మీరా పైబీ

మీరా పైబి (మహిళా టార్చ్ బేరర్స్) భారత రాష్ట్రమైన మణిపూర్ లో ఒక మీటీ మహిళా సామాజిక ఉద్యమం. "పౌర సమాజ సంరక్షకులు"గా పిలువబడే మీరా పైబి ప్రస్తుత కక్చింగ్ జిల్లాలో 1977 నాటిది. మహిళలు రాత్రిపూట నగర వీధుల్లో కవాతు చేసేటప్పుడు తీసుకువెళ్ళే మండే టార్చ్ ల నుండి దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది. అమాయకులపై పారామిలిటరీ, సాయుధ దళాల యూనిట్లు చేస్తున్న మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలను సరిదిద్దాలని కోరుతూ గస్తీగా, నిరసనగా వారు అలా చేస్తారు. మణిపూర్ ప్రజలు స్వయం నిర్ణయాధికారం, రాజకీయ స్వయంప్రతిపత్తి, స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడుతున్న సమయంలో మీరా పైబి సంస్థను స్థాపించారు.Manipur Violence: Understanding the Shifts in Meitei Women’s Political Activism, The Diplomat, 9 Aug 2023.

మణిపూర్ లో ప్రభుత్వ దౌర్జన్యాలు, మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్న అతిపెద్ద అట్టడుగు, పౌర ఉద్యమం మీరా పైబి అని టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా పేర్కొంది. మాదక ద్రవ్యాల దుర్వినియోగం, మహిళలపై నేరాలు, సాయుధ దళాల ప్రత్యేక అధికారాల చట్టం (ఏఎఫ్ ఎస్ పీఏ)లకు వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్నామని ఉద్యమ నేతల్లో ఒకరైన ఎ.కె.జానకి లీమా చెప్పారు. వీటిపై పోరాటం కొనసాగిస్తామన్నారు.

 నేపథ్యం 
మణిపూర్ లో మహిళా సామాజిక ఉద్యమాలు బ్రిటీష్ పాలన నాటివి. అటువంటి రెండు ఉద్యమాలను సమిష్టిగా నుపి లాన్ (మహిళా యుద్ధం) అని పిలుస్తారు. మహిళల తిరుగుబాటు, మీరా పైబి కంటే ముందు ఉంది. మొదటిది 1904 లో ఇంఫాల్ లోయకు చెందిన మహిళలు మణిపూర్ లోని బ్రిటిష్ అధికారుల అసిస్టెంట్ సూపరింటెండెంట్ కు వ్యతిరేకంగా నిరసన వ్యక్తం చేశారు, ఎందుకంటే అతని ఇంటిని నిర్మించడానికి కబాస్ నుండి టేకు కలపను సేకరించాలని ఆయన ఆదేశించారు. నిరసన తెలిపిన మహిళలు స్థానికంగా ఇరుగుపొరుగు వారే. ఈ మహిళల నిరసనను ముగించడానికి బ్రిటిష్ అధికారులు రాష్ట్రం వెలుపల నుండి బలగాలను రప్పించారు.  1939 లో బలవంతపు బియ్యం ఎగుమతికి నిరసనగా రెండవ ఉద్యమం సంభవించింది, ఇది స్థానిక ప్రజలలో ఆకలికి కారణమైంది. దాదాపు 99% మంది మహిళలు శాంతియుతంగా నిరసన తెలిపి దర్బార్ (ప్రభుత్వ అథారిటీ)కి వినతిపత్రం సమర్పించారు. ఈ ఉద్యమం రైస్ మిల్లులను బలవంతంగా మూసివేసి చివరికి బియ్యం ఎగుమతిని ఆపడంలో విజయవంతమైంది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత రాష్ట్రంలో సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టడంలో నుపి లాన్ ముందంజలో ఉన్నారు. 1939 నాటి సంఘటనలను స్మరించుకుంటూ మీరా పైబి ఏటా డిసెంబరు 12ను "మహిళా యుద్ధ దినోత్సవం"గా జరుపుకుంటారు.

1970వ దశకం చివరిలో నిషా బండి మహిళా ఉద్యమం అభివృద్ధి చెందింది. దీని మూలాలు మద్యపానం, మాదకద్రవ్యాల వ్యసనంపై పోరాడుతున్న మెయిటీ మహిళల క్రియాశీలతకు కారణమని చెప్పవచ్చు. మహిళలు ఇంఫాల్ వీధుల్లో, మణిపూర్ లోని ఇతర ప్రాంతాల్లో లాంతర్లు పట్టుకుని, మత్తులో ఉన్నవారిని మందలించి, మద్యం దుకాణాలకు నిప్పుపెట్టారు. వారి చర్యలతో రాష్ట్రంలో మద్యనిషేధ చట్టాలు అమల్లోకి వచ్చాయి. 1970 ల చివరలో పౌర అశాంతి కాలం, ఇది మణిపూర్లో భూగర్భ తిరుగుబాటు ఉద్యమాన్ని స్థాపించింది. సాయుధ దళాల ప్రత్యేక అధికారాల (అస్సాం, మణిపూర్) చట్టం 1958 తిరుగుబాటును ఎదుర్కోవడంలో పారామిలటరీ దళాలు, పోలీసులు అపరిమితమైన అధికారాన్ని ఉపయోగించడానికి అనుమతించింది, ఫలితంగా అనేక మంది అమాయక యువకుల అరెస్టు, చిత్రహింసలు, మరణాలు సంభవించాయి. ఇంఫాల్ వీధుల్లో, రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాల్లో నిషా బందీలు హింసాత్మక కార్యకలాపాలు, నిరసనలు, కవాతులతో సామాజికంగా క్రియాశీలకంగా మారారు.

నిషా బాండీస్ పోడాన్లు (పెద్ద-దుష్ట కిరోసిన్ దీపాలు), లాల్టైన్ (హిందీ, లాంతరు) ను మోసుకెళ్లారు, కాని మండే టార్చ్ లకు మారిన తరువాత, వారు మీరా పైబిగా పిలువబడ్డారు.

 మూలాలు