బల్లాలేశ్వర్ పాలి

బల్లాలేశ్వర్ పాలి హిందూ దేవుడు గణేశుడి ఎనిమిది దేవాలయాలలో ఒకటి. గణేశ దేవాలయాలలో, గణేశుడికి అంకితం చేయబడిన ఏకైక ఆలయం బల్లాలేశ్వర్, దీనిని అతని భక్తుడి పేరుతో పిలుస్తారు. ఇది భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర రాయగఢ్ జిల్లా రోహా నుండి 28 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న పాలి గ్రామంలో ఉంది. ఇది సరస్‌గఢ్ కోట, అంబా నది మధ్య ఉంది.
 ఆలయ విశేషాలు 
మోరేశ్వర్ విఠల్ సింద్కర్ ఈ ఆలయాన్ని 1640లో నిర్మించాడు. అతను ఛత్రపతి శివాజీకి ముఖ్యమైన సహాయకుడు, గణేశ భక్తుడు. ఈ ఆలయ అభివృద్ధిలో అతనికి ఎంతో కీలక పాత్ర ఉంది. మొదట ఈ ఆలయం చెక్కతో నిర్మించబడింది. తరువాత 1760లో శ్రీ ఫడ్నీస్ దీన్ని రాతి ఆలయంగా పునర్నిర్మించాడు. ఈ ఆలయం పవిత్రమైన “శ్రీ” గుర్తు ఆకారంలో నిర్మించబడింది. భవనం బలంగా ఉండేందుకు సిమెంట్‌లో సీసం (లెడ్) కలిపి ఉపయోగించారు. ఆలయం తూర్పు దిశగా ముఖం చేసి ఉంటుంది. ఉదయం సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, సూర్య కిరణాలు నేరుగా గణేశుడి విగ్రహంపై పడేలా నిర్మించారు. ఆలయంలో ఒక పెద్ద గంట ఉంది, అది పోర్చుగీసులను ఓడించిన తర్వాత చిమాజీ అప్పా తీసుకువచ్చాడు. ఈ ఆలయ సముదాయం చుట్టూ రెండు సరస్సులు ఉన్నాయి. మొత్తం ప్రాంగణం టైల్స్ తో కప్పబడి ఉంది. ఆలయంలో రెండు గర్భగృహాలు ఉన్నాయి – ఒకటి లోపలి గర్భగృహం, మరొకటి బయటి గర్భగృహం. లోపలి గర్భగృహం బయటి దానికంటే ఎత్తుగా ఉంటుంది. బయట గర్భగృహంలో మోదకాన్ని చేతిలో పట్టుకుని గణేశుడి వైపు చూసే ఎలుక విగ్రహం ఉంటుంది. ప్రధాన మండపం 40 అడుగుల పొడవు,  20 అడుగుల వెడల్పు కలిగి ఉంటుంది. అందులో పొడవైన చెట్లలాగా కనిపించే ఎనిమిది స్తంభాలు ఉన్నాయి.
 మూర్తి 
వినాయకుడి విగ్రహం తూర్పు ముఖంగా, తొండం ఎడమవైపుకు తిరిగి ఉన్న స్థితిలో ఒక రాతి సింహాసనంపై కొలువై ఉంది. విగ్రహం వెనుక ఉన్న వెండి పలకపై సిద్ధి, బుద్ధి (గణేశుని భార్యలు) చామరాలు వీస్తున్నట్లుగా చిత్రీకరించబడింది. విగ్రహం కళ్ళు, నాభిలో వజ్రాలు పొదగబడి ఉన్నాయి.
 పురాణం 
పాలి అనే గ్రామంలో కళ్యాణ్ అనే  వ్యాపారి తన భార్య ఇందుమతితో కలిసి నివసించేవాడు. వారి కుమారుడు బల్లాల్. బల్లాల్‌తో పాటు గ్రామంలోని ఇతర పిల్లలు కూడా రాళ్లను విగ్రహాలుగా భావించి పూజలు చేస్తూ ఆడుకొనేవారు. ఒకరోజు పిల్లలు గ్రామం బయటికి వెళ్లినప్పుడు ఒక చాలా పెద్ద రాయిని చూశారు. బల్లాల్ చెప్పడంతో ఆ రాయిని గణేశుడిగా భావించి పూజించడం మొదలుపెట్టారు. బల్లాల్ నేతృత్వంలో పిల్లలు పూజలో అంతగా లీనమైపోయి ఆకలి, దాహం కూడా మరిచిపోయారు. రాత్రింబవళ్ళు పూజ చేస్తూనే ఉన్నారు. ఇదిలా ఉండగా, పిల్లలు ఇంటికి రాకపోవడంతో గ్రామంలోని తల్లిదండ్రులు ఆందోళన చెందారు. వారు కళ్యాణ్ ఇంటికి వెళ్లి బల్లాల్ గురించి ఫిర్యాదు చేశారు. కోపంతో కళ్యాణ్ ఒక కర్ర తీసుకుని పిల్లలను వెతుకుతూ వెళ్లాడు. చివరకు పిల్లలు గణేశ పురాణం వింటున్న చోటకు చేరాడు. కోపంతో పిల్లలు నిర్మించిన చిన్న ఆలయాలను కూల్చివేశాడు. భయంతో పిల్లలు అక్కడి నుంచి పారిపోయారు. కానీ బల్లాల్ మాత్రం గణేశ భక్తిలో లీనమై అక్కడే ఉండిపోయాడు. కళ్యాణ్ తన కుమారుడైన బల్లాల్‌ను పట్టుకుని కొట్టి, అతని బట్టలు రక్తంతో తడిసే వరకు కొట్టాడు. తరువాత అతన్ని ఒక చెట్టుకు కట్టేసి, పిల్లలు తెచ్చిన పూజా సామగ్రిని అంతా తొక్కేశాడు. పిల్లలు గణేశుడిగా పూజించిన పెద్ద రాయిని ఎత్తి నేలకేసి విసిరి పగలగొట్టాడు. బల్లాల్‌ను ఎగతాళి చేస్తూ, “ఇప్పుడు చూద్దాం నీ దేవుడు నిన్ను ఎలా రక్షిస్తాడో!” అని చెప్పి ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు. తన కుమారుడిని చెట్టుకు కట్టేసి  వదిలేశాడు.

చెట్టుకు కట్టబడి ఉన్న బల్లాల్, గణేశుడిని అవమానించినందుకు తన తండ్రిని శపిస్తూ ఇలా అన్నాడు: “పార్వతీ పుత్రుడైన గణేశుడిని అవమానించినందుకు నా తండ్రి గుడ్డివాడు, చెవిటివాడు, మూగవాడు, వంగిన వెన్నుతో ఉండాలి.” తీవ్రమైన నొప్పి, ఆకలి, దాహం ఉన్నా కూడా బల్లాల్ గణేశుని నామాన్ని జపిస్తూ ఉండేవాడు. చివరకు అలసిపోయి స్పృహ కోల్పోయాడు.

స్పృహ వచ్చిన తరువాత బల్లాల్ గణేశుడిని తనను రక్షించమని ప్రార్థించాడు. బాలుడి భక్తికి కరిగిపోయిన గణేశుడు ఒక సాధువు రూపంలో అక్కడికి వచ్చి బల్లాల్‌ను చెట్టునుంచి విడిపించాడు. గణేశుడిని చూసిన వెంటనే బల్లాల్‌కు ఆకలి, దాహం తొలగిపోయాయి, గాయాలు మానిపోయాయి, అతను మళ్లీ ఆరోగ్యంగా మారాడు. సాధువే గణేశుడని గ్రహించిన బల్లాల్ అతనికి నమస్కరించి పూజించాడు. గణేశుడు బల్లాల్‌తో, “నీ భక్తికి బహుమతిగా నువ్వు కోరుకున్నది ఇస్తాను” అన్నాడు. అందుకు బల్లాల్, “నేను ఎల్లప్పుడూ నీ అచంచల భక్తుడిగా ఉండాలి. నీవు ఇక్కడే ఉండి నిన్ను ఆశ్రయించినవారి కష్టాలను తొలగించాలి” అని కోరాడు. గణేశుడు, “నేను ఎల్లప్పుడూ ఇక్కడే ఉంటాను. నా పేరుకంటే ముందు నీ పేరుతో, బల్లాలేశ్వరుడిగా పూజింపబడతాను” అని చెప్పాడు. బల్లాల్‌ను ఆలింగనం చేసి పక్కనే ఉన్న రాయిలో లీనమయ్యాడు. ఆ రాయిలో ఉన్న పగుళ్లు మాయమై అది మళ్లీ పూర్తిగా మారింది. ఆ రాయి విగ్రహాన్ని బల్లాలేశ్వరుడు అంటారు. కళ్యాణ్ నేలకేసి విసిరిన రాయి విగ్రహాన్ని ధుండీ వినాయకుడు అంటారు. ఇది స్వయంభూ విగ్రహం. బల్లాలేశ్వరునికి పూజ చేయడానికి ముందు ముందుగా ఈ ధుండీ వినాయకుడిని పూజిస్తారు.
 ఇవి కూడా చూడండి 
 అష్టవినాయక
 మూలాలు 

 బాహ్య లింకులు 
 అష్టవినాయక దర్శనం 
వర్గం:వినాయక దేవాలయాలు
వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు