భారతీయ నగరాల వర్గీకరణ

భారతీయ నగరాల వర్గీకరణ అనేది భారతదేశంలోని నగరాల్లో పనిచేసే ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు ఇంటి అద్దె భత్యం (HRA) కేటాయించడానికి భారత ప్రభుత్వం అనుసరించే ర్యాంకింగ్ వ్యవస్థ. ఉద్యోగులకు ఆదాయపు పన్ను మినహాయింపులను లెక్కించడానికి ఇండియన్ రెవెన్యూ సర్వీస్(IRS) కి కూడా ఇంటి అద్దె  భత్యం వివరాలు అవసరమవుతాయి. ఆరవ సెంట్రల్ పే ఫైనాన్స్ సిఫార్సు చేసిన విధంగా నగరాలు వాటి జనాభా ఆధారంగా వర్గీకరించబడ్డాయి. తాజా హెచ్​ఆర్​ఏ సిటీ ర్యాంకింగ్ పథకం ప్రకారం, అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన టైర్-X నగరాలను మాత్రమే మెట్రోపాలిటన్ నగరాలుగా పరిగణిస్తుంది.

 ప్రస్తుత వర్గీకరణ 
ఏడవ కేంద్ర వేతన సంఘం సిఫార్సు ప్రకారం, CCA వర్గీకరణ 2008లో రద్దు చేయబడింది. ఇంతకుముందు నగరాల హెచ్​ఆర్​ఏ వర్గీకరణ A-1 నుండి Xకి మార్చబడింది; A, B-1, B-2 నుండి Y; C,  Z. X, Y, Z నుండి వర్గీకరించని నగరాలను సాధారణంగా టైర్-1,  టైర్-2, టైర్-3 నగరాలుగా పిలుస్తారు. ఎనిమిది X నగరాలు, తొంభై ఏడు Y నగరాలు ఉన్నాయి.

2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా, రెండు నగరాలు - పూణే, అహ్మదాబాద్ - Y నుండి Xకి, ఇరవై ఒక్క నగరాలు Z నుండి Yకి 2014 ఏప్రిల్ 1న అప్‌గ్రేడ్ చేయబడ్డాయి.
HRA వర్గీకరణనగరం / పట్టణంXఅహ్మదాబాద్, బెంగళూరు, చెన్నై, ఢిల్లీ, హైదరాబాద్, కోల్‌కతా, ముంబై, పూణేYఆగ్రా, అజ్మీర్, అలీఘర్, అమరావతి, అమృత్‌సర్, ఆనంద్, అస‌న్‌సోల్, ఔరంగాబాద్, బరేలీ, బెలగావి, బ్రహ్మపూర్, భావ్‌నగర్, భివాండి, భోపాల్, భువనేశ్వర్, బికనీర్, బిలాస్‌పూర్, బొకారో స్టీల్ సిటీ, బుర్ద్వాన్, చండీగఢ్, కోయంబత్తూర్, కటక్, డెహ్రాడూన్, దాహూద్, డోంబివిలి, ధన్‌బాద్, భిలాయ్, దుర్గాపూర్, ఈరోడ్, ఫరీదాబాద్, ఘజియాబాద్, గోరఖ్‌పూర్, గుంటూరు, గుర్గావ్, గౌహతి, గ్వాలియర్, హమీర్‌పూర్, హుబ్లీ-ధార్వాడ్, ఇండోర్, జబల్‌పూర్, జైపూర్, జలంధర్, జల్‌గావ్, జమ్మూ, జంషెడ్‌పూర్, ఝాన్సీ, జోధ్‌పూర్, కాకినాడ, కన్నూర్, కాన్పూర్, కర్నాల్, కొచ్చి, కొల్హాపూర్, కొల్లాం, కోజికోడ్, కర్నూలు, లూథియానా, లక్నో, మధురై, మలప్పురం, మథుర, మంగళూరు, మీరట్, మొరాదాబాద్, మైసూరు, నాగ్‌పూర్, నాందేడ్, నడియాడ్, నాసిక్, నెల్లూరు, నోయిడా, పాట్నా, పుదుచ్చేరి, పురూలియా, ప్రయాగ్‌రాజ్, రాయ్‌పూర్, రాజ్‌కోట్, రాజమహేంద్రవరం, రాంచీ, రూర్కెలా, రత్లాం, సహరన్‌పూర్, సేలం, సాంగ్లీ, సిమ్లా, సిలిగురి, షోలాపూర్, శ్రీనగర్, సూరత్, తంజావూరు, తిరువనంతపురం, త్రిసూర్, తిరుచిరాపల్లి, తిరునెల్వేలి, విజయపుర, తిరునెల్వేలి, వడోదర, వారణాసి, వాసాయి-విరార్, విజయవాడ, విశాఖపట్నం, వెల్లూరు, వరంగల్Zమిగతా నగరాలు, పట్టణాలు

 చారిత్రక వర్గీకరణ 
2008లో ఆరవ సెంట్రల్ పే కమీషన్ సిఫార్సులను అనుసరించడానికి ముందు నగరాలు క్రింది విధంగా వర్గీకరించబడ్డాయి. ఈ వర్గీకరణ మొదట 1997లో ఐదవ సెంట్రల్ పే కమీషన్ ఆఫ్ ఇండియా సిఫార్సుల ఆధారంగా రూపొందించబడింది. చెన్నై, న్యూఢిల్లీ, కోల్‌కతా, ముంబైలను A-1 నగరాలుగా వర్గీకరించారు.  2001 సెన్సస్ ఆఫ్ ఇండియా ఫలితాల ఆధారంగా నగర హోదాలు తరువాత సవరించబడ్డాయి. 2007 ఆగస్ట్ 31న హైదరాబాద్ A నుండి A-1 స్థాయికి అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది. 2007 సెప్టెంబరు 21న బెంగళూరుతో అదే స్థాయికి అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది. CCA వర్గీకరణ 2008లో రద్దు చేయబడింది.

పాత హెచ్​ఆర్​ఏ వర్గీకరణ ప్రకారం, అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన నగరాలు మెట్రోపాలిటన్‌గా పరిగణించబడ్డాయి. దేశంలోని మెట్రోలు.
CCA  వర్గీకరణHRA వర్గీకరణనగరం / పట్టణంA-1A-1ముంబైA-1A-1న్యూఢిల్లీA-1A-1కోల్‌కతాA-1A-1చెన్నైA-1A-1బెంగళూరుA-1A-1Upgradation of Greater Hyderabad Municipal Corporation as A-1 class city for the purpose of House Rent Allowance/Compensatory (City) Allowance" . Department of Expenditure. Ministry of Finance. 10 October. 2007హైదరాబాద్AAఅహ్మదాబాద్AAఇండోర్AAవడోదరAAసూరత్AAజైపూర్AAలక్నోAAకాన్పూర్AAపూణేAAత్రిస్సూర్AAనాగ్‌పూర్AAనాడియాడ్AAపాట్నాAAవిశాఖపట్నంAAభోపాల్AAనాసిక్AAజబల్పూర్AAగాంధీనగర్B-1B-1మధురైB-1B-1అలీఘర్B-1B-1కోయంబత్తూర్B-1B-1విజయవాడB-1B-1తిరుచిరాపల్లిB-1B-1గ్వాలియర్B-1B-1రాజ్‌కోట్B-1B-1షోలాపూర్B-1B-1ఆనంద్B-1B-1లూధియానాB-1B-1ఆగ్రాB-1B-1మీరట్B-1B-2తిరువనంతపురంB-1B-2కోజికోడ్B-1B-2ఫరీదాబాద్B-1B-2వారణాసిB-1B-2జంషెడ్‌పూర్B-1B-2ప్రయాగ్‌రాజ్B-1B-2అమృత్‌సర్B-1B-2ధన్‌బాద్B-2B-2గోరఖ్‌పూర్B-2B-2హుబ్బల్లి-ధార్వాడ్B-2B-2భావ్‌నగర్B-2B-2రాయ్పూర్B-2B-2మైసూరుB-2B-2మంగళూరుB-2B-2గుంటూరుB-2B-2భువనేశ్వర్B-2B-2అమరావతిB-2B-2శ్రీనగర్B-2B-2భిలాయ్B-2B-2వరంగల్B-2B-2తిరునెల్వేలిB-2B-2నెల్లూరుB-2B-2రాంచీB-2B-2గౌహతిB-2B-2ఔరంగాబాద్B-2B-2చండీగఢ్B-2B-2పాటియాలాB-2B-2జోధ్‌పూర్B-2B-2పుదుచ్చేరిB-2B-2సేలంB-2B-2వెల్లూరుB-2Cడెహ్రాడూన్B-2Cహాజీపూర్B-2Cకొల్లంB-2Cసాంగ్లీB-2Cజామ్‌నగర్B-2Cజమ్మూB-2Cకర్నూలుB-2Cకొచ్చిB-2Cరూర్కీB-2Cకన్నూర్B-2Cతిరువణ్ణామలైB-2Cఎటావా

 జనాభా ఆధారంగా వర్గీకరణ 
రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) జనాభా ఆధారంగా కేంద్రాలను ఆరు అంచెలుగా వర్గీకరిస్తుంది. దిగువ పట్టికలు ఆ వర్గీకరణను చూపుతాయి.

 కేంద్రాల వర్గీకరణ (టైర్ వారీగా) 
జనాభా వర్గీకరణజనాభా (2001 భారత జనాభా లెక్కలు)టైర్-1100,000, అంతకంటే ఎక్కువటైర్-250,000 నుండి 99,999టైర్-320,000 నుండి 49,999టైర్-410,000 నుండి 19,999టైర్-55,000 నుండి 9,999టైర్-65,000 కంటే తక్కువ

 జనాభా-సమూహం వారీగా కేంద్రాల వర్గీకరణ 
జనాభా వర్గీకరణజనాభా (2001 భారత జనాభా లెక్కలు)గ్రామీణ9,999 వరకుసెమీ అర్బన్10,000 నుండి 99,999పట్టణం100,000 నుండి 999,999మెట్రోపాలిటన1,000,000, అంతకంటే ఎక్కువ

 ఇవీ చూడండి 

 భారతదేశంలో మిలియన్ జనాభా నగరాలు
 భారతదేశంలో మిలియన్-ప్లస్ పట్టణ సముదాయాల జాబితా

 మూలాలు 

వర్గం:భౌగోళిక వర్గీకరణలు
వర్గం:భారతదేశంలోని నగరాల జాబితాలు