జలంధర్

జలంధర్ పంజాబ్ రాష్ట్రంలోని నగరం. దీన్ని బ్రిటిష్ వాళ్ళు జల్లందర్ అని పిలిచేవారు. జలంధర్ నుండి ఇతర ప్రదేశాలకు చక్కటి రోడ్డు రైలు సౌకర్యాలున్నాయి. జలంధర్ చండీగఢ్ నుండి వాయవ్యంగా 146 కి.మీ. దూరం లోను, అమృత్‌సర్ నుండి ఆగ్నేయంగా 82.5 కిమీ దూరం లోనూ ఉంది.

జలంధర్ జిల్లా చరిత్ర పురాతన, మధ్యయుగ, ఆధునిక - మూడు యుగాల లోనూ విస్తరించి ఉంది.

పురాణాలు, మహాభారతాలలో కనిపించే రాక్షస రాజు జలంధరుడి పేరిట నగరానికి పేరు వచ్చి ఉండవచ్చు. వేదాలలో పేర్కొన్న ప్రకార్ం చూస్తే జలంధర్ నగరాన్ని దేవస్య వర్మ స్థాపించాడు. ఇది రాముడి కుమారుడైన లవుడి రాజ్యానికి రాజధాని అని కూడా ప్రతీతి.

నీటితో పరివేష్ఠితమైన భూమి అనీ జలంధరకు అర్థం. సత్లజ్, బియాస్ అనే రెండు నదుల మధ్య ఉన్న భూమి కాబట్టి ఈ నగరానికి ఈ పేరు వచ్చి ఉండవచ్చు. ప్రస్తుత జలంధర్ జిల్లా ప్రాంతం సింధు లోయ నాగరికతలో భాగం.

గజ్నవీడుల హయాంలో, 1058, 1089 ల మధ్య, ఇబ్రహీం ఘజనీ జలంధర్‌ను ఆక్రమించాడు John Hutchison, Jean Philippe Vogel, History of the Panjab Hill States, Asian Educational Services, 1994 - Punjab Hill States (India), p.122 ఇది తరువాత ఢిల్లీ సుల్తానేట్, మొఘల్ సామ్రాజ్యాల్లో లాహోర్ ప్రావిన్స్‌లో భాగమైంది. 18 వ శతాబ్దం మొఘలుల విచ్ఛిన్నం తరువాత పర్షియన్లు, ఆఫ్ఘన్లు, సిక్కుల మధ్య ఆధిపత్యం కోసం జరిగిన పోరాటాలతో ఏర్పడిన అరాచకం మధ్య జలంధర్‌ ఆటుపోట్లకు గురైంది. 1766 లో దీనిని ఫైజుల్లాపూరియా మిస్ల్ స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 1811 లో రంజిత్ సింగ్ దీనిని సిక్కు సామ్రాజ్యంలో చేర్చుకున్నాడు.Parminder Singh Grover Moga, Davinderjit Singh, Discover Punjab: Attractions of Punjab, Parminder Singh Grover, 20 May 2011

1849 లో, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పంజాబ్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత, జలంధర్ నగరం అదే పేరుతో ఉన్న డివిజనుకు, జిల్లాకూ ముఖ్య పట్టణమైంది. 19 వ శతాబ్దం మధ్యలో, జలంధర్‌ ప్రజలతో క్రిక్కిరిసి పోయిందని భావించారు. ఇక్కడి నుండి ప్రజలను కొత్తగా కాలువ నీటి సౌకర్యం ఏర్పడిన ఇతర ప్రాంతాలకు తరలించారు Tom G. Kessinger, University of California, Berkeley. Center for South and Southeast Asia Studies, Vilyatpur, 1848-1968: Social and Economic Change in a North Indian Village, University of California Press, 1 Jan 1974, p.16

టర్కీ పట్ల తమ విధానాన్ని మార్చుకునేందుకు ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి తీసుకురావడానికి 1920 ప్రారంభంలో ఖిలాఫత్ ఉద్యమం జిల్లాలో ప్రారంభమైంది. మహాత్మా గాంధీ ఈ ఉద్యమానికి సానుభూతి, మద్దతును అందించాడు. అయితే ప్రతిస్పందనగా జిల్లాను దేశద్రోహ సమావేశాల చట్టం ప్రకారం 'ప్రకటించిన ప్రాంతం' గా గుర్తించారు.

 జనాభా 
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జలంధర్ జనాభా 8,73,725, వీరిలో 4,63,975 మంది పురుషులు, 4,09,750 మంది మహిళలు ఉన్నారు.

అక్షరాస్యత 86.22 శాతంగా ఉంది. పురుషుల్లో అక్షరాస్యత రేటు 88.82% ఆడవారిలో 83.30%1947 లో భారతదేశ విభజనకు ముందు, జలంధర్‌లో ముస్లింలు అధిక సంఖ్యలో ఉండేవారు. 1941 పంజాబ్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ముస్లింలు జనాభాలో 45.2% ఉన్నారు, హిందువులు, సిక్కులు 27.6%, 26.5% ఉండేవారు. పదేళ్ల వ్యవధిలో, 1941 నుండి 1951 వరకు, జలంధర్‌లో ముస్లిం జనాభా 45.2% నుండి 0.2%కి తగ్గిపోయింది.

 ఆర్థిక వ్యవస్థ 
స్మార్ట్ సిటీ ప్రాజెక్టు రెండవ దశలో జలంధర్‌ను ఎంపిక చేశారు, ఈ ప్రాజెక్టు ప్నులను ప్రారంభించడానికి మున్సిపల్ కార్పొరేషన్‌కు 200 కోట్లు కేటాయించారు.

జలంధర్, ఫర్నిచరు, గ్లాస్ వంటి వస్తువులను ఎగుమతి చేస్తుంది. క్రీడా పరికరాల తయారీకి ప్రపంచ కేంద్రంగా ఉంది. జలంధర్‌లో తయారైన క్రీడా పరికరాలను ఒలింపిక్స్, కామన్వెల్త్ గేమ్స్, ఆసియా గేమ్స్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ క్రీడల పోటీల్లో ఉపయోగించారు. ఇది చేతి పనిముట్ల తయారీకి కేంద్రంగా ఉంది. నగరం తోలు పరిశ్రమకు ప్రసిద్ధి చెందింది. తోలుతో చేసిన పాదరక్షలు, తోలు వస్తువులు, ఫర్నిచరు ఢిల్లీ, ఆగ్రా, కాన్పూర్ తదితర భారతీయ నగరాల్లోని ఎగుమతి సంస్థలకు విక్రయిస్తారు.

 రవాణా 

 విమానాలు 
సమీప విమానాశ్రయం ఆదంపూర్ విమానాశ్రయం. ప్రస్తుతం స్పైస్ జెట్ ఢిల్లీకి విమానాలు నడుపుతోంది. అమృత్సర్‌లోని శ్రీ గురు రామ్ దాస్ జీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం సమీప పూర్తి స్థాయి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం.

 రైలు 

ముంబై, కలకత్తా, చెన్నై, పాట్నా, గౌహతి, పూణే, హరిద్వార్, వారణాసి, జైపూర్, జమ్మూ తవి వంటి ప్రధాన నగరాలకు జలంధర్‌ నుండి నేరుగా రైళ్ళున్నాయి జలంధర్ సిటీ రైల్వే స్టేషన్‌ గుండా వెళ్ళే కొన్ని ప్రతిష్ఠాత్మక రైళ్లు హౌరా మెయిల్, గోల్డెన్ టెంపుల్ మెయిల్ (ఫ్రాంటియర్ మెయిల్), న్యూ ఢిల్లీ అమృత్సర్ శతాబ్డి ఎక్స్‌ప్రెస్, పస్చిమ్ ఎక్స్‌ప్రెస్లు. ఇప్పుడు జమ్మూ మార్గంలో చాలా రైళ్లను మాతా వైష్ణో దేవి-కత్రా వరకు పొడిగించారు.

షహీద్-ఎ-ఆజమ్ సర్దార్ భగత్ సింగ్ ISBT (జలంధర్) నుండి హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఢిల్లీ, హర్యానా, పెప్సు, చండీగఢ్, ఉత్తర ప్రదేశ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, జమ్మూ & కాశ్మీర్, రాజస్థాన్ లోని పలు ప్రదేశాలకు ప్రభుత్వ ప్రైవేటు బస్సులు నడుస్తున్నాయి.

నగరంలో ప్రభుత్వ క్రీడా కళాశాల ఉంది. ఇది అనేక జాతీయ క్రీడా మండళ్ళకు కేంద్రంగా ఉంది. ఈ కళాశాలలో, క్రికెట్, హాకీ, ఈత, వాలీబాల్, బాస్కెట్‌బాల్ వంటి అనేక క్రీడలు ఆడతారు.

 విద్య 
జలంధర్‌లో కింది ఉన్నత విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి

 విశ్వవిద్యాలయాలు 

 అపీజే ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్మెంట్ టెక్నికల్ క్యాంపస్, జలంధర్ (పంజాబ్) 
 DAV ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ &amp; టెక్నాలజీ
 DAV విశ్వవిద్యాలయం
 KMV కళాశాల
 దోబా కాలేజ్
 GNA విశ్వవిద్యాలయంthumb|GNA విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణం
 గురు నానక్ దేవ్ విశ్వవిద్యాలయం  ప్రాంతీయ ప్రాంగణం
 లవ్లీ ప్రొఫెషనల్ విశ్వవిద్యాలయం
 లియాల్పూర్ ఖల్సా కాలేజ్ ఫర్ ఉమెన్
 లియాల్పూర్ ఖల్సా కళాశాల
 ఖల్సా కళాశాల
 మాతా గుజ్రీ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ నర్సింగ్
 మెహర్ చంద్ పాలిటెక్నిక్ కళాశాల
 ఎన్‌ఐటి జలంధర్కుడి|thumb| డాక్టర్ బిఆర్ అంబేద్కర్ నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ జలంధర్
 పంజాబ్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్
 పంజాబ్ సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం
 DAV కళాశాల, జలంధర్
 అపీజే స్కూల్, మహావీర్ మార్గ్ Apeejay School
 అపీజయ్ స్కూల్, రామ మండి 
 డాఫోడిల్స్ కిండర్ గార్టెన్ & కాన్వెంట్ స్కూల్ Daffodils Kindergarten & Convent School
 MGN పబ్లిక్ స్కూల్, ఆదర్శ్ నగర్ 
 SD మోడల్ స్కూల్ జలంధర్ కాంట్ 

 దేవాలయాలు 

 దేవి తలాబ్ మందిరం

 పట్టణ ప్రముఖులు 
+thumb|149x149px| అమ్రిష్ పూరిthumb|196x196px| హర్భజన్ సింగ్thumb|147x147px| ఐకె గుజ్రాల్
పేరువృత్తియష్ చోప్రాసినిమా నిర్మాత, దర్శకుడుసునీల్ దత్నటుడుకుందన్ లాల్ సైగల్నటుడు/గాయకుడుఅంరీష్ పురినటుడుజగ్జీత్ సింగ్గాయకుడుజనరల్ జియా ఉల్ హక్పాకిస్తాన్ మాజీ నియంతఅజిత్ పాల్ సింగ్హాకీ ఆటగాడుసుర్జిత్ సింగ్ రణధావాహాకీ ఆటగాడుపర్గత్ సింగ్హాకీ ఆటగాడుఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్మాజీ ప్రధానమంత్రిహర్‌భజన్ సింగ్క్రికెట్ ఆటగాడులాలా అమరనాథ్క్రికెట్ ఆటగాడులాలా జగత్ నారాయణ్స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడుస్వరణ్ సింగ్రాజకీయ నాయకుడుకర్తార్ సింగ్ దుగ్గల్రచయితగురుదయాళ్ సింగ్రచయితస్వామి శ్రద్ధానందఆర్య సామాజికుడు, తత్వవేత్తఅరుణ్ శౌరిరాజకీయ నాయకుడు, పాత్రికేయుడుబూటా సింగ్మాజీ కేంద్ర మంత్రి

 మూలాలు 

వర్గం:Coordinates on Wikidata