త్రిభువన్ మహాదేవి I

పరమవైష్ణవి గోస్వామిని దేవి లేదా త్రిభువన మహాదేవి (క్రీ.శ. 845 నుండి క్రీ.శ. 845 వరకు పాలించింది) పురాతన ఒడిషాలో భౌమకర రాజవంశానికి చెందిన మొదటి మహిళా పాలకురాలు, తోశాలి లేదా ఉత్కళ సింహాసనాన్ని అధిరోహించిన మొదటి శాంతికర రాజు భార్య. తన మనవడు రెండవ శాంతికరుడు పెద్దవాడై పరిపాలనను నడపడానికి అర్హుడైన తరువాత సింహాసనాన్ని వదులుకుని క్రీ.శ.863 వరకు ఆమె పాలించి ఉండవచ్చని కొందరు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు.

ఆమె చాలా శక్తివంతమైన మహిళా పాలకురాలు, అరబ్, పర్షియన్ భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త ఇబ్న్ ఖోర్దాద్బెహ్, అన్వేషకుడు అహ్మద్ ఇబ్న్ రుస్తాచే విలాసవంతమైన శక్తి, ప్రతిష్ఠను కలిగి ఉంది. పూర్వపు త్రి-కళింగ ప్రాంతంలోని తీర-మధ్య ప్రాంతాల భూస్వామ్య రాజులు తిరుగుబాటు చేసినప్పటికీ, ఆమె శక్తివంతమైన తండ్రి సహాయంతో అధికారంలోకి వచ్చింది. ఆమె తన ధెంకనాల్ చార్టర్లో పేర్కొన్న గుహేశ్వరపటకంలో సింహాసనాన్ని అధిరోహించినప్పుడు తనను తాను కాత్యాయని దేవత (శక్తి దేవి ఒక రూపం) తో పోల్చుకుంది. పాత భువనేశ్వర్ లో నేటికీ ఉన్న పురాతన దేవాలయ నిర్మాణాలలో ఒకటైన బైటాలా దేవలాను నిర్మించిన ఘనత కూడా ఆమెకు దక్కింది, ఒడిషాలో ఖాకారా శైలి ఆలయ శిల్పకళలో నిర్మించిన అతికొద్ది ఆలయాలలో ఇది ఒకటి.

 రాణి మూలం, వ్యక్తిత్వం 
alt=Vaitala Deula or Baitala Temple at Bhubaneswar Built by Tribhuvana Mahadevi in a mixed Kalingan and Dravidian architectureVaital Deul or Baitala Temple at Bhubaneswar Built by Tribhuvana Mahadevi in a mixed Kalingan and Dravidian architecture|thumb|347x347px| భువనేశ్వర్‌లోని వైతాళ దేయులా లేదా బైటాలా దేవాలయం త్రిభువన మహాదేవిచే కళింగన్, ద్రావిడ నిర్మాణ శైలిలో నిర్మించబడింది.
వాస్తవానికి హిందోల్ సంస్థానం పాలక రాజవంశం రాజభవనంలో భద్రపరచబడిన రాగి ఫలకం, ధెంకనాల్ లోని భీమనగరి ఘర్ లో కనుగొనబడిన దాని ప్రకారం, త్రిభువ మహాదేవి నాగద్భవ-కులానికి చెందినది, పల్లవ రాజవంశంతో సంబంధం ఉన్న శ్రీ రాజమల్లెదేవుని కుమార్తె. కానీ తరువాత పండితులు దీనిని నాగోద్భవ-కులానికి సరిదిద్దారు, దీని అర్థం గంగ వంశం లేదా సైలోద్భవ రాజవంశం. అందువలన పశ్చిమ గంగుల రాజు మొదటి రాచమల్ల లేదా మొదటి రాజమల్లా ఈమె తండ్రిగా గుర్తించబడ్డారు. కొంతమంది చరిత్రకారులు ఆమె భావ్కర రాజ్యం దక్షిణ పొరుగున ఉన్న ప్రారంభ తూర్పు గంగుల రాజు కుమార్తె అని వారి సిద్ధాంతాన్ని నమ్ముతారు. కళింగలోని తూర్పు గంగలు మొదట మునుపటి భౌమాకర రాజు మొదటి శివకారుని చేతిలో ఓడిపోయి, తరువాత వారు అతని సార్వభౌమత్వాన్ని అంగీకరించిన తరువాత తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చారని, రెండు రాజకుటుంబాల మధ్య మంచి విశ్వాస సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్నారని రాణి ధెంకనాల్ చార్టర్ స్వయంగా ఒక సూచనను ఇస్తుంది, ఇది వైవాహిక జీవితంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. ఆమె వారసుడు మూడవ శివకరుడు తన శాసనాలలో మొదటి త్రిభువన మహాదేవి మంత్ర శక్తి (దివ్య మంత్రాల శక్తి), ప్రభు శక్తి (ఆధ్యాత్మికత), ఉత్సవ శక్తి (శక్తి) అనే మూడు శక్తులతో నిండి ఉందని పేర్కొన్నారు. ఆమె తన తల్లిదండ్రుల పాదాల వద్ద ధ్యానం చేసే పితృభక్తురాలిగా (తల్లిదండ్రులకు భక్తిగల బిడ్డ) వర్ణించబడింది. ఆమె ధెంకనాల్ చార్టర్ ఆమెకు పూర్తి సామ్రాజ్య బిరుదులను జోడించింది, ఒక వ్యక్తిగా ప్రపంచంలో ఉన్నత పాలకురాలిగా ఉండటానికి వందలాది శుభ సంకేతాలతో అలంకరించబడిందని వర్ణించింది. ఆమె భక్తిగల వైష్ణవి, ఆమె హరిని ఆరాధించి, పరమవైష్ణవి అనే బిరుదును పొందింది.

 సింహాసనానికి ఆరోహణ 
త్రిభువన మహాదేవి జారీ చేసిన ధెంకనల్ చార్టర్ లో "ఆమె కమలం లాంటి పాదాలను గొప్ప సామంత, భూస్వామ్య రాజుల కిరీటాలు, శిరస్సులతో మెత్తగా ముద్దుపెట్టుకోవడం, ఆమె ముందు అంకితభావంతో నమస్కరించడం, లొంగిపోయిన రాజుల ఆ ద్వాదశాలల్లో వజ్రాల వైభవంతో ఆమె దివంగత భర్త పాదం ప్రకాశవంతంగా మారడం" అని వర్ణించింది. ఆమె భర్త మొదటి శాంతికర అధిరోహణకు ముందు సంవత్సరాలలో, పాల వంశ రాజు దేవపాల పాలక రాజు రెండవ శివకరుడిని ఓడించి ఒడిషాలో భౌమాకర పాలకులను లొంగదీసుకున్నాడు. ఈ ఓటమి తరువాత రాజవంశం తన ప్రతిష్ఠను, అధికారాన్ని కోల్పోయింది, దీని తరువాత రాజ్యంలో అస్తవ్యస్తత ఏర్పడింది. తరువాత మొదటి శాంతికరుడు, మూడవ సుభాకరుడు పురుష వారసులుగా మరణించడం భూస్వామ్య రాజుల తిరుగుబాటుకు దారితీసింది. వితంతు రాణి మొత్తం రాజ్య పాలనా భారాన్ని మోసి శేషునిలా ప్రకాశిస్తూ, మొత్తం భూమిని తన భుజాలపై మోస్తూ ప్రకాశించిందని తరువాతి భావ్కర రాజుల శాసనాలు చెబుతున్నాయి. తిరుగుబాటులను అణచివేసి, రాజ్యంలో అధికారాన్ని, క్రమాన్ని పునరుద్ధరించడానికి సహాయపడిన తన తండ్రిని స్వయంగా రాణి కీర్తించింది.

 మూలాలు 

వర్గం:ఒడిశా చరిత్ర