ఇందిర షేక్ అబ్దుల్లా ఒప్పందం

కాశ్మీరీ నాయకుడు షేక్ అబ్దుల్లా, అప్పటి భారత ప్రధాని ఇందిరా గాంధీల మధ్య 1975లో కుదిరిన ఇందిరా-షేక్ ఒప్పందం, అబ్దుల్లా కాశ్మీర్ రాజకీయాల్లోకి తిరిగి ప్రవేశించే నిబంధనలను నిర్ణయించింది. 22 ఏళ్ల తర్వాత అబ్దుల్లా మళ్లీ జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు ముఖ్యమంత్రి కావడానికి వీలు కలిగించింది. రాష్ట్రంలో పోటీ రాజకీయాలను ప్రారంభించింది.What's the mystery of the Indira-Abdullah accord?, Deccan Herald, 13 December 2012.Indira-Sheikh accord a milestone event: Vohra, Business Standard, 27 October 2013.

 సందర్భం 
బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధంలో పాకిస్తాన్ ఓటమి చెంది, తూర్పు పాకిస్తాన్ స్వాతంత్ర్యం పొంది బంగ్లాదేశ్‌గా ఏర్పడ్డాక, దక్షిణాసియాలో అధికార సమతుల్యత భారతదేశానికి అనుకూలంగా మారింది. భారతదేశం నిర్దేశించిన నిబంధనలను అనుసరించడం తప్ప వేరే మార్గం లేదని షేక్ అబ్దుల్లా నిర్ధారించుకున్నాడు. యుద్ధంలో భారత విజయం భారతదేశ ప్రధానమంత్రిగా ఇందిరా గాంధీ హోదాను పెంచింది. ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరపాలనే కాశ్మీరీ డిమాండు పట్ల ఆమె దృఢంగా వ్యవహరించింది. కాశ్మీర్, భారతదేశాల మధ్య 1953 కు ముందు ఉన్న సంబంధాలను పునరుద్ధరించాలనే షేక్ అబ్దుల్లా డిమాండ్‌ను అంగీకరించడమనేది ఊహించడమే అసాధ్యమని ఆమె పేర్కొంది. "గడియారాన్ని ఇలా వెనక్కి తిప్పడం జరిగేపని కాదు," అని ఆమె చెప్పింది. 1975 లో షేక్ అబ్దుల్లా కాశ్మీర్ ప్రజలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలనే తన డిమాండును విరమించుకున్నాడు. 1953 నుండి భారతదేశం పట్ల వ్యతిరేకత కారణంగా అబ్దుల్లా కాశ్మీరులో ప్రజాదరణ పొందాడని, ఈ ఒప్పందానికి ఐదేళ్ల ముందు కూడా ఇటువంటి నిబంధనలకు అంగీకరించేవాడు కాదనీసుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నాడు.

 ఒప్పందం 
ఆర్టికల్ 370 ప్రకారం రాష్ట్ర పరిపాలన నిర్వహించబడుతుందనే 1953 నాటి విలీన నిబంధనను ఈ ఒప్పందం పునరుద్ఘాటించింది. రాష్ట్రాన్ని ఇండియన్ యూనియన్‌లో విలీనం చేసేందుకు 1970 ల మధ్య నాటికి 23 రాజ్యాంగ ఉత్తర్వులు వచ్చాయని, రాష్ట్రానికి 262 యూనియన్ చట్టాలు వర్తింపజేశాయని సుమంత్ర బోస్ ఎత్తి చూపాడు.

ఆర్టికల్ 370ని కొనసాగించినప్పటికీ, రాష్ట్రం ఇండియన్ యూనియన్‌లో "ఒక రాజ్యాంగ యూనిట్" గానే ఉంటుంది. భారత సార్వభౌమత్వాన్ని తిరస్కరించే లక్ష్యంతో కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన చట్టాలను రూపొందించడం ద్వారా భారత ప్రభుత్వం "అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాంతాలను" నియంత్రించగలదు.

1953 తర్వాత పొడిగించిన ఉమ్మడి జాబితా (కేంద్ర రాష్ట్రాలు పంచుకునే అధికారాల జాబితా) నుండి ప్రత్యేకంగా ఉన్న చట్టాలను మాత్రమే సమీక్షించే హక్కును ఈ ఒప్పందం రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి కల్పించింది. ఆ చట్టాలు మాత్రమే సవరణ కోసం గానీ, రద్దు చెయ్యడం కోసం గానీ పరిగణించబడతాయి. సంక్షేమం, సామాజిక, సాంస్కృతిక సమస్యలు, ముస్లిం వ్యక్తిగత చట్టం వంటి విషయాలపై చట్టం చేసే రాష్ట్ర హక్కును కూడా ఈ ఒప్పందం గుర్తించింది.

 పాఠ్యం 

 భారత యూనియన్‌లో ఒక భాగమైన జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రం, యూనియన్‌తో దాని సంబంధంలో, భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 370A  లోని తాత్కాలిక నిబంధనల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
 శాసనం లోని అవశేష అధికారాలు రాష్ట్రంతో ఉంటాయి; అయితే, భారతదేశ సార్వభౌమాధికారం, ప్రాదేశిక సమగ్రతను నిరాకరించడం, ప్రశ్నించడం లేదా భంగం కలిగించడం లేదా భారత భూభాగంలో కొంత భాగాన్ని విడదీయడం, యూనియన్ నుండి భారతదేశ భూభాగం లేదా భారత జాతీయ జెండా, భారత జాతీయ గీతం రాజ్యాంగానికి అవమానం కలిగించడంవంటి చర్యలను నిరోధించడానికి అవసరమైన చట్టాలను రూపొందించే అధికారం పార్లమెంటుకు ఉంటుంది, కొనసాగుతుంది.
 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రానికి అనుసరణ, సవరణలతో భారత రాజ్యాంగంలోని ఏదైనా నిబంధనను వర్తింపజేసినట్లయితే, అటువంటి అనుసరణలు, సవరణలు ఆర్టికల్ 370 ప్రకారం రాష్ట్రపతి ఆదేశం ద్వారా మార్చబడతాయి లేదా రద్దు చేయబడతాయి. ఈ సందర్భంలో ఒక్కో ప్రతిపాదనను దాని యోగ్యతపై ఆధారపడి విడిగా పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు; కానీ జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రానికి అనుసరణ లేదా సవరణ లేకుండా ఇప్పటికే వర్తింపజేసిన భారత రాజ్యాంగంలోని నిబంధనలు మార్చలేనివి.
 సంక్షేమ చర్యలు, సాంస్కృతిక అంశాలు, సామాజిక భద్రత, వ్యక్తిగత చట్టం, విధానపరమైన చట్టాల వంటి విషయాలపై జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రానికి దాని స్వంత చట్టం ఉండేలా, రాష్ట్రంలోని ప్రత్యేక పరిస్థితులకు తగిన విధంగా స్వేచ్ఛను హామీ ఇచ్చే ఉద్దేశంతో, ఇది ఉమ్మడి జాబితాకు సంబంధించిన ఏదైనా అంశంలో 1953 తర్వాత పార్లమెంటు చేసిన లేదా రాష్ట్రానికి విస్తరించిన చట్టాలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సమీక్షించవచ్చని, వాటిలో దేనికి సవరణ లేదా రద్దు అవసరమో నిర్ణయించవచ్చని అంగీకరించింది. ఆ తర్వాత, భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 254 ప్రకారం తగిన చర్యలు తీసుకోవచ్చు. అటువంటి చట్టానికి రాష్ట్రపతి సానుభూతితో పరిగణించి, ఆమోదం మంజూరు చేయడం జరుగుతుంది. ఆర్టికల్ 2వ నిబంధన ప్రకారం భవిష్యత్తులో పార్లమెంటు చేయబోయే చట్టాల విషయంలో కూడా ఇదే విధానాన్ని అవలంబిస్తారు. అటువంటి చట్టాన్ని రాష్ట్రానికి వర్తింపజేసే విషయంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని సంప్రదించాలి. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అభిప్రాయాలను పూర్తి స్థాయిలో పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.
 ఆర్టికల్ 368 కింద అందించబడిన దానికి పరస్పరం ఏర్పాటు చేసిన విధంగా, జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్ర శాసనసభ ఏ చట్టం చేయని విధంగా రాష్ట్రానికి వర్తించే విధంగా ఆ ఆర్టికల్‌కు తగిన సవరణను రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు ద్వారా చేయాలి. జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్ర రాజ్యాంగంలోని ఏదైనా నిబంధనలో ఏదైనా మార్పు లేదా దాని ప్రభావంలో ఏదైనా క్రింద పేర్కొన్న అంశాలకు సంబంధించి, బిల్లు రాష్ట్రపతి పరిశీలనకు రిజర్వ్ చేయబడి, అతని ఆమోదం పొందితేనే అమలులోకి వస్తుంది.; ఈ విషయాలు ఎ) గవర్నర్ నియామకం, అధికారాలు, విధులు, విధులు, అధికారాలు, మినహాయింపులు, బి) ఎన్నికలకు సంబంధించిన విషయాలు - భారత ఎన్నికల సంఘం ఎన్నికల పర్యవేక్షణ, ఆదేశాలు ఇవ్వడం, నియంత్రణ, వివక్ష లేకుండా ఓటర్ల జాబితాలలో చేర్చడానికి అర్హత, వయోజన ఓటు హక్కు లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ కూర్పు 

ఈ ఒప్పందంపై అబ్దుల్లా తరపున మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, భారత ప్రభుత్వం తరపున (ప్రధానమంత్రి గాంధీ నేతృత్వంలో) జి. పార్థసారథి 1975 ఫిబ్రవరి 24 న న్యూఢిల్లీలో సంతకం చేశారు.Role played by ‘G.P.’ in Indira–Sheikh Accord lauded, The Hindu, 30 October 2013

 స్పందనలు, పరిణామాలు 
స్వయం నిర్ణయాధికారం కోసం చేస్తున్న కాశ్మీరీ ఉద్యమం ఈ ఒప్పందంతో ముగిసిందని వ్యాఖ్యాతలు భారతదేశం భావించాయి. స్వయం నిర్ణయాధికారం కోసం కాశ్మీరీ ప్రజల డిమాండ్‌ను విస్మరించినట్లుగా భావించిన మిర్వాయిజ్ మౌల్వీ ఫరూక్, ఒప్పందంపై రాష్ట్రంలో నిరసనలు జరిపాడు. అవామీ యాక్షన్ కమిటీ, ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్‌ల మధ్య ఘర్షణలు జరిగాయి.

జమ్మూలో జనసంఘ్ మద్దతుదారులు ఆర్టికల్ 370 ని రద్దు చేయాలని, రాష్ట్రాన్ని భారతదేశంలో పూర్తిగా విలీనం చేయాలని పిలుపునిచ్చి నిరసనలు చేసారు.

జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్‌కు చెందిన అనుభవజ్ఞుడైన నాయకుడు. మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ వ్యక్తిగత కార్యదర్శిగా కూడా ఉన్న అబ్దుల్ ఖయ్యూమ్ జర్గర్, సుమంత్ర బోస్‌కి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో, ఒప్పందం నిబంధనలు "ప్రజలు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు", కేవలం షేక్ అబ్దుల్లా అంగీకరించిన కారణంగా వారు దాన్ని "చేదు మాత్రలాగా మింగారు" అని అన్నాడు. అయితే, ఒప్పందానికి అందరూ కట్టుబడలేదు. షబ్బీర్ షా అనే యువ కార్యకర్త స్వయం నిర్ణయాధికారం కోసం పీపుల్స్ లీగ్‌ని సృష్టించాడు.

నైలా అలీ ఖాన్, ఈ ఒప్పందం భారత ప్రభుత్వానికి షేక్ అబ్దుల్లా "లొంగిపోవటమే" నని, కాశ్మీరీ సంస్థలపై భారతదేశపు "ఎదురులేని శక్తిని" మరచిపోయాడనీ వర్ణించింది. ఒప్పందం ముగిసిన తర్వాత కూడా షేక్ అబ్దుల్లా, కాశ్మీరీ ముస్లింలు "గాంధీ నెహ్రూల లౌకిక భారతదేశంలో సురక్షితంగా లేరని" భావించాడు.

అబ్దుల్లా పునరాగమనాన్ని కాశ్మీర్ సంఘర్షణ నుండి "సమాధానమైన పరిష్కారం కోసం" అన్నట్లు కాకుండా, "తెలివైన ఎగవేత"గా చూపించే ప్రయత్నం చేసిందని సుమంత్ర బోస్ వివరించాడు. అయితే, అబ్దుల్లా పునరాగమనం రాష్ట్రంలో తొలిసారి "పోటీ రాజకీయాల"కు నాంది పలికిందని బోస్ అభిప్రాయపడ్డాడు. అబ్దుల్లా పాలనలో ఒప్పందానికి వ్యతిరేకత కొనసాగింది.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 370
 విలీన అంగీకార పత్రం (జమ్మూ కాశ్మీర్)
 జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు ప్రత్యేక హోదా రద్దు
 రాజీవ్-లాంగోవాల్ ఒప్పందం

 మూలాలు 

వర్గం:భారతదేశ అంతర్గత ఒప్పందాలు
వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు చరిత్ర