ఒడిషా జానపద నృత్య రూపాలు

ఒడిషాలోని వివిధ ప్రాంతాలలో అనేక జానపద నృత్య రూపాలు ఉద్భవించాయి, ఒడిస్సీ, చౌ కొన్ని ప్రసిద్ధ రూపాలుగా ఉన్నాయి. సంబల్పురి నృత్యం పశ్చిమ ఒడిషాలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన నృత్యం, చాలా మంది ఆనందిస్తారు.

 లౌడీ ఖేలా 
లౌడీ ఖేలా, గౌడ నాచా అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది కటక్, జాజాపూర్, జగత్సింగ్పూర్, పూరీ, ఖుర్దా, భద్రక్, బాలేశ్వర్, ధెంకనాల్, అంగుల్తో సహా ఒడిశాలోని కొన్ని తీరప్రాంత జిల్లాల్లో అభ్యసించే నృత్యం. సాంప్రదాయకంగా, కళాకారులు 'గౌడ' లేదా 'గోపాల్' (యాదవ్) కులాలకు చెందిన యువకులు.డోలా పూర్ణిమ (హోలీ) సమయంలో ఈ నృత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. ఈ నృత్యం కృష్ణుడు, అతని భార్య రాధకు అంకితం చేయబడింది. నృత్యకారులు కృష్ణుడికి సంబంధించిన దుస్తులు, ఘాగుడి (చిన్న గంటలు), నెమలి ఈకలను ధరిస్తారు.  ప్రతి నృత్యకారుడు రెండు కర్రలను మోస్తూ లయబద్ధంగా ఒకరి కర్రలను మరొకరు కొట్టుకుంటారు. సింఘా (గేదె కొమ్ము), వేణువు సాధారణంగా నృత్యంతో పాటు ఉంటాయి.

 ఇతర జానపద నృత్యాలు 

 ఘుమురా నృత్యం (లేదా ఘుమ్రా నృత్యం) 
ఒడిషాలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన, ప్రముఖ జానపద నృత్య రూపాలలో ఒకటి. ఘుమురా డ్రెస్ కోడ్ ఒక గిరిజన నృత్యం వలె పోలి ఉన్నందున దీనిని జానపద నృత్యంగా వర్గీకరించారు, కాని ఇటీవలి పరిశోధకులు ఘుమురాలో ఉన్న వివిధ ముద్ర, నృత్య రూపం భారతదేశంలోని ఇతర శాస్త్రీయ నృత్య రూపాలతో ఎక్కువ సారూప్యతను కలిగి ఉన్నాయని వాదించారు. ఘుమురా నృత్యం కాలక్రమం స్పష్టంగా లేదు. చాలా మంది పరిశోధకులు ఇది పురాతన భారతదేశంలోని యుద్ధ నృత్యం అని, రామాయణంలో రావణుడు ఉపయోగించాడని పేర్కొన్నారు. కోణార్క్ లోని సూర్య దేవాలయంలో ఘుమురా నృత్యం చిత్రీకరించబడింది, ఈ నృత్య రూపం మధ్యయుగ కాలం నుండి ఉందని ధృవీకరిస్తుంది. "సరళ మహాభారతం" లోని "మధ్య పర్బ"లో ఘుమురా ప్రస్తావన ఉంది.

ధోలా మదాలా గాడి జే ఘుమురా బజాయ్

ఘుమురా జే ఘుము ఘుము హోయ్ గరజాయ్

చండీ పురాణంలో ఇలా పేర్కొన్నారు.

బీరద్వారా బిరాదోలా దౌండి ఘుమురా

కడమర్దల బజంతి మేరీ గలతురా

కలహండి సంస్థానంలో ఘుమురాను దర్బారి నృత్యంగా కూడా ఉపయోగించారు, యుద్ధ సమయాల్లో మునుపటి కలహండి సంస్థానం వారు వాయించారు. ఘుమురా, నిషాన్, ధోల్, తాల్, మదల్ మొదలైన సంగీత వాయిద్యాల నుండి వెలువడే విలక్షణమైన మిశ్రమ ధ్వని, కళాకారుల వ్యక్తీకరణలు, కదలికలు ఈ నృత్యాన్ని "వీరోచిత నృత్యం"గా చేస్తాయి. వేలాది సంవత్సరాల నుండి ఘుమురా నృత్యం ఒక యుద్ధ నృత్యం నుండి సాంస్కృతిక, సామాజిక కార్యకలాపాల కోసం ఒక నృత్య రూపంగా పరిణామం చెందింది. వర్తమాన కాలంలో అన్ని వర్గాలు, మతాల మధ్య సామాజిక వినోదం, విశ్రాంతి, ప్రేమ, భక్తి, స్నేహపూర్వక సౌభ్రాతృత్వంతో ఈ నృత్యం ముడిపడి ఉంది. సాంప్రదాయకంగా ఈ నృత్యం కలహండి, నైరుతి ఒడిషాలోని పెద్ద ప్రాంతాలలో నువాఖై, దశహర వేడుకలతో సంబంధం కలిగి ఉంది. నైరుతి ఒరిస్సా, ఆంధ్రప్రదేశ్, చత్తీస్ గఢ్ సరిహద్దులోని కొన్ని ప్రాంతాలలో ఘుమురా నృత్యం ఇప్పటికీ గ్రామ స్థాయిలో దాగి ఉంది. కలహండి ప్రాంతం ఘుమురా నృత్యం తన ప్రత్యేక గుర్తింపును ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడంలో, నిలుపుకోవడంలో ప్రముఖ నియమాన్ని తీసుకుంది. . కలహండిని ప్రధానంగా ఘుమురా భూమిగా పిలుస్తారు. ఘుమురా నృత్యం ఢిల్లీ, మాస్కో, కోల్కతా, భారతదేశంలోని అనేక ఇతర నగరాలలో వివిధ అంతర్జాతీయ కార్యక్రమాలలో దేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే అవకాశాన్ని పొందింది. ఘుమురా నృత్యం ఒరిస్సాలో బాగా పరిశోధించబడిన జానపద నృత్య రూపాలలో ఒకటి. K.B. Nayak, "Ghumura" Folk Dance-A Glory of Kalahandi, in Tribal Dances of India, Edited by R.D. Tribhuwan, P.R. Tribhuwan, New Delhi, 1999, p. 79–89

 రుక్ మార్ నాచా (నృత్యం) 
ఒడిషాలోని మయూర్ భంజ్ జిల్లాలో ఉద్భవించింది, ప్రదర్శించబడుతుంది, బాలేశ్వర్ జిల్లాలోని నీలగిరిలో కూడా ఇది మార్షల్ ఆర్ట్స్ సంప్రదాయంలో పునాదిని కలిగి ఉంది. కత్తులు, కవచాలతో సాయుధులైన నృత్యకారుల రెండు సమూహాలు ప్రత్యామ్నాయంగా శక్తివంతమైన కదలికలు, సొగసైన భంగిమలతో తమను తాము రక్షించుకునే ఒక స్టైలైజ్డ్ మాక్ వార్. లయబద్ధమైన సంక్లిష్టతలకు, శక్తివంతమైన పెర్క్యూషన్ కు ప్రసిద్ధి చెందిన దానితో పాటు వచ్చే సంగీతం ప్రత్యేకంగా గుర్తించదగినది. ఈ వాయిద్యాలలో 'మహురి' - డబుల్ రీడ్ వాయిద్యం, 'ధోలా' - బ్యారెల్ ఆకారంలో ఉన్న రెండు వైపుల డ్రమ్, 'ధమ్సా' - అర్ధ గోళాకార డ్రమ్, 'చడ్చాడి' - ఒక చిన్న స్థూపాకార డ్రమ్ ఉన్నాయి.

 ఇతర జానపద నృత్యాలు 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gotipua_Dance_1.jpg|thumb|ఒడిశాలోని స్టెర్లింగ్ రిసార్ట్ పూరీలో గోటిపువా డ్యాన్సర్ల ప్రదర్శన

 గోటి పువా 
గోటిపువాలు అమ్మాయిల వేషధారణలో ఉండే బాయ్ డ్యాన్సర్లు. వారు ఆలయ పరిసరాలలో పూరీలో మొదటి రామచంద్ర దేవా స్థాపించిన అఖాడాలు లేదా జిమ్నాసియా విద్యార్థులు. అవి అఖాడా వ్యవస్థకు అనుబంధంగా ఉన్నందున,  గోటిపువాలను అఖాడా పిలాస్ అని కూడా పిలుస్తారు - అఖాడాలకు జతచేయబడిన బాలురు.  గోటిపువా వ్యవస్థ ఆవిర్భావాన్ని సమర్థించడానికి తరచుగా ఇవ్వబడిన మరొక కారణం ఏమిటంటే వైష్ణవ మతానికి చెందిన కొందరు అనుచరులు ఆరాధనకు సాకుగా మహిళలు నృత్యం చేయడాన్ని తిరస్కరించారు - వారు అమ్మాయిల వేషధారణలో ఉన్న అబ్బాయిలు నృత్యం చేసే అభ్యాసాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. గోతి అనే పదానికి 'ఒకటి', 'సింగిల్', పువా, 'బాయ్' అని అర్థం, కానీ  గోటిపువాలు ఎల్లప్పుడూ జంటలుగా నృత్యం చేస్తారు. బాలురను ఆరేళ్ల వయసులో రిక్రూట్ చేసుకుని 14 ఏళ్ల వయసు వచ్చే వరకు ప్రదర్శనలు ఇస్తూ, ఆ తర్వాత నృత్య ఉపాధ్యాయులుగా మారడం లేదా నాటక పార్టీల్లో చేరడం చేస్తుంటారు. గోటి పువాలు ఇప్పుడు దాల్స్ అని పిలువబడే వృత్తిపరమైన బృందాలలో భాగంగా ఉన్నాయి, ప్రతిదానికి ఒక గురువు నాయకత్వం వహిస్తాడు. బాలురకు సుమారు రెండు సంవత్సరాలు శిక్షణ ఇస్తారు, ఈ సమయంలో, వారు ప్రాథమిక సాంకేతికతను నేర్చుకున్న తర్వాత, వారు నృత్యం, అలంకరణ, వ్యక్తీకరణ అంశాలను నేర్చుకుంటారు.  గోటిపువాలు, వారి ప్రారంభ సంవత్సరాలలో యువకులు కావడంతో, మహరీలకు భిన్నంగా తమ శరీరాలను నృత్యానికి మరింత సరళమైన పద్ధతిలో మార్చుకోగలరు.  గోటిపువా ప్రదర్శనకు ముగ్గురు సంగీత విద్వాంసుల బృందం మద్దతు ఇస్తుంది, వారు పఖావాజ్, గిని లేదా సింబల్స్, హార్మోనియం వాయిస్తారు. బాలురు స్వయంగా గానం చేస్తారు, అయితే కొన్నిసార్లు బృందంలో అదనపు గాయకుడు ఉంటారు.

 బాఘా నాచా లేదా టైగర్ నృత్యం 
చైత్ర మాసంలో సుబర్నాపూర్ జిల్లాలోని బింకా, సోనేపూర్ లలో సంబల్ పురి జానపద నృత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. డ్యాన్సర్ (పురుషులు మాత్రమే) తన నగ్న శరీరాన్ని పులిలా పసుపు, నలుపు చారలతో పెయింట్ చేసి తగిన తోకను జత చేస్తాడు. ఒకరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది డ్యాన్సర్లు ఇంటింటికీ వెళ్లి జనం గుమిగూడిన తర్వాత నృత్యం ప్రారంభమవుతుంది. డ్యాన్సర్ల వెంట డ్రమ్మర్, మ్యూజిక్ అందించే బెల్ ప్లేయర్ ఉంటారు. నృత్యం లయలో ఆక్రోబాటిక్ కదలిక తప్ప మరేమీ కాదు. డాన్స్ చేసేటప్పుడు అవి ధ్వనులు చేస్తాయి. ఠాకురానీ జాతర సమయంలో బెర్హంపూర్ లో టైగర్ నృత్యం కూడా ప్రదర్శించబడుతుంది.

 దల్ఖై 
ప్రధానంగా దల్ఖైకి "దల్ఖై దేవి" అనే దేవత పేరు పెట్టారు. దసరా సంబల్పురి జానపద నృత్యం దల్ఖై సందర్భం అయినప్పటికీ, ఇది ఒడిషాలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన జానపద నృత్యం, భాయిజియుంటియా, ఫగున్ పుని, నువాఖై మొదలైన అన్ని ఇతర పండుగలలో దీని ప్రదర్శన చాలా సాధారణం. ఇందులో ఎక్కువగా బింఝల్, కుడా, మిర్ధా, సామా, సంబల్పూర్, బలంగిర్, సుందర్గఢ్, బార్ఘర్, నువాపడా జిల్లాల్లోని కొన్ని ఇతర తెగలకు చెందిన యువతులు నృత్యం చేస్తారు. ఈ నృత్య సమయంలో పురుషులు వారితో కలిసి డ్రమ్మర్లు, సంగీతకారులుగా చేరతారు. ఈ నృత్యంతో పాటు ధోల్, నిసాన్, తామ్కీ, తాసా, మహురి అని పిలువబడే అనేక వాయిద్యాలతో వాయించే జానపద సంగీతం గొప్ప ఆర్కెస్ట్రా ఉంది. అయితే అమ్మాయిల ముందు డాన్స్ చేసేటప్పుడు ధోల్ ప్లేయర్ టెంపోను కంట్రోల్ చేస్తాడు. ప్రతి శ్లోకం ప్రారంభం, ముగింపులో ఈ పదాన్ని ఒక గర్ల్ ఫ్రెండ్ కు చిరునామాగా ఉపయోగిస్తారు కాబట్టి దీనిని దల్ఖై అని పిలుస్తారు. రాధాకృష్ణుల ప్రేమకథ, రామాయణ, మహాభారతాల్లోని ఘట్టాలు, ప్రకృతి దృశ్యాల వర్ణన పాటల ద్వారా ప్రతిబింబిస్తాయి. ఈ నృత్యానికి సంబంధించిన పాటను సంబల్ పురి ఒడియాలో పాడతారు. యువతులు అడపాదడపా నృత్యం చేస్తూ పాడుతూ ఉంటారు. గర్ల్ఫ్రెండ్కు చిరునామాగా నిలిచే 'దల్ఖై గో' పాటతో పాటలు ప్రత్యేక వైవిధ్యంగా ఉంటాయి. ధోల్ అసాధారణ లయలకు నృత్యం చేసేటప్పుడు, వారు కాళ్ళను దగ్గరగా ఉంచి, మోకాళ్ళను వంచుతారు. మరొక కదలికలో వారు సగం కూర్చున్న స్థితిలో ముందుకు, వెనుకకు కదులుతారు. కొన్నిసార్లు అవి క్లాక్ వైజ్, యాంటీ క్లాక్ వైజ్ గా ఏకీకృత వలయాలను ఏర్పరుస్తాయి. మహిళలు సాధారణంగా రంగురంగుల సంబల్పురి చీరలను ధరించి, భుజాలపై కండువాను ధరించి రెండు చేతులతో కింద చివరలను పట్టుకుంటారు. సంప్రదాయ ఆభరణాలతో అలంకరించిన వాటి దృఢమైన ఫ్రేమ్ లు నృత్యాన్ని గంటల తరబడి నిలుపుతాయి. దల్ఖై నృత్యం అన్ని వయస్సులు, సమూహాలకు అనేక అనుబంధ రూపాలను కలిగి ఉంది:

ఆడ పిల్లలు ప్రదర్శించే నృత్యాలు: చియోల్లై, హుమోబౌలి, డౌలిగిట్.

టీనేజర్లు ప్రదర్శించే నృత్యాలు: సజానీ, ఛటా, డైకా, భేకాని.

యువకులు ప్రదర్శించిన నృత్యాలు: రసరకెలి, జైఫుల్, మైలా జడ, బయామానా, గుంచికూట .

కర్మను ఆరాధించే వ్యక్తి విశ్వకర్మను, కరామశని దేవతను ఉత్తేజపరుస్తూ "కర్మ", "ఝుమేర్" రాస్తాడు.

 ధాప్ నృత్యం 
ఈ సంబల్పురి జానపద నృత్యాన్ని పశ్చిమ ఒడిషాలోని కంద తెగ ఎక్కువగా ప్రదర్శిస్తుంది. ఈ నృత్యంలో స్త్రీ, పురుషులు ఇద్దరూ పాల్గొంటారు. ఒక గ్రామానికి చెందిన పురుషులు మరో గ్రామానికి చెందిన మహిళలతో కలిసి నృత్యం చేస్తారు. సాధారణంగా పెళ్లికాని బాలబాలికలు పాల్గొంటారు. ఈ నృత్యాన్ని వివాహ వేడుకల సమయంలో, వినోదం కోసం తరచుగా ప్రదర్శిస్తారు. 'ధాప్' అని పిలువబడే వాయిద్యం కారణంగా ఈ నృత్యానికి ఆ పేరు వచ్చింది. ధాప్ చెక్కతో చేసిన ఖంజరి ఆకారంలో ఒక వైపు తెరిచి, మరొక వైపు జంతువుల చర్మం ముక్కతో కప్పబడి ఉంటుంది. ధాప్ డ్యాన్సర్ తన ఎడమ చేత్తో ధాప్ పట్టుకొని, ఎడమ భుజం మీద స్లింగ్ వేసి, కుడి, ఎడమ చేత్తో కొడతాడు.

 కర్మ నాచ్ 
కరమ్ లేదా కర్మ అంటే సంబల్పురిలో 'విధి' అని అర్థం. ప్రజలు మంచి, చెడులకు కారణమని భావించే విధి దేవుడు లేదా దేవత (కరమ్ దేవత లేదా కరమ్సాని దేవి) ఆరాధన సమయంలో ఈ పశుపోషణ సంబల్పురి జానపద నృత్యం ప్రదర్శించబడుతుంది. ఇది భద్ర శుక్ల ఏకాదశి (భద్ర మాసంలోని పదకొండవ రోజు) నుండి ప్రారంభమై చాలా రోజులు కొనసాగుతుంది. ఇది బలంగిర్, కలహండి, సుందర్గఢ్, సంబల్పూర్, మయూర్భంజ్ జిల్లాల్లోని షెడ్యూల్డ్ తరగతి తెగలలో (ఉదా. బింఝల్, ఖరియా, కిసాన్, కోల్ తెగలు) ప్రాచుర్యం పొందింది. సంతానాన్ని, మంచి పంటలను ప్రసాదించే దేవత కరమ్సాని గౌరవార్థం ఈ నృత్యం. పూజ పూర్తయిన తరువాత డప్పు (మాండల్), సింబల్ మొదలైన వాటితో పాట పాడటం, నృత్యం చేయడం జరుగుతుంది. ఎరుపు రంగు వస్త్రం, నెమలి ఈకలతో అలంకరించిన రంగురంగుల వేషధారణలు, చిన్న శంఖంతో చేసిన ఆభరణాలతో అలంకరించిన యువత అందంతో నిండిన ఈ నృత్య ప్రదర్శన చూపరులతో పాటు కళాకారులను ఉత్సాహభరిత, పారవశ్య స్థితికి తీసుకువస్తుంది. ఈ నృత్యంలో స్త్రీపురుషులిద్దరూ పాల్గొని రాత్రంతా తమలో తాము నిమగ్నమై ఉంటారు. చేతిలో అద్దం పట్టుకుని యువకుల నైపుణ్యవంతమైన కదలిక నృత్యం, గానంలో ప్రేమ తయారీ సాంప్రదాయ నమూనాను సూచిస్తుంది. ఈ నృత్యాన్ని కొన్నిసార్లు సమూహంలో అబ్బాయిలు, కొన్నిసార్లు బాలికలు సమూహంలో, కొన్నిసార్లు రెండు లింగాలు కలిసి ప్రదర్శిస్తారు. ప్రకృతి వర్ణన, కర్మసాని ప్రార్ధన, కోరికలు, ప్రజల ఆకాంక్ష, ప్రేమ, హాస్యం వంటి అంశాలే పాటల ఇతివృత్తం.

 జుమైర్ 
జుమైర్ అనేది ఉత్తర ఒడిషా, పశ్చిమ ఒడిషాకు చెందిన జానపద నృత్యం. ఇది పంటకాలం, పండుగల సమయంలో నిర్వహిస్తారు.

 కీసాబాదీ 
ఈ రకమైన సంబల్పురి జానపద నృత్యంలో పురుషులు మాత్రమే పాల్గొనగలరు. కొందరు రెండు అడుగుల పొడవున్న కర్రను పట్టుకున్నారు. వారు పాడే పాట లయలకు అనుగుణంగా కర్రలను కొట్టడం ద్వారా వివిధ రూపాల్లో నృత్యం చేస్తారు. నాయకుడు మొదట పాడతాడు, ఇతరులు అతనిని అనుసరిస్తారు. వారు పాడతారు, ప్రతి శ్లోకంలో వారు "హైడో" అని నినదిస్తారు. ఈ పాటలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం రాధాకృష్ణుల ప్రేమ కథ నుండి తీసుకోబడింది.

 మూలాలు 

వర్గం:ఒడిశా జిల్లాలు
వర్గం:ఒడిశా చరిత్ర