నీలమణి దేవి

నీలమణి దేవి మణిపూర్‌కు చెందిన భారతీయ హస్తకళాకారిణి, మాస్టర్ పాటర్.  ఆమె సృష్టి రెండు డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలకు ఇతివృత్తంగా ఉంది; ప్రఖ్యాత చిత్రనిర్మాత మణి కౌల్ రాసిన మిట్టీ ఔర్ మనాబ్, అరిబమ్ శ్యామ్ శర్మ రాసిన నీలమణి: ది మాస్టర్ పాటర్ ఆఫ్ మణిపూర్ .  టీవీ సిరీస్, మహాభారతం కూడా ఎపిసోడ్‌లలో ఒకదానిలో ఆమె రచనలను ప్రదర్శించింది. కుండల తయారీ కళకు ఆమె చేసిన కృషికి భారత ప్రభుత్వం 2007లో ఆమెకు నాల్గవ అత్యున్నత పౌర గౌరవం పద్మశ్రీని ప్రదానం చేసింది.

 జీవితచరిత్ర 
నీలామణి దేవి 1938 సెప్టెంబరు 1న ఈశాన్య భారత రాష్ట్రమైన మణిపూర్ తౌబల్ జిల్లా తోంగ్జావో కీథెల్ లీకైలో ఖరీబామ్ దేవసింగ్ సింగ్, ఖరీబామ్ ఒంగ్బి సానాజోబి దంపతులకు జన్మించింది, ఆమె తల్లి నుండి కుండల తయారీలో ప్రారంభ పాఠాలు నేర్చుకుంది. ఆమె బాల్యంలోనే తల్లిదండ్రులను కోల్పోయింది, కానీ ఖాదీ, గ్రామ ఉద్యోగ్ మండల్ నుండి స్పాన్సర్‌షిప్‌తో, బీహార్‌లోని సోమ్‌తల్ పరగణాలో తన చదువును కొనసాగించి 1960లో శిక్షణను పూర్తి చేసింది. ఆమె కెరీర్ మణిపూర్ ప్రభుత్వ పరిశ్రమల డైరెక్టరేట్‌లో ప్రదర్శనకారిగా ప్రారంభమైంది, కానీ ఉద్యోగాన్ని వదిలివేసి 1966లో కుండల శిక్షణ, ఉత్పత్తి కేంద్రాన్ని ప్రారంభించడానికి తన గ్రామానికి తిరిగి వచ్చింది . అక్కడ, ఆమె స్థానిక మహిళలకు కుండల తయారీలో శిక్షణ ఇచ్చింది, ఇది వారి జీవనోపాధిని సంపాదించడానికి సహాయపడిందని అంటారు.

దేవి తన రచనలతో భారతదేశం, విదేశాలలో పర్యటించింది; ఆమె భారత ఉత్సవంలో భాగంగా స్వీడన్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఎథ్నోగ్రఫీలో జరిగిన ఫైవ్ ఇండియన్ ఆర్టిసాన్స్ ఎగ్జిబిషన్, ప్రదర్శనలో పాల్గొన్న భారత ప్రతినిధి బృందంలో సభ్యురాలు.  ఆమె జపాన్‌లోని కోబేలోని హైగో ప్రిఫెక్చురల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్, ( ది ఆర్ట్ ఆఫ్ ది ఆదివాసీ ), టోక్యోలోని టొబాకో అండ్ సాల్ట్ మ్యూజియం, టౌగెన్ మ్యూజియం, షిరానే, యమనాసి, సైతామా ప్రిఫెక్చురల్ మ్యూజియం ఆఫ్ హిస్టరీ అండ్ ఫోక్లోర్ ,, మిథిలా మ్యూజియం, టోకామాచి, నిగాటా ( ఇండియన్ ఆదివాసీ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్స్ ) వంటి అనేక ప్రదేశాలలో ప్రదర్శనలు, ప్రదర్శనలలో కూడా పాల్గొంది .  1986లో, ప్రఖ్యాత చిత్రనిర్మాత మణి కౌల్, దేవిపై మిట్టీ ఔర్ మనాబ్, అరిబమ్ అనే డాక్యుమెంటరీ చిత్రాన్ని 2003లో నిర్మించారు, దీనిని అనుసరించి, గువహతిలోని దూరదర్శన్ కోసం తన నాన్-ఫీచర్ చిత్రం నీలమణి: మాస్టర్ పాటర్ ఆఫ్ మణిపూర్,  నిర్మించారు .  భారతీయ టీవీ సిరీస్ మహాభారతం యొక్క ఎపిసోడ్‌లలో ఒకటి, ఫ్రెంచ్ టెలివిజన్ నిర్మించిన మహాభారత టీవీ సిరీస్ యొక్క మొదటి మూడు ఎపిసోడ్‌లలో ఆమె కుండల సృష్టి ప్రదర్శించబడింది.  ఆమె రచనల వివరాలను 1998లో హస్తకళలు, చేతిమొక్కలు ఎగుమతి కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రచురించిన " అదర్ మాస్టర్స్: ఫైవ్ కాంటెంపరరీ ఫోక్ అండ్ ట్రైబల్ ఆర్టిస్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియా" అనే పుస్తకంలో ముద్రణలో నమోదు చేశారు .  ఈ పుస్తకం గోవా విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యా అధ్యయనాలకు సూచించబడిన పాఠ్యం.

దేవి 1986లో రెండు అవార్డులను అందుకున్నారు, భారత ప్రభుత్వం నుండి గౌరవ ధృవీకరణ పత్రంతో మాస్టర్ క్రాఫ్ట్స్మ్యాన్ జాతీయ అవార్డు, మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నుండి తులసి సమ్మన్ అవార్డు. 2005-2006 సమయంలో, ఆమె స్వీడన్ పర్యటనలో సమాజ్ కల్యాణ్ సేవా అవార్డు, లయన్స్ క్లబ్ ఇంటర్నేషనల్ నుండి కర్మయోగి అవార్డు అనే మరో రెండు అవార్డులను అందుకుంది. 2007లో పద్మశ్రీ పౌర పురస్కారం కోసం రిపబ్లిక్ డే గౌరవ జాబితాలో ఆమెను చేర్చడం ద్వారా భారత ప్రభుత్వం ఆమెను మళ్లీ సత్కరించింది.

 మూలాలు 

వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:1938 జననాలు