హావోబమ్ ఓంగ్బి నంగ్బి దేవి

హవోబమ్ ఒంగ్బి నగ్బి దేవి (1 ఆగస్టు 1924 - 12 జూన్ 2014) భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యకారిణి ,  సంగీత విద్వాంసురాలు,  లై హరోబా ,  రాస్ యొక్క మణిపురి నృత్య రూపాలలో ఆమె నైపుణ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. 2010లో భారత ప్రభుత్వం హవోబమ్ ఒంగ్బి నంగ్బి దేవిని నాల్గవ అత్యున్నత భారతీయ పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీ సత్కరించింది.

 జీవితచరిత్ర 

హవోబమ్ ఒంగ్బి నంగ్బి దేవి 1924 ఆగస్టు 1న మణిపూర్ రాష్ట్రంలోని ఇంఫాల్ ఉరిపోక్ బచాస్పతి లీకైలో స్థానికంగా ప్రసిద్ధి చెందిన సంకీర్తన్ పాలా ప్రదర్శనకారుడు కిజాం బోకుల్ సింగ్ కు జన్మించింది. ఆమె ఐదేళ్ల వయస్సు నుండి మణిపురి సంగీత సంఘ్ నుండి మణిపురి నృత్యం ,  సంగీతం నేర్చుకోవడం ప్రారంభించింది ,  1930 లో కోల్కతా జైపైగురి ఫెస్టివల్లో కళాకారిణిగా అరంగేట్రం చేసింది. ఆమె, తరువాత, 1932 నుండి 1940 వరకు గురు అటోంబా సింగ్, యుమ్నం ఓజా నటుమ్ సింగ్, గురు ఎం. అముబి సింగ్, ,  నంగోం ఓజా జుగిండ్రో సింగ్ వంటి ప్రఖ్యాత ఉపాధ్యాయుల ఆధ్వర్యంలో లాయ్ హరోబా, రాస్ ,  కొండల జాతి నృత్య రూపాలను అభ్యసించింది. ఆమె ఉస్తాద్ మీస్నం బిధు సింగ్ ,  చింగఖం రాధచరణ్ సింగ్ నుండి శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని కూడా నేర్చుకుంది.

మణిపూర్ నుండి మొదటి శాస్త్రీయ గాయనిగా పేరొందిన నంగ్బి దేవి, ఆల్ ఇండియా రేడియో కోసం రికార్డింగ్ ప్రారంభించింది ,  1948లో మణిపురి ప్రయత్నించిన మొదటి చలన చిత్రం మైను పెమ్చా కోసం నేపథ్యాన్ని కూడా పాడింది. జవహర్లాల్ నెహ్రూ మణిపూర్ డాన్స్ అకాడమీ స్థాపించబడినప్పుడు, నంగ్బి దేవిని నృత్య ,  సంగీత విభాగాలలో అధ్యాపక సభ్యురాలిగా నియమించారు. ప్రారంభంలో మితమైన నిష్పత్తిలో ఉన్న అకాడమీ, అక్కడ లాయ్ హరౌబా ఉపాధ్యాయురాలిగా దేవి పదవీకాలంలో సంవత్సరాలుగా అభివృద్ధి చెందింది. ఆమె లాయ్ హరౌబాపై పరిశోధన చేసిందని, సంస్థ కోసం సిలబస్ను సిద్ధం చేసిన ఘనత ఆమెకు దక్కుతుందని సమాచారం. ఆమె లలిత కళా భవన్ తన చదువును కొనసాగించడం ద్వారా తనను తాను మెరుగుపరుచుకుంది ,  1936 నుండి 1945 వరకు మణిపూర్ డ్రామాటిక్ యూనియన్, రూప్మహల్ థియేటర్ ,  ఆర్యన్ థియేటర్లలో నటిగా పనిచేసింది.

దేవి JNM డ్యాన్స్ అకాడమీలో తన పనిని కొనసాగించింది, అక్కడ ఆమె 1966లో జానపద ,  కమ్యూనిటీ నృత్య విభాగానికి అధిపతిగా ఎదిగింది ,  1985లో పదవీ విరమణ చేసే సమయానికి అకాడమీ వైస్ ప్రిన్సిపాల్ పదవిని నిర్వహించారు.  దేవి తన క్రియాశీల సంవత్సరాల్లో, రిపబ్లిక్ డే జానపద నృత్య ఉత్సవం, జాతీయ నృత్య ఉత్సవం ,  అంతర్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక మార్పిడి కార్యక్రమాలు వంటి వివిధ జాతీయ ,  అంతర్జాతీయ సందర్భాలలో ,  ఉత్సవాల్లో పాల్గొంది.

న్గాంబి దేవి 1941లో హవోబమ్ అముబా సింగ్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు ,  వారికి ఒక కుమారుడు జన్మించాడు.  ఆమె జూన్ 11, 2014న ఇంఫాల్‌లోని ఉరిపోక్ టౌరాంగ్‌బామ్ లైకైలోని తన నివాసంలో మరణించింది.

 అవార్డులు, గుర్తింపులు 
 అస్సాం ప్రభుత్వం నుండి బీరంగనా బిరుదును ,  మణిపూర్ ప్రభుత్వం నుండి బంగారు పతకాన్ని పొందిన న్గంగ్బి దేవికి 1980లో మణిపూర్ రాష్ట్ర కళా అకాడమీ అవార్డు లభించింది. రెండు సంవత్సరాల తరువాత, 1985లో మణిపురి సాహిత్య పరిషత్ ఆమెను నిర్త్య భూషణ్ అవార్డుతో సత్కరించింది. 1993లో ఆమె సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు అందుకున్నారు. భారత ప్రభుత్వం ఆమెను 2010లో పద్మశ్రీ పౌర పురస్కారానికి గాను గణతంత్ర దినోత్సవ గౌరవ జాబితాలో చేర్చింది.

 మూలాలు 

వర్గం:కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:2014 మరణాలు
వర్గం:1924 జననాలు