వినాయకరావు పట్వర్ధన్

పండిట్ వినాయక్ నారాయణ్ పట్వర్ధన్ (జూలై 22, 1898 - ఆగస్టు 23, 1975) భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం గ్వాలియర్ ఘరానా (గాన శైలి) కు చెందిన భారతీయ గాయకుడు. 

 ప్రారంభ జీవితం 
వినాయకరావు మేనమామ కేశవరావు కోరట్కర్ ఇతని మొదటి సంగీత గురువు. 1907లో లాహోర్ లోని గంధర్వ మహావిద్యాలయానికి వెళ్లి అక్కడ విష్ణు దిగంబరు పలుస్కర్ వద్ద విద్యనభ్యసించారు.

 కెరీర్ 
వినాయకరావు బొంబాయి, నాగపూర్, లాహోర్ లతో సహా గంధర్వ మహావిద్యాలయంలోని వివిధ శాఖలలో బోధనా నియామకాలను స్వీకరించాడు. వినాయకరావు గాత్రం ప్రజలలో ప్రాచుర్యం పొందింది, ముఖ్యంగా నటుడు/గాయకుడు బాల గంధర్వ దృష్టిని ఆకర్షించింది. ఒకానొక సందర్భంలో గ్వాలియర్ అనుభవజ్ఞుడు రామకృష్ణ బువా వాజే పుణెలోని గాయకులకు ఒక సవాలు విసిరారు. ఈ సవాలును స్వీకరించిన వినాయకరావు వాజే వద్ద సంక్లిష్ట రాగాలను నేర్చుకున్నారు.

1940వ దశకం చివర్లో భీమ్ సేన్ జోషి ఉపాధ్యాయుడి కోసం వెతుకుతున్న సమయంలో జలంధర్ లో వినాయకరావును కలిశాడు. సవాయి గంధర్వుని చూసి నేర్చుకోవాలని వినాయకరావు సలహా ఇచ్చాడు. తరువాత, పట్వర్ధన్ మరాఠీ సంగీతంలో పాత్రలను స్వీకరించాడు. సినిమాలకు పాడాలన్న గురువు సూచనను మన్నించిన వినాయక్ పుణె వెళ్లి గంధర్వ మహావిద్యాలయంలో సొంత శాఖను స్థాపించారు. చిన్న వయసులోనే సంగీతం నేర్చుకోవడానికి అంకితం కావాలని నిర్ణయించుకుని నాటకం, సినిమా ఆకర్షణను విస్మరించారు.

వినాయకరావు తన గురువు కుమారుడు డి.వి.పలుస్కర్, సునంద పట్నాయక్ లతో సహా సుప్రసిద్ధులైన శిష్యులకు శిక్షణ ఇచ్చాడు.

 గాయకుడు 
వినాయకరావు పట్వర్ధన్ గానం గ్వాలియర్ ఘరానా శైలి లక్షణమైన రాగాలకు సరళమైన,  సూటిగా ఉండే విధానాన్ని ప్రతిబింబించింది. ఆయనకు ఇష్టమైన రాగాల్లో 'బహర్', 'అదానా', 'ముల్తానీ', 'మల్హర్', 'జైజైవంతి', 'హమీర్', 'భైరవ్-బహర్' ఉన్నాయి. చాలా ముఖ్యమైన మ్యూజిక్ ఫెస్టివల్స్ లో ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. సంగీతంపై పాఠ్యపుస్తకాలు రచించిన ఆనాటి అతికొద్ది మంది సంగీత విద్వాంసులలో ఆయన ఒకరు. వినాయకరావు తన ఏడు భాగాల 'రాగా విజ్ఞాన్' ధారావాహికలో వివిధ రాగాల ముఖ్యమైన అంశాలను, వాటి వ్యాకరణాన్ని వివరించారు. అతని కచేరీలు,  రికార్డింగ్ లలో, అతని తోటి విద్యార్థి నారాయణరావు వ్యాస్ వినాయకరావుతో పాటు ఉండేవాడు.

 గుర్తింపు 
1972లో భారత రాష్ట్రపతి చేతుల మీదుగా పద్మభూషణ్ పురస్కారం అందుకున్నారు. సోవియట్ యూనియన్,  ఇతర దేశాలకు భారతీయ సాంస్కృతిక ప్రతినిధి బృందానికి నాయకత్వం వహించాడు.

ఫిల్మ్ అండ్ టీవీ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా ఆయనపై అరుణా రాజే రూపొందించిన డాక్యుమెంటరీకి మద్దతు ఇచ్చింది.

 వారసత్వం 
ఆయన శిష్యులలో ఒకరైన ఎల్.ఆర్.కేల్కర్ మద్రాసు (చెన్నై)లో స్థిరపడ్డారు. రచయిత రోహిణీప్రసాద్ మొదట్లో ఆయన వద్ద సితార్ నేర్చుకున్నారు. కేల్కర్ ప్రసిద్ధ శిష్యులలో వయొలిన్ విద్వాంసుడు ఎన్.రాజం కూడా ఉన్నారు, అతను బెనారస్ లో ఓంకార్ నాథ్ ఠాకూర్ వద్ద చదువుకున్నాడు.

 మూలాలు 

వర్గం:1975 మరణాలు
వర్గం:1898 జననాలు