ఆయేషా కిద్వాయ్

ఆయేషా కిద్వాయ్ భారతీయ సైద్ధాంతిక భాషావేత్త. ఆమె న్యూఢిల్లీలోని జవహర్ లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రొఫెసర్, 2013 లో ఇన్ఫోసిస్ ప్రైజ్ ఫర్ హ్యుమానిటీస్ అవార్డు గ్రహీత.

 జీవితచరిత్ర 

ఆమె అనీస్ కిద్వాయ్ మనవరాలు. కిద్వాయ్ జవహర్ లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం నుండి భాషాశాస్త్రంలో మాస్టర్స్, డాక్టోరల్ డిగ్రీని పొందారు.

2023లో అయేషా కిద్వాయ్ బ్రిటిష్ అకాడమీ ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు.

 కెరీర్ 

 అకడమిక్ 
కిద్వాయ్ సైద్ధాంతిక భాషాశాస్త్ర రచన నోమ్ చోమ్ స్కీ సార్వత్రిక వ్యాకరణ భావనను దక్షిణాసియా భాషలకు వర్తింపచేసింది. ముఖ్యంగా మెయిటిలాన్, సంతాలి, బెంగాలీ, మలయాళం భాషల వాక్యనిర్మాణ లక్షణాలను వివరించే పారామీటర్లను అధ్యయనం చేశారు. ఆమె స్వేచ్ఛా పద క్రమంపై ఒక నూతన సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించింది, దీనికి ఉదాహరణగా హిందీ-ఉర్దూలో నామవాచక-పదబంధాలు ఉన్నాయి.

కిద్వాయ్ భాషాశాస్త్రంలో అనేక పరిశోధనా ప్రాజెక్టులను చేపట్టారు. 1999, 2001 మధ్య, ఆమె పిల్లలలో హిందీ భాషను పొందడంపై పరిశోధించింది, ఇతర భారతీయ భాషలపై ఉర్దూ సామాజిక-సాంస్కృతిక ప్రభావాలను అధ్యయనం చేసింది.

2008 లో, సంస్కృతం మాట్లాడే పాలక వర్గాలు ప్రజా క్షేత్రాన్ని మాత్రమే ఆక్రమించుకోవడం వల్ల, ఉపఖండంలో వ్యాపించిన తక్కువ ప్రతిష్ఠాత్మక భాషలను (ఇండో-ఆర్యన్, ద్రావిడ, ఆస్ట్రో-ఆసియాటిక్) ఈ ప్రతిష్ఠాత్మక భాష పూర్తిగా నిర్వీర్యం చేయలేకపోయిందని కిద్వాయ్ చూపించారు. అయినప్పటికీ, భాష ఎంత చిన్నదైతే, అది అభివృద్ధి చెందనిదిగా తోసిపుచ్చబడే అవకాశం ఉంది, దీని ఫలితంగా దాని మాట్లాడేవారు తాము నష్టపోతామనే భయంతో దానిలో విద్యను చేపట్టకూడదని నిర్ణయించుకున్నారు.

ఆమె నానమ్మ అనీస్ కిద్వాయ్ ఉర్దూ జ్ఞాపకం ఆజాదీ కీ చావోన్ మే (ఇన్ ఫ్రీడమ్స్ షేడ్) ను 2011 లో కిద్వాయ్ ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు. భారత విభజన తర్వాత 1947లో ముస్సోరీలో అనీస్ భర్త షఫీ హత్యకు గురికావడంతో అనీస్ సామాజిక కార్యకర్తగా మారారు. హత్యలు, ప్రతీకారాల చక్రాన్ని ఆపడానికి పౌరులు చేసిన ప్రయత్నాలు, హింస బాధితులను రక్షించడానికి సహాయపడిన శాంతిదళ్ అనే సంస్థ కార్యకలాపాలు, అపహరణకు గురైన మహిళలను తిరిగి పొందడానికి చేసిన ప్రయత్నాలను ఆమె జ్ఞాపకం నమోదు చేస్తుంది. కిద్వాయ్ విభజన సమయంలో అపహరణకు గురైన మహిళల భవితవ్యంపై దర్యాప్తును కొనసాగించారు, 2014 లో విభజన తరువాత భారీ రికవరీ ఆపరేషన్లలో దాదాపు 80,000 మంది మహిళలు కనుగొనబడ్డారని నివేదించారు.

 క్రియాశీలత 
1999లో జవహర్ లాల్ నెహ్రూ యూనివర్శిటీ క్యాంపస్ లో లైంగిక వేధింపులకు వ్యతిరేకంగా అవగాహన కల్పించేందుకు కిద్వాయ్ ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. ఇది సంక్షోభ నిర్వహణతో పాటు లైంగిక వేధింపుల ఫిర్యాదులకు ప్రతిస్పందనగా మధ్యవర్తిత్వం, దర్యాప్తు, పరిష్కారానికి బాధ్యత వహిస్తుంది. ఈ మూసను భారతదేశంలోని ఇతర విశ్వవిద్యాలయాలు స్వీకరించాయి. 2013 లో, మధు సాహ్నితో కలిసి ఆమె నిర్వహించిన ఒక సర్వేలో జెఎన్యులో సగానికి పైగా మహిళలు లైంగిక వేధింపులకు గురయ్యారని వెల్లడైంది.

2016లో జవహర్లాల్ నెహ్రూ యూనివర్సిటీ టీచర్స్ అసోసియేషన్ (జేఎన్యూటీఏ)కు కిద్వాయ్ నేతృత్వం వహించారు. దేశద్రోహం ఆరోపణలపై విద్యార్థి సంఘం అధ్యక్షుడు కన్హయ్య కుమార్ ను అరెస్టు చేసినప్పుడు, ఆమె జెఎన్ యుటిఎ తరపున జరిగిన ఆందోళనలలో పాల్గొన్నారు.

 మూలాలు 

వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు