కోనేటిరాయల దేవాలయం, కీలపట్ల

కోనేటిరాయల దేవాలయం (వెంకటేశ్వర ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు) భారతదేశంలోని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని చిత్తూరు జిల్లా, పాలమనేర, కీలపట్ల పట్టణంలో ఉన్న వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం. ఇది అన్ని విధాలా తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర ఆలయాన్ని పోలి వుంటుంది. మూల విరాట్టులు రెండు ఒకే విధంగా రూపు రేఖలు కలిగి వుంటాయి. అందుచేత ఈ గ్రామంలోని ఆలయాన్ని చిన్న తిరుపతి అని కూడా అంటారు.

ఈ దేవాలయం బెంగళూరు నుండి 141 కి.మీ దూరంలోనూ, హైదరాబాదు నుండి 471 కి.మీ, చెన్నై నుండి 203 కి.మీ దూరంలో ఉంది.

 పురాణం 
శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు మొదట తన పవిత్ర పాదాన్ని కీలపట్ల వద్ద ఉంచి, తరువాత తిరుమల చేరుకున్నాడని నమ్ముతారు. బృగు మహర్షి  విష్ణువు ఛాతీని తన్ని, ఆ పాప పరిహారం కొరకు విష్ణువును భూమికి పంపి ఆయన విగ్రహాన్ని 7 వేర్వేరు ప్రదేశాలలో ప్రతిష్టించాడని పురాణం నమ్ముతుంది. ఈ ప్రదేశాలలో కొన్ని:

 ద్వారకా తిరుపతి, విజయవాడ సమీపంలో, ఆంధ్రప్రదేశ్ 
 కల్యాణ వెంకటేశ్వర స్వామి, శ్రీనివాస మంగాపురం, ఆంధ్రప్రదేశ్ 
 కోనేటిరాయ స్వామి, కీలపట్ల, ఆంధ్రప్రదేశ్ 
 దిగువ తిరుపతి, ముల్బాగల్, కర్ణాటక మొదలైనవి..,

 చరిత్ర 
ఎడమ|thumb|కీళపాట్ల ఆలయంలోని ప్రధాన గోపురం
ఈ ఆలయాన్ని భృగు మహర్షి ప్రతిష్ఠించాడని ప్రతీతి. జనమేజయుడు మొదట అక్కడ చిన్నపాటి ఆలయాన్ని నిర్మించాడని, దానిని ఆ తర్వాత కాలంలో పల్లవులూ, చోళ రాజుల కాలంలో పునర్నిర్మించినట్లు ఆధారాలున్నాయి. తిరుమలలో వున్న శ్రీ వారి ఆలయాన్ని, కీల పట్లలో ఆలయాన్ని ఒకే శిల్పి రూపొందించాడని అంటారు. అందుకే ఈ రెండు ఆలయలలో పోలికలున్నవని అంటారు. ఈ రెండు ఆలయాలలో మొదట తిరుమల ఆలయం ప్రారంభమైన ఒక సంవత్సరం తర్వాత కీలపట్ల లోని ఆలయం ప్రారంభమైంది. గతంలో తురుష్కులు హిందూ దేవాలయాలను కొల్లగొట్టే సందర్భంలో ముందు జాగ్రత్తగా ఈ ఆలయంలోని మూల విరాట్టును, ఇతర దేవాలయ సంపదను ప్రక్కనే వున్న కోనేటిలో భక్తులు పూజారులు ముంచి దాచారు. అలా నీటి అడుగున వంద సంవత్సరాలు వున్న స్వామి వారు విజయనగర రాజుల కాలంలో స్వామి వారి మూల విరాట్టును బయటికి తీశారు. ఆప్రాంతం ఆనాడు పుంగనూరు జమీందారుల ఆధీనంలో వుండేది. అప్పటి పుంగనూరు జమీందారు పరిపాలన సాగిస్తున్న కొండమ నాయుడు స్వామి వారి విగ్రహాన్ని కోనేటి నుండి బయటకు తీసి పున: ప్రతిష్ఠించాడు. చాలకాలం స్వామివారు కోనేటిలో వున్నందున కోనేటి రాయుడని పేరు వచ్చింది.

 చరిత్ర. 
ఈ ప్రదేశాన్ని పాలించిన పాలకులలో కొందరు శాతవాహనులు, పల్లవులు, రేనుతి చోళులు, రాష్ట్రకూటులు, బానులు, చాళుక్యులు, పాండ్యులు, యాదవ రాజులు, విజయనగర చక్రవర్తులు, మాట్లి రాజులు, మొఘల్ రాజులు, ఆర్కాట్ నవాబులు, టిప్పు సుల్తాన్, బ్రిటిష్ వారు, పాలేగర్లు ఉన్నారని చరిత్ర చెబుతోంది. 15వ శతాబ్దపు హిందూ ఆధ్యాత్మిక గురువు, ఆంధ్ర పద కవితా పితామహుడు, అన్నమాచార్య తన అనేక సంకీర్తనాల్లో కొనేటిరాయ పేరును ప్రస్తావించాడు. "గతంలో ఈ ఆలయాన్ని పుంగనూరు జమీందార్లు అభివృద్ధి చేశారు, వారు పుంగనూరు-కల్లుపల్లి-మల్లేరు-మేలుమోయి-కొత్తపల్లి-కీలాపట్ల మార్గం ద్వారా ఆలయానికి వస్తున్నారు. ఈ ఆలయ సమీపంలోని మేలుమోయిలో పుంగనూర్ జమీందార్ యొక్క రాగి నాణేలు చాలా కనుగొనబడ్డాయి. ముస్లింలు కూడా శ్రీ వెంకటేశ్వర భగవానుడిని తమ ప్రియమైనవారిగా పూజిస్తారు, ముస్లింలు అయిన పుంగనూరు సమస్తనం జమీందార్లు ఈ ఆలయాన్ని మెరుగుపరిచారు".

 ఆలయంలో దేవతలు 
కోనేటిరాయుడు అని పిలువబడే వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయ ప్రధాన దైవం. ఈ దైవాన్ని కల్పతరువు (అనేక వరములను ఇచ్చే వృక్షం), చింతామణి, కామదేనువు (అన్నింటినీ అందించే స్వర్గలోకపు గోవు) గా  నమ్ముతారు. ఆలయ గర్భగుడిలో, తిరుమల కొనేటిరాయడు తన "కటి వరద హస్తాలు", సహజమైన "శంఖు చక్రాలు" , ఛాతీపై శ్రీదేవి-భూదేవి ముద్రలతో నిలబడి ఉన్నాడు. పెద్ద ఆకారాలలో జయ-విజయులు (ప్రభువు స్థలం ద్వారం వద్ద కాపలాదారులు), తన ఇద్దరు భార్యలతో ఉన్న పురాతన చెన్నకేశవ విగ్రహం, ఐదుగురు ఆళ్వార్లు, భూవరాహ మూర్తి, గరుడాల్వార్, ఆంజనేయ స్వామి విగ్రహాలు, అన్నీ ఆలయంలో చూడవచ్చు.

 పరిపాలన 
ప్రస్తుతం ఈ ఆలయాన్ని తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం బోర్డు నిర్వహిస్తోంది.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం క్రింద ఉన్న దేవాలయాల జాబితా

 మూలాల జాబితా 

వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:వేంకటేశ్వర ఆలయాలు