ఝాన్సీ

ఝాన్సీ, ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని చారిత్రిక నగరం. ఇది రాష్ట్రంలో దక్షిణాన, బుందేల్ఖండ్ ప్రాంతంలో పహుజ్ నది ఒడ్డున ఉంది. ఝాన్సీ జిల్లాకు, ఝాన్సీ విభాగానికి ఇది ముఖ్య పట్టణం. బుందేల్‌ఖండ్ ముఖ ద్వారం అని ఈ నగరాన్ని పిలుస్తారు, ఝాన్సీ పహుజ్, బెట్వా నదుల సమీపంలో సముద్రమట్టం నుండి 285 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. ఇది సుమారు న్యూ ఢిల్లీ నుండి సుమారు 420 కిలోమీటర్లు, గ్వాలియరు నుండి 102 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.

 చరిత్ర 
ఎడమ|thumb| ఝాన్సీ కోట, 1900
పురాతన కాలంలో ఝాన్సీ, చందేలా రాజ్‌పుత్ర రాజులకు బలమైన కోటగా ఉండేది. దీనిని బల్వంత్ నగర్ అని పిలిచేవారు. అయితే, 11 వ శతాబ్దంలో చందేలా రాజవంశం క్షీణించిన తరువాత నగరం దాని ప్రాముఖ్యతను కోల్పోయింది. 17 వ శతాబ్దంలో ఓర్చా రాష్ట్రానికి చెందిన రాజా బీర్ సింగ్ దేవ్ 1613 లో ఝాన్సీ కోటను నిర్మించినప్పుడు ఇది మళ్ళీ ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది.

1729 లో తన రాజ్యంపై దాడి చేసిన ఫరూఖాబాద్ నవాబు ముహమ్మద్ ఖాన్ బంగాష్ ను ఓడించడంలో తనకు సహాయం చేసినందుకు కృతజ్ఞతా చిహ్నంగా మహారాజా చత్రసాల్, ఝాన్సీని, మరికొన్ని ప్రాంతాలనూ మరాఠా పేష్వా బాజీ రావు I కి అప్పగించాడు. దాంతో ఝాన్సీ, మరాఠా సామ్రాజ్యం లోకి వచ్చింది.

18 వ శతాబ్దంలో, ఝాన్సీ పట్టణం మరాఠా ప్రాంతీయ రాజధానిగా ఉండేది. తరువాత 1804 నుండి 1858 వరకు ఈ భూభాగం బ్రిటిష్ భారతదేశంలో భాగమైనప్పుడు ఝాన్సీ సంస్థానంగా ఉండేది.

స్వాతంత్ర్యం తరువాత, ఝాన్సీని ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో చేర్చారు

 భౌగోళికం, ఆర్థికం 
ఝాన్సీ 25.4333 ఉత్తర అక్షాంశం, 78.5833 తూర్పు రేఖాంశాల వద్ద, సముద్రమట్టం నుండి 284 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. సిట్రస్ పండ్ల జాతులకు ఇక్కడి భూమి అనుకూలంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ పండే పంటలలో గోధుమలు, పప్పుధాన్యాలు, బఠానీలు, నూనె గింజలు ముఖ్యమైనవి. నీటిపారుదల అవసరాల కోసం ఈ ప్రాంతం రుతుపవనాలపై ఎక్కువగా ఆధారపడుతుంది. ప్రతిష్ఠాత్మక కాలువ ప్రాజెక్టు (రాజ్‌ఘాట్ కాలువ) కింద, ఝాన్సీ, లలిత్‌పూర్, మధ్యప్రదేశ్‌లోని కొంత భాగంలో నీటిపారుదల కోసం ప్రభుత్వం కాలువల‌ను నిర్మిస్తోంది. వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల వ్యాపారం (ధాన్యం, నూనె గింజలతో సహా) గొప్ప ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది.The Macmillan Encyclopedia; rev. ed. London: Macmillan, 1983; p. 647 నగరం ఇత్తడి వస్తువుల తయారీ కేంద్రంగా కూడా ఉంది.Moore, W. G. (1971) The Penguin Encyclopedia of Places. Harmondsworth: Penguin; p. 371

 శీతోష్ణస్థితి 

 జనాభా వివరాలు 
2011 భారత జనగణన శాఖ లెక్కల ప్రకారం, ఝాన్సీ నగర జనాభా 5,05,693. వీరిలో 2,65,449 మంది పురుషులు, 2,40,244 మంది స్త్రీలు. ఆరేళ్ళ లోపు పిల్లల సంఖ్య 55,824. ఝాన్సీ నగరంలో మొత్తం అక్షరాస్యత 3,73,500, ఇది జనాభాలో 73.9%. పురుషుల అక్షరాస్యత 78.9%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 68.3%. ఏడేళ్ళ పైబడిన వారిలో అక్షరాస్యత 83.0%. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 88.9%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 76.6%. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 1,10,318, షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 1,681. 2011 లో నగరంలో 91,150 గృహాలు ఉన్నాయి.

 రవాణా 
భారతీయ రైల్వేల ఉత్తర మధ్య రైల్వే జోన్లో ఝాన్సీ, ఒక డివిజను కేంద్రంగా ఉంది. ఇది ప్రధాన ఢిల్లీ-చెన్నై, ఢిల్లీ-ముంబై మార్గాల్లో ఉంది. స్టేషన్ కోడ్ JHS.

గుజరాత్ - అస్సాం జాతీయ రహదారి 27; గ్వాలియర్ - రేవా జాతీయ రహదారి 75 ; జమ్మూ - కన్యాకుమారి జాతీయ రహదారి 44 ; జాతీయ రహదారి 39 రహదారులు ఝాన్సీ నగరం గుండా పోతున్నాయి. ఈ విధంగా, ఐదు వేర్వేరు దిశలలోని రహదారులు పోతున్నందున రహదారుల నెట్‌వర్కు‌లో నగరానికి ఒక వ్యూహాత్మక స్థానం ఉంది.

 ప్రముఖులు 

 పీయూష్ ఝా: సినిమా దర్శకుడు, స్క్రీన్ ప్లే రచయిత.

 మూలాలు 

వర్గం:Articles with hAudio microformats
వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ నగరాలు, పట్టణాలు