భారత యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ

యువజన వ్యవహారాలు & క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ భారతదేశంలోని యువజన వ్యవహారాల శాఖ & క్రీడల శాఖను నిర్వహించే భారత ప్రభుత్వ శాఖ. మన్సుఖ్ మాండవియా ప్రస్తుతం యువజన వ్యవహారాలు & క్రీడల మంత్రిగా ఉన్నారు, అతని తర్వాత సహాయ మంత్రిగా రక్షా ఖడ్సే ఉన్నారు.

అర్జున అవార్డు & మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న అవార్డులతో సహా వివిధ విభాగాలలో వార్షిక జాతీయ యువజన అవార్డులు, జాతీయ క్రీడా అవార్డులను కూడా మంత్రిత్వ శాఖ అందిస్తుంది.

 చరిత్ర 
1982 ఆసియా క్రీడలు న్యూఢిల్లీ నిర్వహించే సమయంలో ఈ మంత్రిత్వ శాఖను క్రీడల శాఖగా ఏర్పాటు చేశారు . అంతర్జాతీయ యువజన సంవత్సరం, 1985 వేడుకల సందర్భంగా దీని పేరు యువజన వ్యవహారాలు & క్రీడల శాఖగా మార్చబడింది. ఇది 2000 మే 27న ప్రత్యేక మంత్రిత్వ శాఖగా మారింది. తదనంతరం, 2008లో, మంత్రిత్వ శాఖ యువజన వ్యవహారాల శాఖ మరియు శాఖగా విభజించబడింది. ఇద్దరు వేర్వేరు కార్యదర్శుల ఆధ్వర్యంలో క్రీడలు .

 యువజన వ్యవహారాల శాఖ 
స్పోర్ట్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ వలె కాకుండా, డిపార్ట్‌మెంట్ యొక్క అనేక విధులు విద్య, ఉపాధి & శిక్షణ, ఆరోగ్యం మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ వంటి ఇతర మంత్రిత్వ శాఖలకు సంబంధించినవి కాబట్టి ఇది యువత నిర్మాణానికి ఫెసిలిటేటర్‌గా ఎక్కువగా పనిచేస్తుంది.

 యువత నిర్వచనం 
ఐక్యరాజ్యసమితి " యువత "ని 15–24 సంవత్సరాలుగా నిర్వచించింది  మరియు కామన్వెల్త్‌లో ఇది 15–29 సంవత్సరాలు. ఈ అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా మరింత నిర్వచనాన్ని ఉపయోగించడానికి, డ్రాఫ్ట్ NYP 2012 నిర్వచనాన్ని 13–35 సంవత్సరాల నుండి 16–30 సంవత్సరాలకు మారుస్తుంది.  డ్రాఫ్ట్ NYP 2012 16-30 సంవత్సరాల వయస్సు బ్రాకెట్‌ను మూడు గ్రూపులుగా విభజించాలని యోచిస్తోంది.

 సంస్థలు 

 నెహ్రూ యువ కేంద్ర సంఘటన్ 
 రాజీవ్ గాంధీ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యూత్ డెవలప్‌మెంట్

 కార్యక్రమాలు 

 రాష్ట్రీయ యువ సశక్తికరణ్ కార్యక్రమం: పథకాల విలీనం (నేషనల్ యూత్ కార్ప్స్, యూత్ హాస్టల్స్ మొదలైనవి)
 యువత కౌమార అభివృద్ధి కోసం జాతీయ కార్యక్రమం (NPYAD) : 2008-09 
 జాతీయ సేవా పథకం (NSS)
 నేషనల్ యూత్ కార్ప్స్ 
 ఇంటర్నేషనల్ యూత్ ఎక్స్ఛేంజ్ ప్రోగ్రామ్ 
 జాతీయ యువజనోత్సవం 
 అర్బన్ స్పోర్ట్స్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ స్కీమ్ (USIS) : 2010–11లో మౌలిక సదుపాయాలు మెరుగుదలలకు నిధులను అందించడానికి ఒక పైలట్ ప్రాజెక్ట్ 
 పంచాయతీ యువ క్రీడా ఔర్ ఖేల్ అభియాన్ 
 స్కౌటింగ్ & గైడింగ్ ప్రచారం: భారత్ స్కౌట్స్ అండ్ గైడ్స్ (BSG), హిందుస్థాన్ స్కౌట్ అండ్ గైడ్ (HSG) స్కౌట్ గైడ్ ఆర్గనైజేషన్ (SGO) జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం స్కౌటింగ్ రంగంలో అత్యున్నత సంస్థగా భారత ప్రభుత్వంచే గుర్తించబడింది. 
 యూత్ హాస్టల్స్

 అవార్డులు 

 నేషనల్ యంగ్ లీడర్స్ అవార్డ్స్ (NYLA)
 టెన్జింగ్ నార్గే నేషనల్ అడ్వెంచర్ అవార్డు
 జాతీయ యువజన అవార్డులు
 జాతీయ సేవా పథకం (NSS) అవార్డులు
 అత్యుత్తమ యూత్ క్లబ్‌లకు అవార్డులు (NYKS) 

 క్రీడల విభాగం 
డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్పోర్ట్స్ అనేది భారత ప్రభుత్వం ఆధ్వర్యంలోని యువజన వ్యవహారాలు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ విభాగం. ఇది 2008 ఏప్రిల్ 30న సృష్టించబడింది. వారు FIFA U-17 ప్రపంచ కప్‌ను భారతదేశానికి తీసుకురావడంలో కూడా సహాయపడ్డారు. క్రీడా మంత్రిత్వ శాఖ సలహాదారులు - రాహుల్ రానా (డూన్ స్కూల్) మరియు అర్జున్ దేవాన్ (ది లారెన్స్ స్కూల్) ఇందులో ఎక్కువ భాగం పోషించారు.

 సంస్థలు 

 స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా 
 జాతీయ క్రీడా విశ్వవిద్యాలయం
 నేషనల్ యాంటీ డోపింగ్ ఏజెన్సీ (NADA)  
 లక్ష్మీబాయి నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫిజికల్ ఎడ్యుకేషన్
 నేషనల్ డోప్ టెస్టింగ్ లాబొరేటరీ

నేతాజీ సుభాష్ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్పోర్ట్స్ (NSNIS)

 అవార్డులు 

 ద్రోణాచార్య అవార్డు
 అర్జున అవార్డు
 ధ్యాన్ చంద్ అవార్డు
 మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న
 రాష్ట్రీయ ఖేల్ ప్రోత్సాహన్ పురస్కార్
 మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్ ట్రోఫీ

 కేబినెట్ మంత్రులు 

 గమనిక:
 MoS, I/C – రాష్ట్ర మంత్రి (స్వతంత్ర బాధ్యత)

నం.ఫోటోమంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీమంత్రిత్వ శాఖప్రధాన మంత్రినుండికుకాలంక్రీడా మంత్రి1link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Buta_Singh_at_DJ_Sheizwoods_house_(11)_(cropped).jpg|84x84pxబూటా సింగ్
(1934–2021) రోపర్
కోసం MP
(MoS, I/C 1983 జనవరి 29 వరకు) 1982 సెప్టెంబరు 2 1984 అక్టోబరు 312 సంవత్సరాలు, 115 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)ఇందిర IVఇందిరా గాంధీ 1984 నవంబరు 4 1984 డిసెంబరు 31రాజీవ్ ఐరాజీవ్ గాంధీ–link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rajiv_Gandhi,_the_6th_PM_of_India.jpg|88x88pxరాజీవ్ గాంధీ
(1944–1991) అమేథీ
ఎంపీ
(ప్రధాని) 1984 డిసెంబరు 31 1985 సెప్టెంబరు 25268 రోజులురాజీవ్ IIఈ వ్యవధిలో మంత్రిత్వ శాఖ రద్దు చేయబడింది యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రి2link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Uma_Bharati_in_2014.jpg|93x93pxఉమాభారతి
(జననం 1959) భోపాల్
ఎంపీ
(MoS, I/C) 1999 మార్చి 1 1999 అక్టోబరు 13226 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి IIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి3link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Leader_of_Opposition,_BThe_Union_Minister_for_Chemicals_and_Fertilizers,_Shri_Ananthkumar,_in_New_Delhi_on_January_08,_2015_(cropped).jpg|83x83pxఅనంత్ కుమార్
(1959–2018) బెంగళూరు సౌత్
ఎంపీ 1999 అక్టోబరు 13 2000 ఫిబ్రవరి 2112 రోజులువాజ్‌పేయి III4link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sukhdev_Singh_Dhindsa.jpg|93x93pxసుఖ్‌దేవ్ సింగ్ ధిండా
(జననం 1936) పంజాబ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ 2000 ఫిబ్రవరి 2 2000 నవంబరు 7279 రోజులుశిరోమణి అకాలీదళ్ (2)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Uma_Bharati_in_2014.jpg|93x93pxఉమాభారతి
(జననం 1959) భోపాల్
ఎంపీ 2000 నవంబరు 7 2002 ఆగస్టు 251 సంవత్సరం, 291 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీ5link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vikram_Verma.jpg|88x88pxవిక్రమ్ వర్మ
(జననం 1944) మధ్యప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ 2002 ఆగస్టు 26 2004 మే 221 సంవత్సరం, 270 రోజులు6link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_still_of_the_Union_Minister_for_Youth_Affairs_and_Sports,_Shri_Sunil_Dutt_in_New_Delhi_on_April_15,_2005.jpg|103x103pxసునీల్ దత్
(1929–2005) ముంబై నార్త్ వెస్ట్
ఎంపీ 2004 మే 23 2005 మే 25
(కార్యాలయంలో మరణించారు)1 సంవత్సరం, 2 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్మన్మోహన్ ఐమన్మోహన్ సింగ్–link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manmohan_Singh_in_2009.jpg|94x94pxమన్మోహన్ సింగ్
(జననం 1932) అస్సాంకు
రాజ్యసభ ఎంపీ
(ప్రధాని) 2005 మే 25 2005 నవంబరు 18177 రోజులు7link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Oscar_Fernandes_at_launch_of_the_Pilot_Project_for_Cashless_Treatment_of_Road_Accident_Victims_on_Gurgaon-Jaipur_Stretch_of_NH-8.jpg|89x89pxఆస్కార్ ఫెర్నాండెజ్
(1941–2021) కర్ణాటక
రాజ్యసభ ఎంపీ
(MoS, I/C) 2005 నవంబరు 18 2006 జనవరి 2972 రోజులు8link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mani_Shankar_Aiyar_addressing_the_Press_Conference_on_4th_NE_Business_Summit_(cropped).jpg|92x92pxమణిశంకర్ అయ్యర్
(జననం 1941) మైలాడుతురై
ఎంపీ 2006 జనవరి 29 2008 ఏప్రిల్ 62 సంవత్సరాలు, 68 రోజులు9link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:M._S._Gill_2020.jpg|94x94pxMS గిల్
(1936–2023) పంజాబ్
కోసం రాజ్యసభ MP
(MoS, I/C 2009 మే 22 వరకు) 2008 ఏప్రిల్ 6 2009 మే 221 సంవత్సరం, 46 రోజులు 2009 మే 28 2011 జనవరి 191 సంవత్సరం, 236 రోజులుమన్మోహన్ II10link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajay_Maken_(cropped).jpg|94x94pxఅజయ్ మాకెన్
(జననం 1964) న్యూఢిల్లీ
MP
(MoS, I/C) 2011 జనవరి 19 2012 అక్టోబరు 281 సంవత్సరం, 283 రోజులు11link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maharaja_Jitendra_Singh_Naruka_of_Alwar.jpg|117x117pxజితేంద్ర సింగ్
(జననం 1971) అల్వార్
ఎంపీ
(MoS, I/C) 2012 అక్టోబరు 28 2014 మే 261 సంవత్సరం, 180 రోజులునైపుణ్యాభివృద్ధి, వ్యవస్థాపకత, యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రి12link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sarbananda_Sonowal_with_PM_Modi_(cropped).jpg|89x89pxసర్బానంద సోనోవాల్
(జననం 1962) లఖింపూర్
ఎంపీ
(MoS, I/C) 2014 మే 27 2014 నవంబరు 9166 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీమోదీ ఐనరేంద్ర మోదీయువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రి (12)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sarbananda_Sonowal_with_PM_Modi_(cropped).jpg|89x89pxసర్బానంద సోనోవాల్
(జననం 1962) లఖింపూర్
ఎంపీ
(MoS, I/C) 2014 నవంబరు 9 2016 మే 231 సంవత్సరం, 196 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీమోదీ ఐనరేంద్ర మోదీ13link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jitendra_Singh.jpg|93x93pxజితేంద్ర సింగ్
(జననం 1956) ఉధంపూర్
ఎంపీ
(MoS, I/C) 2016 మే 23 2016 జూలై 543 రోజులు14link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vijay_Goel_(cropped).jpg|89x89pxవిజయ్ గోయెల్
(జననం 1954) రాజస్థాన్
రాజ్యసభ ఎంపీ
(MoS, I/C) 2016 జూలై 5 2017 సెప్టెంబరు 31 సంవత్సరం, 60 రోజులు15link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Minister_of_State_for_Youth_Affairs_and_Sports_(IC)_and_Information_&_Broadcasting,_Col._Rajyavardhan_Singh_Rathore_addressing_after_felicitating_the_winners_of_the_World_Youth_Boxing_Championship_2017,_at_a_function_(cropped).jpg|70x70pxకల్నల్
రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ రాథోడ్
AVSM
(జననం 1970) జైపూర్ రూరల్
(MoS, I/C) ఎంపీ 2017 సెప్టెంబరు 3 2019 మే 301 సంవత్సరం, 269 రోజులు16link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kiren_Rijiju_with_Modi_(cropped).jpg|89x89pxకిరెన్ రిజిజు
(జననం 1971) అరుణాచల్ వెస్ట్
ఎంపీ
(MoS, I/C) 2019 మే 31 2021 జూలై 72 సంవత్సరాలు, 37 రోజులుమోడీ II17link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shri_Anurag_Singh_Thakur_in_March_2023.jpg|93x93pxఅనురాగ్ సింగ్ ఠాకూర్
(జననం 1974) హమీర్‌పూర్
ఎంపీ 2021 జూలై 7 2024 జూన్ 92 సంవత్సరాలు, 338 రోజులు18link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mansukh_Mandaviya_Profile_(4x5).png|88x88pxమన్సుఖ్ మాండవియా
(జననం 1972) పోర్బందర్
ఎంపీ 2024 జూన్ 10అధికారంలో ఉంది69 రోజులుమోడీ III

 ↑ మంత్రిత్వ శాఖ సామర్థ్యాలు1985 సెప్టెంబరులో మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖకు బదిలీ చేయబడ్డాయి.

 సహాయ మంత్రులు 
నం.ఫోటోమంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీమంత్రిత్వ శాఖప్రధాన మంత్రినుండికుకాలంరాష్ట్ర క్రీడల మంత్రి1రాజ్‌కుమార్ జైచంద్ర సింగ్
(జననం 1942) మణిపూర్
రాజ్యసభ ఎంపీ 1984 డిసెంబరు 31 1985 సెప్టెంబరు 25268 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)రాజీవ్ IIరాజీవ్ గాంధీరాష్ట్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రి2తౌనోజం చావోబా సింగ్
(జననం 1937) ఇన్నర్ మణిపూర్
ఎంపీ 1999 అక్టోబరు 13 2000 మే 27227 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి IIIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి3link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Union_Minister_for_Textiles_Shri_Syed_Shahnawaz_Hussain_addressing_the_Press_on_the_forthcoming_mega_event_for_showcasing_the_expertise_and_capabilities_of_Indian_Fashion_Industry,_Textiles_and_Apparel_manufacturing.jpg|103x103pxసయ్యద్ షానవాజ్ హుస్సేన్
(జననం 1968) కిషన్‌గంజ్
ఎంపీ 2000 మే 27 2000 సెప్టెంబరు 30126 రోజులు4link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pon_Radhakrishnan.jpg|88x88pxపొన్ రాధాకృష్ణన్
(జననం 1952) కన్నియాకుమారి
ఎంపీ 2000 సెప్టెంబరు 30 2003 జనవరి 292 సంవత్సరాలు, 121 రోజులు5విజయ్ గోయెల్
(జననం 1954) చాందినీ చౌక్
ఎంపీ 2003 మే 24 2004 మే 22364 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి IIIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి6link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arun_Yadav_assuming_office_as_Minister_of_State_for_Agriculture.jpg|88x88pxఅరుణ్ సుభాశ్చంద్ర యాదవ్
(జననం 1974) ఖాండ్వా
ఎంపీ 2009 మే 28 2009 జూన్ 1417 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్మన్మోహన్ IIమన్మోహన్ సింగ్7link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pratik_Prakashbapu_Patil_(cropped).jpg|88x88pxప్రతీక్ ప్రకాష్‌బాపు పాటిల్
(జననం 1973) సాంగ్లీ
ఎంపీ 2009 జూన్ 14 2011 జనవరి 191 సంవత్సరం, 219 రోజులు8link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shri_Nisith_Pramanik_Minister.jpg|85x85pxనిసిత్ ప్రమాణిక్
(జననం 1986) కూచ్ బెహార్
ఎంపీ 2021 జూలై 7 2024 జూన్ 92 సంవత్సరాలు, 338 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీమోడీ IIనరేంద్ర మోదీ9link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Raksha_Nikhil_Khadse_assumed_charge_as_the_Minister_of_State_for_Youth_Affairs_and_Sports_(cropped).jpg|86x86pxరక్షా ఖడ్సే
(జననం 1987) రేవర్
ఎంపీ 2024 జూన్ 10మోడీ III

 మూలాలు 

వర్గం:భారత ప్రభుత్వం
వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు