త్రైకూటక రాజవంశం

త్రైకూటకులు 388 మరియు 456 మధ్య పాలించిన భారతీయ రాజుల రాజవంశం. "త్రైకూటకులు" అనే పేరు మూడు శిఖరాల పర్వతం ("త్రి-కూట") అనే పదాల నుండి ఉద్భవించినట్లు తెలుస్తోంది. త్రైకూటకుల గురించి కాళిదాసు రఘువంశంలో ప్రస్తావించబడింది, దీనిలో వారు ఉత్తర కోకన్ ప్రాంతంలో ఉన్నారు. త్రైకూటకుల ఆధిపత్యాలలో అపరాంత, ఉత్తర మహారాష్ట్ర కూడా ఉన్నాయి.

త్రైకూటారుల నాణేలు దక్షిణ గుజరాత్‌లో, ఘాట్‌ల ఆవల దక్షిణ మహారాష్ట్రలో విస్తృతంగా కనిపిస్తాయి.వారి డిజైన్ వెస్ట్రన్ సట్రాప్స్‌కి చాలా దగ్గరగా ఉంది , దాని నుండి వారు బహుశా కొన్ని భూభాగాలను వారసత్వంగా పొందారు, గ్రీకు అక్షరాలతో ఉన్న ఆబ్వర్స్ లెజెండ్ జాడలు ఇప్పటికీ చూడవచ్చు.Rapson, p.cixxiv.

 చరిత్ర 
కొంతమంది పండితులు త్రైకూటకులు  అభీరా రాజవంశంలో ఒక శాఖ అని సిద్ధాంతీకరించారు.  వారిని "అభిర-త్రైకూటకులు" అని పిలుస్తారు. ఈ పండితులు త్రైకూటక రికార్డులు 249 CE నుండి ప్రారంభమైన చేది-కలాచురి శకం అని పిలవబడే కాలానికి చెందినవని భావిస్తున్నారు. అయితే, తరువాత శిలాశాసన ఆవిష్కరణలు, నాణేల ఆధారాలు ఈ సిద్ధాంతానికి విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.  త్రైకూటకులు శక యుగాన్ని ఉపయోగించారని తెలుస్తోంది.

ఇంద్రదత్త, దహ్రసేన, వ్యాఘ్రసేన ఈ రాజవంశానికి చెందిన ప్రసిద్ధ రాజులు.  రాజు దహ్రసేన తన రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు, ఇది త్వరలోనే వాకాటక రాజ్యానికి సరిహద్దుగా ఉంది. ఇది సంఘర్షణకు దారితీసింది.  వాకాటక రాజు నరేంద్రసేన, అతను తన కుమారుడు మరియు  యువరాజు పృథివీశేన సహాయంతో, బహుశా వాకాటక రాజును ఓడించాడు, ఎందుకంటే తరువాతి రాజు పృథివీశేన శాసనాలు "తన కుటుంబం యొక్క మునిగిపోయిన సంపదలను"  రెండుసార్లు రక్షించినట్లు సూచిస్తాయి.Gazetteer of the Bombay Presidency ..., Volume 1, Part 1 By Bombay (India : State), p. 58

త్రైకూటకులు వైష్ణవ విశ్వాసానికి ప్రసిద్ధి చెందారు.  ధరసేనుడు అశ్వమేధ యజ్ఞం కూడా చేసాడు.   మహారాజా మధ్యమసేనుడి పాలనలో, వాకాటక రాజు హరిషేనుడు రాజ్యాన్ని ఆక్రమించాడు.   చివరిగా తెలిసిన రాజు విక్రమసేనుడు మరణించినప్పుడు, ఈ రాజవంశం AD 550 ప్రాంతంలో ముగిసింది.    త్రైకుటికులు విష్ణుకుండినుల క్రింద ఒక సామంత హోదాకు తగ్గించబడి మాధవవర్మన్ I అధికారాన్ని అంగీకరించాల్సి వచ్చింది. 

 త్రైకూటక పరిపాలకులు 
గుప్తుల కాలం నాటి నాణేలు మరియు శాసనాల నుండి ఈ క్రింది త్రైకూట పాలకుల గూర్చి తెలుసుకోవచ్చు -

 మహారాజ ఇంద్రదత్త (క్రీ.శ. 415-440, అతని కుమారుడి నాణేలపై మాత్రమే ప్రస్తావించబడింది)
 ఇంద్రదత్త (క్రీ.శ. 455) కుమారుడు మహారాజ దహ్రసేన, అతను అశ్వమేధయాగం చేసాడు
 దహ్రసేన కుమారుడు మహారాజ వ్యాఘ్రసేన (క్రీ.శ. 480)
 వ్యాఘ్రసేన కుమారుడు మహారాజ మధ్యమసేన (క్రీ.శ. 504)
 మహారాజ మధ్యమసేన కుమారుడు విక్రమసేన (క్రీ.శ. 533)

 మూలాలు 

వర్గం:రాజవంశాలు