రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు

రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు భారతదేశ పార్లమెంటు ఎగువ సభలో రాజ్యసభకు ఎన్నికై, ప్రతిపక్షానికి నాయకత్వం వహించే  సభ్యుడు . రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు ప్రభుత్వంలో లేని రాజ్యసభలో అతిపెద్ద రాజకీయ పార్టీ పార్లమెంటరీ చైర్‌పర్సన్. 1987లో ప్రధాన ప్రతిపక్షం కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన శ్యాంనందన్ మిశ్రాను రాజ్యసభలో గుర్తింపు పొందిన మొదటి ప్రతిపక్ష పార్టీ నాయకుడిగా నియమితుడయ్యాడు. 1977లో భారత పార్లమెంటు ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీకి గుర్తింపునిచ్చే చట్టాన్ని రూపొందించింది. దీని ప్రకారం ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీగా గుర్తింపు లభించాలంటే సభలోని మొత్తం స్థానాల్లో 1/10వ వంతు స్థానాలు పొంది ఉండాలి. ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీ నేతకు కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రికి లభించే వసతి, హోదా లభిస్తాయి. ఈ చట్టం చేసిన అనంతరం రాజ్యసభలో గుర్తింపు పొందిన మొదటి ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీ నేతగా కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన కమలాపతి త్రిపాఠి (1977) నిలిచాడు. భారతదేశ ప్రాధాన్యత క్రమంలో పదవి హోల్డర్ 7వ స్థానంలో ఉంటాడు.

 చరిత్ర 
1969 వరకు రాజ్యసభలో, ప్రతిపక్ష నాయకుడి బిరుదు వాస్తవంగా మాత్రమే ఉండేది. అధికారిక గుర్తింపు, హోదా లేదా ప్రత్యేక హక్కులు లేవు. తరువాత, ప్రతిపక్ష నాయకుడికి అధికారిక గుర్తింపు ఇవ్వబడింది. వారి జీతం, భత్యాలను చట్టం, 1977 ద్వారా పొడిగించారు. అప్పటి నుండి, రాజ్యసభలో నాయకుడు మూడు షరతులను లోబడి ఉండాలి, అవి,

 అతను రాజ్య సభలో సభ్యుడిగా ఉండాలి
 ప్రభుత్వం అత్యధిక సంఖ్యా బలాన్ని కలిగి ఉండటానికి వ్యతిరేక పార్టీ సభ్యుడు లేదా నాయకుడు అయిఉండాలి
 రాజ్యసభ చైర్‌పర్సన్ చేత గుర్తింపు పొందాలి

1969 డిసెంబరులో, కాంగ్రెస్ పార్టీ (O) పార్లమెంటులో ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీగా గుర్తించబడింది. దాని నాయకుడు శ్యామ్ నందన్ మిశ్రా ప్రతిపక్ష నాయకుడి పాత్ర పోషిస్తున్నారు. శ్యామ్ నందన్ ప్రసాద్ మిశ్రా తన పదవీకాలం పూర్తయిన తర్వాత ఎం.ఎస్. గురుపాదస్వామి రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా ఎన్నికయ్యారు. అయితే, గురుపాదస్వామి నియామకాన్ని అధికారిక ప్రకటన లేకుండా ప్రకటించారు.

 పాత్ర, బాధ్యతలు 
మరింత సమాచారం: అధికారిక ప్రతిపక్షం (భారతదేశం)

ప్రతిపక్ష నాయకుడు (LoP) మైనారిటీల హక్కుల కోసం రూపొందించిన ప్రభుత్వ విధానాలను పరిశీలిస్తాడు. చర్చను డిమాండ్ చేస్తాడు. పాలక పార్టీ అటువంటి విధానంపై చర్చలను నివారించడానికి ప్రయత్నిస్తే ప్రభుత్వాన్ని విమర్శిస్తాడు. జాతీయ భద్రతకు భద్రతా ముప్పు కలిగించినప్పుడు LoP దేశ విదేశీ సంబంధాలు, వాణిజ్యంపై కూడా చర్చలు జరుపుతుంది.

 ప్రత్యేక హక్కులు, జీతం 
ప్రభుత్వ విధానాలలో, అధికార పార్టీ వాటిని అమలు చేయడంలో ప్రతిపక్ష నాయకులు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తారు. కొన్నిసార్లు, ప్రతిపక్ష నాయకులు దేశ జాతీయ భద్రత మరియు అభివృద్ధి గురించి ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నిస్తారు.భారత రాజ్యాంగం 1977 నవంబరు 1న ప్రతిపక్ష నాయకుల కోసం ప్రత్యేక చట్టాన్ని రూపొందించిన తర్వాత, జీతం పొడిగించబడింది.Salary and other suitable facilities are extended to them through a separate legislation brought into force on 1 November 1977

ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా
రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకులుగా ఈ క్రింది సభ్యులు ఉన్నారు.
సంఖ్య చిత్తరువుపేరు(జననంమరణం)నియోజకవర్గంపదవీకాలం రాజకీయ పార్టీ ప్రభుత్వం సభా నాయకుడుఅధ్యక్షుడు అధికారిక ప్రతిపక్షం లేదు (13 మే 195217 డిసెంబర్ 1969)170pxశ్యామ్ నందన్ ప్రసాద్ మిశ్రా  18 డిసెంబరు 1969 11 మార్చి 1971  ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్గనైజేషన్)ఇందిరా IIకోదార్‌దాస్ కాళిదాస్ షా గోపాల్ స్వరూప్ పాఠక్270pxఎంఎస్ గురుపాదస్వామి24 మార్చి 19712 ఏప్రిల్ 1972ఇందిరా IIIఉమా శంకర్ దీక్షిత్ అధికారిక ప్రతిపక్షం లేదు  (2 ఏప్రిల్ 197230 మార్చి  1977)370pxకమలాపతి త్రిపాఠి30 మార్చి 197715 ఫిబ్రవరి 1978 ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్) దేశాయ్ ఎల్. కె. అద్వానీ బి.డి. జెట్టి470pxభోలా పాశ్వాన్ శాస్త్రి24 ఫిబ్రవరి 197823 మార్చి 1978 (3) 70px కమలాపతి త్రిపాఠి 23 మార్చి 1978 8 జనవరి 1980 భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (యు)చరణ్కె.సి.పంత్ మహమ్మద్ హిదాయతుల్లా570pxఎల్‌కే అద్వానీ21 జనవరి 19807 ఏప్రిల్ 1980జనతా పార్టీగాంధీ IV ప్రణబ్ ముఖర్జీ అధికారిక ప్రతిపక్షం లేదు  (7 ఏప్రిల్  198018 డిసెంబరు 1989) 6 70px పి. శివ శంకర్ 18 డిసెంబరు 1989 2 జనవరి 1991  భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఐ) వీ.పీ.సింగ్ ఎం.ఎస్. గురుపాదస్వామి శంకర్ దయాళ్ శర్మ చంద్ర శేఖర్యశ్వంత్ సిన్హా(2)70pxఎం.ఎస్. గురుపాదస్వామి28 జూన్ 199121 జూలై1991 జనతాదళ్|రావు|colspan="2"| ఖాళీ
|-
!7
|bgcolor=""|
|70px
|జైపాల్ రెడ్డి 
|22 జూలై1991
|29 జూన్ 1992
|
|rowspan="3"| శంకర్రావు చవాన్
|rowspan="3" bgcolor=""|
|-
!rowspan="2"| 8
|rowspan="2" bgcolor=""|
|rowspan="2"| 75px
|rowspan="2"| సికందర్ భక్త్
|rowspan="2"| 7 జూలై1992
|rowspan="2"| 16 మే 1996
|rowspan="2"| 
|rowspan="2"| భారతీయ జనతా పార్టీ
|-
|rowspan="5"| కె. ఆర్. నారాయణన్
|-
!9
|bgcolor=""|
|70px
|శంకర్రావ్ చవాన్
|23 మే 1996
|1 జూన్ 1996
|
|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|style="background:#FFA551;"| వాజ్‌పేయి I
|సికందర్ బఖ్త్ 
|bgcolor=""|
|-
!rowspan="4"| (8)
|rowspan="4" bgcolor=""|
|rowspan="4"| 75px
|rowspan="4"| సికందర్ బఖ్త్
|rowspan="4"| 1 జూన్ 1996
|rowspan="4"| 19 మార్చి 1998
|rowspan="4"| 
|rowspan="4"| భారతీయ జనతా పార్టీ
|rowspan="2" style="background:#4C915F;"|దేవెగౌడ
|ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్
|bgcolor=""|
|-
|హెచ్.డి.దేవెగౌడ
|bgcolor=""|
|-
|rowspan="2" style="background:#4C915F;"| గుజ్రాల్
|rowspan="2"| ఐ.కె.గుజ్రాల్
|rowspan="2" bgcolor=""|
|-
|rowspan="3"| కృష్ణకాంత్
|-
!rowspan="3"| 10
|rowspan="3" bgcolor=""|
|rowspan="3"| 70px
|rowspan="3"| మన్మోహన్ సింగ్
|rowspan="3"| 19 మార్చి 1998
|rowspan="3"| 22 మే 2004
|rowspan="3"| 
|rowspan="3"| భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|style="background:#FFA551;"| వాజ్‌పేయి II
|సికందర్ బఖ్త్
|bgcolor=""|
|-
|rowspan="2" style="background:#FFA551;"| వాజ్‌పేయి III
|rowspan="2"| జస్వంత్ సింగ్
|rowspan="2" bgcolor=""|
|-
|rowspan="2"| భైరోన్ సింగ్ షెకావత్
|-
!rowspan="2"| 11
|rowspan="2" bgcolor=""|
|rowspan="2"| 70px
|rowspan="2"| జస్వంత్ సింగ్
|rowspan="2"| 3 జూన్ 2004
|rowspan="2"| 16 మే 2009
|rowspan="2"| 
|rowspan="3"| భారతీయ జనతా పార్టీ
|rowspan="2" bgcolor="#87CEEB" | మన్మోహన్ I మన్మోహన్ సింగ్ముహమ్మద్ హమీద్ అన్సారి1270pxఅరుణ్ జైట్లీ 3 జూన్ 200926 మే 2014మన్మోహన్ II 13 70px గులాం నబీ ఆజాద్ 8 జూన్ 201410 ఫిబ్రవరి 2015  భారత జాతీయ కాంగ్రెస్  మోదీ I''' అరుణ్ జైట్లీ 23 ఫిబ్రవరి 2015 15 ఫిబ్రవరి 2021 ఎం. వెంకయ్య నాయుడు మోదీ II థావర్ చంద్ గెహ్లాట్ 14 70px మల్లికార్జున్ ఖర్గే 16 ఫిబ్రవరి 2021 అధికారంలో ఉన్నారు  పీయూష్ గోయెల్జగదీప్ ధన్కర్మోదీ IIIజె.పి.నడ్డా

 రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష ఉప నాయకులు 
రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష ఉప నాయకుడు పార్లమెంటు, రాజ్యసభకు ఎన్నికైన సభ్యుడు, భారత పార్లమెంటు ఎగువ సభలో ప్రతిపక్ష డిప్యూటీ నాయకుడిగా సేవలందిస్తాడు.
సంఖ్యచిత్తరువుపేరు
(జననంమరణం) నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీప్రతిపక్ష నాయకుడు170x70pxఎస్.ఎస్.అహ్లువాలియా3  జూన్ 
20092 ఏప్రిల్ 
2012భారతీయ జనతా పార్టీఅరుణ్ జైట్లీ2105x105pxరవి శంకర్ ప్రసాద్20 జూలై
201226 మే 
20143108x108pxఆనంద్ శర్మ8  జూన్ 
20142 ఏప్రిల్ 
2022భారత జాతీయ కాంగ్రెస్గులాం నబీ ఆజాద్మల్లికార్జున్ ఖర్గేతాత్కాలిక84x84pxపి. చిదంబరం3 ఏప్రిల్ 
202213 మార్చి
2023471x71pxప్రమోద్ తివారీ13 మార్చి
2023పదవిలో ఉన్నారు

 ఇవి కూడా చూడండి 

 భారత ఉపరాష్ట్రపతి (రాజ్యసభ ఛైర్మన్)
 రాజ్యసభ డిప్యూటీ చైర్‌పర్సన్
 లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు
 రాజ్యసభలో సభా నాయకుడు
 లోక్‌సభలో సభా నాయకుడు
 రాజ్యసభ సెక్రటరీ జనరల్

మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ రాజకీయ కార్యాలయ అధిపతుల జాబితాలు
వర్గం:రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితాలు
వర్గం:రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకులు
వర్గం:భారత ప్రతిపక్ష నేతలు
వర్గం:రాజ్యసభ