విష్ణుపాద దేవాలయం (గయ)

విష్ణుపాద ఆలయం ;  హిందూ ఆలయంగా విష్ణువుకు అంకితమైన పుణ్యక్షేత్రం. ఇది బీహార్ రాష్ట్రంలోని గయా నగరంలో, ఫల్గు నది తీరాన ఉంది. పురాణ ప్రకారం, ఇక్కడే విష్ణువు రాక్షసుడైన గయాసురుని సంహరించాడని లేదా అతన్ని భూమిలోకి నొక్కివేసాడని విశ్వసిస్తారు. ఆలయంలో 40 సెం.మీ. పొడవైన విష్ణువు పాదముద్ర ఒక ఘనమైన బసాల్ట్ శిలపై చెక్కబడి ఉంది. ఈ శిలను “ధర్మశిల” అని పిలుస్తారు. విష్ణువు గయాసురుని వక్షస్థలంపై పాదముంచి అతన్ని భూమిలోకి నొక్కివేసినప్పుడు ఆ ముద్ర ఏర్పడిందని నమ్మకం. ఆలయ గోపురంపై సుమారు 50 కిలోల బరువున్న బంగారు ధ్వజం స్థాపించబడింది. దీనిని గయపాల్ పండా బాల్ గోవింద్ సేన్ అనే భక్తుడు దానం చేశాడు.

ఈ ఆలయం శ్రాద్ధ క్రియాకాండల కోసం గయాలోని ప్రధాన కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. గయావాల్ బ్రాహ్మణులు (గయావాల్ తీర్థ పురోహితులు లేదా గయా పండాలు అని కూడా పిలుస్తారు) ఈ ఆలయ సంప్రదాయ పురోహితులు. సంతులు మాధ్వాచార్యులు, చైతన్య మహాప్రభు, వల్లభాచార్యులు ఈ క్షేత్రాన్ని సందర్శించినట్లు ప్రస్తావించబడింది.

 నిర్మాణ శైలి 
ఆలయం మధ్యలో విష్ణువు పాదముద్రలతో ఈ ఆలయం నిర్మించబడిందని విశ్వసిస్తారు. హిందూమతంలో ఈ పాదముద్ర, విష్ణువు గయాసురుని వక్షస్థలంపై పాదముంచి అతన్ని అదుపులోకి తీసుకున్న సంఘటనకు సూచికగా భావిస్తారు. విష్ణుపాద మందిరం అంతర్భాగంలో 40 సెం.మీ. పొడవైన విష్ణువు పాదముద్ర ఘన శిలపై చెక్కబడి, వెండి పూతపూయబడిన పాత్రతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటుంది. ఈ ఆలయపు ఎత్తు సుమారు 30 మీటర్లు. ఆలయంలో అందంగా చెక్కబడిన 8 వరుసల స్తంభాలు ఉండి, అవి మండపాన్ని ఆధారంగా నిలబెట్టాయి.

ఆలయం భారీ బూడిదరంగు గ్రానైట్ రాళ్లతో నిర్మించబడింది. ఈ రాళ్లు ఇనుప కట్టెల సహాయంతో బిగించబడ్డాయి. అష్టభుజాకార గర్భగృహం తూర్పు దిశగా ముఖంగా ఉంటుంది. పిరమిడ్ ఆకారంలో ఉన్న గోపురం సుమారు 100 అడుగుల ఎత్తుకు పైకి ఎగసి ఉంటుంది. గోపురానికి వంపులతో కూడిన ప్రక్కలు ఉండి, అవి లోపలి-బయటి భాగాలతో ప్రత్యామ్నాయంగా నిర్మించబడ్డాయి. ఈ భాగాలు కోణంలో అమర్చబడి, పైభాగంలో కలిసే శిఖరాల శ్రేణిని సృష్టిస్తాయి. ఆలయ ప్రాంగణంలో అమరమైన వటవృక్షం అయిన అక్షయవటము నిలిచి ఉంది. ఇక్కడే మరణించిన వారి అంతిమ క్రియలు నిర్వహించబడతాయి.

 చరిత్ర, స్థానం 
ఈ ఆలయ నిర్మాణం ఏ కాలంలో జరిగిందనే విషయంపై స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు. అయితే, పురాణ కథనాల ప్రకారం రాముడు, సీత ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించినట్లు విశ్వసించబడుతుంది. ప్రస్తుత నిర్మాణాన్ని ఇందూర్ పాలకురాలైన దేవీ అహల్యాబాయి హోల్కర్ 1787 సంవత్సరంలో ఫల్గు నది తీరాన పునర్నిర్మించారు.

అహల్యాబాయి హోల్కర్ ఆలయ నిర్మాణానికి ఉత్తమ రాయి ఎంపిక చేయుటకు తన అధికారులను సమగ్ర పరిశీలనకు పంపించారు. వారు మొత్తం ప్రాంతాన్ని పరిశీలించి, చివరికి జయనగర్ ప్రాంతంలో లభ్యమయ్యే ముంగేర్ నల్లరాయిని అత్యుత్తమమైనదిగా నిర్ణయించారు. ఆ సమయంలో గయాకు సరైన రహదారులు లేకపోవడం, పర్వత ప్రాంతాలు దూరంగా ఉండటం వలన, రాళ్లను సులభంగా చెక్కి గయాకు తరలించగల మరో కొండను అధికారులు గుర్తించారు. ఆ ప్రదేశం గయా జిల్లాలోని బఠాని అనే చిన్న గ్రామానికి సమీపంలో ఉంది.

ఆలయ నిర్మాణానికి కావలసిన శిల్పులను రాజస్థాన్ నుండి రప్పించారు. వారు బీహార్లోని పథర్‌కట్టీ (పర్యాటక ప్రదేశంగా ప్రసిద్ధిగాంచిన గ్రామం)లో రాళ్లను చెక్కడం ప్రారంభించారు. అనంతరం సిద్ధమైన భాగాలను గయాలోని విష్ణుపాద ఆలయ స్థలానికి తీసుకువచ్చి, అక్కడ తుది నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేశారు. నిర్మాణం పూర్తయ్యిన తరువాత చాలామంది శిల్పులు తమ స్వస్థలాలకు తిరిగి వెళ్లగా, కొందరు పథర్‌కట్టీ గ్రామంలోనే స్థిరపడ్డారు.

బీహార్ ప్రభుత్వం ఈ ప్రదేశాన్ని బీహార్ రాష్ట్రంలోని ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రములలో ఒకటిగా గుర్తించింది.

విష్ణుపాద ఆలయానికి నైరుతి దిశలో ఉన్న బ్రహ్మజుని కొండపైకి వెళ్లేందుకు 1000 రాతి మెట్లు నిర్మించబడ్డాయి. ఆ కొండపై నుంచి గయా నగరం, విష్ణుపాద ఆలయ దృశ్యం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఈ ప్రాంతం కూడా పర్యాటకులకు ఆకర్షణీయమైన ప్రదేశంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అదనంగా, ఈ ఆలయ సమీపంలో అనేక చిన్న దేవాలయాలు కూడా ఉన్నాయి.

 పురాణ కథనం 
ఎడమ|thumb|200x200px|విష్ణుపాద మందిరం అంతర్భాగంలో ఉన్న విష్ణుపాదం — ఘనశిలపై 40 సెం.మీ. పొడవైన పాదముద్ర, వెండి పూతపూయబడిన పాత్రతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
ఒకసారి గయాసురుడు అనే రాక్షసుడు ఘోర తపస్సు చేశాడు. అతడు తనను దర్శించిన ప్రతి ఒక్కరికీ మోక్షం లభించాలనే వరం కోరాడు. ధార్మిక జీవితాన్ని గడపడం ద్వారా సాధ్యమయ్యే మోక్షం, గయాసురుని దర్శనం ద్వారా సులభంగా లభించడం ప్రారంభమైంది. దీనివల్ల అధర్ములు కూడా సులభంగా మోక్షాన్ని పొందే పరిస్థితి ఏర్పడింది. దీనిని నివారించేందుకు విష్ణువు గయాసురుని భూమిలోకి దిగమన్నాడు. అనంతరం తన కుడి పాదాన్ని గయాసురుని శిరస్సుపై ఉంచి అతన్ని భూమి అడుగునకు నొక్కివేశాడు. ఆ సమయంలో విష్ణువు పాదముద్ర భూమిపై మిగిలిపోయిందని విశ్వసిస్తారు; అదే నేటికీ దర్శనమిస్తున్న విష్ణుపాదం.

ఈ పాదముద్రలో తొమ్మిది ప్రత్యేక చిహ్నాలు కనిపిస్తాయని చెబుతారు. అందులో శంఖం, చక్రం, గదా మొదలైనవి ఉన్నాయి. ఇవి విష్ణువుకు సంబంధించిన ఆయుధాలుగా భావించబడుతాయి. భూమిలోకి నొక్కివేయబడిన గయాసురుడు ఆహారం కోరగా, విష్ణువు ప్రతి రోజూ ఎవరో ఒకరు అతనికి పిండప్రదానం (ఆహారార్పణ) చేస్తారని వరమిచ్చాడు. అలా ఆహారం సమర్పించిన వారి ఆత్మలు స్వర్గాన్ని చేరుతాయని విశ్వాసం. ఏదైనా రోజున గయాసురునికి ఆహారం అందకపోతే అతను మళ్లీ భూమిమీదకు వస్తాడని నమ్మకం. అందుచేత దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన భక్తులు తమ పితృదేవతల శ్రేయస్సుకోసం ప్రతిరోజూ పిండప్రదానం చేసి గయాసురునికి ఆహారం సమర్పిస్తారు.

ఈ కథతో సన్నిహిత సంబంధం కలిగిన పవిత్ర శిలను “ధర్మశిల” అని పిలుస్తారు. ఇది విష్ణువు పాదం మొదట భూమిని స్పృశించిన ప్రదేశాన్ని సూచిస్తుందని విశ్వసిస్తారు. భక్తులు దీనిని శాంతి, శ్రేయస్సుకు ప్రతీకగా పూజిస్తారు. దేశంలోని అనేక ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన ప్రజలు తమ పితృదేవతల ఆత్మశాంతికోసం ప్రార్థిస్తూ గయాసురునికి పిండప్రదానం చేస్తూ, అతను భూమిలోనే ఉండి తమ ఆత్మలు స్వర్గానికి చేరాలని ఆకాంక్షిస్తారు.

 సూచనలు 

 గ్రంథసూచి 










 బాహ్య లింకులు 

 India-ChinaEncyclopedia_Vol-1.pdf – భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ
 గయా చరిత్ర – బీహార్ ప్రభుత్వం
 pind daan pandit satyam barik గయా పిండదాన సేవలు
 విష్ణుపాద ఆలయం – Bihar State Tourism Development Corporation
 గయాలోని దర్శనీయ ప్రదేశాలు – బీహార్ ప్రభుత్వం

వర్గం:బీహార్‌లోని హిందూ ఆలయాలు
వర్గం:గయా
వర్గం:గయ జిల్లాలోని పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:విష్ణువు యొక్క అభిమాన ఆలయాలు
వర్గం:పౌరాణిక పాదముద్రలు
వర్గం:బీహార్ పర్యాటక ప్రదేశాలు