ఆంధ్రప్రదేశ్ (1956–2014)

ఆంధ్రప్రదేశ్, పునరాలోచనలో యునైటెడ్ ఆంధ్రప్రదేశ్, అవిభాజ్య ఆంధ్రప్రదేశ్ లేదా ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ గా సూచించబడింది. ఇది భారతదేశంలోని రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956 ద్వారా హైదరాబాదు రాజధానిగా ఏర్పడి, ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం -2014 ద్వారా పునర్వ్యవస్థీకరించబడింది. తెలంగాణ, రాయలసీమ, కోస్తా ఆంధ్ర మూడు విభిన్న సాంస్కృతిక ప్రాంతాలతో రాష్ట్రం ఏర్పడింది.1956 పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు, తెలంగాణ హైదరాబాదు నిజాం పాలించిన హైదరాబాద్ స్టేట్‌లో భాగంగా ఉంది. అయితే రాయలసీమ, కోస్తా ఆంధ్ర ఆంధ్ర రాష్ట్రంలో భాగంగా ఉన్నాయి. గతంలో బ్రిటిష్ ఇండియా పాలించిన మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో భాగంగా ఉన్నాయి.

 ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆవిర్భావం 
భాషా గుర్తింపు ఆధారంగా స్వతంత్ర రాష్ట్రాన్ని సాధించేందుకు, మద్రాసు రాష్ట్రంలోని తెలుగు ప్రజల ప్రయోజనాలను పరిరక్షించడానికి, పొట్టి శ్రీరాములు 1952లో ఆమరణ నిరాహార దీక్ష చేశారు.మద్రాసు వివాదాస్పదంగా మారడంతో, 1949లో జెవిపి కమిటీ నివేదిక ఆనాడు ఇలా పేర్కొంది: "ఆంధ్రులు మద్రాసు (ఇప్పుడు చెన్నై) నగరంపై తమ వాదనను వదులుకుంటే ఆంధ్రా ప్రావిన్స్‌ను ఏర్పాటు చేయవచ్చు. "పొట్టి శ్రీరాములు మరణానంతరం, ఆంధ్ర రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతం 1953 నవంబరు 30న కర్నూలు రాజధాని నగరంగా మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి వేరు చేయబడింది. 1956 నవంబరు 1న కుదిరిన పెద్దమనుషుల ఒప్పందం ఆధారంగా, రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ఆంధ్ర రాష్ట్రాన్ని అప్పటి హైదరాబాదు రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలతో విలీనం చేయడం ద్వారా ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. కొత్తరాష్ట్రానికి హైదరాబాద్‌ను రాజధానిగా చేశారు. హైదరాబాదు స్టేట్‌లోని మరాఠీ-మాట్లాడే ప్రాంతాలు బొంబాయి రాష్ట్రంతో కలిసాయి. ఇది తరువాత గుజరాత్, మహారాష్ట్రలో విభజించబడింది. కన్నడ-మాట్లాడే ప్రాంతాలు మైసూర్ రాష్ట్రంలో విలీనం అయిఐయాయ్చేiయబడ్డాయి, తరువాత దీనిని కర్ణాటకగా మార్చారు.

2014 ఫిబ్రవరిలో,పది జిల్లాలతో కూడిన తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం-2014 బిల్లును భారత పార్లమెంటు ఆమోదించింది.పదేళ్లకు మించకుండా హైదరాబాదును ఉమ్మడి రాజధానిగా ఉంటుందని పేర్కొనబడింది. భారత రాష్ట్రపతి ఆమోదం తర్వాత 2014 జూన్ 2న కొత్త తెలంగాణ రాష్ట్రం ఉనికిలోకి వచ్చింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం-2014 చెల్లుబాటును ప్రశ్నిస్తూ దాఖలైన పిటిషన్ల సంఖ్య 2014 ఏప్రిల్ నుంచి సుప్రీం కోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం ముందు తీర్పుకోసం చాలాకాలంగా పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి.

మద్రాసు రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రజల ప్రయోజనాలను పరిరక్షించడానికి, భాషా గుర్తింపు ఆధారంగా స్వతంత్ర రాష్ట్రాన్ని సాధించే ప్రయత్నంలో పొట్టి శ్రీరాములు 1952లో ఆమరణ నిరాహార దీక్ష చేశారు. మద్రాసు నగరం వివాదాస్పదంగా మారడంతో 1949లో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, వల్లభాయ్ పటేల్, పట్టాభి సీతారామయ్యలతో కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. మద్రాసు (ప్రస్తుతం చెన్నై) నగరంపై ఆంధ్రులు తమ వాదనను వదులుకున్నట్లయితే ఆంధ్ర రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయవచ్చని కమిటీ సిఫార్సు చేసింది. పొట్టి శ్రీరాములు మరణం తరువాత, ఆంధ్ర రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతం 1953 అక్టోబరు 1న మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి వేరు చేయబడింది, కర్నూలు రాజధాని నగరం. టంగుటూరి ప్రకాశం మొదటి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు.1956 నాటి పెద్దమనుషుల ఒప్పందం ఆధారంగా, రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం 1956 నవంబరు 1న హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే పొరుగు ప్రాంతాలను హైదరాబాదు రాజధానిగా విలీనం చేయడం ద్వారా ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను రూపొందించింది 

 చరిత్ర 

విశాలాంధ్ర, విశాలాంధ్ర లేదా విశాల ఆంధ్ర అనేది గ్రేటర్ ఆంధ్ర (విశాలాంధ్ర) తెలుగు మాట్లాడే వారందరికీ ఐక్య రాష్ట్రం కోసం స్వాతంత్య్రానంతర భారతదేశంలో జరిగిన ఉద్యమం. తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ ఒకే రాష్ట్రంగా విలీనం చేయాలనే డిమాండ్‌తో ఆంధ్ర మహాసభ బ్యానర్‌తో కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా ఈ ఉద్యమం చేపట్టింది. (భారతదేశం అంతటా ఒకే విధమైన భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు కోసం భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ డిమాండ్ చేసింది.) ఉద్యమం విజయవంతమైంది. హైదరాబాద్ రాష్ట్రం (తెలంగాణ)లోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలను ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో కలపడం ద్వారా ప్రత్యేక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడింది. రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టంలో భాగంగా 1956 నవంబరు 1న (ఆంధ్ర రాష్ట్రం గతంలో 1953 అక్టోబరు 1న మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి వేరు చేయబడింది.) అయితే, 2014 జూన్ 2న, తెలంగాణ రాష్ట్రం మళ్లీ ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి విడిపోయింది. విశాలాంధ్ర ఉద్యమం ముగిసింది. అవశేష ఆంధ్రప్రదేశ్ ఇప్పుడు దాదాపు అదే సరిహద్దులను కలిగి ఉంది.

భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ 1956 నుండి 1982 వరకు రాష్ట్రాన్ని పాలించింది. నీలం సంజీవ రెడ్డి తొలి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఇతర ముఖ్యమంత్రులలో, పివి నరసింహారావు భూ సంస్కరణలు, భూ సీలింగ్ చట్టాలను అమలు చేయడం, రాజకీయాల్లో అట్టడుగు కులాలకు రిజర్వేషన్లు కల్పించడంలో ప్రసిద్ధి చెందారు. 1967లో పూర్తయిన నాగార్జున సాగర్ డ్యాం, 1981లో పూర్తయిన శ్రీశైలం డ్యాం, రాష్ట్రంలో వరిపంట ఉత్పత్తిని పెంచడానికి ముఖ్య నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులుగా దోహదపడ్డాయి.

1983 లో, తెలుగుదేశం పార్టీ రాష్ట్ర ఎన్నికలలో విజయం సాధించింది. కేవలం తొమ్మిది నెలల ముందు ఎన్.టి. రామారావు పార్టీని ప్రారంభించిన తర్వాత తెలుగు దేశంపార్టీ తరుపున మొదటి సారి రాష్ట్రానికి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఇది కాంగ్రెస్ అనుభవిస్తున్న దీర్ఘకాల ఏకపార్టీ గుత్తాధిపత్యాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసింది. అతను మునుపటి తాలూకాల స్థానంలో మండలాలను ఏర్పాటు చేయడం, వంశపారంపర్య గ్రామాధికారు వ్యవస్థను తొలగించడం, గ్రామ రెవెన్యూ సహాయకులను నియమించడం ద్వారా ఉప-జిల్లా పరిపాలనను మార్చాడు.1989 ఎన్నికలు రామారావు పాలనకు ముగింపు పలికింది, మర్రి చెన్నారెడ్డి ముఖ్యమంత్రిగా కాంగ్రెస్ పార్టీ తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చింది.1994 ఎన్నికలలో ఆంధ్రప్రదేశ్ తెలుగుదేశం పార్టీకి ఓటర్లు పట్టంకట్టారు. దానితో తిరిగి రామారావు ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. రామారావు అల్లుడు నారా చంద్రబాబునాయుడు 1995లో మెజారిటీ ఎమ్మెల్యేల మద్దతుతో ముఖ్యమంత్రిగా అధికారంలోకి వచ్చారు. 1999లో జరిగిన అసెంబ్లీ, లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో చంద్రబాబు నాయకత్వంలో తెలుగుదేశం పార్టీ విజయం సాధించింది. తద్వారా ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అత్యధిక కాలం (1995–2004) ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన వ్యక్తిగా చంద్రబాబునాయుడు రికార్డు సృష్టించారు. 2001లో కాగిత రహితంగా ప్రభుత్వ సేవలను త్వరితగతిన అందించేందుకు ఈ-సేవా కేంద్రాలను ప్రారంభించి ఈ-గవర్నెన్స్‌ను ప్రవేశపెట్టారు. టెక్ కంపెనీలకు సెంటర్ల ఏర్పాటుకు ప్రోత్సాహకాలు అందించి హైదరాబాద్‌ను ఐటీ హబ్‌గా మార్చిన ఘనత అతనికే దక్కింది.

2004 ఎన్నికలలో, వైఎస్ఆర్ అని పిలవబడే కొత్త ముఖ్యమంత్రి వైఎస్ రాజశేఖర రెడ్డితో కాంగ్రెస్ తిరిగి మరలా అధికారంలోకి వచ్చింది.రాజశాఖరరెడ్డి హయాంలో రైతులకు ఉచిత విద్యుత్, ఆరోగ్యబీమా, పేదలకు ట్యూషన్ ఫీజు రీయింబర్స్‌మెంట్, జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం వంటి సామాజిక సంక్షేమ పథకాలపై ప్రధానంగా దృష్టిపెట్టారు. అతను కార్పొరేషను ప్రారంభించిన ఉచిత అత్యవసర అంబులెన్స్ సేవను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. దానిని ప్రభుత్వ ప్రాజెక్ట్‌గా నడిపించాడు. ఏప్రిల్‌లో జరిగిన 2009 ఎన్నికల్లో వైఎస్ఆర్ నాయకత్వంలో కాంగ్రెస్ విజయం సాధించింది. అతను మళ్లీ ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నికయ్యాడు, కానీ 2009 సెప్టెంబరులో హెలికాప్టర్ ప్రమాదంలో మరణించాడు.అతని తర్వాత కాంగ్రెస్ సభ్యులు కొణిజేటి రోశయ్య, నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి ముఖ్యమంత్రులు అయ్యారు. తెలంగాణా ఏర్పాటు కోసం జరగబోయే రాష్ట్ర విభజనపై కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి రాజీనామా చేశారు.

58 సంవత్సరాల సమైక్య రాష్ట్రంగా,రాష్ట్రం తెలంగాణ (1969),ఆంధ్ర (1972) నుండి వేర్పాటువాద ఉద్యమాలను విజయవంతంగా ఎదుర్కొంది. 2001 ఏప్రిల్ లో కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు స్థాపించిన తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి అనే కొత్త పార్టీ తెలంగాణ ఉద్యమాన్ని పుంజుకుంది.రాజకీయ పార్టీలు,ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు, సామాన్య ప్రజలతో ఏర్పాటైన జాయింట్ యాక్షన్ కమిటీ ఆందోళనకు నాయకత్వం వహించింది. ఆమరణ నిరాహార దీక్షతో కేసీఆర్ ఆరోగ్యం క్షీణించడంతో 2009 డిసెంబరులో స్వతంత్ర తెలంగాణ ఏర్పాటు ప్రక్రియను ప్రారంభించాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీంతో రాష్ట్రాన్ని సమైక్యంగా ఉంచాలని సమైక్యాంధ్ర ఉద్యమం ఉధృతమైంది.పరిస్థితిని ఎలాఎదుర్కోవాలో సిఫారసులు చేసేందుకు శ్రీకృష్ణ కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. కమిటీ 2010 డిసెంబరులో తన నివేదికను ఇచ్చింది  ఆహార సంస్కృతి, భాష, అసమాన ఆర్థికాభివృద్ధిపై తెలంగాణ పక్షం వాదిస్తూ,తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాల ఉమ్మడి సంస్కృతి, భాష, ఆచార వ్యవహారాలు, చారిత్రక ఐక్యతపై దృష్టి సారించిన సమైక్యాంధ్ర ఉద్యమంతో దాదాపు 5 ఏళ్ల పాటు ఆందోళనలు కొనసాగాయి. రాష్ట్ర శాసనసభలో వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ, పది జిల్లాలతో కూడిన తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం బిల్లును భారత పార్లమెంటు ఆమోదించింది. పదేళ్లవరకు హైదరాబాద్‌ను రాజధానిగా ఉంచాలని,అదే కాలానికి విద్యాసంస్థలలో ప్రవేశం కల్పించాలనే నిబంధనను బిల్లులో పొందుపరిచారు. బిల్లు రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందింది. 2014 మార్చి1న గెజిట్‌లో ప్రచురించబడింది.భారత రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందిన తర్వాత 2014 జూన్ 2న తెలంగాణ కొత్త రాష్ట్రం ఉనికిలోకి వచ్చింది.అవశేష రాష్ట్రం ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా కొనసాగుతోంది. తెలంగాణలో కొనసాగుతున్న భద్రాచలం పట్టణం మినహా,ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రస్తుత రూపం ఆంధ్ర రాష్ట్రం మాదిరిగానే ఉంటుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం చెల్లుబాటును ప్రశ్నించే అనేక పిటిషన్లు 2014 ఏప్రిల్ నుండి సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం ముందు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి.

2014 లో సమైక్య రాష్ట్రంలో జరిగిన ఆఖరి ఎన్నికల్లో, మాజీ ముఖ్యమంత్రి వైఎస్‌ తనయుడు వైఎస్‌ జగన్‌మోహన్‌రెడ్డి స్థాపించిన యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీని ఓడించి, తెలుగుదేశం పార్టీ ఆధికారంలోకి వచ్చింది. టిడిపి అధినేత ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు 2014 జూన్ 8న తిరిగి మూడోసారి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. 2017లో, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తన కొత్త గ్రీన్‌ఫీల్డ్ రాజధాని అమరావతి నుండి కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. దీని కోసం వినూత్న ల్యాండ్ పూలింగ్ పథకం ద్వారా రైతుల నుండి 33,000 ఎకరాలు సేకరించబడింది. సమైక్య రాష్ట్రంలోని ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు,సంస్థల ఆస్తుల విభజన, నదీ జలాల విభజనకు సంబంధించి తెలంగాణతో అంతర్రాష్ట్ర సమస్యలు ఇంకా పూర్తిగా పరిష్కారం కాలేదు.

 గవర్నర్ల జాబితా 
ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పోర్టల్ నుండి డేటా .

 ప్రధాన వ్యాసం ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా

వ.సంఖ్యపార్టీచిత్తరువునుండివరకుకాల వ్యవధి1చందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది138x138px 1956 నవంబరు 1 1957 ఆగస్టు 1 రోజులు2భీంసేన్ సచార్120x120px 1957 ఆగస్టు 1 1962 సెప్టెంబరు 8 రోజులు3ఎస్. ఎమ్. శ్రీనాగేష్142x142px 1962 సెప్టెంబరు 8 1964 మే 4 రోజులు4పి.ఎ.థాను పిళ్ళై134x134px 1964 మే 4 1968 ఏప్రిల్ 11 రోజులు5ఖండూభాయి దేశాయిఎడమ|frameless|100x100px 1968 ఏప్రిల్ 11 1975 జనవరి 25 రోజులు6ఎస్.ఓబుల్‌రెడ్డిఎడమ|frameless|148x148px 1975 జనవరి 25 1976 జనవరి 10 రోజులు7మోహన్ లాల్ సుఖాడియా146x146px 1976 జనవరి 10 1976 జూన్ 16 రోజులు8రామచంద్ర భండారే102x102px 1976 జూన్ 16 1977 ఫిబ్రవరి 17 రోజులు9బీ.జె.దివాన్ఎడమ|frameless|100x100px 1977 ఫిబ్రవరి 17 1977 మే 5 రోజులు10శారద ముఖర్జీ127x127px 1977 మే 5 1978 ఆగస్టు 15 రోజులు11కె.సి.అబ్రహాంఎడమ|frameless|132x132px 1978 ఆగస్టు 15 1983 ఆగస్టు 15 రోజులు12రాంలాల్126x126px 1983 ఆగస్టు 15 1984 ఆగస్టు 29 రోజులు13శంకర దయాళ్ శర్మ137x137px 1984 ఆగస్టు 29 1985 నవంబరు 26 రోజులు14కుముద్‌బెన్ జోషీ128x128px 1985 నవంబరు 26 1990 ఫిబ్రవరి 7 రోజులు15కృష్ణకాంత్100x100px 1990 ఫిబ్రవరి 7 1997 ఆగస్టు 22 రోజులు16గోపాల రామానుజంఎడమ|frameless|128x128px 1997 ఆగస్టు 22 1997 నవంబరు 24 రోజులు17సి.రంగరాజన్124x124px 1997 నవంబరు 24 2003 జనవరి 3 రోజులు18సుర్జీత్ సింగ్ బర్నాలా149x149px 2003 జనవరి 3 2004 నవంబరు 4 రోజులు19సుశీల్‌కుమార్ షిండే125x125px 2004 నవంబరు 4 2006 జనవరి 29 రోజులు20రామేశ్వర్ ఠాకూర్126x126px 2006 జనవరి 29 2007 ఆగస్టు 22 రోజులు21నారాయణదత్ తివారీ137x137px 2007 ఆగస్టు 22 2009 డిసెంబరు 27 రోజులు22ఈ.ఎస్.ఎల్.నరసింహన్131x131px 2009 డిసెంబరు 28 2014 జూన్ 1 రోజులు

 ముఖ్యమంత్రుల జాబితా 
 1956 నవంబరు 1 న, హైదరాబాద్ రాష్ట్రం ఉనికిలో లేదు; దాని గుల్బర్గా, ఔరంగాబాద్ డివిజన్లు వరుసగా మైసూర్ రాష్ట్రం, బొంబాయి రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడ్డాయి. దాని మిగిలిన తెలుగు -మాట్లాడే భాగం, తెలంగాణ, ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో విలీనం చేయబడింది. యునైటెడ్ ఆంధ్రప్రదేశ్ కొత్త రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది.

తెలుగుదేశం పార్టీకి చెందిన ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎక్కువ కాలం పనిచేసిన ముఖ్యమంత్రి. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు చెందిన కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ చివరి ముఖ్యమంత్రి.
వ.సంఖ్యచిత్తరువుముఖ్యమంత్రిపదవీకాలంఎన్నికపార్టీప్రభుత్వంనియమించిన వారు(గవర్నరు)197x97pxనీలం సంజీవరెడ్డి 1956 నవంబరు 1 1960 జనవరి 111955భారత జాతీయ కాంగ్రెస్నీలం Iచందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది1957నీలం II297x97pxదామోదరం సంజీవయ్య 1960 జనవరి 11 1962 మార్చి 12సంజీవయ్యభీంసేన్ సచార్(1)97x97pxనీలం సంజీవరెడ్డి 1962 మార్చి 12 1964 ఫిబ్రవరి 211962నీలం III397x97pxకాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి 1964 ఫిబ్రవరి 21 1971 సెప్టెంబరు 30కాసు Iఎస్. ఎమ్. శ్రీనాగేష్1967కాసు IIపి.ఎ.థాను పిళ్ళై497x97pxపాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు 1971 సెప్టెంబరు 30 1973 జనవరి 101972నరసింహఖండూభాయి దేశాయి597x97pxజలగం వెంగళరావు 1973 డిసెంబరు 10 1978 మార్చి 61972భారత జాతీయ కాంగ్రెస్జలగంఖండూభాయి దేశాయి697x97pxమర్రి చెన్నారెడ్డి 1978 మార్చి 6 1980 అక్టోబరు 111978మర్రి Iశారద ముఖర్జీ797x97pxటంగుటూరి అంజయ్య 1980 అక్టోబరు 11 1982 ఫిబ్రవరి 24అంజయ్యకె.సి.అబ్రహాం897x97pxభవనం వెంకట్రామ్ 1982 ఫిబ్రవరి 24 1982 సెప్టెంబరు 20భవనమ్997x97pxకోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి 1982 సెప్టెంబరు 20 1983 జనవరి 9కోట్ల I1097x97pxనందమూరి తారక రామారావు 1983 జనవరి 9 1984 ఆగస్టు 161983తెలుగుదేశం పార్టీఎన్టీఆర్ I1197x97pxనాదెండ్ల భాస్కరరావు 1984 ఆగస్టు 16 1984 సెప్టెంబరు 16నాదెండ్లఠాకూర్ రాంలాల్(10)97x97pxనందమూరి తారక రామారావు   1984 సెప్టెంబరు 16 1985 మార్చి 9ఎన్టీఆర్ Iశంకర దయాళ్ శర్మ 1985 మార్చి 9 1989 డిసెంబరు 31985ఎన్టీఆర్ II(6)97x97pxమర్రి చెన్నారెడ్డి 1989 డిసెంబరు 3 1990 డిసెంబరు 171989భారత జాతీయ కాంగ్రెస్మర్రి IIకుముద్‌బెన్ జోషీ1297x97pxనేదురుమల్లి జనార్ధనరెడ్డి 1990 డిసెంబరు 17 1992 డిసెంబరు 9జనార్ధనకృష్ణకాంత్(9)97x97pxకోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి 1992 అక్టోబరు 9 1994 డిసెంబరు 12కోట్ల II(10)97x97pxనందమూరి తారక రామారావు 1994 డిసెంబరు 12 1995 సెప్టెంబరు 11994తెలుగుదేశం పార్టీఎన్టీఆర్ III1397x97pxనారా చంద్రబాబునాయుడు 1995 సెప్టెంబరు 1 1999 అక్టోబరు 11నాయుడు I 1999 అక్టోబరు 11 2004 మే 141999నాయుడు IIసి.రంగరాజన్1497x97pxవై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి 2004 మే 14 2009 మే 202004భారత జాతీయ కాంగ్రెస్రెడ్డి Iసుర్జీత్ సింగ్ బర్నాలా20 May 20092 September 20092009రెడ్డి IIనారాయణదత్ తివారీ1597x97pxకొణిజేటి రోశయ్య 2009 సెప్టెంబరు 3 2010 నవంబరు 25కొణిజేటి1697x97pxనల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి 2010 నవంబరు 25 2014 మార్చి 1కిరణ్ఈ.ఎస్.ఎల్.నరసింహన్

 ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా 
ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉప ముఖ్యమంత్రుల వివరాలు ఈ జాబితాలో ఉన్నాయి.
వ.సంఖ్యచిత్తరువుపేరుపదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించిందిపదవీ బాధ్యతల నుండి నిష్క్రమణరాజకీయ పార్టీముఖ్యమంత్రి1ఎడమ|frameless|109x109pxకొండా వెంకట రంగారెడ్డి19591962భారత జాతీయ కాంగ్రెస్నీలం సంజీవ రెడ్డి2ఎడమ|frameless|117x117pxజోగినపల్లి వెంకటనర్సింగ రావు19671972కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి3ఎడమ|frameless|75x75pxచౌటి జగన్నాథరావు 1982 ఫిబ్రవరి 24 1982 సెప్టెంబరు 20భవనం వెంకటరామిరెడ్డి4ఎడమ|frameless|75x75pxకోనేరు రంగారావు 1992 అక్టోబరు 9 1994 డిసెంబరు 12కోట్ల విజయ భాస్కరరెడ్డి5ఎడమ|frameless|108x108pxదామోదర రాజ నరసింహ 2011 జూన్ 10 2014 ఫిబ్రవరి 1నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి

 ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా 
నిజానికి ఎన్.చంద్రబాబు నాయుడు అత్యధిక కాలం ప్రతిపక్ష నేతగా ఉన్నారు. అతను 2004 - 2014 వరకు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా పనిచేశాడు, ఇందులో ప్రస్తుత ఆంధ్ర ప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి. ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు విభజనకు ముందు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కి చివరి ప్రతిపక్ష నాయకుడు.
వ.సంఖ్యపేరుచిత్తరువుటర్మ్పార్టీశాసనసభ1పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య 120x120px19571962 భారత కమ్యూనిస్టు పక్షం2వ శాసనసభ 2తరిమెల నాగిరెడ్డి120x120px196219673వ శాసనసభ3గౌతు లచ్చన్న 199x199px19671972 స్వతంత్రపార్టీ పక్షం4వ శాసనసభ -ఖాళీఖాళీ19721978 -5వ శాసనసభ(3)గౌతు లచ్చన్న 199x199px19781983జనతాపార్టీ పక్షం6వ శాసనసభ4మొగలిగుండ్ల బాగా రెడ్డి 120x120px19831984భారత జాతీయ కాంగ్రెసు పక్షం7వ శాసనసభ198519898వ శాసనసభ5నందమూరి తారక రామారావు97x97px19891994 తెలుగుదేశం పార్టీ పక్షం9వ శాసనసభ -ఖాళీఖాళీ19941999 -10వ శాసనసభ6యెడుగూరి సందింటి రాజశేఖరరెడ్డి160x160px 1999 అక్టోబరు 11 2004 మే 13భారత జాతీయ కాంగ్రెసు పక్షం11వ శాసనసభ7నారా చంద్రబాబు నాయుడు178x178px 2004 మే 142009 మే తెలుగుదేశం పార్టీ పక్షం12వ శాసనసభ2009 మే2014 జూన్13వ శాసనసభ

 తెలంగాణ ఆవిర్భావం 
అనేక సంవత్సరాల నిరసన, ఆందోళనల తరువాత, యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ ఆధ్వర్యంలోని కేంద్ర ప్రభుత్వం, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాన్ని విభజించాలని నిర్ణయించింది. 2014 జూన్ 2 న, కేంద్ర మంత్రివర్గం ఏకపక్షంగా తెలంగాణ ఏర్పాటు బిల్లును ఆమోదించింది. దాదాపు 5 దశాబ్దాల పాటు కొనసాగిన ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోని సుదీర్ఘ ఉద్యమాలలో ఒకటి. 2014 ఫిబ్రవరి 18న లోక్‌సభ మూజువాణి ఓటుతో బిల్లును ఆమోదించింది. తదనంతరం, బిల్లును రాజ్యసభ రెండు రోజుల తర్వాత ఫిబ్రవరి 20న ఆమోదించింది.బిల్లు ప్రకారం, హైదరాబాదు తెలంగాణకు రాజధానిగా ఉంటుంది, అయితే నగరం కూడా పదేళ్లకు మించకుండా అవశేష ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి రాజధానిగా ఉంది. 2014 జూన్ 2న తెలంగాణ ఆవిర్భవించింది.

తెలంగాణ ఉద్యమం భారతదేశంలో ముందుగా ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం నుండి తెలంగాణ అనే రాష్ట్ర ఏర్పాటు కోసం జరిగిన ఉద్యమాన్ని సూచిస్తుంది. కొత్త రాష్ట్రం హైదరాబాదు పూర్వపు రాచరిక రాష్ట్రమైన తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది.

 గమనికలు 

 మూలాలు 

వర్గం:తెలంగాణ చరిత్ర
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర
వర్గం:రాయలసీమ
వర్గం:హైదరాబాదు చరిత్ర