అరిహంత్ తరగతి జలాంతర్గామి

అరిహంత్, అణు చోదిత బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గాముల తరగతి. అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ వెహికిల్ ప్రాజెక్టు కింద భారత్ ఈ జలాంతర్గాములను తయారుచేస్తోంది. ఈ తరగతి లోని ముఖ్య జలాంతర్గామి INS అరిహంత్‌ను 2009 లో ప్రారంభించారు. విస్తృత సముద్ర పరీక్షల తరువాత, 2016 ఫిబ్రవరి 23 న ఇది ఆపరేషన్‌లకు సిద్ధంగా ఉందని నిర్ధారించారు. ఐక్యరాజ్యసమితిభద్రతా మండలి శాశ్వత సభ్యులైన ఐదు కాకుండా, ఇతర దేశాలు తయారుచేసిన మొట్టమొదటి బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గామి, అరిహంత్.

 చరిత్ర 
1971 డిసెంబరులో, భారత్ పాకిస్తాన్ యుద్ధం సందర్భంగా అమెరికా, టాస్క్ ఫోర్స్ 74 అనే తన బలగాలను USS ఎంటర్‌ప్రైస్ నాయకత్వంలో బంగాళాఖాతంలో మోహరించింది. భారత్‌ను హెచ్చరించేందుకు అమెరికా ఈ పనిచేసింది. దీనికి ప్రతిగా సోవియట్ యూనియన్ అణ్వాయుధాలతో కూడిన తన జలాంతర్గామిని అమెరికా టాస్క్ ఫోర్స్ వెనుకనే పంపించింది. అణ్వాయుధాలు, బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గాముల ప్రాముఖ్యత ఎంతటిదో ఈ సంఘటనతో నాటి ప్రధాని ఇందిరా గాంధీకి తెలియవచ్చింది. 1974 నాటి స్మైలింగ్ బుద్ధ అణు పరీక్ష తరువాత, డైరెక్టర్ ఆఫ్ మెరీన్ ఇంజనీరింగ్ (DME) దేశీయ అణు చోదిత వ్యవస్థను నిర్మించడమై, సాధ్యాసాధ్యాల పరిశీలనను చేపట్టారు. (Project 932). అణు జలాంతర్గామికి రూపకల్పన చేసి నిర్మించే, అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ వెస్సెల్ ప్రాజెక్టు 1990 ల్లో రూపుదిద్దుకుంది. 1998 లో నాటి రక్షణ మంత్రి జార్జి ఫెర్నాండెజ్ ఈ ప్రాజెక్టు ఉనికిని ధ్రువీకరించాడు. ప్రాజెక్టు తొలి ఉద్దేశం, వేగంగా దాడి చేసే అణు చోదిత జలాంతర్గామిని నిర్మించడం. అయితే 1998 అణు పరీక్షల తరువాత, భారత్ మొదటి-దాడి-చెయ్యను  విధానాన్ని ప్రకటించిన నేపథ్యంలో ప్రాజెక్టు లక్ష్యాలను మార్చి, బాలిస్టిక్  క్షిపణి జలాంతర్గామిని నిర్మించాలని నిశ్చయించారు. ఇది భారత అణుత్రయ ప్రణాళికలో ఒక భాగం.

 వివరణ 
అరిహంత్ తరగతి జలాంతర్గాములు అణు చోదిత బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గాములు. వీటి నిర్మాణాన్ని అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ వెస్సెల్ (ATV) ప్రాజెక్టులో భాగంగా చేపట్టారు. ఇవి భారత్ నిర్మించిన మొదటి అణు చోదిత జలాంతర్గాములు. ఈ జలాంతర్గాములు 112 మీ పొడవు, 11 మీ బీమ్‌తో, 10 మీ డ్రాట్‌తో, 6000 టన్నుల బరువు కలిగి ఉంటాయి. ఇవి సముద్రంలో 300 మీ లోతు వరకు వెళ్తాయి. 95 మంది సిబ్బంది ఉంటారు. ఈ జలాంతర్గాములు 83 మెగావాట్ల ప్రెజరైజ్‌డ్ వాటర్ రియాక్టరుతో నడుస్తాయి. నీటిపైన 12-15 నాట్ల వేగంతోను, నీటి లోపల 24 నాట్ల వేగంతోనూ ప్రయాణిస్తాయి.

ఈ జలాంతర్గాములకు నాలుగు క్షిపణి ప్రయోగ ట్యూబులు ఉన్నాయి. దీనిలో 12 సాగరిక క్షిపణులను గానీ (750 కి.మీ. పరిధి) లేదా 4 K-4 క్షిపణులను గానీ (3,500 కి.మీ. పరిధి) మోహరించవచ్చు. ఈ జలాంతర్గాములు రష్యాకు చెందిన అకులా తరగతి జలాంతర్గాముల కోవకు చెందినవి. భారత నావికా దళం తన సైనికులకు అకులా తరగతికి చెందిన INS చక్రలో శిక్షణ ఇస్తుంది..

 అభివృద్ధి 
ఈ జలాంతర్గాములకు శక్తి, ప్రెషరైస్‌డ్ వాటర్ రియాక్టరు నుండి లభిస్తుంది. ఈ రియాక్టరు హైలీ ఎన్‌రిచ్‌డ్ యురేనియాన్ని ఇంధనంగా వాడుతుంది. ఈ రియాక్టరును భాభా అటామిక్ రీసెర్చి సెంటర్ (BARC) రూపకల్పన చేసి, నిర్మించింది. దీన్ని ఇందిరాగాంధి అణు పరిశోధన కేంద్రం, కల్పాక్కం లో నిర్మించారు. ఇందులో రియాక్టరు, నీటి ట్యాంకు, కంట్రోల్ రూము, ఆక్జిలరీ కంట్రోల్ రూము ఉన్నాయి. ప్రోటోటైప్ రియాక్టరు 2003 నవంబరు 11 న క్రిటికల్ స్థితికి చేరింది. 2006 సెప్టెంబరు 22 న అది ఆపరేషన్‌కు సిద్ధమైందని ప్రకటించారు. మూడేళ్ళ పాటు ఈ ప్రోటోటైప్‌ను విజయవంతంగా పని చేయించాక, అరిహంత్ కోసం రియాక్టరును తయారు చేసారు. రియాక్టరు ఉప వ్యవస్థలను విశాఖపట్నం లోని యంత్ర పరీక్షా కేంద్రంలో పరీక్షించారు. జలాంతర్గాములలో ఇంధనాన్ని ఎక్కించడానికి, పాత ఇంధనాన్ని తీసేసేందుకు అవసరమైన సౌకర్యాలను కూడా ఏర్పాటు చేసారు.

జలాంతర్గామి డిజైను సవివరమైన ఇంజనీరింగును ఎల్ & టి వారి హజీరా నౌకా నిర్మాణ కేంద్రంలో చేసారు."Larsen and Toubro's Contribution to Arihant-class submarine" (PDF) (Press release). 26 July 2009.  జలాంతర్గామి నియంత్రణ వ్యవస్థలను టాటా పవర్ నిర్మించింది.  స్టీమ్ టర్బైన్లు, దానికి సంబంధించిన వ్యవస్థలను వాల్‌చంద్‌నగర్ ఇండస్ట్రీస్ సరఫరా చేసింది. 2009 జూలైలో ప్రారంభించాక, మొదటి నౌక, అరిహంత్ అనేకానేక పరీక్షలకు లోనైంది. ప్రొపల్షన్, పవర్ వ్యవస్థలను హై ప్రెషర్ స్టీమ్‌తో పరీక్షించారు. అనేక హార్బరు పరీక్షలు కూడా జరిపారు. 2013 ఆగస్టు 10 న INS అరిహంత్ రియాక్టరు క్రిటికల్ స్థితికి చేరింది.

 ఈ తరగతి లోని నౌకలు 
కుడి|thumb|INS అరిహంత్ భావనాత్మక రూపం
ఈ తరగతిలో ఎన్ని జలాంతర్గాములను నిర్మిస్తారనేది ఇదమిత్థంగా తెలీదు. మీడియా రిపోర్టుల ప్రకారం 3 నుండి 6 వరకూ నిర్మిస్తారని తెలుస్తోంది. ఈ తరగతిలోని మొదటి జలాంతర్గామి INS అరిహంత్, 2016 ఆగస్టులో కమిషన్ అయింది. 2018 నవంబరు 5 న అది తన మొదటి నిఘాను పూర్తి చేసింది. 

2014 డిసెంబరులో రెండవ న్యూక్లియర్ రియాక్టరుపై పని మొదలైంది. 2017 లో  తన సముద్ర పరీక్షలను మొదలుపెట్టింది. 2024 ఆగస్టు 29 న దీన్ని నావికా దళానికి అప్పగించారు.

మూడవ జలాంతర్గామి INS అరిదమన్ (S4) ను 2021 నవంబరులో మొదలుపెట్టారు. 2024 ఆగస్టు 30 న వెలువడ్డ వార్తల ప్రకారం, మరో ఆరు నెలల్లో దీన్ని కమిషను చేస్తారని వార్తలు వచ్చాయి. ఈ తరగతి లోని నాలుగో జలాంతర్గామిని 2024 అక్టోబరు 16 న జలప్రవేశం చేయించారు.

అరిహంత్ తరువాత తయారయ్యే మూడు నౌకలు అరిహంత్ కంటే పెద్దవి, 8 కె-4 క్షిపణులను మోసుకుపోగలిగే సామర్థ్యంతో, మరింత శక్తివంతమైన అణు రియాక్టరును కలిగి ఉంటాయి.0

అరిహంత్ తరగతి తరువాత మరింత పెద్ద తరగతి నౌకలను తయారు చెయ్యాలనే ప్రణాళిక కూడా ఉంది. ఈ తరగతి జలాంతర్గాములు 12 నుండి 16 బాలిస్టిక్ క్షిపణులను మోహరించగలవు.
 పేరు పతాకనీటిపైకి తేలినపుడు డిస్‌ప్లేస్‌మెంటునిర్మాణం మొదలు జలప్రవేశం సముద్ర పరీక్షలు 
మొదలుసముద్ర పరీక్షల 
ముగింపు కమిషన్ స్థితి ఐఎన్‌ఎస్ అరిహంత్ SSBN 806000 టన్నులు2004 2009 జూలై 262014 డిసెంబరు 13 23 February 2016 2016 ఆగస్టుపనిలో ఉంది ఐఎన్‌ఎస్ అరిఘాత్ SSBN 812009 2017 నవంబరు 192018 జనవరి 8March 20212024 ఆగస్టు 29INS అరిదమన్ (S4)7,000 టన్నులు2021 నవంబరు 232025 ఫిబ్రవరి (అంచనా.)సముద్ర పరీక్షలుS4* (codename)2024 అక్టోబరు 162025 (అంచనా.) జలప్రవేశమైందిపేరుపెట్టలేదు (S4**)ప్రణాళికలో

 టైమ్‌లైన్ 
 తేది ఘటన1998 మే 19ATV ప్రాజెక్టును అప్పటి రక్షణ మంత్రి ధ్రువీకరించాడు2003 నవంబరు 11 ప్రోటోటైప్ అణు రియాక్టరు క్రిటికల్ అయింది2006 సెప్టెంబరు 22 అణు రియాక్టరు ఆపరేషనుకు సిద్ధమైందని ప్రకటన2009 జూలై 26INS అరిహంత్ ప్రారంభం2013 ఆగస్టు 10అరిహంత్ అణు రియాక్టరు క్రిటికల్ అయింది2014 డిసెంబరు 13INS అరిహంత్ సముద్ర, ఆయుధ పరీక్షలు ప్రారంభం 2015 నవంబరు 25INS అరిహంత్ డమ్మీ B5 క్షిపణిని విజయవంతంగా ప్రయోగించింది.2016 మార్చి 31క్షిపణిని కె 4 క్షిపణిని విజయవంతంగా ప్రయోగించింది2016 ఆగస్టుINS అరిహంత్ కమిషనైంది.2017 నవంబరు 19INS అరిఘాత్ జలప్రవేశం2018 జనవరి 8INS అరిఘాత్ సముద్ర పరీక్షలు2018 నవంబరు 5INS అరిహంత్ తొలి నిఘా పర్యటన ముగించింది2021 మార్చిINS అరిఘాత్ సముద్ర పరీక్షలు ముగిసాయి2021 నవంబరుS4 జలప్రవేశం అయిందని కబుర్లు వచ్చాయి.2024 ఆగస్టు 29INS అరిఘాత్ అధికారికంగా కమిషనైంది.2024 అక్టోబరు 16S4* జలప్రవేశం2025 ఫిబ్రవరిS4 కమిషనింగు అయ్యే అవకాశం
 ఇవి కూడా చూడండి 

 భారత నావికాదళ జలాంతర్గాముల జాబితా
 భారత నావికాదళ క్రియాశీల నౌకల జాబితా

 మూలాలు వనరులు 

వర్గం:భారతీయ జలాంతర్గాములు
వర్గం:జలాంతర్గాములు