నిర్భయ నిధి

నిర్భయ నిధి అనేది 2012 ఢిల్లీ సామూహిక అత్యాచారం తరువాత, 2013 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో భారత ప్రభుత్వం ప్రకటించిన ₹ 1000 కోట్ల కార్పస్ నిధి. భారతదేశంలో మహిళల గౌరవాన్ని కాపాడటానికి, భద్రతను నిర్ధారించే కార్యక్రమాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ఆర్థిక మంత్రి పి. చిదంబరం ఈ నిధిని ప్రకటించాడు. నిర్భయ అనేది 2012 ఢిల్లీ గ్యాంగ్ రేప్ బాధితురాలికి పెట్టబడిన మారుపేరు. మహిళా శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ, అనేక ఇతర మంత్రిత్వ శాఖలు ఈ నిధిని వర్తింపజేయడాన్ని నిర్ణయించాయి. హింసకు గురైన మహిళలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి వన్ స్టాప్ సెంటర్లను ఏర్పాటుచేయడం దీని ఉపయోగాలలో ఒకటి.

 చరిత్ర 
2013 బడ్జెట్ ప్రసంగంలో ఆర్థిక మంత్రి నిర్భయ నిధిని ప్రకటించారు, మహిళలు, బాలికల సాధికారత, భద్రత, భద్రత కోసం ప్రభుత్వం రూ. 1000 కోట్లు విరాళంగా ఇచ్చింది. ఈ నిధిని ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖలోని ఆర్థిక వ్యవహారాల విభాగం నిర్వహిస్తుంది.

 నిధుల వినియోగం 
మహిళల భద్రత, రక్షణను పెంపొందించడానికి ఈ నిధిని ఉపయోగించడానికి వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలు ప్రాజెక్టులను ప్రతిపాదించాయి. ప్రతిపాదనలు సమర్పించిన కొన్ని మంత్రిత్వ శాఖలలో సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ, రోడ్డు రవాణా, రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ, రైల్వే మంత్రిత్వ శాఖ, హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఉన్నాయి. నిర్భయ నిధి పథకం కింద లక్నో కోసం మొత్తం రూ. 194.44 కోట్ల వ్యయంతో సేఫ్ సిటీ ప్రాజెక్టును హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఆమోదించింది.

ఎడమ|thumb| రాయ్‌పూర్‌లోని వన్ స్టాప్ సెంటర్‌కు 2017 సంవత్సరానికి నారీ శక్తి పురస్కార్ లభించింది.
2013 నవంబరులో, పట్టణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ రాష్ట్రాలను నిర్భయ నిధి ద్వారా నిధులు సమకూర్చుకోగల కొత్త ప్రణాళికలను ప్రతిపాదించి అమలు చేయాలని కోరింది. మహిళలకు ప్రజా రవాణా వ్యవస్థను సురక్షితంగా ఉంచడానికి చర్యలు తీసుకోవడంలో విఫలమైతే, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ నేషనల్ అర్బన్ రెన్యూవల్ మిషన్ కింద కొత్త బస్సుల కోటాలను పొందని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు మంత్రిత్వ శాఖ తెలియజేసింది.

హింసకు గురైన మహిళలు మద్దతు పొందగలిగేలా దేశవ్యాప్తంగా "వన్ స్టెప్ సెంటర్లు" లేదా "సఖి"లను సృష్టించడానికి ఈ నిధిని ఉపయోగించారు. 2013 లో సిఫార్సు చేసిన తర్వాత ప్రతి భారతీయ రాష్ట్రానికి ఒక ప్రతిపాదనతో వన్ స్టాప్ సెంటర్లను ప్రారంభంలో ఏర్పాటుచేశారు. రాయ్‌పూర్‌లోని వన్ స్టాప్ సెంటర్, లక్నోలోని వన్ స్టాప్ సెంటర్ (రెండూ నిర్భయ నిధులతో) వరుసగా 2018, 2019లో అంతర్జాతీయ మహిళా దినోత్సవం సందర్భంగా మహిళా సాధికారతలో వారి కృషికి నారీ శక్తి పురస్కార్ అవార్డులను గెలుచుకున్నాయి.

 విమర్శ 
ప్రభుత్వం నిధులను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోలేదని, చాలా జాప్యాలు, ప్రాజెక్టుల అమలు సరిపోకపోవడంతో విమర్శలు ఎదుర్కొంది.

'మిషన్ ఫర్ ప్రొటెక్షన్ అండ్ ఎంపవర్‌మెంట్ ఫర్ ఉమెన్' కింద మొదట ప్రారంభించబడిన వన్ స్టాప్ సెంటర్ పథకాన్ని, 'మిషన్ శక్తి' 'సంబల్' అనే కొత్త కార్యక్రమం కింద ఇతర పథకాలతో విలీనం చేశారు. 2021–22లో సంబల్ కోసం కేటాయించిన మొత్తం రూ. 587 కోట్లలో, ఆ నిర్దిష్ట సంవత్సరంలో రూ. 183 కోట్లు లేదా దాదాపు 31% ఉపయోగించబడ్డాయి. ఫలితంగా, తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఈ పథకానికి కేటాయింపు రూ. 562 కోట్లకు తగ్గించబడింది.

 మూలాలు 

వర్గం:భారత ప్రభుత్వం