1989 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు

తొమ్మిదవ లోక్‌సభ సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి 1989 నవంబరు 22, 26 తేదీలలో భారతదేశంలో సార్వత్రిక ఎన్నికలు జరిగాయి. లోక్‌సభలో ఇప్పటికీ అతిపెద్ద ఏకైక పార్టీగా ఉన్నప్పటికీ, రాజీవ్ గాంధీ ప్రధానమంత్రిత్వంలో అధికారంలో ఉన్న భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఇందిర) ప్రభుత్వం తన అధికారాన్ని కోల్పోయింది. రెండవ అతిపెద్ద పార్టీ జనతాదళ్ (ఇది నేషనల్ ఫ్రంట్‌కు కూడా నాయకత్వం వహించింది) నాయకుడు వీపీ సింగ్‌ను ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి భారత రాష్ట్రపతి ఆహ్వానించారు. సీపీఐ (ఎం) నేతృత్వంలోని భారతీయ జనతా పార్టీ, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీల వెలుపలి మద్దతుతో ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. వీపీ సింగ్ భారతదేశానికి ఏడవ ప్రధానమంత్రిగా 1989 డిసెంబరు 2న ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు.

నేపథ్యం 
మునుపటి లోక్‌సభ ఐదు సంవత్సరాలు అధికారంలో ఉన్నందున 1989 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు జరిగాయి. రాజ్యాంగం కొత్త ఎన్నికలకు అనుమతించింది. రాజీవ్ గాంధీ గత ఎన్నికలలో భారీ మెజారిటీతో గెలిచినప్పటికీ (ప్రధానంగా తన తల్లి హత్య కారణంగా ప్రజల దుఃఖం వెల్లువెత్తిన కారణంగా ), ఈ ఎన్నికల్లో ఆయన తన పరిపాలనకు విఘాతం కలిగించిన కుంభకోణాలను ఎదుర్కొనేందుకు ప్రయత్నించారు.

బోఫోర్స్ కుంభకోణం,1984 భోపాల్ దుర్ఘటనలో పాల్గొన్న ఆదిల్ షహర్యార్‌ను రక్షించడానికి గాంధీ చేసిన ప్రయత్నం, షా బానో కేసు నేపథ్యంలో ముస్లింల బుజ్జగింపు ఆరోపణలు, అస్సాంలో పెరుగుతున్న తిరుగుబాటు, పంజాబ్‌లో తిరుగుబాటు, శ్రీలంకలో భారత ప్రమేయం అంతర్యుద్ధం కేవలం అతని ప్రభుత్వాన్ని చూసే కొన్ని సమస్యలే. రాజీవ్ గాంధీని విమర్శించిన వి.పీ.సింగ్ ప్రభుత్వంలో ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ & రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖల శాఖలను నిర్వహించాడు.

కానీ వి.పి.సింగ్ వెంటనే మంత్రివర్గం నుండి తొలగించడంతో ఆయన కాంగ్రెస్ పార్టీకి, లోక్‌సభ సభ్యత్వాలకు రాజీనామా చేశాడు. ఆయన అరుణ్ నెహ్రూ, ఆరిఫ్ మహ్మద్ ఖాన్‌లతో కలిసి జన మోర్చాను స్థాపించి అలహాబాద్ నుండి స్వతంత్ర ఎంపీగా లోక్‌సభలో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు. జాతీయ వేదికపై వి.పీ.సింగ్ను ఎదురుకోవడానికి రాజీవ్ రాజ్‌పుత్ దిగ్గజం సత్యేంద్ర నారాయణ్ సింగ్‌తో ప్రయత్నించాడు, కానీ చివరికి విఫలమయ్యాడు.

జయప్రకాష్ నారాయణ్ జయంతి సందర్భంగా 1988 అక్టోబరు 11న వి.పీ.సింగ్ జనతాపార్టీతో జనమోర్చాను విలీనం చేసి జనతా పార్టీ (సెక్యులర్), లోక్ దళ్ & కాంగ్రెస్ (జగ్జీవన్) వంటి కొన్ని విడిపోయిన వర్గాలను జనతాదళ్ ఏర్పాటు చేశాడు. వి.పీ.సింగ్ అప్పుడు జనతాదళ్, శరత్ చంద్ర సిన్హా కాంగ్రెస్ (సోషలిస్ట్), ఎన్.టి. రామారావు టీడీపీ, ఎం.కరుణానిధి డీఎంకే & ప్రఫుల్ల మహంత ఏజీపీలతో కూడిన నేషనల్ ఫ్రంట్‌ను ఏర్పాటు చేశాడు. నేషనల్ ఫ్రంట్‌కు భారతీయ జనతా పార్టీ (జనతా పార్టీ నుండి కూడా ఏర్పడినది) నుండి లాల్ కృష్ణ అద్వానీ, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) నుండి జ్యోతి బసు నుండి బయటి మద్దతు లభించింది.

పెరుగుతున్న అశాంతి, బోడోల తిరుగుబాటు కారణంగా అస్సాంలో ఓటింగ్ జరగలేదు, ఇది గోహ్‌పూర్‌లో 535 మంది ఊచకోతగా దారి తీసింది. అంతేకాకుండా గోవా, డామన్ & డయ్యూ కేంద్రపాలిత ప్రాంతం గోవా, డామన్ & డయ్యూగా విభజించబడింది. గోవా తన 2 స్థానాలను నిలుపుకుంది, తరువాతి 1 స్థానాన్ని పొందింది. ఆ విధంగా మొత్తం లోక్‌సభ స్థానాలు 1 పెరిగి మొత్తం 543కి చేరుకున్నాయి. అస్సాం ఎప్పుడూ ఎన్నికలకు వెళ్లనందున, ఈ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసిన మొత్తం స్థానాలు 529కి తగ్గాయి. 
ఫలితాలు
+350x350pxపార్టీఓట్లు%సీట్లుభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఇందిర)118,894,70239.53197జనతాదళ్53,518,52117.79143భారతీయ జనతా పార్టీ34,171,47711.3685కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)19,691,3096.5533తెలుగుదేశం పార్టీ9,909,7283.292కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా7,734,6972.5712ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం7,196,0992.390బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ6,213,3902.073ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం4,518,6491.5011జనతా పార్టీ3,029,7431.010శిరోమణి అకాలీదళ్ (సిమ్రంజిత్ సింగ్ మాన్)2,318,8720.776రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ1,854,2760.624పట్టాలి మక్కల్ కట్చి1,561,3710.520దూరదర్శి పార్టీ1,338,5660.450ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్1,261,3100.423జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా1,032,2760.343ఇండియన్ కాంగ్రెస్ (సోషలిస్ట్) - శరత్ చంద్ర సిన్హా978,3770.331ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్974,2340.322ఇండియన్ పీపుల్స్ ఫ్రంట్737,5510.251రైతులు & వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా636,5890.210ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్617,3760.211లోక్ దళ్ (బహుగుణ)602,1100.200భారతీయ రిపబ్లికన్ పక్ష572,4340.190కర్ణాటక రాజ్య ర్యోటా సంఘం495,5650.160రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఖోబ్రాగడె)468,6150.160గూర్ఖా నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్435,0700.141శిరోమణి అకాలీదళ్ (బాదల్)427,6090.140జార్ఖండ్ దళ్367,8380.120కేరళ కాంగ్రెస్ (ఎం)352,1910.121శివసేన339,4260.111మార్క్సిస్ట్ కో-ఆర్డినేషన్ కమిటీ247,0130.081నాగాలాండ్ పీపుల్స్ కౌన్సిల్239,1240.080హిందూ మహాసభ217,5140.071మణిపూర్ పీపుల్స్ పార్టీ147,1280.050రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా129,3000.040హ్యూమనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా122,9470.040అఖిల భారత దళిత ముస్లిం మైనారిటీల సురక్ష మహాసంఘ్120,1590.040మహారాష్ట్రవాది గోమంతక్ పార్టీ116,3920.041కుకీ జాతీయ అసెంబ్లీ108,0850.040శిరోమణి అకాలీదళ్100,5700.030మార్క్సిస్ట్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఎస్ఎస్ శ్రీవాస్తవ)100,3000.030పీపుల్స్ పార్టీ ఆఫ్ అరుణాచల్96,1810.030ఉత్తరప్రదేశ్ రిపబ్లికన్ పార్టీ91,7400.030సిక్కిం సంగ్రామ్ పరిషత్91,6080.031ఆమ్రా బంగాలీ80,8340.030జమ్మూ & కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్71,1940.023మిజో నేషనల్ ఫ్రంట్70,7490.020కేరళ కాంగ్రెస్68,8110.020తరాసు మక్కల్ మందారం64,8850.020డెమోక్రటిక్ పార్టీ43,6670.010శోషిత్ సమాజ్ దళ్42,2820.010ఉత్తరాఖండ్ క్రాంతి దళ్39,4650.010కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్)38,9370.010ముస్లిం మజ్లిస్ ఉత్తర ప్రదేశ్25,8390.010ప్రౌటిస్ట్ బ్లాక్ ఆఫ్ ఇండియా23,3310.010జమ్మూ & కాశ్మీర్ పాంథర్స్ పార్టీ22,6250.010భారతీయ జనసంఘ్22,4460.010కర్ణాటక గణ పరిషత్19,5930.010సోషలిస్ట్ పార్టీ (లోహియా)17,6390.010తమిళియర్ కజగం12,8590.000రైజింగ్ సన్ పార్టీ12,8580.000ఇండియన్ కాంగ్రెస్ (జె) త్రిఖా గ్రూప్12,5390.000సోషలిస్టు పార్టీ12,4300.000సోషలిస్ట్ యూనిటీ సెంటర్ ఆఫ్ ఇండియా8,7470.000ఆల్ ఇండియా గరీబ్ కాంగ్రెస్7,6350.000హల్ జార్ఖండ్ పార్టీ6,6630.000భాటియా కృషి ఉద్యోగ్ సంఘ్5,8950.000లోక్ పార్టీ4,7310.000అఖిల్ భారతీయ గూర్ఖా లీగ్ (బుధిమాన్ గురుంగ్)4,4260.000శోషిత్ సమాజ్ పార్టీ3,7560.000సైంటిఫిక్ వైదిక్ రివల్యూషనరీ పార్టీ3,4700.000దేశీయ కర్షక పార్టీ3,0590.000అఖిల భారతీయ రామ్ రాజ్య పరిషత్2,9980.000బరాత్ దేశం లేబర్ పార్టీ2,9440.000ప్రోగ్రెసివ్ హుల్ జార్ఖండ్2,8900.000రిపబ్లికన్ ప్రెసిడియం పార్టీ2,7910.000వెస్ట్ ఒరిస్సా పీపుల్స్ ఫ్రంట్2,6820.000పశ్చిమ బెంగాల్ సోషలిస్ట్ పార్టీ (బిమన్ మిత్ర)2,4110.000ఆల్ ఇండియా శిరోమణి బాబా జీవన్ సింగ్ మజ్బీ దళ్2,3680.000అఖిల భారతీయ హిందుస్థానీ క్రాంతికారీ సమాజ్‌వాదీ పార్టీ2,2630.000గ్రీన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా2,1420.000అఖిల్ భారతీయ పిచ్ర వర్గ్ పార్టీ2,0550.000తమిళనాడు పీపుల్స్ వెల్ఫేర్ అసోసియేషన్1,9640.000సదరమ్ రాజ్య పరిషత్1,9280.000ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (O) యాంటీ-మెర్జర్ గ్రూప్1,7350.000గుజరాత్ జనతా పరిషత్1,5770.000ఆల్ ఇండియా జస్టిస్ పార్టీ1,4280.000పీపుల్స్ డెమోక్రసీ ఆఫ్ ఇండియా1,3920.000పంజాబ్ పీపుల్స్ పార్టీ1,3740.000హిందుస్థాన్ జనతా పార్టీ1,3610.000భరత మక్కల్ కాంగ్రెస్1,3570.000దక్కన్ కాంగ్రెస్1,3320.000అఖిల భారతీయ లోక్ తాంత్రిక్ పార్టీ1,2720.000విజయ శక్తి1,0930.000భారతీయ లోక్తాంత్రిక్ మజ్దూర్ దళ్1,0350.000పాండవ్ దళం9180.000నేషనల్ రిపబ్లికన్ పార్టీ8390.000భారతీయ లోక్తాంత్రిక్ మజ్దూర్ సంఘ్7030.000మహాభారత్ పీపుల్స్ పార్టీ6940.000ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్ (IML)6870.000మణిపూర్ పీపుల్స్ కౌన్సిల్6770.000విశాల్ భారత్ పరి6210.000రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (గవై గ్రూప్)5390.000పంజాబ్ కైరోన్ దాల్4930.000పీపుల్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా4780.000ఇండియన్ లేబర్ పార్టీ4060.000సోషలిస్ట్ లేబర్ లీగ్3910.000భారతీయ క్రాంతికారి కిసాన్ సాంగ్3670.000కామరాజ్ దేశీయ కాంగ్రెస్3220.000పంజాబ్ నయా ఫ్రంట్3140.000హిందూ శివసేన1600.000భారతీయ లోక్ కళ్యాణ్ దళ్1450.000లేబర్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా990.000స్వతంత్రులు15,793,7815.2512నామినేట్ చేయబడిన ఆంగ్లో-ఇండియన్లు2మొత్తం300,776,423100.00531చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు300,776,42397.32చెల్లని/ఖాళీ ఓట్లు8,274,0722.68మొత్తం ఓట్లు309,050,495100.00నమోదైన ఓటర్లు/ఓటింగ్ శాతం498,906,12961.95మూలం:ECI 

అనంతర పరిణామాలు 
జనతాదళ్ అధ్యక్షుడిగా ఉన్న వి.పీ.సింగ్, బీజేపీ & సీపీఐ (ఎం) బయటి మద్దతుతో నేషనల్ ఫ్రంట్ ప్రభుత్వ నాయకుడిగా ఎంపికయ్యాడు. 1990 అక్టోబరు 23న అయోధ్యలోని బాబ్రీ మసీదు ప్రదేశానికి వెళ్తున్న తన రామరథ యాత్రను ఆపడానికి సమస్తిపూర్‌లో అద్వానీని అరెస్టు చేసేందుకు బీహార్ ముఖ్యమంత్రి లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ తీసుకున్న చర్యకు సింగ్ మద్దతు ఇవ్వడంతో కూటమి విచ్ఛిన్నమైంది. ఈ సంఘటన తర్వాత బిజెపి సింగ్ ప్రభుత్వానికి తమ మద్దతును ఉపసంహరించుకుంది, దీని వలన వారు 1990 నవంబరు 7న పార్లమెంటరీ విశ్వాసాన్ని కోల్పోయాడు.

చంద్రశేఖర్ 64 మంది ఎంపీలతో జనతాదళ్ నుండి విడిపోయి 1990లో సమాజ్ వాదీ జనతా పార్టీని స్థాపించాడు. అతను కాంగ్రెస్ (ఐ) నుండి బయటి మద్దతు పొంది భారతదేశ 9వ ప్రధానమంత్రి అయ్యాడు. రాజీవ్ గాంధీపై చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వం గూఢచర్యం చేస్తోందని ఆరోపిస్తూ కాంగ్రెస్ (ఐ) మద్దతు ఉపసంహరించుకోవడంతో 1991 జూన్ 21న రాజీనామా చేశాడు.
మూలాలు

బయటి లింకులు

వర్గం:భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు