కాకరాపల్లి ఉద్యమం

కాకరాపల్లి ఉద్యమం అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని కాకరాపల్లి గ్రామం కేంద్రంగా జరగిన పర్యావరణ, ప్రజా ఉద్యమం. ఈ ఉద్యమం 2008లో ప్రారంభమై, 2011లో తీవ్రమైన స్థాయికి చేరింది. ఇది తంపర భూముల్లో ఈస్ట్ కోస్ట్ ఎనర్జీ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్  సంస్థ నిర్మించదలిచిన బొగ్గు ఆధారిత తాపక విద్యుత్ ప్రాజెక్టుకు వ్యతిరేకంగా స్థానిక గ్రామాల ప్రజలు చేపట్టిన దీర్ఘకాలిక నిరసనగా చరిత్రలో నిలిచింది.

 నేపథ్యం 
కాకరాపల్లి తంపర భూమి. ఇక్కడ వంశధార, రాళ్లగడ్డ, దేశిగడ్డ, గరీబులగడ్డ నుంచి వచ్చే నీరు క్రిక్‌ ద్వారా భావనపాడు సమీపంలో సముద్రంలో కలుస్తోంది. చారిత్రక, పర్యావరణ, ఆర్థిక పరంగా విశేష ప్రాముఖ్యత కలిగిన ప్రాంతం. 1954లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ ప్రాంతాన్ని చిత్తడి నేలగా ప్రకటించాలని సిఫార్సు చేసింది. హక్కుల కోసం పోరాడుతున్న కార్యకర్తలు హక్కుల సమాచార చట్టం ద్వారా పొందిన సమాచారంలో కాకరాపల్లి చిత్తడి నేల, నౌపడ చిత్తడి నేలల వ్యవస్థలో భాగమని తేలింది. దీనికి 3.5 కిలోమీటర్ల దూరంలో 123 పక్షి జాతులకు నివాసంగా ఉన్న తేలినీలాపురం పక్షి సంరక్షణా కేంద్రం ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో మత్స్యకారుల సహకార సంఘం గత 60 ఏళ్లుగా స్థానిక చేపల వ్యాపారాన్ని సంఘ నిబంధనల ప్రకారం నిర్వహిస్తూ వస్తోంది. ఉప్పుగనుగుల సాగుకు కూడా ప్రసిద్ధి. మహాత్మా గాంధీ నేతృత్వంలో దక్షిణ, తూర్పు ప్రాంతాల్లో ఉప్పు చట్టాలకి వ్యతిరేకంగా నిర్వహించిన ఉప్పు సత్యాగ్రహానికి ప్రధాన కేంద్రంగా నిలిచింది. 1930 ఏప్రిల్ 6న, పెద్ద ఎత్తున ప్రజలు చేరి ఉప్పు చట్టాల ఉల్లంఘనకు ప్రాతినిధ్యం వహించారు.

ఈస్ట్ కోస్ట్ ఎనర్జీ సంస్థ రూ.12,000 కోట్ల పెట్టుబడితో కాకరాపల్లిలో 2,640 మెగావాట్ల బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ కేంద్రాన్ని నిర్మించేందుకు యత్నించింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఇండస్ట్రియల్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ (APIIC) 2006లో సంస్థకు 992 హెక్టార్ల భూమిని కేటాయించింది. సంతబొమ్మాళి మండలంలో ఉన్న ఈ భూమి సుమారు 30 గ్రామాలకు 30,000 మందికి జీవనాధారంగా ఉంది. ఉప్పు సాగు, చేపల చెరువులు, వ్యవసాయం వంటి ప్రాథమిక జీవనోపాధులు అక్కడ ఉన్నాయి. అయినా, పర్యావరణ నివేదికలో ఈ భూమిని పూర్తి విరుద్ధంగా వర్ణించడం వ్యతిరేకతకు దారితీసింది. బాంబే నేచురల్ హిస్టరీ సొసైటీ 2008లో ఈ ప్రాంతాన్ని పరిశోధించి, ఈ ప్రాంతంలో వన్యజీవులు, పక్షులు నివసిస్తున్నట్టు నివేదికలు ఇచ్చింది.

 ఉద్యమం 
ప్రాజెక్ట్‌ను వ్యతిరేకిస్తూ 2008లో ప్రజలు ఉద్యమం ప్రారంభించారు. వడ్డితండ్ర వద్ద పది సంవత్సరాల పాటు నిరవధిక రిలే నిరాహారదీక్షలు, ర్యాలీలు నిర్వహించబడ్డాయి. 2011 ఫిబ్రవరి 28న పోలీసులు నిరసనకారులపై కాల్పులు జరపగా, జీరు నాగేశ్వరరావు, సీరపు ఎర్రయ్య, బత్తిన బారికవాడు మరణించారు. వీరికి పోతునాయుడుపేట వద్ద అమరవీరుల స్థూపం నిర్మించారు. ఈ ఘటన తరువాత ఉద్యమం మరింత తీవ్రరూపం దాల్చింది. కాల్పుల తరువాత కేంద్ర పర్యావరణ శాఖ 2011 మార్చి 1న ప్రాజెక్టు పనులను తాత్కాలికంగా నిలిపివేయాలని ఆదేశించింది. ప్రాజెక్టు స్థలం చిత్తడి నేలగా గుర్తించబడిందా?, పర్యావరణ అనుమతుల నిబంధనలు ఉల్లంఘించాయా అన్నదానిపై విచారణ జరిపేందుకు అథారిటీని నియమించింది. కాకరాపల్లి థర్మల్ విద్యుత్ ప్రాజెక్ట్ వ్యతిరేక పోరాట కమిటీ, మానవ హక్కుల వేదిక, పర్యవరణ పరిరక్షణ సంఘం, ఉత్తరాంధ్ర జర్నలిస్ట్ ఫ్రంట్, అఖిల భారత రైతు కూలీ సంఘం ఈ ఉద్యమంలో పాల్గొంటున్నాయి.

వడ్డితాండ్ర, పోతునాయుడుపేట, ఆకాశలఖవరం, హనుమంతునాయుడుపేట, అంట్లవరం, సుగ్గువానిపేటతో పాటు మరో 26 గ్రామాల్లో ఉద్యమం చోటుచేస్కుంది. 1108 జీవోను, సుమారు 400 మందిపై ఉన్న కేసులను రద్దు చేయాలని ఇంకా ఉద్యమం కొనసాగుతుంది. 40 శాతం పనులు పూర్తయినప్పటికీ, ఆర్ధిక సమస్యల వలన ఈస్ట్ కోస్ట్ కంపెనీ దివాలా తీసింది. 2025 ఏప్రిల్ లో 173 మీటర్ల చిమ్నీను నేలమట్టం చేసారు.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 సోంపేట ఉద్యమం
 చిప్కో ఉద్యమం
 విద్యుత్ ఉద్యమం (2000)
 విశాఖ ఉక్కు - ఆంధ్రుల హక్కు ఉద్యమం

 మూలాలు 

వర్గం:ఉద్యమాలు
వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లా