మూడు ప్రపంచాలు

మొదటి ప్రపంచం, రెండవ ప్రపంచం, మూడవ ప్రపంచం అనే పదాలను మొదట్లో ప్రపంచ దేశాలను మూడు వర్గాలుగా విభజించడానికి ఉపయోగించారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు ఉన్న స్థితిని పూర్తిగా కూలదోసి, రెండు అగ్రరాజ్యాలైన అమెరికా, సోవియట్ యూనియన్ లు అంతిమ ప్రపంచ ఆధిపత్యం కోసం పోటీ పడ్డాయి. ఈ పోరాటాన్ని ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం అని పిలుస్తారు. అవి బ్లాక్ లనే పేరుతో రెండు శిబిరాలను సృష్టించాయి. ఈ రెండు కూటములు మొదటి, రెండవ ప్రపంచాల భావనలకు ఆధారం అయ్యాయి. ఈ రెండు కూటముల తోనూ సన్నిహిత సంబంధాలు లేని దేశాలు మూడవ ప్రపంచ దేశాలలో భాగం.

 చరిత్ర 

 ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం 
ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ యుగం ప్రారంభంలో అమెరికా, సోవియట్ యూనియన్లు నాటో, వార్సా కూటమిలను ఏర్పాటు చేసాయి. వాటిని వెస్ట్రన్ బ్లాక్, ఈస్టర్న్ బ్లాక్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ రెండు కూటముల పరిస్థితులు చాలా భిన్నంగా ఉండి, అవి రెండు వేరువేరు ప్రపంచాల లాగా ఉండేవి. అయితే, అప్పట్లో వాటిని మొదటి, రెండవ అనే సంఖ్యలుగా లెక్కించలేదు. విన్‌స్టన్ చర్చిల్ చేసిన ప్రసిద్ధ "ఇనుప తెర" ప్రసంగంతో ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం ప్రారంభమైనట్లు భావిస్తారు. ఈ ప్రసంగంలో చర్చిల్, పశ్చిమ/తూర్పు విభజన చాలా దృఢంగా ఉందనీ, దానిని ఇనుప తెర అని పిలవవచ్చనీ వర్ణించాడు.

1952 లో ఫ్రెంచి జనాభా శాస్త్రవేత్త ఆల్ఫ్రెడ్ సావీ, విప్లవానికి ముందరి ఫ్రాన్స్ లోని మూడు ఎస్టేట్‌లను సూచిస్తూ థర్డ్ వరల్డ్ అనే పదాన్ని ఉపయోగించాడు. మొదటి రెండు ఎస్టేట్‌లు ప్రభువులు, మతాధికారులది కాగా, మిగతా అందరూ మూడవ దానిలో భాగం. ఆయన పెట్టుబడిదారీ ప్రపంచాన్ని (అంటే మొదటి ప్రపంచాన్ని) ప్రభువుల తోనూ, కమ్యూనిస్ట్ ప్రపంచాన్ని (అంటే రెండవ ప్రపంచాన్ని) మతాధికారుల తోనూ పోల్చాడు. మొదటి ప్రపంచ దేశాల గుర్తింపు ఆర్థిక శ్రేయస్సు, సాంకేతిక పురోగతి, రాజకీయ స్థిరత్వంతో జోడించబడగా, రెండవ ప్రపంచ దేశాలు ప్రభుత్వ-నియంత్రిత ఆర్థిక వ్యవస్థలు, కేంద్రీకృత రాజకీయ నిర్మాణాల లక్షణాలు కలిగినవి. థర్డ్ ఎస్టేట్‌లో మిగతా వారందరూ ఉన్నట్లే, సావీ ఈ కోల్డ్ వార్ విభాగంలో లేని అన్ని దేశాలను మూడవ ప్రపంచం అని పిలిచాడు. అంటే, "తూర్పు-పశ్చిమ సంఘర్షణ"లో ఎటువైపుకూ చెందని, దానితో ప్రమేయం లేని దేశాలవి. మూడవ ప్రపంచ దేశాలను తరచుగా విభిన్న ఆర్థిక, సామాజిక, రాజకీయ పరిస్థితులతో అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలుగా వర్ణిస్తారు. మూడవ ప్రపంచం అనే పదాన్ని నేరుగా ఉపయోగించడంతో, మొదటి రెండు సమూహాలను "మొదటి ప్రపంచం", "రెండవ ప్రపంచం" అని పిలవడం మొదలైంది. ఇక్కడే మూడు ప్రపంచాల వ్యవస్థ ఉద్భవించింది.

అయితే, జార్జ్ మాన్యుయెల్ మూడు ప్రపంచాల నమూనాను కాలం చెల్లినదిగా పరిగణించి దానిపై ఒక విమర్శను సమర్పించాడు. 1974 లో ఆయన రాసిన ది ఫోర్త్ వరల్డ్: ఎన్ ఇండియన్ రియాలిటీ అనే పుస్తకంలో, ఈ పదాన్ని సృష్టించేటప్పుడు ఫోర్త్ వరల్డ్ ఆవిర్భావాన్ని ఆయన వివరించాడు. నాల్గవ ప్రపంచం అనేది "జాతులను" (దేశాలను) సూచిస్తుంది, ఉదాహరణకు, సాంప్రదాయిక నిర్వచనం ప్రకారం రాజ్యాలుగా ఏర్పడని ప్రజలతో కూడిన సాంస్కృతిక సంస్థలు, జాతి సమూహాలు. వారు రాజ్య సరిహద్దుల లోపలా నివసించవచ్చు, బయటా నివసించవచ్చు (ఫస్ట్ నేషన్స్ చూడండి). ఉత్తర అమెరికా, మధ్య అమెరికా, కరేబియన్ ప్రాంతాల్లోని ఆదిమ స్థానికులు దీనికి ఒక ఉదాహరణ.

 ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం తర్వాత 
1991లో సోవియట్ యూనియన్ పతనంతో, తూర్పు కూటమి ఉనికిలో లేకుండా పోయింది; దానితో పాటు, మూడు ప్రపంచాల మోడలుకు వర్తించే అంశాలన్నీ కూడా నిలిచిపోయాయి.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 పాత ప్రపంచం
 కొత్త ప్రపంచం
 నాలుగో ప్రపంచం
 పాశ్చాత్య ప్రపంచం
 వలసవాదం
 అభివృద్ధి చెందిన దేశం
 అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశం
 డిజిటల్ విభజన
 గ్లోబల్ నార్త్, గ్లోబల్ సౌత్
 ప్రపంచీకరణ
 గొప్ప వైవిధ్యం
 వయోజనుల సంపద ఆధారంగా దేశాల జాబితా
 బహుళజాతి సంస్థ
 జాతీయ సంపద

 మూలాలు