మూడవ శాయాజీరావ్ గైక్వాడ్

శాయాజీరావ్ గైక్వాడ్ - III (మార్చి 11, 1863 - ఫిబ్రవరి 6, 1939) 1875 నుంచి 1939 వరకు బరోడా సంస్థానాన్ని పాలించిన మహారాజా. ఈయన హయాంలో బరోడా రాష్ట్రంలో అనేక సంస్కరణలు ప్రవేశ పెట్టాడు. ఈయన ప్రస్తుతం గుజరాత్ లో భాగంగా ఉన్న ప్రాంతాలను పరిపాలించిన మరాఠా గైక్వాడ్ రాజవంశానికి చెందినవాడు.

 బాల్యం 
శాయాజీ రావు నాసిక్ జిల్లా, మాలెగావ్ తాలూకాలోని కావ్లానా గ్రామంలో ఒక మరాఠా కుటుంబంలో కాశీరావ్ భికాజీరావ్ గైక్వాడ్, ఉమ్మాబాయి దంపతులకు మార్చి 11, 1863న రెండో కొడుకుగా జన్మించాడు. ఇతని జన్మనామం గోపాల్ రావ్ గైక్వాడ్. ఈయన బరోడా మొదటి మహారాజా ప్రధాన రాణి కాకుండా, ఆమె సవతి సంతతికి చెందిన వాడు. సాధారణంగా రాజవంశాలలో మహరాణుల మొదటి సంతానానికి సింహాసనార్హత ఉంటుంది. కానీ శాయాజీరావుకు అనుకోని పరిస్థితుల్లో ఈ అవకాశం లభించింది.

 వారసత్వ సంక్రమణ 
1870 లో అప్పటి బరోడా మహారాజా సర్ ఖండేరావ్ గైక్వాడ్ మరణించాడు. అతని సోదరుడు మలహర్ రావ్ కి సింహాసనం దక్కుతుందని అందరూ అనుకున్నారు. కానీ మలహర్ రావు అప్పటికే అవినీతిపరుడిగా పేరు పడ్డాడు. అంతేకాక ఒకసారి సోదరునిపై హత్యాయత్నంలో జైలు శిక్ష కూడా ఎదుర్కొన్నాడు. ఖండేరావు భార్య మహారాణి జమ్నాబాయి అప్పటికీ గర్భంతో ఉంది. ఆమె కడుపులో ఉన్న బిడ్డ లింగ నిర్ధారణ జరిగే వరకు అధికార మార్పిడి నిలిపి ఉంచారు. ఆమె కడుపులో ఉన్నది ఆడబిడ్డ అని తేలింది. జులై 5, 1871 లో ఆమె పుట్టిన తర్వాత మలహర్ రావు సింహాసనాన్ని అలంకరించాడు.

మలహర్ రావు ఖజానాలో ధనాన్ని ఇష్టానుసారం ఖర్చు పెట్టి దాన్ని దాదాపు ఖాళీ చేశాడు. వాటికి ఒక ఉదాహరణ, అతను పూర్తి బంగారంతో కూడిన రెండు క్యానన్లు, ముత్యాలతో కూడిన తివాచీ లాంటివి కొనుగోలు చేశాడు. మలహర్ రావు క్రూరమైన, బాధ్యతా రహిత పాలన, అప్పటి ఆంగ్ల సైన్యాధికారి రాబర్ట్ ఫేర్ చెవిన పడ్డాయి. మలహర్ రావ్ దానితో ఆగక, తాను చేసిన తప్పులు కప్పిపుచ్చేందుకు రాబర్ట్ ఫేర్ కి ఆర్సెనిక్ విషం కలిపిన ఆహారాన్ని ఇచ్చి చంపాలని చూశాడు. అప్పటి భారతదేశపు సెక్రటరీ లార్డ్ సేలిస్బరీ ఆజ్ఞలు అనుసరించి ఏప్రిల్ 10, 1875 న ఆయన్ను అధికారం నుంచి దించివేసి, మద్రాసుకు బహిష్కరించారు. అతను 1882 లో అక్కడే అనామకంగా మరణించాడు.

 విద్య, గ్రంథాలయాల అభివృద్ధి 
శాయాజీ రావు  తమ ప్రజలలో చదువురానివారు, జ్ఞానశూన్యులు ఉండగూడదనే అభిప్రాయంతో సంస్థానంలో విద్యాభివృద్ధిని గురించి  శ్రద్ధగా పనిచేశారు. 'బరోడా సంస్థానంలో 8,164 చ। మైళ్లు విస్తీర్ణంగల ప్రదేశానికి 2,500 పాఠశాలలున్నాయి. 3 చదరపు మైళ్లకొక పాఠశాల వంతున ఏర్పరిచారు. గ్రంథాలయ ప్రపంచకంలో వీరు ఆదర్శపురుషులు; హిందూ దేశములోఆధునిక గ్రంథాలయోద్యమానికి దారిచూపింది గైక్వాడ్.

 మూలాలు 

వర్గం:భారతీయ రాజులు