భారత అంతరిక్ష మంత్రిత్వ శాఖ

భారతీయ అంతరిక్ష కార్యక్రమ నిర్వహణకు బాధ్యత వహించే భారత ప్రభుత్వ విభాగం, అంతరిక్ష శాఖ (డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్పేస్ DOS). ఇది అంతరిక్ష పరిశోధన, అంతరిక్ష సాంకేతికతలకు సంబంధించిన అనేక ఏజెన్సీలు & ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లను నిర్వహిస్తుంది. DoS కింద భారతీయ అంతరిక్ష కార్యక్రమాన్ని దేశ సామాజిక-ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసం అంతరిక్ష శాస్త్రం & సాంకేతికత అభివృద్ధి ప్రోత్సహించడం కోసం ఉద్దేశించారు. దీనికి రెండు ప్రధాన ఉపగ్రహ వ్యవస్థలున్నాయి. కమ్యూనికేషన్, టెలివిజన్ ప్రసారం & వాతావరణ సేవల కోసం ఇన్‌శాట్ కాగా, వనరుల పర్యవేక్షణ, నిర్వహణ కోసం భారతీయ రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాల (IRS) వ్యవస్థ. ఇది IRS & INSAT తరగతి ఉపగ్రహాలను కక్ష్యలో ఉంచడానికి రెండు ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహనాలైన ధ్రువీయ ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహనం (PSLV) & జియోసింక్రోనస్ శాటిలైట్ లాంచ్ వెహికల్ (GSLV) లను కూడా అభివృద్ధి చేసింది.

చరిత్ర
భారత ప్రభుత్వం 1961 లో అప్పటి ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ అంతరిక్ష పరిశోధన & బాహ్య అంతరిక్షాన్ని శాంతియుతంగా ఉపయోగించుకునే బాధ్యతను హోమీ జె. భాభా నాయకత్వంలో డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ అటామిక్ ఎనర్జీ (DAE) కి అప్పగించారు. 1962లో డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ అటామిక్ ఎనర్జీ (DAE) జాతీయ అంతరిక్ష కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించడానికి విక్రమ్ సారాభాయ్ ఛైర్మన్‌గా ఇండియన్ నేషనల్ కమిటీ ఫర్ స్పేస్ రీసెర్చ్ (INCOSPAR) ని ఏర్పాటు చేసింది.

1969లో INCOSPAR ను ఇండియా నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) క్రింద సలహా సంస్థగా పునర్నిర్మించి, భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ISRO) ను స్థాపించారు. భారత ప్రభుత్వం స్పేస్ కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి 1972 లో డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్పేస్ (DoS) ను స్థాపించింది. ISROని 1972 జూన్ 1 న DoS కిందకి తీసుకువచ్చింది.

2022 జనవరి 15 న ఎస్. సోమనాథ్, కైలాసవడివు శివన్ తర్వాత సెక్రటరీ (స్పేస్), ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్ & స్పేస్ కమిషన్ ఎక్స్-అఫీషియో చైర్మన్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టాడు. వందిత శర్మ శాఖ అదనపు కార్యదర్శి.

 ఏజెన్సీలు, సంస్థలు 
డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్పేస్ కింద కింది ఏజెన్సీలు, ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లు ఉన్నాయి:

 ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్ (ISRO) - DoS ప్రాథమిక పరిశోధన & అభివృద్ధి విభాగం
 విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేస్ సెంటర్ (VSSC), తిరువనంతపురం
 లిక్విడ్ ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్స్ సెంటర్ (LPSC), తిరువనంతపురం
 సతీష్ ధావన్ స్పేస్ సెంటర్ (SDSC-SHAR), శ్రీహరికోట
 UR రావు శాటిలైట్ సెంటర్ (URSC), బెంగళూరు
 స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్ (SAC), అహ్మదాబాద్
 నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ సెంటర్ (NRSC), హైదరాబాద్
 ఇస్రో ఇనర్షియల్ సిస్టమ్స్ యూనిట్ (IISU), తిరువనంతపురం
 డెవలప్‌మెంట్ అండ్ ఎడ్యుకేషనల్ కమ్యూనికేషన్ యూనిట్ (DECU), అహ్మదాబాద్
 మాస్టర్ కంట్రోల్ ఫెసిలిటీ (MCF), హసన్
 ఇస్రో టెలిమెట్రీ, ట్రాకింగ్ & కమాండ్ నెట్‌వర్క్ (ISTRAC), బెంగళూరు
 ఎలక్ట్రో-ఆప్టిక్స్ సిస్టమ్స్ (LEOS) కోసం ప్రయోగశాల, బెంగళూరు
 ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రిమోట్ సెన్సింగ్ (IIRS), డెహ్రాడూన్
 యాంట్రిక్స్ కార్పొరేషన్ - ఇస్రో మార్కెటింగ్ విభాగం
 ఫిజికల్ రీసెర్చ్ లాబొరేటరీ (PRL), అహ్మదాబాద్
 నేషనల్ అట్మాస్ఫియరిక్ రీసెర్చ్ లాబొరేటరీ (NARL), గడంకి
 నార్త్-ఈస్టర్న్ స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్  (NE-SAC), ఉమియం
 ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్పేస్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (IIST), తిరువనంతపురం - భారతదేశ అంతరిక్ష విశ్వవిద్యాలయం
 న్యూస్పేస్ ఇండియా లిమిటెడ్ (NSIL), బెంగళూరు
 ఇండియన్ నేషనల్ స్పేస్ ప్రమోషన్ అండ్ ఆథరైజేషన్ సెంటర్ (IN-SPAce) 

 అంతరిక్ష శాఖ వార్షిక బడ్జెట్ చారిత్రక జాబితా 
క్యాలెండర్ సంవత్సరంGDP (2011-12 బేస్ ఇయర్) కోట్లలో (₹) మొత్తం వ్యయం కోట్లలో (₹)బడ్జెట్గమనికలు & సూచనలునామమాత్రపు INR (కోటి)GDPలో %మొత్తం వ్యయంలో %2020 స్థిరమైన INR (కోటి)1972-735524518.23250000.03%696.489వాస్తవాలు అందుబాటులో లేనందున సవరించిన అంచనా 1973-746724119.09220000.03%624.381వాస్తవాలు అందుబాటులో లేనందున సవరించిన అంచనా 1974-757937830.72870000.04%781.9011975-768521236.83790000.04%879.2811976-779181241.14000000.04%1,062.174వాస్తవాలు అందుబాటులో లేనందున సవరించిన అంచనా 1977-7810402437.36700000.04%890.7261978-7911267151.45180000.05%1,196.2911979-8012356257.00620000.05%1,247.5631980-8114706382.10870000.06%1,613.2591981-82172776109.1321000.06%1,896.051వాస్తవాలు అందుబాటులో లేనందున సవరించిన అంచనా 1982-8319325594.88980000.05%1,527.4081983-84225074163.3656000.07%2,351.371984-85252188181.6010000.07%2,410.5431985-86284534229.1023000.08%2,881.3031986-87318366309.9909000.1%3,585.6451987-88361865347.0846000.1%3,690.411988-89429363422.3670000.1%4,105.2741989-90493278398.5595000.08%3,616.9721990-91576109105298386.2218000.07%0.37%3,217.7741991-92662260111414460.1010000.07%0.41%3,366.2371992-93761196122618490.9204000.06%0.4%3,210.2581993-94875992141853695.3350000.08%0.49%4,277.1631994-951027570160739759.0793000.07%0.47%4,237.7681995-961205583178275755.7785960.06%0.42%3,826.0311996-9713948162010071062.446600.08%0.53%4,935.4151997-9815452942320531050.502500.07%0.45%4,550.0661998-9917722972793401401.702600.08%0.5%5,364.6081999-0019882622980531677.385800.08%0.56%6,123.4032000-0121398863255921905.399700.09%0.59%6,686.8512001-0223152433623101900.973700.08%0.52%6,429.0352002-0324926144132482162.224800.09%0.52%7,010.4412003-0427925304712032268.804700.08%0.48%7,085.9992004-0531863324982522534.348600.08%0.51%7,627.9422005-0636321255057382667.604400.07%0.53%7,701.5992006-0742546295833872988.665500.07%0.51%8,156.3662007-0848986627126713278.004400.07%0.46%8,408.6682008-0955141528839563493.571500.06%0.4%8,273.2252009-10636640710244874162.959900.07%0.41%8,894.9652010-11763447211973284482.231500.06%0.37%8,542.82011-12873632913043653790.788800.04%0.29%6,636.3012012-13994401314103724856.283900.05%0.34%7,778.2162013-141123352215594475168.951400.05%0.33%7,4642014-151246796016636735821.366300.05%0.35%7,902.7022015-161377187417907836920.005200.05%0.39%8,872.4832016-171539166919751948039.996800.05%0.41%9,820.5122017-181709004221419759130.566400.05%0.43%10,881.6472018-1918899668231511311192.65660.06%0.48%12,722.2262019-2020074856268633013033.29170.06%0.49%13,760.4722020-211980091435098369490.053900.05%0.27%9,490.0542021-2223664637379380112473.840.05%0.33%12,473.84

 మూలాలు 

వర్గం:భారత ప్రభుత్వం
వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు