లక్ష్మణ దేవాలయం, ఖజురహో

లక్ష్మణ దేవాలయం 10వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ దేవాలయం. ఇది యశోవర్మన్ చేత చందేలా వంశం కాలంలో నిర్మించబడింది. ఇది భారతదేశంలోని  ఖజురాహో వద్ద,  ఉంది. ఈ దేవాలయం వైకుంఠ విష్ణుకు అంకితం చేయబడింది — ఇది విష్ణు యొక్క ఒక రూపం. ఖజురాహో సమూహ స్మారకాలులో భాగమైన ఈ దేవాలయం, తన నిర్మాణ శైలి , మతపరమైన ప్రాముఖ్యత కారణంగా 1986లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చేర్చబడింది.

స్థానం

ఈ దేవాలయం ఖజురాహోలోని పశ్చిమ దేవాలయ సముదాయంలో ఉంది. ఖజురాహో అనేది మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ఛత్తర్పూర్ జిల్లాలో ఉన్న ఒక చిన్న గ్రామం.

వాస్తుశిల్పం

ఇది సందార  శైలిలో నిర్మించబడిన పంచాయతన రీతికి చెందిన దేవాలయం. మొత్తం దేవాలయ సముదాయం ఒక ఎత్తైన వేదిక (జగతి)పై నిర్మించబడింది. ఈ నిర్మాణం సంపూర్ణ హిందూ దేవాలయ వాస్తుశిల్ప లక్షణాలను కలిగి ఉంది. ఇందులో ప్రవేశ మండపం (అర్ధమండపం), మండపం, మహామండపం, అంతరాలం , గర్భగృహం ఉన్నాయి. ఖజురాహోలోని ఇతర దేవాలయాలకన్నా భిన్నంగా, దీని గర్భగృహం ప్రణాళికలో పంచరథ  ఆకృతిలో ఉంటుంది. దీని శిఖరం చిన్న ఉపశిఖరాలతో (ఉరుశృంగాలు) అలంకరించబడి ఉంటుంది. దేవాలయ గోడలపై బాల్కనీ ఆకృతుల కిటికీలు , శిల్పాలతో అలంకరించబడిన బాలుస్ట్రేడ్‌లు ఉన్నాయి. బయట గోడలపై రెండు వరుసల శిల్పాలు ఉన్నాయి, వీటిలో దేవతా విగ్రహాలు, దంపతులు , శృంగార దృశ్యాలు కనిపిస్తాయి. గర్భగృహ ద్వారం ఏడు శాఖలతో (లంబ పలకలు) అలంకరించబడింది. మధ్య శాఖలో విష్ణువు యొక్క దశావతారాలు చెక్కబడ్డాయి. లింటెల్‌పై మధ్యలో లక్ష్మీ దేవి, ఆమె ఇరువైపులా బ్రహ్మ , విష్ణు ఉన్నారు. గర్భగృహంలో నాలుగు చేతులతో ఉన్న విష్ణువు విగ్రహం ఉంది. ఒక కోనలో శిల్పి , అతని శిష్యులు పని చేస్తున్న దృశ్యం కూడా చెక్కబడి ఉంది.

శిల్పాలు

ప్రధాన విగ్రహం


ప్రధాన విగ్రహం మూడు తలలు , నాలుగు చేతులతో కూడిన వైకుంఠ విష్ణు రూపం. మధ్య తల మానవ రూపంలో ఉండగా, పక్క తలలు వరాహం (వరాహ అవతారం) , సింహం (నరసింహ అవతారం) రూపాలలో ఉంటాయి.

బయటి గోడల శిల్పాలు

దేవాలయం లోపలి శిల్పాలు

మూలాలు

బాహ్య లింకులు

 ఎం.పి. పర్యాటక అధికారిక వెబ్‌సైట్ – ఖజురాహో
 భారత పురావస్తు సర్వే, భోపాల్ విభాగం – ఖజురాహో సూచిక
 భారత పురావస్తు సర్వే – లక్ష్మణ దేవాలయం

వర్గం:మధ్యప్రదేశ్‌లోని స్మారకాలు
వర్గం:మధ్యప్రదేశ్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు
వర్గం:ఖజురాహోలోని హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు
వర్గం:10వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు