భారత భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ

భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ భారత ప్రభుత్వం కార్యనిర్వాహక సంస్థ. ఇంజనీరింగ్ పరిశ్రమను ప్రోత్సహించడానికి మంత్రిత్వ శాఖ అవసరం. యంత్ర పరికరాలు, భారీ విద్యుత్, పారిశ్రామిక యంత్రాలు, ఆటో పరిశ్రమ & 40 ఆపరేటింగ్ సెంట్రల్ పబ్లిక్ సెక్టార్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ (CPSEలు) & 4 స్వయంప్రతిపత్త సంస్థల పరిపాలన.

ఈ మంత్రిత్వ శాఖకు 2024 జూన్ నుండి భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ మంత్రిగా హెచ్. డి. కుమారస్వామి & సహాయ మంత్రిగా భూపతిరాజు శ్రీనివాసవర్మ ఉన్నారు.

 చరిత్ర 
భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖను గతంలో భారీ పరిశ్రమలు & పబ్లిక్ ఎంటర్‌ప్రైజ్ మంత్రిత్వ శాఖ అని పిలిచేవారు. 2021 జూలై 7న పబ్లిక్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ శాఖ (DPE) ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖకు మార్చబడినందున మంత్రిత్వ శాఖ భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖగా పేరు మార్చబడింది.

 నిర్మాణం 

 అటానమస్ సంస్థలు 
భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ యాజమాన్యం కింద నాలుగు స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థలు ఉన్నాయి .

 ద్రవ నియంత్రణ పరిశోధన సంస్థ (FCRI)
 ఆటోమోటివ్ రీసెర్చ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (ARAI)
 నేషనల్ ఆటోమోటివ్ బోర్డ్ (NAB)
 సెంట్రల్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ టెక్నాలజీ ఇన్స్టిట్యూట్ (CMTI)

 కేంద్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు 
భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ యాజమాన్యం కింద 40 CPSUలు ఉన్నాయి, వాటిలో 16 పనిచేస్తున్నాయి.

 ఆండ్రూ యూల్ అండ్ కంపెనీ (AYCL)
 భారత్ హెవీ ఎలక్ట్రికల్స్ లిమిటెడ్ (BHEL)
 బ్రైత్‌వైట్, బర్న్ & జెస్సోప్ కన్స్ట్రక్షన్ లిమిటెడ్.
 బ్రిడ్జ్ & రూఫ్ కంపెనీ (ఇండియా) లిమిటెడ్.
 సిమెంట్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (CCI)
 ఇంజనీరింగ్ ప్రాజెక్ట్స్ (ఇండియా) లిమిటెడ్. (EPI)
 హెవీ ఇంజనీరింగ్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (HEC)
 హెచ్ఎంటి లిమిటెడ్. (ట్రాక్టర్ డివిజన్‌తో హోల్డింగ్ కంపెనీ)
 హెచ్ఎంటి (బేరింగ్స్) లిమిటెడ్ (హెచ్ఎంటి అనుబంధ సంస్థ)
 హెచ్ఎంటి మెషిన్ టూల్స్ (హెచ్ఎంటి అనుబంధ సంస్థ)
 హిందుస్థాన్ సాల్ట్స్ లిమిటెడ్ (HSL)
 సంభార్ సాల్ట్స్ లిమిటెడ్ (SSL) (HSL అనుబంధ సంస్థ)
 ఇన్‌స్ట్రుమెంటేషన్ లిమిటెడ్. కోట (IL)
 నేపా లిమిటెడ్ (NEPA)
 రాజస్థాన్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఇన్‌స్ట్రుమెంట్స్ లిమిటెడ్ (ILK యొక్క అనుబంధ సంస్థ)
 రిచర్డ్‌సన్ & క్రుడాస్ (1972) లిమిటెడ్. (R & C)

 పారిశ్రామిక రంగాల నియంత్రణ  
భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖచే నియంత్రించబడే పారిశ్రామిక రంగాలు:

 భారీ ఇంజనీరింగ్ పరికరాలు, మెషిన్ టూల్స్ పరిశ్రమ
 భారీ ఎలక్ట్రికల్ ఇంజనీరింగ్ పరిశ్రమ
 ట్రాక్టర్లు మరియు ఎర్త్ మూవింగ్ ఎక్విప్‌మెంట్‌తో సహా ఆటోమోటివ్ సెక్టార్

 20 ఉప-విభాగాలు 
3 విస్తృత రంగాల క్రింద 20 ఉప-విభాగాలు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:

 బాయిలర్లు
 సిమెంట్ మెషినరీ
 డైరీ మెషినరీ
 ఎలక్ట్రికల్ ఫర్నేస్
 డీజిల్ ఇంజిన్లు
 మెటీరియల్ హ్యాండ్లింగ్ సామగ్రి
 స్టీల్ ప్లాంట్ సామగ్రితో సహా మెటలర్జికల్ మెషినరీ
 ఎర్త్ మూవింగ్ & మైనింగ్ మెషినరీ
 యంత్ర పరికరం
 ఆయిల్ ఫీల్డ్ సామగ్రి
 ప్రింటింగ్ మెషినరీ  
 పల్ప్ & పేపర్ మెషినరీ
 రబ్బరు మెషినరీ
 స్విచ్ గేర్ & కంట్రోల్ గేర్
 ప్లాస్టిక్ ప్రాసెసింగ్ మెషినరీ
 షుగర్ మెషినరీ
 టర్బైన్లు & జనరేటర్ సెట్
 ట్రాన్స్ఫార్మర్లు
 టెక్స్‌టైల్ మెషినరీ
 ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ మెషినరీ

 క్యాబినెట్ మంత్రులు  
నం.ఫోటోమంత్రి
(జనన-మరణ)నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీమంత్రిత్వ శాఖప్రధాన మంత్రినుండికుకాలంభారీ పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి1link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manubhai_Shah_Lok_Sabha_portrait.gif|85x85pxమనుభాయ్ షా
(1915–2000) జామ్‌నగర్ ఎంపి (MoS) 1956 జూన్ 13 1956 ఆగస్టు 3078 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్నెహ్రూ IIజవహర్‌లాల్ నెహ్రూ2link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pandit_Govind_Ballabh_Pant.jpg|91x91pxగోవింద్ బల్లభ్ పంత్
(1887–1961) ఉత్తరప్రదేశ్‌, రాజ్యసభ ఎంపీ 1956 ఆగస్టు 30 1956 నవంబరు 1476 రోజులు3link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Morarji_Desai_visits_the_USA_(cropped).jpg|90x90pxమొరార్జీ దేశాయ్
(1896–1995) ఎన్నిక కాలేదు 1956 నవంబరు 14 1957 ఏప్రిల్ 16153 రోజులుఉక్కు & భారీ పరిశ్రమల మంత్రి4link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chidambaram_Subramaniam_2010_stamp_of_India_(cropped).jpg|106x106pxచిదంబరం సుబ్రమణ్యం
(1910–2000) పళని ఎంపీ 1962 ఏప్రిల్ 10 1963 నవంబరు 211 సంవత్సరం, 225 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్నెహ్రూ IVజవహర్‌లాల్ నెహ్రూఉక్కు, గనులు & భారీ పరిశ్రమల మంత్రి (4)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chidambaram_Subramaniam_2010_stamp_of_India_(cropped).jpg|106x106pxచిదంబరం సుబ్రమణ్యం
(1910–2000) పళని ఎంపీ 1963 నవంబరు 21 1964 మే 27201 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్నెహ్రూ IVజవహర్‌లాల్ నెహ్రూ 1964 మే 27 1964 జూన్ 9నంద ఐగుల్జారీలాల్ నందాఉక్కు & భారీ ఇంజనీరింగ్ మంత్రి5link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:C_M_Poonacha.gif|88x88pxసీఎం పూనాచా
(1910–1990) మంగళూరు ఎంపీ 1969 ఫిబ్రవరి 14 1969 నవంబరు 15274 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)ఇందిరా IIఇందిరా గాంధీ6 స్వరణ్ సింగ్
(1907–1994) జుల్లుందూర్ ఎంపి 1969 నవంబరు 15 1970 జూన్ 27224 రోజులు7link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bali_Ram_Bhagat_portrait.gif|93x93pxబాలి రామ్ భగత్
(1922–2011) అర్రాకు ఎంపీ 1970 జూన్ 27 1971 మార్చి 15261 రోజులు8link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S._Mohan_Kumaramangalam_Lok_Sabha_photo.jpg|93x93pxమోహన్ కుమారమంగళం
(1916–1973) పాండిచ్చేరి ఎంపీ 1971 మార్చి 18 1971 మే 245 రోజులుఇందిర IIIభారీ పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి9link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:T._A._Pai_photo.jpg|102x102pxTA పాయ్
(1922–1981) కర్ణాటకకు రాజ్యసభ ఎంపీ 1973 ఫిబ్రవరి 5 1974 అక్టోబరు 101 సంవత్సరం, 247 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)ఇందిర IIIఇందిరా గాంధీఈ వ్యవధిలో మంత్రిత్వ శాఖ రద్దు చేయబడింది భారీ పరిశ్రమలు & పబ్లిక్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ మంత్రి10link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manohar_Joshi_cropped.jpg|86x86pxమనోహర్ జోషి
(1937–2024) ముంబై నార్త్ సెంట్రల్ ఎంపీ 1999 అక్టోబరు 13 2002 మే 92 సంవత్సరాలు, 208 రోజులుశివసేనవాజ్‌పేయి IIIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి11link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Suresh_Prabhu_(cropped).jpg|92x92pxసురేష్ ప్రభు
(జననం 1953) రాజాపూర్ ఎంపీ 2002 మే 9 2002 జూలై 153 రోజులు12link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Balasaheb_Vikhe_Patil_accepting_Padma_Bhushan_(cropped).jpg|91x91pxబాలాసాహెబ్ విఖే పాటిల్
(1932–2016) కోపర్‌గావ్ ఎంపీ 2002 జూలై 1 2003 మే 24327 రోజులు13మోహితే సుబోధ్ బాబూరావు
(జననం 1961) రామ్‌టెక్ ఎంపీ 2003 మే 24 2004 మే 22364 రోజులు14link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Santosh_Mohan_Dev_addressing_the_press_conference_in_New_Delhi_on_November_20,_2008_(cropped).jpg|87x87pxసంతోష్ మోహన్ దేవ్
(1934–2017) సిల్చార్ ఎంపీ (MoS, I/C 2006 జనవరి 29 వరకు) 2004 మే 23 2009 మే 224 సంవత్సరాలు, 364 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్మన్మోహన్ ఐమన్మోహన్ సింగ్15link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vilasrao_Deshmukh_at_Innovation_Partnerships_Event_May_8,_2012.jpg|88x88pxవిలాస్‌రావ్ దేశ్‌ముఖ్
(1945–2012) మహారాష్ట్రకు రాజ్యసభ ఎంపీ 2009 మే 28 2011 జనవరి 191 సంవత్సరం, 236 రోజులుమన్మోహన్ II16link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Praful_Patel_assuming_charge_as_Minister_of_Heavy_Industries_and_Public_Enterprises_in_January_2011_(cropped).jpg|91x91pxప్రఫుల్ పటేల్
(జననం 1957) మహారాష్ట్రకు రాజ్యసభ ఎంపీ 2011 జనవరి 19 2014 మే 263 సంవత్సరాలు, 127 రోజులునేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ17link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anant_Geete_in_April_2017.jpg|93x93pxఅనంత్ గీతే
(జననం 1951) రాయగడ ఎంపీ 2014 మే 27 2019 మే 305 సంవత్సరాలు, 3 రోజులుశివసేనమోదీ ఐనరేంద్ర మోదీ18link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arvind_Sawant_(cropped).jpg|80x80pxఅరవింద్ సావంత్
(జననం 1951) ముంబై సౌత్ ఎంపీ 2019 మే 31 2019 నవంబరు 11164 రోజులుమోడీ II19link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Prakash_Javadekar_MIB_(cropped).jpg|86x86pxప్రకాష్ జవదేకర్
(జననం 1951) మహారాష్ట్రకు రాజ్యసభ ఎంపీ 2019 నవంబరు 11 2021 జూలై 71 సంవత్సరం, 238 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీభారీ పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి20link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mahendra_Nath_Pandey_(cropped).jpg|82x82pxమహేంద్ర నాథ్ పాండే
(జననం 1957) చందౌలీ ఎంపీ 2021 జూలై 7 2024 జూన్ 92 సంవత్సరాలు, 338 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీమోడీ IIనరేంద్ర మోదీ21link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:JDS_chief_Kumaraswamy.jpg|97x97pxహెచ్‌డి కుమారస్వామి
(జననం 1957) మాండ్య ఎంపీ 2024 జూన్ 10ప్రస్తుతం జనతాదళ్ (సెక్యులర్)మోడీ III

 ↑ మంత్రిత్వ శాఖ సామర్థ్యాలు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖకు బదిలీ చేయబడ్డాయి .

 సహాయ మంత్రులు 
నం.ఫోటోమంత్రి
(జనన-మరణ) నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీమంత్రిత్వ శాఖప్రధాన మంత్రినుండికుకాలంరాష్ట్ర భారీ పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి1link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manubhai_Shah_Lok_Sabha_portrait.gif|85x85pxమనుభాయ్ షా
(1915–2000) జామ్‌నగర్ ఎంపి  1956 ఆగస్టు 30 1957 ఏప్రిల్ 16229 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్నెహ్రూ IIజవహర్‌లాల్ నెహ్రూస్టీల్ అండ్ హెవీ ఇంజినీరింగ్ రాష్ట్ర మంత్రి2link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shri_K.C_Pant_(cropped).jpg|85x85pxకెసి పంత్
(1931–2012) నైనిటాల్ ఎంపీ 1969 ఫిబ్రవరి 14 1970 జూన్ 271 సంవత్సరం, 108 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)ఇందిరా IIఇందిరా గాంధీభారీ పరిశ్రమలు & పబ్లిక్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ రాష్ట్ర మంత్రి3link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vallabhbhai_Kathiria_(cropped).jpg|82x82pxవల్లభాయ్ కతీరియా
(జననం 1954) రాజ్‌కోట్ ఎంపీ 1999 అక్టోబరు 13 2003 జనవరి 293 సంవత్సరాలు, 108 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి IIIఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి4link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Santosh_Kumar_Gangwar_(cropped).jpg|86x86pxసంతోష్ కుమార్ గంగ్వార్
(జననం 1948) బరేలీ ఎంపీ 2003 సెప్టెంబరు 8 2004 మే 22257 రోజులు5link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kanti_Singh_in_2008_(cropped).jpg|97x97pxకాంతి సింగ్
(జననం 1957) అర్రా (భారీ పరిశ్రమలు) ఎంపీ 2006 జనవరి 29 2008 ఏప్రిల్ 62 సంవత్సరాలు, 68 రోజులురాష్ట్రీయ జనతా దళ్మన్మోహన్ ఐమన్మోహన్ సింగ్6రఘునాథ్ ఝా
(1939–2018) బెట్టియా ఎంపీ 2008 ఏప్రిల్ 6 2009 మే 221 సంవత్సరం, 46 రోజులు7link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pratik_Prakashbapu_Patil_(cropped).jpg|88x88pxప్రతీక్ ప్రకాష్‌బాపు పాటిల్
(జననం 1973) సాంగ్లీ ఎంపీ 2009 మే 28 2009 జూన్ 1417 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్మన్మోహన్ II8link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arun_Yadav_assuming_office_as_Minister_of_State_for_Agriculture.jpg|88x88pxఅరుణ్ సుభాశ్చంద్ర యాదవ్
(జననం 1974) ఖాండ్వా ఎంపీ 2009 జూన్ 14 2011 జనవరి 191 సంవత్సరం, 219 రోజులు9link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shri_A._Sai_Prathap_assumes_charge_as_the_Minister_of_State_for_Steel,_in_New_Delhi_on_June_03,_2009_(cropped).jpg|90x90pxసాయి ప్రతాప్ అన్నయ్యగారి
(జననం 1944) రాజంపేట
ఎంపీ 2011 జనవరి 19 2011 జూలై 12174 రోజులు10link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pon_Radhakrishnan.jpg|88x88pxపొన్ రాధాకృష్ణన్
(జననం 1952) కన్నియాకుమారి ఎంపీ 2014 మే 26 2014 నవంబరు 9167 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీమోదీ ఐనరేంద్ర మోదీ11link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:G._M._Siddeshwara_(cropped).jpg|93x93pxజి. ఎం. సిద్దేశ్వర
(జననం 1952) దావణగెరె ఎంపీ 2014 నవంబరు 9 2016 జూలై 121 సంవత్సరం, 246 రోజులు12link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Babul_Supriyo_2018.jpg|92x92pxబాబుల్ సుప్రియో
(జననం 1970) అసన్సోల్ ఎంపీ 2016 జూలై 12 2019 మే 302 సంవత్సరాలు, 322 రోజులు13link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arjun_Ram_Meghwal_2017_(cropped).jpg|92x92pxఅర్జున్ రామ్ మేఘ్వాల్
(జననం 1953) బికనీర్ ఎంపీ 2019 మే 31 2021 జూలై 72 సంవత్సరాలు, 37 రోజులుమోడీ IIరాష్ట్ర భారీ పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి14link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Krishan_Pal_Gurjar_assuming_office_in_2014_(cropped).jpg|94x94pxకృష్ణన్ పాల్ గుర్జార్
(జననం 1957) ఫరీదాబాద్ ఎంపీ 2021 జూలై 7 2024 జూన్ 92 సంవత్సరాలు, 338 రోజులుభారతీయ జనతా పార్టీమోడీ IIనరేంద్ర మోదీ15భూపతిరాజు శ్రీనివాస వర్మ
(జననం 1967) నరసాపురం ఎంపీ 2024 జూన్ 10ప్రస్తుతం మోడీ III

 ఉప మంత్రులు  
నం.ఫోటోమంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీమంత్రిత్వ శాఖప్రధాన మంత్రినుండికుకాలంఉక్కు మరియు భారీ పరిశ్రమల డిప్యూటీ మంత్రి1link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Prakash_Chandra_Sethi_Lok_Sabha_photo.jpg|101x101pxప్రకాష్ చంద్ర సేథి
(1919–1996) ఇండోర్ ఎంపి 1962 జూన్ 8 1963 నవంబరు 211 సంవత్సరం, 166 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్నెహ్రూ IVజవహర్‌లాల్ నెహ్రూఉక్కు, గనులు మరియు భారీ ఇంజనీరింగ్ డిప్యూటీ మంత్రి (1)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Prakash_Chandra_Sethi_Lok_Sabha_photo.jpg|101x101pxప్రకాష్ చంద్ర సేథి
(1919–1996) ఇండోర్ ఎంపీ 1963 నవంబరు 21 1964 మే 27201 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్నెహ్రూ IVజవహర్‌లాల్ నెహ్రూ 1964 మే 27 1964 జూన్ 9నంద ఐగుల్జారీలాల్ నందాఉక్కు మరియు భారీ ఇంజనీరింగ్ డిప్యూటీ మంత్రి2link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mohammad_Shafi_Qureshi,_Governor_of_Madhya_Pradesh_(cropped).jpg|90x90pxమహ్మద్ షఫీ ఖురేషి
(1928–2016) అనంతనాగ్ ఎంపీ 1969 ఫిబ్రవరి 14 1971 మార్చి 182 సంవత్సరాలు, 77 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)ఇందిరా IIఇందిరా గాంధీ 1971 మార్చి 18 1971 మే 2ఇందిర IIIభారీ పరిశ్రమల శాఖ ఉప మంత్రి3సిద్ధేశ్వర ప్రసాద్
(1929–2023) నలంద ఎంపీ 1973 ఫిబ్రవరి 5 1973 నవంబరు 9277 రోజులుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)ఇందిర IIIఇందిరా గాంధీ4చౌదరి దల్బీర్ సింగ్
(1926–1987) సిర్సా ఎంపీ 1973 నవంబరు 9 1974 అక్టోబరు 10335 రోజులు

 మూలాలు 

వర్గం:భారత ప్రభుత్వం
వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు