సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్

సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్, ప్రదర్శన కళలకు భారతీయ సంగీత నాటక అకాడమీ అందించే గౌరవం.  దీన్ని అకాడమీ రత్న సదస్యత అని కూడా అంటారు. ఇది అకాడెమీ ప్రదానం చేసే "అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన, అరుదైన గౌరవం". "ఏ సమయంలోనైనా 40 మంది వ్యక్తులకు మాత్రమే దీన్ని పరిమితం చేసారు". 

 నేపథ్యం 
1945 లో ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బెంగాల్ మూడు అకాడమీలతో కూడిన నేషనల్ కల్చరల్ ట్రస్ట్‌ను స్థాపించడానికి ప్రతిపాదనను సమర్పించింది: అకాడమీ ఆఫ్ మ్యూజిక్, డ్యాన్స్ అండ్ డ్రామా, అకాడమీ ఆఫ్ లెటర్స్, అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ ఆర్కిటెక్చర్. 1949 లో కోల్‌కతాలో జరిగిన కళల సదస్సులో ఈ ప్రతిపాదనను పునఃపరిశీలించారు. 1951లో న్యూఢిల్లీలో కాన్ఫరెన్స్ ఆన్ లెటర్స్, కాన్ఫరెన్స్ ఆన్ డ్యాన్స్, డ్రామా అండ్ మ్యూజిక్ అనే రెండు సమావేశాలు జరిగాయి. భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన ఈ మూడు సమావేశాల లోనూ సంగీత నాటక అకాడమీ, సాహిత్య అకాడమీ, లలిత కళా అకాడమీ అనే మూడు జాతీయ అకాడమీల ఏర్పాటుకు సిఫారసు చేసారు.

మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్ నేతృత్వంలోని మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (అప్పటి విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ), భారత ప్రభుత్వ తీర్మానం ద్వారా సంగీత నాటక అకాడమీని 1952 మే 31 న స్థాపించారు. అకాడమీ అధికారికంగా 1953 జనవరి 28 న భారతదేశ మొదటి రాష్ట్రపతి రాజేంద్ర ప్రసాద్ ప్రారంభించాడు. PV రాజమన్నార్ దాని మొదటి ఛైర్మన్‌గా నియమితుడయ్యాడు. అకాడమీ ఎగ్జిక్యూటివ్ బోర్డ్‌లో మొదటి సభ్యులుగా మహారాజా జయచామరాజేంద్ర వడియార్ బహదూర్, TL వెంకటరామ అయ్యర్, SN మోజుందార్, NR రే, ధర్మ వీర, AK ఘోష్, JC మాథుర్, AV వెంకటేశ్వరన్ ఉన్నారు. ఆ తరువాత ఇతర రెండు సంస్థలను స్థాపించారు. 1954 మార్చి 12 న సాహిత్య అకాడమీని, 1954 ఆగస్టు 5 న లలిత కళా అకాడమీని ప్రారంభించారు. తరువాత, 1961 సెప్టెంబరు 11 న దీన్ని సొసైటీగా పునర్వ్యవస్థీకరించి, సొసైటీస్ రిజిస్ట్రేషన్ చట్టం, 1860 కింద నమోదు చేసారు. సంగీత నాటక అకాడమీ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ కింద స్వయంప్రతిపత్త సంస్థగా పనిచేస్తున్నప్పటికీ, దాని కార్యక్రమాలకు నిధులు పూర్తిగా ప్రభుత్వమే సమకూరుస్తుంది.

సంగీత నాటక అకాడమీ దేశంలోని "ప్రదర్శన కళలకు సంబంధించి అత్యున్నత సంస్థ". ఇది ప్రధానంగా "సంగీతం, నృత్యం, నాటకాల రూపాల్లో వ్యక్తీకరించబడిన భారతదేశ విభిన్న సంస్కృతి యొక్క విస్తారమైన వారసత్వాన్ని సంరక్షించడం, ప్రచారం చేయడం"పై దృష్టి సారిస్తుంది. అకాడమీ ప్రదర్శన కళల రంగాలలో వివిధ సంస్థలను కూడా స్థాపించింది. అవి: 1959 లో న్యూఢిల్లీలోని నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా, ఇంఫాల్‌లోని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మణిపూర్ డ్యాన్స్ అకాడమీ, 1964 లో న్యూ ఢిల్లీలోని నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కథక్ డ్యాన్స్,  1990 లో తిరువనంతపురంలో కూడియాట్టం కేంద్రం. 1965 నుండి, అకాడమీ సంగీత నాటకం అనే త్రైమాసిక పత్రికను కూడా ప్రచురిస్తోంది. 

 వివరణ 
సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్‌ను జాతీయత, జాతి, కులం, మతం, మతం లేదా లింగ భేదం లేకుండా ప్రదానం చేస్తారు. ప్రమాణాల ప్రకారం 50 ఏళ్ల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న వ్యక్తిని సాధారణంగా ఈ గౌరవం కోసం పరిగణలోకి తీసుకుంటారు, అయితే కనీసం 35 ఏళ్ల వయస్సు ఉండాలి. మరణించిన వ్యక్తులను పరిగణించరు; అయితే, గౌరవప్రదమైన వ్యక్తి ఈ గౌరవం ఇవ్వకముందే మరణిస్తే, మరణానంతరం ఈ గౌరవాన్ని అందిస్తారు. అకాడెమీ జనరల్ కౌన్సిల్ లోని సభ్యులనూ, సాంస్కృతిక సంస్థలనూ ఈ గౌరవం కోసం పరిగణించరు. ఫెలోషిప్ అనేది కళాకారులు చేసిన నిర్దుష్ట కృషిని గానీ, విజయాన్ని గానీ సూచించదు. కానీ "నిర్ధారిత ప్రాతిపదికన ఒక నిర్దిష్ట కాల వ్యవధిలో ముఖ్యమైన, శాశ్వతమైన సహకారాన్ని" పరిగణన లోకి తీసుకుంటారు. అకాడమీ జనరల్ కౌన్సిల్ సభ్యులతో పాటు ప్రస్తుత సభ్యుల నుండి సిఫార్సులు స్వీకరిస్తారు. 

ఫెలోషిప్‌ను 1954 లో స్థాపించారు. మొట్టమొదటిగా ఎన్నుకోబడిన సభ్యులు కర్ణాటక సంగీత గాయకుడు అరియకుడి రామానుజ అయ్యంగార్, వీణా వాద్యకారుడు కరైకుడి సాంబశివ అయ్యర్, చలనచిత్ర, రంగస్థల నటుడు పృథ్వీరాజ్ కపూర్ . 2015 నాటికి 148 మంది వ్యక్తులకు ఫెలోషిప్ ప్రదానం చేయగా, ఇందులో 32 మంది నృత్యకారులు, 31 మంది థియేటర్ ప్రదర్శకులు, 76 మంది సంగీతకారులు, మొత్తం మూడు రంగాలలోనూ కృషి చేసిన 9 మంది ఉన్నారు. మొత్తం 26 మంది మహిళా కళాకారులు ఈ గౌరవం అందుకున్నారు. 1958 లో భెండీబజార్ ఘరానాకు చెందిన హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ గాయకురాలు, అంజనీబాయి మల్పేకర్ అకాడమీలో మొదటి మహిళా సహచరురాలు. ఫ్రెంచి జాతీయుడు, సంగీత విద్వాంసుడూ అలైన్ డానియెలో ఫెలోషిప్ పొందిన ఏకైక భారతీయేతర జాతీయుడు. 

అకాడమీ నియమాలు, నిబంధనల లోని రూల్ 12 (vi) ప్రకారం సభ్యుల సంఖ్యను 30 కి పరిమితం చేసారు. 2003 మార్చి 25 న అకాడమీ జనరల్ కౌన్సిల్, ఏ సమయంలోనైనా సహచరుల సంఖ్యను 40 మంది జీవించి ఉన్న వ్యక్తులకు, మొత్తం మీద 60 మందికీ పరిమితం చేయాలని సిఫార్సు చేసింది. అయితే, ఈ సిఫార్సును మంత్రిత్వ శాఖ ఇంకా ఆమోదించలేదు. 2021 నాటికి, సంగీత నాటక అకాడమీలో 39 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. ప్రతి గ్రహీతకు 3 లక్షల (2023 విలువ ప్రకారం 4.5 లక్షలు) నగదు బహుమతి, అంగవస్త్రం, అకాడమీ ముద్ర, ఛైర్మన్ సంతకంతో ఒక తామ్రపత్రం ఇస్తారు. 2019, 2020, 2021 సంవత్సరాలలో పది మంది గ్రహీతలు ఉన్నారు. ఇటీవలి ఫెలోషిప్ 2024 ఫిబ్రవరి 27 న ప్రకటించారు. 2022, 2023 సంవత్సరానికి ఆరుగురు గ్రహీతలకు అందించారు.

 సదస్యుల జాబితా 

+సంగీత నాటక అకాడమీ సభ్యుల జాబితా సంవత్సరంచిత్రంగ్రహీతరంగాలు1954131x131pxఅల్లావుద్దీన్ ఖాన్సంగీతం1954131x131pxహఫీజ్ అలీ ఖాన్సంగీతం1954131x131pxఅరియకుడి రామానుజ అయ్యంగార్సంగీతం1954131x131pxకారైక్కుడి సాంబశివ అయ్యర్సంగీతం1954131x131pxపృథ్వీరాజ్ కపూర్థియేటర్1958అంజనీబాయి మాల్పెకర్సంగీతం1962131x131pxగోపేశ్వర్ బెనర్జీసంగీతం1962డి.అన్నస్వామి భాగవతార్సంగీతం1962131x131pxఉదయ్ శంకర్నృత్యం1962131x131pxపాపనాశం శివన్సంగీతం1963స్వామి ప్రజ్ఞానానందసంగీతం1963శ్రీకృష్ణ నారాయణ్ రతంజన్కర్సంగీతం1963131x131pxపిచ్చు సాంబమూర్తిసంగీతం1963భార్గవరామ్  విఠల్ వారేర్కర్థియేటర్1964టి.ఎల్. వెంకటరామ అయ్యర్సంగీతం1964సి. సరస్వతీ బాయిసంగీతం1964బీరేంద్ర  కిషోర్ రాయ్ చౌదరిసంగీతం1964బి. ఆర్. దేవధర్సంగీతం1964వెంకటరామన్ రాఘవన్సంగీతం1964131x131pxపి.వి.రాజమన్నార్థియేటర్1965వినాయక్ నారాయణ్ పట్వర్ధన్సంగీతం1965గణేష్ హరి రనడేసంగీతం1965దిలీప్‌కుమార్ రాయ్సంగీతం1965జైదేవ సింగ్సంగీతం1965డి. జి. వ్యాస్సంగీతం1966అశుతోష్ భట్టాచార్యసంగీతం1966ఇ.కృష్ణ అయ్యర్జీవన సాఫల్యం1966శంభు మిత్రథియేటర్1966131x131pxజయచామరాజేంద్ర వడియార్సంగీతం1967 131x131pxఇబ్రహీం అల్కాజీథియేటర్1967131x131pxరుక్మిణీదేవి అరండేల్నృత్యం1967131x131pxముసిరి సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్సంగీతం1967131x131pxబడే గులాం అలీ ఖాన్సంగీతం1967పి.కె. కుంజు కురుప్నృత్యం1967శంభు మహారాజ్నృత్యం1967131x131pxవేదాంతం సత్యనారాయణ శర్మనృత్యం1967ఆద్య రంగాచార్య 'శ్రీరంగ'థియేటర్1968131x131pxకాళీ చరణ్ పట్నాయక్జీవన సాఫల్యం1970కె.సి.డి. బృహస్పతిసంగీతం1970100x100pxకపిల వాత్స్యాయన్నృత్యం1970దిలీప్ చంద్ర వేదిసంగీతం1972131x131pxతారాపద చక్రవర్తిసంగీతం1972131x131pxకృష్ణారావు ఫూలంబ్రికర్సంగీతం1972131x131pxరాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మసంగీతం1973131x131pxకె. శివరామ్ కారంత్థియేటర్1974131x131pxకమలాదేవి ఛటోపాధ్యాయథియేటర్1974జ్ఞాన్ ప్రకాష్ ఘోష్సంగీతం1974131x131pxఎం.ఎస్. సుబ్బులక్ష్మిసంగీతం1975131x131pxటి.బాలసరస్వతినృత్యం1975131x131pxజుబిన్ మెహతా#సంగీతం1975రసిక్‌లాల్ పారిఖ్థియేటర్1975131x131pxరవిశంకర్సంగీతం1975ఎంబార్ ఎస్. విజయ రాఘవాచారియర్సంగీతం1976131x131pxశాంతిదేవ్ ఘోష్జీవన సాఫల్యం1976131x131pxసెమ్మంగుడి శ్రీనివాస అయ్యర్సంగీతం1977హిర్జీభాయ్ రుస్తొంజీ డాక్టర్సంగీతం1978131x131pxతిరువేంగడు సుబ్రహ్మణ్య పిళ్ళైసంగీతం1978బి. పుట్టస్వామయ్యథియేటర్1979131x131pxపురుషోత్తం లక్ష్మణ్ దేశ్ పాండేథియేటర్1979131x131pxధృవతార జోషిసంగీతం1979సుమతి ముతత్కర్సంగీతం1979టి.పి. కుప్పయ్య పిళ్లైనృత్యం1980వి. కె. నారాయణ మీనన్జీవన సాఫల్యం1982131x131pxమణి మాధవ చాక్యార్నృత్యం1982131x131pxమల్లికార్జున్ మన్సూర్సంగీతం1984ఎం. కిరుపానందవారిసంగీతం1984చంద్రవదన్ మెహతాథియేటర్1984131x131pxసియారామ్ తివారీసంగీతం1986వి.వి. స్వర్ణ వెంకటేశ దీక్షితార్సంగీతం1986131x131pxకోమల్ కొఠారిసంగీతం1986ఎస్. రామనాథన్సంగీతం1986131x131pxసత్యజిత్ రేసంగీతం1988131x131pxశివపుత్ర సిద్ధరామయ్య కొంకలి 'కుమార్ గంధర్వ'సంగీతం1989131x131pxలతా మంగేష్కర్సంగీతం1990131x131pxఉత్పల్ దత్థియేటర్1990131x131pxరామ్ గోపాల్నృత్యం1991131x131pxఅలైన్ డానియెలోసంగీతం1991131x131pxకేలూచరణ్ మహాపాత్రనృత్యం1991టి.ఎస్.పార్థసారథిజీవన సాఫల్యం1992131x131pxఅలీ అక్బర్ ఖాన్సంగీతం1992131x131pxడి.కె.పట్టమ్మాళ్సంగీతం1992ప్రేమలతా శర్మసంగీతం1993131x131pxగిరీష్ కర్నాడ్థియేటర్1993131x131pxమృణాళినీ సారాభాయ్నృత్యం1994131x131pxబిస్మిల్లా ఖాన్సంగీతం1994131x131pxయెహుది మెనుహిన్సంగీతం1994{131x131pxమహేశ్వర్ నియోగ్జీవన సాఫల్యం1995131x131pxవిలాయత్ ఖాన్సంగీతం1996131x131pxఅమ్మన్నూర్ మాధవ చాక్యార్నృత్యం1996131x131pxగంగూబాయి హంగల్సంగీతం1996131x131pxహబీబ్ తన్వీర్థియేటర్1997131x131pxబాదల్ సర్కార్థియేటర్1998131x131pxభీమ్‌సేన్ జోషిసంగీతం1998131x131pxబిర్జూ మహరాజ్నృత్యం1998131x131pxకె.పి.కిట్టప్ప పిళ్ళైనృత్యం1998151x151pxవిజయ్ టెండూల్కర్థియేటర్2001131x131pxఎం. బాలమురళీకృష్ణసంగీతం2001131x131pxబి.వి. కారంత్థియేటర్2001131x131pxవెంపటి చినసత్యంనృత్యం2002షన్నూ ఖురానా#సంగీతం2002131x131px నారాయణ పణికర్థియేటర్2004చంద్రలేఖనృత్యం2004అన్నపూర్ణాదేవిసంగీతం2004బింధ్యబాసినీ దేవిOther performing arts2004131x131pxరామన్ కుట్టి నాయర్నృత్యం2004131x131pxజోహ్రా సెహగల్థియేటర్2004131x131pxతపస్ సేన్థియేటర్2006రోహిణి భాటేనృత్యం2006131x131pxటి.ఎన్.కృష్ణన్సంగీతం2006131x131pxకిషన్ మహరాజ్సంగీతం2006గురుశరణ్ సింగ్థియేటర్2006ఎన్. ఖేల్‌చంద్ర సింగ్నృత్యం2007సుశీల్ కుమార్ సక్సేనాజీవన సాఫల్యం2008ఖలేద్ చౌదరిథియేటర్2008131x131pxసితార దేవినృత్యం2008131x131pxభూపేన్ హజారికాసంగీతం2008ఆర్.సి. మెహతాసంగీతం2009కిషోరీ అమోంకర్సంగీతం2009131x131pxజస్రాజ్సంగీతం2009లాల్గుడి జయరామన్సంగీతం2009131x131pxయామినీ కృష్ణమూర్తి#నృత్యం2009131x131pxశ్రీరామ్ లాగూథియేటర్2009 కమలేష్ దత్ త్రిపాఠిథియేటర్2010131x131pxగిరిజాదేవిసంగీతం2010టి.కె.మూర్తి#సంగీతం2010131x131pxనటరాజ రామకృష్ణనృత్యం2010రహీమ్ ఫహిముద్దీన్ దాగర్సంగీతం2011131x131pxఎం.చంద్రశేఖరన్#సంగీతం2011131x131pxహరిప్రసాద్ చౌరాసియా#సంగీతం2011131x131pxకళామండలం గోపి#నృత్యం2011131x131pxచంద్రశేఖర కంబార#థియేటర్2011హీస్నం కన్హైలాల్థియేటర్2011ముకుంద్ లాత్జీవన సాఫల్యం2011131x131pxశివకుమార్ శర్మసంగీతం2011131x131pxరాజ్‌కుమార్ సింఘాజిత్ సింగ్#నృత్యం2011131x131pxఉమయల్పురం కె.శివరామన్#సంగీతం2011131x131px# పద్మా సుబ్రహ్మణ్యంనృత్యం2011131x131pxఅమ్జద్ అలీ ఖాన్#సంగీతం2012ఎన్. రాజం#సంగీతం2012రతన్ థియం#థియేటర్2012131x131pxతేతకూడి హరిహర వినాయకరం#సంగీతం2013మహేష్ ఎల్కుంచ్వార్#థియేటర్2013131x131pxకనక్ రెలెనృత్యం2013131x131pxఆర్. సత్యనారాయణనృత్యం2014131x131pxతులసిదాస్ బోర్కర్సంగీతం2014131x131pxఎస్.ఆర్.జానకీరామన్#సంగీతం2014విజయ్ కిచ్లుసంగీతం2014131x131pxఎం.ఎస్. సత్యు#థియేటర్2015131x131pxసి.వి.చంద్రశేఖర్#నృత్యం2016అరవింద్ పారిఖ్#సంగీతం2016131x131pxఆర్.వేదవల్లి#సంగీతం2016రామ్ గోపాల్ బజాజ్#థియేటర్2016131x131pxసునీల్ కొఠారిజీవన సాఫల్యం2018131x131pxజాకీర్ హుస్సేన్#సంగీతం2018131x131pxజతిన్ గోస్వామి#నృత్యం2018131x131pxసోనాల్ మాన్ సింగ్#నృత్యం2018టి.కె.కళ్యాణసుందరం#నృత్యం2019-21131x131pxసరోజా వైద్యనాథన్నృత్యం2019-21131x131pxసదనం కృష్ణన్‌కుట్టి#నృత్యం2019-21దర్శన ఝవేరి#నృత్యం2019-21131x131pxచన్నులాల్ మిశ్రా#సంగీతం2019-21131x131pxఎ.కె.సి.నటరాజన్#సంగీతం2019-21131x131pxస్వపన్ చౌధరి#సంగీతం2019-21131x131pxమాలిని రాజుర్కర్సంగీతం2019-21131x131pxటి.వి. గోపాలకృష్ణన్#సంగీతం2019-21131x131pxతీజన్ బాయి#సంగీతం2019-21131x131pxభరత్ గుప్తా#జీవన సాఫల్యం2022-23వినాయక్ ఖేడ్కర్#జీవన సాఫల్యం2022-23ఆర్. విశ్వేశ్వరన్సంగీతం2022-23131x131pxసునయన హజారీలాల్#నృత్యం2022-23రాజా రెడ్డి, రాధా రెడ్డి#నృత్యం2022-23131x131pxదులాల్ రాయ్#రంగస్థలం2022-23దయా ప్రకాష్ సిన్హా#రంగస్థలం

 గ్రహీతలు 

 సదనం కృష్ణన్‌కుట్టి

 ఇది కూడా చూడండి 
 సాహిత్య అకాడమీ ఫెలోషిప్
 లలిత కళా అకాడమీ ఫెలోషిప్

 గమనికలు 

 మూలాలు 

వర్గం:భారతదేశ పౌర పురస్కారాలు, అలంకరణలు