బలూచి వర్ణమాలలు

బలూచి వర్ణమాలలు (బలోచీ: بلۏچی سیاھگ; బలోచీ సియాహగ్) బలోరబీ లిపి , బలోటిన్ లిపితో కూడి ఉంటాయి. బలోరబీ లిపి పెర్సో-అరబిక్ లిపి ఆధారంగా, బలోటిన్ లిపి లాటిన్ లిపి ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి. ఈ రెండు లిపులు పాకిస్తాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ , ఇరాన్‌లలోని బలోచిస్తాన్ ప్రాంతంలో మాట్లాడే బలోచీ భాష కోసం ఉపయోగించబడతాయి.

ఉప్ప్సల విశ్వవిద్యాలయం బలూచి ఎ అనే కోర్సును అందిస్తుంది, ఇది బలూచి భాష , ధ్వనిశాస్త్రం , వాక్యనిర్మాణం గురించి ప్రాథమిక జ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది. కరీనా జహానీ ప్రముఖ స్వీడిష్ ఇరానాలజిస్ట్ , ఉప్సాలా విశ్వవిద్యాలయంలో ఇరానియన్ భాషల ప్రొఫెసర్, బలూచి భాష అధ్యయనం , సంరక్షణపై లోతుగా పరిశోధన చేస్తున్నారు.



 వర్ణమాల 
బలూచి అకాడమీ సర్బాజ్ చేత ప్రామాణీకరించబడిన బలూచి వర్ణమాలలో 32 అక్షరాలు ఉంటాయి.

రోమన్ వెర్షన్ను బాలోటిన్ అని, అరబిక్ వెర్షన్ను బాలోరాబి అని పిలుస్తారు.

 స్క్రిప్ట్ కరస్పాండెన్స్ టేబుల్ 
RomanizationLetterIPARomanized ExamplesFinalMedialInitialIsolatedءَ/ـہَـاَاَ / ہَAps (horse), Apserk (cold)ـاـاآآ / ا/ɑ/ (water),  (ready)ـبـبـبـب (wing),  (arm)ـچـچـچـچ (channel)ـدد (hand)ـڈڈ (heavy),  (donkey),  (dance)ءِـِاِاِ / ہِ (art),  (artist), (Human)ـےـݔـݔـࢩ/ے/ɪ/ - /eː/ (Iran),  (Woman),  (revenge)ـگـگـگـگ (sister),  (happy),  (group)ـہـھـھـھ / ہ (seven),  (god)ـیـیـایـی/ای (old),  (wedding)ـجـجـجـج (question),  (place)ـکـکـکـک (river),  (little)ـلـلـلـل (lamp)ـمـمـمـم (beer),  (we, us),  (I)ـنـنـنـن (Balochi promise),  (to Seat)ءُُـاُاُ/ہُ/o/ (flower)ـۏـۏاۏۏ / اۏ/ʊ/ - /oː/ (hope),  (there),  (vehicle)ـپـپـپـپ (foot),  (shirt)ـرر (color),  (clean),  (cleaner)ـسـسـسـس (marriage)ـشـشـشـش (night)ـتـتـتـت (fear)ـٹـٹـٹـٹ (tower)ـوُاُووُ/اُو (nine)ـوو (salt)  (kind)ـیـیـیـی (one)ـزز (live),  (soon),  (power)ـژژ (tired)

 బలూచి రచనలో కొన్ని డిగ్రఫ్లు 
బలూచి అకాడమీ సర్బాజ్ ప్రామాణిక అక్షరాలలో సెట్ చేసిన 3 గ్రాఫ్‌లు కూడా బలూచిలో ఉన్నాయి.
RomanizationLetter of DigraphsIPARomanized ExamplesFinalMedialInitialIsolatedـئـئـئـئSæ (three), Æš, Pæl (action), Bænk (Bank)ـئیـئیـائیـئیTaig (yours), Mai (our), Aid (Eid)ـؤـؤاؤؤAugàn(afghan), Kaur (river)

 బలూచి రచనలో అరబిక్ డయాక్రిటిక్స్ 
అరబిక్ డయాక్రిటిక్స్‌ను బలూచిలో ఉపయోగిస్తారు, అలాగే అరబిక్ నుండి ఉద్భవించిన ఇతర లిపిలు కూడా ఉపయోగించబడతాయి:
MarksNameExample wordsPurpose / effectPronouncingَ◌zabarک، ‍چ، گ‍نچ، نزAdding vowel/a/ِ◌zèr‍رّ، ‍لّ، ‍نگ، ‍چکAdding vowel/e/ُ◌pèš‍لّ، ‍رت، ‍مبAdding vowel/o/ّ◌šaddگُ‍، پُ‍، گَ‍Consonant geminationٚ◌gowanďiدَ‍ز، کَ‍‍ب، اَ‍ب، سیاھݔ‍Nasal vowel/◌̃/

 హమ్జా ఉపయోగం 
పర్షియన్-అరబిక్ లిపి  నుండి ఉద్భవించిన ఇతర లిపిల నుండి బలూచి లిపిని వేరు చేసే అంశాలలో ఒకటి స్టాండ్-అలోన్ హంజా (ء) వాడకం, ఇది ఒక వాక్యంలో దాని పనితీరును బట్టి, ఎల్లప్పుడూ మూడు అచ్చు డయాక్రిటిక్‌లలో ఒకదానితో వ్రాయబడుతుంది..  డయాక్రిటిక్ లేకుండా ఒంటరిగా ఉండే హమ్జా కూడా ఇతర పర్షియన్-అరబిక్ స్క్రిప్ట్ల మాదిరిగానే ఉపయోగించబడుతుంది, ఇది పదాల చివరిలో గ్లోటల్ స్టాప్ను సూచిస్తుంది.

హంజా అనే పదాన్ని మొదట బలూచిలో కవి హుస్సేన్ అంకా ఉపయోగించారు, , జూలై 22, 1959న పాకిస్తాన్‌లోని కరాచీలో ప్రముఖ బలూచి కవులు , సాహిత్యవేత్తలు హాజరైన ఒక సమావేశంలో తీసుకున్న నిర్ణయాల ఫలితంగా అధికారికంగా బలూచిలోకి స్వీకరించారు..

స్టాండ్-అలోన్ హమ్జాను ఉపయోగించే రూపాలు క్రింద ఉన్నాయి:
FormDiacriticExample wordsPurpose / effectPronouncingNoneAdding glottal stop to end of word/ʔ/zabar (I will stand [obj.]) (the pen will say[obj.])Accusative, Dative, Oblique/a/zèr (Midnight)Genitive (Possession)/e/pèš (I and you)and/o/

 బలూచి సంఖ్యలు 
సంఖ్య.బలూచిసంఖ్య పేరు0۰హిచ్1۱ఎ. కె.2۲రెండు3۳ఎస్.4۴నాలుగు5۵పంచ్6۶షాష్7۷హట్8۸Âష్ష్త్9۹న్న్

 గమనికలు 
బలూచిలోని కొన్ని మాండలికాలు చాలా అరుదుగా స్వరంతో కూడిన రెట్రోఫ్లెక్స్ ఫ్లాప్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అంటే ڑ. బలూచిలో ఇది చాలా అరుదుగా ఉండటం వల్ల, భాష , చాలా లిపి శాస్త్రాలు ఫోన్‌మే కోసం గ్లిఫ్‌లను వదిలివేస్తాయి. అయితే వ్రాసినప్పుడు, ఇది సాధారణంగా ر తో సూచించబడుతుంది.

ఈ వర్ణమాల పొడవైన క్లోజ్ ఫ్రంట్ అన్‌గుండ్రని అచ్చు (/iː/) ను సూచించడానికి రెండు పూర్తిగా వేర్వేరు , కొత్త గ్లిఫ్‌లను ఉపయోగిస్తుంది. ప్రారంభ , మధ్యస్థ రూపాలకు, إ� ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ గ్లిఫ్ పర్సో-అరబిక్ "యే" , ప్రారంభ/మధ్యస్థ రూపంపై ఆధారపడి ఉంటుంది:

(یـ/ـیـ), తేడా ఏమిటంటే దాని పైన ఉన్న చుక్క. ఇంతలో, తుది రూపం కోసం, ے ఉపయోగించబడుతుంది, ఇది కూడా ی పై ఆధారపడి ఉంటుంది , దీనిని "బారి యే" అని పిలుస్తారు; ఇది ఉర్దూ నుండి వచ్చింది. కొన్నిసార్లు خ ఉంటుంది, అంటే /x/.

 అచ్చులు 
ప్రామాణిక వర్ణమాలలో 11 అచ్చులు ఉంటాయి,
BalòrabiBalòtinIPA◌َ ـَ اَAa/a/آ ـا ئاÀà/ɑ/◌ِ اِ ـِEe/e/ݔ‍ ـݔ‍ ـے ے ࢩÈè/ɪ/ای‍ ـیIi/i/◌ُ ـُ اُOo/o/ۏ ـۏÒò/ʊ/او ـوUu/u/ائ ـئ ئÆæ - Ae/ɛ/ائی ـئی‍ ـئیAI ai/ɑiː/اؤ ـؤ ؤAU au/ɑuː/

 పాత బలూచి , ప్రామాణిక బలూచి మధ్య రచనలో వ్యత్యాసం 
ప్రామాణిక  బలూచిలో, పాత బలూచి నుండి అక్షరాలు తొలగించబడ్డాయి , కొన్ని కొత్త అక్షరాలు జోడించబడ్డాయి, జోడించిన అక్షరాలు:

 ‍ Cappi Yà లేదా అరబిక్ yā అక్షరం దానిపై ఒక చుక్క ఉంటుంది, ఇది పదం ప్రారంభంలో , మధ్యలో ఒకేలా ఉంటుంది , పదం చివరలో, ے అనే అక్షరం మాత్రమే ఉపయోగించబడుతుంది, ఇది పాత బలూచిలో ఉండేది. ۏ చుక్క జోడించబడిన కప్పి వా లేదా వావ్ అక్షరం

, ప్రామాణిక బలూచిలో కూడా, ڑ అక్షరం ڈ అక్షరంతో విలీనం చేయబడింది.

క్రింద ఉన్న పట్టికలో, మీరు పాత , ప్రామాణిక రచనల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని చూడవచ్చు:
EnglishBalòrabiBallàtinOld styleBalochبلۏچBalòcبلوچRevengeبݔرBèrبیرThunderبیرBirبیرBalochistanبلۏچستانBalòcestànبلوچستانYouتؤTauتوRainھؤرHaurھورWith togetherھۏرHòrھورnymphھورHurھورAttackبیڈBiďبیڑ

 "" అని వ్రాసిన లేఖ 
కాప్పీ యా (	�‍ ے ࢩ) అనేది బలూచి భాష , ప్రామాణిక అక్షరాలలో ఒకటి, దీనిని బలూచి అకాడమీ సర్బాజ్ ప్రామాణిక బలూచి వర్ణమాలలకు జోడించారు. పాత బలూచి వర్ణమాలలో, ఈ అక్షరాన్ని ی‍ْ అని ఇచ్చారు, కానీ మరికొన్నింటిలో, దీనిని ڭ , یٚ అని కూడా ఇచ్చారు.

 సూచనలు