లోక్‌సభలో సభా నాయకుడు

లోక్‌సభలో సభా నాయకుడు లోక్‌సభలో మెజారిటీని కలిగి ఉన్న పార్టీ పార్లమెంటరీ చైర్‌పర్సన్, సభలో ప్రభుత్వ వ్యవహారాలకు బాధ్యత వహిస్తారు.  ప్రధానమంత్రి లోక్‌సభ సభ్యుడు కాకపోతే, వారు సభా నాయకుడిని నియమించవచ్చు.

 చరిత్ర 
లోక్‌సభలో పదిహేడు మంది వ్యక్తులు (2025 జూన్ నాటికి) సభా నాయకుడిగా పనిచేశారు. వీరిలో పన్నెండు మంది వ్యక్తులు (గుల్జారీలాల్ నందాతో సహా) ప్రధానమంత్రులుగా, సభా నాయకుడిగా పనిచేశారు. 1951 సార్వత్రిక ఎన్నికల తర్వాత జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ సభకు మొదటి నాయకుడిగా ఎన్నికయ్యారు. 

అతను 1964లో మరణించే వరకు సభా నాయకుడిగా పనిచేశారు. అతని మరణానంతరం, తాత్కాలిక ప్రధాన మంత్రి గుల్జారీలాల్ నందా కొంతకాలం సభా నాయకుడిగా పనిచేశారు. తాత్కాలిక ప్రధాన మంత్రి లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి సభా నాయకుడిగా పనిచేశారు.

1966లో ప్రధానమంత్రిగా ఇందిరాగాంధీ నియామకం తర్వాత రాజ్యసభ సభ్యురాలిగా ఉన్నారు. అందువల్ల పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి సత్య నారాయణ్ సిన్హాను లోక్‌సభలో సభా నాయకుడుగా నియమించారు. 1967 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో లోక్‌సభకు ఎన్నికైన తర్వాత, సిన్హా స్థానంలో గాంధీ నియమితులయ్యారు. అందువల్ల సిన్హా ప్రధానమంత్రి కాని సభా నాయకుడు అయ్యారు. 

ప్రధాన మంత్రులు మొరార్జీ దేశాయ్, చరణ్ సింగ్, ఇందిరా గాంధీ, రాజీవ్ గాంధీ, వి.పి. సింగ్, చంద్రశేఖర్, పి.వి. నరసింహారావు, అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయిలు కూడా సభా నాయకులుగా పనిచేశారు. 1991 సార్వత్రిక ఎన్నికల తర్వాత, కొత్తగా నియమితులైన ప్రధాన మంత్రి పి.వి. నరసింహారావు పార్లమెంటులోని రెండు సభలకు ఎన్నిక కాలేదు. 1991 నవంబరులో జరిగిన ఉప ఎన్నికలో నంద్యాల నుండి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ప్రధానమంత్రి నరసింహారావు ఎన్నికయ్యే వరకు విద్యా మంత్రి అర్జున్ సింగ్ సభా నాయకుడుగా పనిచేశారు.

జనతాదళ్ ప్రధానులు హెచ్.డి. దేవెగౌడ, ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్ రాజ్యసభ సభ్యులుగా ఉన్నారు. అందువల్ల రైల్వే మంత్రి రామ్ విలాస్ పాశ్వాన్, మంత్రివర్గంలో సీనియర్ సభ్యుడు కావడంతో, ఇద్దరు ప్రధానుల కింద సభా నాయకుడుగా పనిచేశారు. అదేవిధంగా, ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ 2004 నుండి 2014 వరకు తన ప్రధానమంత్రి పదవిలో రాజ్యసభ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. 

కేంద్ర మంత్రివర్గంలో అత్యంత సీనియర్ మంత్రి ప్రణబ్ ముఖర్జీ 2004 నుండి భారత రాష్ట్రపతిగా ఎన్నికైన తర్వాత 2012లో లోక్‌సభకు రాజీనామా చేసే వరకు సభా నాయకుడిగా పనిచేశారు. అతని తర్వాత హోంమంత్రి సుశీల్‌కుమార్ షిండే సభా నాయకుడిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.

ప్రస్తుత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ 2014 నుండి సభా నాయకుడిగా పనిచేస్తున్నారు.

లోక్‌సభలో సభా నాయకుల జాబితా
కీ
 హత్యకు గురయ్యారు లేదా పదవిలో ఉండగా మరణించారు
లోక్‌సభచిత్తరువుపేరు(జననంమరణం)నియోజకవర్గంపదవీకాలంనిర్వహించిన మంత్రి పదవులురాజకీయ పార్టీప్రభుత్వంప్రధాన మంత్రిస్పీకరు1వ65pxజవహర్‌లాల్ నెహ్రూ  (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1952  1957 ప్రధాన మంత్రి
విదేశాంగ, కామన్వెల్త్ వ్యవహారాల మంత్రి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్నెహ్రూ II స్వయంగాజి.వి.మావలాంకర్ఎం.ఎ.అయ్యంగార్2వ1957 1962 నెహ్రూ III3వ1962 1964     నెహ్రూ IVహుకం సింగ్65pxగుల్జారీలాల్ నందా (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 19641964తాత్కాలిక ప్రధాన మంత్రి
హోం వ్యవహారాల మంత్రి
విదేశాంగ మంత్రినందా Iస్వయంగా65pxలాల్ బహదూర్ శాస్త్రి  (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1964 1966  ప్రధాన మంత్రిశాస్త్రిస్వయంగా65pxగుల్జారీలాల్ నందా  (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1966 1966 తాత్కాలిక ప్రధాన మంత్రి
హోం వ్యవహారాల మంత్రి నందా IIస్వయంగా65pxసత్య నారాయణ్ సిన్హా (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1966 1967  పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి ఇందిర Iఇందిరా గాంధీ4వ65pxఇందిరా గాంధీ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1967 1970 ప్రధాన మంత్రి
విదేశాంగ మంత్రి

ఆర్థిక మంత్రి

హోం వ్యవహారాల మంత్రి

రక్షణ మంత్రి
}స్వయంగానీలం సంజీవరెడ్డిగుర్దియాల్ సింగ్ ధిల్లాన్5వ1971 1977  ఇందిర IIబలి రామ్ భగత్6వ65pxమొరార్జీ దేశాయ్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1977 1979 ప్రధాన మంత్రి
ఆర్థిక మంత్రి

హోం వ్యవహారాల మంత్రి జనతా పార్టీ దేశాయ్స్వయంగానీలం సంజీవరెడ్డికె. ఎస్. హెగ్డే65pxచరణ్ సింగ్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1979 1979 ప్రధాన మంత్రిజనతా పార్టీ (సెక్యులర్)చరణ్ సింగ్స్వయంగా7వ65pxఇందిరా గాంధీ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1980 1984 ప్రధాన మంత్రి
రక్షణ మంత్రి 

విదేశాంగ మంత్రిభారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఇందిర IIIస్వయంగాబలరామ్ జాఖర్65pxరాజీవ్ గాంధీ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1984 1984 1984ప్రధాన మంత్రి
విదేశాంగ మంత్రి

రక్షణ మంత్రి

ఆర్థిక మంత్రి
}రాజీవ్స్వయంగా8వ1984 1989 9వ65pxవిశ్వనాథ్ ప్రతాప్ సింగ్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1989 1990 ప్రధాన మంత్రి
రక్షణ మంత్రి, మానవ వనరుల అభివృద్ధి
విదేశాంగ మంత్రి జనతాదళ్వీ. పీ. సింగ్స్వయంగారబీ రాయ్65pxచంద్ర శేఖర్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1990 1991 ప్రధాన మంత్రి
విదేశాంగ మంత్రి  సమాజ్‌వాది జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ) చంద్రశేఖర్స్వయంగా10వ65pxఅర్జున్ సింగ్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1991 1991 మానవ వనరుల అభివృద్ధి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్  రావుపి. వి. నరసింహారావుశివరాజ్ పాటిల్65pxపి. వి. నరసింహారావు (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1991 1996 ప్రధాన మంత్రి
విదేశాంగ మంత్రి  

రక్షణ మంత్రి

రైల్వే మంత్రిస్వయంగా11వ65pxఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి  (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 19961996 ప్రధాన మంత్రి
రసాయనాలు, ఎరువుల మంత్రి
వస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ
వాణిజ్య పరిశ్రమల మంత్రి భారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి1స్వయంగా  పి. ఎ. సంగ్మా 65px రామ్ విలాస్ పాశ్వాన్  (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1996 1997 రైల్వే మంత్రి
పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిజనతాదళ్ దేవెగౌడహెచ్. డి. దేవెగౌడ గుజ్రాల్ఐ.కె.గుజ్రాల్12వ65pxఅటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి  (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 1998 1999 ప్రధాన మంత్రి
విదేశాంగ మంత్రి  

సమాచార ప్రసార మంత్రి,
కమ్యూనికేషన్లు సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ 

భారత సాంప్రదాయేతర ఇంధన వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ

బొగ్గు మంత్రి, గనులు

 పర్యావరణ అటవీ మంత్రిభారతీయ జనతా పార్టీవాజ్‌పేయి II స్వయంగాజి. ఎం. సి. బాలయోగి13వ1999 2004 వాజ్‌పేయి IIIమనోహర్ జోషి14వ65pxప్రణబ్ ముఖర్జీ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 2004 2009 రక్షణ మంత్రి

విదేశాంగ మంత్రి

ఆర్థిక మంత్రి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మన్మోహన్ సింగ్ Iమన్మోహన్ సింగ్సోమనాథ్ ఛటర్జీ15వ2009 2012 మన్మోహన్ సింగ్ IIమీరా కుమార్65pxసుశీల్ కుమార్ షిండే (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 2012 2014  హోం వ్యవహారాల మంత్రి16వ65pxనరేంద్ర మోదీ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) 2014 2019 ప్రధాన మంత్రి
సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు, పెన్షన్ల మంత్రి
సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రి, భూ శాస్త్రాలుభారతీయ జనతా పార్టీమోదీ Iస్వయంగాసుమిత్రా మహాజన్17వ2019 2024మోదీ IIఓం బిర్లా18వ2024 అధికారంలో ఉన్నారుమోదీ III

 ఇవి కూడా చూడండి 

 లోక్‌సభ స్పీకర్
 లోక్‌సభ డిప్యూటీ స్పీకర్
 రాజ్యసభలో సభా నాయకుడు
 లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు
 రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు
 లోక్‌సభ సెక్రటరీ జనరల్

మూలాలు

వర్గం:లోక్‌సభ
వర్గం:లోక్‌సభ నాయకులు
వర్గం:భారతదేశ రాజకీయ కార్యాలయ అధిపతుల జాబితాలు
వర్గం:లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితాలు

 ఇతర మూలాలు