జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం (భారతదేశం)

జాతీయ రాజధాని ప్రాంతము (NCR) భారతదేశంలోని జాతీయ రాజధాని భూభాగంపై కేంద్రిత ప్రణాళికా ప్రాంతం. ఎన్సీఆర్‌లో ఢిల్లీ, హర్యానా, ఉత్తర ప్రదేశ్, రాజస్థాన్ రాష్ట్రాల నుంచి దాని చుట్టుపక్కల ఉన్న అనేక జిల్లాలున్నాయి. ఈ ప్రాంతం అభివృద్ధిని ప్రణాళిక చేయడానికి, ఈ ప్రాంతంలో మౌలిక సదుపాయాల భూమి-ఉపయోగాలు, అభివృద్ధి నియంత్రణకు హార్మోనైజ్డ్ విధానాలను రూపొందించడానికి ఎన్ సిఆర్, అసోసియేటెడ్ నేషనల్ క్యాపిటల్ రీజియన్ ప్లానింగ్ బోర్డు 1985 లో రూపొందించబడింది. NCR ప్రముఖ నగరాలలో ఢిల్లీ, ఘజియాబాద్, ఫరీదాబాద్, గురుగ్రామ్, నోయిడా, మీరట్, ముజఫర్ నగర్, బుల్న్షర్, కర్నాల్, ఆల్వార్, పానిపత్ ఉన్నాయి. ఇది మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం.

NCR 46,069,000 పైగా జనాభా ఉన్న ఒక గ్రామీణ-పట్టణ ప్రాంతం. నగరీకరణ స్థాయి 62.6%. అలాగే నగరాలు, పట్టణాలు కలిగి ఉన్న ఎన్ సిఆర్ లో ఆరావళి అంచు, అడవులు, వన్యప్రాణులు, పక్షి అభయారణ్యాలు వంటి పర్యావరణపరంగా సున్నితమైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఎన్ సిఆర్ లో భాగమైన ఢిల్లీ పొడిగించబడిన పట్టణ సమీకరణాలు 2015 – 16లో $370,000,000,000 (GDP PPP పరంగా కొలవబడ్డ) GDP అంచనా వేయబడింది.

 చరిత్ర 
జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం (NCR) దాని ప్రణాళికా బోర్డు 1985 నేషనల్ క్యాపిటల్ రీజియన్ ప్లానింగ్ బోర్డు చట్టం కింద రూపొందించబడ్డాయి. ఆ 1985 చట్టం ఎన్సిఆర్ ను ఢిల్లీ ఎన్ సిటి మొత్తంగా నిర్వచించింది; హర్యానా జిల్లాలు గురుగ్రామ్, ఫరీదాబాద్, సోనిపత్, రోహతక్ (అప్పట్లో ఝాజ్జర్ తెహ్సిల్ తో సహా) రేవరి తెహ్సిల్ అప్పుడు మహేంద్రఘర్ జిల్లాలో; ఉత్తర ప్రదేశ్ జిల్లాలు బుల్న్షాహ్, ముజఫర్ నగర్, మీరట్ (అప్పట్లో బఘ్పత్ తెహ్సిల్ తో సహా), ఘజియాబాద్ (అప్పట్లో హాపూర్ తెహ్సిల్ తో సహా), కొంత భాగం అల్వార్ రాజస్థాన్ జిల్లాలో ఉన్నాయి.ఎన్సిఆర్ యొక్క 1985 సరిహద్దును 34,144 km2 వైశాల్యంలో కప్పింది.

గౌతమ్ బుధ్ నగర్ జిల్లా ఘజియాబాద్, బులంద్షర్ లోని ఉన్న ఎన్సీఆర్ జిల్లాల్లో 1997 లో సృష్టించబడ్డాయి . నోయిడా నగరం కొత్త జిల్లాల ప్రధాన కార్యాలయంగా స్థానం దక్కించుకుంది.

2013 జూలై లో, ఎన్సిఆర్, హర్యానా రాష్ట్రంలో ఉన్న మూడు జిల్లాలు, భివానీ, మహేంద్రఘర్, అలాగే రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని భరత్పూర్ ను కలుపుకోవడానికి విస్తరించింది. దీంతో ఎన్సీఆర్ లోని జిల్లాల సంఖ్య 19కి (ఢిల్లీ ఎన్ సిటి వెలుపల), మొత్తం ఎన్సీఆర్ విస్తీర్ణం 34% పెరిగి 45,887 km2 గా ఉంది. తదనంతరం 2016 లో భివానీ జిల్లా నుండి చార్ ఖీ దాద్రి జిల్లా వేరుచేయబడింది.

2015 జూన్ 9 న, భారత ప్రభుత్వం ఎన్సిఆర్ – జింద్, పానిపత్, హర్యానా రాష్ట్రంలో ఉన్న కర్నాల్, యుపిలోని ముజఫర్ నగర్ లో ఉన్న మూడు ఎక్కువ జిల్లాలను చేర్చుకోవడానికి ఆమోదించింది. మొత్తం వైశాల్యం 50,566 km2. యు. పి. లోని షామ్లి జిల్లా 2017 డిసెంబరులో ఎన్సిఆర్ కు చేర్చబడింది. ఇప్పుడు ఎన్సిఆర్ (ఢిల్లీ ఎన్ సిటి వెలుపల) మొత్తం 24 జిల్లాలు ఉన్నాయి.

2018 జనవరి 9 న ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అలీఘర్, బిజెర్, హత్రరాస్ మథుర జిల్లాలను కవర్ చేయడానికి ఎన్సిఆర్ యొక్క పొడిగింపును ప్రతిపాదించింది. ఇది ఆగ్రా జిల్లాను ఎన్సిఆర్ లో చేర్చడానికి కూడా పావులు కదుపుతోంది. పంజాబ్ కూడా పటియాలా బలవంతంగా, మొహాలీ ఎన్సీపీలో చేర్చారు. భద్ర వంటి రాజస్థాన్ శివార్లు భవిష్యత్తులో పొడిగింపు ప్రణాళికల్లో చేర్చబడ్డాయి.

ఎన్సీఆర్ ఏర్పాటుకు ముందు ఢిల్లీ మెట్రోపాలిటన్ ఏరియా (డిఎంఏ) గా అభివర్ణించిన ఒక ప్రాంతాన్ని ఢిల్లీకి 1962 మాస్టర్ ప్లాన్ లో అభివర్ణించారు. ఆ ప్రణాళికలో కేంద్రపాలిత ప్రాంతం, ఘజియాబాద్, ఫరీదాబాద్, బల్లిఘర్, గురుగ్రామ్, బహదుర్ ఘర్, లోనీ వంటి కొన్ని గ్రామీణ ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి, 1951 లో వీటి జనాభా 2,100,000 కంటే తక్కువ. 1990 ఆగస్టులో ఆమోదించిన ఈ క్రింది  "మాస్టర్ ప్లాన్ ఫర్ ఢిల్లీ ", నోయిడా, బహదుర్ ఘర్, అప్పటి-ప్రతిపాదిత టౌన్షిప్ ను DMA కు చేర్చింది, దీని పర్యవసానంగా 3,182 km2 వైశాల్యం కప్పబడి ఉంది.

 భాగ జిల్లాలు 
మూడు పొరుగు రాష్ట్రాలైన హర్యానా, ఉత్తర ప్రదేశ్, రాజస్థాన్ లలో మొత్తం 24 జిల్లాలు, జాతీయ రాజధాని భూభాగం మొత్తం భారత జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం (NCR) గా ఉంది.

 రీజనల్ ప్లానింగ్ 
ఈ ప్రాంతానికి ప్రణాళికా వస్తువు నేషనల్ క్యాపిటల్ రీజియన్ ప్లానింగ్ బోర్డు (ఎన్ సీఆర్ పీబీ). ఇది రెండు ప్రాంతీయ ప్రణాళికలను జారీ చేసింది,  "ప్రాంతీయ ప్రణాళిక 2001, నేషనల్ క్యాపిటల్ రీజియన్ " 1988 లో ఆమోదించబడింది, "ప్రాంతీయ ప్రణాళిక 2021, జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం " 2005 లో ఆమోదించబడింది. 2001 ప్రణాళికలో కవర్ చేసిన అంశాలు రవాణా, టెలీకమ్యూనికేషన్స్, విద్యుత్, నీటి సరఫరా, వ్యర్థాలు, మురుగునీరు, విద్య, ఆరోగ్యం, పర్యావరణం, హౌసింగ్, "కౌంటర్ మాగ్నెట్ " ప్రాంతాలను చేర్చారు. 2021 ప్రణాళికలో సామాజిక మౌలిక సదుపాయాలు, వారసత్వం, పర్యాటకం, గ్రామీణాభివృద్ధి, విపత్తు నిర్వహణ తదితర అదనపు అంశాలతో వీటిని పొడిగించారు.

ఎన్సిఆర్ లో కాలుష్యం 51% పారిశ్రామిక కాలుష్యం వలన, వాహనాల ద్వారా 27%, పంట దహనం ద్వారా 8%, పర్యవసానంగా 1,600 కి. మీ పొడవైన, 5 కి. మీ వెడల్పు కలిగిన ఆరావళి గ్రీన్ ఎకోలాజికల్ కారిడార్ ను గుజరాత్ నుండి ఢిల్లీ వరకు ఆరావళి పర్వత శ్రేణికి అనుసంధానించాలి. 1,350,000,000 (135 కోట్లు) కొత్త స్థానిక చెట్లను 10 సంవత్సరాలకు పైగా నాటడం ద్వారా. నేషనల్ కాపిటల్ రీజియన్ లో సుమారు 46%, హోమ్ టు 40 నుండి 50,000,000 మంది వరకు మురుగునీటి నెట్ వర్క్ లకు అనుసంధానించబడి లేదు. ఈ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చే మురుగునీరు యమునా నదిలోకి నేరుగా ఖాళీ అయ్యే కొంగల కాలువల్లోకి ప్రవహిస్తుంది.

 కేంద్ర జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం 
2001 ప్రాంతీయ ప్రణాళిక "ఢిల్లీ మెట్రోపాలిటన్ ఏరియా " (DMA) ను ఘజియాబాద్, నోయిడా, ఫరీదాబాద్, గుర్గావ్, కుండ్లి, సోనిపత్ లతో సహా నిర్వచించింది. 2021 ప్లాన్ ఈ ప్రాంతాన్ని  "సెంట్రల్ నేషనల్ క్యాపిటల్ రీజియన్ " (CNCR) గా మార్చింది, ఎన్ సిటి ఢిల్లీ 1,483 km2 కు అదనంగా 2,000 km2 కవర్ ఉంది.

2021 ప్రణాళిక ఢిల్లీ NCT వెలుపల CNCR 2001 జనాభాను అంచనా వేసింది 20,800,000, ఢిల్లీ NCT జనాభా 13,800,000, మొత్తం CNCR జనాభా 16,600,000. 2016 నాటికి, ఇటీవలి జనాభా అంచనాలు 25.7 నుండి 26,500,000 మంది వరకు ఉన్నాయి.

 కౌంటర్ అయస్కాంతాలు 
1985 చట్టానికి, NCRCBకు కౌంటర్ అయస్కాంతాలు వలె పని చేయడానికి ఎన్సిఆర్ కు వెలుపల జిల్లాలను ఎంచుకునే సామర్థ్యం ఉంది, వాటిని మరింత అభివృద్ధి చేయడానికి ఒక దృష్టితో. [10 కౌంటర్-మాగ్నెటిక్ నగరాలు వృద్ధి ప్రత్యామ్నాయ కేంద్రాలుగా అభివృద్ధి చెంది, ఢిల్లీని కాకుండా వాటికి వలసలను ఆకర్షించగలవు.

కౌంటర్ మాగ్నెట్ పట్టణాలు ఎంచుకోవడానికి ప్రమాణం: వారు సొంతంగా స్థాపించే వేర్లు, వృద్ధి సామర్థ్యం ఉండాలి, మతపరమైన, వ్యూహాత్మక లేదా పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత గాని కేంద్రాలుగా ఉండకూడదు. భూ, గృహ, మౌలిక వసతుల అభివృద్ధికి నిధులు కేటాయించేటప్పుడు కౌంటర్ మాగ్నెట్ నగరాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.

 ఇవికూడా చూడండి 
 భారతదేశంలోని మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాల జాబితా

 మూలాలు  

 వెలుపలి లంకెలు 

వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రాంతాలు