భారత జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్

భారత జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ 1993లో భారత పార్లమెంటు మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం ప్రకారం 1993 అక్టోబరు 12న ఏర్పడింది. ఈ కమిషన్ రాజ్యాంగ బద్దంగా, చట్టబద్దంగా ప్రజలకు కల్పించిన హక్కుల రక్షణ బాధ్యతలు చేపడుతుంది.

దేశంలోని ఏ వ్యక్తి అయినా స్వేచ్ఛగా బతికే హక్కు ఉందని, అతని హక్కులకు భంగం కలిగించినా, అన్యాయంగా ఎన్ కౌంటర్ ల పేరిట చంపినా ప్రశ్నించేందుకు రాజ్యాంగం జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. తప్పు చేసిన ఏ వ్యక్తినైనా చట్టపరంగానే శిక్షించాలి కానీ చట్టాన్ని తీసుకుని ఏ విధమైన చర్యలు పాల్పడరాదు. అలాంటి పరిస్థితులు తలెత్తినప్పుడు మానవ హక్కుల కమిషన్ సుమోటోగా స్వీకరించి విచారిస్తుంది.

నిర్మాణం
జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ బహుళ సభ్య సంస్థ. దీనిలో ఒక చైర్మన్ నలుగురు సభ్యులు ఉంటారు. చైర్మన్ గా నియమితులయ్యే వ్యక్తి సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదవీ విరమణ చేసినవారై ఉండాలి. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా పనిచేస్తున్న లేదా పదవీ విరమణ చేసిన వారు ఒక సభ్యుడిగా ఉంటారు. మరో సభ్యుడు ఏదైనా హైకోర్టు నుంచి న్యాయమూర్తిగా పనిచేస్తున్న లేదా పదవీ విరమణ చేసిన వారై ఉండాలి. మిగిలిన ఇద్దరు సభ్యులు మానవ హక్కుల రంగంలో పరిజ్ఞానం ఉన్నవారై ఉండాలి. పై సభ్యులతో పాటు మరో నలుగురు పదవి రీత్యా సభ్యులుగా ఉంటారు.

నియామకం
జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ చైర్మన్, సభ్యులను రాష్ట్రపతి నియమిస్తాడు. వీరి నియామకంలో ప్రధాన మంత్రి అధ్యక్షతన ఆరుగురు సభ్యుల కమిటీ సలహా ఇస్తుంది.
భారత ప్రధాన మంత్రి (చైర్మన్)
కేంద్ర హోంశాఖ మంత్రి
 లోక్‌సభ స్పీకర్
రాజ్యసభ డిప్యూటీ చైర్మన్
లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు
రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు

పదవీకాలం,  తొలగింపు
జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ చైర్మన్, సభ్యుల పదవీ కాలం ఐదేళ్లు లేదా 70 ఏళ్ల వయసు వచ్చే వరకు. ఏది ముందైతే అది వర్తిస్తుంది. కమిషన్ చైర్మన్, సభ్యులను తొలగించే అధికారం రాష్ట్రపతికి ఉంటుంది.

విధులు
మానవ హక్కులను పరిరక్షించడం
జైళ్లలో ఉన్న ఖైదీలకు కనీస సౌకర్యాలు కల్పించాలని మార్గదర్శకాలు ఇవ్వడం
మానవ హక్కుల రంగంలో పరిశోధన చేపట్టడం
ప్రజలకు మానవ హక్కుల పట్ల అవగాహన కల్పించడం
కమిషన్‌కు సంవత్సరం కంటే ముందు జరిగిన విషయాలన విచారించే అధికారం లేదు

జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ చైర్మన్లు
 నెం.  ఫోటో  పేరు  పదవి కాలం 1.  60px  జస్టిస్ రంగనాథ్ మిశ్రా  1993 అక్టోబరు 12  1996 నవంబరు 24 2.  60px  జస్టిస్ ఎం.ఎన్. వెంకట చలయ్య  1996 నవంబరు 26  1999 అక్టోబరు 24  3.  60px  జస్టిస్ జేఎస్. వర్మ  1999 నవంబరు 4  2003 జనవరి 17 4.  60px  జస్టిస్ ఏ.ఎస్. ఆనంద్  2003 ఫిబ్రవరి 17  2006 అక్టోబరు 31  -  60x60px జస్టిస్ శివరాజ్ పాటిల్ ఆపద్ధర్మ చైర్మన్  2006 నవంబరు 1  2007 ఏప్రిల్ 1  5.  60px జస్టిస్ రాజేంద్ర బాబు  2007 ఏప్రిల్ 2  2009 మే 31 -  60x60px జస్టిస్ గోవింద్ మాథుర్  ఆపద్ధర్మ చైర్మన్  2009 జూన్ 1  2010 జూన్ 6  6.  60px  జస్టిస్ కే.జి. బాలకృష్ణన్  2010 జూన్ 7  2015 మే 11 -  60px  జస్టిస్ సీరియాక్ జోసెఫ్ ఆపద్ధర్మ చైర్మన్ 2015 మే 11  2016 ఫిబ్రవరి 28 7.  60px  జస్టిస్ హెచ్.ఎల్ దత్తు  2016 ఫిబ్రవరి 29  2020 డిసెంబరు 2 –  60x60px జస్టిస్ ప్రఫుల్ల చంద్ర పంత్  ఆపద్ధర్మ చైర్మన్  2 May 2021  1 June 20218.74x74pxజస్టిస్ అరుణ్‌ కుమార్ మిశ్రా  2021 జూన్ 2ప్రస్తుతం

మూలాలు

వర్గం:భారత రాజ్యాంగం