భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం

భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం (ఎర్త్‌ అబ్జర్వేషన్ శాటిలైట్) లేదా రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహం కక్ష్య నుండి భూమిని పరిశీలించడానికి ఉపయోగించే ఉపగ్రహం. ఇందులో సైనిక గూఢచర్య ఉపగ్రహాలతో పాటు, పర్యావరణ పర్యవేక్షణ, వాతావరణ, కార్టోగ్రఫీ వంటి సైనికేతర ఉపయోగాల కోసం ఉద్దేశించినవి ఉన్నాయి. వీటిలో అత్యంత సాధారణమైనవి భూమి చిత్రాలు తీసే ఎర్త్ ఇమేజింగ్ ఉపగ్రహాలు. ఇవి తీసే చిత్రాలు వైమానిక ఛాయాచిత్రాలకు సారూప్యంగా ఉంటాయి. అయితే, అన్నీ భూ పరిశీలన ఉపగ్రహాలూ చిత్రాలు తీయవు. ఆల్టీమీటర్లు, మైక్రోవేవ్ రేడియోమీటర్ల వంటివి భూమి చిత్రాలు తీయకుండా ఎత్తునూ, వాతావరణ గుణాలనూ కొలుస్తాయి.

 చరిత్ర 
1957 అక్టోబరు 4న సోవియట్ యూనియన్ ప్రయోగించిన మొట్టమొదటి మానవ నిర్మిత ఉపగ్రహమైన స్పుత్నిక్ 1తో ఉపగ్రహ రిమోట్ సెన్సింగ్ మొదలైంది. స్పుత్నిక్ 1 పంపిన రేడియో సంకేతాలను శాస్త్రవేత్తలు అయనోస్ఫియర్‌ను అధ్యయనం చేయడానికి ఉపయోగించారు. 1958 జనవరి 31న నాసా జెట్ ప్రొపల్షన్ ల్యాబొరేటరీకి చెందిన ఎక్స్‌ప్లోరర్ 1 ఉపగ్రహాన్ని యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆర్మీ బాలిస్టిక్ మిసైల్ ఏజెన్సీ కక్ష్యలోకి పంపింది. దానిలోని రేడియేషన్ డిటెక్టర్ పంపిన సమాచారం భూమి వాన్ ఆలెన్ రేడియేషన్ బెల్ట్‌లను కనుగొనడానికి దారితీసింది. నాసాకు చెందిన టెలివిజన్ ఇన్‌ఫ్రారెడ్ అబ్జర్వేషన్ శాటిలైట్ (టిరోస్) కార్యక్రమంలో భాగంగా 1960 ఏప్రిల్ 1న ప్రయోగించిన టిరోస్-1 వ్యోమనౌక, అంతరిక్షం నుంచి తీసిన వాతావరణ నమూనాల తొలి టెలివిజన్ ఫుటేజీని పంపింది. ప్రస్తుతం అంతరిక్షంలో పనిచేస్తున్న ఉపగ్రహాలలో దాదాపు మూడింట ఒక వంతు భూ పరిశీలన ఉపగ్రహాలే ఉన్నాయి. యూనియన్ ఆఫ్ కన్సర్న్డ్ సైంటిస్ట్స్ (యుసిఎస్) విడుదల చేసిన గణాంకాల ప్రకారం, భూమి క్లక్ష్యలలో దాదాపు 7560 ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి. వీటిలో 2023 జులై నాటికి 1157 భూ పరిశీలన ఉపగ్రహాలు ఉండగా, అత్యధికం అమెరికాకు చెందిన ప్లానెట్ ల్యాబ్స్‌కు చెందినవి.

 ఉపయోగాలు 
వినియోగదారుల అవసరాల మేరకు, వైవిధ్యభరితమైన ప్రాదేశిక సమాచారం, వర్ణపట చిత్రాలను అందించడానికి ఈ ఉపగ్రహాలలో వివిధ రకాల పరికరాలను అమరుస్తారు. ఈ ఉపగ్రహాల నుండి వచ్చిన సమాచారాన్ని వ్యవసాయం, నీటి వనరులు, పట్టణ ప్రణాళిక, గ్రామీణాభివృద్ధి, ఖనిజ అంచనా, పర్యావరణం, అటవీ, సముద్ర వనరులు, విపత్తు అంచనా వంటి అనేక అనువర్తనాలకు ఉపయోగిస్తారు. రాడార్, లిడార్ వంటి సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలను ఉపయోగించే క్రియాశీల రిమోట్ సెన్సింగ్ పద్ధతుల ద్వారా భూమి ఉపరితలాన్ని ఖచ్చితంగా కొలిచే వీలు ఉంటుంది. కొన్ని సెంటీమీటర్ల పరిధిలో ఉండే ఖచ్చితత్వం వల్ల భూమి ఉపరితలంలో వచ్చే స్వల్ప స్థానభ్రంశాన్ని కూడా కొలవడం సాధ్యపడుతుంది. ఇంతే కాకుండా, రాడార్ తరంగాలు మేఘావృత పరిస్థితులలోనూ భూ ఉపరితలాన్ని చేరుకోగలవు. అందువల్ల ఈ సెన్సర్లు ఉన్న ఉపగ్రహాలు మేఘాల ప్రభావం ఉన్నప్పుడు కూడా చిత్రాలను అందిస్తాయి. రాడార్ సమాచారం ఉపయోగించి భూమి ఉపరితల 3-డి నమూనాలను రూపొందించవచ్చు

 ప్రధాన వర్గాలు 
 వాతావరణ ఉపగ్రహం
వాతావరణ ఉపగ్రహాల ప్రధాన విధి భూమి వాతావరణాన్ని పరిశీలించడం, పర్యవేక్షించడం. ఇవి ప్రధానంగా మేఘాలను, వాటి గమనాన్ని పర్యవేక్షించినా, వాటితో పాటు నగర లైట్లు, మంటలు, వాతావరణ కాలుష్యం, అరోరా, ఇసుక తుఫానులు, మంచు, సముద్ర ప్రవాహాలు మొదలైన వాతావరణ సంబంధిత సమాచారాన్ని కూడా సేకరించగలవు.

 సముద్ర ఉపగ్రహాలు 
సముద్ర ఉపగ్రహాలు ప్రధానంగా తీరప్రాంత వనరుల అభివృద్ధి, సముద్ర జీవులు, వనరుల అభివృద్ధి, సముద్రంలోని వర్ణద్రవ్యాలను గుర్తించడం, సముద్ర కాలుష్య పర్యవేక్షణ, సముద్ర శాస్త్రీయ పరిశోధనలకు ప్రధానంగా ఉపయోగపడతాయి.

 ఇస్రో ఉపగ్రహాలు 

1988లో IRS-1ఎతో ప్రారంభించి ఇస్రో అనేక రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించింది. అత్యధిక రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాలు కలిగి ఉన్న దేశాల్లో భారతదేశం ఒకటి. ప్రస్తుతం, పదమూడు ఉపగ్రహాలు సూర్య-సమకాలిక కక్ష్యలో ఉన్నాయి. అవి రిసోర్స్‌శాట్ -1, 2, 2 ఎ, కార్టోశాట్ -1, 2, 2 ఎ, 2 బి, రిశాట్ -1, 2, ఓషన్‌శాట్ -2, మేఘా-ట్రాపిక్స్, సారాల్, స్క్యాట్‌శాట్ -1. జియోస్టేషనరీ కక్ష్యలో నాలుగు ఉన్నాయి. అవి ఇన్సాట్ -3 డి, కల్పన, ఇన్సాట్ 3 ఎ, ఇన్సాట్ -3 డిఆర్. 

 ఇస్రో భూమి పరిశీలన ఉపగ్రహాల జాబితా 
ఇస్రో ప్రయోగించిన భూపరిశీలన ఉపగ్రహాల జాబితా.
భూమి పరిశీలన ఉపగ్రహం పేరు ప్రయోగించిన తేదీప్రయోగించినప్పటి బరువువాహకనౌక కక్ష్యఅప్లికేషన్వ్యాఖ్యలురిసాట్ -2 బిఆర్ 1డిసెంబర్ 11, 2019628 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 48 / రిసాట్ -2 బిఆర్ 1లియోవిపత్తు నిర్వహణ వ్యవస్థ, భూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -3నవంబర్ 27, 2019పిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 47 / కార్టోసాట్ -3 మిషన్SSPOభూమి పరిశీలనరిసాట్ -2 బిమే 22, 2019615 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 46 మిషన్లియోవిపత్తు నిర్వహణ వ్యవస్థ, భూమి పరిశీలనహైసిస్నవంబర్ 29, 2018PSLV-C43 / HysIS మిషన్SSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంజనవరి 12, 2018710 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 40 / కార్టోసాట్ -2 సిరీస్ శాటిలైట్ మిషన్SSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంజూన్ 23, 2017712 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 38 / కార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంSSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంఫిబ్రవరి 15, 2017714 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 37 / కార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంSSPOభూమి పరిశీలనరిసోర్సెసాట్ -2 ఎడిసెంబర్ 07, 20161235 కిలోలుPSLV-C36 / RESOURCESAT-2ASSPOభూమి పరిశీలనస్కాట్సాట్ -1సెప్టెంబర్ 26, 2016371 కిలోలుPSLV-C35 / SCATSAT-1SSPOవాతావరణం & పర్యావరణంINSAT-3DRసెప్టెంబర్ 08, 20162211 కిలోలుGSLV-F05 / INSAT-3DRGSOవాతావరణం & పర్యావరణం, విపత్తు నిర్వహణ వ్యవస్థకార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంజూన్ 22, 2016737.5 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 34 / కార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంSSPOభూమి పరిశీలనఇన్సాట్ -3 డిజూలై 26, 20132060 కిలోలుఅరియానే -5 వీఏ -214GSOవాతావరణం & పర్యావరణం, విపత్తు నిర్వహణ వ్యవస్థSARALఫిబ్రవరి 25, 2013407 కిలోలుPSLV-C20 / SARALSSPOక్లైమేట్ & ఎన్విరాన్మెంట్, ఎర్త్ అబ్జర్వేషన్రిసాట్ -1ఏప్రిల్ 26, 20121858 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 19 / రిసాట్ -1SSPOభూమి పరిశీలనమేఘా-ట్రాపిక్స్అక్టోబర్ 12, 20111000 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 18 / మేఘా-ట్రాపిక్స్SSPOక్లైమేట్ & ఎన్విరాన్మెంట్, ఎర్త్ అబ్జర్వేషన్రిసోర్సెసాట్ -2ఏప్రిల్ 20, 20111206 కిలోలుPSLV-C16 / RESOURCESAT-2SSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -2 బిజూలై 12, 2010694 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 15 / కార్టోసాట్ -2 బిSSPOభూమి పరిశీలనఓసియాన్సాట్ -2సెప్టెంబర్ 23, 2009960 కిలోలుPSLV-C14 / OCEANSAT-2SSPOక్లైమేట్ & ఎన్విరాన్మెంట్, ఎర్త్ అబ్జర్వేషన్రిసాట్ -2ఏప్రిల్ 20, 2009300 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 12 / రిసాట్ -2SSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ - 2 ఎఏప్రిల్ 28, 2008690 కిలోలుPSLV-C9 / CARTOSAT - 2ASSPOభూమి పరిశీలనIMS-1ఏప్రిల్ 28, 200883 కిలోలుPSLV-C9 / CARTOSAT - 2ASSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -2జనవరి 10, 2007650 కిలోలుPSLV-C7 / CARTOSAT-2 / SRE-1SSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -1మే 05, 20051560 కిలోలుPSLV-C6 / CARTOSAT-1 / HAMSATSSPOభూమి పరిశీలనIRS-P6 / RESOURCESAT-1అక్టోబర్ 17, 20031360 కిలోలుPSLV-C5 / RESOURCESAT-1SSPOభూమి పరిశీలనటెక్నాలజీ ప్రయోగం ఉపగ్రహం (TES)అక్టోబర్ 22, 2001PSLV-C3 / TESSSPOభూమి పరిశీలనఓసియాన్సాట్ (IRS-P4)మే 26, 19991050 కిలోలుPSLV-C2 / IRS-P4SSPOభూమి పరిశీలనIRS-1Dసెప్టెంబర్ 29, 19971250 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 1 / ఐఆర్‌ఎస్ -1 డిSSPOభూమి పరిశీలనIRS-P3మార్చి 21, 1996920 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-డి 3 / ఐఆర్‌ఎస్-పి 3SSPOభూమి పరిశీలనIRS-1Cడిసెంబర్ 28, 19951250 కిలోలుమోల్నియాSSPOభూమి పరిశీలనIRS-P2అక్టోబర్ 15, 1994804 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-డి 2SSPOభూమి పరిశీలనIRS-1Eసెప్టెంబర్ 20, 1993846 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-డి 1లియోభూమి పరిశీలనప్రయోగం విఫలమైందిIRS-1Bఆగస్టు 29, 1991975 కిలోలువోస్టాక్SSPOభూమి పరిశీలనSROSS-2జూలై 13, 1988150 కిలోలుASLV-D2భూమి పరిశీలన, ప్రయోగాత్మకప్రయోగం విఫలమైందిIRS-1Aమార్చి 17, 1988975 కిలోలువోస్టాక్SSPOభూమి పరిశీలనరోహిణి శాటిలైట్ ఆర్‌ఎస్-డి 2ఏప్రిల్ 17, 198341.5 కిలోలుఎస్‌ఎల్‌వి -3లియోభూమి పరిశీలనభాస్కర -2నవంబర్ 20, 1981444 కిలోలుసి -1 ఇంటర్‌కోస్మోస్లియోభూమి పరిశీలన, ప్రయోగాత్మకరోహిణి శాటిలైట్ ఆర్‌ఎస్-డి 1మే 31, 198138 కిలోలుఎస్‌ఎల్‌వి -3 డి 1లియోభూమి పరిశీలనభాస్కర- I.జూన్ 07, 1979442 కిలోలుసి -1 ఇంటర్‌కోస్మోస్లియోభూమి పరిశీలన, ప్రయోగాత్మక

మూలాలు

వర్గం:ఇస్రో తయారుచేసిన ఉపగ్రహాలు