ఈశాన్య భారతదేశం

ఈశాన్య భారతదేశం, (ఇంగ్లీషులో నార్త్ ఈస్టర్న్ రీజియన్ - NER ) భారతదేశపు తూర్పు కొసన ఉన్న భౌగోళిక రాజకీయ పరిపాలనా ప్రాంతం. ఈ ప్రాంతంలో ఎనిమిది రాష్ట్రాలున్నాయి - అరుణాచల్ ప్రదేశ్, అస్సాం, మణిపూర్, మేఘాలయ, మిజోరం, నాగాలాండ్, త్రిపుర (ఈ ఏడింటిని "సెవెన్ సిస్టర్స్" అంటారు). ఎనిమిదవది "సోదర" రాష్ట్రం సిక్కిం.

ఈ ప్రాంతంలో  పొడవైన అంతర్జాతీయ సరిహద్దు ఉంది. (ఈ ప్రాంతపు మొత్తం భౌగోళిక సరిహద్దులో దాదాపు 99 శాతం). ఉత్తరాన  చైనాతో, తూర్పున మయన్మార్‌తో  , నైరుతిలో బంగ్లాదేశ్‌తో , పశ్చిమాన నేపాల్‌తో , వాయవ్యంలో భూటాన్‌తో  అంతర్జాతీయ సరిహద్దులు ఉన్నాయి.  దీని వైశాల్యం . ఇది భారతదేశపు మొత్తం వైశాల్యంలో దాదాపు 8 శాతం. సిలిగురి కారిడార్ ఈ ప్రాంతాన్ని భారత ప్రధాన భూభాగానికి కలుపుతుంది.

ఈశాన్య ప్రాంత రాష్ట్రాలు నార్త్ ఈస్టర్న్ కౌన్సిల్ (NEC) క్రింద అధికారికంగా గుర్తింపు పొందాయి,  1971లో ఈశాన్య రాష్ట్రాల అభివృద్ధికి యాక్టింగ్ ఏజెన్సీగా ఏర్పాటైంది. NECని ప్రవేశపెట్టిన చాలా కాలం తర్వాత, సిక్కిం 2002లో ఎనిమిదో రాష్ట్రంగా ఈశాన్య ప్రాంతంలో భాగంగా ఏర్పడింది   భారతదేశ లుక్-ఈస్ట్ కనెక్టివిటీ ప్రాజెక్టులు ఈశాన్య భారతదేశాన్ని తూర్పు ఆసియా, ASEAN దేశాలకు కలుపుతాయి. అస్సాంలోని గౌహతి నగరాన్ని "ఈశాన్య ముఖ ద్వారం" అంటారు. ఈశాన్య భారతదేశంలో ఇది అతిపెద్ద మహానగరం.

 చరిత్ర 

 ఈశాన్య రాష్ట్రాల ఏర్పాటు 
మోమోరియా కల్లోలాల తరువాత, అహోమ్ రాజవంశం క్షీణించింది. బ్రిటిష్ వారు రక్షకులమంటూ వచ్చి చేరారు. 19 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, అహోం, మణిపూర్ రాజ్యాలు రెండూ బర్మీస్ దండయాత్రకు గురయ్యాయి. తరువాతి మొదటి ఆంగ్లో-బర్మీస్ యుద్ధం ఫలితంగా మొత్తం ప్రాంతమంతా బ్రిటిషు నియంత్రణ లోకి వచ్చింది. వలస పాలన కాలంలో (1826-1947), ఈశాన్య భారతదేశం 1839 నుండి 1873 వరకు బెంగాల్ ప్రావిన్స్‌లో భాగంగా ఉండేది. ఆ తర్వాత అస్సాం బ్రిటిషు భారతదేశంలో ఒక ప్రావిన్స్‌గా ఏర్పడింది. ఇందులో సిల్హెట్ కూడా భాగంగా ఉండేది.

1947లో బ్రిటిష్ పాలన నుండి భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత ఈశాన్య ప్రాంతంలో, బ్రిటిషు కాలపు అస్సాంతో పాటు త్రిపుర రాజ్యం, మణిపూర్ రాజ్యం అనే సంస్థానాలుండేవి. తదనంతరం, మణిపూర్, త్రిపురలను 1956 లో కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా మార్చారు. 1972 లో పూర్తి స్థాయి రాష్ట్ర హోదా ఇచ్చారు. తరువాత, 1963 లో నాగాలాండ్, 1972 లో మేఘాలయలు రాష్ట్ర హోదా పొందాయి. అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మిజోరాంలు అస్సాం నుండి విడివడి 1987 ఫిబ్రవరి 20 న పూర్తి స్థాయి రాష్ట్రాలుగా అవతరించాయి. 2002లో సిక్కిం ఎనిమిదవ రాష్ట్రంగా ఈశాన్య కౌన్సిల్‌లో చేరింది.

బ్రిటిషు పాలనలో ఏర్పాటైన అస్సాం ప్రావిన్స్‌కు షిల్లాంగ్ నగరం రాజధానిగా ఉండేది. 1972లో మేఘాలయ రాష్ట్రం ఏర్పడే వరకూ ఇది అవిభక్త అస్సాంకు రాజధానిగా ఉండేది. అస్సాం రాజధాని గౌహతిలో భాగమైన డిస్పూర్‌కి మార్చాక, షిల్లాంగ్‌ను మేఘాలయ రాజధానిగా చేసారు.
 రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం 
ప్రారంభంలో జపాన్, తమ దేశానికి రక్షణగా చుట్టూ పటిష్టమైన పరివృత్తాన్ని సృష్టించాలనే ఉద్దేశ్యంతో బర్మా (ఇప్పుడు మయన్మార్)తో సహా ఆగ్నేయాసియాలోని బ్రిటిషు భూభాగాలను ఆక్రమించింది. బ్రిటిషు వారు బర్మా రక్షణను విస్మరించడంతో, 1942 ప్రారంభంలో జపనీయులు రంగూన్‌ను స్వాధీనం చేసుకుని, మిత్రరాజ్యాల దళాలను భారతదేశం వైపుకు వెనక్కి నెట్టారు.

జపాన్ పురోగతికి ప్రతిస్పందనగా, బ్రిటిషు వారు 1943 నవంబరులో అడ్మిరల్ లార్డ్ లూయిస్ మౌంట్ బాటన్ ఆధ్వర్యంలో సౌత్ ఈస్ట్ ఆసియా కమాండ్ (SEAC)ని ఏర్పాటు చేశారు. ఇది ఈ ప్రాంతంలో యుద్ధ ప్రయత్నాలకు కొత్త శక్తిని తెచ్చిపెట్టింది. వర్షాకాలం వంటి రవాణా సవాళ్లను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ దృఢంగా నిలబడి, పోరాడింది.

ఈశాన్య భారతదేశంలోని కీలక ప్రాంతాలైన ఇంఫాల్, కోహిమాలను స్వాధీనం చేసుకునే లక్ష్యంతో 1944 మార్చిలో జపనీయులు దాడిని ప్రారంభించారు. ఈ ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకుంటే జపాన్ చైనాకు మిత్రరాజ్యాల సరఫరా మార్గాలను అంతరాయం కలిగించడానికి, భారతదేశంపై వైమానిక దాడులను ప్రారంభించేందుకూ వీలయ్యేది.

అయితే, ఫీల్డ్ మార్షల్ విలియం స్లిమ్ నాయకత్వంలో మిత్రరాజ్యాల దళాలు దృఢంగా నిలిచాయి. వారు రక్షణాత్మక "పెట్టెలు", అటవీ యుద్ధ కుశలతలలను ఉపయోగించడంతో సహా దూకుడు వ్యూహాలను అనుసరించారు. ముట్టడిలో ఉన్నప్పటికీ, కోహిమా వద్ద ఉన్న రక్షకులు బలగాలు వచ్చే వరకు తీవ్రమైన జపనీస్ దాడులకు వ్యతిరేకంగా పోరాడారు.

ఇంఫాల్, కొహిమా యుద్ధాలు జపనీయుల నిర్ణయాత్మక ఓటమికి దారితీశాయి. వారు భారీ ప్రాణనష్టాన్ని చవిచూసి, బర్మా దండయాత్ర తిరిగి వెనక్కి వెళ్ళవలసి వచ్చింది. మిత్రరాజ్యాల విజయంతో బర్మా నుండి జపాన్ దళాలను వెళ్ళగొట్టి, తదుపరి దాడులతో చివరికి ఈ ప్రాంతాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

 చైనా-భారత యుద్ధం (1962) 
కుడి|thumb|223x223px|
భారతదేశపు ఈశాన్య కొనలో ఉన్న అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రాన్ని చైనా దక్షిణ టిబెట్ అని చెప్పుకునేది. చైనా-భారత సంబంధాలు క్షీణించి, 1962 నాటి చైనా-భారత యుద్ధం జరిగింది. యుద్ధానికి దారితీసిన కారణం ఇప్పటికీ చైనా, భారతీయ వర్గాల మధ్య వివాదాస్పదంగా ఉంది. 1962 నాటి ఆ యుద్ధ సమయంలో, 1954 లో భారతదేశం సృష్టించిన NEFA (ఈశాన్య సరిహద్దు ఏజెన్సీ) లో చాలా భాగాన్ని చైనా స్వాధీనం చేసుకుంది. 1962 నవంబరు 21 న చైనా, ఏకపక్షంగా కాల్పుల విరమణను ప్రకటించి,  తన సైన్యాన్ని మెక్‌మహాన్ రేఖ నుండి 20 కి.మీ. వెనక్కి ఉపసంహరించుకుంది. 1963 లో భారత యుద్ధ ఖైదీలను చైనా వెనక్కి పంపించింది.Larry M. Wortzel, Robin D. S. Higham (1999), Dictionary of Contemporary Chinese Military History

 ఏడు సోదరీ రాష్ట్రాలు 
సిక్కిం రాష్ట్రాన్ని భారతదేశంలోని ఈశాన్య ప్రాంతంలో చేర్చడానికి ముందు అరుణాచల్ ప్రదేశ్, అస్సాం, మేఘాలయ, మణిపూర్, మిజోరం, నాగాలాండ్, త్రిపుర రాష్ట్రాలను సెవెన్ సిస్టర్ స్టేట్స్ అనేవారు. త్రిపురలో జ్యోతి ప్రసాద్ సైకియా అనే పాత్రికేయుడు, రేడియో చర్చా కార్యక్రమంలో 1972 జనవరిలో కొత్త రాష్ట్రాల ప్రారంభోత్సవం సందర్భంగా 'ల్యాండ్ ఆఫ్ ది సెవెన్ సిస్టర్స్' అనే పదాన్ని కాయించాడు. అతనే ఆ తరువాత ఈ ఏడు రాష్ట్రాల పరస్పర ఆధారం, సామాన్యత్వంపై ఒక పుస్తకాన్ని సంకలనం చేశాడు. ప్రధానంగా ఈ ప్రచురణ కారణంగా ఈ పేరు స్థిరపడిపోయింది.

రాష్ట్రం చారిత్రక పేరు రాజధాని(లు) రాష్ట్రత్వం అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నార్త్-ఈస్ట్ ఫ్రాంటియర్ ఏజెన్సీ ఇటానగర్ 1987 (1971లో కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా ఏర్పాటైంది)  అస్సాం కామరూప షిల్లాంగ్ (1969 వరకు), డిస్పూర్ 1947 మణిపూర్ కంగ్లీపాక్  ఇంఫాల్ 1971 (1956 లో కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా ఏర్పాటు చేసారు)  మేఘాలయ ఖాసీ కొండలు, జైంతియా కొండలు, గారో కొండలు షిల్లాంగ్ 1971  త్రిపుర తిప్పరా  అగర్తల 1971 (1956 లో కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా ఏర్పాటు చేసారు)  మిజోరం లుషాయ్ హిల్స్ ఐజ్వాల్ 1987 (1971 లో కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా ఏర్పాటు చేసారు)   నాగాలాండ్ నాగా హిల్స్ జిల్లా కోహిమా 1963 సిక్కిం సుఖిం గాంగ్టక్ 1975

 భౌగోళికం 
ఈశాన్య ప్రాంతాన్ని భౌతికంగా తూర్పు హిమాలయాలు, పట్కై,  బ్రహ్మపుత్ర, బరాక్ లోయ మైదానాలుగా వర్గీకరించవచ్చు. ఈశాన్య భారతదేశంలో (ఇండో-మలయన్, ఇండో-చైనీస్, భారతీయ జీవ భౌగోళిక ప్రాంతాల సంగమం వద్ద) వేడి, తేమలతో కూడిన వేసవి, ఉధృతమైన రుతుపవనాలు, తేలికపాటి శీతాకాలాలతో ప్రధానంగా తేమతో కూడిన ఉప-ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. భారత ఉపఖండంలో ఇంకా మిగిలి ఉన్న వర్షారణ్యాలు భారతదేశపు పశ్చిమ తీరంతో పాటు, ఈ ప్రాంతంలోనే ఉన్నాయి. ఇవి విభిన్న వృక్ష, జంతుజాలాలకు అనేక పంట జాతులకు నిలయం. ఈ ప్రాంతంలో పెట్రోలియం, సహజ వాయువు నిల్వలు భారతదేశపు మొత్తం నిల్వలలో ఐదవ వంతు ఉంటాయని అంచనా వేసారు.

ఈ ప్రాంతం శక్తివంతమైన బ్రహ్మపుత్ర-బరాక్ నదీ వ్యవస్థలు, వాటి ఉపనదులతో నిండి ఉంది. భౌగోళికంగా, బ్రహ్మపుత్ర, బరాక్, ఇంఫాల్ లోయలు, మేఘాలయ, త్రిపుర కొండల మధ్య ఉన్న కొన్ని చదునైన భూములు కాకుండా, మిగిలిన మూడింట రెండు వంతుల ప్రాంతం లోయలు, మైదానాలతో కూడిన కొండ భూభాగం. దాదాపు సముద్ర మట్టం నుండి ఎత్తు  వరకు ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతంలో సగటున  కు పైబడిన వర్షపాతం ఉండడం వలన, పర్యావరణ సమస్యలు, అధిక భూకంప కార్యకలాపాలు, వరదలు సంభవిస్తాయి. అరుణాచల్ ప్రదేశ్, సిక్కిం రాష్ట్రాల్లో చలి, మంచుతో కూడిన శీతాకాలాలు, తేలికపాటి వేసవితో కూడిన పర్వతప్రాంత వాతావరణం ఉంటుంది.

 స్థలాకృతి 

 ఎత్తైన శిఖరాలు 
ప్రపంచంలోని మూడవ ఎత్తైన పర్వత శిఖరం కాంచన్‌గంగ  ఎత్తున ఉంది. ఇది సిక్కిం, ప్రక్కనే ఉన్న నేపాల్‌ల మధ్య ఉంది.
రాష్ట్రాల వారీగా పర్వతాలు, కొండలుశిఖరం.రాష్ట్రంపరిధి/ప్రాంతంఎత్తు (m) ఎత్తు (ft) సమన్వయాలుకంచెన్జుంగా (నేపాల్తో సంయుక్తంగా) సిక్కింతూర్పు హిమాలయాలు8,58628,169కాంగ్టో (చైనాతో సంయుక్తంగా) అరుణాచల్ ప్రదేశ్తూర్పు హిమాలయాలు7,09023,261సరమతి పర్వతం (మయన్మార్ తో సంయుక్తంగా) నాగాలాండ్పూర్వాంచల్ శ్రేణిలో నాగా కొండల విభాగం3,84112,602మౌంట్ టెంపు (మౌంట్ ఇసో అని కూడా పిలుస్తారు) మణిపూర్పూర్వాంచల్ శ్రేణిలో నాగా కొండల విభాగం2,9949,823ఫాంగ్పుయ్మిజోరంపూర్వాంచల్ శ్రేణి లోని లుషాయ్ హిల్స్ విభాగం2,1657,103షిల్లాంగ్ శిఖరంమేఘాలయషిల్లాంగ్ పీఠభూమి ఖాసీ హిల్స్ విభాగం1,9656,447పేరులేని శిఖరంఅస్సాంకర్బి ఆంగ్లాంగ్ పీఠభూమి కచార్ కొండల విభాగం1,9606,430బెట్లింగ్షిప్ (సిబ్రాయ్-ఖుంగ్ అని కూడా పిలుస్తారు) త్రిపురపూర్వాంచల్ శ్రేణిలో జంపుయి కొండల విభాగం9303,051

 బ్రహ్మపుత్ర నదీ పరీవాహక ప్రాంతం 
ఈశాన్య భారతదేశంలో బ్రహ్మపుత్ర నదికి ఉపనదులు:

 శీతోష్ణస్థితి 
ఈశాన్య భారతదేశంలో ఉపఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. నైరుతి, ఈశాన్య రుతుపవనాల ప్రభావంతో వర్షాలు పడతాయి. ఉత్తరాన హిమాలయాలు, దక్షిణాన మేఘాలయ పీఠభూమి, తూర్పున నాగాలాండ్, మిజోరాం, మణిపూర్ కొండల వలన ఇక్కడి వాతావరణం ప్రభావితమౌతుంది. బంగాళాఖాతం నుండి ఉద్భవించే రుతుపవనాలు ఈశాన్య దిశగా కదిలి, ఈ పర్వతాలను తాకి తేమతో కూడిన గాలులు పైకి లేస్తాయి. అవి చల్లబడి, మేఘాలుగా ఘనీభవించి, ఈ వాలులపై భారీగా వర్షపాతాన్ని కలిగిస్తాయి. ఇది దేశంలోనే అత్యధిక వర్షపాతం కలిగిన ప్రాంతం. అనేక ప్రదేశాలలో సగటు వార్షిక వర్షపాతం  వరకు ఉంటుంది. వర్షపాతం అత్యధికంగా వర్షాకాలంలో ఎక్కువగా ఉంటుంది. మేఘాలయ పీఠభూమిపై ఉన్న చిరపుంజి,  వార్షిక వర్షపాతంతో ప్రపంచంలోనే అత్యంత వర్షపాతం కలిగిన ప్రదేశం. బ్రహ్మపుత్ర, బరాక్ లోయ నదీ మైదానాలలో ఉష్ణోగ్రతలు మధ్యస్థంగా ఉండగా, కొండ ప్రాంతాలలో ఎత్తుకు వెళ్ళే కొద్దీ తగ్గుతాయి. ఎత్తైన ప్రదేశాలలో, శాశ్వత మంచు కవచం ఉంటుంది. సాధారణంగా, ఈ ప్రాంతంలో శీతాకాలం, వేసవి, వర్షాకాలం - 3 ఋతువులుంటాయి. దీనిలో వర్షాకాలం భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాల మాదిరిగానే వేసవి నెలలతో సమానంగా ఉంటుంది. శీతాకాలం నవంబరు ప్రారంభం నుండి మార్చి మధ్య వరకు ఉంటుంది. వేసవి ఏప్రిల్ మధ్య నుండి అక్టోబరు మధ్య వరకు ఉంటుంది. 

 ఉష్ణోగ్రతలు

ఉష్ణోగ్రతలు ఎత్తును బట్టి మారుతూ ఉంటాయి, బ్రహ్మపుత్ర, బరాక్ నదీ మైదానాలలో వెచ్చగా ఉండే ప్రదేశాలు, ఎత్తైన ప్రదేశాలలో అత్యంత చల్లగా ఉంటాయి. లోయలు, పశ్చిమ ప్రాంతాలు సముద్రానికి దగ్గరగా ఉండటం వల్ల కూడా వాతావరణం ప్రభావితమై, ఉష్ణోగ్రతలు తగ్గుతాయి. సాధారణంగా, కొండ, పర్వత ప్రాంతాలలో ఉష్ణోగ్రతలు తక్కువ ఎత్తులో ఉన్న మైదానాల కంటే తక్కువగా ఉంటాయి. అధిక మేఘాల ఆవరణం, తేమ కారణంగా వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు శీతాకాలపు ఉష్ణోగ్రతల కంటే ఏకరీతిగా ఉంటాయి.

బ్రహ్మపుత్ర, బరాక్ లోయ నదీ మైదానాలలో, శీతాకాలపు ఉష్ణోగ్రతలు  మధ్య మారుతూ ఉంటాయి. సగటు వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు సుమారు   అత్యధిక వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు పశ్చిమ త్రిపుర మైదానంలో సంభవిస్తాయి. త్రిపుర రాజధాని అగర్తలాలో ఏప్రిల్‌లో  మధ్య గరిష్ట వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు ఉంటాయి. వేసవిలో అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతలు రుతుపవనాల రాకకు ముందు సంభవిస్తాయి, తూర్పు ప్రాంతాలలో జూన్, జూలైలలో అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతలు ఉంటాయి. ఇక్కడ రుతుపవనాలు పశ్చిమ ప్రాంతాల కంటే ఆలస్యంగా వస్తాయి. బ్రహ్మపుత్ర మైదానానికి దక్షిణంగా ఉన్న కాచర్ మైదానంలో, ఉష్ణోగ్రతలు బ్రహ్మపుత్ర మైదానం కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి. అయితే అధిక మేఘాలు, రుతుపవనాల కారణంగా ఉష్ణోగ్రతల పరిధి తక్కువగా ఉంటుంది.

అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని పర్వత ప్రాంతాలలో, భారతదేశం, చైనాలతో ఉత్తర సరిహద్దులో ఉన్న హిమాలయ శ్రేణులలో చలికాలంలో మంచు భారీగా కురుస్తుంది. ఉష్ణోగ్రతలు, గడ్డకట్టే స్థాయికి పడిపోతాయి.  కంటే ఎత్తున ఉన్న ప్రదేశాల్లో శీతాకాలంలో మంచు కురుస్తుంది, వేసవి చల్లగా ఉంటుంది.   కంటే దిగువన ఉన్న చోట్ల, శీతాకాలపు ఉష్ణోగ్రతలు పగటిపూట వరకు చేరుకుంటాయి, రాత్రులు సున్నాకి పడిపోతాయి. వేసవికాలం చల్లగా ఉంటూ, గరిష్ట సగటు ఉష్ణోగ్రత , కనిష్ట సగటు ఉష్ణోగ్రత  ఉంటాయి. మేఘాలయ, నాగాలాండ్, మణిపూర్, మిజోరంలోని కొండ ప్రాంతాలలో శీతాకాలం బాగా చల్లగా, వేసవికాలం చల్లగా ఉంటాయి.

 వర్షపాతం

ఈశాన్య భారతదేశంలో  కంటే తక్కువ వార్షిక వర్షపాతం ఉండే ప్రదేశం లేదు.  బ్రహ్మపుత్ర లోయలోని ప్రాంతాల్లో  వర్షపాతం ఉండగా, పర్వత ప్రాంతాలలో   ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతపు వార్షిక వర్షపాతంలో 90% నైరుతి రుతుపవనాల నుండి వస్తుంది.  ఏప్రిల్ నుండి అక్టోబరు చివరి వరకు ఈశాన్య భారతదేశంలో అత్యధిక వర్షపాతం నమోదవుతుంది, జూన్, జూలైల్లో అత్యధిక వర్షపాతం ఉంటుంది.  ఈ ప్రాంతంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో, రుతుపవనాలు ప్రారంభమయ్యే సగటు తేదీ జూన్ 1.  దక్షిణ ప్రాంతాల్లో రుతుపవనాలు ముందు (మే లేదా జూన్) వస్తాయి. బ్రహ్మపుత్ర లోయ, ఉత్తర పర్వత ప్రాంతాలకు తరువాత (మే తర్వాత లేదా జూన్) వస్తాయి. మిజోరం లోని కొండ ప్రాంతాలలో, బంగాళాఖాతానికి దగ్గరగా ఉండటం వల్ల రుతుపవనాలు ముందుగా వస్తాయి. జూన్‌, ఇక్కడ అత్యంత తేమగా ఉండే నెల.

 హై-రిస్క్ సీస్మిక్ జోన్ 
ఈశాన్య  భారతదేశం, ఇండియా ప్లేట్, యురేషియన్ ప్లేట్, బర్మా ప్లేట్ -ఈ మూడు టెక్టోనిక్ ప్లేట్‌ల ఒకదానికొకటి దగ్గరగా జరగడంతో ఏర్పడిన యాక్టివ్ ఫాల్ట్ ప్లేన్‌ల వల్ల ఇక్కడ మెగా-భూకంపాలు ఏర్పడతాయి. చారిత్రికంగా ఈ ప్రాంతంలో రెండు గొప్ప భూకంపాలు (M > 8.0) - 1897 అస్సాం భూకంపం, 1950 నాటి అస్సాం టిబెట్ భూకంపం - సంభవించాయి. 1897 నుండి దాదాపు 20 పెద్ద భూకంపాలు (8.0 > M > 7.0) సంభవించాయి.   1950 నాటి అస్సాం టిబెట్ భూకంపం ఇప్పటికీ భారతదేశంలో సంభవించిన అతిపెద్ద భూకంపం.

 జాతీయ ఉద్యానవనాలు 
నేషనల్ పార్క్స్థానంరాష్ట్రంప్రాంతం (km2) ప్రాముఖ్యతవృక్షసంపద.నమ్దఫా నేషనల్ పార్క్చాంగ్లాంగ్ జిల్లాఅరుణాచల్ ప్రదేశ్1,985తూర్పు హిమాలయాలలో అతిపెద్ద రక్షిత ప్రాంతంఉష్ణమండల, ఉపఉష్ణమండల తేమతో కూడిన విశాలమైన ఆకుల అడవులు, పర్వత అడవులుమానస్ నేషనల్ పార్క్బక్సా జిల్లాఅస్సాం950యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంఉష్ణమండల, ఉపఉష్ణమండల తేమతో కూడిన విశాలమైన ఆకుల అడవులుకాజీరంగా నేషనల్ పార్క్గోలాఘాట్, నాగావ్ జిల్లాలుఅస్సాం882యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంబ్రహ్మపుత్ర లోయ పాక్షిక సతతహరిత అడవులు, తెరాయ్-దువార్ సవన్నా, గడ్డి భూములుటెరాయ్-డుర్ సవన్నా, గడ్డి భూములుకంచెంజోంగా నేషనల్ పార్క్ఉత్తర సిక్కిం జిల్లాసిక్కిం850యునెస్కో మిశ్రమ ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం, భారతదేశంలో అత్యధిక ఎత్తులో ఉన్న వన్యప్రాణుల రక్షిత ప్రాంతంఉప-ఉష్ణమండల నుండి ఆల్పైన్ వరకు, క్రుమ్హోల్జ్ (స్టాంటెడ్ ఫారెస్ట్) మౌలింగ్ నేషనల్ పార్క్ఎగువ సియాంగ్, పశ్చిమ సియాంగ్, తూర్పు సియాంగ్ జిల్లాలుఅరుణాచల్ ప్రదేశ్483ఉష్ణమండల నుండి సమశీతోష్ణ అడవులుడిబ్రూ-సైఖోవా నేషనల్ పార్క్దిబ్రూగఢ్, తిన్సుకియా జిల్లాలుఅస్సాం350బ్రహ్మపుత్ర లోయ పాక్షిక సతతహరిత అడవులుబాల్ఫక్రమ్ నేషనల్ పార్క్దక్షిణ గారో హిల్స్ జిల్లామేఘాలయ220ఉప-ఉష్ణమండల సతతహరిత ఆకురాల్చే అడవులుఇంటాంగ్కి నేషనల్ పార్క్పెరెన్ జిల్లానాగాలాండ్202సమశీతోష్ణ సతతహరిత అడవులునామేరి నేషనల్ పార్క్సోనిత్పూర్ జిల్లాఅస్సాం200బ్రహ్మపుత్ర లోయ పాక్షిక సతతహరిత అడవులుముర్లెన్ నేషనల్ పార్క్చంఫాయ్ జిల్లామిజోరం100మోంటేన్ ఉప-ఉష్ణమండల పాక్షిక సతతహరిత అడవి ఒరాంగ్ నేషనల్ పార్క్దరాంగ్, సోనిత్పూర్అస్సాం79తూర్పు కాలానుగుణ చిత్తడి అడవులు, తూర్పు హిమాలయ తేమ మిశ్రమ ఆకురాల్చే అడవులు, తూర్పున తడి ఒండ్రు గడ్డి భూములు ఫాంగ్పుయ్ నేషనల్ పార్క్లాంగ్ట్లై జిల్లామిజోరం50సమశీతోష్ణ అడవులు నోక్రెక్ నేషనల్ పార్క్పశ్చిమ గారో హిల్స్ జిల్లామేఘాలయ48ఉష్ణమండల, ఉపఉష్ణమండల తేమతో కూడిన విశాలమైన ఆకుల అడవులుసిరోహి నేషనల్ పార్క్ఉఖ్రుల్ జిల్లామణిపూర్41మిజోరం-మణిపూర్-కాచిన్ వర్షారణ్యాలుకెయిబుల్ లామ్జావో నేషనల్ పార్క్బిష్ణుపూర్ జిల్లామణిపూర్40ప్రపంచంలోని ఏకైక తేలియాడే జాతీయ ఉద్యానవనంనేషనల్ పార్క్ఫుమ్డి (తేలుతున్న చిత్తడి నేలలు) బైసన్ (రాజ్బరిహ్ నేషనల్ పార్క్) దక్షిణ త్రిపుర జిల్లాత్రిపుర32ఉష్ణమండల పాక్షిక సతతహరిత, తేమతో కూడిన ఆకురాల్చే అడవులుక్లౌడెడ్ లెపార్డ్ నేషనల్ పార్క్సిపాహిజాల జిల్లాత్రిపుర5ఉష్ణమండల, ఉపఉష్ణమండల తేమతో కూడిన విశాలమైన ఆకుల అడవులు

 రాష్ట్రాల చిహ్నాలు 
అరుణాచల్ ప్రదేశ్అస్సాంమణిపూర్మేఘాలయజంతువు.మిథున్ (బోస్ ఫ్రంటాలిస్) 50x50pxభారతీయ ఖడ్గమృగం (ఖడ్గమృగాలు యునికార్నిస్) 50x50pxసంగాయ్ (రుసెర్వస్ ఎల్డి ఎల్డి) 50x50pxక్లౌడెడ్ లెపర్డ్  (నియోఫెలిస్ నెబ్యులోసా)  50x50pxపక్షి.హార్న్బిల్ (బుసెరోస్ బైకోర్నిస్) 50x50pxతెల్ల రెక్కల బాతు (Asarcornis scutulata) 50x50pxమిసెస్ హ్యూమ్ నెమలి (సిర్మాటికస్ హుమియా) 50x50pxహిల్ మైనా  (గ్రాకుల రిలీజియోసా)  50x50pxపువ్వు.ఫాక్స్టైల్ ఆర్కిడ్ (రైన్కోస్టైలిస్ రెటుసా) 50x50pxఫాక్స్టైల్ ఆర్కిడ్ (రైన్కోస్టైలిస్ రెటుసా) 50x50pxసిరోయి లిల్లీ (లిలియం మాక్లినియా) 50x50pxలేడీస్ స్లిప్పర్ ఆర్కిడ్ (పాఫియోపెడిలమ్ చిహ్నం) 50x50pxచెట్టు.హోల్లాంగ్ (డిప్టెరోకార్పస్ మాక్రోకార్పస్) 50x50pxహోల్లాంగ్ (డిప్టెరోకార్పస్ మాక్రోకార్పస్) 50x50pxయూనింగ్థౌ (ఫీబ్ హైనేసియానా) 50x50pxగమర్ (మెలీనా అర్బోరియా) 50x50pxమిజోరంనాగాలాండ్సిక్కింత్రిపురజంతువు.హిమాలయన్ సెరో (మకరం) 50x50pxమిథున్ (బోస్ ఫ్రంటాలిస్) 50x50pxఎర్ర పాండా (ఐలురస్ ఫుల్జెన్స్) 50x50pxఫేయర్స్ లీఫ్ మంకీ (ట్రాచిఫిథెకస్ ఫేయ్రీ) 50x50pxపక్షి.శ్రీమతి హ్యూమ్ యొక్క నెమలి (సిర్మాటికస్ హుమియా) 50x50pxబ్లైత్స్ ట్రాగోపాన్ (ట్రాగోపన్ బ్లైథి) 50x50pxబ్లడ్ ఫెసెంట్ (ఇథాజినిస్ క్రూన్టస్) 50x50pxగ్రీన్ ఇంపీరియల్ పావురం (డుకులా ఏనియా) 50x50pxపువ్వు.రెడ్ వాండా (రెనాంథెరా ఇమ్స్చూటియానా) 50x50pxచెట్టు రోడోడెండ్రాన్ (రోడోడెన్డ్రాన్ అర్బోరియం) 50x50pxనోబెల్ డెండ్రోబియం (డెండ్రోబియమ్ నోబిల్) 50x50pxభారతీయ గులాబీ చెస్ట్నట్ (మెసువా ఫెరియా) 50x50pxచెట్టు.భారతీయ గులాబీ చెస్ట్నట్ (మెసువా ఫెరియా) 50x50pxఆల్డర్ (ఆల్నస్ నేపాలెన్సిస్)  (ఆల్నస్ నెపాలెన్సిస్) 50x50pxరోడోడెండ్రాన్ (రోడోడెన్డ్రాన్ నివియం) 50x50pxఅగర్వుడ్ (అక్విలారియా అగల్లోచా) 

 జనాభా వివరాలు 
ఈశాన్య భారతదేశంలోని మొత్తం జనాభా 4.6 కోట్లు. వారిలో 68 శాతం మంది అస్సాంలోనే నివసిస్తున్నారు. అస్సాం జనాభా సాంద్రత కిమీ 2 కి 397 మంది. ఇది జాతీయ సగటు 382/కిమీ 2 కంటే ఎక్కువ. అరుణాచల్ ప్రదేశ్, అస్సాం మినహా ఈశాన్య ప్రాంతంలోని రాష్ట్రాల్లో అక్షరాస్యత రేట్లు జాతీయ సగటు 74 శాతం కంటే ఎక్కువ. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, మేఘాలయ ఈ ప్రాంతంలోని అన్ని రాష్ట్రాలలో అత్యధికంగా 27.8 శాతం జనాభా వృద్ధిని నమోదు చేసింది, ఇది జాతీయ సగటు 17.64 శాతం కంటే అధికం. నాగాలాండ్‌లో, మొత్తం దేశంలోనే అత్యల్పంగా, 0.5 శాతం తగ్గుదల నమోదైంది.
రాష్ట్రంజనాభాపురుషులుస్త్రీలులింగ నిష్పత్తిఅక్షరాస్యత%గ్రామీణ జనాభాపట్టణ జనాభావిస్తీర్ణం (km2) సాంద్రత (/km2) అరుణాచల్ ప్రదేశ్1,383,727713,912669,81593865.38870,087227,88183,74317అస్సాం31,205,57615,939,44315,266,13395872.1923,216,2883,439,24078,438397మణిపూర్2,570,3901,290,1711,280,21999279.211,590,820575,96822,327122మేఘాలయ2,966,8891,491,8321,475,05798974.431,864,711454,11122,429132మిజోరం1,097,206555,339541,86797691.33447,567441,00621,08152నాగాలాండ్1,978,5021,024,649953,85393179.551,647,249342,78716,579119సిక్కిం610,577323,070287,50789081.42480,98159,8707,09686త్రిపుర3,673,9172,087,0592,086,85896091.582,639,1341,534,78310,486350

 జనాభా ప్రకారం అతిపెద్ద నగరాలు 
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఈశాన్య భారతదేశంలోని అతిపెద్ద నగరాలు
ర్యాంక్నగరంరకంరాష్ట్రంజనాభార్యాంక్నగరంరకంరాష్ట్రంజనాభా1గువహతినగరంఅస్సాం968,5499జోర్హాట్యుఎఅస్సాం153,8892అగర్తలానగరంత్రిపుర622,61310నాగావ్యుఎఅస్సాం147,4963ఇంఫాల్యుఎమణిపూర్414,28811బొంగైగావ్యుఎఅస్సాం139,6504దిమాపూర్నగరంనాగాలాండ్379,76912తిన్సుకియాయుఎఅస్సాం126,3895షిల్లాంగ్యుఎమేఘాలయ354,32513తేజ్పూర్యుఎఅస్సాం102,5056ఐజ్వాల్నగరంమిజోరం291,82214కోహిమాయుఎనాగాలాండ్100,0007సిల్చార్యుఎఅస్సాం229,13615గాంగ్టక్నగరంసిక్కిం98,6588దిబ్రూగఢ్యుఎఅస్సాం154,29616ఇటానగర్నగరంఅరుణాచల్ ప్రదేశ్95,650UA: అర్బన్ అగ్లోమెరేషన్ 

ఇతర ఇండో-ఆర్యన్ భాషలలో చక్మా మిజోరాంలో మాట్లాడతారు. అస్సాం, మేఘాలయలో హజోంగ్‌ మాట్లాడతారు. ఇండో-ఆర్యన్ భాష అయిన నేపాలీ, సిక్కింలో ప్రబలంగా ఉంది. చైనా-టిబెటన్ భాషలతో పాటు లింబు, భూటియా, లెప్చా, రాయ్, తమాంగ్, షెర్పా, మొదలైనవి కూడా సిక్కింలో మాట్లాడతారు. 1836 నుండి 1873 వరకు కలోనియల్ అస్సాంలో బెంగాలీ అధికారిక భాషగా ఉండేది.

 అధికారిక భాషలు 
రాష్ట్రం అధికార భాషలు  అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఇంగ్లీషు అస్సాం అస్సామీ, బోడో, మైతేయి (మణిపురి),  బెంగాలీ  మణిపూర్ మెయిటీ మేఘాలయ ఆంగ్ల మిజోరం మిజో, ఇంగ్లీష్ నాగాలాండ్ ఇంగ్లీష్  సిక్కిం సిక్కిమీస్, లెప్చా, నేపాలీ, ఇంగ్లీష్  త్రిపుర  బెంగాలీ, కోక్‌బోరోక్, ఇంగ్లీష్

 రాష్ట్రాల పేర్ల వ్యుత్పత్తి 
రాష్ట్రం పేరు మూలం సాహిత్యపరమైన అర్థం అరుణాచల్ ప్రదేశ్ సంస్కృతం డాన్-లైట్ పర్వతాల భూమి అస్సాం స్థానిక పేరు అస్సాం, అహోం రెండూ అసమ్, అకామ్, అహోమ్‌లకు ఉపయోగించిన షాన్/శ్యామ్ యొక్క అవినీతికి చెందినవి. "Ahoms also gave Assam and its language their name (Ahom and the modern ɒχɒm. 'Assam' comes from an attested earlier form asam, acam, probably from a Burmese corruption of the word Shan/Shyam, cf. Siam: Kakati 1962; 1–4)."  మణిపూర్ సంస్కృతం ఆభరణాలతో సమృద్ధిగా ఉన్న భూమి, 18వ శతాబ్దంలో స్వీకరించబడింది మేఘాలయ సంస్కృతం మేఘాల నివాసం, షిబా పి. ఛటర్జీచే రూపొందించబడింది మిజోరం మిజో భాష మిజో ప్రజల భూమి ; రమ్‌ అంటే భూమి నాగాలాండ్ ఆంగ్ల నాగా ప్రజల భూమి సిక్కిం లింబు భాష కొత్త ఇల్లు - "సుఖిం" అనే పదం నుండి ఉద్భవించింది, "సు" అంటే కొత్తది, "ఖిం" అంటే ఇల్లు త్రిపుర కోక్బోరోక్ స్థానిక పేర్ల సంస్కృత వెర్షన్: తిప్రా, టుయ్‌పురా, ట్విప్రా మొదలైనవి. దీని అక్షరాలా నీటికి సమీపంలో ఉన్న భూమి అని అర్ధం - త్రిపుర బంగాళాఖాతంకి కొద్దిగా సమీపంలో ఉన్నందున "TWIPRA", "Twi" అంటే నీరు, "బుప్రా" అనే పదం నుండి ఉద్భవించింది. .

ఈశాన్య రాష్ట్రాలైన అస్సాం, త్రిపుర, మణిపూర్, సిక్కిం లలో హిందూ మతం మెజారిటీ మతం కాగా అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో బహుళత్వం ఉంది. మేఘాలయ, నాగాలాండ్, మిజోరంలలో క్రైస్తవ మతం, మణిపూర్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లలో బహుళత్వం ఉంది. అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని గణనీయమైన బహుళత్వంలో స్థానిక మతమైన డోనీ-పోలోను అనుసరిస్తారు. అస్సాంలో ఇస్లాం గణనీయంగా ఉంది. మొత్తం ఈశాన్య ముస్లిం జనాభాలో 93% మంది ఆ రాష్ట్రంలోనే కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. భారతదేశంలోని క్రైస్తవ జనాభాలో ఎక్కువ భాగం, 30% మంది, ఈశాన్య ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. సిక్కిం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మిజోరంలలో బౌద్ధమతం గణనీయంగా ఉంది.
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఈశాన్య ప్రాంతంలో మతపరమైన జనాభా రాష్ట్రంహిందూమతంఇస్లాంక్రైస్తవ మతంబౌద్ధమతంజైనమతంసిక్కు మతంఇతర మతాలుమతం పేర్కొనబడలేదుఅరుణాచల్ ప్రదేశ్401,87627,045418,732162,8157713,287362,5536,648అస్సాం19,180,75910,679,3451,165,86754,99325,94920,67227,11850,873మణిపూర్1,181,876239,8361,179,0437,0841,6921,527233,76710,969మేఘాలయ342,078130,3992,213,0279,8646273,045258,2719,578మిజోరం30,13614,832956,33193,4113762868081,026నాగాలాండ్173,05448,9631,739,6516,7592,6551,8903,2142,316సిక్కిం352,6629,86760,522167,2163141,86816,3001,828త్రిపుర3,063,903316,042159,882125,3858601,0701,5145,261మొత్తం24,726,34411,466,3297,893,055627,52733,24433,645903,54588,499

 జాతి సమూహాలు 
ఈశాన్య భారతదేశంలో 220 కంటే ఎక్కువ జాతులు, అదే సంఖ్యలో మాండలికాలు ఉన్నాయి. బోడో అతిపెద్ద దేశీయ జాతి.  అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మేఘాలయ, మిజోరాం, నాగాలాండ్ వంటి ప్రాంతంలోని కొండల రాష్ట్రాలు గిరిజన సమూహాలలో కూడా భిన్నత్వంతో కూడిన గిరిజన ప్రజలు ఎక్కువగా నివసిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతపు ప్రజల్లో టిబెట్, ఇండో-గంగా భారతదేశం, హిమాలయాలు, ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్, మయన్మార్ నుండి పురాతన, నిరంతర వలసల ఫలితంగా వచ్చినవారు ఉన్నారు. van Driem, G. (2012)

 మెజారిటీ సామాజిక సమూహాలు 
కింది జాతుల సమూహాలు ఈశాన్య భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలు/ప్రాంతాలలో గణనీయమైన మెజారిటీగా ఉన్నాయి:

 అస్సామీ ప్రజలు - (48.38%), అస్సాంలో అతిపెద్ద జాతి
 తాని ప్రజలు - (40.32%), అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో అతిపెద్ద జాతి
 బోడో ప్రజలు - (30.47%), అస్సాంలోని బోడోలాండ్ ప్రాంతంలో అతిపెద్ద జాతి
 బెంగాలీ ప్రజలు - (63.48%, 80.84%), త్రిపుర రాష్ట్రం, అస్సాంలోని బరాక్ వ్యాలీ ప్రాంతంలో అతిపెద్ద జాతి
 మెయిటీ ప్రజలు - (53.3%), మణిపూర్‌లో అతిపెద్ద జాతి
 త్రిపురి ప్రజలు - త్రిపుర గిరిజన ప్రాంతాల అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ త్రిపురలో అతిపెద్ద జాతి
 మిజో ప్రజలు - (73.14%), మిజోరంలో అతిపెద్ద జాతి
 ఖాసీ ప్రజలు - (46.24%), మేఘాలయలో అతిపెద్ద జాతి
 నాగా ప్రజలు - (88.24%), నాగాలాండ్‌లో అతిపెద్ద జాతి
 నేపాలీ ప్రజలు - (62.6%), సిక్కింలో అతిపెద్ద జాతి
 సిక్కిం ప్రజలు - సిక్కిం యొక్క స్థానిక జాతి

 మైనారిటీ సమూహాలు 
ఈ జాతి సమూహాలు ఈశాన్య భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలలో మైనారిటీలుగా ఉన్నాయి:
 పరిపాలన, రాజకీయ వివాదాలు 

 అంతర్జాతీయ సరిహద్దుల నిర్వహణ 

 సిక్కిం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ లలో చైనాతో ఉన్న సరిహద్దు మెక్‌మాన్ రేఖ వెంట సరిహద్దు క్రాసింగ్‌ల వద్ద ఇండో-టిబెటన్ బోర్డర్ పోలీసులు,  ప్రత్యేక ఫ్రాంటియర్ ఫోర్స్ లు గస్తీ నిర్వహిస్తాయి
 అస్సాం, మేఘాలయ, త్రిపుర, మిజోరం వెంట సరిహద్దు భద్రతా దళం గస్తీ నిర్వహిస్తుంది
 భారతదేశం-మయన్మార్ సరిహద్దు, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, నాగాలాండ్, మణిపూర్, మిజోరాం వెంట అస్సాం రైఫిల్స్, ఇండియన్ ఆర్మీ గస్తీ తిరుగుతాయి
  సిక్కిం, అస్సాం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లలో భారత-భూటాన్ సరిహద్దు వెంటా సశాస్త్ర సీమా బల్ పహారా కాస్తుంది.
 సిక్కింలో భారత-నేపాల్ సరిహద్దు  వెంబడి సశాస్త్ర సీమా బల్ పహారా కాస్తుంది

 అంతర్రాష్ట్ర అభివృద్ధి సంస్థలు 

 ఈశాన్య ప్రాంత అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (DoNER)
 నార్త్ ఈస్టర్న్ కౌన్సిల్

 రాష్ట్రాలు, ఉప-విభాగాలు 
రాష్ట్రం కోడ్ రాజధాని జిల్లాలు సబ్ డివిజన్ రకం ఉపవిభాగాల సంఖ్య అరుణాచల్ ప్రదేశ్ IN-AR ఇటానగర్ 20 వృత్తం 149 అస్సాం IN-AS డిస్పూర్ 35 సబ్ డివిజన్ 78 మణిపూర్ IN-MN ఇంఫాల్ 16 సబ్ డివిజన్ 38 మేఘాలయ IN-ML షిల్లాంగ్ 12 కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ బ్లాక్ 39 మిజోరం IN-MZ ఐజ్వాల్ 11 కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ బ్లాక్ 22 నాగాలాండ్ IN-NL కోహిమా 16 వృత్తం 33 సిక్కిం IN-SK గాంగ్టక్ 6 సబ్ డివిజన్ 9 త్రిపుర IN-TR అగర్తల 8 సబ్ డివిజన్ 23
ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన పరిపాలనా విభాగాలురాష్ట్రంస్వయంప్రతిపత్తి విభాగంస్థాపనఅస్సాంబోడోలాండ్ ప్రాదేశిక ప్రాంత జిల్లాలుఫిబ్రవరి 2003దిమా హసావో జిల్లాఫిబ్రవరి 1970కర్బి ఆంగ్లాంగ్ జిల్లాఫిబ్రవరి 1970స్వయంప్రతిపత్తి మండలిని విలీనం చేయడం1995రాభా హసోంగ్ అటానమస్ కౌన్సిల్1995మణిపూర్ చురాచంద్పూర్ స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లా మండలి1971చందేల్ స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లా మండలి1971సేనాపతి స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లా మండలి1971సదర్ హిల్స్ అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ కౌన్సిల్1971తమెంగ్లాంగ్ స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లా మండలి1971ఉఖ్రుల్ స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లా మండలి1971మేఘాలయగారో హిల్స్ అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ కౌన్సిల్జయంతియా హిల్స్ అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ కౌన్సిల్జూలై 2012ఖాసీ హిల్స్ అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ కౌన్సిల్మిజోరంచక్మా స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లా మండలిఏప్రిల్ 1972లాయ్ స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లా మండలిఏప్రిల్ 1972మారా స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లా మండలిమే 1971త్రిపురత్రిపుర గిరిజన ప్రాంతాలు స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లా మండలిజనవరి 1982

 ఆర్థిక వ్యవస్థ 
నార్త్ ఈస్టర్న్ రీజియన్ అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (MDoNER) ఈ ప్రాంతంలో సామాజిక-ఆర్థిక అభివృద్ధి కోసం భారత ప్రభుత్వం క్రింద పనిచేస్తున్న నిర్ణయాత్మక సంస్థ. MDoNER ఆధ్వర్యంలోని నార్త్ ఈస్టర్న్ కౌన్సిల్ ఈశాన్య భారతదేశానికి ప్రాంతీయ పాలకమండలిగా పనిచేస్తుంది. నార్త్ ఈస్టర్న్ డెవలప్‌మెంట్ ఫైనాన్స్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (NEDFI) అనేది ఈశాన్య ప్రాంతంలో సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్యతరహా, పెద్ద సంస్థలకు సహాయం అందించే పబ్లిక్ లిమిటెడ్ కంపెనీ. MDoNER కింద ఉన్న ఇతర సంస్థలలో నార్త్ ఈస్టర్న్ రీజినల్ అగ్రికల్చరల్ మార్కెటింగ్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (NERAMAC), సిక్కిం మైనింగ్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (SMC), నార్త్ ఈస్టర్న్ హ్యాండ్లూమ్స్ అండ్ హ్యాండిక్రాఫ్ట్స్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ (NEHHDC) లు ఉన్నాయి.

 2023-24 జాతీయ ఉత్పత్తిని (NSDP) బట్టి ఈశాన్య రాష్ట్రాల జాబితా 
+ ర్యాంక్ రాష్ట్రం NSDP
రూపాయిలు ₹ తలసరి NSDP
₹ లో 1 అస్సాం ₹ 5,67,000 కోట్లు ₹ 1,58,734 2 త్రిపుర ₹ 89,000 కోట్లు ₹ 2,14,458 3 సిక్కిం ₹ 47,331 కోట్లు ₹ 6,85,957 4 మేఘాలయ ₹ 46,600 కోట్లు ₹ 1,39,104 5 మణిపూర్ ₹ 45,145 కోట్లు ₹ 1,39,768 6 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ₹ 37,870 కోట్లు ₹ 2,07,506 7 నాగాలాండ్ ₹ 37,300 కోట్లు ₹ 90,666 8 మిజోరం ₹ 35,904 కోట్లు ₹ 2,89,548

 పరిశ్రమలు 

 వ్యవసాయం 
ఈశాన్యంలో ఆర్థిక వ్యవస్థ వ్యవసాయాధారితమైంది. స్థిర వ్యవసాయానికి భూమి అందుబాటు తక్కువగా ఉంది. స్థిరపడిన వ్యవసాయంతో పాటు, ఝుమ్ (పోడు) సాగును ఇప్పటికీ కొన్ని దేశీయ సమూహాలు ఆచరిస్తున్నాయి. దుర్గమమైన ప్రాంతం కావడం, అంతర్గత కల్లోలాల కారణంగా ఈ ప్రాంతంలో పారిశ్రామికీకరణ వేగవంతంగా జరగడం లేదు.

 పర్యాటక 
సజీవ వృక్షాల (లివింగ్ రూట్) వంతెనలు
ఈశాన్య భారతదేశం అనేక సజీవ వృక్షాల వంతెనలకు నిలయం. మేఘాలయలో, ఇవి దక్షిణ ఖాసీ, జైంతియా హిల్స్‌లో కనిపిస్తాయి. అవి ఈ ప్రాంతంలో విస్తృతంగా వ్యాపించి ఉన్నాయి. అయితే వరదల వలన, ఇటీవలి సంవత్సరాలలో జరుగుతున్న కృత్రిమ నిర్మాణాల వలన అవి అంతరించిపోతున్నాయి. ఇండో-మయన్మార్ సరిహద్దుకు సమీపంలోని నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో కూడా సజీవ వృక్ష వంతెనలు ఉన్నాయి.

 రవాణా 

 గాలి 
ఈశాన్య ప్రాంతంలోని రాష్ట్రాల నుండి దేశంలోని అన్ని ప్రధాన నగరాలకు విమాన సౌకర్యం ఉంది. సైనిక, ప్రైవేట్ ప్రయోజనాల కోసం రాష్ట్రాల్లో అనేక చిన్న ఎయిర్‌స్ట్రిప్‌లున్నాయి. పవన్ హన్స్ హెలికాప్టర్ సేవల ద్వారా వీటిని చేరుకోవచ్చు. ఈ ప్రాంతంలో ప్రస్తుతం మూడు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి - లోకప్రియ గోపీనాథ్ బోర్డోలోయ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం(గౌహతి), బీర్ టికేంద్రజిత్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (ఇంఫాల్), మహారాజా బీర్ బిక్రమ్ విమానాశ్రయం (అగర్తలా). ఇక్కడి నుండి థాయిలాండ్, మయన్మార్, నేపాల్ భూటాన్ లకు విమాన సేవలున్నాయి. సిక్కింలో విమానాశ్రయం నిర్మాణంలో ఉంది.
ఈశాన్య భారతదేశంలో ఉన్న పౌర విమానాశ్రయాలురాష్ట్రంవిమానాశ్రయంనగరంIATA కోడ్అరుణాచల్ ప్రదేశ్ఇటానగర్ విమానాశ్రయంఇటానగర్హెచ్జీఐఅస్సాందిబ్రూగఢ్ విమానాశ్రయందిబ్రూగఢ్డిఐబిజోర్హాట్ విమానాశ్రయంజోర్హాట్జెఆర్హెచ్లోక్ప్రియ గోపీనాథ్ బోర్డోలోయి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంగువహతిGAUలీలాబరి విమానాశ్రయంలఖింపూర్IXIరూప్సి విమానాశ్రయంధుబ్రిఆర్యుపిసిల్చార్ విమానాశ్రయంసిల్చార్IXSతేజ్పూర్ విమానాశ్రయంతేజ్పూర్TEZమణిపూర్బీర్ టికేంద్రజిత్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంఇంఫాల్ఐఎంఎఫ్మేఘాలయబాల్జెక్ విమానాశ్రయంతురవెటు (ఐకా) షిల్లాంగ్ విమానాశ్రయంషిల్లాంగ్ఎస్హెచ్ఎల్మిజోరంలెంగ్పుయ్ విమానాశ్రయంఐజ్వాల్ఎజెఎల్నాగాలాండ్దిమాపూర్ విమానాశ్రయందిమాపూర్డిఎంయుసిక్కింపాక్యాంగ్ విమానాశ్రయంగాంగ్టక్పివైజిత్రిపురమహారాజా బీర్ బిక్రమ్ విమానాశ్రయంఅగర్తలాIXA

 రైల్వే 
ఈశాన్య భారతదేశంలోని రైలు మార్గాలు ఈశాన్య సరిహద్దు రైల్వే జోన్‌ కిందికి వస్తాయి. ప్రాంతీయ నెట్‌వర్క్ బాగా అభివృద్ధి చెందలేదు. మణిపూర్, మేఘాలయ, మిజోరం, సిక్కిం రాష్ట్రాలకు 2023 మార్చి నాటికి ఇంకా రైలు మార్గం చేరలేదు. నిర్మాణంలో ఉన్న రైలు ప్రాజెక్టులు పూర్తయిన తర్వాత మణిపూర్, మిజోరం, నాగాలాండ్ రాజధాని నగరాలకు రైలు సౌకర్యం లభిస్తుంది.By March 2023, Manipur, Mizoram and Nagaland to have rail connectivity , Business Standard, 29 August 2020.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 భారతదేశ రాజకీయ ఏకీకరణ
 ఉత్తర భారతదేశం
 దక్షిణ భారతదేశం
 భారతదేశ పరిపాలనా విభాగాలు

 మూలాలు 

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు
వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశం