గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులా రైల్వే

గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులా రైల్వే (జిఐపిఆర్) సెంట్రల్ రైల్వే (ప్రస్తుత ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని భారతీయ రైల్వే)కు పూర్వం ప్రారంభించబడింది.  దీని ప్రధాన కార్యాలయం ముంబై బోరి బందర్లో ఉంది (తరువాత, విక్టోరియా టెర్మినస్, ప్రస్తుతం ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ టెర్మినస్ కు మార్చబడింది). గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులా రైల్వే కంపెనీ 1849 ఆగస్టు 1న గ్రేట్ ఇండియన్ పెనాన్సులా రైల్వే సంస్థ చట్టం 1849 (12 & 13 విక్ట్. సి. 83) ద్వారా యునైటెడ్ కింగ్డమ్ పార్లమెంటు ద్వారా ఏర్పాటు చేయబడింది. దీనికి 50,000 పౌండ్ల వాటా మూలధనం ఉండేది. బొంబాయి ఖాండేష్, బెరార్,  భారతదేశంలోని ఇతర ప్రెసిడెన్సీలతో అనుసంధానించే ట్రంక్ లైన్లో భాగంగా, 21 ఆగస్టు 1847న 56 కిలోమీటర్ల పొడవైన రైల్వే లైన్ నిర్మాణ నిర్వహణల కోసం ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారిక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.  ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కోర్ట్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ జేమ్స్ జాన్ బర్కిలీని చీఫ్ రెసిడెంట్ ఇంజనీర్‌గా, చార్లెస్ బుకానన్ కెర్, రాబర్ట్ విల్ఫ్రెడ్ గ్రాహంలను అతని సహాయకులుగా నియమించారు. ఇది 21 మైళ్ళు (33 కి. మీ.) పొడవు ఉన్న భారతదేశపు మొట్టమొదటి ప్రయాణీకుల రైల్వే విభాగం. 1853లో బొంబాయి (ముంబై)  తానా (ఇప్పుడు థానే)ల మధ్య ప్రారంభమైంది.  1925 జూలై 1న, దీని నిర్వహణను ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకుంది. 1951 నవంబర్ 5న దీనిని సెంట్రల్ రైల్వేలో చేర్చారు.

 లండన్లో చట్టబద్ధమైన సంస్థగా ఏర్పాటు 
1849లో  కంపెనీగా ఏర్పడి, లండన్లో ప్రధాన కార్యాలయంతో, గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులా రైల్వే లైన్ ప్రారంభంలో   పొడవుతో ప్రతిపాదించబడింది, ఇది బొంబాయిని భారత ద్వీపకల్పం లోపలి భాగంతోనూ,  ప్రధాన ఓడరేవు మద్రాసు (తూర్పు తీరంలో చెన్నై) తోనూ కలుపుతుంది. ఇది మొదట పూనా (పూణే) నసుయెక్ (నాషిక్) ఔరుంగాబాద్ (ఔరంగాబాద్) అహ్మద్నుగూర్ (అహ్మదాబాద్) షోలాపూర్ (సోలాపూర్) నాగ్పూర్, అకోలా (పశ్చిమ బెరార్) ఊమ్రావుట్టి (అమరావతి) ,  హైదరాబాద్ పట్టణాలను అనుసంధానించడానికి ఉద్దేశించబడింది. పత్తి, పట్టు, నల్లమందు, చక్కెర, సుగంధ ద్రవ్యాలు, ఇతర ఎగుమతులను పెంచే ఉద్దేశ్యంతో ఇది ఉద్దేశించబడింది.

ఈ రైల్వే నిర్వహణ కమిటీలో 25 మంది బ్రిటిషర్లు ఉన్నారు, వీరిలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులు,  లండన్లోని బ్యాంకులు కూడా ఉన్నారు.  ఈ కమిటీ సభ్యులలో అధిక భాగం బ్రిటన్‌లో నివసించేవారు కాగా  కొందరు భారతదేశ నివాసులు కూడా ఉన్నారు. ఈ  25 మంది సభ్యుల బోర్డులో జాన్ స్టువర్ట్-వోర్ట్లీ  కంపెనీ ఛైర్మన్‌గా, విలియం హామిల్టన్  డిప్యూటీ ఛైర్మన్‌గా ఎన్నుకోబడ్డారు. ఈ ఇరువురూ బ్రిటన్ పార్లమెంటు సభ్యులు. మిగతా వారిలో ఫ్రెడెరిక్ అయర్టన్, మేజర్ క్లేటన్, మేజర్ జనరల్ బ్రిగ్స్, బొంబాయి నివాసితులు జాన్ గ్రాహం, కల్నల్ డికన్సన్, జగన్నాథ్ శంకర్‌సేఠ్,  సర్ జంషెట్జీ జీజీభాయ్, జాన్ హార్వే (కమర్షియల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ లండన్) , ఎస్. జెర్విస్ (డైరెక్టర్ లండన్ &amp; కౌంటీ బ్యాంక్ ), ఇతర రైల్వే కంపెనీల డైరెక్టర్లు రిచర్డ్ పాటర్సన్ (నార్తర్న్ అండ్ ఈస్టర్న్ రైల్వే కంపెనీ ఛైర్మన్), మెల్విల్ విల్సన్ (అలయన్స్ అస్యూరెన్స్ ఆఫీస్ డైరెక్టర్)  ఉన్నారు.

 బొంబాయిలో ప్రారంభం 
1849లో గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులర్ రైల్వే కంపెనీ చట్టం ఆమోదించబడిన ఒక సంవత్సరం తరువాత, మొదటి రైల్వే లైన్ (భూమిపుజ)ను 1850 అక్టోబరు 30న సియోన్ వద్ద బొంబాయి ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి జాన్ పి. విల్లోబీ ప్రారంభించాడు. ఈ మార్గం బొంబాయి,  థానాల మధ్య ఒక "ప్రయోగాత్మక మార్గం" గా ఉద్దేశించబడింది. దీని గేజ్‌ను జనవరి 1851లో గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ డల్హౌసీ 5 '6 " (1676 మిమీ) వద్ద నిర్ణయించాడు. ఈ విభాగం పనులకు  ఫవీల్  అండ్ ఫౌలర్‌ అనే కంపెనీకి కాంట్రాక్ట్ ఇవ్వబడింది, తదుపరి విభాగం థానా నుండి కలియాన్ వరకు (నేటి కళ్యాణ్) కాంట్రాక్టర్లుగా  జార్జ్ వైథెస్, విలియం జాక్సన్, జంషెడ్జీ దోరాబ్జీ, నైగమ్వాలా లకు ఇచ్చారు.

పని ప్రారంభమైంది, కానీ 1851 అక్టోబర్‌లో భారీ వర్షాల కారణంగా త్వరలోనే నెమ్మదించింది. ఈ లైన్ కోసం మొదటి లోకోమోటివ్‌లను (లోకోమోటివ్స్ GIP-1 నుండి 8 వరకు) ఇంగ్లాండ్‌లోని వల్కాన్ ఫౌండ్రీలో నిర్మించారు. సియోన్ వద్ద చిత్తడి నేలల మధ్య లైన్ వేయడం, కార్మికుల సమ్మెలు వంటి అనేక సమస్యలు ఎదురయ్యాయి. అప్పుడు ప్రయోగాత్మక లైన్ సింగిల్ లైన్ అవుతుందా లేదా డబుల్ లైన్ అవుతుందా అనే ప్రశ్న తలెత్తింది. చివరికి, కాంట్రాక్టులు, ఆర్థిక విషయాలలో సంక్లిష్టతల కారణంగా 'డబుల్ లైన్' ఎంపికను నిలుపుకోవాలని బొంబాయి ప్రభుత్వం కోరింది.

 మొదటి లోకోమోటివ్ 
మరుసటి సంవత్సరం, 1852లో, బొంబాయి తన మొదటి లోకోమోటివ్‌ను అందుకుంది.  ఈ. బి. విల్సన్ నిర్మించిన ఈ లోకోమోటివ్‌ను సముద్రం ద్వారా బొంబాయికి తీసుకువచ్చారు. ఫిబ్రవరి 17 నాటి బొంబాయి టెలిగ్రాఫ్ 1852 ఫిబ్రవరి 11 లేదా 12న లోకోమోటివ్ బొంబాయిలో ల్యాండ్ అయిందంటూ పేర్కొంది. అది వచ్చిన తరువాత, పట్టాలపై పెట్టడానికి ముందు, 200 మంది కూలీలు దానిని ఒక రహదారిలో  దించారు. ఈ లోకోమోటివ్‌కు  అప్పటి బొంబాయి గవర్నర్ లూసియస్ బెంటింక్ కారీ పేరు మీద "లార్డ్ ఫాక్లాండ్" అని పేరు పెట్టారు, ఆయన ఈ సందర్భంగా నగరం విడిచి వెళ్లినట్లు సమాచారం.

దీనిని బైకుల్లాలోని ఒక మైదానంలో ఉంచారు. విలియం ఫిప్స్, ఇంకా ఇతరులకు చెందిన ఈ భూమిని జి.ఐ.పి.ఆర్. ₹4000 ఖర్చుతో కొనుగోలు చేసింది. ఈ లోకోమోటివ్ ఒక ట్యాంక్ ఇంజిన్, అంటే దాని ఇంధనం, నీరు,  బాయిలర్ అన్నీ ఒకే ఫ్రేమ్‌లో ఉన్నాయి. నాలుగు చక్రాలు క్రాంక్డ్ డ్రైవింగ్ షాఫ్ట్‌కు జోడించి  మధ్యలో ఉంచబడ్డాయి. 'వారం చివరి నాటికి' లోకోను పనికి సిద్ధం చేయడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయని టెలిగ్రాఫ్ పేర్కొంది.

లోకోమోటివ్ 18 ఫిబ్రవరి 1852న బైకుల్లా నుండి పరేల్ వరకు మొదటి సారిగా నడిచింది. వేలాది మంది ఆ ప్రదేశం చుట్టూ గుమిగూడి దాని షెడ్ ప్రవేశద్వారం వద్ద లోకోను చూస్తున్నారు. లోకో తన తొలి ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించినప్పుడు స్థానికులు ఆశ్చర్యంతో ఉత్సాహంతో కేరింతలు కొట్టారు. ఇంజిన్ నడక వేగంతో ప్రారంభమైంది, తరువాత గంటకు 15 మైళ్ల (సుమారు 24 కిమీ/గం) వేగంతో ప్రయాణించింది.  లోకోమోటివ్ బైకుల్లా, పరేల్‌ల మధ్య 2 మైళ్ళు (3.2 కిమీ) ప్రయాణించి, దాని గమ్యస్థానంలో కొంతసేపు వేచి ఉంది.  తిరుగు ప్రయాణంలోని ప్రయాణీకులలో ఒక మహిళ ఉన్నారు. ఇంజిన్ సరైన క్రమంలో ఉన్నట్లు కనుగొనబడింది.

ఈ సమయంలో స్థానిక భాషలలో రైల్వేలకు ఏ పదజాలాన్ని ప్రవేశపెట్టాలనే దానిపై చర్చలు జరిగాయి. స్థానికులు అప్పటికే రైల్వేలను తమ భాషలో సూచించడం ప్రారంభించారు, కొందరు దీనిని "ఆగ్ బోట్" (ఆవిరి పడవలకు పదం) అని పిలుస్తారు. రైల్వే వ్యవస్థలను వివరించడానికి సరైన పదాలు లేకుండా, 1854లో లార్డ్నర్స్ రైల్ ఎకానమీ (మరాఠీలో కృష్ణశాస్త్రి భట్వాడేకర్ అనువదించినది) అనువాదం కూడా రైలు రహదారులను "లోఖండి రుస్టే" అని పిలిచింది, ఈ పదం ఐరన్ రోడ్స్ కోసం ఉపయోగించబడుతుంది, అందువల్ల పుస్తకం పేరు కూడా లోఖండి రుస్త్యాంచే సంక్షిప్త్ వర్ణన్ ("ఎ షార్ట్ అకౌంట్ ఆఫ్ ఐరన్ రోడ్స్" గా అనువదించబడింది). కొన్ని అనువాదాలు త్వరలో సూచించబడ్డాయి.

బైకుల్లా వద్ద ఉన్న దాని షెడ్లోని లోకోమోటివ్ నగరం నలుమూలల నుండి వేలాది మందిని ఆకర్షించింది. ఇది తన కార్యకలాపాలను ప్రారంభించినప్పుడు, కొన్నిసార్లు బల్లాస్ట్ యొక్క పన్నెండు వ్యాగన్లను నిటారుగా ఉన్న వాలుల పైకి తీసుకువెళుతుండగా, స్థానికులు ఆశ్చర్యంతో దారిలో నిలబడి చూశారు. స్థానికులకు, ఇది ఒక మంత్రముగ్దులను చేసే అనుభవం. ఎందుకంటే వారు పట్టాలపై ఇంత పెద్ద ఎత్తున ప్రయాణించడాన్ని ఎన్నడూ చూడలేదు. ఇరువైపుల నుండి చూడటం వల్ల సంతృప్తి చెందని జనసమూహం  లోకోమోటివ్‌కు  చాలా దగ్గరగా రావడంతో వారి  భద్రత కోసం లైన్ చుట్టూ పన్నెండు మంది పోలీసులను నియమించారు.

అదే సంవత్సరం, మూడు లోకోమోటివ్‌లు,  రైలు క్యారేజీలు సెప్టెంబరు 1852లో ఆరుగురు యూరోపియన్ లోకోమోటివ్ డ్రైవర్లతో పాటు చార్లెస్ అనే ఓడలో వచ్చాయి.

 తొలి ప్రయోగం 
మొదటి ట్రయల్ రన్ 1852 నవంబర్ 18న మధ్యాహ్నం బొంబాయి, థానేల మధ్య జరిగింది. లోకోమోటివ్‌లు ,  క్యారేజీలు ఇంకా క్రమంలో లేవు (కేవలం 2 నెలల క్రితం మాత్రమే వచ్చాయి). అందువల్ల అదే "లార్డ్ ఫాక్లాండ్" ను లోకోమోటివ్ ఇంజన్‌గా నియమించారు. ట్రక్కులను తాత్కాలికంగా క్యారేజీలుగా ఉపయోగించడానికి అమర్చారు. ఈ ప్రయాణం మధ్యాహ్నం ప్రారంభమై, పార్సిక్ (పార్సిక్ పాయింట్) గమ్యస్థానానికి మధ్యాహ్నం 1 గంటలకు చేరుకోవలసి ఉంది.  1852 నాటి అలెన్స్ ఇండియన్ మెయిల్ నివేదించిన ప్రకారం సూర్యాస్తమయం సమయంలో తిరిగి రావాలి.  ఇంజనీర్లు, డైరెక్టర్లు,  వారి స్నేహితులు ప్రయాణించిన ఈ ట్రయల్ రన్  పన్నెండు గంటల తరువాత ప్రారంభమైంది, తరువాత నీటిని నింపడం కోసం సాల్సెట్ ద్వీపం ప్రారంభంలో ఆగిపోయింది. ఈ మొత్తం ప్రయాణాన్ని ది బాంబే టైమ్స్,  జర్నల్ ఆఫ్ కామర్స్ (ఇప్పుడు ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా) వార్తాపత్రికలు విస్తృతంగా వివరించాయి. ఈ ప్రయాణం అత్యధిక వేగం గంటకు 50 మైళ్ళు (సుమారు 80 కి.మీ./గం) కాగా సగటు వేగం 30 మైళ్ళు/గంట(దాదాపు కి.మీ./గం) తో  45 నిమిషాల్లో పూర్తయిందని నివేదించబడింది.     ఈ ప్రయాణం మొదటి అధికారిక ప్రయాణానికి మార్గం సుగమం చేసింది. మరుసటి సంవత్సరం, 1853 ఏప్రిల్ 16న, ఇది అధికారికంగా భారతీయ రైల్వే శకాన్ని ప్రారంభించింది.

 బొంబాయి చుట్టూ రైలు మార్గాలు 
1853 ఏప్రిల్ 16న మధ్యాహ్నం 3:35 గంటలకు గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులా రైల్వే యొక్క మొదటి ప్రయాణీకుల రైలు బొంబాయి బోరి బందర్ స్టేషన్ నుండి (ప్రస్తుత ముంబై) థానా (ప్రస్తుత థానే) కోసం బయలుదేరింది. థానా చేరుకోవడానికి రైలు యాభై ఏడు నిమిషాలు పట్టింది. ఇది 21 మైళ్ళు (33.8 కిమీ) దూరం ప్రయాణించింది.  జిఐపి-1 తరగతికి చెందిన సుల్తాన్, సింధ్,  సాహిబ్ అనే మూడు లోకోమోటివ్‌లు 400 మంది ప్రయాణికులతో ఉన్న 14 బోగీలను లాగాయి.

థానా నుండి కల్లియాన్ (ప్రస్తుత కల్యాణ్) వరకు ఉన్న మార్గాన్ని 1854 మే 1న ప్రారంభించారు. ఈ భాగం నిర్మాణం చాలా కష్టంగా ఉండేది, ఎందుకంటే ఇందులో నదీముఖద్వారం మీద రెండు లైన్ల వయాడక్ట్‌లు ఉండేవి.

1856 మే 12న ఈ మార్గాన్ని కాంపూలీ (ప్రస్తుత ఖోపోలి) వరకు పాడుశుదురి (ప్రస్తుత పలాసధారి) మీదుగా విస్తరించారు. 1858 జూన్ 14న ఖండాలా-పూనా (ప్రస్తుత పూణే) విభాగాన్ని రాకపోకలకు తెరిచారు. పాడుశుదురీ-ఖండాలా విభాగంలో భోర్ ఘాట్ (ప్రస్తుత భోర్ ఘాట్స్) ను దాటడం కష్టంగా ఉండేది. ఇది పూర్తి కావడానికి మరో ఐదేళ్లు పట్టింది. ఈమధ్య కాలంలో, 21 కిలోమీటర్ల దూరాన్ని పల్లకీ, గుర్రపు స్వారీ లేదా బండితో కాంపూలీ గ్రామం గుండా కవర్ చేశారు. 

కస్సారా (ప్రస్తుత కసారాహ్) లైన్ 1 జనవరి 1861న ప్రారంభించబడింది.  నిటారుగా ఉండే థల్ ఘాట్ (ప్రస్తుత థల్ ఘాట్స్ విభాగం ఎగుట్పురా వరకు (ప్రస్తుత ఇగత్పురి) 1 జనవరి 1865న ప్రారంభించబడింది, తద్వారా సహ్యాద్రి నది దాటడం పూర్తయింది.

 బొంబాయి నుండి మద్రాసు 
కల్లియాన్ దాటి, ఆగ్నేయ ప్రధాన మార్గం భోర్ ఘాట్ మీదుగా పూనా, షోలాపూర్ (ప్రస్తుత సోలాపూర్), రాయ్చోర్ (ప్రస్తుత రాయచూర్) వరకు పొడిగించారు. అక్కడ అది మద్రాస్ రైల్వేలో చేరింది. 1868 నాటికి, 888 కిమీ ఉన్న రైలుమార్గం  1870 నాటికి,  2,388 కి.మీ.కి చేరింది. 

 బొంబాయి నుండి కలకత్తా 
కల్లియాన్ (ప్రస్తుత కళ్యాణ్) దాటి, ఈశాన్య ప్రధాన మార్గం తుల్ ఘాట్ మీదుగా భోసావల్ (ప్రస్తుత భూసావల్) వరకు పొడిగించబడింది. భోసావల్ నుండి, రెండు మార్గాలుగా విడగొట్ట బడింది. ఒకటి అకోలా (పశ్చిమ బేరార్), ఊమ్రావుత్తి (ప్రస్తుత అమరావతి)  ద్వారా నాగ్‌పూర్ (ప్రస్తుత నాగ్‌పూర్) వరకు, అక్కడి నుండి డ్రగ్ జిల్లాలోని రాజ్-నందగావ్ (ప్రస్తుత దుర్గ్) వరకు విస్తరించబడింది. మరొక మార్గం జూన్ 1867లో ప్రారంభించబడిన తూర్పు భారత రైల్వే యొక్క అలహాబాద్-జుబ్బల్‌పూర్ బ్రాంచ్ లైన్‌తో అనుసంధానించడానికి జుబ్బల్‌పూర్ (ప్రస్తుత జబల్‌పూర్) వరకు విస్తరించబడింది. దీనితో బొంబాయి నుండి కలకత్తాకు నేరుగా ప్రయాణించడం సాధ్యమైంది.

హౌరా-అలహాబాద్-ముంబై లైన్ అధికారికంగా 7 మార్చి 1870న ప్రారంభించబడింది.  ఇది ఫ్రెంచ్ రచయిత జూల్స్ వెర్న్ యొక్క అరౌండ్ ది వరల్డ్ ఇన్ ఎయిటీ డేస్ పుస్తకానికి ప్రేరణలో భాగం.  ఈ రైలుమార్గం ఔరంగాబాద్ గుండా వెళుతుందని నవలలో తప్పుగా చెప్పబడింది (ఇది మళ్ళీ ఔరంగజేబు ఆలంగీర్ చక్రవర్తి రాజధానిగా తప్పుగా చెప్పబడుతుంది.) కానీ ఆ సమయంలో, రైలు మార్గం ఔరంగాబాద్ చేరుకోలేదు, బదులుగా భుసావల్ చేరుకున్న తరువాత జబల్పూర్ వైపు ఉత్తరం వైపు కదిలింది

.

 విద్యుదీకరణ 
alt=Inaugural train at Victoria Terminus, Bombay|thumb|1925 ఫిబ్రవరిలో విద్యుదీకరించిన లైన్ ప్రారంభమైనట్లు వార్తాపత్రిక ఛాయాచిత్రాలు నివేదిస్తున్నాయి
జిఐపిఆర్ యొక్క హార్బర్ (బ్రాంచ్ లైన్) లైన్ భారతదేశంలో విద్యుదీకరించబడిన మొదటి ప్రయాణీకుల రైల్వే లైన్. ఈ విభాగంలో మొదటి రైలు 1925 ఫిబ్రవరి 3న బొంబాయిలోని విక్టోరియా టెర్మినస్ ,  కుర్లా ల మధ్య 16 కి. మీ. ల దూరం నడిచింది. ఈ వేడుకకు బొంబాయి గవర్నర్ సర్ లెస్లీ ఓర్మే విల్సన్ , అతని భార్య హాజరయ్యారు. విక్టోరియా టెర్మినస్ ప్లాట్ఫాం నెం. 2 లో ప్రారంభోత్సవం జరిగింది. సర్ ఎల్. విల్సన్ వాడి బందర్ వద్ద విద్యుత్ కేంద్రానికి కండక్టర్ వైర్ను సర్క్యూట్లోకి అనుసంధానించడానికి సిగ్నల్ ఇచ్చిన తరువాత ఈ మార్గాన్ని ట్రాఫిక్ కోసం తెరిచారు. ఈ మార్గంలో కుర్లా వెళ్లే మార్గంలో శాండ్హర్స్ట్ రోడ్ వద్ద ఉన్న ఎలివేటెడ్ కారిడార్ కూడా ఉంది.

 రోలింగ్ స్టాక్ 
1874 చివరి నాటికి కంపెనీకి 345 ఆవిరి లోకోమోటివ్‌లు, 1309 కోచ్‌లు,  7924 గూడ్స్ వ్యాగన్లు ఉన్నాయి. 1906లో కెర్, స్టువర్ట్ అండ్ కంపెనీ నుండి ఒక ఆవిరి రైల్‌ కార్ కొనుగోలు చేయబడింది. 1936 నాటికి, రోలింగ్ స్టాక్ 835 లోకోమోటివ్లు, 1285 కోచ్లు,  20.000 కంటే ఎక్కువ సరుకు రవాణా వ్యాగన్లకు పెరిగింది.

 వర్గీకరణ 
1926 నాటి భారతీయ రైల్వే వర్గీకరణ వ్యవస్థ ప్రకారం దీనిని మొదటి తరగతి రైల్వేగా గుర్తించబడింది.

 ఇవి కూడా చూడండి 
 భారతదేశంలోని రైల్వే కంపెనీల జాబితా
 నిజాం హామీ రాష్ట్ర రైల్వే

 గమనికలు 

వర్గం:1849 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతీయ రైల్వే కంపెనీలు