన తర్వాత, 1969లో న్యూఢిల్లీకి వెళ్లి దాదాపు రెండు దశాబ్దాల పాటు "పేట్రియాట్‌" తో పనిచేశారు.
అతను ఆకాశవాణిలో సీనియర్ రాజకీయ వ్యాఖ్యాతగా పనిచేశారు. క్రియాశీల జర్నలిజం నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, కృష్ణమూర్తి న్యూఢిల్లీలోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మాస్ కమ్యూనికేషన్‌లో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌గా ఐదు సంవత్సరాల పాటు తమ అనుభవాన్ని, జ్ఞానాన్ని అందించారు. తరువాత అతను హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం లో విజిటింగ్ ఫ్యాకల్టీగా మాస్ కమ్యూనికేషన్ ను బోధించారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, డా.బి.ఆర్.అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం,  భవన్స్ కాలేజ్ ఆఫ్ జర్నలిజంలోనూ బోధించారు, అదే సమయంలో మీడియా వ్యవహారాలపై కూడా రాయడం కొనసాగించారు.

2017లో ఇగ్నో (ఇందిరాగాంధీ జాతీయ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం)కి జర్నలిజం స్వయం శిక్షణకు ఉపయోగకరమైన పాఠాలు కూడా రాసారు. ఆయన అమెరికా, బ్రిటన్, సోవియట్ యూనియన్,  ఇరాక్‌లను సందర్శించారు. 

ఆయననుంచి స్ఫూర్తి పొందిన అతని సోదరుడు దాసు కేశవరావు కూడా చిరకాలం పాత్రికేయ వృత్తిలో కొనసాగారు. ‘ది హిందూ’  దినపత్రిక నుంచి రెసిడెంట్ ఎడిటర్‌గా పదవీ విరమణ చేసారు.

 రచనలు 
2001లో, 75 సంవత్సరాల వయస్సులో,  కృష్ణమూర్తి తన భార్య మరణం తర్వాత తన కుమార్తె అయిన తామ్రపర్ణి కుటుంబంతో నివసించడానికి అమెరికాకు వెళ్లారు. అమెరికాకు వెళ్లి రచనపై దృష్టి సారించారు. తన కుమార్తె తామ్రపర్ణి దాసుతో కలిసి, అతను తెలుగు లోని  చిన్న కథా రచయితలను, వారి రచనలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించడం ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం కలిగించే లక్ష్యంతో ‘ఇండియా రైట్స్’ అను  సంస్థను స్థాపించారు.  

 ఇండియా రైట్స్ పబ్లిషర్స్ (IndiaWrites Publishers) 
తామ్రపర్ణి తన తండ్రితో కలిసి, సమకాలీన భారతీయ చిన్న కథలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించడానికి మద్దతుగా  2006లో "ఇండియా రైట్స్ పబ్లిషర్స్" అనే లాభాపేక్షలేని సాహిత్య సంస్థను ప్రారంభించింది. వారు  తెలుగులో ఉన్న అద్భుతమైన సాహిత్యం, రచయితల గురించి అమెరికాలో ఉన్న వారికి తెలియచేయాలని  "లిటరరీ వాయిసెస్ ఆఫ్ ఇండియా" అనే ఆన్‌లైన్ సాహిత్య మాస పత్రికను ప్రచురించారు.  

కృష్ణమూర్తి మూడు సంకలనాలను ప్రచురించారు, అవి - సంతోషాబాద్ ప్యాసింజర్ 1947 అదర్ స్టోరీస్ (2010), ది సీసైడ్ బ్రైడ్ అండ్ అదర్ స్టోరీస్ (2019),  ది  గ్రేటెస్ట్ తెలుగు స్టోరీస్ ఎవర్ టోల్డ్ (2022). గ్లకోమా కారణంగా ఆయన కంటిచూపు మందగించింది. వృద్ధాప్యం కారణంగా వినికిడి శక్తి బాగా తగ్గిపోయింది. అయినా ఈ శారీరక సమస్యలు అయన ప్రవృత్తికి, రచనా వ్యాసంగానికి ఆటంకాలు కాలేదు. తొంభై ఏళ్ల వయసులో ‘సంతోషాబాద్ పాసెంజర్ 1947 అండ్ అదర్ స్టోరీస్’ పేరిట ప్రచురించిన కథాసంపుటి కృష్ణమూర్తికి ఎంతో పేరు తెచ్చిపెట్టింది. ప్రస్తుతం ఆయన తన ఆత్మకథపై పని చేస్తున్నారు.

 ది సీసైడ్ బ్రైడ్ అండ్ అదర్ స్టోరీస్ 
ది సీసైడ్ బ్రైడ్ అండ్ అదర్ స్టోరీస్ (The Seaside Bride and Other Stories) 85 సంవత్సరాల పూర్తి చేసుకున్న తరువాత  దాసు కృష్ణమూర్తి తన జీవితంలో ఎదుర్కొన్న అనుభవాలను గుర్తుచేసుకుంటూ, జ్ఞాపకాలను అనుసరిస్తూ ఈ కథలను రాశారు.  అవి 3 నుండి 19 పేజీల వరకు ఉన్నాయి. దాసు కథలు ఆంగ్లంలో ప్రపంచ సాహిత్యంలో ఉన్నతమైన కథల జాబితాలో ఉన్నాయి. కానీ అట్ట లోపలి పుస్తక పరిచయం (బ్లర్బ్) అనవసరంగా ఈ రచనను 'ఆటోఫిక్షన్' అని పరిచయం చేసింది. ఈ పదాన్ని 1977లో సెర్జ్ డౌబ్రోవ్స్కీ 'కాల్పనిక ఆత్మకథ' ('ఆటోఫిక్షన్') కు ఉపయోగించాడు, అని హిందూ పత్రిక వ్యాఖ్యానించింది.

 ది గ్రేటెస్ట్ తెలుగు స్టోరీస్ ఎవర్ టోల్డ్ 
15 సంవత్సరాల తరువాత ప్రచురించిన "ది  గ్రేటెస్ట్ తెలుగు స్టోరీస్ ఎవర్ టోల్డ్"  (ప్రచురణ: అలెఫ్ బుక్ కంపెనీ-2022) అనే పుస్తకం ఒక చిన్న కథల సంకలనం. తెలుగు సాహిత్య రంగంలోని విస్తృతమైన భాగాన్ని మనకు అందిస్తుంది. దీంట్లో దాదాపు ఒక శతాబ్దపు అత్యుత్తమ చిన్న కథల రచయితల సాహిత్య రచనలు ఉన్నాయి. తెలుగు మాట్లాడే ప్రజల ప్రపంచ దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. దాసు కృష్ణమూర్తి కుమార్తె, సంకలన రచయిత్రి ,   అనువాదకురాలు అయిన తామ్రపర్ణి దాసుతో కలిసి రూపొందించిన ఈ సంకలనంలో చలం, కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మ నుండి వేంపల్లి గంగాధర్,  వేంపల్లె షరీఫ్ వరకు 21 మంది రచయితల రచనలు ఉన్నాయి. ఈ సంకలనంలో ఆరుగురు ముస్లింలు, ఐదుగురు మహిళలు, ఐదుగురు దళితుల రచనలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ప్రాతినిధ్యం లేని విభిన్న వర్గాలలోని ప్రతిభకు ఒక వేదికను అందించడమే తమ లక్ష్యమని కృష్ణమూర్తి చెప్పారు.

కథలను ఎంచుకోవడంలో ప్రమాణాలను వివరిస్తూ, రచయితలు మార్పు కలగచేసే అంశాలు వెతుకుతున్నారని చెప్పారు. “ఉదాహరణకు, వేంపల్లె షరీఫ్ రాసిన ‘పర్దా’  ‘కర్టెన్’ అను కధ ముస్లిం మహిళలను పితృస్వామ్య తెర వెనుక ఉంచి, విస్తృత సమాజంలో పాల్గొనకుండా నిరోధించే నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా లేవనెత్తబడిన ఒక తీవ్ర విమర్శ. ‘తల్లి రుణం’ (మహమ్మద్ ఖదీర్ బాబు),  ‘ప్రిడేటర్స్’ (సయ్యద్ సలీమ్) రెండూ సమాజ అంచులలో పేదరికంలో జీవించవలసి వచ్చిన వారి దౌర్భాగ్య జీవితాలను ప్రముఖంగా చూపిస్తాయి” అని కృష్ణమూర్తి పేర్కొన్నారు. కనుపర్తి, ఇల్లిందల సరస్వతి దేవి, ఆచంట శారదా దేవి, సామాజిక అసమానత గురించి రాసిన చలం వంటి రచయితల రచనలను ఎంచుకోవడం గురించి కృష్ణమూర్తి మాట్లాడుతూ, కొత్త తరం రచయితలు ఆ పోరాటాన్ని కొత్త దిశల్లో ముందుకు తీసుకొస్తున్నారని , సామాజిక మార్పుకు చురుకైన సాధనంగా మారుతున్నారని బోయ జంగయ్య, జాజుల గౌరి  వంటివారు రుజువు చేశారని అన్నారు. “రచయితలు మాత్రమే మార్పును సృష్టించలేరు కానీ ఖచ్చితంగా ఈ ప్రక్రియలో  వారు పెద్ద భాగం” అని ఆయన చెప్పారు. తామ్రపర్ణి స్పందిస్తూ, “సంకలనంలోని అన్ని రచయితలు,  చేర్చలేని అనేక మంది కూడా ప్రశంసలకు అర్హులు. అటువంటివారికి మా సంకలనం వారికి అర్హమైన ప్రపంచ గుర్తింపును పొందడంలో సహాయపడుతుందని మేము ఆశిస్తున్నాము అని చెప్పారు".  ఇందులో ముఖ్యంగా భారతదేశంలో ఉన్న విభిన్న సంస్కృతులకు, పెద్దగా వెలుగులోకి రాని జీవితాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చి వారి సాహిత్యాన్నే ప్రచురించారు. అనువాదాల కొరకు "చాలావరకు బలమైన పాత్రలు, సంఘటనలు, సామాజిక అంశాలున్న కథలను ఎంచుకుంటాం. అలాగే అద్దేపల్లి ప్రభు రాసిన ‘అతడు మనిషి’ (ఏన్‌ ఐడియల్‌ మేన్‌) కథలోనూ పైన చెప్పిన మూడు లక్షణాలు ఉన్నాయి" అని కృష్ణమూర్తి చెప్పారు.

 గుర్తింపులు 
అలెఫ్ బుక్ కంపెనీ ప్రచురించిన  పుస్తకం ‘ది గ్రేటెస్ట్ తెలుగు స్టోరీస్ ఎవర్ టోల్డ్’ దేశవ్యాప్తంగా బాగా అమ్ముడవు తోంది. అనువాదం బావుందని చాలామంది సందేశాలు  పంపారు.  మరో పుస్తకాన్ని ప్రచురించిన రూపా పబ్లికే షన్స్ వీరిని మంచి అనువాదకులుగా పేర్కొంది. తెలుగులో ప్రముఖ రచయిత్రి అబ్బూరి ఛాయాదేవి ‘‘దాసు కృష్ణమూర్తి నా కథను అనువదించడానికి అంగీకరించడం గౌరవంగా భావిస్తున్నాను’’ అని కృష్ణమూర్తి అన్నారు. కవన శర్మ ‘‘మీ ప్రయత్నాలు తెలుగు కథకు, రచయితలకు ఎంతో మేలు చేస్తాయి’’ అన్నారు. అనువాదం విలువ అందరికీ తెలియకపోవచ్చు కానీ ఇలాంటి రచయితలకైతే తప్పక తెలుసని నా నమ్మకం" అని అన్నారు.  

ఢిల్లీ జర్నలిస్టిక్ వర్గాలలో, ఆయనకు ఉన్న అసాధారణమైన పేజీ లేఅవుట్ నైపుణ్యాలకు గుర్తింపుగా 'డెస్క్‌మ్యాన్ ఎక్స్‌ట్రార్డినేటర్'గా పిలిచి సన్మానించారు. ఇటీవల కృష్ణమూర్తి వీడియో కాన్ఫరెన్స్ ద్వారా ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ జర్నలిజం విద్యార్థుల ప్రస్తుత బ్యాచ్‌ను 1954–55 పూర్వ విద్యార్థి బృందం,  2024–25 బృందాన్ని ఉద్దేశించి ప్రసంగించి ఉత్తేజితులను చేశాడు. విద్యార్థులు అతనికి జీవిత సాఫల్య పురస్కారంతో సత్కరించారు.  

హిమాలయన్ రైటింగ్ రిట్రీట్ డాట్ కామ్ వారు జాబితా చేసిన 51 ప్రముఖ భారతీయ అనువాదకులలో  దాసు కృష్ణమూర్తి ఒకరు.   

 మూలాలు 
వర్గం:పాత్రికేయులు
వర్గం:రచయితలు
వర్గం:అనువాదకులు

 బయటి లింకులు 
ఇండియా రైట్స్ పబ్లికేషన్స్  - https://indiawritespublishers.org/