భారత గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

గ్రామీణ భారతదేశం సామాజిక-ఆర్థిక అభివృద్ధిని వేగవంతం చేసే బాధ్యతను భారత ప్రభుత్వ శాఖలోని గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖకు అప్పగించారు. ఆరోగ్యం, విద్య కోసం ప్రత్యేక గ్రామీణ గ్రాంట్లు, పైప్డ్ ఫిల్టర్డ్ డ్రింకింగ్ వాటర్ ప్రోగ్రామ్‌లు, పబ్లిక్ మరియు అఫర్డబుల్ హౌసింగ్ ప్రోగ్రామ్‌లు, పబ్లిక్ వర్క్ ప్రోగ్రామ్‌లు, గ్రామీణ రోడ్లు, మౌలిక సదుపాయాల కోసం గ్రాంట్‌లపై దీని దృష్టి ఉంది. ఇది గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలకు ప్రత్యేక గ్రాంట్లను కూడా అందిస్తుంది.

ప్రస్తుత మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ 2024 జూన్ 10 నుండి పదవిలో ఉన్నారు, ఆయనకు సహాయ మంత్రులుగా పెమ్మసాని చంద్రశేఖర్, కమలేష్ పాశ్వాన్ ఉన్నారు.

చరిత్ర
1952 మార్చి 31న కమ్యూనిటీ ప్రాజెక్ట్స్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కోసం ప్రోగ్రామ్‌లను నిర్వహించడానికి ప్రణాళికా సంఘం క్రింద స్థాపించబడింది. 1952 అక్టోబరు 2న ప్రారంభమైన కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం గ్రామీణాభివృద్ధి చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన అడుగుగా నిలిచింది. ఈ కార్యక్రమం కాలక్రమేణా అనేక మార్పులకు గురైంది, వివిధ ప్రభుత్వ సంస్థలచే పర్యవేక్షించబడింది.

1974 అక్టోబరులో ఆహార, వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖలో భాగంగా గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ సృష్టించబడింది. తర్వాత, 1979 ఆగస్టు 18న, ఇది గ్రామీణ పునర్నిర్మాణ మంత్రిత్వ శాఖగా పిలువబడే దాని స్వంత మంత్రిత్వ శాఖగా మారింది. ఈ మంత్రిత్వ శాఖ తర్వాత 1982 జనవరి 23న గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖగా పేరు మార్చబడింది. 1985 జనవరిలో, ఇది మరోసారి వ్యవసాయం, గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ క్రింద ఒక శాఖగా మార్చబడింది, ఇది తరువాత 1985 సెప్టెంబరులో వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖగా పేరు మార్చబడింది.

1991 జూలై 5న శాఖ తిరిగి గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖగా అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది. ఈ మంత్రిత్వ శాఖ క్రింద 1992 జూలై 2న కొత్త శాఖ, వేస్ట్‌ల్యాండ్ డెవలప్‌మెంట్ డిపార్ట్‌మెంట్ స్థాపించబడింది. 1995 మార్చిలో మంత్రిత్వ శాఖ గ్రామీణ ప్రాంతాలు, ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖగా పేరు మార్చబడింది, ఇందులో గ్రామీణ ఉపాధి, పేదరిక నిర్మూలన శాఖ, గ్రామీణ అనే మూడు శాఖలు ఉన్నాయి.

మళ్లీ, 1999లో గ్రామీణ ప్రాంతాలు, ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ మరోసారి గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖగా పేరు మార్చబడింది.

 విభాగాలు 
మంత్రిత్వ శాఖలో రెండు శాఖలు ఉన్నాయి: గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ, భూ వనరుల శాఖ. ప్రతి విభాగం కార్యదర్శిగా నియమించబడిన సీనియర్ సివిల్ సర్వెంట్ నేతృత్వంలో ఉంటుంది. అనితా చౌదరి ల్యాండ్ రిసోర్సెస్ కార్యదర్శి, జుగల్ కిషోర్ మహాపాత్ర, ఒడిశా నుండి సీనియర్ బ్యూరోక్రాట్, గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ కార్యదర్శి.

 గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ 
డిపార్ట్‌మెంట్ మూడు జాతీయ-స్థాయి పథకాలను అమలు చేస్తుంది: గ్రామీణ రహదారుల అభివృద్ధికి ప్రధాన్ మంత్రి గ్రామ సడక్ యోజన (PMGSY), స్వర్ణజయంతి గ్రామ స్వరోజ్‌గార్ యోజన (SGSY) గ్రామీణ ఉపాధి, గ్రామీణ గృహాల కోసం, ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన ఇది జిల్లా గ్రామీణాభివృద్ధి సంస్థ పరిపాలనను నిర్వహిస్తుంది ( DRDA), దాని క్రింద మూడు స్వయంప్రతిపత్త సంస్థలు ఉన్నాయి:

 కౌన్సిల్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ పీపుల్స్ యాక్షన్ అండ్ రూరల్ టెక్నాలజీ (CAPART)
 నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ (NIRD)
 నేషనల్ రూరల్ రోడ్ డెవలప్‌మెంట్ ఏజెన్సీ (NRRDA)

ఈ మూడు సంస్థలకు గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి చైర్మన్‌గా వ్యవహరిస్తుండగా, మంత్రిత్వ శాఖ కార్యదర్శి వైస్‌ చైర్మన్‌గా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుతం మంత్రి గిరిరాజ్ సింగ్, కార్యదర్శి సుబ్రహ్మణ్యం విజయ్ కుమార్.

 భూ వనరుల శాఖ 
భూ వనరుల శాఖ మూడు జాతీయ-స్థాయి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంది:

 ప్రధాన మంత్రి కృషి సించాయీ యోజన (వాటర్‌షెడ్ డెవలప్‌మెంట్ కాంపోనెంట్)
 డిజిటల్ ఇండియా ల్యాండ్ రికార్డ్ ఆధునీకరణ కార్యక్రమం
 నీరాంచల్ నేషనల్ వాటర్‌షెడ్ ప్రాజెక్ట్
 ఇతర కార్యక్రమాలు
 GIZ నేతృత్వంలోని పైలట్ ల్యాండ్ యూజ్ ప్లానింగ్ అండ్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్రాజెక్ట్
 ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్ - ఇనిషియేటివ్స్

 క్యాబినెట్ మంత్రులు 
నం.ఫోటోమంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీమంత్రిత్వ శాఖప్రధాన మంత్రినుండికుకాలంగ్రామీణ పునర్నిర్మాణ మంత్రి1భాను ప్రతాప్ సింగ్
(జననం 1935) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
(MoS, I/C) 1979 జూలై 30 1980 జనవరి 14168 రోజులుజనతా పార్టీ (సెక్యులర్)చరణ్చరణ్ సింగ్2link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rao_Birender_Singh_stamp_(cropped).jpg|93x93pxరావు బీరేందర్ సింగ్
(1921–2000) మహేంద్రగఢ్
ఎంపీ 1980 జనవరి 20 1982 జనవరి 232 సంవత్సరాలు, 3 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)ఇందిర IVఇందిరా గాంధీగ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి (2)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rao_Birender_Singh_stamp_(cropped).jpg|93x93pxరావు బీరేందర్ సింగ్
(1921–2000) మహేంద్రగఢ్
ఎంపీ 1982 జనవరి 23 1983 జనవరి 291 సంవత్సరం, 6 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)ఇందిర IVఇందిరా గాంధీ3హరినాథ్ మిశ్రా దర్భంగా
ఎంపీ
(MoS, I/C) 1983 జనవరి 29 1984 ఆగస్టు 21 సంవత్సరం, 186 రోజులు4link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mohsina_Kidwai_(cropped).jpg|89x89pxమొహ్సినా కిద్వాయ్
(జననం 1932) మీరట్‌కు
MP
(MoS, I/C 1984 అక్టోబరు 31 వరకు) 1984 ఆగస్టు 2 1984 అక్టోబరు 3190 రోజులు 1984 నవంబరు 4 1984 డిసెంబరు 3157 రోజులురాజీవ్ ఐరాజీవ్ గాంధీ5link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Buta_Singh_at_DJ_Sheizwoods_house_(11)_(cropped).jpg|84x84pxబూటా సింగ్
(1934–2021) జలోర్
ఎంపీ 1984 డిసెంబరు 31 1985 సెప్టెంబరు 25268 రోజులురాజీవ్ IIఈ వ్యవధిలో మంత్రిత్వ శాఖ రద్దు చేయబడింది గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి–link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Visit_of_Narasimha_Rao,_Indian_Minister_for_Foreign_Affairs,_to_the_CEC_(cropped)(2).jpg|88x88pxపి.వి.నరసింహారావు
(1921–2004) నంద్యాల
ఎంపీ
(ప్రధాని) 1991 జూన్ 21 1995 జూన్ 113 సంవత్సరాలు, 355 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)రావుపివి నరసింహారావుగ్రామీణ ప్రాంతాలు, ఉపాధి శాఖ మంత్రి6 జగన్నాథ్ మిశ్రా
(1937–2019) బీహార్
రాజ్యసభ ఎంపీ 1995 జూన్ 11 1996 మే 16340 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)రావుపివి నరసింహారావు–link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atal_Bihari_Vajpayee_tribute_image_(cropped).jpg|85x85pxఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి
(1924–2018) లక్నో
ఎంపీ
(ప్రధాని) 1996 మే 16 1996 జూన్ 116 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి ఐఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి7link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yerram_Naidu_Kinjarapu.jpg|90x90pxకింజరాపు ఎర్రన్ నాయుడు
(1957–2012) శ్రీకాకుళం
ఎంపీ 1996 జూన్ 1 1997 ఏప్రిల్ 211 సంవత్సరం, 291 రోజులుతెలుగుదేశం పార్టీదేవెగౌడహెచ్‌డి దేవెగౌడ 1997 ఏప్రిల్ 21 1998 మార్చి 19గుజ్రాల్ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్8బాబాగౌడ పాటిల్
(1945–2021) బెల్గావి
ఎంపీ
(MoS, I/C) 1998 మార్చి 20 1999 అక్టోబరు 131 సంవత్సరం, 207 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి IIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయిగ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి9సుందర్ లాల్ పట్వా
(1924–2016) నర్మదాపురం
ఎంపీ 1999 అక్టోబరు 13 2000 సెప్టెంబరు 30353 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి IIIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి10link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Venkaiah_Naidu_official_portrait.jpg|94x94pxఎం. వెంకయ్య నాయుడు
(జననం 1949) కర్ణాటకకు
రాజ్యసభ ఎంపీ 2000 సెప్టెంబరు 30 2002 జూలై 11 సంవత్సరం, 274 రోజులు11link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shanta_Kumar.jpg|88x88pxశాంత కుమార్
(జననం 1934) కాంగ్రా
ఎంపీ 2002 జూలై 1 2003 ఏప్రిల్ 6279 రోజులు12link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Leader_of_Opposition,_BThe_Union_Minister_for_Chemicals_and_Fertilizers,_Shri_Ananthkumar,_in_New_Delhi_on_January_08,_2015_(cropped).jpg|83x83pxఅనంత్ కుమార్
(1959–2018) బెంగళూరు సౌత్
ఎంపీ 2003 ఏప్రిల్ 6 2003 మే 2448 రోజులు13link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kashiram_Rana.jpg|84x84pxకాశీరామ్ రాణా
(1938–2012) సూరత్
ఎంపీ 2003 మే 24 2004 మే 22364 రోజులు14link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Raghuvansh_Prasad_Singh_(1).jpg|100x100pxరఘువంశ్ ప్రసాద్ సింగ్
(1946–2020) వైశాలి
ఎంపీ 2004 మే 23 2009 మే 224 సంవత్సరాలు, 364 రోజులురాష్ట్రీయ జనతా దళ్మన్మోహన్ ఐమన్మోహన్ సింగ్15link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:C_P_Joshi_UNDP_2010.jpg|96x96pxసీపీ జోషి
(జననం 1950) భిల్వారా
ఎంపీ 2009 మే 28 2011 జనవరి 191 సంవత్సరం, 236 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్మన్మోహన్ II16link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vilasrao_Deshmukh_at_Innovation_Partnerships_Event_May_8,_2012.jpg|88x88pxవిలాస్‌రావ్ దేశ్‌ముఖ్
(1945–2012) మహారాష్ట్రకు
రాజ్యసభ ఎంపీ 2011 జనవరి 19 2011 జూలై 12174 రోజులు17link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jairam_ramesh.jpg|87x87pxజైరాం రమేష్
(జననం 1954) ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
(MoS, I/C) 2011 జూలై 12 2014 మే 262 సంవత్సరాలు, 318 రోజులు18link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gopinath_Munde.jpg|104x104pxగోపీనాథ్ ముండే
(1949–2014) బీడు
ఎంపీ 2014 మే 27 2014 జూన్ 3
(కార్యాలయంలో మరణించారు)7 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీమోదీ ఐనరేంద్ర మోదీ19link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shri_Nitin_Gadkari_on_March_3,_2023_(cropped).jpg|93x93pxనితిన్ గడ్కరీ
(జననం 1957) నాగ్‌పూర్
ఎంపీ 2014 జూన్ 4 2014 నవంబరు 9158 రోజులు20link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chaudhary_Birender_Singh_with_Venkaiah_Naidu_(cropped).jpg|91x91pxబీరేందర్ సింగ్
(జననం 1946) హర్యానా
రాజ్యసభ ఎంపీ 2014 నవంబరు 9 2016 జూలై 51 సంవత్సరం, 239 రోజులు21link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Narendra_Singh_Tomar_addressing_a_press_conference_after_launching_the_Swachh_Sarvekshan_(Gramin)-_2017,_in_New_Delhi_(cropped).jpg|91x91pxనరేంద్ర సింగ్ తోమర్
(జననం 1957) గ్వాలియర్
ఎంపీ (2019 వరకు) మొరెనా ఎంపీ (2019 నుండి) 2016 జూలై 5 2019 మే 305 సంవత్సరాలు, 2 రోజులు 2019 మే 31 2021 జూలై 7మోడీ II22link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giriraj_Singh_assuming_charge_as_Minister_of_State_(Independent_Charge)_in_2017.jpg|89x89pxగిరిరాజ్ సింగ్
(జననం 1957) బెగుసరాయ్
ఎంపీ 2021 జూలై 7 2024 జూన్ 92 సంవత్సరాలు, 338 రోజులు23link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Chief_Minister_of_Madhya_Pradesh,_Shri_Shivraj_Singh_Chauhan_meeting_the_Union_Minister_for_Civil_Aviation,_Shri_Ajit_Singh,_in_New_Delhi_on_November_21,_2012_1(cropped).jpg|94x94pxశివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్
(జననం 1959) విదిష
ఎంపీ 2024 జూన్ 10అధికారంలో ఉంది23 రోజులుమోడీ III

 ↑ మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క సామర్థ్యాలు 1985 సెప్టెంబరు 25న వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖకు బదిలీ చేయబడ్డాయి

 సహాయ మంత్రులు  
నం.ఫోటోమంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీమంత్రిత్వ శాఖప్రధాన మంత్రినుండికుకాలంగ్రామీణ పునర్నిర్మాణ శాఖ రాష్ట్ర మంత్రి1శివగంగ ఎంపీ ఆర్వీ స్వామినాథన్ 1980 నవంబరు 24 1982 జనవరి 232 సంవత్సరాలు, 3 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)ఇందిర IVఇందిరా గాంధీ2బాలేశ్వర్ రామ్
(1928–2015) రోసెరా
ఎంపీ 1982 జనవరి 16 1982 జనవరి 237 రోజులురాష్ట్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి (1)శివగంగ ఎంపీ ఆర్వీ స్వామినాథన్ 1982 జనవరి 23 1983 జనవరి 291 సంవత్సరం, 6 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)ఇందిర IVఇందిరా గాంధీ (2)బాలేశ్వర్ రామ్
(1928–2015) రోసెరా
ఎంపీ 1982 జనవరి 23 1983 జనవరి 291 సంవత్సరం, 6 రోజులురాష్ట్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి3గడ్డం వెంకటస్వామి
(1929–2014) పెద్దపల్లి
ఎంపీ 1991 జూన్ 21 1992 జూలై 21 సంవత్సరం, 42 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)రావుపివి నరసింహారావు4ఉత్తమ్‌భాయ్ పటేల్
(1927–2018) వల్సాద్
ఎంపీ 1991 జూన్ 21 1992 జూలై 21 సంవత్సరం, 42 రోజులు5గడ్డం వెంకటస్వామి
(1929–2014) పెద్దపల్లి
(గ్రామీణాభివృద్ధి) ఎంపీ 1992 జూలై 2 1993 జనవరి 18200 రోజులు6ఉత్తమ్‌భాయ్ పటేల్
(1927–2018) వల్సాద్
(గ్రామీణాభివృద్ధి) ఎంపీ 1992 జూలై 2 1995 జూన్ 112 సంవత్సరాలు, 344 రోజులు7కల్నల్
రావ్ రామ్ సింగ్ (రిటైర్డ్.)
(1925–2012) మహేంద్రగఢ్
(వేస్ట్‌ల్యాండ్ డెవలప్‌మెంట్) ఎంపీ 1992 జూలై 2 1995 జూన్ 112 సంవత్సరాలు, 344 రోజులు8link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Governor_of_Karnataka,_Shri_Rameshwar_Thakur_in_Bangalore_on_January_13,_2008.jpg|88x88pxరామేశ్వర్ ఠాకూర్
(1925–2015) బీహార్
రాజ్యసభ ఎంపీ
(గ్రామీణాభివృద్ధి) 1993 జనవరి 18 1994 డిసెంబరు 221 సంవత్సరం, 338 రోజులురాష్ట్ర గ్రామీణ ప్రాంతాలు మరియు ఉపాధి శాఖ మంత్రి (6)ఉత్తమ్‌భాయ్ పటేల్
(1927–2018) వల్సాద్
(గ్రామీణాభివృద్ధి) ఎంపీ 1995 జూన్ 11 1996 మే 16340 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)రావుపివి నరసింహారావు (7)కల్నల్
రావ్ రామ్ సింగ్ (రిటైర్డ్.)
(1925–2012) మహేంద్రగఢ్
(వేస్ట్‌ల్యాండ్ డెవలప్‌మెంట్) ఎంపీ 1995 జూన్ 11 1996 మార్చి 30293 రోజులు9link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vilas_Muttemwar.JPG|79x79pxవిలాస్ ముత్తెంవార్
(జననం 1949) నాగ్‌పూర్
ఎంపీ
(గ్రామీణ ఉపాధి మరియు పేదరిక నిర్మూలన) 1995 సెప్టెంబరు 15 1996 మే 16244 రోజులు10చంద్రదేవ్ ప్రసాద్ వర్మ
(1921–2005) అర్రా
ఎంపీ 1996 జూన్ 1 1997 ఏప్రిల్ 211 సంవత్సరం, 291 రోజులుజనతాదళ్దేవెగౌడహెచ్‌డి దేవెగౌడ 1997 ఏప్రిల్ 21 1998 మార్చి 19గుజ్రాల్ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్రాష్ట్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి11link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_still_of_the_Union_Minister_for_Environment_&_Forests,_Shri_A._Raja_during_a_meeting_of_Chief_Wildlife_Wardens_and_Field_Directors_of_Project_Tiger_Reserves,_in_New_Delhi_on_May_26,_2005.jpg|105x105pxఎ. రాజా
(జననం 1963) పెరంబలూరు
ఎంపీ 1999 అక్టోబరు 13 2000 సెప్టెంబరు 30353 రోజులుద్రవిడ మున్నేట్ర కజగంవాజ్‌పేయి IIIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి12సుభాష్ మహారియా
(జననం 1957) సికార్
ఎంపీ 1999 అక్టోబరు 13 2003 జనవరి 293 సంవత్సరాలు, 108 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీ13link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rita_Verma_Lok_Sabha_photo.jpg|73x73pxరీటా వర్మ
(జననం 1953) ధన్‌బాద్
ఎంపీ 2000 సెప్టెంబరు 30 2001 సెప్టెంబరు 1336 రోజులు14అన్నాసాహెబ్ ఎంకే పాటిల్
(జననం 1939) ఎరండోల్
ఎంపీ 2001 సెప్టెంబరు 1 2004 మే 222 సంవత్సరాలు, 264 రోజులు15link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Uppalapati_Krishnam_Raju.jpg|105x105pxకృష్ణం రాజు
(1940–2022) నరసాపురం
ఎంపీ 2003 జనవరి 29 2004 మే 221 సంవత్సరం, 114 రోజులు16link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Suryakanta_Patil_(cropped).jpg|94x94pxసూర్యకాంత పాటిల్
(జననం 1948) హింగోలి
ఎంపీ 2004 మే 23 2009 మే 224 సంవత్సరాలు, 364 రోజులునేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీమన్మోహన్ ఐమన్మోహన్ సింగ్17link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aelay_Narendra.jpg|94x94pxఆలె నరేంద్ర
(1946–2014) మెదక్
ఎంపీ 2004 మే 23 2006 ఆగస్టు 242 సంవత్సరాలు, 93 రోజులుతెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి18link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chandra_Sekhar_Sahu_(cropped).jpg|93x93pxచంద్ర శేఖర్ సాహు
(జననం 1950) బెర్హంపూర్
ఎంపీ 2006 అక్టోబరు 24 2009 మే 222 సంవత్సరాలు, 210 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్19link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pradeep_Jain_Aditya_(cropped).jpg|93x93pxప్రదీప్ జైన్ ఆదిత్య
(జననం 1962) ఝాన్సీ
ఎంపీ 2009 మే 28 2014 మే 264 సంవత్సరాలు, 363 రోజులుమన్మోహన్ II20link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sisir_Adhikari_(cropped).jpg|97x97pxసిసిర్ అధికారి
(జననం 1941) కాంతి
ఎంపీ 2009 మే 28 2012 సెప్టెంబరు 223 సంవత్సరాలు, 117 రోజులుతృణమూల్ కాంగ్రెస్21link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Agatha_Sangma,_2009_(cropped).jpg|99x99pxఅగాథా సంగ్మా
(జననం 1980) తురా
ఎంపీ 2009 మే 28 2012 అక్టోబరు 273 సంవత్సరాలు, 152 రోజులునేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ22link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lal_Chand_Kataria_taking_office_in_October_2012_(cropped).jpg|88x88pxలాల్‌చంద్ కటారియా
(జననం 1968) జైపూర్ రూరల్
ఎంపీ 2012 అక్టోబరు 31 2014 మే 261 సంవత్సరం, 146 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్మన్మోహన్ II23link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Upendra_Kushwaha_in_2018_(cropped).jpg|81x81pxఉపేంద్ర కుష్వాహా
(జననం 1960) కరకట్
ఎంపీ 2014 మే 27 2014 నవంబరు 9167 రోజులురాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీమోదీ ఐనరేంద్ర మోదీ24link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sudarshan_Bhagat_giving_awards_(cropped).jpg|96x96pxసుదర్శన్ భగత్
(జననం 1969) లోహర్దగా
ఎంపీ 2014 నవంబరు 9 2016 జూలై 51 సంవత్సరం, 239 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీ25link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ram_Kripal_Yadav_(cropped).jpg|85x85pxరామ్ కృపాల్ యాదవ్
(జననం 1957) పాటలీపుత్ర
ఎంపీ 2016 జూలై 5 2019 మే 302 సంవత్సరాలు, 329 రోజులు26link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sadhvi_Niranjan_Jyoti_(cropped).jpg|91x91pxనిరంజన్ జ్యోతి
(జననం 1967) ఫతేపూర్
ఎంపీ 2019 మే 31 2024 జూన్ 95 సంవత్సరాలు, 9 రోజులుమోడీ II27link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Faggan_Singh_Kulaste_addressing_function_at_7th_Indian_Organ_Donation_Day_(cropped).jpg|88x88pxఫగ్గన్ సింగ్ కులస్తే
(జననం 1959) మండల
ఎంపీ 2021 జూలై 7 2024 జూన్ 92 సంవత్సరాలు, 338 రోజులు28కమలేష్ పాశ్వాన్
(జననం 1976) బన్స్‌గావ్
ఎంపీ 2024 జూన్ 10అధికారంలో ఉంది23 రోజులుమోడీ III29link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chandra_Sekhar_Pemmasani.jpg|119x119pxపెమ్మసాని చంద్రశేఖర్ 
(జననం 1976) గుంటూరు
ఎంపీతెలుగుదేశం పా

 మూలాలు 

వర్గం:భారత ప్రభుత్వం
వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు