హిందూసుందరి

స్త్రీల కోసం స్థాపించిన తెలుగు పత్రిక హిందూసుందరి. స్త్రీలే సంపాదకులుగా స్త్రీలే నిర్వాహకులుగా నడిచిన పత్రిక ఇది. 1902 ఏప్రిల్‌లో సత్తిరాజు సీతారామయ్య ఈ మాసపత్రికను ఏలూరులో స్థాపించాడు. 1913 లో పత్రిక యాజమాన్యం మారి, కాకినాడ విద్యార్థినీ సమాజం ప్రచురణ బాధ్యతలు చేపట్టింది. పత్రిక 1960 ల వరకూ నడిచింది.   

 చరిత్ర 
హిందూసుందరి పత్రికను సత్తిరాజు సీతారామయ్య 1902 ఏప్రిల్‌లో స్థాపించాడు. పత్రికకు సంపాదకత్వం నేరపేందుకు సీతారామయ్య భండారు అచ్చమాంబను సంప్రదించాడు. అయితే ఆమె దూరప్రాంతంలో నివసిస్తున్నందున తాను చెయ్యలేనని ఆమె స్వీకరించలేదు. చివరికి 1903 డిసెంబరులో మొసలికంటి రమాబాయమ్మ, వెంపల శాంతాబాయమ్మలు సంపాదకత్వం చేసేందుకు ముందుకు వచ్చారు. పత్రిక రెండవ సంపుటి, 9 వ సంచిక నుండి వారు ఈ బాధ్యతలు చేపట్టారు. సంపాదకత్వ బాధ్యత చేపట్టిన తొలి తెలుగు మహిళలు వారు. ఈ పత్రిక మొదట్లో ఏలూరు నుంచి వెలువడేది. సీతారామయ్య దేశోపకారి, లా వర్తమాని అనే పత్రికలను కూడా ప్రచురించేవాడు. వీటన్నిటినీ తన స్వంత దేశోపకారి ప్రెస్‌లో ముద్రించేవాడు.

1905 లో సీతారామయ్య తన నివాసాన్ని స్వగ్రామం కంతేరుకు మార్చడంతో పత్రిక ప్రచురణ, ముద్రణ కూడా కంతేరుకు మారింది.

1913 లో హిందూసుందరి పత్రిక యాజమాన్యం కాకినాడ విద్యార్థినీ సమాజం కిందికి వెళ్ళింది. అప్పుడు మాడభూషి చూడమ్మ, కళ్ళేపల్లి వెంకట రమణమ్మలు సంపాదకత్వం వహించారు. బాలాంత్రపు శేషమ్మ పత్రిక మేనేజరైంది. ప్రచురణ స్థలం కాకినాడకు మారింది. కళ్ళేపల్లి వెంకట రమణమ్మ ఆ తరువాతి కాలంలో బరంపురం నుండి ఆంధ్రలక్ష్మి పత్రికను వెలువరించింది. 1919 నుంచి 1944 వరకు బాలాంత్రపు శేషమ్మ సంపాదకత్వం వహించింది. ఈ పత్రిక 1960 ల వరకూ ప్రచురితమైందని కాకతీయ యూనివర్సిటీ వారి పరిశోధనా వ్యాసం ద్వారా తెలుస్తోంది.

 తొలి స్త్రీ సంపాదకత్వం కోసం పోటీ 
మహిళల సంపాదకత్వంలో ప్రచురితమైన తొలిపత్రిక అనే పేరు కోసం హిందూసుందరి, సావిత్రి పత్రికల మధ్య అనారోగ్యకరమైన పోటీ నడిచింది. 1904 జనవరి 1 న లక్ష్మీనరసమాంబ సంపాదకత్వంలో సావిత్రి వెలువడడానికి కేవలం పది రోజుల ముందు 1903 డిసెంబరు 20 న  మొసలికంటి రమాబాయమ్మ, వెంపల శాంతాబాయమ్మలను సంపాదకులుగా హిందూసుందరిని వెలువరించి, స్త్రీల సంపాదకత్వంలో వెలువడ్డ మొట్టమొదటి స్త్రీల పత్రిక హిందూసుందరి అనే పేరు దక్కించుకున్నాడు, సీతారామయ్య.

 రచనలు 
కింది పద్యం హిందూసుందరి ప్రతి సంచిక మొదటి పేజీలో ఉండేది.

శ్రీ సంభావిత వాక్య సంపదలచే జెన్నొంది సాధ్వీమనో

ల్లానంబేర్పడ సేయుచున్ విమల శీలంబొప్పంగా నైదుషీ

వ్యాసంగంబుల వెరవృత్తులెడపున్ భాషాఢ్యయై కాన సం

తోషంబొంది కొనుండ సుందరులు హిందూ సుందరీ రత్నమున్‌

పత్రిక తొలి సంచికలో సత్తిరాజు సీతారామయ్య ఇలా రాసాడు:

ప్రస్తుతం మహిళలకు అందుబాటులో ఉన్న ఏకైక పత్రిక తెలుగు జనానా అని, పోటీ పడటానికి వేరే పత్రిక లేదనీ భావించి, నేను ఈ పత్రికను ప్రారంభించాలని నిర్ణయించుకున్నాను. మహిళలకు విద్యను అందించాలని, వారు స్వేచ్ఛగా, నిర్భయంగా తమను తాము వ్యక్తీకరించుకునేలా ప్రోత్సహించాలనీ నేను ఆశిస్తున్నాను. నా మరో పత్రిక, దేశోపకారికి తమ వ్యాసాలను పంపుతున్న మా సోదరీమణులను నేను సంప్రదించాను. వారందరూ ఈ అవకాశం పట్ల ఎంతో ఉత్సాహాన్ని వ్యక్తం చేశారు. దీనిని మహిళలందరికీ ఉపయోగకరంగా మార్చడానికి తోడ్పడతామని హామీ ఇచ్చారు. వారిలో కొందరు రాయడానికి ముందుకొచ్చారు, మరికొందరు ఆందోళనలు వ్యక్తం చేశారు. తమ సహచర మహిళలు ఎగతాళి చేస్తారేమోనని భయపడి, వారిలో కొందరు మారుపేర్లతో రాస్తామని చెప్పారు. స్వంత పేరుతో రాయడమే కకుండా పత్రిక నిర్వహణ చేపట్టమని వారిని ఒప్పించేందుకు ప్రయత్నించాం, కానీ దేశం ఇంకా ఆ స్థాయికి చేరుకోలేదని అనుకుంటున్నాను.

 అభిప్రాయాలు 
డి పద్మావతి, అస్పష్ట ప్రతిబింబాలు అనే పుస్తకంలో - "హిందూ సుందరి, నాడు వెలువడ్డ పత్రికలో విప్ణవాత్మక మైన ధోరణిలో నడిచిన స్త్రీల పతిక అని చెప్పవచ్చు. నిజంగా స్త్రీల నమన్యల్ని సరియైన పంథాలో చర్చించి ప్రశ్నించేది. కేవలం స్త్రీని విద్యావంతురాల్ని చేయడమే కాక స్త్రీ హక్కుల్ని గూర్చి పశ్నించిన మొదటి పత్రిక. స్త్రీలకు సమాజంలో జరుగుతున్న అన్యాయాల్ని నిష్కర్షగా ఖండించిన పత్రిక!"

 మూలాలు 

వర్గం:మూతబడిన తెలుగు పత్రికలు
వర్గం:తెలుగు మాసపత్రికలు
వర్గం:తెలుగు మహిళల పత్రికలు
వర్గం:ఏలూరు నుండి ప్రచురితమైన తెలుగు పత్రికలు
వర్గం:20 వ శతాబ్దపు తెలుగు పత్రికలు
వర్గం:కాకినాడ నుండి ప్రచురితమైన తెలుగు పత్రికలు