సిద్ధేశ్వరీ దేవీ

సిద్ధేశ్వర దేవి (1908 ఆగస్టు 8-1977 మార్చి 18) భారతదేశంలోని వారణాసి చెందిన ప్రముఖ హిందూస్థానీ గాయని, ఆమె మా (మదర్) గా ప్రసిద్ధి చెందింది.Journal of the Indian Musicological Society, 1977, p. 51 ఆమె సంగీతం బనారస్ ఘరానా శైలిని కలిగి ఉంది, ఇది సంగీత స్వరాలు,  స్వర మార్పుల ద్వారా లోతైన భావోద్వేగాలను,  భావాలను తెలియజేయడంపై దృష్టి పెడుతుంది. ఠుమ్రీలో ఒక బలమైన వ్యక్తి, సిద్దేశ్వరి యొక్క ప్రదర్శనశాలలో ఖయాల్, ధ్రుపద్, దాద్రాలు, టప్పాలు, కజరీలు, చైతీలు, హోరిస్,  కాజ్రీలు కూడా ఉన్నాయి.

ఆమె 20వ శతాబ్దపు గొప్ప ఠుమ్రీ గాయకులలో ఒకరిగా పరిగణించబడుతుంది,  కేసర్బాయి కేర్కర్ వంటి ఆమె సమకాలీనులు ఆమెను 'ఠుమ్రీ క్వీన్' అని పిలిచేవారు.

 వ్యక్తిగత జీవితం 
1908లో జన్మించిన ఆమె, ప్రముఖ గాయని మైనా దేవి మనుమరాలు. ఆమె శిశువుగా ఉన్నప్పుడు తల్లిదండ్రులను కోల్పోయినప్పుడు, ఆమెను ఆమె అత్త, ప్రముఖ గాయని రాజేశ్వరి దేవి పెంచారు.

ఆమెకు ఒక కుమార్తె, సవితా దేవి, ఆమె కూడా ప్రశంసలు పొందిన ఠుమ్రీ గాయని. సవితా దేవి 2019లో మరణించారు.

 సంగీతంలో ప్రవేశం 
ఆమె ప్రముఖ సారంగి వాయిద్యకారుడు పండిట్ సియాజీ మహారాజ్ వద్ద తన సంగీత శిక్షణను ప్రారంభించింది. సంగీత కుటుంబంలో నివసించినప్పటికీ, సిద్దేశ్వరి అనుకోకుండా సంగీతానికి వచ్చారు. రాజేశ్వరి తన సొంత కుమార్తె కమలేశ్వరి కోసం సంగీత శిక్షణను ఏర్పాటు చేయగా, సిద్ధేశ్వరికి ఇంటి చుట్టూ చిన్న చిన్న పనులు చేసేది. ఒకసారి, ప్రముఖ సారంగి వాయిద్యకారుడు సియాజీ మిశ్రా కమలేశ్వరి కి నేర్పిస్తున్నప్పుడు, ఆమె నేర్పిస్తున్న టప్పాను పునరావృతం చేయలేకపోయింది. రాజేశ్వరి ఓపిక లేకుండా, సహాయం కోసం కేకలు వేసిన కమలేశ్వరిని కర్రతో కొట్టడం ప్రారంభించింది.

ఆమెకు సహాయం చేసిన ఏకైక వ్యక్తి ఆమె సన్నిహిత స్నేహితురాలు సిద్దేశ్వరి, ఆమె తన బంధువును కౌగిలించుకోవడానికి వంటగది నుండి పరిగెత్తి, తన శరీరంపైనే కొట్టుకుంది. ఈ సమయంలో, ఏడుస్తూ తన బంధువుతో, "సియాజీ మహారాజ్ మీకు చెబుతున్నది పాడటం అంత కష్టం కాదు" అని చెప్పింది, అప్పుడు సిద్ధేశ్వరికి అది ఎలా పాడాలో చూపించింది, మొత్తం ట్యూన్ను సంపూర్ణంగా ప్రదర్శించింది, అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచింది.

మరుసటి రోజు, సియాజీ మహారాజ్ రాజేశ్వరి వద్దకు వచ్చి, సిద్ధేశ్వరిని తన సొంత కుటుంబంలో దత్తత తీసుకోమని కోరాడు (వారికి పిల్లలు లేరు). కాబట్టి సిద్దేశ్వరి ఆ జంటతో కలిసి వెళ్లి, చివరికి వారికి గొప్ప స్నేహితురాలిగా,  మద్దతుదారుగా మారింది.

ఈ కదిలించే సంఘటన సిద్దేశ్వరి మనస్సులో చాలా స్పష్టంగా ఉంది,,  ఆమె కుమార్తె సవితా దేవి సహ రచయిత్రి అయిన మా జీవితచరిత్రలో వివరించబడింది.Maa...Siddheshwari Vibha S. Chauhan and Savita Devi, Roli Books, New Delhi, 2000

 సంగీత వృత్తి 
తదనంతరం, ఆమె దేవాస్ చెందిన రజబ్ అలీ ఖాన్,  లాహోర్కు చెందిన ఇనాయత్ ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో కూడా శిక్షణ పొందింది, కానీ బడే రామ్దాస్ తన ప్రధాన గురువుగా పరిగణించింది.

ఆమె ఖ్యాల్, ఠుమ్రీ (హర్ ఫోర్టె),  దాద్రా, చైతీ, కజ్రీ మొదలైన చిన్న శాస్త్రీయ రూపాలను పాడారు, అనేక సందర్భాల్లో ఆమె రాత్రంతా ప్రదర్శనలు ఇచ్చేది, ఉదాహరణకు దర్భంగా మహారాజు రాత్రిపూట బోటింగ్ యాత్రలలో.

కర్ణాటక గాయని ఎం. ఎస్. సుబ్బులక్ష్మి, తన కచేరీల కోసం, ముఖ్యంగా భారతదేశం అంతటా పెద్ద ప్రేక్షకులకు, అప్పుడప్పుడు హిందీ భజనను చేర్చడానికి తన కచేరీలను విస్తరించడానికి సిద్దేశ్వరి దేవి నుండి భజన గానం నేర్చుకున్నారు. 1989లో ప్రముఖ దర్శకుడు మణి కౌల్ ఆమె జీవితంపై సిద్ధేశ్వర అనే అవార్డు గెలుచుకున్న డాక్యుమెంటరీని రూపొందించారు NFDC Siddheshwari (film) , 1989, by Mani Kaul, produced by the National Film Development Corporation of India

దేవి యొక్క ప్రసిద్ధ "దాద్రా తార్పే బిన్ బాలమ్ మోరా జియా" ఆమె అత్యంత ప్రేరేపించే పాటగా పరిగణించబడుతుంది, ఇది ఆమె మరణించిన చాలా సంవత్సరాల తరువాత కూడా సంగీత ప్రియులను వెంటాడుతూనే ఉంది.

 అవార్డులు, గౌరవాలు 

 భారత ప్రభుత్వంచే పద్మశ్రీ (1966)
 సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు
 గౌరవ  కోల్కతా రవీంద్ర భారతి విశ్వవిద్యాలయం నుండి డిగ్రీ (1973)
 విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం నుండి దేశికోట్టం డిగ్రీ.

 మరణం 
ఆమె 1977 మార్చి 18న న్యూఢిల్లీలో మరణించారు.

 మూలాలు 

వర్గం:కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:1977 మరణాలు
వర్గం:1908 జననాలు