బొంబాయి శాసనమండలి

బొంబాయి శాసన మండలి బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ తరువాత బ్రిటిష్ ఇండియా భారత రాష్ట్రమైన బొంబాయి, ద్విసభ శాసనసభ ఎగువ సభ.

 చరిత్ర 
ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ యాక్ట్ 1861 ప్రకారం బొంబాయి లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ను ఒక సలహా సంస్థగా ఏర్. దీని ద్వారా వలసవాద పరిపాలన సలహా సహాయం పొందింది. ఈ చట్టం మొదటిసారిగా నలుగురు ఆంగ్లేతర భారతీయ సభ్యులను మండలికి నామినేట్ చేయడానికి ప్రాంతీయ గవర్నరుకు అధికారం ఇచ్చింది. ఈ చట్టం ప్రకారం, నామినేటెడ్ సభ్యులు తమ సొంత బిల్లులను ప్రవేశపెట్టడానికి, మండలిలో ప్రవేశపెట్టిన బిల్లులపై ఓటు వేయడానికి అనుమతించబడ్డారు.అయితే కార్యనిర్వాహకవర్గాన్ని ప్రశ్నించడానికి, తీర్మానాలను ప్రవేశపెట్టడానికి లేదా బడ్జెట్ను పరిశీలించడానికి, కేంద్ర శాసనసభ ఆమోదించిన చట్టాలలో జోక్యం చేసుకోవడానికి వారికి అనుమతి లేదు. గవర్నరు మండలికి అధ్యక్షుడిగా ఉండేవాడు. ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎంతకాలం పాటు మండలిని సమావేశపరచాలి, అనేదాని గురించి చర్చించాలనే దానిపై గవర్నరుకు పూర్తి అధికారం ఉండేది. అతను కార్యనిర్వాహక మండలికి చెందిన ఇద్దరు సభ్యులు, బొంబాయి అడ్వకేట్ జనరల్ మండలిలో పాల్గొనడానికి, ఓటు వేయడానికి అనుమతించబడ్డారు.

అప్పటి బొంబాయి ప్రావిన్స్ పూర్వపు శాసనమండలి మొదటి సమావేశం 1862 జనవరి 22న బొంబాయిలోని టౌన్ హాల్ దర్బార్ హాల్లో జరిగింది. ఈ సమావేశానికి అప్పటి గవర్నర్ సర్ జార్జ్ రస్సెల్ క్లర్క్ అధ్యక్షత వహించారు. మండలిలో మొదటి ఐదుగురు భారతీయ సభ్యులను ఎంపిక చేశారు. వారిలో ముగ్గురికి ఆంగ్లభాష తెలిసేదికాదు.

1892లో ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ యాక్ట్ 1892 ద్వారా కౌన్సిల్ పాత్ర విస్తరించబడింది. కౌన్సిల్ మొత్తం సభ్యుల సంఖ్యను ఇరవైకి పెంచింది. బొంబాయి నగరపాలక సంస్థ, బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయం సభ్యులు, బొంబాయ్ ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్, కరాచీ ఛాంబర్ ఆఫ్ వాణిజ్య, సింధ్ జమీందార్లు, దక్కన్ సర్దార్లు, ఉత్తర విభాగం పురపాలక సంఘాల, దక్షిణ విభాగం స్థానిక బోర్డులు, కేంద్ర విభాగం ముగ్గురు ప్రతినిధుల నుండి అనధికారిక సభ్యులను నామినేట్ చేసేవారు. కౌన్సిల్ వార్షిక ఆర్థిక నివేదికను చర్చించి, కొన్ని పరిమితులకు లోబడి ప్రశ్నలు అడగవచ్చు.

ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ యాక్ట్ 1909 ప్రకారం అధికారికంగా కౌన్సిల్ సభ్యులను ఎన్నుకునే పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టింది, కానీ సభ్యుల ప్రత్యక్ష ఎన్నికకు వీలు కల్పించలేదు.ఇది మండలిలో స్వయంచాలక అధికారిక (కార్యనిర్వాహక) మెజారిటీలను రద్దు చేసింది.సాధారణ ప్రజా ప్రయోజనం, బడ్జెట్ విషయాలపై తీర్మానాలను ప్రవేశపెట్టడానికి, అనుబంధ ప్రశ్నలను అడగడానికి దాని సభ్యులకు అధికారం ఇచ్చింది.

మాంటేగ్-చెమ్స్ఫోర్డ్ నివేదిక సిఫారసుల ఆధారంగా, 1919 భారత ప్రభుత్వ చట్టం అమలు చేయబడింది.ఈ చట్టం బొంబాయి శాసన మండలిని విస్తరించింది.ఎన్నికైన సభ్యుల సంఖ్యను నామినేటెడ్, అధికారిక సభ్యుల కంటే ఎక్కువగా పెంచింది.ఇది ప్రావిన్సులలో ద్వైపాక్షిక వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టింది.

1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం ద్వైపాక్షిక పాలనను రద్దు చేసి ప్రాంతీయ స్వయంప్రతిపత్తిని స్థాపించింది.ఇది బొంబాయి ప్రావిన్స్‌లో ద్విసభ శాసనసభను సృష్టించింది. శాసనసభ గవర్నరు, రెండు శాసన సంస్థలు, ఒక శాసనసభ, ఒక శాసన మండలి ఉండేవి.ఈ మండలి గవర్నరు రద్దు చేయాల్సిన శాశ్వత సంస్థ కాదు.దాని సభ్యులలో మూడింట ఒక వంతు ప్రతి మూడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి పదవీ విరమణ చేస్తారు.1947లో భారతదేశం స్వతంత్రం పొందిన తరువాత, 1950లో భారత రాజ్యాంగం ఆమోదించబడిన తరువాత, శాసనమండలి బొంబాయి రాష్ట్ర శాసనసభలో ఎగువసభగా కొనసాగింది.1960లో బొంబాయి రాష్ట్ర శాసనసభ మహారాష్ట్ర, గుజరాత్ విభజించబడిన తరువాత ఉనికిలో లేదు.
 సభ్యుల జాబితా (1862-1909) 
సంవత్సరం.గవర్నర్అధికారులుఅధికారులు కాని వారు1862–1867హెన్రీ బార్ట్లే ఫ్రెరేవాల్టర్ రిచర్డ్ కాసెల్స్, ఎమ్. ఆర్. వెస్ట్రోప్, డబ్ల్యూ. బి. ట్రిస్ట్రామ్, జనరల్ సర్ విలియం మాన్స్ఫీల్డ్, హెచ్. హెచ్. రీవ్స్జగనాథ్ శంకర్సెత్ (1862-1865), నవాబుల సవన్నూర్ అబ్దుల్ తబ్రీజ్ ఖాన్ దిలెర్ జంగ్ బహదూర్ (1862) రుస్తుంజీ జంషెట్జీ జీజీభాయ్, సర్దార్ మాధవరావు వించుర్కర్, సేథ్ ప్రేమభాయ్ హేమ్చంద్, మంగల్దాస్ నాథుభాయ్ (1866-1867), ఔంధ్ రాష్ట్రానికి చెందిన పరశురామ్ రావు శ్రీనివాస్ 1867–1872సేమౌర్ వెసీ-ఫిట్జ్ గెరాల్డ్సర్ అలెగ్జాండర్ గ్రాంట్ (1868) ఆండ్రూ స్కోబెల్ ఔంధ్ రాష్ట్రానికి చెందిన పరశురామ్ రావు శ్రీనివాస్ (1867-1868), మంగల్దాస్ నాథుభాయ్ (1867-1872), ఆల్బర్ట్ అబ్దుల్లా డేవిడ్ సస్సూన్ (1868-1872), ఫ్రామ్జీ నసర్వాన్జీ పటేల్, సర్ జంషెడ్జీ జీజీభాయ్, 2వ బారోనెట్1872–1877సర్ ఫిలిప్ వోడ్హౌస్ఆండ్రూ స్కోబిల్ (1870-1877), చార్లెస్ స్టావ్లీచార్లెస్ స్టావెలీమంగల్దాస్ నాథుభాయ్ (1872-1874), సర్ జంషెడ్జీ జీజీభాయ్, 2వ బారోనెట్, నారాయణ్ వాసుదేవ్ దాబోల్కర్ (1872-1877), విశ్వనాథ్ నారాయణ్ మండ్లిక్ (1874-1880), పదమ్జీ పెస్టాంజీ (1874-1876), సోరాబ్జీ షాపూర్జీ బెంగాలీ (1876) దోసాభాయ్ ఫ్రామ్జీ కారక (1877) సర్ జంషెట్జీ జీజీభోయ్, 3వ బారోనెట్, నఖుదా మొహమ్మద్ అలీ రోఘే, బెచార్డాస్ అంబైదాస్ లాస్కరి1877–1880రిచర్డ్ టెంపుల్హెన్రీ వార్రే, జె. గిబ్స్, ఎల్. ఆర్. ఆష్బర్నర్, ఈ. డబ్ల్యూ. రావెన్స్క్రాఫ్ట్, కల్నల్ సి. జె. మెరిమాన్, కల్నిల్ డబ్ల్యూ. సి. ఆండర్సన్, ఎమ్. బాల్ఫోర్, ఎమ్. మోవాట్ ఎం. మోవత్దోసాభాయ్ ఫ్రామ్జీ కారక (1877-1879), నారాయణ్ వాసుదేవ్ దాబోల్కర్ (1877-1880), విశ్వనాథ్ నారాయణ్ మండ్లిక్, ఎడ్రూస్="" ఎల్="" గోకుల్దాస్="" జన్రావ్="" నాయక్="" నింబాళ్కర్="" ఫల్తాన్="" మధోజీ="" మొరార్జీ"" రావు="" స్యూద్="" హుస్సేన్="">సర్ జంషెడ్జీ జీజీభాయ్, 3వ బారోనెట్ (1880)1880–1885జేమ్స్ ఫెర్గూసన్హెన్రీ వార్రే, ఎల్. ఆర్. ఆష్బర్నర్, ఈ. డబ్ల్యూ. రావెన్స్క్రాఫ్ట్, కల్నల్ సీ. జే. మెరిమాన్, కల్నిల్ డబ్ల్యూ. సీ. ఆండర్సన్, జేమ్స్ ఎమ్. గ్రాహంసర్ జంషెడ్జీ జీజీభాయ్, 3వ బారోనెట్ (1880) సోలమన్ డేవిడ్ సస్సూన్ (1880) ఆగా ఖాన్ II (1880) గోపాల్ హరి దేశ్ముఖ్ (ID4), విశ్వనాథ్ నారాయణ్ మండ్లిక్ (ID5), నారాయణ్ వాసుదేవ్ దాబోల్కర్ (ID5), రహీమ్తుల్లా ఎమ్. సయాని (ID1), బద్రుద్దీన్ త్యాబ్జీ (ID2), కాశీనాథ్ త్రింబక్ తెలంగ్ (1884) లింబ్దీ రాష్ట్రానికి చెందిన సర్ జస్వంత్సింగ్జీ ఫతేసింగ్జీ (1818) ఖండేరావ్ విశ్వనాథ్ రాస్తే (ID3) 1885–1890లార్డ్ రేజె. బి. రిచీ, రేమండ్ వెస్ట్, ఫ్రాన్సిస్ లా లాథమ్, జె. మాక్ఫెర్సన్, ఫ్రాంక్ ఫోర్బ్స్ ఆడమ్, జెఆర్ నాయ్లర్మహాదేవ్ గోవింద్ రానాడే (1885-1886), ఖండేరావ్ విశ్వనాథ్ రాస్తే, ఎమ్, "" కాజీ="" ఖాన్="" దాదాభాయ్=,నవరోజీ," బహదూర్="" రహీమతుల్లా"" షహాబుద్దీన్, సయాని=ఫిరోజెషా మెహతా (1887) దిన్షా మానెక్జీ పెటిట్ (ID2), ఇదార్ రాష్ట్రానికి చెందిన జవాన్సింగ్జీ, బెచార్డాస్ వెహరిదాస్ దేశాయ్ (1888) కాశీనాథ్ త్రింబక్ తెలంగ్, మహాదేవ్ వాసుదేవ్ బార్వే1890–1895లార్డ్ హారిస్హెర్బర్ట్ మిల్స్ బర్డ్వుడ్, ఎ. సి. ట్రెవర్, బాసిల్ లాంగ్, సర్ ఆర్. వెస్ట్, సర్ చార్లెస్ ప్రిచార్డ్, టి. డి. లిటిల్, జి. డబ్ల్యు. విడాల్,మహాదేవ్ గోవింద్ రానాడే (1890-1891) (1893-1894), రహీమతుల్లా ఎమ్. సయాని (1894-1895), దోరాబ్జీ పదమ్జీ, రాంచోద్లాల్ చోటాలాల్, హసన్ అలీ ఎఫెండీ1895–1900లార్డ్ శాండ్హర్స్ట్జాన్ న్యూజెంట్, చార్లెస్ ఒలివంట్, ఎ. ఎస్. మోరియార్టీ, టి. ఆర్. మెక్లెల్లాన్, ఆర్. హెచ్. మకాలే, ఇ. గైల్స్, హెచ్. ఎమ్. థాంప్సన్, సిటి. బుర్కే, ఆండ్రూ వింగేట్, డబ్ల్యు. సి. హ్యూస్, హెచ్. బాట్టీ, పిసిహెచ్. స్నో, హెచ్. ఇ. ఎం. జేమ్స్, ఎఫ్. ఎస్. పి. లెలీ, ఎ. అబెర్కోంబీ, టి. ఎల్. ఎఫ్. బ్యూమాంట్, జె. టేట్, హెచ్. ఎఫ్. ఆస్టన్, జె. డబ్ల్యు. పి. ముయిర్-మెకెంజీసయనాని (1895-1896), బాల గంగాధర్ తిలక్ (1895-1897), ఫిరోజెషా మెహతా, దాజీ అబాజీ ఖరే, చిమన్లాల్ హరిలాల్ సెతల్వాడ్, మీర్ అల్లాబక్ష్ ఖాన్ షాహ్వానీ తల్పూర్, గోపాల్ కృష్ణ గోఖలే (1899-1900), ధోండో షమరావ్ గరుడ్, ఎన్. జి. చందావర్కర్, విజ్భుఖండాస్ ఆత్మారామ్ మెహతా, చునిలాల్ వెనిలాల్, అచ్యుత్ భాస్కర్ దేశాయ్ 1900–1903హెన్రీ నార్త్కోట్హెర్బర్ట్ మిల్స్ బర్డ్వుడ్, చార్లెస్ ఒలివంట్ (1900-1902), ఎడ్మండ్ మెక్గిల్డౌనీ హోప్ ఫుల్టన్ (1902) జేమ్స్ మోంటేత్గోపాల కృష్ణ గోఖలే (1901) ఫిరోజెషా మెహతా, సర్ భాలచంద్ర కృష్ణ భటవ్డేకర్, దాజీ అబాజీ ఖరే, గోకుల్దాస్ పరేఖ్, సర్దార్ నారాయణరావు గోవిందరావు ఘోర్పాడే (ఇచలకరంజీ అధిపతి శ్రీపాద్ అనంత్ ఛత్రె, ఫజల్భాయ్ విస్రమ్1903–1907లార్డ్ లామింగ్టన్జేమ్స్ మోంటేత్, జాన్ ముయిర్ మెకెంజీ, ఇ. మెక్. హెచ్. ఫుల్టన్, సి. హెచ్. ఆర్మ్స్ట్రాంగ్, ఎం. డి. పి. వెబ్, డబ్ల్యు. హెచ్. వైట్, ఇ. గైల్స్, జెఎల్ జెంకిన్స్, ఆర్. ఎ. లాంబ్, జె. టేట్, డబ్ల్యుసి హ్యూస్, సిలాస్ మేయర్ మోసెస్మీర్ అల్లాహ్బక్ష్ ఖాన్ షాహ్వానీ తాల్పూర్ (1903) గోకుల్ దాస్ పరేఖ్ (1903-1904), ఇబ్రహీం రహీమ్తూలా (1903) దాజీ అబాజీ ఖరే (1903) హరి సీతారాం దీక్షిత్ ఖండాలవాలా నవరోజీ, చిమన్లాల్ హరిలాల్ సెతల్వాడ్, విఠాల్దాస్ ఠాక్రే, కురుంద్వాడ్ సీనియర్ చింతామనరావు పట్వర్ధన్, ఫిరోజెషా మెహతా (1904) దారాషా చిచ్గర్ (1904) ఆర్. జి. భండార్కర్ (1904) గణపత్రావు వించుర్కర్ (1904] 

 భారతీయ మండలుల చట్టం 1909 
1909 భారత మండలి చట్టం శాసన మండలి స్థానాలను 49కి (గవర్నర్ తో సహా) విస్తరించింది.మండలికి పరోక్షంగా సభ్యుల ఎన్నికను ప్రవేశపెట్టింది. శాసనమండలిని ఏర్పాటు చేశారు

 ఎక్స్-అఫిషియో సభ్యులు (4) : కార్యనిర్వాహక మండలి సభ్యులు (3), అడ్వకేట్ జనరల్ (1) 
 నామినీ సభ్యులు (21) : అధికారులు (14) : నిపుణులు (2) : అధికారులు కానివారు
 ఎన్నికైన సభ్యులుః బొంబాయి మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ (1) మునిసిపాలిటీలు (4) బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయం (1) భూస్వాములు (3) ముస్లింలు (4] బొంబాయి ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ (1) కరాచీ ఛాంబర్ ఆఫ్ వాణిజ్యం (1) మిల్లు యజమానుల సంఘాలు బొంబాయి (1), అహ్మదాబాద్ (1) భారతీయ వాణిజ్య సమాజం (1).

రఫీద్దీన్ అహ్మద్, సర్ చినుభాయ్ రాంచోద్లాల్, లల్లుభాయ్ షామాల్దాస్ మెహతా (1910-1912), ఆర్. పి. పరాంజ్పే (1912-1915), సర్ గోకుల్ దాస్ పరేఖ్ పటేల్="" విఠల్భాయ్="దిన్షా ఎడుల్జీ వాచా (1915), బాలకృష్ణ సీతారాం కామత్, వాడెరో గులాం ఖాదిర్ దయో, 

 భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1919 
ప్రావిన్స్‌లో ద్వైపాక్షిక భావనను ప్రవేశపెట్టిన 1919 భారత ప్రభుత్వ చట్టం మండలిని మరింత విస్తరించింది. ఎన్నికైన సభ్యులకు మెజారిటీని ఇచ్చింది.

కౌన్సిల్ కూర్పు ఈ క్రింది విధంగా ఉందిః

 నామినేటెడ్ సభ్యులు
 గవర్నర్ కార్యనిర్వాహక మండలి ఎక్స్-అఫిషియో సభ్యులు
 నామినేటెడ్ అధికారులు (25) 
 ప్రత్యేక ఆసక్తి సమూహాల నుండి నామినేట్ చేయబడ్డారు (5) : ఆంగ్లో-ఇండియన్స్, భారతీయ క్రైస్తవులు, కార్మిక, అణగారిన తరగతులు, పత్తి వ్యాపారం
 ఎన్నికైన సభ్యులు (86) 
 ముహమ్మద్ కానివారు (జనరల్) (46) 
 అర్బన్ (11) : బొంబాయి సిటీ (ఉత్తర (3) : బొంబే సిటీ (దక్షిణం) : కరాచీ, అహ్మదాబాద్, సూరత్, షోలాపూర్, పూనా
 గ్రామీణ (35) : అహ్మదాబాద్ (2) బ్రోచ్, కైరా (2) పంచ్ మహల్స్, సూరత్ (2) థానా (2) అహ్మద్నగర్ (2) తూర్పు ఖాందేశ్ (3) నాసిక్ (2) పూనా (2) సతారా (3) బెల్గాం (2) బీజాపూర్, ధార్వార్ (2) కనారా, రత్నగిరి (2) తూర్పున సింధ్, పశ్చిమ సింధ్, షోలాపూర్, కోలాబా, పశ్చిమ ఖండేష్
 మహమ్మద్ (27:2) 
 అర్బన్ (5) : బొంబాయి సిటీ (2) కరాచీ సిటీ, అహ్మదాబాద్ & సూరత్, పూనా & షోలాపూర్
 గ్రామీణ (22) : ఉత్తర విభాగం (3) : సెంట్రల్ డివిజన్ (3) దక్షిణ విభాగం (3. హైదరాబాద్ (2. కరాచీ) (2. లర్కానా (3. సుక్కూర్ (2. థార్ & పార్కర్) (2) : నవేబ్ షా, ఎగువ సింధ్ సరిహద్దు
 యూరోపియన్ (2) బొంబాయి సిటీ, ప్రెసిడెన్సీ
 భూస్వాములు (3) : దక్కన్ సర్దార్లు, గుజరాత్ సర్దార్లు, సింధ్ జాగీర్దార్లు
 విశ్వవిద్యాలయం (1) : బాంబే విశ్వవిద్యాలయం
 వాణిజ్యం & పరిశ్రమ (7) : బొంబాయి ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ (2) కరాచీ ఛాంబర్ ఆఫ్ వాణిజ్యం, బొంబాయి ట్రేడ్స్ అసోసియేషన్, బొంబాయ్ మిల్లు ఓనర్స్ అసోసియేషన్, అహ్మదాబాద్ మిల్లు ఓనర్ల అసోసియేషన్, ఇండియన్ మర్చంట్స్ ఛాంబర్ & బ్యూరో

7 నియోజకవర్గాలు మరాఠాలకు కేటాయించబడ్డాయి.

ఎన్. జి. చందావర్కర్, ఇబ్రహీం రహీమతుల్లా (1923), అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ దేహ్లావి (1927) వంటి భారతీయులు కౌన్సిల్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 1937 బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ ఎన్నికలు
 బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ గవర్నర్ల జాబితా
 బొంబాయి శాసనసభ

 సూచనలు 

వర్గం:ముంబాయి
వర్గం:ఉనికిలో లేేని శాసనమండళ్లు