భారత సామాజిక న్యాయ, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ

సామాజిక న్యాయ & సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖ. షెడ్యూల్డ్ కులాలు (SC), ఇతర వెనుకబడిన తరగతులు (OBC), LGBT ప్రజలు, వికలాంగులు, వృద్ధులు & మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగ బాధితులతో సహా సమాజంలోని వెనుకబడిన, అట్టడుగు వర్గాలకు సంక్షేమం, సామాజిక న్యాయం, సాధికారత కోసం ఇది బాధ్యత వహిస్తుంది. వివక్ష వ్యతిరేక విధానాలను మెరుగ్గా అమలు చేయడానికి ఈ అట్టడుగు వర్గాలకు సంబంధించి చట్టాల అమలులో కూడా ఇది సహాయపడుతుంది.

సామాజిక న్యాయ, సాధికారత మంత్రి మండలి సభ్యునిగా క్యాబినెట్ హోదాను కలిగి ఉంటారు, ప్రస్తుత మంత్రి వీరేంద్ర కుమార్ ఖతిక్, వీరికి ఇద్దరు రాష్ట్ర మంత్రులు రామ్‌దాస్ అథవాలే, బీ.ఎల్‌. వర్మ సహాయం చేస్తున్నారు.

 చరిత్ర  
1985-1986లో పూర్వ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ మహిళా శిశు అభివృద్ధి శాఖ, సంక్షేమ శాఖగా విభజించబడింది. అదే సమయంలో, షెడ్యూల్డ్ కులాల అభివృద్ధి, గిరిజనాభివృద్ధి, మైనారిటీలు వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమ శాఖలు, న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖలోని వక్ఫ్ శాఖలు కొత్త సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖను ఏర్పాటు చేయడానికి ఆ మంత్రిత్వ శాఖ నుండి వేరు చేయబడ్డాయి.

సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ 1998 మేలో సామాజిక న్యాయ, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖగా పేరు మార్చబడింది. 1999 అక్టోబరులో, గిరిజన వ్యవహారాల శాఖను కొత్తగా స్వతంత్రంగా ఏర్పాటు చేసేందుకు గిరిజనాభివృద్ధి శాఖను వేరు చేశారు. మొదటి మన్మోహన్ సింగ్ మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పడిన తర్వాత 2004 మేలో మహిళా శిశు అభివృద్ధి శాఖను వేరుచేసి మహిళా శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖగా పిలవబడే ఒక స్వతంత్ర మంత్రిత్వ శాఖను ఏర్పాటు చేశారు. 2006 జనవరిలో మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖలు మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖను ఏర్పాటు చేయడానికి వక్ఫ్‌ను వేరు చేశారు. బాబు జగ్జీవన్ రామ్ సిద్ధాంతాలు తత్వాలను ప్రచారం చేయడానికి మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా 'బాబు జగ్జీవన్ రామ్ నేషనల్ ఫౌండేషన్' ఏర్పాటు చేయబడింది.

2012లో, కేంద్ర సామాజిక న్యాయం సాధికారత మంత్రి దృష్టి లోపం ఉన్న కళాశాల విద్యార్థుల కోసం ఆన్‌లైన్ లైబ్రరీ అయిన ఓబ్లిండియాను ప్రారంభించారు. ప్రారంభ సమయంలో, లైబ్రరీలో 10 భాషల్లో 12,000 పుస్తకాలు ఉన్నాయి.

 సంస్థ 
మంత్రిత్వ శాఖలో ఐదు బ్యూరోలు ఉన్నాయి, ఒక్కొక్కటి జాయింట్ సెక్రటరీ నేతృత్వంలో: షెడ్యూల్డ్ కులాల అభివృద్ధి బ్యూరో; వెనుకబడిన తరగతుల బ్యూరో కోఆర్డినేషన్, మీడియా, అడ్మినిస్ట్రేషన్; వైకల్యం బ్యూరో; సోషల్ డిఫెన్స్ (SD) బ్యూరో; ప్రాజెక్ట్, పరిశోధన, మూల్యాంకనం మానిటరింగ్ బ్యూరో.

 చట్టబద్ధమైన సంస్థలు
 వికలాంగుల ప్రధాన కమిషనర్ కార్యాలయం, న్యూఢిల్లీ
 ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, మెంటల్ రిటార్డేషన్ బహుళ వైకల్యాలు ఉన్న వ్యక్తుల సంక్షేమం కోసం నేషనల్ ట్రస్ట్
 రిహాబిలిటేషన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (RCI)
 జాతీయ సంస్థలు
 అలీ యావర్ జంగ్ నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ది హియరింగ్ హ్యాండిక్యాప్డ్, ముంబై (AYJNIHH)
 దీనదయాళ్ ఉపాధ్యాయ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది ఫిజికల్లీ హ్యాండిక్యాప్డ్, న్యూఢిల్లీ (గతంలో ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది ఫిజికల్లీ హ్యాండిక్యాప్డ్ (IPH) )
 నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ లోకోమోటర్ డిజేబిలిటీస్, కోల్‌కతా
 నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెంటల్లీ హ్యాండిక్యాప్డ్, సికింద్రాబాద్ (NIMH)
 నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ విజువల్లీ హ్యాండిక్యాప్డ్ (NIVH), డెహ్రాడూన్
 నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రిహాబిలిటేషన్ ట్రైనింగ్ అండ్ రీసెర్చ్, కటక్ ( నిర్తర్ )
 నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఎంపవర్‌మెంట్ ఆఫ్ పర్సన్స్ విత్ మల్టిపుల్ డిజెబిలిటీస్ (NIEPMD), చెన్నై
 భారతీయ సంకేత భాష పరిశోధన & శిక్షణ కేంద్రం (ISLRTC)
 నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ డిఫెన్స్ (NISD)
 ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు
 జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల ఆర్థిక & అభివృద్ధి సంస్థ (NBCFDC)
 నేషనల్ హ్యాండిక్యాప్డ్ ఫైనాన్స్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ (NHFDC)
 డినోటిఫైడ్, సంచార & సెమీ సంచార కమ్యూనిటీల కోసం అభివృద్ధి సంక్షేమ బోర్డు (DWBDNC)

https://dwbdnc.dosje.gov.in/

 ఆర్టిఫిషియల్ లింబ్స్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (ALIMCO), కాన్పూర్

*వైకల్యాలున్న వ్యక్తుల కోసం మిశ్రమ ప్రాంతీయ కేంద్రాలు (CRCలు) 

*పబ్లిక్ ప్రైవేట్ పార్టనర్‌షిప్ **ఇండియన్ స్పైనల్ ఇంజ్యూరీ సెంటర్

 శాసనం 

 తల్లిదండ్రులు సీనియర్ సిటిజన్ల నిర్వహణ & సంక్షేమ చట్టం, 2007

 క్యాబినెట్ మంత్రులు  

 గమనిక: MoS, I/C – రాష్ట్ర మంత్రి (స్వతంత్ర బాధ్యత)

నం.ఫోటో మంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీమంత్రిత్వ శాఖప్రధాన మంత్రినుండికుకాలంసామాజిక భద్రత మంత్రి1link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ram_Subhag_Singh.jpg|99x99pxరామ్ సుభాగ్ సింగ్
(1917–1980) బిక్రంగంజ్
(MoS) ఎంపీ 1964 జూన్ 9 1964 జూన్ 134 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్శాస్త్రిలాల్ బహదూర్ శాస్త్రి2link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ashoke_Sen_official_portrait.gif|95x95pxఅశోక్ కుమార్ సేన్
(1913–1996) కలకత్తా నార్త్ వెస్ట్
ఎంపీ 1964 జూన్ 13 1966 జనవరి 111 సంవత్సరం, 212 రోజులు 1966 జనవరి 11 1966 జనవరి 24నందా IIగుల్జారీలాల్ నందాసాంఘిక సంక్షేమ శాఖ మంత్రి3link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kotha_Raghuramaiah.png|111x111pxకోతా రఘురామయ్య
(1912–1979) గుంటూరు
ఎంపీ
(MoS) 1966 జనవరి 24 1966 మార్చి 2560 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ఇందిరా ఐఇందిరా గాంధీ4link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Asoka_Mehta_Lok_Sabha_photo.jpg|88x88pxఅశోకా మెహతా
(1911–1984) మహారాష్ట్రకు
రాజ్యసభ ఎంపీ, 1967 వరకు భండారా ఎంపీగా ఉన్నారు . 1966 మార్చి 25 1967 మార్చి 132 సంవత్సరాలు, 150 రోజులు 1967 మార్చి 13 1968 ఆగస్టు 22ఇందిరా II5link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P._Govinda_Menon_official_portrait.gif|86x86pxపనంపిల్లి గోవింద మీనన్
(1906–1970) ముకుందపురం
ఎంపీ 1968 ఆగస్టు 22 1970 మే 231 సంవత్సరం, 274 రోజులు6link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kengal_Hanumanthaiah.gif|92x92pxకెంగల్ హనుమంతయ్య
(1908–1980) బెంగళూరు నగరానికి
ఎంపీ 1970 మే 26 1971 మార్చి 18296 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)7link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SiddharthaShankarRay.png|96x96pxసిద్ధార్థ శంకర్ రే
(1920–2010) రాయ్‌గంజ్
ఎంపీ 1971 మార్చి 18 1972 మార్చి 201 సంవత్సరం, 2 రోజులుఇందిర III8link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Saiyid_Nurul_Hasan_16_(cropped).jpg|93x93pxసయ్యద్ నూరుల్ హసన్
(1921–1993) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
(MoS, I/C) 1972 మార్చి 24 1977 మార్చి 245 సంవత్సరాలు, 0 రోజులు9link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pratap_Chandra_Chunder_-_The_noted_educationalist_and_former_Union_Minister_inaugurates_the_exhibition,_of_award_winning_and_selected_photographs_from_18th_National_Photo_Contest,_jointly_organized_by_Photo_Division_(cropped).jpg|88x88pxప్రతాప్ చంద్ర చుందర్
(1919–2008) కలకత్తా నార్త్ ఈస్ట్
ఎంపీ 1977 మార్చి 24 1979 జూలై 282 సంవత్సరాలు, 126 రోజులుజనతా పార్టీదేశాయ్మొరార్జీ దేశాయ్10link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dr-Karan-Singh-sept2009.jpg|105x105pxకరణ్ సింగ్
(జననం 1931) ఉధంపూర్
ఎంపీ 1979 జూలై 28 1979 ఆగస్టు 1922 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (Urs)చరణ్చరణ్ సింగ్11link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sathyavani_Muthu_Rajya_Sabha_MP.jpg|88x88pxసత్యవాణి ముత్తు
(1923–1999) తమిళనాడుకు
రాజ్యసభ ఎంపీ 1979 ఆగస్టు 19 1979 డిసెంబరు 23126 రోజులుఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం12link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shankarrao_Chavan_2007_stamp_of_India_(cropped).jpg|91x91pxశంకర్‌రావ్ చవాన్
(1920–2004) నాందేడ్
ఎంపీ 1980 అక్టోబరు 19 1981 ఆగస్టు 8293 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)ఇందిర IVఇందిరా గాంధీ13link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sheila_Kaul_Lok_Sabha_photo.jpg|82x82pxషీలా కౌల్
(1915–2015) లక్నో
ఎంపీ
(MoS, I/C) 1981 ఆగస్టు 8 1984 అక్టోబరు 313 సంవత్సరాలు, 140 రోజులు 1984 నవంబరు 4 1984 డిసెంబరు 31రాజీవ్ ఐరాజీవ్ గాంధీమహిళా మరియు సాంఘిక సంక్షేమ శాఖ మంత్రి14link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maragatham_Chandrasekar_Lok_Sabha_portrait.gif|82x82pxమరగతం చంద్రశేఖర్
(1917–2001) శ్రీపెరంబుదూర్
ఎంపీ
(MoS, I/C) 1984 డిసెంబరు 31 1985 సెప్టెంబరు 25268 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)రాజీవ్ IIరాజీవ్ గాంధీ15link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rajendra_Kumari_Bajpai_Lok_Sabha_photo.jpg|92x92pxరాజేంద్ర కుమారి బాజ్‌పాయ్
(1925–1999) సీతాపూర్
ఎంపీ
(MoS, I/C) 1985 సెప్టెంబరు 25 1989 డిసెంబరు 24 సంవత్సరాలు, 68 రోజులుసంక్షేమ శాఖ మంత్రి16link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ram_Vilas_Paswan_(cropped).jpg|91x91pxరామ్ విలాస్ పాశ్వాన్
(1946–2020) హాజీపూర్
ఎంపీ 1989 డిసెంబరు 6 1990 నవంబరు 101 సంవత్సరం, 4 రోజులుజనతాదళ్విశ్వనాథ్విశ్వనాథ్ ప్రతాప్ సింగ్–link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chandra_Shekhar_Singh.jpg|92x92pxచంద్ర శేఖర్
(1927–2007) బల్లియా
ఎంపీ
(ప్రధాన మంత్రి) 1990 నవంబరు 21 1991 జూన్ 21212 రోజులుసమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)చంద్ర శేఖర్చంద్ర శేఖర్17link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sitaram_Kesri_Lok_Sabha_photo.jpg|88x88pxసీతారాం కేస్రీ
(1919–2000) బీహార్
రాజ్యసభ ఎంపీ 1991 జూన్ 21 1996 మే 164 సంవత్సరాలు, 330 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)రావుపివి నరసింహారావు18link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kariya_Munda.jpg|88x88pxకరియా ముండా
(జననం 1936) ఖుంటి
ఎంపీ 1996 మే 16 1996 జూన్ 116 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి ఐఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి19link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Balwant_Singh_Ramoowalia.jpg|116x116pxబల్వంత్ సింగ్ రామూవాలియా
(జననం 1942) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ 1996 జూన్ 1 1997 ఏప్రిల్ 211 సంవత్సరం, 291 రోజులుస్వతంత్రదేవెగౌడహెచ్‌డి దేవెగౌడ 1997 ఏప్రిల్ 21 1998 మార్చి 19గుజ్రాల్ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్20link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maneka_Gandhi_(cropped).jpg|87x87pxమేనకా గాంధీ
(జననం 1956) పిలిభిత్
ఎంపీ
(MoS, I/C) 1998 మార్చి 19 1998 మే 2365 రోజులువాజ్‌పేయి IIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయిసామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రి21link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maneka_Gandhi_(cropped).jpg|87x87pxమేనకా గాంధీ
(జననం 1956) పిలిభిత్
ఎంపీ
(MoS, I/C) 1998 మే 23 1999 అక్టోబరు 133 సంవత్సరాలు, 101 రోజులుస్వతంత్రవాజ్‌పేయి IIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి 1999 అక్టోబరు 13 2001 సెప్టెంబరు 1వాజ్‌పేయి III22link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Satyanarayan_Jatiya_(cropped).jpg|70x70pxసత్యనారాయణ జాతీయ
(జననం 1946) ఉజ్జయిని
ఎంపీ 2001 సెప్టెంబరు 1 2004 మే 222 సంవత్సరాలు, 264 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీ23link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Meira_Kumar_in_2013.jpg|88x88pxమీరా కుమార్
(జననం 1945) ససారం
ఎంపీ 2004 మే 23 2009 మే 224 సంవత్సరాలు, 364 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్మన్మోహన్ ఐమన్మోహన్ సింగ్24link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mukul_Wasnik_(cropped).jpg|93x93pxముకుల్ వాస్నిక్
(జననం 1959) రామ్‌టెక్
ఎంపీ 2009 మే 28 2012 అక్టోబరు 273 సంవత్సరాలు, 152 రోజులుమన్మోహన్ II26link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kumari_Selja.jpg|93x93pxసెల్జా కుమారి
(జననం 1962) అంబాలా
ఎంపీ 2012 అక్టోబరు 28 2014 జనవరి 281 సంవత్సరం, 92 రోజులు27link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shri_Mallikarjun_Kharge_takes_over_the_charge_of_Union_Minister_for_Railways,_in_New_Delhi_on_June_19,_2013_(cropped)_2.jpg|87x87pxమల్లికార్జున్ ఖర్గే
(జననం 1941) గుల్బర్గా
ఎంపీ 2014 జనవరి 28 2014 మే 26118 రోజులు28link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Thawar_Chand_Gehlot_appointed_as_the_new_governor_of_karnataka_(cropped).JPG|85x85pxథావర్ చంద్ గెహ్లాట్
(జననం 1948) మధ్యప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ 2014 మే 27 2019 మే 307 సంవత్సరాలు, 41 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీమోదీ ఐనరేంద్ర మోదీ 2019 మే 31 2021 జూలై 7మోడీ II29link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Virendra_Kumar_Khatik_with_PM_Modi_(cropped).jpg|96x96pxవీరేంద్ర కుమార్ ఖటిక్
(జననం 1954) తికమ్‌గఢ్
ఎంపీ 2021 జూలై 7 2024 జూన్ 92 సంవత్సరాలు, 362 రోజులు 2024 జూన్ 10అధికారంలో ఉందిమోడీ III

 సహాయ మంత్రులు  
నం.ఫోటో మంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీమంత్రిత్వ శాఖప్రధాన మంత్రినుండికుకాలంసామాజిక భద్రత రాష్ట్ర మంత్రి1link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ramchandra_Martand_Hajarnavis.jpg|86x86pxరామచంద్ర మార్తాండ్ హజర్నవిస్
(1908–1976) భండారా
ఎంపీ 1965 అక్టోబరు 29 1966 జనవరి 1174 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్శాస్త్రిలాల్ బహదూర్ శాస్త్రిరాష్ట్ర సాంఘిక సంక్షేమ శాఖ మంత్రి2link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Phulrenu_Guha_(cropped).jpg|89x89pxఫుల్రేణు గుహ
(1912–2006) పశ్చిమ బెంగాల్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ 1967 మార్చి 13 1970 జూన్ 263 సంవత్సరాలు, 105 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ఇందిరా IIఇందిరా గాంధీ3link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kotha_Raghuramaiah.png|111x111pxకోతా రఘురామయ్య
(1912–1979) గుంటూరు
ఎంపీ 1967 మార్చి 18 1969 ఫిబ్రవరి 141 సంవత్సరం, 333 రోజులు4link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jagannath_Rao_Lok_Sabha_portrait.gif|96x96pxజగన్నాథరావు చత్రాపూర్
ఎంపీ 1970 జూన్ 27 1971 మార్చి 18264 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)5link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Saiyid_Nurul_Hasan_16_(cropped).jpg|93x93pxసయ్యద్ నూరుల్ హసన్
(1921–1993) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ 1971 అక్టోబరు 4 1972 మార్చి 24172 రోజులుఇందిర III6link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dhanna_Singh_Gulshan_Lok_Sabha_image.gif|108x108pxధన్నా సింగ్ గుల్షన్ భటిండా
ఎంపీ 1977 ఆగస్టు 14 1979 జూలై 281 సంవత్సరం, 348 రోజులుజనతా పార్టీదేశాయ్మొరార్జీ దేశాయ్7link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Renuka_Devi_Barkataki_official_portrait.gif|102x102pxరేణుకా దేవి బర్కటాకి
(1932–2017) గౌహతి
ఎంపీ 1977 ఆగస్టు 16 1979 జూలై 281 సంవత్సరం, 346 రోజులు8link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rashida_Haque_Choudhury_Lok_Sabha_photo.jpg|104x104pxసిల్చార్ ఎంపీగా రషీదా హక్ చౌదరి 1979 జూలై 30 1979 ఆగస్టు 2425 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (Urs)చరణ్చరణ్ సింగ్9link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sheila_Kaul_Lok_Sabha_photo.jpg|82x82pxషీలా కౌల్
(1915–2015) లక్నో
ఎంపీ 1980 అక్టోబరు 19 1981 ఆగస్టు 8293 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)ఇందిర IVఇందిరా గాంధీరాష్ట్ర సంక్షేమ శాఖ మంత్రి10అస్లాం షేర్ ఖాన్
(జననం 1953) బెతుల్
ఎంపీ 1995 సెప్టెంబరు 15 1996 మే 16244 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)రావుపివి నరసింహారావుసామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత రాష్ట్ర మంత్రి11link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Satyabrata_Mookherjee_speaking_at_a_three-day_Global_Symposium_on_Taming_the_Future_through_Project_Management_in_2003_(cropped).jpg|82x82pxసత్యబ్రత ముఖర్జీ
(1932–2023) కృష్ణానగర్
ఎంపీ 2002 జూలై 1 2003 జనవరి 29212 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి IIIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి12సంజయ్ పాశ్వాన్
(జననం 1962) నవాడ
ఎంపీ 2003 జనవరి 29 2003 మే 24115 రోజులు13link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kailash-Meghwal.jpg|103x103pxకైలాష్ చంద్ర మేఘవాల్
(జననం 1934) టోంక్
ఎంపీ 2003 మే 24 2004 మే 22364 రోజులు14link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nagmani_Kushwaha.jpg|70x70pxనాగమణి
(జననం 1953) చత్ర
ఎంపీ 2003 మే 24 2004 మే 22364 రోజులు15link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Subbalakshmi_Jagadeesan_(cropped).jpg|95x95pxసుబ్బులక్ష్మి జగదీశన్
(జననం 1947) తిరుచెంగోడ్
ఎంపీ 2004 మే 23 2009 మే 224 సంవత్సరాలు, 364 రోజులుద్రవిడ మున్నేట్ర కజగంమన్మోహన్ ఐమన్మోహన్ సింగ్16link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nepoleon_Duraisamy.png|88x88pxనెపోలియన్
(జననం 1963) పెరంబలూరు
ఎంపీ 2009 మే 28 2013 మార్చి 203 సంవత్సరాలు, 296 రోజులుమన్మోహన్ II17link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Porika_Balram_Naik_(cropped).jpg|92x92pxపోరిక బలరాం నాయక్
(జననం 1964) మహబూబాబాద్
ఎంపీ 2012 అక్టోబరు 28 2014 మే 261 సంవత్సరం, 210 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్18link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manikrao_Gavit_taking_office_in_2013_(cropped).jpg|93x93pxమాణిక్‌రావు హోడ్‌ల్యా గవిత్‌
(1934–2022) నందుర్బార్
ఎంపీ 2013 జూన్ 17 2014 మే 26343 రోజులు19link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sudarshan_Bhagat_giving_awards_(cropped).jpg|96x96pxసుదర్శన్ భగత్
(జననం 1969) లోహర్దగా
ఎంపీ 2014 మే 27 2014 నవంబరు 9166 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీమోదీ ఐనరేంద్ర మోదీ20link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Krishan_Pal_Gurjar_assuming_office_in_2014_(cropped).jpg|94x94pxక్రిషన్ పాల్ గుర్జార్
(జననం 1957) ఫరీదాబాద్
ఎంపీ 2014 నవంబరు 9 2019 మే 304 సంవత్సరాలు, 202 రోజులు21link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vijay_Sampla_(cropped).jpg|85x85pxవిజయ్ సంప్లా
(జననం 1961) హోషియార్‌పూర్
ఎంపీ 2014 నవంబరు 9 2019 మే 304 సంవత్సరాలు, 202 రోజులు22link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ramdas_Athawale.jpg|93x93pxరాందాస్ అథవాలే
(జననం 1959) మహారాష్ట్రకు
రాజ్యసభ ఎంపీ 2016 జూలై 5 2019 మే 302 సంవత్సరాలు, 329 రోజులురిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (అథవాలే) (20)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Krishan_Pal_Gurjar_assuming_office_in_2014_(cropped).jpg|94x94pxక్రిషన్ పాల్ గుర్జార్
(జననం 1957) ఫరీదాబాద్
ఎంపీ 2019 మే 31 2021 జూలై 72 సంవత్సరాలు, 37 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీమోడీ II (22)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ramdas_Athawale.jpg|93x93pxరాందాస్ అథవాలే
(జననం 1959) మహారాష్ట్రకు
రాజ్యసభ ఎంపీ 2019 మే 31 2024 జూన్ 95 సంవత్సరాలు, 9 రోజులురిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (అథవాలే)23link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shri_Rattan_Lal_Kataria_taking_charge_as_the_Minister_of_State_for_Jal_Shakti,_in_New_Delhi_on_May_31,_2019_(cropped).jpg|90x90pxరత్తన్ లాల్ కటారియా
(1951–2023) అంబాలా
ఎంపీ 2019 మే 31 2021 జూలై 72 సంవత్సరాలు, 37 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీ24link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A._Narayanaswamy_(cropped).jpg|92x92pxఎ. నారాయణస్వామి
(జననం 1957) చిత్రదుర్గ
ఎంపీ 2021 జూలై 7 2024 జూన్ 92 సంవత్సరాలు, 338 రోజులు25link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pratima_Bhoumik_with_PM_Modi_(cropped).jpg|90x90pxప్రతిమా భూమిక్
(జననం 1969) త్రిపుర వెస్ట్
ఎంపీ 2021 జూలై 7 2024 జూన్ 92 సంవత్సరాలు, 338 రోజులు (22)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ramdas_Athawale.jpg|93x93pxరామ్‌దాస్ అథవాలే
(జననం 1959) మహారాష్ట్రకు
రాజ్యసభ ఎంపీ 2024 జూన్ 11అధికారంలో ఉంది22 రోజులురిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (అథవాలే)మోడీ III26link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:B._L._Verma_with_PM_Modi_2021_(cropped).jpg|90x90pxబీ.ఎల్‌. వర్మ
(జననం 1961) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ 2024 జూన్ 11అధికారంలో ఉంది22 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీ

 మూలాలు 

వర్గం:భారత ప్రభుత్వం
వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు