గోస్వామి హరికృష్ణ శాస్త్రి

గోస్వామి హరికృష్ణ శాస్త్రి (1904-1979) సాహిత్యం, న్యాయశాస్త్రం, వేదాంతం, తత్వశాస్త్రాలలో పండితుడు. తంత్ర-విద్యలో నిపుణుడు, సంస్కృత గద్య, పద్య రచయిత, ఆశుకవి కూడా.

 జీవిత విశేషాలు 
గోస్వామి హరికృష్ణ శాస్త్రి తైలంగ బ్రాహ్మణుల ఆత్రేయ గోత్రంలో కృష్ణ-యజుర్వేదంలోని తైత్తిరీయ ఆపస్తంభంలో పూర్వీకులు అయిన శ్రీవేంకటేష్ అన్నమ్మ, శివానంద గోస్వామి యొక్క వారసుడు. అతని తండ్రి పేరు గోపీకృష్ణ గోస్వామి, తల్లి పేరు కాశీ దేవి. కవి శిరోమణి భట్ మధురనాథ్ శాస్త్రి అతని బావ. అతని వివాహం మధ్యప్రదేశ్‌లోని టికంగఢ్ ఓర్చా రాజ్‌గురుస్ కుటుంబంలో జరిగింది.

వివాహం తరువాత, గోస్వామి హరికృష్ణ శాస్త్రి టికంగఢ్ ( మధ్యప్రదేశ్ ) లో విద్యా శాఖలో ఉపాధ్యాయుడయ్యాడు, అయితే 1945లో తన తండ్రి మరణించిన తరువాత, అతను జైపూర్‌కు తిరిగి వచ్చాడు. అతను తన స్వగ్రామమైన మహాపురాలో మొదట స్థాపించిన 'సంస్కృత పాఠశాల' నేడు అభివృద్ధి చెంది ప్రభుత్వ పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ సంస్కృత కళాశాలగా మారింది.

అతను రాజస్థాన్ ప్రభుత్వంలోని జాగీర్ కమీషనర్ కార్యాలయం, ఆయుర్వేద శాఖ మొదలైన వాటిలో క్లరికల్ సేవను కూడా చేసారు. తరువాత రాజస్థాన్ సంస్కృత విద్యా డైరెక్టరేట్ ఏర్పడినప్పుడు, అతను ఉదయపూర్, అజ్మీర్, నాథద్వారా మొదలైన అనేక ప్రభుత్వ సంస్కృత కళాశాలలకు సాహిత్య ఉపాధ్యాయుడు, ప్రొఫెసర్, ప్రిన్సిపాల్ అయ్యారు. .అతను 1967 లో రాజస్థాన్ ప్రభుత్వ సేవ నుండి పదవీ విరమణ చేసి సంస్కృత సాహిత్యానికి సేవ చేయడం ప్రారంభించారు.

అతను 1979 డిసెంబరులో తన పూర్వీకుల గ్రామమైన మహాపురాలో మరణించాడు. 
 రచనలు 
గోస్వామి హరికృష్ణ శాస్త్రి 'ఆదర్శౌదార్యం' ( నాటకం ), 'వంశప్రశస్తి' (అతని వంశ చరిత్ర), 'లలిత కథా కల్పలత' (సంస్కృత- కథా సంకలనం) కాకుండా మరో 25 పుస్తకాలను రచించారు.  'దివ్య లోక్' అనే అసలు సంస్కృత మహాకార్యం యొక్క కూర్పు అతని అతిపెద్ద సాహిత్య రచన.

అతను దాదాపు అన్ని శైలులలో సాహిత్యాన్ని రచించాడు, అసలు రచనలే కాకుండా, అతను ఇతర భాషల ప్రసిద్ధ రచనలను కూడా సంస్కృతంలోకి అనువదించాడు . వీటిలో ఆచార్య చతుర్సేన్ శాస్త్రి నవల ' ఆమ్రపాలి', రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ నవల ' చోఖేర్ బాలి' ( 'ఉద్వేజిని'గా'' అనువదించబడింది), 'ఆంఖ్ కి కిరికిరి' మొదలైనవి గుర్తించదగినవి. ఆయన రచనల వైవిధ్యానికి ముగ్ధుడై, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీకి చెందిన ప్రముఖ సంస్కృత పత్రిక ' సంస్కృత ప్రతిభ'కి అప్పటి సంపాదకులు డాక్టర్ వి. రాఘవన్ పత్రిక యొక్క దాదాపు అన్ని సంచికలలో గద్యం లేదా కవిత్వం రాయమని అభ్యర్థించారు. 1945 నుండి 1979 వరకు, అతని రచనలు దేశంలోని వివిధ సంస్కృత పత్రికలలో ప్రచురించబడ్డాయి.

ప్రసిద్ధ సంస్కృత పండితుడు దేవర్షి కలానాథ శాస్త్రిప్రకారం, అతని యొక్క మరొక ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ప్రతి వసంతకాలంలో అతను వసంతాన్ని స్వాగతించడానికి కవిత్వం వ్రాసేవాడు. వసంతాన్ని స్వాగతిస్తూ ఆయన కూర్పులోని ఒక భాగం – “కింశుకకదంబకుంజ్ గుంజితమధుపపుంజ లోచనలామలోకమనోహరవసంత ప్రియవర్ వసంత్”, ఇది చదవడం వల్ల నిరాలా కవిని గుర్తుకు తెస్తారు. మొదటి అక్షరాలు ఒకరి పేరు లేదా వాక్యాన్ని ఏర్పరచగల అనేక పద్యాలను అతను వ్రాసేవాడు. అత్యుత్సాహ కవి అయినందున, సంస్కృత సమావేశాలలో నిమిషాల్లో పద్యాలలో ఇటువంటి స్తుతులను చెప్పేవారు. అతను తన పూర్వీకుడు శివానంద గోస్వామి యొక్క 'సింగ్-సిద్ధాంత్-సింధు' పుస్తకంపై పరిశోధనా రచన, సంకలనం కూడా చేసాడు. అహ్మదాబాద్‌లో నివసిస్తున్నప్పుడు,  అతను రామానందాచార్య దర్శన్‌పై అనేక వ్యాసాలు, పుస్తకాలను వ్రాసాడు. తన పూర్వీకుల జాగిరి గ్రామమైన మహాపురలో తన తరువాతి సంవత్సరాలను గడిపినప్పుడు, అతను రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ యొక్క ' గీతాంజలి ' ఇంకా కొన్ని ఇతర రచనలను సంస్కృతంలోకి అనువదించాడు.

'ఆచార్య విజయ' అనే పేరుతో జగద్గురు స్వామి రామానందచార్య జీవిత చరిత్రను, ఆయన సిద్ధాంతాలను మాత్రమే కాకుండా, ఆయన జీవిత చరిత్ర, తత్వశాస్త్రం, గ్రంథాలు, బోధన యాత్రలు, శిష్యులు, నమ్మకాలు, రామానంద్ శాఖ చరిత్రను కూడా పూర్తి స్థాయి సాహిత్యంగా, కవిత్వం రూపంలో, ఆయన జీవిత గాథను ఆయన రాశారు. 'శ్రీ శివరాజ్ విజయ' తరువాత సంస్కృత ప్రపంచంలో సులలిత ప్రబంధంగా ఉన్న ఇతర గ్రంథం, 1977లో అయోధ్య నుండి మొదటిసారిగా ప్రచురించబడిన గోస్వామి రచించిన కాలాతీత గ్రంథం 'ఆచార్య విజయ' అని రామానంద్ శాఖ పండితులు విశ్వసిస్తున్నారు. ఈ పెద్ద గద్యంలో 59 భాగాలు ఉన్నాయి, పద్యాలు కూడా ఉన్నాయి. అందువల్ల దీనిని 'చంపుకావ్యం' అని కూడా పిలవవచ్చు. సంస్కృతంలో ఈ రచన ద్వారా రామానంద్ శాఖకు బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి హరికృష్ణా శాస్త్రి చేసిన సహకారం ఎంత ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించబడిందంటే, ఆ శాఖకు చెందిన కొంతమంది పీఠాధిపతులు దాని హిందీ అనువాదంతో పునఃప్రచురణ కోసం ప్రణాళికలు రూపొందించారు, దీని ద్వారా ఈ రచన 2011లో రెవాసా ధామ్, సికార్హ, న్సా పబ్లికేషన్స్ ద్వారా 'శ్రీ ఆచార్య విజయ' (హిందీ అనువాదం) గా అందుబాటులోకి వచ్చింది.రాజస్థాన్ స్టేట్ బుక్ బోర్డ్ ఆఫ్ జైపూర్బో, ర్డ్ ఆఫ్ సెకండరీ ఎడ్యుకేషన్ అజ్మీర్ యొక్క హయ్యర్ సెకండరీ స్థాయి వరకు సిలబస్లో చేర్చబడిన సంస్కృత పాఠ్యపుస్తకాల రచయిత కూడా ఆయనే.

గోస్వామి హరికృష్ణ శాస్త్రి యొక్క జ్ఞానానికి ముగ్ధుడై, అనేక శాఖలు, మహంతుల, పీఠాధీశ్వరులు ఆయనను సత్కరించి తమ "శాస్త్రి"గా చేసుకున్నారు. అమ్రేలి, కమ్వాన్ మొదలైన పుష్టిమార్గీయ (వల్లభాచార్య) పీఠాలలో గోస్వామి, సురేష్ బావా వంటి అనేకమంది ఆచార్యులు, మహంతులకు ఆయన గురువు. ఆ తరువాత, అతను అహ్మదాబాద్ సమీపంలోని పాల్డిలో ఉన్న రామానంద్ శాఖకు చెందిన కౌశలేంద్ర మఠంలో వేదాంత విభాగానికి అధిపతి కావడం ద్వారా అపారమైన కీర్తిని సంపాదించాడు. జగద్గురు స్వామి రామానందాచార్య యొక్క భారీ జీవిత చరిత్రను సంస్కృతంలో వ్రాయమని ఇక్కడే అభ్యర్థించారు.

 బిరుదులు 
1978లో గోస్వామి హరికృష్ణ శాస్త్రికి రాజస్థాన్ సంస్కృత అకాడమీ వారి 'దివ్యలోక్' కవిత్వానికి ' మహాకవి మాఘ్ అవార్డు ' అందించింది. 'గోస్వామి-సభ' ద్వారా ఆయనకు 'గద్య-పద్య-చక్రవర్తి' బిరుదు లభించింది.  రాజస్థాన్ ప్రభుత్వం పథకం కింద సంస్కృత దినోత్సవం సందర్భంగా ఆయనను విశిష్ట పండితుడిగా కూడా సత్కరించారు.

గోస్వామి హరికృష్ణ శాస్త్రి వ్యక్తిత్వం. ఆతని రచనల మీద పరిశోధన కూడా జరిగింది. డాక్టర్ సరళా శర్మకు రాజస్థాన్ విశ్వవిద్యాలయం ఆమె శాస్త్రిగారిపై వ్రాసిన పరిశోధనపై PhDని ప్రదానం చేశారు. 2018 సంవత్సరంలో, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం సంస్కృత విభాగానికి చెందిన మరో పరిశోధకురాలు శ్రీమతి సీమా గుప్తా తన థీసిస్‌ను సమర్పించారు.  "గోస్వామి హరికృష్ణ శాస్త్రి కంపోజిట్ స్టడీ ఆఫ్ ఆచార్య విజయం" అనే సబ్జెక్టును పూర్తి చేసి, పీహెచ్‌డీ పట్టా పొందారు. భారతదేశంలో, విదేశాలలో వివిధ ఉన్నత విద్యా సంస్థలలో గోస్వామి రచనలపై మరికొన్ని పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి.

మూలములు
రాఘవన్ సెంటర్
హరికృష్ణ శాస్త్రి రచనలపి వ్యాసము
సంస్కృత కవులు

వర్గం:సంస్కృత కవులు