లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు

లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు భారతదేశ పార్లమెంటు దిగువ సభలో ప్రతిపక్షానికి నాయకత్వం వహించే లోక్‌సభకు ఎన్నికైన సభ్యుడు. ప్రతిపక్ష నాయకుడు ప్రభుత్వంలో లేని, లోక్‌సభలో అతిపెద్ద రాజకీయ పార్టీ పార్లమెంటరీ ఛైర్‌పర్సనను (రాజకీయ పార్టీకి లోక్‌సభలో కనీసం 10% సీట్లు ఉంటే) అధికారికంగా ఆ హోదాను గుర్తించిన రాజకీయ నాయకుడు. ఏ ప్రతిపక్ష పార్టీకి 10% సీట్లు లేనందున, 2014 మే 26 నుండి ఈ పదవి ఖాళీగా ఉంది. రాహుల్ గాంధీ ప్రస్తుత లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా పనిచేస్తున్నారు. భారతదేశంలో ప్రాధాన్యత క్రమంలో పదవి హోల్డర్ 7వ స్థానంలో ఉన్నారు..

 చరిత్ర 
1969 వరకు లోక్‌సభలో, అధికారిక గుర్తింపు, హోదా లేదా ప్రత్యేక హక్కులు లేని వాస్తవ ప్రతిపక్ష నాయకుడు ఉండేవాడు. తరువాత, ప్రతిపక్ష నాయకుడికి అధికారిక గుర్తింపు ఇవ్వబడింది. వారి జీతం, భత్యాలను 1977 చట్టం ద్వారా పొడిగించారు. అప్పటి నుండి, లోక్‌సభలో నాయకుడు మూడు షరతులను తీర్చాలి, అవి,

 వారు సభలో సభ్యుడిగా ఉండాలి
 ప్రభుత్వం అత్యధిక సంఖ్యా బలాన్ని కలిగి ఉండటానికి వ్యతిరేక పార్టీ
 లోక్‌సభ స్పీకర్ గుర్తింపు పొందాలి

1969 డిసెంబరులో, కాంగ్రెస్ పార్టీ (O) పార్లమెంటులో ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీగా గుర్తించబడింది, దాని నాయకుడు రామ్ సుభాగ్ సింగ్ ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా పాత్ర పోషించారు.

 పాత్ర, బాధ్యతలు 
లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడికి ఈ క్రింది బాధ్యతలు ఉంటాయి. అతను క్యాబినెట్ మంత్రి హోదాకు సమానమైన హోదా కలిగి ఉంటారు

 ఎంపిక కమిటీల సభ్యుడు
 కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థ డైరెక్టర్
 చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్
 ఎన్ఫోర్స్‌మెంట్ కమిషనర్లు
 ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ డైరెక్టర్
 జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషనర్
 లోక్‌పాల్ చైర్‌పర్సన్
 ప్రభుత్వ ఖర్చుల ఆడిట్, వ్యయ కమిటీ సభ్యుడు

అయితే, ఈ నియామకాలలో చాలా వరకు ఎంపిక ప్యానెల్‌లలో, భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి, ప్రధానమంత్రి, ప్రతిపక్ష నాయకుడు, భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తితో కూడిన ఈ ముగ్గురు సభ్యుల కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉన్న సిబిఐ మినహా, ప్రభుత్వం సంఖ్యాపరంగా ఆధిక్యాన్ని కలిగి ఉంది. అంటే ఓట్లు ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి. అయితే, ప్రతిపక్ష నాయకుడికి ఇప్పటికీ ఒక అభిప్రాయం ఉంటుంది.

 ప్రత్యేక హక్కులు, జీతం 
ప్రతిపక్ష నాయకుడు ఒక చట్టబద్ధమైన పదవి. అధికారికంగా "ప్రతిపక్ష నాయకుడి జీతం, భత్యం చట్టం, 1977"లో గుర్తించబడింది.

 లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా 
లోక్‌సభ 1969 వరకు అధికారికంగా ప్రతిపక్ష నాయకుడిని గుర్తించలేదు. ఈ పదవి 1970, 1977 మధ్య, 1980, 1989 మధ్య, 2014, 2024 మధ్య ఖాళీగా ఉంది. 2024 జూన్ 9 నుండి కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన రాహుల్ గాంధీ భారత పార్లమెంటులో ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా నియమితులై 2024 జూన్ 9 నుండి వ్యవహరిస్తున్నారు. దీనితో అంతకుముందు దశాబ్దం పాటు ఖాళీగా ఉన్న పదవి భర్తీ అయింది.
సంఖ్యచిత్తరువుపేరునియోజక వర్గంపదవీకాలంలోక్‌సభప్రధాన మంత్రిపార్టీ –  ఖాళీ -1952 ఏప్రిల్ 17 1957 ఏప్రిల్ 041వ జవహర్‌లాల్ నెహ్రూలేదు –  ఖాళీ -1957 ఏప్రిల్ 05 1962 మార్చి 312వ  జవహర్‌లాల్ నెహ్రూలేదు –  ఖాళీ - 1962 ఏప్రిల్ 02 1964 మే 273వ జవహర్‌లాల్ నెహ్రూలేదు –  ఖాళీ - 1964 జూన్ 09  1967 మార్చి 033వలాల్ బహదూర్ శాస్త్రిలేదు 1 border|ఎడమ|frameless|106x106px రామ్ సుభాగ్ సింగ్బక్సర్ 1969 డిసెంబరు 17  1970 డిసెంబరు 27 4వఇందిరా గాంధీ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఓ) –  ఖాళీ 1970 డిసెంబరు 27 1977 జూన్ 306 సంవత్సరాల 184 రోజులు5వలేదు 2 border|ఎడమ|frameless|100x100px యశ్వంతరావు చవాన్సతారా 1977 జూలై 01 1978 ఏప్రిల్ 116వమొరార్జీ దేశాయ్ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ 3border|ఎడమ|frameless|75x75px సి.ఎం.స్టీఫెన్ఇడుక్కి 1978 ఏప్రిల్ 12 1979 జూలై 09 (2) border|ఎడమ|frameless|100x100px యశ్వంతరావు చవాన్సతారా 1979 జూలై 10 1979 జూలై 28 4 border|ఎడమ|frameless|100x100px జగ్జీవన్ రామ్ససారం 1979 జూలై 29 1979 ఆగస్ఠు 22చరణ్ సింగ్ జనతా పార్టీ – ఖాళీ 1979 ఆగస్టు 22 1984 డిసెంబరు 3110 సంవత్సారాల 132 రోజులు7వఇందిరా గాంధీ లేదు 1984 డిసెంబరు 31 1989 డిసెంబరు 188వరాజీవ్ గాంధీ 5 border|ఎడమ|frameless|100x100px రాజీవ్ గాంధీఅమేథి 1989 డిసెంబరు 18 1990 డిసెంబరు 239వవీపీ సింగ్ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ 6border|ఎడమ|frameless|100x100px ఎల్.కె. అద్వానీన్యూ ఢిల్లీ 1990 డిసెంబరు 24 1991 మార్చి 13చంద్రశేఖర్ భారతీయ జనతా పార్టీగాంధీనగర్ 1991 జూన్ 21 1993 జూలై 2610వపి.వి.నరసింహారావు 7 border|ఎడమ|frameless|100x100px అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయిలక్నో 1993 జూలై 21 1996 మే 10 8 ఎడమ|frameless|94x94px పి.వి.నరసింహారావుబెర్హంపూర్  1996 మే 16 1996 మే 3111వవాజ్‌పేయి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (7) border|ఎడమ|frameless|94x94px అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయిలక్నో 1996 జూన్ 01 1997 డిసెంబరు 04దేవెగౌడ
ఐకె గుజ్రాల్ భారతీయ జనతా పార్టీ 9 border|ఎడమ|frameless|75x75px శరద్ పవార్బారామతి 1998 మార్చి 19 1999 ఏప్రిల్ 2612వఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ 10 ఎడమ|frameless|101x101px సోనియా గాంధీఅమేథి 1999 అక్టోబరు 31 2004 ఫిబ్రవరి 0613వ (6) border|ఎడమ|frameless|100x100px ఎల్.కె. అద్వానీగాంధీనగర్ 2004 మే 21 2009 డిసెంబరు 2014వమన్మోహన్ సింగ్ భారతీయ జనతా పార్టీ 11ఎడమ|frameless|112x112px సుష్మా స్వరాజ్విదిశ 2009 డిసెంబరు 21 2014 మే 1915వ –  ఖాళీ 2014 మే 20 2019 మే 2916వనరేంద్ర మోదీ లేదు. 2019 మే 30 2024 జూన్ 0817వ 12 ఎడమ|frameless|82x82px రాహుల్ గాంధీ రాయబరేలి 2024 జూన్ 09 అధికారంలో ఉన్న వ్యక్తి  18వ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ 

గణాంకాలు
పదవీకాలం ప్రకారం ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా
సంఖ్యపేరుపార్టీకాల వ్యవధిసుదీర్ఘ నిరంతర పదవీకాలంప్రతిపక్షం కాలం మొత్తం1లాల్ కృష్ణ అద్వానీబిజెపి5 సంవత్సరాలు, 213 రోజులు8 సంవత్సరాలు, 174 రోజులు2సుష్మా స్వరాజ్బిజెపి4 సంవత్సరాలు, 148 రోజులు4 సంవత్సరాలు,148 రోజులు3సోనియా గాంధీINC4 సంవత్సరాలు, 116 రోజులు4 సంవత్సరాలు, 116 రోజులు4అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయిబిజెపి2 సంవత్సరాలు, 289 రోజులు3 సంవత్సరాలు, 110 రోజులు5సి. ఎం. స్టీఫెన్INC1 సంవత్సరాలు, 89 రోజులు1 సంవత్సరాలు, 89 రోజులు6శరద్ చంద్ర పవార్INC1 సంవత్సరాలు, 38 రోజులు1 సంవత్సరాలు, 38 రోజులు7యశ్వంత్ రావ్ చవాన్INC1 సంవత్సరాలు, 20 రోజులు1 సంవత్సరాలు, 38 రోజులు8రామ్ సుభాగ్ సింగ్INC (O)1 సంవత్సరాలు, 10 రోజులు1 సంవత్సరాలు, 10 రోజులు9రాజీవ్ గాంధీINC1 సంవత్సరాలు, 6 రోజులు1 సంవత్సరాలు, 6 రోజులు10రాహుల్ గాంధీINC11జగ్జీవన్ రామ్JP25 రోజులు25 రోజులు12పి. వి. నరసింహారావుINC16 రోజులు16 రోజులు
లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష ఉప నాయకుల జాబితా
సంఖ్యచిత్తరువుపేరుఎన్నికైన నియోజకవర్గంకార్యాలయ వ్యవధిThe ordinal number of the term being served by the person specified in the row in the corresponding periodలోక్‌సభరాజకీయ పార్టీప్రతిపక్ష నాయకుడుపదవిని స్వీకరించిందిఆఫీస్‌ను విడిచిపెట్టిందివిధులు నిర్వహించిన కాలం 198x98px|ఎడమ|framelessసుష్మా స్వరాజ్విదిశ2009 జూన్ 3 2009 డిసెంబరు 21 201 రోజులు15వభారతీయ జనతా పార్టీrowspan=2 లాల్ కృష్ణ అద్వానీrowspan=2 2ఎడమ|framelessగోపీనాథ్ ముండేబీడ్2009 డిసెంబరు 222014 మే 18 4 సంవత్సరాలు, 147 రోజులుసుష్మా స్వరాజ్
మూలాలు

వర్గం:రాజకీయ నాయకులు