వేద సాహిత్యం

వేద సాహిత్యం లేదా వైదిక సాహిత్యం అంటే వేదాలు, బ్రాహ్మణ గ్రంథాలు, అరణ్యకాలు, ఉపనిషత్తులతో కూడిన విస్తారమైన సాహిత్యం. ప్రస్తుతం, వేద సాహిత్యం మాత్రమే హిందూ మతం యొక్క పురాతన రూపంపై వెలుగునిస్తుంది. ఇవే ప్రపంచంలోని పురాతన సాహిత్యానికి మూలం. వేద సాహిత్యాన్ని శ్రుతి అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే సృష్టి/నియమాలకు కర్త అయిన బ్రహ్మ, విరాట్ పురుష భగవంతుని శబ్దాన్ని వినడం ద్వారా మాత్రమే వేదాలను స్వీకరించాడు. ఇతర ఋషులు కూడా శ్రవణ సంప్రదాయం ద్వారానే ఈ సాహిత్యాన్ని అంగీకరించారు. ఇది శ్రవణ సంప్రదాయం ద్వారానే భవిష్యత్ తరాలకు కూడా బదిలీ చేయబడింది. ఈ సంప్రదాయాన్ని శ్రుతి సంప్రదాయం అని కూడా పిలుస్తారు అందువల్లనే దీనిని శ్రుతి సాహిత్యం అని కూడా పిలుస్తారు. వీటిలో భాగాలు:

 సంహిత ( మంత్ర భాగం)
 బ్రాహ్మణం ( గద్యంలో ఆచారాల చర్చ)
 అరణ్యకాలు ( ఆచారం వెనుక ఉద్దేశ్యాన్ని పరిశీలించడం)
 ఉపనిషత్తులు ( భగవంతుడు, పరమాత్మ- బ్రహ్మము, ఆత్మ యొక్క స్వభావం లేదా సంబంధం గురించి చాలా తాత్విక- జ్ఞానవంతమైన వివరణ)

 వేద సాహిత్య కాలం 
వేదాలు ఎప్పుడు రచించబడ్డాయి, వాటిలో ఏ నాగరికత కాలం వర్ణించబడింది అనే విషయంపై పండితుల మధ్య గణనీయమైన భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. భారతీయులు వేదాలను అపౌరుషేయ (ఏ వ్యక్తిచే సృష్టించబడలేదు)గా పరిగణిస్తారు, అందువల్ల అవి శాశ్వతంగా ఉండటం వల్ల వాటి వ్యవధి గురించి ప్రశ్న తలెత్తదు; కానీ పాశ్చాత్య పండితులు వాటిని ఋషుల సృష్టిగా భావిస్తారు. దాని కాలానికి సంబంధించి అనేక ఊహాగానాలు చేశారు. ఇలా చేసిన వారిలో మొదటి వాడు మాక్స్ ముల్లర్. అతను వేద సాహిత్యం యొక్క కాలాన్ని క్రీ.పూ 1200  నుండి 600 B.C వరకు పేర్కొన్నాడు. రెండవ ఊహ జర్మన్ పండితుడు మారిస్ వింటర్నిట్జ్. అతను వేద సాహిత్యం ప్రారంభం క్రీ.పూ 2500-2000 నాటిది అని అంగీకరించాడు. తిలక్, అల్ యాకుబీ, వేద సాహిత్యంలో వివరించిన నక్షత్రరాశుల స్థానాల ఆధారంగా, ఈ సాహిత్యం 4500 BCలో ప్రారంభమైంది అని అంగీకరించారు. అవినాశ్చంద్ర దాస్  ఋగ్వేదంలో పేర్కొన్న భౌగోళిక ఆధారాల ఆధారంగా ఋగ్వేదం అనేక లక్షల సంవత్సరాల నాటిది అని పేర్కొన్నారు.

 వేద సాహిత్యం యొక్క వర్గీకరణ 
వేద సాహిత్యం క్రింది భాగాలుగా విభజించబడింది-

 సంహితాలు
 బ్రాహ్మణాలు
 అరణ్యకాలు
 ఉపనిషత్తులు

 సంహిత 
సంహిత అంటే సేకరణ. సంహితలు వివిధ దేవతలను స్తుతించే మంత్రాల సేకరణను కలిగి ఉన్నాయి. నాలుగు సంహితలు ఉన్నాయి - (1) ఋక్, (2) యజుర్, (3) సామ  (4) అథర్వ ప్రాచీన సంప్రదాయం ప్రకారం, వేదాలు శాశ్వతమైనవి. ఇవి ఎప్పుడూ మనిషిచే సృష్టించబడలేదు. సృష్టి ప్రారంభంలో, దేవుడు అగ్ని, వాయు, ఆదిత్య, అంగీర అనే ఋషులకు వారి కాంతిని ఇచ్చాడు. ప్రతి వేద మంత్రానికి ఒక దేవత, ఋషి ఉంటారు. మంత్రంలో స్తోత్రం పొందినవాడు ఆ మంత్రానికి దైవం. అతను ఆ మంత్రం యొక్క అర్థాన్ని మొదట ప్రదర్శించినవాడు, దాని జ్ఞాని. వేద సాహిత్యాన్ని శ్రుతి అని కూడా పిలుస్తారు, ఎందుకంటే పాత ఋషులు ఈ సాహిత్యాన్ని శ్రవణ సంప్రదాయం ద్వారా అంగీకరించారు. తర్వాత ఈ జ్ఞానాన్ని స్మరించుకుని రాసిన పుస్తకాలను స్మృతి అని పిలిచేవారు. గ్రంథం పైభాగంలో నాలుగు శ్లోకాల సమాహారం ఉన్నాయి.

 ఋగ్వేదం 
ఋగ్వేదంలో 10,627 మంత్రాలు, 1,028 సూక్తలు ఉన్నాయి, వీటిని పది విభాగాలుగా విభజించారు. స్తోత్రాలలో దేవతల స్తుతులు ఉంటాయి. ఇవి గొప్పవి, ఉత్కృష్టమైనవి. కవిత్వంతో నిండి ఉన్నాయి. వీటిలో కొత్తదనం, వర్ణనలో పరిణితి, ప్రతిభ కనపడుతుంది. 'ఉష' మొదలైన ఎందరో దేవతల వర్ణనలు హృదయానికి హత్తుకునేలా ఉన్నాయి. పాశ్చాత్య పండితులు ఋగ్వేద నియమావళిని అత్యంత ప్రాచీనమైనదిగా భావిస్తారు. ఇందులోని చాలా కీర్తనలు పంజాబ్‌లో రచించబడ్డాయని అభిప్రాయపడ్డారు. ఆ సమయంలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి గంగా-యమునా వరకు ఆర్యులు విస్తరించి ఉన్నారు. వీరి అభిప్రాయం ప్రకారం, ఋగ్వేదంలో, కుభ (కాబూల్), సువాస్తు (స్వాత్), క్రము (కుర్రం), గోమతి (గోమల్), సింధు, గంగా, యమునా, సరస్వతి, పంజాబ్‌లోని ఐదు నదులు, శతుద్రి (సట్లెజ్), విపాషా (బియాస్) ), పరుష్ని (రవి)., అసివ్ని (చనాబ్), వితస్తా (జీలం) పేర్కొన్నారు. ఈ నదుల ద్వారా నీటిపారుదల ప్రాంతం భారతదేశంలో ఆర్యుల నాగరికతకు జన్మస్థలంగా పరిగణించబడుతుంది.

 యజుర్వేదం 
ఇందులో యజ్ఞానికి సంబంధించిన మంత్రాల సమాహారం ఉంది. యాగ సమయంలో అధ్వర్యుడు అనే పూజారి వీటిని ఉపయోగించారు. యజుర్వేదంలో 40 అధ్యాయాలు ఉన్నాయి, 1975 మంత్రాలు ఇందులో ఉన్నాయి. పాశ్చాత్య పండితులు దీనిని ఋగ్వేదం కంటే చాలా ఆలస్యంగా భావిస్తారు. ఋగ్వేదంలో, ఆర్యుల పని ప్రాంతం పంజాబ్, ఇందులో కురు-పాంచాల ఉన్నాయి. కురు సట్లెజ్ యమునా మధ్య ప్రాంతం (ప్రస్తుత అంబాలా డివిజన్), పంచల్ గంగా-యమునా దోయాబ్. ఈ సమయం నుండి గంగా-యమునా ప్రాంతం ఆర్యుల నాగరికతకు కేంద్రంగా మారింది. ఋగ్వేదం యొక్క మతం ఆరాధన-ఆధారితమైనది, కానీ యజుర్వేదంలో రెండు రకాలు ఉన్నాయి - కృష్ణ యజుర్ అని శుక్ల యజుర్ వేదమని. రెండింటి రూపంలో చాలా తేడా ఉంది, మొదటిది మంత్రాల సమాహారం మాత్రమే. రెండవది ప్రాస మంత్రాలతో పాటు అన్ని గద్య భాగాలను కలిగి ఉంది.

 సామవేదం 
ఇందులో గేయ మంత్రాల సమాహారం ఉంది. యాగ సందర్భంగా ఉద్గతుడు ఆ దేవతని స్తుతిస్తూ మంత్రాలు పాడుతూ తగిన స్వరంతో హోమం చేసిన దేవతను పిలుచుకునేవాడు. ఈ గానాన్ని 'సామ' అని పిలిచేవారు. ఎక్కువగా కీర్తనలు మాత్రమే పాడేవారు. అందువల్ల, సామవేదము మొత్తం శ్లోకాలను మాత్రమే కలిగి ఉంటుంది. వాటి సంఖ్య 1,875. వీటిలో 75 మాత్రమే కొత్తవి, మిగిలినవి ఋగ్వేదం నుండి తీసుకోబడ్డాయి. భారతీయ సంగీతానికి మూలం సామవేదంలో ఉంది.

 అథర్వవేదం 
అథర్వవేదానికి యాగాలకు సంబంధం చాలా తక్కువ. ఇందులో ఎక్కువ ఆయుర్వేద సంబంధిత పదాలు ఉన్నాయి. వివిధ రకాల ఔషధాల వివరణ, జ్వరము, కామెర్లు, పాముకాటును తొలగించే మంత్రాలు, విష ప్రభావాలు, సూర్యుని ఆరోగ్య శక్తి, రోగకారక క్రిముల నిర్మూలన మొదలైన వాటి యొక్క వర్ణన దీని అంశం. ఈ వేదంలో యాగం చేయడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు, యాగం ద్వారా పర్యావరణ పరిరక్షణ గురించి వివరించారు.రక్షణ గురించి కూడా వివరించారు. వారు ఇందులో ఆర్యులు, అనార్యుల మతపరమైన ఆలోచనల మిశ్రమాన్ని చూస్తారు, కానీ వాస్తవానికి ఇది రాజకీయాలు, సామాజిక శాస్త్రానికి సంబంధించిన అనేక ఉన్నత సూత్రాలను కలిగి ఉంది. ఇందులో 20 కాండలు, 34 ప్రపతాకాలు, 111 అనువాకాలు, 731 సూక్తులు, 5,977 మంత్రాలు ఉన్నాయి, వీటిలో దాదాపు 1200 మంత్రాలు ఋగ్వేదం నుండి తీసుకోబడ్డాయి. పైన పేర్కొన్న నాలుగు సంహితలు ఇంతకు ముందు ఒకే చోట ఉండేవి. వేదవ్యాసుడు యాగ సిద్ధి కోసం నాలుగు భాగాలుగా విభజించారు.

 బ్రాహ్మణ-గ్రంథాలు 
'మంత్రబ్రాహ్మణయో: వేదమధేయం' ప్రకారం, ప్రాచీన కాలంలో సంస్కృత భాషలోకి నాలుగు వేదాల అనువాదాలను బ్రాహ్మణ గ్రంథాలు అంటారు. నాలుగు ప్రధాన బ్రాహ్మణ గ్రంథాలు ఉన్నాయి - ఐతరేయ, శతపథ, సామ, గోపథ. వేద సంహితల తర్వాత బ్రాహ్మణ గ్రంథాలు రచించబడ్డాయని నమ్ముతారు. వీటిలో యాగాల ఆచారాల గురించిన వివరణాత్మక వర్ణన, అలాగే పదాల శబ్దవ్యుత్పత్తి, ప్రాచీన రాజులు, ఋషుల కథలు, సృష్టికి సంబంధించిన ఆలోచనలు ఉన్నాయి. ప్రతి వేదానికి దాని స్వంత బ్రాహ్మణులు ఉన్నారు. ఋగ్వేదంలో రెండుబ్రాహ్మణాలు ఉన్నాయి - (1) ఐతరేయ బ్రాహ్మణం  (2) కౌషీతకీ బ్రాహ్మణం . ఐతరేయలో 40 అధ్యాయాలు, ఎనిమిది పంచికలు ఉన్నాయి, ఇందులో అగ్నిహోత్రం, పట్టాభిషేకం వంటి సోమయాగాల వివరణాత్మక వివరణ ఐతరేయ బ్రాహ్మణం వలె ఉంటుంది. ఇవి సమకాలీన చరిత్రపై చాలా వెలుగులు నింపుతాయి. శుక్ల యజుర్వేద బ్రాహ్మణం శతపథం పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది, ఎందుకంటే దీనికి వంద అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. ఋగ్వేదం తరువాత, ప్రాచీన చరిత్ర గురించిన చాలా సమాచారం దాని నుండి లభ్యమవుతుంది. ఇది అనేక పురాతన కథలు, వ్యుత్పత్తి, సామాజిక విషయాల వివరణతో పాటు యాగాల వివరణాత్మక వర్ణనను కలిగి ఉంది. ఆ సమయంలో, కురు-పాంచాల ఆర్యుల సంస్కృతికి కేంద్రంగా ఉంది, ఇది పురూరవ, ఊర్వశిల ప్రేమకథ, చ్యవన ఋషి, మహా ప్రళయం, జనమేజయ, శకుంతల, భరతుల కథను ప్రస్తావిస్తుంది. సామవేదంలోని అనేక బ్రాహ్మణులలో, పంచవింష లేదా తాండ్య చాలా ముఖ్యమైనది. అథర్వవేద బ్రాహ్మణం గోపత్ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధిగాంచినది.

 అరణ్యకములు 
బ్రాహ్మణాల ముగింపులో, గ్రామాల్లో లేదా నగరాల్లో చదవని కొన్ని అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. వారి చదువులు, వారికి బోధన గ్రామాలకు దూరంగా (అడవులు/అడవులలో) జరిగేవి, అందుకే వారిని అరణ్యకులు అంటారు. గృహస్థాశ్రమంలో, బ్రాహ్మణ గ్రంథాలు యాగ పద్ధతిని బోధించడానికి ఉపయోగపడతాయి. వానప్రస్థ ఆశ్రమంలో, సన్యాసులు ఆర్య యాగం యొక్క రహస్యాలు వాతీ తాత్విక అంశాలను చర్చించే ఆరణ్యకాలను అధ్యయనం చేసేవారు. ఉపనిషత్తుల అభివృద్ధి ఆర్యుల ద్వారా జరిగింది. అరణ్యకముల యొక్క ప్రధాన అంశం ఆధ్యాత్మిక లేదా తాత్విక ఆలోచన.

 ఉపనిషత్తులు 
ఉపనిషత్తులలో, మానవ జీవితం, ప్రపంచం యొక్క అత్యంత లోతైన ప్రశ్నలను పరిష్కరించే ప్రయత్నం జరిగింది. ఇవి భారతీయ ఆధ్యాత్మికత యొక్క అద్భుతమైన రత్నాలు. వారి ప్రధాన విషయం బ్రహ్మ-విద్య యొక్క ప్రదర్శన. వేద సాహిత్యంలో ఇది చివరి స్థానాన్ని ఆక్రమించింది కాబట్టి, దీనిని 'వేదాంత' అని కూడా అంటారు. వీటిలో, ఆత్మ- బ్రహ్మల ఐక్యతను ప్రతిపాదిస్తూ అత్యున్నత తాత్విక ఔన్నత్యాన్ని పొందారు. ఉపనిషత్తులు భారతీయ ఋషులు లోతైన చింతనతో అన్వేషించిన ఆధ్యాత్మిక అంశాల యొక్క అమూల్యమైన భాండాగారం. ఇవి అనేక శతాబ్దాల తాత్విక చింతన యొక్క ఫలితాలు. ముక్తికోపనిషత్: నాలుగు వేదాలకు సంబంధించిన 108 ఉపనిషత్తులు లెక్కించబడ్డాయి, అయితే 11 ఉపనిషత్తులు మాత్రమే ప్రసిద్ధమైనవి - ఈశా, కేన, కధో, ప్రశ్న, మండూక, మాండూక్య, తైత్తిరీ, ఐతరేయ, ఛాందోగ్య, బృహదారణ్యక, శ్వేతాశ్వతార. మరింత బృహదారణ్యకము అతి పురాతనమైనది ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. వైదిక సాహిత్యంలో ఒక్కో మంత్రభాగంలో ఒక ఉపనిషత్తు, బ్రాహ్మణభాగంలో ఒక ఉపనిషత్తు ఉండేదని చూడవచ్చు. 

 సూత్ర సాహిత్యం 
వైదిక సాహిత్యం విస్తృతంగా లేదా సంక్లిష్టంగా మారడంతో, ఆచారాలకు సంబంధించిన సూత్రాలకు కొత్త రూపం వచ్చింది. అన్ని ముఖ్యమైన నియమాలు, నిబంధనలు కనీస పదాలలో గరిష్ట అర్థాన్ని తెలియజేసే చిన్న వాక్యాలలో వ్యక్తీకరించడం ప్రారంభించబడ్డాయి. ఈ వాక్యాలను సూత్రాలు అని పిలిచేవారు. ఆచారాలకు సంబంధించిన సూత్ర సాహిత్యం నాలుగు భాగాలుగా విభజించబడింది-

(1) శ్రౌత సూత్రం (2) గృహ్య సూత్రం (3) ధర్మ సూత్రం (4) శుల్బ సూత్రం

మొదటిదానిలో వైదిక యాగానికి సంబంధించిన విధివిధానాలు వివరించబడ్డాయి. రెండవది, గృహస్థుని రోజువారీ త్యాగాలు, మూడవది, సామాజిక నియమాలు, నాల్గవది, యాగ-పీఠాల నిర్మాణం.

శ్రౌత అంటే శృతి (వేదం)కి సంబంధించిన యాగం. కాబట్టి, శ్రౌత సూత్రాలలో, అగ్నిహోత్రం, దర్శ పౌర్ణమాలు, చాతుర్మాలు, అగ్నిష్టం మొదలైన సోమయాగాలు మొదలైన మూడు రకాల అగ్నిల ఆధారంగా సాధారణ యాగాల వివరణ ఉంది. ఇవి భారతదేశంలోని పురాతన యాగ వ్యవస్థపై చాలా వెలుగులు విసురుతున్నాయి. ఋగ్వేదంలో రెండు శ్రౌత సూత్రాలు ఉన్నాయి - సాంఖ్యాయన, అశ్వలాయన. శుక్ల యజుర్వేదానికి ఒక సూత్రం ఉంది - కాత్యాయన, కృష్ణ యజుర్వేదంలో ఆరు సూత్రాలు ఉన్నాయి - ఆపస్తంబ, హిరణ్యకేశి, బౌధాయన, భరద్వాజ, మానవ, వైఖానస. సామవేదంలో లాత్యాయన, ద్రాహ్యాయణ, అర్షేయ అనే మూడు సూత్రాలు ఉన్నాయి. అథర్వవేదంలో ఒకే ఒక వైతన సూత్రం ఉంది.

 శ్రౌత సూత్రం 
ఇవి శ్రౌతసూత్రాలకు సంబంధించినవి. 

 గృహ్య సూత్రం 
వీటిలో పుట్టినప్పటి నుండి మరణించే వరకు ఆచరించే ఆలోచనలు, ఆచారాల వర్ణన ఉంటుంది, దీని ఆచారాలు ప్రతి హిందూ గృహస్థునికి అవసరమని భావించారు. ఉపనయనం, కళ్యాణం గురించి వివరంగా వివరించబడింది. ఈ గ్రంథాలను అధ్యయనం చేయడం ద్వారా, ప్రాచీన భారతీయ సమాజంలోని గృహ ప్రవర్తన లేదా ఆచార వ్యవహారాలు వాటి వివిధ ప్రాంతాల ఆచార వ్యవహారాలపై పూర్తి అవగాహన లభిస్తుంది. ఋగ్వేదంలోని గృహ్య సూత్రాలు సాంఖ్యాయన-అశ్వలాయన. శుక్ల యజుర్వేదానికి పరాస్కర, కృష్ణు యజుర్వేదానికి ఆపస్తంబ, హిరణ్యకేశి, బౌధయన్, భరద్వాజ, వరాహ, మానవ్, కథ, వైఖ్యానస, గోభిల్ ,సంవేద ఖదీర్ అనునవి. అథర్వవేదానికి చెందిన కౌశిక. వీటిలో గోభిల్ పురాతనమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.

 ధర్మ సూత్రం 
సామాజిక జీవన నియమాలు ధర్మసూత్రాలలో వివరంగా వివరించబడ్డాయి. వర్ణాశ్రమ-ధర్మం గురించి చర్చిస్తున్నప్పుడు, బ్రహ్మచారి, గృహస్థుడు, రాజు యొక్క విధులు, వివాహ రహస్యాలు, వరకట్న విధానం, నిషేధించబడిన ఆహారం, శుద్ధి, ప్రాయశ్చిత్తం మొదలైన వాటి గురించి ప్రత్యేకంగా వివరించబడింది. స్మృతులు తరువాత ఈ ధర్మసూత్రాల నుండి పుట్టాయి, వీటి వ్యవస్థలు నేటి వరకు హిందూ సమాజంలో గౌరవప్రదంగా పరిగణించబడుతున్నాయి. వేదాలకు సంబంధించిన మూడు ధర్మసూత్రాలు మాత్రమే ఇప్పటి వరకు అందుబాటులో ఉన్నాయి - ఆపస్తంబ, హిరణ్యకేశి. బౌధాయన. వారు కృష్ణయజుర్వేదంలోని తైత్తిరీయ శాఖతో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. శుక్లయజుర్వేదం శంఖీ వ్రాత ధర్మసూత్రం అని వినబడింది. ఇతర ధర్మసూత్రాలలో సామవేదానికి సంబంధించిన గౌతమధర్మసూత్రం, ఋగ్వేదానికి సంబంధించిన వశిష్ఠధర్మసూత్రాలు చెప్పుకోదగ్గవి.

 శుల్బ సూత్రం 
శుల్బ అంటే కొలిచే దారం. దాని పేరు ప్రకారం, శుల్బ సూత్రాలు యజ్ఞ-బలిపీఠాలను కొలవడం, వాటి కోసం స్థలాన్ని ఎంచుకోవడం, వాటి నిర్మాణం మొదలైన విషయాల యొక్క వివరణాత్మక వర్ణనను కలిగి ఉంటాయి. ఇవి భారతీయ జ్యామెట్రీ యొక్క పురాతన మూలాలు. 

 వేదాంగములు 
చాలా కాలం తరువాత, వేద సాహిత్యం సంక్లిష్టంగా లేదా కష్టంగా కనిపించడం ప్రారంభించింది. ఆ సమయంలో, వేదాల అర్థం వాటి అంశాలను వివరించడానికి అనేక సూత్ర గ్రంథాలు వ్రాయడం ప్రారంభించారు. వాటిని వేదాంగములు అని పిలిచేవారు.

వేదాంగాలు ఆరు- శిక్ష, ఛందస్సు, వ్యాకరణము, నిరుక్తము, కల్పము, జ్యోతిష్యశాస్త్రము.

మంత్రాల యొక్క సరైన ఉచ్చారణ వాటి అర్థాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి మొదటి నాలుగు వేదాంగాలు అవసరం. మతపరమైన ఆచారాలు, యాగాల సమయాన్ని తెలుసుకోవడానికి చివరి రెండు వేదాంగాలు అవసరం. వ్యాకరణాన్ని వేదానికి నోరు అని, జ్యోతిష్యాన్ని నేత్రాలని, నిరుక్తాన్ని శ్రోత అని, కల్పాన్ని హస్తమని, విద్యను ముక్కు అని, ప్రాసని రెండు పాదాలని అంటారు.

 శిక్ష 
దీని సహాయంతో వేద-మంత్రాల ఉచ్చారణ యొక్క స్వచ్ఛమైన జ్ఞానం పొందబడింది. వేదాలను పఠించడంలో స్వరాలకు ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఉంది. వారి విద్య కోసం ప్రత్యేక వేదాంగాన్ని రూపొందించారు. అక్షరాల ఉచ్చారణకు సంబంధించిన అనేక నియమాలు ఇందులో ఇవ్వబడ్డాయి. ఉచ్చారణను శాస్త్రీయంగా విశ్లేషించిన ప్రపంచంలో ఇదే మొదటి పుస్తకం. ఇవి వేదాలలోని వివిధ శాఖలకు చెందినవి. వీటిని ప్రాతిశాఖ్య అంటారు. ఋగ్వేదం, అథర్వవేదం,  తైత్తిరీయ సంహిత ప్రాతిశాఖ్య కనిపిస్తాయి. తరువాత, దాని ఆధారంగా విద్యా గ్రంథాలు వ్రాయబడ్డాయి. వీటిలో యాజ్ఞవల్క్య విద్య శుక్ల యజుర్వేదం, నారద విద్య సామవేదం, పాణిని విద్య ప్రధానమైనవి.

 ఛందస్సు 
వేద మంత్రాలు ఛందస్సులో ఉన్నాయి. శ్లోకాలపై సరైన అవగాహన లేకుంటే వేదమంత్రాలు సరిగ్గా చదవలేరు. కాబట్టి, శ్లోకాల యొక్క వివరణాత్మక విశ్లేషణ అవసరమని భావించారు. శౌనక ముని యొక్క ఋక్ప్రతిశాఖలో, శంఖ్యాయన శ్రౌత సూత్రంలో  సంవేదానికి సంబంధించిన నిదాన సూత్రంలో ఈ గ్రంథం యొక్క క్రమబద్ధమైన వివరణ ఉంది. కానీ ఈ వేదాంగానికి చెందిన ఏకైక స్వతంత్ర గ్రంథం పింగళుడు లేదా పింగళాచార్య-ప్రేరేపిత ఛందస్సు సూత్రం. ఇందులో వేదము, లౌకిక శ్లోకాలు ఉన్నాయి.

 వ్యాకరణం 
ఈ భాగం యొక్క ఉద్దేశ్యం సంధి, పద-రూపం,  వాటి నిర్మాణ పద్ధతి యొక్క జ్ఞానాన్ని అందించడం. ప్రస్తుతం వ్యాకరణం యొక్క అత్యంత ప్రసిద్ధ గ్రంథం పాణిని యొక్క అష్టాధ్యాయి ; కానీ బ్రాహ్మణ గ్రంథాల కాలం నుండే వ్యాకరణం ఆలోచన మొదలైంది. పాణినికి పూర్వం గార్గ్య, స్ఫోటాయన, భరద్వాజ మొదలైన గొప్ప వ్యాకరణ గురువులు ఉన్నారు. ఈ గ్రంథాలన్నీ ఇప్పుడు పోయాయి.

 నిరుక్తము 
ఇందులో వైదిక పదాల వ్యుత్పత్తి చూపబడింది. పురాతన కాలంలో, వేదం యొక్క క్లిష్ట పదాల క్రమబద్ధమైన పట్టికలను  నిఘంటు అని పిలిచేవారు. వాటి వివరణ నిరుక్తంలో ఉండేది. ఈ రోజుల్లో యాస్కాచార్యుని నిరుక్త మాత్రమే అందుబాటులో ఉంది. దీని కాలం 800 BC. సుమారుగా ఉంది.

 జ్యోతిష్యము 
వేద యుగంలో, వేదాల ఉద్దేశ్యం యాగాలు చేయడమే అని ఒక నమ్మకం. యాగం సరైన సమయానికి, ముహూర్తానికి జరిగితేనే ఫలప్రదం. కాబట్టి, సమయాన్ని తెలుసుకోవడానికి జ్యోతిషశాస్త్రం యొక్క జ్ఞానం అవసరం అని భావించబడింది. ఈ విధంగా జ్యోతిష్య శాస్త్ర నిపుణుడు యజ్ఞవేత్త అని పిలువబడ్డాడు. జ్యోతిష్యం ఇలా అభివృద్ధి చెందింది. ఇది వేదంలో భాగంగా పరిగణించడం ప్రారంభమైంది. లగధముని రచించిన వేదాంగ జ్యోతిష పంచసంవత్సరరామాయణం మొదలైన దాని పురాతన గ్రంథం 44 శ్లోకాలను కలిగి ఉంది. ఈ గ్రంథం ఆధారంగా రూపొందించిన వేద తిథిపత్రం నేపాల్‌లో ఆచరణలో ఉంది.

 కల్పము 
ఆచారాల వివరాలను అందించే వేదంలో ఆరు భాగాలలో (వేదాంగాలు) కల్పం ఒకటి. అనేక వేద చరిత్రకారుల ప్రకారం, కల్పగ్రంథం లేదా కల్పసూత్రం ఆరు వేదాలలో పురాతనమైనది. ఇది వేద సాహిత్యానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. జన్మ, ఉపనయనం, వివాహం, అంత్యక్రియలు, యాగం వంటి విషయాలు వేదాంగాలలో కల్పానికి ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఉంది.

 వేద శాఖలు 
పురాతన కాలంలో, వేదాలు గురు-శిష్య సంప్రదాయం ద్వారా రక్షించబడ్డాయి. అవి వ్రాతపూర్వక లేదా స్థిరమైన రూపంలో లేకపోవడం వల్ల, వేదాల రూపంలో కొన్ని తేడాలు కనిపించడం ప్రారంభించాయి. అందువలనే వాటి శాఖలు అభివృద్ధి చెందాయి. ఋగ్వేదంలో ఐదు శాఖలు ఉన్నాయి - ఇప్పుడు మొదటి శాఖ మాత్రమే అందుబాటులో ఉంది. ఈ శాఖ ఆదిత్య శాఖ. శుక్ల యజుర్వేదానికి రెండు ప్రధాన శాఖలు ఉన్నాయి - మధ్యందిన్క- కణ్వ. మొదటిది ఉత్తర భారతదేశంలో, రెండవది మహారాష్ట్రలో కనుగొనబడింది. వాటి మధ్య పెద్దగా తేడా లేదు. ఈ రోజుల్లో కృష్ణ యజుర్వేదం యొక్క నాలుగు శాఖలు కనిపిస్తాయి - తైత్తిరియ, మైత్రాయని, కథక్ (లేదా కథ),  కపిస్థల్ సంహిత. వీటిలో, రెండవది, మూడవది మొదటిదానిని పోలి ఉంటాయి, క్రమంలో మాత్రమే స్వల్ప వ్యత్యాసం ఉంది. నాల్గవ శాఖలో సగం మాత్రమే అందుబాటులో ఉంది. ఈ వేదం బ్రహ్మసంప్రదాయైకము. సామవేదంలో కౌతుం,  రణాయనియ అనే రెండు శాఖలు ఉన్నాయి. కౌతుంలోని ఏడవ ప్రపథకం మాత్రమే ఇందులో కనిపిస్తుంది. ఈ శాఖ కూడా ఆదిత్య వర్గానికి చెందినదే. అథర్వవేదం యొక్క రెండు శాఖలు అందుబాటులో ఉన్నాయి - పైప్పలాడ్- శౌనక. ప్రస్తుతం, శౌనక శాఖ మాత్రమే పూర్తి రూపంలో కనిపిస్తుంది, ఈ శాఖ ఆదిత్యసంప్రదాయైకమైనది.

 ప్రస్తావనలు 

వర్గం:హిందూమతం
వర్గం:సాహిత్యం
వర్గం:వేద భాష్యము
వర్గం:వేదాలు
వర్గం:వేదాంగాలు
వర్గం:వేద నాగరికత