నంద్యాల జిల్లా

నంద్యాల జిల్లా ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ 2022లో భాగంగా పాత కర్నూలు జిల్లాలో కొంత భూభాగంతో కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లా. జిల్లా కేంద్రం నంద్యాల. జిల్లాలో ఆపరేషన్ టైగర్ ప్రాజెక్టు కింద అభివృద్ధి చేసిన, ప్రపంచంలోకెల్లా పెద్దదైన, వన్యమృగ సంరక్షణ కేంద్రం (శ్రీశైలం - నాగార్జునసాగర్) ఉంది. శ్రీశైల క్షేత్రం, మంత్రాలయం, మహానంది అహోబిలం జిల్లాలో ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్రాలు. కృష్ణా నదిపై ఇక్కడ నిర్మించబడ్డ శ్రీశైలం ఆనకట్ట దేశంలోని అతిపెద్ద వాటిలో ఒకటి. లక్షలాది ఎకరాలకు నీరందించడమే కాక, విద్యుదుత్పత్తిలో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికే ప్రధాన వనరుగా ఉంది. చిత్రావతి, కుందేరు, పాపాఘ్ని, సగిలేరు, చెయ్యేరు నదులు నంద్యాల జిల్లాలో ప్రవహించే ప్రధాన నదులు. నల్లమల కొండలు ఈ జిల్లాలో విస్తారంగా వ్యాపించి ఉన్నాయి.

పేరు వ్యుత్పత్తి
నంద్యాల అనే పేరు "నంది ఆలయం" అనే పదం నుండి వచ్చింది. ఇక్కడా తొమ్మిది నంది దేవాలయాలు ఉన్నాయి, వాటి ఆధారంగా నవ నందుల నంద్యాలగా పేరు వచ్చింది, కృష్ణ దేవ రాయలు కాలం నుండి ఈ దేవాలయాలకు ప్రాముఖ్యత ఉంది.

చరిత్ర
పూర్వం 14వ శతాబ్దంలో నందనమాహరాజు అనే ఒక రాజు ఉండేవాడు. ఆ రాజు చుట్టు నవ నందులని నిర్మించాక ఈ స్థలానికి "నంది ఆలయం" అను పేరు వచ్చింది. కాళక్రమమైన ఈ స్థలానికి "నంద్యాల" ‌అను వచ్చింది. జిల్లా పాత కర్నూలు జిల్లా నుండి ఏర్పడినందున కర్నూలు జిల్లా చరిత్రే దీనికి ఆధారం.

భౌగోళిక స్వరూపం
నంద్యాల జిల్లా 15° 27' 49 ఉత్తర అక్షాంశాలు, 78° 28' 43 తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య ఉంది. జిల్లా సగటు ఎత్తు సముద్ర మట్టంపై 100 అడుగులు. ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన కృష్ణా నది, తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని మహబూబ్ నగర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో వైఎస్‌ఆర్, అనంతపురం జిల్లాలు, పశ్చిమాన కర్నూలు జిల్లా, తూర్పున ప్రకాశం జిల్లా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. జిల్లా కేంద్రం నంద్యాల నుండి రాష్ట్ర రాజధాని అమరావతి 260 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.

ఖనిజాలు
బేతంచెర్ల ప్రాంతంలో సున్నపు రాయి విరివిగా లభిస్తుంది.
 పశుపక్ష్యాదులు
జిల్లాలోని రోళ్ళపాడు వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం అంతరించిపోతున్న బట్టమేక పక్షులకు ఆవాసము.

జనాభా గణాంకాలు
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా జనాభా 17.818 లక్షలు,, విస్తీర్ణం 9682 చ.కి. కి.మీ.ఉంది.

వాతావరణం
జిల్లా వాతావరణం సాధారణంగా ఆరోగ్యకరమైనది. వర్షపాతం చాలా అరుదు, భారీ మంచుతో గాలి తేలికగా ఉంటుంది. సంవత్సరం జిల్లా సాధారణ వర్షపాతం 724.9 మి.మీ. 2019-20లో 784.1 మి.మీ వర్షపాతం నమోదైంది.

నదులు
జిల్లా ప్రధాన నదులు కృష్ణ, కుందేరు. కుముద్వతి అని కూడా పిలువబడే కుందేరు ఎర్రమలస్‌కు పశ్చిమాన పుంజుకుని కుందేరు లోయలోకి దూసుకెళ్లి దక్షిణ దిశలో ప్రవహిస్తుంది. ఇది మిడ్తూరు, గడివేముల, నంద్యాల, గోస్పాడు, కోయిలకుంట్ల, దొర్నిపాడు, చాగలమర్రి మండలాల గుండా కడప జిల్లాలోకి ప్రవేశిస్తుంది.

భూమి వినియోగం
జిల్లా మొత్తం భౌగోళిక వైశాల్యం 9.154 లక్షల హెక్టార్లు. 2019-20 గణాంకాల ప్రకారం అటవీ ప్రాంతం 3.017 లక్షల హెక్టార్లు. ఇది మొత్తం భౌగోళిక ప్రాంతంలో 32.95%. విత్తిన నిఖర విస్తీర్ణం 3.37 లక్షల హెక్టార్లు, ఇది మొత్తం భౌగోళిక ప్రాంతంలో 36.87%.

పరిపాలన విభాగాలు
 రెవెన్యూ డివిజన్లు 
జిల్లాలో ఆత్మకూర్, నంద్యాల, డోన్ అనే మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లున్నాయి. ఇవి 29 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి.

మండలాలు
ఆత్మకూరు డివిజన్ లో 10 మండలాలు, డోన్ డివిజన్ లో 6 మండలాలు, నంద్యాల డివిజన్ లో 13 మండలాలున్నాయి.

ఆత్మకూరు డివిజను
శ్రీశైలం
ఆత్మకూరు
వెలుగోడు
నందికొట్కూరు
పగిడ్యాల
జూపాడు బంగ్లా
కొత్తపల్లె
పాములపాడు
మిడుతూరు
బండి ఆత్మకూరు
డోన్ డివిజను
డోన్
ప్యాపిలి
బేతంచర్ల
నంద్యాల డివిజను
నంద్యాల పట్టణ (పాత మండలానికి లింకు)
నంద్యాల గ్రామీణ (పాత మండలానికి లింకు)
గోస్పాడు
శిరివెళ్ళ
దొర్నిపాడు
ఉయ్యాలవాడ
చాగలమర్రి
రుద్రవరం
మహానంది
ఆళ్లగడ్డ
పాణ్యం
గడివేముల
నంద్యాల
 బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను
సంజామల
కొలిమిగుండ్ల
బనగానపల్లె
ఔకు 
కోవెలకుంట్ల

నగరాలు, పట్టణాలు
పట్టణాలు: నంద్యాల, డోన్, ఆత్మకూరు, ఆళ్లగడ్డ, బేతంచెర్ల, నందికొట్కూరు

రాజకీయ విభాగాలు

 లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు 
 నంద్యాల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం

 శాసనసభ నియోజకవర్గాలు (7) 
 ఆళ్లగడ్డ
 డోన్
 నందికొట్కూరు
 నంద్యాల
 బనగానపల్లె
 శ్రీశైలం
 పాణ్యం (పాక్షికం) (కొంత భాగం కర్నూలు జిల్లాలో ఉంది.)

నీటిపారుదల
జిల్లా స్థూల పంటల విస్తీర్ణం 1.88 లక్షల హెక్టార్లు. 2019-20లో కాలువలు, ట్యాంకులు, బావులు, ఇతర వనరుల ద్వారా సాగునీరు అందిస్తారు.
 పర్యాటక ఆకర్షణలు
 బెలూం గుహలు
 మంత్రాలయం
 అహోబిలం
 శ్రీశైలక్షేత్రం
 మహానంది
 యాగంటి
 రోళ్ళపాడు వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం 
 కొలను భారతి సరస్వతిదేవి దేవాలయం (శివపురం)
 శ్రీ దుర్గా భోగేశ్వర స్వామి దేవస్థానం (గడిగరేవుల)
 శ్రీ హటకేశ్వర స్వామి దేవస్థానం (హటకేశ్వరం)
 మద్దిలేటి లక్ష్మీ నరసింహస్వామి ఆలయం (బేతంచర్ల)
 చౌడేశ్వరీమాత ఆలయం (నందవరం)

చిత్రమాలిక

మూలాలు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు
వర్గం:2022 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
వర్గం:రాయలసీమ
వర్గం:నంద్యాల జిల్లా