పెంటేన్

పెంటేన్    ప్రధానంగా ముడి చమురు(ముడి పెట్రోలియం)  నుండి వేరుచేయబడినది  ఇది అలిఫాటిక్ హైడ్రోకార్బన్ గా వర్గీకరించబడింది.ఇది రంగులేని, అస్థిర పెట్రోలియం స్వేదనం, ఇది నీటిలో సాపేక్షంగా కరుగుతుంది, గ్యాసోలిన్‌లో ప్రధాన భాగం.పెంటనే వాసన పెట్రోలియంను పోలి ఉంటుంది. ఇది నీటి కంటే తక్కువ సాంద్రత కలిగి ఉంటుంది, నీటిలో కరగదు.దీనిని క్వింటాన్, ఎన్-పెంటేన్  అని కూడా అంటారు. ఫార్ములా:.ఇది ఐదు కార్బన్ పరమాణువులతో కూడిన ఆల్కేన్.  
పెంటేన్ మూడు నిర్మాణ ఐసోమర్లు కలిగి వున్నది. అవి ఎన్-పెంటేన్, ఐసోపెంటేన్ (మిథైల్బుటేన్), నియోపెంటేన్  (డైమెథైల్ ప్రోపేన్ ).ఇది పాలీస్టైరిన్ ఫోమ్ ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించబడుతుంది.ఇది రాంకైన్ సైకిల్‌లో పని చేసే మాధ్యమంగా జియోథర్మల్ పవర్ స్టేషన్‌లలో ఉపయోగించబడుతుంది.
వనరులు
పెంటేన్ లు అన్ని సంతృప్త హైడ్రోకార్బన్లు, ఇవి ఐదు కార్బన్ అణువులను కలిగి ఉంటాయిఎన్- పెంటేన్,ఐసో -పెంటేన్  స హజంగా ముడి చమురులో, సహజ వాయువు ఉత్పత్తి యొక్క ఉప ఉత్పత్తిగా ఏర్పడతాయి.సైక్లోపెంటేన్ , (రింగ్-ఆకారపు అణువు), పరిశ్రమలlO ఎక్కువగా వాడు తారు , ఇది నాఫ్తా (ముడి పెట్రోల్)లో ఎక్కువగా  కనుగొనబడుతుంది, ఇది క్రాకింగ్ ప్రక్రియలు అని పిలవబడే రిఫైనరీలలో లభిస్తుంది.నాఫ్తాలో ముడి చమురు యొక్క మూలం, శుద్ధి కర్మాగారం నిర్మాణం, ప్రక్రియల నిర్వహణపై ఆధారపడి వివిధ రకాల పెంటేన్ లు ఉంటాయి.గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవంగా ఉండే మొదటి హైడ్రోకార్బన్‌లు పెంటేన్.ఐసో-పెంటేన్ , 29 °C వద్ద అత్యల్ప మరిగే బిందువును(మరుగు ఉష్ణోగ్రత) కలిగి ఉంది, తర్వాత ఎన్ -పెంటేన్ 35°C  వద్ద మరుగు ఉష్ణోగ్రత, సైక్లోపెంటేన్ 49 °C) వద్ద మరుగు ఉష్ణోగ్రత కల్గి  ఉన్నాయి. తక్కువ మరిగే పాయింట్లు, వాటి మధ్య పెద్ద విరామం కారణంగా, పెంటనే యొక్క మూడు ఐసోమర్‌లు ఒకదానికొకటి సులభంగా వేరు చేయబడతాయి.
పెంటేన్ ఐసోమరులు/సమాంగములు
పెంటేన్ మూడు సమాంగ రూపాలను/ఐసోమరులు కలిగివున్నది . ఆవి 
నార్మల్/సాధారణ పెంటేన్ ,(n-pentane)ఎటువంటి శాఖలు/కొమ్మలు లేని సరళ హైడ్రోకార్బన్ గొలుసు వున్న హైడ్రోకార్బన్. 
ఐసో పెంటేన్ అనే సమాంగం యొక్క  IUPAC పేరు 2-మిథైల్ బ్యూటెన్(2-methylbutane) హైడ్రోకార్బన్ గొలుసులో ఒక మిథైల్ సమూహాన్ని కల్గి వున్నది. 
న్యూయో పెంటేన్ అనేది మూడో సమాంగం. దీని IUPAC పేరు 2,2-డైమిథైల్ ప్రొపెన్(2,2-dimethylpropane). ఇది రెండు మిథైల్ గ్రూప్ కొమ్మలను కల్గి వుండును. 
వాడుక పేరు నార్మల్ పెంటేన్ కొమ్మలులేనిపెంటేన్ n-pentaneఐసో బ్యూటేన్ నియో పెంటేన్ IUPAC పేరు పెంటేన్2-మిథైల్ బ్యూటెన్2,2-డైమిథైల్ ప్రొపెన్అణు చిత్రం 130px140px120pxకంకాళ సౌష్టవ చిత్రం 150px110px80px ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత  (°C)James Wei (1999), Molecular Symmetry, Rotational Entropy, and Elevated Melting Points. Ind. Eng. Chem. Res., volume 38 issue 12, pp. 5019–5027  −129.8 −159.9 −16.6మరుగు స్థానం  (°C) 36.0 27.7 9.5సాంద్రత (0 °C,kg/m3) 621 616 586

భౌతిక గుణాలు

లక్షణం/గుణంమితి/విలువ అణు సూత్రం అణు భారం72.151గ్రా /మోల్ సాంద్రత0.626 గ్రా /మి.లీద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత -130.5 to -129.1ºCమరుగు స్థానం35.9 to 36.3ºCవక్రీభవన గుణకం 1.358స్నిగ్థత0.240 mPa.s,20ºC వద్ద ఫ్లాష్ పాయింట్-49°Cస్వయం జ్వలన ఉష్ణోగ్రత500°F(260°C)

రసాయన చర్యలు
దహన క్రియ
పెంటేన్ ను గాలిలోని ఆక్సిజన్ తో డించినపుడు(దహనం చేసినపుడు)కార్బన్ డయాక్సైడ్ (బొగ్గుపులుసు వాయువు)మరియు నీరు ఏర్పడును. దహన చర్య ఫలితంగా ఉష్ణశక్తి వెలువడును. 
+ 8O2 → 5CO2+6H2O + ఉష్ణం 3509 కిలో జౌల్స్/మోల్

క్లోరినేసన్ 
ఇతర ఆల్కెన్ ల వలె, పెంటేన్  ఫ్రీ రాడికల్ క్లోరినేషన్‌కు లోనవును:
C5H12 + Cl2 → C5H11Cl + HCl

ఉపయోగాలు
పాలీస్టైరిన్, పాలియురేతేన్ ఫోమ్‌ల ఉత్పత్తిలో పెంటేన్  ఒక ప్రాథమిక పాత్ర పోషిస్తుంది, ఇది ముడి ప్లాస్టిక్ పదార్థాన్ని విస్తరించేందుకు, అద్భుతమైన ఉష్ణ లక్షణాలను అందించే నురుగు లోపల తేనెగూడు నిర్మాణాన్ని రూపొందించడంలో సహాయపడే బ్లోయింగ్ ఏజెంట్‌గా పనిచేస్తుంది. ఇది ఈ ఫోమ్‌లను ఇన్సులేషన్ అప్లికేషన్‌లకు అనువైనదిగా చేస్తుంది.
టెట్రాకిస్((ట్రైమిథైల్‌సిలిల్) ఇథైనైల్) సిలేన్ నుండి టెట్రాఇథైనైల్ సిలేన్ తయారీలో పెంటేన్  ను  ద్రావకం వలె ఉపయోగించవచ్చు.Synthesis and Structure of Tetraethynylsilane and Its Silylated Derivatives.Geyer FL, et al.Chemistry?A European Journal , 20(13), 3600-3605 (2014)

ఆరోగ్యం పై  ప్రభావం
పెంటేన్  అనేది ఒక కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ పై పనిచేసి స్వల్పంగా  స్పృహ  తప్పడం,, అధిక మోతాదులో స్పృహ కోల్పోవడం, కోమాకు కారణమవుతుంది.కడుపులోకి వల్లడం వల్ల  రసాయనిక న్యుమోనైటిస్, తీవ్రమైన ఊపిరితిత్తుల గాయం, రక్తస్రావంతో సహా పెంటేన్ ఆస్పిరేషన్ కారణంగా పల్మనరీ టాక్సిసిటీ ఏర్పడవచ్చు.
ఇవి కూడా చదవండి
ఆల్కేన్

మూలాలు