గోండి రచన

గోండీ భాషను సాధారణంగా దేవనాగరి లిపిలో లేదా తెలుగు లిపిలో వ్రాస్తారు. అయితే, దీనికి కొన్ని స్థానిక లిపులు కూడా ఉన్నాయి. వీటిలో ముఖ్యమైనవి మున్షి మంగళ్ సింగ్ మసారం లిపి: గోండ్ తెగకు చెందిన మున్షి మంగళ్ సింగ్ మసారం 1918లో బ్రాహ్మీ లిపి ఆధారంగా ఈ లిపిని రూపొందించారు.2006లో, హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన పరిశోధకుల బృందం 1750 నాటి గోండీ లిపిని కనుగొన్నారు. గోండి భాష ప్రధానంగా మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ , మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలో మాట్లాడబడుతుంది,మూడు ప్రధాన గోండి భాషల మాండలికాలు ఉన్నాయి , వీటిని దాదాపు 2.9 మిలియన్ల మంది మాట్లాడతారు.ఆదిలాబాద్ గోండి, అహేరి గోండి , ఉత్తర గోండి అనే మూడు ప్రధాన మాండలికాలు ఉన్నాయి.

ఈ రెండు లిపులే కాకుండా, గోండీ భాషకు మరికొన్ని స్థానిక లిపులు కూడా ఉన్నాయి. కానీ అవి అంతగా ప్రాచుర్యంలో లేవు.

అయినప్పటికీ, చాలా మంది గోండ్లకు వారి బాగా అభివృద్ధి చెందిన భాష గురించి తెలియదు , ఇప్పుడు ఏ లిపిని ఉపయోగించరు. గుంజల గోండి లిపి ప్రాముఖ్యత పెరిగింది, , దాని వినియోగాన్ని విస్తృతం చేయడానికి ఉత్తర  తెలంగాణా  గ్రామాలలో మంచి మద్దతు గల ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.

 మున్షి మంగళ్ సింగ్ మసారం స్క్రిప్ట్ 

1918లో మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని బాలాఘాట్ జిల్లాకు చెందిన మున్షి మంగళ్ సింగ్ మసారమ్ అనే గోండ్ వ్యక్తి, గోండీ భాష కోసం ఒక లిపిని రూపొందించారు. ఈ లిపి బ్రాహ్మీ లిపిని పోలి ఉంటుంది, ఇది భారతదేశంలోని ఇతర లిపులకు మూలంగా పరిగణించబడుతుంది.

అయితే, మున్షి మంగళ్ సింగ్ మసారమ్ లిపిని విస్తృతంగా ఉపయోగించలేకపోయారు. దీనికి ప్రధాన కారణం, ఆయన అనుచరులు , మద్దతుదారులు తక్కువ సంఖ్యలో ఉండటం , ఈ లిపికి సంబంధించిన ప్రచురణలు అందుబాటులో లేకపోవడం.

ప్రస్తుతం గోండీ భాషను రాయడానికి దేవనాగరి లిపిని ఉపయోగిస్తున్నారు. అయితే, మున్షి మంగళ్ సింగ్ మసారమ్ లిపిని గోండీ భాషాభిమానులు , పరిశోధకులు ఇప్పటికీ ఉపయోగిస్తున్నారు.

 యూనికోడ్ 
జూన్ 2017లో యునికోడ్ ప్రామాణికం 10 విడుదలతో మసారం గోండి లిపి చేర్చబడింది.

మసారం గోండి కోసం యూనికోడ్ బ్లాక్ U + 11D00-U + 11 D5F:

 గుంజల గోండి లిపి 
 colspan="2" class="infobox-above" style="padding:0.25em;
    background:navajowhite;" |గుంజల గోండి లిపిclass=skin-invert|framelessగుంజల గోండి లిపిలో "గుంజల గోండీ లిపి" అని వ్రాయబడింది.స్క్రిప్టు రకం అబుగిడాకాల వ్యవధిసి. 1750-ప్రస్తుతందిశఎడమ నుండి కుడికి link=https://www.wikidata.org/wiki/Q16977603?uselang=en#P1406|frameless|10x10px|Edit this on Wikidataభాషలుగోండిసంబంధిత స్క్రిప్ట్లుమాతృ వ్యవస్థలుప్రోటో-సినాయిటిక్ వర్ణమాల
 ఫోనిషియన్ వర్ణమాల
 అరామిక్ వర్ణమాల
 బ్రాహ్మి
 గుప్తా
 నాగరి
 గుంజల గోండి లిపిISO 15924ISO 15924గాంగ్ (312) గుంజల గోండి యూనికోడ్యూనికోడ్ అలియాస్గుంజల గోండి
ఈ లిపి కొనసాగుతున్న భాషా, చారిత్రక పరిశోధనలకు సంబంధించిన అంశం. కనుగొన్న వ్రాతప్రతులు 1750 వరకు నాటివి, , 6 వ-7 వ శతాబ్దాల నుండి సమాచారాన్ని చర్చించాయి. ది గోండీ భాష  ప్రాచీనతను , చరిత్రను తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.ఈ లిపి గోండ్ రాజుల స్వాతంత్ర్య కార్యక్రమాలు , బ్రిటిష్ వారితో జరిగిన సంఘటనల గురించి సమాచారాన్ని అందిస్తుంది. ఇది ఆ కాలంలోని రాజకీయ , సాంస్కృతిక పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది. అలాగే, ఈ గోండి లిపిలో వారంలోని రోజుల పేర్లు, నెలలు , గోండ్ పండుగల గురించి సమాచారం ఉంది. ఇది గోండీ భాష  నిర్మాణం , పదజాలం గురించి తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది. 

 యూనికోడ్ 
గుంజల గోండి లిపిని యునికోడ్ ప్రమాణానికి 2018 జూన్లో వెర్షన్ 11 విడుదలతో చేర్చారు.

గుంజల గోండి కోసం యూనికోడ్ బ్లాక్ U + 11D60-U + 11DAF:

 సూచనలు