హర్యానాలో ఎన్నికలు

భారతదేశంలోని రాష్ట్రమైన హర్యానాలో రాష్ట్ర స్థాయి హర్యానా శాసనసభ, జాతీయ స్థాయి లోక్‌సభ సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి 1967 నుండి ఎన్నికలు నిర్వహించబడుతున్నాయి. 90 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు (17 ఎస్సీలకు రిజర్వ్ చేయబడినవి), 10 లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు (2 ఎస్సీకి రిజర్వ్ చేయబడినవి) ఉన్నాయి.Parties seek women's votes but not representation in Assembly , Daily Pioneer, 09 October 2019.

 చరిత్ర 
 హర్యానా ఏర్పడక ముందు 
1966లో హర్యానా ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా స్థాపనకు ముందు, పంజాబ్ నుండి హర్యానాను విభజించిన తర్వాత, హర్యానాలో ఎన్నికలు ఏకీకృత పంజాబ్‌లో ఎన్నికలలో భాగంగా ఉన్నాయి. జింద్, కైతాల్, కల్సియా రాచరిక రాష్ట్రాలను కలిగి ఉన్న సిస్-సట్లెజ్ రాష్ట్రాలు, అలాగే హర్యానాలో ఉన్న పాటియాలా, నభా, ప్రిక్నెలీ రాష్ట్రాల భాగాలు PEPSU లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీలో (1948 - 1956 ఉనికిలో ఉన్నాయి) విలీనం చేయబడ్డాయి. 1 1956 నవంబరులో, రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ప్రకారం PEPSU ఎక్కువగా పంజాబ్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడింది.1966 నవంబరు 1న పంజాబ్ నుండి వేరుచేసిన ప్రస్తుత హర్యానా రాష్ట్రంలోని పూర్వపు PEPSU రాష్ట్రంలో కొంత భాగం ఉంది.ఆ భాగాలలో జింద్, నార్నాల్ ఎన్‌క్లేవ్ పరిసర ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. 1967 వరకు హర్యానా ఎన్నికలు పంజాబ్ ఎన్నికలలో భాగంగా ఉండేవి.

 హర్యానా ఏర్పడిన తర్వాత 
హర్యానా పూర్వపు తూర్పు పంజాబ్ రాష్ట్రం నుండి 1966 నవంబరు 1న భాషా, సాంస్కృతిక ప్రాతిపదికన విభజించబడింది. హర్యానాలో ఎన్నికలు 1967 నుండి ఎన్నికల సంఘం నిర్వహించతుంది.Parties seek women's votes but not representation in Assembly , Daily Pioneer, 09 October 2019. (1వ (1951), 2వ (1957), 3వ (1962) లోక్‌సభ ఎన్నికలు (సాధారణ ఎన్నికలు అని కూడా పిలుస్తారు) హర్యానా పంజాబ్‌లో భాగంగా ఉన్నప్పుడు జరిగాయి. హర్యానా 10 లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలుగా విభజించబడింది, వాటిలో 2 ఎస్.సి.లకు రిజర్వ్ చేయబడ్డాయి. 2007లో డీలిమిటేషన్ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా ద్వారా ఎన్నికల సరిహద్దుల డీలిమిటేషన్ తర్వాత, భివానీ, మహేంద్రగఢ్ నియోజకవర్గాలు రద్దు అయ్యాయి. వాటి స్థానంలో 2 కొత్త పునర్వ్యవస్థీకరించబడిన నియోజకవర్గాలు వచ్చాయి.All-Jat contest in Haryana's Badhra assembly constituency set for nail-biting finish, Hindustan Times, 18 October 2019.

 డీలిమిటేషన్ 
1966లో హర్యానా ఏర్పడిన తర్వాత, లోక్‌సభ కూర్పుకు మార్చబడింది, కొత్తగా ఏర్పడిన హర్యానా రాష్ట్రం నుండి అదనపు సీట్లను పొందేందుకు సీట్లు పెంచబడ్డాయి.Explained: Why Lok Sabha is still 543, Indian Express, 14 October 2019.హర్యానాలోని లోక్‌సభ , విధానసభ నియోజకవర్గాల ఎన్నికల సరిహద్దుల చివరి డీలిమిటేషన్ 2007-08లో డీలిమిటేషన్ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా ద్వారా జరిగింది.Haryana Assembly Election 2019, Panipat City profile: Snatched from Congress in 2014, BJP heads to defend turf, First Post, Haryana Assembly Election 2019, Panipat City profile: Snatched from Congress in 2014, BJP heads to defend turf. 2007-08లో డీలిమిటేషన్ తర్వాత, భివానీ, మహేంద్రగఢ్ నియోజకవర్గాలు కలిపి భివానీ-మహేంద్రగఢ్‌గా నియోజకవర్గంగా ఏర్పడింది. ప్రస్తుతం ఉన్న ఫరీదాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గాన్ని విభజించడం ద్వారా కొత్తగా గుర్గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం కోసం ఏర్పడింది.All-Jat contest in Haryana's Badhra assembly constituency set for nail-biting finish, Hindustan Times, 18 October 2019.Lok Sabha 2019: A Guide To Phase 6 , The Quint, 11 May 2019.

2007-08 డీలిమిటేషన్ ప్రకారం హర్యానాలో 10 లోక్‌సభ, 90 విధానసభ స్థానాలు ఉన్నాయి, వీటిలో 2 లోక్‌సభ, 17 విధానసభ స్థానాలు షెడ్యూల్డ్ కులాలకు రిజర్వ్ చేయబడ్డాయి. 

 ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలు 
హర్యానా రాజకీయాలలో, ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్, భారతీయ జనతా పార్టీ, ఇండియన్ నేషనల్ లోక్‌దళ్ , జననాయక్ జనతా పార్టీ మొదలైనవి రాష్ట్రంలోని ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలుగా ఉన్నాయి. గతంలో హర్యానా వికాస్ పార్టీ, హర్యానా జనహిత్ కాంగ్రెస్ (బిఎల్), జనతాదళ్, జనతా పార్టీ, విశాల్ హర్యానా పార్టీ, భారతీయ జనసంఘ్ వంటి వివిధ పార్టీలు రాష్ట్రంలో ప్రభావం చూపాయి.

హర్యానాలోని రాజవంశ రాజకీయ వంశాలు తరచూ పార్టీ మారడం, రాజకీయ గుర్రపు వ్యాపారం, అపవిత్ర రాజకీయ పొత్తులు, రాజకీయ అవినీతి, రాజకీయ కుటిలత్వం, బంధుప్రీతి -రాజవంశ పాలనలో అపఖ్యాతి పాలైన ఆయా రామ్ గయా రామ్ టర్న్‌కోట్‌ల అపఖ్యాతి పాలైన స్వార్థ రాజకీయాల కోసం తరచుగా విమర్శించబడుతున్నాయి. ఇది వారి ఓటర్లకు, హర్యానా ప్రజలకు సేవ చేయవలసిన దానికంటే వారి స్వంత వంశానికి ఎక్కువ సేవ చేస్తుంది.In the land of fence-sitters, Millennium Post.How 5 families over 3 generations have controlled Haryana's politics from day one, The Print,-29 Apr 2019.

 లోక్‌సభ ఎన్నికలు 
 హర్యానా లోక్‌సభ ఎన్నికల జాబితా

సంవత్సరంలోక్‌సభ ఎన్నికలుపార్టీల వారీగా వివరాలు19674వ లోక్‌సభమొత్తం: 9. కాంగ్రెస్: 7, బిజెఎస్: 1, స్వతంత్ర: 119715వ లోక్‌సభమొత్తం: 9. కాంగ్రెస్: 7, బిజెఎస్: 1, వి.హెచ్.పి.: 119776వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. జనతా పార్టీ: 10.19807వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. కాంగ్రెస్(ఐ): 5, జెపి(ఎస్): 4, JP: 119848వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. కాంగ్రెస్: 1019899వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. జనతాదల్: 6, కాంగ్రెస్: 4199110వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. కాంగ్రెస్: 9, హెచ్.వి.పి.: 1199611వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. బిజెపి: 4 + హెచ్.వి.పి.: 3, కాంగ్రెస్: 2, స్వతంత్ర: 1199812వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. హెచ్‌ఎల్‌డి(ఆర్): 4 + బిఎస్పీ: 1, కాంగ్రెస్: 3, ఎన్డీఏ: 2 (బిజెపి: 1, హెచ్.వి.పి.: 1)199913వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. ఎన్డీఏ: 10 (బిజెపి: 5, ఐఎన్ఎల్.డి: 5), కాంగ్రెస్: 0200414వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. కాంగ్రెస్: 9, బిజెపి: 1200915వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. కాంగ్రెస్: 9, హెచ్.జె.సి (బిఎల్): 1201416వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. బిజెపి: 7, ఐఎన్ఎల్.డి: 2, కాంగ్రెస్: 1201917వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. బిజెపి: 10, ఐఎన్ఎల్.డి: 0, కాంగ్రెస్: 0202418వ లోక్‌సభమొత్తం: 10. బిజెపి: 5, కాంగ్రెస్: 5, ఐఎన్ఎల్.డి: 0

 విధానసభ ఎన్నికలు 
సంవత్సరం విధానసభ ఎన్నికలు పార్టీల వారీగా వివరాలు ముఖ్యమంత్రి పార్టీ 1966 మొదటి అసెంబ్లీ* పంజాబ్ అసెంబ్లీ నుండి ఏర్పాటు చేయబడింది భగవత్ దయాళ్ శర్మ కాంగ్రెస్ 1967 రెండవ అసెంబ్లీ మొత్తం: 81. కాంగ్రెస్: 48, బిజెఎస్: 12, స్వతంత్రులు: 16 రావ్ బీరేందర్ సింగ్ వి.హెచ్.పి. (కాంగ్రెస్ నుండి ఫిరాయించారు), అపఖ్యాతి పాలైన ఆయ రామ్ గయా రామ్ ప్రారంభమైంది As turncoats grab headlines, a look back at the original ‘Aaya Ram, Gaya Ram’, The Print, 19 May 2018. 1968 మూడవ అసెంబ్లీ మొత్తం: 81. కాంగ్రెస్: 48, వి.హెచ్.పి.: 16, బిజెఎస్: 7 బన్సీ లాల్ కాంగ్రెస్ 1972 నాల్గవ అసెంబ్లీ మొత్తం: 81. కాంగ్రెస్: 52, ఎన్.సి.ఓ.: 12 బన్సీ లాల్బనార్సీ దాస్ గుప్తా కాంగ్రెస్ 1977 ఐదవ అసెంబ్లీ మొత్తం: 90. జనతా: 75, వి.హెచ్.పి.: 5, కాంగ్రెస్: 3 చౌదరి దేవి లాల్భజన్ లాల్ జెపిజెపి / కాంగ్రెస్ (ఫిరాయింపు) 1982 ఆరవ అసెంబ్లీ మొత్తం: 90. కాంగ్రెస్: 36, లోక్‌దళ్ : 31 + బిజెపి: 6, స్వతంత్రులు: 16 భజన్ లాల్బన్సీ లాల్ కాంగ్రెస్ 1987 ఏడవ అసెంబ్లీమొత్తం: 90. లోక్‌దళ్ : 60 + బిజెపి: 16, కాంగ్రెస్: 5 చౌదరి దేవి లాల్ఓం ప్రకాష్ చౌతాలాబనార్సీ దాస్ గుప్తాహుకం సింగ్ లోక్‌దళ్  / జెడి 1991 ఎనిమిదవ అసెంబ్లీమొత్తం: 90. కాంగ్రెస్: 51 భజన్ లాల్ కాంగ్రెస్ 1996 తొమ్మిదవ అసెంబ్లీమొత్తం: 90. హెచ్.వి.పి.: 33 + బిజెపి: 11, సాప్: 24, కాంగ్రెస్: 9 బన్సీ లాల్ హెచ్.వి.పి. 2000 పదవ అసెంబ్లీమొత్తం: 90. ఐఎన్ఎల్.డి: 47 + బిజెపి: 6, కాంగ్రెస్: 21 ఓం ప్రకాష్ చౌతాలా ఐఎన్ఎల్.డి 2005 పదకొండవ అసెంబ్లీమొత్తం: 90. కాంగ్రెస్: 67, ఐఎన్ఎల్.డి: 9 భూపీందర్ సింగ్ హుడా కాంగ్రెస్ 2009 పన్నెండవ అసెంబ్లీమొత్తం: 90. కాంగ్రెస్: 40, ఐఎన్ఎల్.డి: 31, హెచ్‌జెసి(బిఎల్): 6, బిజెపి: 4 భూపీందర్ సింగ్ హుడా కాంగ్రెస్ 2014 పదమూడవ అసెంబ్లీమొత్తం: 90. బిజెపి: 47 (ఫిరాయింపుల తర్వాత 52), ఐఎన్ఎల్.డి: 19, కాంగ్రెస్: 15 మనోహర్ లాల్ ఖట్టర్ బీజేపీ 2019 పద్నాలుగో అసెంబ్లీమొత్తం: 90. బిజెపి: 40, కాంగ్రెస్: 31, జెజెపి: 10, ఇతరులు: 9 మనోహర్ లాల్ ఖట్టర్ బీజేపీ2024పదిహేనో అసెంబ్లీ మొత్తం: 90. బిజెపి: 48, కాంగ్రెస్: 37, ఐఎన్ఎల్.డి: 2, ఇతరులు: 3నయాబ్ సింగ్ సైనీబిజెపి

 ఎలక్టోరల్ డెమోగ్రఫీ 

 ఓటర్లు 
కుడి|thumb|240x240px| హర్యానాలోని సోనేపట్‌లోని కక్రోయ్ గ్రామంలో ఓటు వేయడానికి క్యూలో నిల్చున్న ఓటర్లు, c. 7 మే 2009.
హర్యానా ఎన్నికల సంఘం ప్రకారం, హర్యానా జనాభా 2001లో 2,1145,000 కాగా, మరియు 2011లో 25,352,000 గా ఉంది.Haryana electoral data in brief, Election Commission of Haryana, retrieved 17 October 2019. 2019 అక్టోబరులో, హర్యానాలో 1,82,98,714 మంది ఓటర్లు ఉన్నారు, ఇందులో 1,81,91,228 సాధారణ ఓటర్లు, 1,07,486 సర్వీస్ ఓటర్లు (పోస్టల్ ఓటర్లు) ఉన్నారు. వీరు 2019 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికల కోసం 19,425 పోలింగ్ స్టేషన్‌లలో ఓటు వేశారు.Haryana Assembly Election 2019, Narnaul profile: Marking first win in 2014, BJP likely to fight hard to retain constituency, First Post, 17 October 2019. సైఫాలజిస్టులు, ఎన్నికల డేటా శాస్త్రవేత్తలు, రాజకీయ విశ్లేషకులు, రాజకీయ అంచనాదారులు, అభిప్రాయ సేకరణలు, మీడియా తరచుగా ఎన్నికల జనాభాను లింగం, వయస్సు వర్గం, కులాలు, ఎన్నికల భౌగోళిక శాస్త్రం, జాతి ఆవరణలు, నిర్దిష్ట పార్టీ లేదా అభ్యర్థి నుండి/అభ్యర్థుల పరంగా ఎలక్టోరల్ డెమోగ్రఫీని విశ్లేషిస్తుంది, చర్చిస్తుంది.

2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, 87.46% హిందువులు, 7.03% ముస్లింలు (ప్రధానంగా మియోస్), 4.91% సిక్కులు ఉన్నారు. మాతృభాష పరంగా, 87.31% హిందీ, 10.57% పంజాబీ, 1.23% ఉర్దూను ఉపయోగిస్తున్నారు. హర్యానాలో 70% గ్రామీణ జనాభా ఉంది, వీరు ప్రధానంగా హిందీ హర్యాన్వి మాండలికం, బాగ్రీ మేవాటి వంటి సంబంధిత మాండలికాలు మాట్లాడతారు.

 విధానసభ ఎన్నికల్లో మహిళా పోటీదారులు

ఎన్నికల సంవత్సరం # మహిళా అభ్యర్థులు #మహిళ గెలిచింది గెలిచిన స్త్రీలలో% (మహిళలలో) 1967 8 4 50 1968 12 7 58 1972 12 4 33 1977 20 4 20 1982 27 7 26 1987 35 5 14 1991 41 6 15 1996 93 4 4 2000 49 4 8 2005 68 11 16 2009 ??? 2014 115 13 11 2019 ? 9 Only 9 women make it to Haryana assembly, 23 in Maharashtra, Economic Times, 25 October 2019. ?

 మూలాలు 

 గమనికలు 



 బాహ్య లింకులు 
 చీఫ్ ఎలక్టోరల్ ఆఫీసర్ - అధికారిక వెబ్‌సైట్, ఓటర్ల జాబితాలను కలిగి ఉంటుంది.
 హర్యానా జియో-ఎత్నిక్ కల్చరల్ ఎలక్టోరల్ రీజియన్స్, టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా రిపోర్ట్.
 వెస్ట్ బెంగాల్ నేషనల్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ జురిడికల్ సైన్సెస్ ప్రచురించిన MR మాధవ మీనన్ పుస్తకం "క్రిమినల్ జస్టిస్ ఇండియా సిరీస్: హర్యానా" నుండి హర్యానా పర్యావరణ-సాంస్కృతిక ప్రాంతాలు, పేజీ 6.

వర్గం:హర్యానాలో ఎన్నికలు