భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు

భారతదేశం, 28 రాష్ట్రాలు, 8 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలతో కూడిన సమాఖ్య వ్యవస్థ. రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో జిల్లాలు, జిల్లాలలో తాలూకా లేక మండలం లేక తహసీల్ అని పిలవబడే పరిపాలనా విభాగాలున్నాయి.

 బాధ్యతలు, అధికారాలు 
భారత రాజ్యాంగం రాష్ట్ర భూభాగానికి సంబంధించి సార్వభౌమిక కార్యనిర్వాహక, శాసన అధికారాలను కేంద్రానికి రాష్ట్రాలకు పంచింది."Article 73 broadly stated, provides that the executive power of the Union shall extend to the matters with respect to which Parliament has power to make laws. Article 162 similarly provides that the executive power of a State shall extend to the matters with respect to which the Legislature of a State has power to make laws. The Supreme Court has reiterated this position when it ruled in the Ramanaiah case that the executive power of the Union or of the State broadly speaking, is coextensive and coterminous with its respective legislative power." Territoriality of executive powers of states in India, Balwant Singh Malik, Constitutional Law, 1998

 చరిత్ర 

 స్వాతంత్రానికి పూర్వం 
చరిత్రలో భారతీయ ఉపఖండాన్ని అనేక విభిన్న జాతుల వారు పాలించారు. ప్రతి ఒక్కరూ ఈ ప్రాంతంలో పరిపాలనా విభజన కోసం వారి స్వంత విధానాలను ఏర్పాటు చేశారు. బ్రిటిష్ పాలన కాలంలోను, అంతకు ముందరి మొఘలు పరిపాలనా విధానాన్నే ఎక్కువగా ఉంచేసారు.భారతదేశాన్ని ప్రావిన్స్‌లుగా (ప్రెసిడెన్సీలు అని కూడా అంటారు) విభజించారు. వీటిని బ్రిటిషు వారు నేరుగా పాలించారు. కొన్ని సంస్థానాలను సంస్థాధీశులు నేరుగా పరిపాలించినప్పటికీ, వీటిని స్థానిక రాజో యువరాజో నామమాత్రంగా నియంత్రించేవారు. ఈ రాజు బ్రిటిషు సామ్రాజ్యానికి విధేయుడుగా ఉండేవాడు. అంతిమంగా బ్రిటిషు వారు సంస్థానాలపై వాస్తవ సార్వభౌమత్వాన్ని కలిగి ఉండేవారు.

 1947-1950 
1947-1950 ల మధ్య సంస్థానాలు రాజకీయంగా భారత యూనియన్‌లో కలిసిపోయాయి. వీటిలో చాలావరకు అప్పటికే ఉన్న ప్రావిన్సులలో విలీనం కాగా, మిగిలినవి రాజ్‌పుతానా, హిమాచల్ ప్రదేశ్, మధ్య భారత్, వింధ్య ప్రదేశ్ వంటివి బహుళ రాచరిక రాష్ట్రాలుగా ఏర్పాటయ్యాయి. మైసూరు, హైదరాబాదు, భోపాల్, బిలాస్‌పూర్‌ వంటివి ప్రత్యేక ప్రావిన్సులుగా మారాయి. 1950 జనవరి 26 న అమల్లోకి వచ్చిన కొత్త రాజ్యాంగం ప్రకారం భారతదేశం సార్వభౌమ ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర రాజ్యంగా మారింది. కొత్త రిపబ్లిక్‌ను "యూనియన్ ఆఫ్ స్టేట్స్"గా ప్రకటించారు. 1950 రాజ్యాంగం మూడు ప్రధాన రకాల రాష్ట్రాలను నిర్వచించింది:

 పార్ట్ ఎ రాష్ట్రాలు: బ్రిటిష్ ఇండియా లోని మాజీ గవర్నర్ల ప్రావిన్సులు, ఎన్నికైన గవర్నరు, రాష్ట్ర శాసనసభలు పాలించాయి. ఈ విభాగం లోని తొమ్మిది రాష్ట్రాలు అస్సాం, బీహార్, మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్ (పూర్వం సెంట్రల్ ప్రావిన్స్, బెరార్), మద్రాస్, ఒరిస్సా, పంజాబ్ (పూర్వం తూర్పు పంజాబ్), ఉత్తర ప్రదేశ్ (గతంలో యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్), పశ్చిమ బెంగాల్ (గతంలో బెంగాల్‌లో భాగం).
 ఎనిమిది పార్ట్ బి రాష్ట్రాలు: వీటిలో పూర్వపు రాచరిక రాష్ట్రాలు లేదా రాచరిక రాష్ట్రాల సమూహాలు. వీటిని రాజ్‌ప్రముఖ్ (సాధారణంగా రాజ్యాంగ బద్ధంగా పాలకుడు), ఎన్నుకోబడిన శాసనసభలు పాలిస్తారు. రాజ్‌ప్రముఖ్‌ను భారత రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు. ఈ రాష్ట్రాలు హైదరాబాద్, జమ్మూ కాశ్మీర్, మధ్య భారత్, మైసూర్, పాటియాలా, తూర్పు పంజాబ్ స్టేట్స్ యూనియన్ (పిఇపిఎస్‌యు), రాజస్థాన్, సౌరాష్ట్ర, ట్రావెన్కోర్-కొచ్చిన్ .
 పది పార్ట్ సి రాష్ట్రాలు: వీటిలో మాజీ చీఫ్ కమిషనర్ల ప్రావిన్సులు, కొన్ని రాచరిక రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి,, ప్రతి ఒక్కటి భారత రాష్ట్రపతి నియమించిన చీఫ్ కమిషనర్ చేత పాలించబడుతుంది. పార్ట్ సి రాష్ట్రాలు అజ్మీర్, భోపాల్, బిలాస్‌పూర్, కూర్గ్, దిల్లీ, హిమాచల్ ప్రదేశ్, కచ్, మణిపూర్, త్రిపుర, వింధ్య ప్రదేశ్ .
 పార్ట్ డి రాష్ట్రం ఇది ఒక్కటే: అండమాన్, నికోబార్ దీవులు, వీటిని కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమించిన లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ పరిపాలిస్తారు.

 రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ (1951-1956) 

గతంలో ఫ్రెంచి వారి అధీనంలో ఉన్న పాండిచ్చేరి, కారైకల్, యానాం, మహే లని కలిపి 1954 లో పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేసారు. మద్రాస్ రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ఉత్తర జిల్లాలను విడదీసి, 1953 అక్టోబరు 1 న ఆంధ్ర రాష్ట్రాన్ని ఏర్పరచారు.

1956 నాటి రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం భాష ఆధారంగా రాష్ట్రాలను పునర్వ్యవస్థీకరించింది. దీని ఫలితంగా కొత్త రాష్ట్రాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ చట్టం ఫలితంగా, మద్రాస్ రాష్ట్రం లోని కన్యాకుమారి జిల్లాను చేర్చడంతో ట్రావెన్కోర్-కొచ్చిన్ ఏర్పడింది . విలీనం రూపొందించారు ఆంధ్ర రాష్ట్రాన్ని హైదరాబాద్ రాష్ట్రం లోని తెలుగు మాట్లాడే జిల్లాలనూ కలిపి 1956 నవంబరు 1 న ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ను ఏర్పరచారు. మద్రాస్ రాష్ట్రంలోని మలబార్ జిల్లా, దక్షిణ కెనరా జిల్లా లోని కాసరగోడ్ తాలూకాలను ట్రావెన్కోర్-కొచ్చిన్తో విలీనం చేసి కేరళ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసారు. మద్రాస్ రాష్ట్రం నుండి బళ్లారి, దక్షిణ కెనరా జిల్లాలు (కాసరగోడ్ తాలూకా మినహా), కోయంబత్తూర్ జిల్లాలోని కొల్లెగల్ తాలూకాలు, బొంబాయి రాష్ట్రం లోని బెల్గాం, బీజాపూర్, ఉత్తర కెనరా, ధార్వాడ్ జిల్లాలను, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో కన్నడ మట్లాడే బీదర్, రాయచూర్, గుల్బర్గా జిల్లాలనూ కూర్గ్ ప్రావిన్సునూ, మైసూరు రాష్ట్రంతో కలిపి కర్ణాటక రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసారు. మద్రాస్ రాష్ట్రంలోని దక్షిణ కెనరా, మలబార్ జిల్లాల్లో ఉండే లక్కదీవులను విడదీసి, లక్షద్వీప్‌ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని ఏర్పరచారు. మధ్యప్రదేశ్‌లోని నాగ్‌పూర్ డివిజన్‌లోని మరాఠీ మాట్లాడే జిల్లాలు, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని మరాఠ్వాడా ప్రాంతం, సౌరాష్ట్ర రాష్ట్రం, కచ్ స్టేట్‌ను చేర్చడం ద్వారా బొంబాయి రాష్ట్రాన్ని విస్తరించారు. రాజస్థాన్ లోకి, అజ్మీర్ పంజాబ్ లోకి, పాటియాలా, తూర్పు పంజాబ్ స్టేట్స్ యూనియన్ లను కలిపారు.బీహార్ లోని కొన్ని ప్రాంతాలను పశ్చిమ బెంగాల్‌కు బదిలీ చేసారు.

1960 మే 1 న బాంబే పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ద్వారా బొంబాయి రాష్ట్రాన్ని గుజరాత్, మహారాష్ట్ర భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాలుగా విభజించారు. 1963 డిసెంబరు 1 న నాగాలాండ్ ఏర్పడింది. 1966 పంజాబ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ఫలితంగా నవంబరు 1 న హర్యానా ఏర్పడింది. పంజాబ్ రాష్ట్రపు ఉత్తర జిల్లాలను హిమాచల్ ప్రదేశ్‌కు బదిలీ చేసారు. ఈ చట్టం ప్రకారమే చండీగఢ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగాను, పంజాబ్, హర్యానాల ఉమ్మడి రాజధానిగానూ ఏర్పాటు చేసారు.

1968 లో మద్రాస్ రాష్ట్రాన్ని తమిళనాడుగా మార్చారు. 1972 జనవరి 21 న ఈశాన్యంలో మణిపూర్, మేఘాలయ, త్రిపుర రాష్ట్రాలని ఏర్పాటు చేసారు. 1973 లో మైసూర్ రాష్ట్రానికి కర్ణాటకఅని పేరు మార్చారు. 1975 మే16 న సిక్కిం భారతదేశపు 22 వ రాష్ట్రంగా అవతరించింది. అక్కడ రాచరికాన్ని రద్దు చేసారు. 1987 లో, ఫిబ్రవరి 20 న అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మిజోరాం రాష్ట్రాలు అవతరించగా, మే 30 న గోవా రాష్ట్రం, డామన్ డయ్యు, దాద్రా నగర్ హవేలీ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ఏర్పడ్డాయి.

2000 నవంబరులో మూడు కొత్త రాష్ట్రాలను ఏర్పరచారు. అవి, తూర్పు మధ్యప్రదేశ్ నుండి ఛత్తీస్‌గఢ్, వాయవ్య ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి ఉత్తరాంచల్ (2007 లో ఈ పేరును ఉత్తరాఖండ్గా పేరు మార్చారు), బీహార్ దక్షిణ జిల్లాల నుండి జార్ఖండ్. ఒరిస్సా రాష్ట్రం పేరును 2011 లో ఒడిషాగా మార్చారు. 2014 జూన్ 2 న వాయవ్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పది జిల్లాలను విడదీసి, తెలంగాణను ఏర్పరచారు.

2019 ఆగస్టులో, భారత పార్లమెంటు జమ్మూ కాశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2019 ను ఆమోదించింది. జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రాన్ని జమ్మూ కాశ్మీర్, లడఖ్ అనే రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా పునర్వ్యవస్థీకరించడానికి ఇందులో ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి; 2019 అక్టోబరు 31 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.

2019 నవంబరులో, డామన్ డయ్యూ, దాద్రా నగర్ హవేలీ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను విలీనం చేసి ఒకే కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా చేయడానికి భారత ప్రభుత్వం చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. దీనిని దాద్రా, నగర్ హవేలి, డామన్, డయ్యు అని పిలుస్తారు, ఇది 2020 జనవరి 26 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.http://164.100.47.4/BillsTexts/LSBillTexts/Asintroduced/366_2019_LS_Eng.pdf

 రాష్ట్రాలు 
+
రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు జాబితావరుస సంఖ్యరాష్ట్రంఐఎస్ఒ 3166-2:ఐఎన్వాహన రిజిస్ట్రేషను కోడ్ప్రాంతంరాజధానిఅతిపెద్ద నగరంరాష్ట్రావతరణజనాభావిస్తీర్ణం (చ.కి.మీ.)అధికారిక భాషలు అదనపు అధికారిక భాషలు 1ఆంధ్రప్రదేశ్IN-APAPదక్షిణఅమరావతి విశాఖపట్నం 1953 అక్టోబరు 149,506,799160,205తెలుగు—2అరుణాచల్ ప్రదేశ్IN-ARARఈశాన్యఇటానగర్ 1987 ఫిబ్రవరి 201,383,72783,743ఇంగ్లీషు—3అసోంIN-ASASఈశాన్యదిస్పూర్గువహాటి 1950 జనవరి 2631,205,57678,550అస్సామీబెంగాలీ, బోడో4బీహార్IN-BRBRతూర్పుపాట్నా 1950 జనవరి 26104,099,45294,163హిందీఉర్దూ5చత్తీస్‌గఢ్IN-CTCGమధ్యనవ రాయ్‌పూర్ 2000 నవంబరు 125,545,198135,194హిందీ—6గోవాIN-GAGAపశ్చిమపనాజీవాస్కో డ గామా 1987 మే 301,458,5453,702కొంకణిఇంగ్లీషు, మరాఠీ7గుజరాత్IN-GJGJపశ్చిమగాంధీనగర్అహ్మదాబాదు 1960 మే 160,439,692196,024గుజరాతీ—8హర్యానాIN-HRHRఉత్తరచండీగఢ్ఫరీదాబాదు 1966 నవంబరు 125,351,46244,212హిందీపంజాబీ9హిమాచల్ ప్రదేశ్IN-HPHPఉత్తరసిమ్లా  (వేసవి) ధర్మశాల  (శీతాకాలం)సిమ్లా 1971 జనవరి 256,864,60255,673హిందీఇంగ్లీషు10జార్ఖండ్IN-JHJHతూర్పురాంచీజంషెడ్‌పూర్ 2000 నవంబరు 1532,988,13474,677హిందీఉర్దూ11కర్ణాటకIN-KAKAదక్షిణబెంగుళూరు 1956 నవంబరు 161,095,297191,791కన్నడఇంగ్లీషు12కేరళIN-KLKLదక్షిణతిరువనంతపురంకొచ్చి 1956 నవంబరు 133,406,06138,863మలయాళంఇంగ్లీషు13మధ్య ప్రదేశ్IN-MPMPమధ్యభోపాల్ఇండోర్ 1956 నవంబరు 172,626,809308,252హిందీ—14మహారాష్ట్రIN-MHMHపశ్చిమముంబై  (వేసవి)నాగపూర్  (శీతాకాలం)ముంబై 1960 మే 1112,374,333307,713మరాఠీ—15మణిపూర్IN-MNMNఈశాన్యఇంఫాల్ 1972 జనవరి 212,855,79422,347మీటీఇంగ్లీషు16మేఘాలయIN-MLMLఈశాన్యషిల్లాంగ్ 1972 జనవరి 212,966,88922,720ఇంగ్లీషుకాశీ భాష17మిజోరంIN-MZMZఈశాన్యఐజాల్ 1987 ఫిబ్రవరి 201,097,20621,081ఇంగ్లీషు, హిందీ, మిజో—18నాగాలాండ్IN-NLNLఈశాన్యకోహిమా జిల్లాదీమాపూర్ జిల్లా 1963 డిసెంబరు 11,978,50216,579ఇంగ్లీషు—19ఒరిస్సాIN-ORODతూర్పుభుబనేశ్వర్ 1936 ఏప్రిల్ 141,974,218155,820ఒడియా—20పంజాబ్IN-PBPBఉత్తరచండీగఢ్లుధియానా 1966 నవంబరు 127,743,33850,362పంజాబీ—21రాజస్థాన్IN-RJRJఉత్తరజైపూర్ 1956 నవంబరు 168,548,437342,269హిందీఇంగ్లీషు22సిక్కింIN-SKSKఈశాన్యగాంగ్‌టక్ 1975 మే 16610,5777,096నేపాలీ, ఇంగ్లీషుభూటియా, గురుంగ్, లెప్చా, లింబు, మంగర్, ముఖియా, నెవారి, రాయ్, షెర్పా, తమంగ్23తమిళనాడుIN-TNTNదక్షిణచెన్నై 1950 జనవరి 2672,147,030130,058తమిళంఇంగ్లీషు24తెలంగాణIN-TGTGదక్షిణహైదరాబాదు  2014 జూన్ 235,193,978114,840తెలుగు, ఉర్దూ—25త్రిపురIN-TRTRఈశాన్యఅగర్తలా 1972 జనవరి 213,673,91710,492బెంగాలీ, ఇంగ్లీషు, కోక్బోరోక్ భాష—26ఉత్తర ప్రదేశ్IN-UPUPఉత్తరలక్నోకాన్పూర్ 1950 జనవరి 26199,812,341243,286హిందీఉర్దూ27ఉత్తరాఖండ్IN-UTUKఉత్తరడెహ్రాడూన్  2000 నవంబరు 910,086,29253,483హిందీసంస్కృతం28పశ్చిమ బెంగాల్IN-WBWBతూర్పుకోల్‌కాతా 1950 జనవరి 2691,276,11588,752బెంగాలీ, నేపాలీహిందీ, ఒడియా, పంజాబీ, సంతాలీ, ఉర్దూ

  2014 జూన్ 2 న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను విభజించి తెలంగాణను ఏర్పాటు చేసారు. తెలంగాణ లోని హైదరాబాదు తెలంగాణాకు రాజధాని. ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు కూడా గరిష్ఠంగా పదేళ్ళ పాటు రాజధానిగా ఉంతుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తలపెట్టిన కొత్త రాజధాని అమరావతికి 2017 లోనే ప్రభుత్వాన్ని శాసనసభనూ తరలించింది.
  ఉత్తరాఖండ్‌కు డెహ్రాడూన్ తాత్కాలిక రాజధాని. రాష్ట్రానికి కొత్త రాజధానిగా గెయిర్‌సైన్ ను నిర్ణయించారు.

 కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు 
వరుస సంఖ్య కేంద్ర భూభాగం ISO 3166- 2: IN వాహన నమోదు కోడ్రాజధానిఅతిపెద్ద నగరంజనాభా ప్రాంతం (కిమీ 2 )అధికారిక భాషలు అదనపు అధికారిక భాషలు 1అండమాన్, నికోబార్ దీవులు IN-ANANపోర్ట్ బ్లెయిర్380.5818.249ఇంగ్లీష్, హిందీ2చండీగఢ్IN-CHCHచండీగఢ్ - 1.055.450114ఆంగ్ల3దాద్రా నగర్ హవేలీ, డామన్ డయ్యూIN-DDDDడామన్586.956603ఇంగ్లీష్, గుజరాతీ, హిందీ, కొంకణిహిందీ4ఢిల్లీIN-DLDLన్యూఢిల్లీ - 16.787.9411,490హిందీపంజాబీ, ఉర్దూ 5జమ్మూ కాశ్మీరుIN-JKJKశ్రీనగర్  (వేసవి కాలం) జమ్మూ  (శీతాకాలం)శ్రీనగర్12.258.43355,538 Note 3హిందీ, ఇంగ్లీష్డోగ్రి, కాశ్మీరీ, ఉర్దూ6లడఖ్IN-LHLAలేహ్, కార్గిల్లేహ్290.492174,852 Note 4లద్దాఖీబల్టీ7లక్షద్వీప్IN-LDLDకవరట్టి64.47332మలయాళంఆంగ్ల8పుదుచ్చేరిIN-PYPYపాండిచ్చేరి1.247.953492ఇంగ్లీష్, తమిళంమలయాళం, తెలుగు
జమ్మూకాశ్మీరులో 42,241 చ.కి.మీ. భూభాగాన్ని భారత్ పాలిస్తూండగా, 13,297 చ.కి.మీ. భాగం పాకిస్తాన్ ఆక్రమణలో ఉంది. కాశ్మీరు ప్రభువు మహారాజా హరిసింగ్ భారత్‌లో కలవాలని 1947 అక్టోబరు 26 న సంతకం చేసాడు కాబట్టి, ఈ భూభాగం కూడా చట్టపరంగా భారత్‌దే.

లడాఖ్‌లో 59,146 చ.కి.మీ. భూభాగం భారత్ నియంత్రణలో ఉంది. 72,971చ.కి.మీ. భూభాగం పాకిస్తాన్ ఆక్రమణలో ఉంది. ఇదే కాకుండా పాకిస్తాన్ 5,180 చ.కి.మీ. భూభాగాన్ని కారకోరం రహదారి కోసం చైనాకు అప్పజెప్పింది. లడాఖ్‌లో మరో 37,555 చ.కి.మీ. అక్సాయ్‌చిన్ ప్రాంతం చైనా ఆక్రమణలో ఉంది. ఈ భూభాగాలన్నీ భారత్‌వేనని భారత్ వాదన.

 పూర్వ రాష్ట్రాలు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు 

 పూర్వ రాష్ట్రాలు 
మ్యాప్రాష్ట్రంరాజధానిసంవత్సరాలుప్రస్తుత రాష్ట్రం (లు)150pxఅజ్మీర్ రాష్ట్రంఅజ్మీర్1950–1956రాజస్థాన్150pxఆంధ్ర రాష్ట్రంకర్నూలు1953–1956ఆంధ్రప్రదేశ్150pxభోపాల్ రాష్ట్రంభోపాల్1949–1956మధ్యప్రదేశ్150pxబిలాస్‌పూర్ రాష్ట్రంబిలాస్‌పూర్ 1950–1954హిమాచల్ ప్రదేశ్150pxబాంబే స్టేట్బాంబే1950–1960మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, పాక్షికంగా కర్ణాటక150pxకూర్గ్ రాష్ట్రంమడికేరి1950–1956కర్ణాటక150pxతూర్పు పంజాబ్సిమ్లా  (1947–1953)చండీగఢ్  (1953–1966)1947–1966పంజాబ్, హర్యానా, హిమాచల్ ప్రదేశ్ చండీగఢ్ (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)150pxహైదరాబాద్ రాష్ట్రంహైదరాబాద్1948–1956తెలంగాణ, పాక్షికంగా మహారాష్ట్ర కర్ణాటకcenter|162x162pxజమ్మూ కాశ్మీరుశ్రీనగర్  (వేసవి)జమ్ము  (శీతాకాలం)1952–2019జమ్మూ కాశ్మీరు (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)
లడఖ్ (కేంద్రపాలిత పాంత్రం)150pxకచ్ రాష్ట్రంభుజ్1947–1956గుజరాత్150pxమధ్య భారత్ ఇండోర్  (వేసవి)గ్వాలియర్  (శీతాకాలం)1948–1956150pxమద్రాసు రాష్ట్రంమద్రాస్1950–1969ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు, పాక్షికంగా కర్ణాటక, కేరళ150pxమైసూర్ రాష్ట్రంబెంగళూరు1947–1973కర్ణాటక150pxపాటియాలా ఈస్ట్ పంజాబ్ స్టేట్స్ యూనియన్పాటియాలా1948–1956150pxసౌరాష్ట్రరాజ్‌కోట్1948–1956గుజరాత్150pxట్రావెన్‌కోర్–కొచ్చిన్త్రివేండ్రం1949–1956150pxవింధ్య ప్రదేశ్రేవా1948–1956మధ్యప్రదేశ్

 పూర్వ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు 

 ఇవి కూడా చూడండి 
 భారతదేశంలో ప్రతిపాదిత రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు

 మూలాలు 
Notes

Citations

 వెలుపలి లంకెలు 

వర్గం:భారతదేశం
వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు