నందికేశ్వరుడు

నందికేశ్వరుడు (సా.శ.పూ 5 - 4 వ శతాబ్దం) ఒక సంస్కృత నాటకకర్త. ఈయన అభినయ దర్పణం అనే గ్రంథాన్ని రచించినట్లు పౌరాణిక ఆధారాలు ఉన్నాయి.
రామకృష్ణ కవి ప్రకారం నందికేశ్వరుడు భరతనాట్యానికి ఆద్యుడిగా చెప్పబడే భరతముని కంటే ముందువాడు. కొంతమంది నందికేశ్వరుడిని భరతుడి గురువుగా భావిస్తారు. భరతముని రచనల వల్ల నందికేశ్వరుడి బోధనలు కొన్ని బయటికి వచ్చాయి.

 అభినయం 
భారతదేశంలో రెండువేల సంవత్సరాలకు పూర్వం నుంచే అభినయంపై కళలో ఆరితేరినవారు రాసిన అనేక గ్రంథాలు వచ్చాయి.Prithwindra Mukherjee, op. cit. వీటిలో రెండు ముఖ్యమైన గ్రంథాలు భరతముని రాసిన నాట్యశాస్త్రం (సా.శ.పూ 2 వ శతాబ్దం), మాతంగముని రాసిన బృహద్దేశి (సా.శ 5 వ శతాబ్దం). ఈ రెండింటికీ ధీటుగా నిలబడగల గ్రంథం నందికేశ్వరుడు రాసిన అభినయ దర్పణం.A.K. Coomaraswamy & G.H. Duggirala, The Mirror of Gesture, Londres, 1917, New York 1936; abhinayamkuram, Gopinath & Naghbhushan, Madras, 1946;  abhinaya-darpana, Manmohan Ghosh, Calcutta Sanskrit Series, 1954; abhinaya-darpana, Pandit Ashokenath Shastri, foreword by Abanindranath Tagore, Calcutta, 1991 (repr.) ఈ గ్రంథం నాట్యశాస్త్రం తర్వాతనే పూర్తయిందని పండితులు భావిస్తున్నా, భారతదేశం, విదేశీ చరిత్రకారులు మాత్రం ఈ గ్రంథాన్ని సా.శ.పూ 2 నుంచి సా.శ 5 వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నారు.Swami Prajnanananda, bharatiya samgitera itihasa, Calcutta, 1961, Vol. II (2nd ed.), p.387 (quotation by Alain Danielou) మాతంగముని తర్వాత కుట్టిని మాత (8 వ శతాబ్దం), సంస్కృత పండితుడు రాజశేఖర 9వ శతాబ్దంలో రాసిన కావ్య మీమాంస, అభినవ గుప్తుడు 11వ శతాబ్దంలో రాసిన అభినవ భారతి, సారంగదేవుడు 13 వ శతాబ్దంలో రాసిన సంగీత రత్నాకర, మొదలైనవి నందికేశ్వరుడు చేసిన కృషిని గుర్తించాయి.

 మూలాలు 

వర్గం:ప్రాచీన భారతీయ రచయితలు