భారత సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు, పెన్షన్ల మంత్రిత్వ శాఖ

సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు & పెన్షన్ల మంత్రి ( IAST : కర్మిక్, లోక్ శికాయత్ ఔర్ పెషన్ మంత్రి ) సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు & పెన్షన్ల మంత్రిత్వ శాఖకు బాధ్యత వహించే క్యాబినెట్ మంత్రి . ఈ పదవిని సాధారణంగా ప్రధానమంత్రి నిర్వహిస్తారు, అయితే కొన్నిసార్లు ఇది హోం వ్యవహారాల మంత్రి వంటి ఇతర మంత్రివర్గంలోని సీనియర్ సభ్యులచే నిర్వహించబడుతుంది. మంత్రికి సాధారణంగా రాష్ట్ర మంత్రి సహాయం చేస్తారు.

అధికారాలు
సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు & పింఛన్ల మంత్రిగా, ప్రధాన మంత్రి ఇండియన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీస్ (IAS),  దేశంలోని ప్రధాన పౌర సేవ,  ఇది చాలా సీనియర్ సివిల్ సర్వీస్ స్థానాలను కలిగి ఉంది; పబ్లిక్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ సెలక్షన్ బోర్డ్ (PESB) ; సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ (CBI), దాని డైరెక్టర్ ఎంపిక మినహా, వీరిని కమిటీ ఎంపిక చేసింది: (a) ప్రధాన మంత్రి, చైర్‌పర్సన్‌గా; ( బి) లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు ; (సి) ప్రధాన న్యాయమూర్తి.

 మంత్రుల జాబితా 

 మూలం:

నం.ఫోటోమంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీమంత్రిత్వ శాఖప్రధాన మంత్రినుండికుకాలం1link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indira_Gandhi_1977.jpg|99x99pxఇందిరా గాంధీ
(1917–1984) రాయ్‌బరేలీ
ఎంపీ
(ప్రధాని) 1970 ఆగస్టు 1 1977 మార్చి 246 సంవత్సరాలు, 235 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ఇందిరా ఐనేనేఇందిర III2link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Prime_minister_Charan_Singh_(cropped).jpg|111x111pxచరణ్ సింగ్
(1902–1987) బాగ్‌పత్
ఎంపీ 1977 మార్చి 24 1978 జూలై 11 సంవత్సరం, 99 రోజులుజనతా పార్టీదేశాయ్మొరార్జీ దేశాయ్3link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Morarji_Desai_visits_the_USA_(cropped).jpg|90x90pxమొరార్జీ దేశాయ్
(1896–1995) సూరత్
ఎంపీ
(ప్రధాని) 1978 జూలై 1 1979 జనవరి 24207 రోజులు4హిరూభాయ్ ఎం. పటేల్
(1904–1993) సబర్‌కాంత
ఎంపీ 1979 జనవరి 24 1979 జూలై 28185 రోజులు5link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yashwantrao_Chavan.jpg|95x95pxయశ్వంతరావు చవాన్
(1913–1984) సతారా
ఎంపీ
(ఉప ప్రధాన మంత్రి) 1979 జూలై 28 1980 జనవరి 14170 రోజులుజనతా పార్టీ (సెక్యులర్)చరణ్ సింగ్చరణ్ సింగ్6link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giani_Zail_Singh_1995_stamp_of_India_(cropped).png|101x101pxజైల్ సింగ్
(1916–1994) హోషియార్‌పూర్
ఎంపీ 1980 జనవరి 14 1982 జూన్ 222 సంవత్సరాలు, 159 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)ఇందిర IVఇందిరా గాంధీ7link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:R_Venkataraman.jpg|85x85pxరామస్వామి వెంకటరామన్
(1910–2009) చెన్నై సౌత్
ఎంపీ 1982 జూన్ 22 1982 సెప్టెంబరు 272 రోజులు8ప్రకాష్ చంద్ర సేథి
(1919–1996) ఇండోర్
ఎంపీ 1982 సెప్టెంబరు 2 1984 జూలై 191 సంవత్సరం, 321 రోజులు9link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Visit_of_Narasimha_Rao,_Indian_Minister_for_Foreign_Affairs,_to_the_CEC_(cropped)(2).jpg|88x88pxపి.వి.నరసింహారావు
(1921–2004) హన్మకొండ
ఎంపీ 1984 జూలై 19 1984 అక్టోబరు 31165 రోజులు 1984 అక్టోబరు 31 1984 డిసెంబరు 31రాజీవ్ ఐరాజీవ్ గాంధీ10link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rajiv_Gandhi,_the_6th_PM_of_India.jpg|88x88pxరాజీవ్ గాంధీ
(1944–1991) అమేథీ
ఎంపీ
(ప్రధాని) 1984 డిసెంబరు 31 1989 డిసెంబరు 24 సంవత్సరాలు, 336 రోజులురాజీవ్ II11link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:V._P._Singh_(cropped).jpg|93x93pxVP సింగ్
(1931–2008) ఫతేపూర్
ఎంపీ
(ప్రధాని) 1989 డిసెంబరు 2 1990 నవంబరు 10340 రోజులుజనతాదళ్వీపీ సింగ్నేనే12link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chandra_Shekhar_Singh.jpg|92x92pxచంద్ర శేఖర్
(1927–2007) బల్లియా
ఎంపీ
(ప్రధాన మంత్రి) 1990 నవంబరు 10 1991 జూన్ 21223 రోజులుసమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)చంద్ర శేఖర్నేనే13link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Visit_of_Narasimha_Rao,_Indian_Minister_for_Foreign_Affairs,_to_the_CEC_(cropped)(2).jpg|88x88pxపి.వి.నరసింహారావు
(1921–2004) నంద్యాల
ఎంపీ
(ప్రధాని) 1991 జూన్ 21 1996 మే 164 సంవత్సరాలు, 330 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)రావునేనే14link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atal_Bihari_Vajpayee_tribute_image_(cropped).jpg|85x85pxఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి
(1924–2018) లక్నో
ఎంపీ
(ప్రధాని) 1996 మే 16 1996 జూన్ 116 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి ఐనేనే15link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:H._D._Deve_Gowda_BNC.jpg|88x88pxHD దేవెగౌడ
(జననం 1933) కర్ణాటక
రాజ్యసభ ఎంపీ
(ప్రధాన మంత్రి) 1996 జూన్ 1 1997 ఏప్రిల్ 21324 రోజులుజనతాదళ్దేవెగౌడనేనే16link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Inder_Kumar_Gujral_071.jpg|103x103pxఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్
(1919–2012) బీహార్
రాజ్యసభ ఎంపీ
(ప్రధాన మంత్రి) 1997 ఏప్రిల్ 21 1998 మార్చి 18331 రోజులుగుజ్రాల్నేనే (14)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atal_Bihari_Vajpayee_tribute_image_(cropped).jpg|85x85pxఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి
(1924–2018) లక్నో
ఎంపీ
(ప్రధాని) 1998 మార్చి 19 2003 జనవరి 304 సంవత్సరాలు, 317 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి IIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయివాజ్‌పేయి III17link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lkadvani.jpg|93x93pxLK అద్వానీ
(జననం 1927) గాంధీనగర్
MP
(ఉప ప్రధాన మంత్రి) 2003 జనవరి 30 2004 మే 221 సంవత్సరం, 113 రోజులు18link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manmohan_Singh_in_2009.jpg|94x94pxమన్మోహన్ సింగ్
(జననం 1932) అస్సాంకు
రాజ్యసభ ఎంపీ
(ప్రధాని) 2004 మే 22 2014 మే 2610 సంవత్సరాలు, 4 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్మన్మోహన్ ఐనేనేమన్మోహన్ II19link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Narendra_Modi_2021_(cropped).jpg|96x96pxనరేంద్ర మోదీ
(జననం 1950) వారణాసి
ఎంపీ
(ప్రధాని) 2014 మే 26అధికారంలో ఉంది10 సంవత్సరాలు, 85 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీమోదీ ఐనేనేమోడీ IIమోడీ III

 సహాయ మంత్రుల జాబితా 
నం.ఫోటోమంత్రి 
(జననం-మరణం)
నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీమంత్రిత్వ శాఖప్రధాన మంత్రినుండికుకాలం1link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ram_Niwas_Mirdha_(cropped).jpg|93x93pxరామ్ నివాస్ మిర్ధా
(1924–2010) రాజస్థాన్
రాజ్యసభ ఎంపీ 1970 ఆగస్టు 23 1974 అక్టోబరు 104 సంవత్సరాలు, 48 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)ఇందిరా IIఇందిరా గాంధీఇందిర III2ఓం మెహతా
(1927–1995) జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ 1974 అక్టోబరు 10 1977 మార్చి 242 సంవత్సరాలు, 165 రోజులు3బ్రిగేడియర్ (రిటైర్డ్.)
కామాఖ్య ప్రసాద్ సింగ్ డియో
AVSM
(జననం 1941) దెంకనల్
ఎంపీ 1984 డిసెంబరు 31 1985 సెప్టెంబరు 25268 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)రాజీవ్రాజీవ్ గాంధీ4link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palaniappan_Chidambaram_-_World_Economic_Forum_Annual_Meeting_2011_(cropped).jpg|84x84pxపి.చిదంబరం
(జననం 1945) శివగంగ
ఎంపీ 1985 సెప్టెంబరు 25 1989 డిసెంబరు 24 సంవత్సరాలు, 68 రోజులు5బీరెన్ సింగ్ ఎంగ్టి
(జననం 1945) స్వయంప్రతిపత్త జిల్లా
ఎంపీ 1986 జూలై 14 1988 ఫిబ్రవరి 141 సంవత్సరం, 215 రోజులు6link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Speaker_of_the_Lok_Sabha,_Shri_Somnath_Chatterjee_addressing_at_the_inauguration_of_the_Orientation_Programme_for_the_media_persons_accredited_to_the_press_gallery_of_Lok_Sabha,_in_New_Delhi_on_July_28,_2006_(cropped).jpg|93x93pxమార్గరెట్ అల్వా
(జననం 1942) కర్ణాటక (రాజ్యసభ)
ఎంపీ 1991 జూన్ 21 1996 మే 164 సంవత్సరాలు, 330 రోజులురావుపివి నరసింహారావు7SR బాలసుబ్రమణియన్
(జననం 1938) నీలగిరి
ఎంపీ 1996 జూన్ 29 1997 ఏప్రిల్ 21296 రోజులుతమిళ మానిలా కాంగ్రెస్ (మూపనార్)దేవెగౌడహెచ్‌డి దేవెగౌడ 1997 మే 3 1998 మార్చి 19320 రోజులుగుజ్రాల్ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్8కదంబూర్ ఆర్. జనార్థనన్
(1929–2020) తిరునల్వేలి
ఎంపీ 1998 మార్చి 19 1999 ఏప్రిల్ 81 సంవత్సరం, 20 రోజులుఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగంవాజ్‌పేయి IIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి9link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vasundhra_Raje.jpg|93x93pxవసుంధర రాజే
(జననం 1953) ఝలావర్
ఎంపీ 1999 ఏప్రిల్ 9 1999 అక్టోబరు 134 సంవత్సరాలు, 296 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీ 1999 అక్టోబరు 13 2003 జనవరి 30వాజ్‌పేయి III10link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arun_Shourie_cropped.jpg|92x92pxఅరుణ్ శౌరీ
(జననం 1941) ఉత్తరప్రదేశ్ (రాజ్యసభ)
ఎంపీ 1999 నవంబరు 22 2001 సెప్టెంబరు 11 సంవత్సరం, 283 రోజులు11link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Harin_Pathak_2014-01-21_09-56.jpg|105x105pxహరీన్ పాఠక్
(జననం 1947) అహ్మదాబాద్ తూర్పు
ఎంపీ 2003 జనవరి 30 2004 మే 221 సంవత్సరం, 113 రోజులు12link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Suresh_Pachouri_ji.jpg|84x84pxసురేష్ పచౌరి
(జననం 1952) మధ్యప్రదేశ్ (రాజ్యసభ)
ఎంపీ 2004 మే 23 2008 ఏప్రిల్ 63 సంవత్సరాలు, 319 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్మన్మోహన్ ఐమన్మోహన్ సింగ్13link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Prithviraj_Chavan_-_India_Economic_Summit_2011.jpg|92x92pxపృథ్వీరాజ్ చవాన్
(జననం 1946) మహారాష్ట్ర (రాజ్యసభ)
ఎంపీ 2008 ఏప్రిల్ 6 2009 మే 222 సంవత్సరాలు, 218 రోజులు 2009 మే 28 2010 నవంబరు 10మన్మోహన్ II14link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:VNarayanasamy.jpg|91x91pxవి.నారాయణసామి
(జననం 1947) పుదుచ్చేరి
ఎంపీ 2010 నవంబరు 10 2014 మే 263 సంవత్సరాలు, 197 రోజులు15link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jitendra_Singh.jpg|93x93pxజితేంద్ర సింగ్
(జననం 1956) ఉధంపూర్
ఎంపీ 2014 మే 26 2019 మే 3010 సంవత్సరాలు, 85 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీమోదీ ఐనరేంద్ర మోదీ 2019 మే 31 2024 జూన్ 9మోడీ II 2024 జూన్ 9అధికారంలో ఉందిమోడీ III

 మూలాలు 

వర్గం:భారత ప్రభుత్వం
వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు